Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 535 5157658 5111310 2026-06-23T11:50:30Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5157658 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''23 верасня''' — дзвесце шэсцьдзесят шосты (дзвесце шэсцьдзесят сёмы ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[867]]: [[Васілій I Македанянін|Васілій I]] арганізаваў забойства [[Візантыйскі імператар|візантыйскага імператара]] [[Міхаіл III|Міхаіла III]], заняў ягоны трон і заснаваў [[Македонская дынастыя|Македонскую дынастыю]]. * [[1122]]: Заключаны [[Вормскі канкардат]] — пагадненне паміж рымскім Папам [[Калікст II|Калікстам II]] і імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі [[Генрых V (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Генрыхам V]]. * [[1608]]: Атрады [[Ян Пётр Сапега|Яна Пятра Сапегі]] і [[Аляксандр Юзаф Лісоўскі|Аляксандра Лісоўскага]] пачалі аблогу [[Троіца-Сергіеў манастыр|Троіца-Сергіева манастыра]]. * [[1648]]: У [[Бітва пад Піляўцамі, 1648|бітве пад Піляўцамі]] войскі [[Багдан Хмяльніцкі|Б. Хмяльніцкага]] і [[Крымскае ханства|Крымскага ханства]] перамаглі войска [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] * [[1771]]: Расійскае войска на чале з [[А. В. Сувораў|А. Суворавым]] перамагло войска канфедэратаў пад камандаваннем [[Міхал Казімір Агінскі|М.-К. Агінскага]] ў [[Бой пры Сталовічах (1771)|бітве пры Сталовічах]]. * [[1793]]: Скончыўся [[Гарадзенскі сойм (1793)|Гродзенскі сойм]] — апошні сойм [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] * [[1846]]: Адкрыта [[планета Нептун]]. * [[1916]]: У [[Вільня|Вільні]] скончыліся [[Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1915)|першыя беларускія настаўніцкія курсы]]. * [[1944]]: Горад [[Талін]] вызвалены ад нацысцкіх захопнікаў. == Нарадзіліся == [[Файл:Romy Schneider BW.jpg|thumb|left|120px|Ромі Шнайдэр]] * [[480 да н.э.]]: [[Еўрыпід]], грэчаскі драматург * [[63 да н.э.]]: [[Актавіян]], імператар рымскі * [[1215]]: [[Хубілай]], мангольскі [[Хан (тытул)|хан]] * [[1434]]: [[Іаланда Французская]] * [[1771]]: [[Імператар Кокаку]] * [[1782]]: [[Жак Ферэоль Мазас]], французскі кампазітар * [[1791]]: [[Іаган Франц Энке]], нямецкі астраном * [[1865]]: [[Сюзанна Валадон]], французская мастачка * [[1879]]: [[Шарль Камуэн]], французскі мастак * [[1896]]: [[Карл Абен]], эстонскі і латышскі мовазнавец * [[1897]]: [[Поль Дэльво]], бельгійскі мастак * [[1910]]: [[Юльян Сергіевіч]], беларускі паэт і настаўнік (пам. 4.10.1976) * [[1918]]: [[Аркадзь Маўзон]], беларускі драматург (пам. 19.8.1977) * [[1920]]: [[Мікі Руні]], амерыканскі акцёр * [[1924]]: [[Артур Вольскі]], беларускі пісьменнік * [[1928]]: [[Хуліа Ле Парк]], аргенцінскі мастак * [[1936]]: [[Сямён Шарэцкі]], беларускі дзяржаўны дзеяч * [[1938]]: [[Ромі Шнайдэр]], аўстрыйская кінаактрыса (пам. 29.5.1982) * [[1963]]: [[Габрыэле Райнш]], нямецкая лёгкаатлетка * [[1965]]: [[Алека Хаманд]], прэм’ер-міністр Грэнландыі * [[1968]]: [[Вендэлін Вернер]], французскі матэматык * [[1974]]: [[Гарт Дэвіс]], аўстралійскі кінарэжысёр * [[1993]]: [[Сара Хільдэбрант]], амерыканская спартсменка, барэц вольнага стылю == Памерлі == [[Файл:Sigmund Freud LIFE.jpg|thumb|right|120px|Зігмунд Фрэйд]] * [[1241]]: [[Сноры Стурлусан]], ісландскі скальд, празаік, гістарыёграф * [[1624]]: [[Віллем Бёйтэвех]], нідэрландскі мастак * [[1666]]: [[Франсуа Мансар]], французскі архітэктар * [[1738]]: [[Герман Бургавэ]], нідэрландскі ўрач, батанік, хімік * [[1870]]: [[Праспер Мерымэ]], французскі пісьменнік * [[1877]]: [[Урбэн Жан Жазеф Левер'е]], французскі астраном * [[1885]]: [[Карл Шпіцвег]], нямецкі мастак * [[1896]]: [[Івар Осэн]], шведскі навуковец, распрацоўшчык [[нюнорск]]а * [[1932]]: [[Жуль Шэрэ]], французскі графік * [[1935]]: [[Леанард Заяц|Лявон (Леанард) Заяц]], беларускі палітычны і грамадскі дзеяч (нар. 1890) * [[1939]]: [[Зігмунд Фрэйд]], аўстрыйскі псіхіятр (нар. 1856) * [[1988]]: [[Цібар Сэкель]], падарожнік, пісьменнік * [[1994]]: [[Мадлен Рэно]], французская актрыса * [[2019]]: [[Алесь Масарэнка]], беларускі пісьменнік * [[2022]]: [[Уладзімір Уладзіміравіч Іваноў]], беларускі артыст балета * [[2022]]: [[Францішак Печка]], польскі акцёр * [[2025]]: [[Клаўдзія Кардынале]], актрыса == Святкуюць == === Міжнародныя === * Дзень барацьбы з незавершанай дзецьмі сярэдняй школы<ref>[http://www.journee-mondiale.com/212/23_septembre-23_septembre_refus_echec_scolaire.htm Міжнародны дзень. Дзень барацьбы з незавершанай дзецьмі сярэдняй школы (франц.)]</ref>. * [[Дзень святкавання бісексуальнасці]]. * Дзень любові кароў === Нацыянальныя === * {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} — Дзень палітычных правоў жанчын<ref>[http://www.misionesonline.net/noticias/23/09/2010/dia-de-los-derechos-politicos-de-la-mujer Дзень палітычных правоў жанчын (іспан.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121031171323/http://www.misionesonline.net/noticias/23/09/2010/dia-de-los-derechos-politicos-de-la-mujer |date=31 кастрычніка 2012 }}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Кыргызстан}} — Дзень дзяржаўнай мовы<ref>[http://www.calend.ru/holidays/0/0/2507/ Дзень дзяржаўнай мовы ў Кыргызстане — 23 верасня. Гісторыя і асаблівасці свята ў праекце Каляндар Свят 2010]</ref>. * {{Сцягафікацыя|Літва}} — Дзень генацыду яўрэяў Літвы (у памяць пра пачатак ліквідацыі [[Віленскае гета|Віленскага гета]] 23 верасня 1943 г). * {{Сцягафікацыя|Пуэрта-Рыка}} — {{нп3|Грыта дэ Ларэс|Грыта дэ Ларэс|ru|Грито де Ларес}}, ці ''Крык з Ларэс'', дзень памяці паўстання [[1868]] г. у горадзе {{нп3|Ларэс (Пуэрта-Рыка)|Ларэс|ru|Ларес (Пуэрто-Рико)}} * {{Сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}} — Нацыянальны дзень ([[1932]]). * {{Сцягафікацыя|Японія}} — Дзень восеньскага раўнадзенства Сюбун-но-хі. === Прафесійныя === * {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} — Дзень грамадскіх бібліятэк<ref>[http://www.lapampa.edu.ar:4040/sitio/index.php/comunidad/noticias-culturales/2583-23-de-septiembre-dia-de-las-bibliotecas-populares.html 23 верасня: Дзень грамадскіх бібліятэк (іспан.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130407052010/http://www.lapampa.edu.ar:4040/sitio/index.php/comunidad/noticias-culturales/2583-23-de-septiembre-dia-de-las-bibliotecas-populares.html |date=7 красавіка 2013 }}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Бразілія}}: ** {{Не перакладзена 3|Дзень прамысловых тэхнічных спецыялістаў|Дзень прамысловых тэхнічных спецыялістаў|pt|Dia_do_T%C3%A9cnico_Industrial}}. ** Нацыянальны дзень марожанага<ref>[http://www.abis.com.br/noticias_2009_8.html Асацыяцыя бразільскіх вытворцаў марожанага. Секцыя «Навіны». Навіна ад 2010/09/16 (партуг.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130313224440/http://www.abis.com.br/noticias_2009_8.html |date=13 сакавіка 2013 }}.</ref>. * {{Сцягафікацыя|Бруней}} — Нацыянальны дзень настаўніка<ref>[https://www.moe.gov.bn/SitePages/EventsArticle.aspx?AID=1352 Teacher’s Day Celebration. Ministry of Education, Brunei Darussalam] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240131151155/https://www.moe.gov.bn/SitePages/EventsArticle.aspx?AID=1352 |date=31 студзеня 2024 }}</ref>. * {{Сцягафікацыя|Францыя}} — {{Не перакладзена 3|Нацыянальны дзень гастраноміі|Нацыянальны дзень гастраноміі|fr|Fête de la Gastronomie}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|923]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 верасня| ]] j417iz8d43ba61hgyt6j2njdd55vqpy 0 541 5157440 5125876 2026-06-22T19:45:57Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5157440 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на лістапад}}</noinclude> '''23 лістапада''' — трыста дваццаць сёмы (трыста дваццаць восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1793]]: Рашэннем [[Гарадзенскі сойм (1793)|Гарадзенскага сойма]] скасавана дзеянне [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая]] і створаных на яе аснове органаў улады. * 1793: [[Жамойцкае староства]] [[ВКЛ]] пераўтворана ў [[Жамойцкае ваяводства]]. * [[1906]]: У [[Вільня|Вільні]] выйшаў першы нумар беларускай газеты [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]]. * [[1924]]: [[The New York Times]] апублікавала доказы [[Эдвін Хабл|Эдвіна Хабла]], аб тым, што [[туманнасць Андрамеды]], якая раней лічылася часткай [[Млечны Шлях|Млечнага Шляху]], на самай справе з’яўляецца іншай [[галактыка]]й. * [[1944]]: Сфарміравана 1-я дывізія [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]]. * [[1953]]: Уведзена ў эксплуатацыю [[Асіповіцкая ГЭС]] на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]]. * [[1959]]: Прэзідэнт [[Францыя|Францыі]] [[Шарль дэ Голь]] дэкларуе лозунг «''Еўропа ад Атлантыкі да Урала''». * 1959: [[Крывіцкае навуковае таварыства]] атрымала правы культурнай і навуковай установы ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. * [[1990]]: Першая выключна жаночая (12 расіянак, 3 амерыканкі, японка) экспедыцыя дасягнула на лыжах [[Паўднёвы полюс|Паўднёвага полюса]]. * [[2007]]: [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] нададзены герб і сцяг. == Нарадзіліся == * [[912]]: [[Атон I Вялікі]], герцаг [[Герцагства Саксонія|Саксоніі]], кароль Усходне-Франкскага каралеўства, імператар [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], кароль Італіі (пам. [[7.5]].[[973]]) * [[1221]]: [[Альфонса X Кастыльскі|Альфонса X]] (Альфонса Мудры), кароль [[Каралеўства Леон|Леона]] і [[Кастылія|Кастыліі]] (з [[1252]]) * [[1798]]: [[Франц Тэабальд Хорні]], нямецкі мастак * [[1869]]: [[Вальдэмар Поўльсен]], [[Данія|дацскі]] [[фізік]], [[інжынер]] * [[1871]]: [[Уладзімір Васілевіч Тэраўскі|Уладзімір Тэраўскі]], беларускі [[дырыжор]], [[кампазітар]], фалькларыст (пам. [[10.11]].[[1938]]) * [[1876]]: [[Шарль Дзюфрэн]], французскі мастак * [[1898]]: [[Радзівон Якаўлевіч Маліноўскі|Радзівон Маліноўскі]], савецкі военачальнік і дзяржаўны дзеяч (пам. [[31.3]].[[1967]]) * [[1906]]: [[Бэці Альвер]], эстонская [[паэт]]ка, празаік, перакладчыца (пам. 27.2.[[1989]]) * [[1921]]: [[Отамар Крэйча]], чэшскі [[акцёр]] і [[рэжысёр]] * [[1936]]: [[Матс Траат]], эстонскі пісьменнік * [[1941]]: [[Франка Нера]], італьянскі акцёр * [[1953]]: [[Стывен Балбус]], амерыкана-брытанскі астрафізік * [[1955]]: [[Людавіка Эйнаўдзі]], італьянскі кампазітар * [[1957]]: [[Алена Юраўна Сідарава|Алена Сідарава]], беларуская актрыса * [[1958]]: [[Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]], беларускі палітык * [[1966]]: [[Міхась Скобла]], беларускі паэт, парадыст, перакладчык, [[эсэ]]іст == Памерлі == * [[955]]: [[Эдрэд]], кароль Англіі * [[1682]]: [[Клод Ларэн]], французскі мастак * [[1774]]: Готфрыд Бернхард Гёц, нямецкі мастак * [[1833]]: [[Жан-Батыст Журдан]], маршал [[Францыя|Францыі]] * [[1848]]: [[Джон Бараў, 1-ы баранет]], англійскі падарожнік, палітык * [[1937]]: [[Джордж Альберт Буленджэр]], бельгійска-брытанскі заолаг * [[1946]]: [[Артур Гарфілд Даў]], амерыканскі мастак * [[1970]]: [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]], беларускі кампазітар (нар. [[26.12]].[[1893]]) * [[1990]]: [[Роальд Даль]], англійскі пісьменнік * [[2002]]: [[Раберта Себасцьян Мата]], чылійскі мастак * [[2004]]: [[Рафаэль Эйтан]], ізраільскі ваенны і палітычны дзеяч * [[2006]]: [[Філіп Нуарэ]], французскі акцёр == Святкуюць == * {{GEO}}: Дзень [[Георгій Перамаганосец|святога Георгія Перамаганосца]] * {{KAZ}}: Дзень дарожнай паліцыі * {{LTU}}: Дзень воінаў * {{SLO}}: Дзень [[Рудольф Майстэр|Рудольфа Майстэра]] * {{JPN}}: Дзень удзячнасці працы <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|Л23]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 лістапада| ]] nak4atygw7d23qiq7nwnzi6s1uyxxyu 5157441 5157440 2026-06-22T19:47:24Z JerzyKundrat 174 5157441 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на лістапад}}</noinclude> '''23 лістапада''' — трыста дваццаць сёмы (трыста дваццаць восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1793]]: Рашэннем [[Гарадзенскі сойм (1793)|Гарадзенскага сойма]] скасавана дзеянне [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая]] і створаных на яе аснове органаў улады. * 1793: [[Жамойцкае староства]] [[ВКЛ]] пераўтворана ў [[Жамойцкае ваяводства]]. * [[1906]]: У [[Вільня|Вільні]] выйшаў першы нумар беларускай газеты [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]]. * [[1924]]: [[The New York Times]] апублікавала доказы [[Эдвін Хабл|Эдвіна Хабла]], аб тым, што [[туманнасць Андрамеды]], якая раней лічылася часткай [[Млечны Шлях|Млечнага Шляху]], на самай справе з’яўляецца іншай [[галактыка]]й. * [[1944]]: Сфарміравана 1-я дывізія [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]]. * [[1953]]: Уведзена ў эксплуатацыю [[Асіповіцкая ГЭС]] на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]]. * [[1959]]: Прэзідэнт [[Францыя|Францыі]] [[Шарль дэ Голь]] дэкларуе лозунг «''Еўропа ад Атлантыкі да Урала''». * 1959: [[Крывіцкае навуковае таварыства]] атрымала правы культурнай і навуковай установы ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. * [[1990]]: Першая выключна жаночая (12 расіянак, 3 амерыканкі, японка) экспедыцыя дасягнула на лыжах [[Паўднёвы полюс|Паўднёвага полюса]]. * [[2007]]: [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] нададзены герб і сцяг. == Нарадзіліся == * [[912]]: [[Атон I Вялікі]], герцаг [[Герцагства Саксонія|Саксоніі]], кароль Усходне-Франкскага каралеўства, імператар [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], кароль Італіі (пам. 7.5.973) * [[1221]]: [[Альфонса X Кастыльскі|Альфонса X]] (Альфонса Мудры), кароль [[Каралеўства Леон|Леона]] і [[Кастылія|Кастыліі]] (з 1252) * [[1798]]: [[Франц Тэабальд Хорні]], нямецкі мастак * [[1869]]: [[Вальдэмар Поўльсен]], [[Данія|дацскі]] [[фізік]], [[інжынер]] * [[1871]]: [[Уладзімір Васілевіч Тэраўскі|Уладзімір Тэраўскі]], беларускі [[дырыжор]], [[кампазітар]], фалькларыст (пам. 10.11.1938) * [[1876]]: [[Шарль Дзюфрэн]], французскі мастак * [[1898]]: [[Радзівон Якаўлевіч Маліноўскі|Радзівон Маліноўскі]], савецкі военачальнік і дзяржаўны дзеяч (пам. 31.3.1967) * [[1906]]: [[Бэці Альвер]], эстонская [[паэт]]ка, празаік, перакладчыца (пам. 27.2.1989) * [[1921]]: [[Отамар Крэйча]], чэшскі [[акцёр]] і [[рэжысёр]] * [[1936]]: [[Матс Траат]], эстонскі пісьменнік * [[1941]]: [[Франка Нера]], італьянскі акцёр * [[1953]]: [[Стывен Балбус]], амерыкана-брытанскі астрафізік * [[1955]]: [[Людавіка Эйнаўдзі]], італьянскі кампазітар * [[1957]]: [[Алена Юраўна Сідарава|Алена Сідарава]], беларуская актрыса * [[1958]]: [[Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]], беларускі палітык * [[1966]]: [[Міхась Скобла]], беларускі паэт, парадыст, перакладчык, [[эсэ]]іст == Памерлі == * [[955]]: [[Эдрэд]], кароль Англіі * [[1682]]: [[Клод Ларэн]], французскі мастак * [[1774]]: Готфрыд Бернхард Гёц, нямецкі мастак * [[1833]]: [[Жан-Батыст Журдан]], маршал [[Францыя|Францыі]] * [[1848]]: [[Джон Бараў, 1-ы баранет]], англійскі падарожнік, палітык * [[1937]]: [[Джордж Альберт Буленджэр]], бельгійска-брытанскі заолаг * [[1946]]: [[Артур Гарфілд Даў]], амерыканскі мастак * [[1970]]: [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]], беларускі кампазітар (нар. 26.12.1893) * [[1990]]: [[Роальд Даль]], англійскі пісьменнік * [[2002]]: [[Раберта Себасцьян Мата]], чылійскі мастак * [[2004]]: [[Рафаэль Эйтан]], ізраільскі ваенны і палітычны дзеяч * [[2006]]: [[Філіп Нуарэ]], французскі акцёр == Святкуюць == * {{GEO}}: Дзень [[Георгій Перамаганосец|святога Георгія Перамаганосца]] * {{KAZ}}: Дзень дарожнай паліцыі * {{LTU}}: Дзень воінаў * {{SLO}}: Дзень [[Рудольф Майстэр|Рудольфа Майстэра]] * {{JPN}}: Дзень удзячнасці працы <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|Л23]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 лістапада| ]] spfmqocabttujjjhhurnpm6jlmjjsm9 0 605 5157659 4826827 2026-06-23T11:51:01Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ +1 5157659 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{Каляндар на жнівень}}</noinclude> '''26 жніўня''' — дзвесце трыццаць восьмы (дзвесце трыццаць дзевяты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[55 да н.э.]]: [[Юлій Цэзар]] здзейсніў першы паход у [[Брытанія|Брытанію]]. * [[1579]]: Пачалася аблога [[Пскоў|Пскова]] войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у ходзе [[Лівонская вайна|Інфлянцкай вайны]]. * [[1789]]: У [[Францыя|Францыі]] была прынята Дэкларацыя праў чалавека і грамадзяніна, у якой неад’емнымі правамі чалавека абвяшчаліся свабода асобы, слова, сумлення, роўнасць грамадзян перад законам, права на супраціў прыгнёту. * [[1914]]: Кайзераўскія войскі разбілі расійскую армію ў [[Бітва пад Таненбергам (1914)|бітве пад Таненбергам]]. * [[1920]]: Прынятая 19-я папраўка да Канстытуцыі [[ЗША]], якая дала права голасу [[жанчына]]м. * [[1933]]: Прынята пастанова [[СНК БССР]] «Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу» гл. ([[Рэформа беларускага правапісу 1933 года]]). * [[1978]]: Пачатак пантыфікату [[Ян Павел I|Ян Паўла I]], папы рымскага. * [[1993]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-сірыйскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Сірыяй]] * [[2013]]: У Пасольстве Беларусі ў [[Парыж]]ы адбылося падпісанне Сумеснага камюніке аб устанаўленні дыпламатычных адносін паміж [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] і [[Джыбуці|Рэспублікай Джыбуці]] == Нарадзіліся == [[File:MotherTeresa 090.jpg|thumb|left|100px|Маці Тэрэза]] * [[1728]]: [[Іаган Генрых Ламберт]], нямецкі фізік і філосаф * [[1740]]: [[Жазеф-Мішэль Мангальф'е]], французскі вынаходнік * [[1743]]: [[Антуан Лавуазье]], французскі хімік * [[1850]]: [[Шарль Рышэ]], французскі фізіёлаг. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] * [[1873]]: [[Лі дэ Форэст]], амерыканскі вынаходнік * [[1880]]: [[Гіём Апалінэр]], французскі паэт беларускага паходжання * [[1882]]: [[Джэймс Франк]], нямецка-амерыканскі фізік * [[1898]]: [[Пегі Гугенхайм]], амерыканскі галерыст і мецэнат * [[1910]]: [[Маці Тэрэза]], гуманітарны дзеяч * [[1914]]: [[Хуліа Картасар]], аргенцінскі пісьменнік * [[1936]]: [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў]], беларускі мастак-жывапісец * [[1951]]: [[Эдвард Уітэн]], амерыканскі фізік-тэарэтык * [[1957]]: [[Доктар Албан]], спявак * [[1962]]: [[Таццяна Сапач]], беларуская журналістка, паэтэса * [[1971]]: [[Талія (спявачка)]] * [[1976]]: [[Земфіра]], расійская спявачка * [[1980]]: [[Крыс Пайн]], амерыканскі акцёр * [[1980]]: [[Макалей Калкін]], амерыканскі акцёр == Памерлі == [[File:1841 portrait painting of Louis Philippe I (King of the French) by Winterhalter.jpg|thumb|right|100px|Луі-Філіп I]] * [[1278]]: [[Пржэмысл Отакар II]], кароль чэшскі * [[1666]]: [[Франс Халс]], галандскі жывапісец * [[1706]]: [[Міхаэль Вільман]], нямецкі мастак * [[1723]]: [[Антані ван Левенгук]], галандскі навуковец * [[1830]]: [[Карл Фрэдрык Фален]], шведскі энтамолаг * [[1849]]: [[Жак Ферэоль Мазас]], французскі кампазітар * [[1850]]: [[Луі-Філіп I]], кароль французскі * [[1865]]: [[Іаган Франц Энке]], нямецкі астраном * [[1869]]: [[Хендрык Лейс]], бельгійскі мастак * [[1910]]: [[Уільям Джэймс]], амерыканскі філосаф і псіхолаг * [[1938]]: [[Тэадор Аксянтовіч]], польскі мастак * [[1979]]: [[Міка Тоймі Валтары]], фінскі пісьменнік * [[1989]]: [[Ірвінг Стоўн]], амерыканскі пісьменнік * [[1994]]: [[Сяргей Новік-Пяюн]], беларускі паэт * [[1994]]: [[Мікалай Улашчык]], беларускі гісторык і археограф (нар. [[14.2]].[[1906]]) * [[2001]]: [[Валерый Васілевіч Маслюк|Валерый Маслюк]], беларускі рэжысёр * [[2004]]: [[Лора Брэніган]], амерыканская спявачка * [[2021]]: [[Алесь Разанаў]], беларускі пісьменнік == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|826]] </noinclude> [[Катэгорыя:26 жніўня| ]] hhcjuyteeev6ek0bvh6bmt451fturi4 0 1583 5157284 4885866 2026-06-22T14:34:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157284 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Бярэзінскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мінская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Беразіно]] |Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]],<br>[[6 студзеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[25 снежня]] [[1962]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 88,22 %, [[руская мова|руская]] 10,74 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 54,95 %, руская 44,21 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 25&nbsp;031 чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 20 |Шчыльнасць = 12,89 |Месца па шчыльнасці = 21 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 94,46 %, <br /> [[рускія]] — 3,96 %, <br /> іншыя — 1,58 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;940,34<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 9 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Belarus, Biareźinski rajon.png |Часавыпояс = [[UTC+2]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://www.berezino.minsk-region.by/ |Заўвагі = }} '''Бярэ́зінскі раё́н''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — горад [[Беразіно]]. == Геаграфія == Бярэзінскі раён знаходзіцца на ўсходзе Мінскай вобласці. Мяжуе з [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім]], [[Барысаўскі раён|Барысаўскім]], [[Крупскі раён|Крупскім]] раёнамі Мінскай вобласці, [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкім]], [[Клічаўскі раён|Клічаўскім]] і [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкім]] раёнамі [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Асноўныя рэкі — [[Бярэзіна]], [[Уса (прыток Бярэзіны)|Уса]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Уша (прыток Бярэзіны)|Уша]]. Іншыя рэкі: [[Беліца (прыток Ушы)|Беліца]], [[Жалінка]], [[Кострычка]]. == Гісторыя == Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка [[Беразіно]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 15 сельсаветаў: [[Арэшкавіцкі сельсавет|Арэшкавіцкі]], [[Багушэвіцкі сельсавет|Багушэвіцкі]], [[Белічанскі сельсавет|Белічанскі]], [[Брадзецкі сельсавет|Брадзецкі]], [[Бярэзінскі сельсавет (Бярэзінскі раён)|Бярэзінскі]], [[Валоўніцкі сельсавет|Валоўніцкі]], [[Высакагорскі сельсавет|Высакагорскі]], [[Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)|Дзмітравіцкі]], [[Дулебскі сельсавет|Дулебскі]], [[Капланецкі сельсавет|Капланецкі]], [[Мачаскі сельсавет|Мачаскі]], [[Машчаніцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)|Машчаніцкі]], [[Неганіцкі сельсавет|Неганіцкі]], [[Пагосцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)|Пагосцкі]], [[Перавозскі сельсавет|Перавозскі]]. 21 жніўня 1925 года Валоўніцкі сельсавет перайменаваны ў [[Каменнаборскі сельсавет|Каменнаборскі]]. З 9 чэрвеня 1927 года раён у складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 25 ліпеня 1931 года да раёна далучаны [[Сялібскі сельсавет|Сялібскі]] і [[Якшыцкі сельсавет|Якшыцкі]] сельсаветы скасаванага [[Свіслацкі раён (Бабруйская акруга)|Свіслацкага раёна]]. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года Беразіно аднесена да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў. З 20 верасня 1944 года раён у складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Арэшкавіцкі, Дулебскі, Перавозскі сельсаветы, Белічанскі сельсавет перайменаваны ў [[Ляжынскі сельсавет|Ляжынскі]], Машчаніцкі — ва [[Ушанскі сельсавет (Бярэзінскі раён)|Ушанскі]], Неганіцкі — у [[Паплаўскі сельсавет|Паплаўскі]]. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, гарадскі пасёлак Беразіно, Багушэвіцкі, Брадзецкі, Бярэзінскі, Высакагорскі, Дзмітравіцкі, Каменнаборскі, Капланецкі, Ляжынскі, Мачаскі, Пагосцкі, Паплаўскі, Сялібскі, Ушанскі, Якшыцкі сельсаветы перададзены [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскаму раёну]]. 6 студзеня 1965 года Бярэзінскі раён утвораны зноў у тым жа складзе, што перад скасаваннем. 7 сакавіка 1968 года Беразіно атрымала статус горада раённага падпарадкавання. 20 кастрычніка 1995 года горад Беразіно і Бярэзінскі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 21 снежня 2007 года скасаваны Брадзецкі, Высакагорскі, Каменнаборскі, Ляжынскі і Якшыцкі сельсаветы<ref>{{Cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-21/2008-21(008-031).pdf&oldDocPage=19 |title=Решение Минского областного Совета депутатов от 21 декабря 2007 г. № 81 Об упразднении Бродецкого, Высокогорского, Каменноборского, Ляжинского, Якшицкого сельсоветов и изменении границ Богушевичского, Капланецкого, Погостского, Поплавского, Селибского, Ушанского сельсоветов Березинского района |access-date=20 лістапада 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210614190601/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-21%2F2008-21%28008-031%29.pdf&oldDocPage=19 |archivedate=14 чэрвеня 2021 |url-status=dead }}</ref>, 28 мая 2013 года — Мачаскі, Сялібскі і Ушанскі сельсаветы<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва налічвае каля 23,2 тыс. чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах (у Беразіно) пражываюць каля 11,4 тыс. чалавек. Статыстыка мінулых гадоў: : 1992 — 35,6 тыс. : 2009 — 25,0 тыс. : 2019 — 23,2 тыс. Усяго налічваецца 219 населеных пунктаў, з іх 26 знаходзяцца ў зоне, якая падлягае перыядычнаму радыяцыйнаму кантролю; тры населеныя пункты — вёскі Прудок, Бер’е і Карбаўское — знаходзяцца ў зоне з правам на адсяленне. == Транспарт == Праз раён праходзяць магістральная аўтамабільная дарога [[Мінск]] — [[Магілёў]] і трасы на [[Барысаў]], [[Клічаў]] і [[Бабруйск]]. Чыгуначныя шляхі зносін адсутнічаюць. == Старшыні райвыканкама == * 2009 — 2015 — [[Сяргей Дзмітрыевіч Ленкавец]]; * [[Аляксандр Мікалаевіч Бабічаў]]; * 21 снежня 2020 — сакавік 2024 — [[Дзяніс Ігаравіч Дзішук]]; * з 11 сакавіка 2024 — [[Андрэй Валянцінавіч Сакалоўскі]]. == Славутасці == {{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Бярэзінскага раёна}} * Свята-Раства-Багародзіцкая царква (1796) ў в. Масляны * касцёл (XIX ст.) у в. Багушэвічы * сядзіба (XIX ст.) ў в. Муравана * [[Сядзібны дом (Беразіно)|сядзіба Патоцкіх]] (XIX ст.) у г. Беразіно * хвоя дыяметрам 2,5 м, знаходзіцца за 2 км ад упадзення р. Уша ў р. Бярэзіну (правы бераг). == Вядомыя асобы == * [[Міхась Скрыпка]] — беларускі пісьменнік-сатырык. * [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі]] * [[Роберт Тэнісавіч Вільдфлуш]] * [[Пётр Паўлавіч Ванкевіч]] * [[Сяргей Ільіч Аўсіевіч]] (1925, в. [[Ягадка]] —) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Янка Туміловіч]] (1905, в. [[Сяліба (Бярэзінскі раён)|Сяліба]] — 1938) — беларускі паэт * [[Якуб Ермаловіч]] (1910, в. [[Вяшэўка]] — 1987) — беларускі празаік * [[Іван Мікалаевіч Белічонак]] (1934, в. [[Асмолаўка (Бярэзінскі раён)|Асмолаўка]]) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Рыгор Васілевіч Бельскі]] (1929, в. [[Цярэсіна]]) * [[Уладзіслаў Уладзіміравіч Арцёмаў]] (1954, в. Лысуха) — паэт * [[Мікола Равенскі]] (1886, маёнтак Капланцы — 1953) — кампазітар, аўтар музыкі да гімну «[[Магутны Божа]]» *[[Мікалай Іванавіч Прашковіч|Мікола Прашковіч]] ([[1932]], [[Гарадзішча (Бярэзінскі раён)|в. Гарадзішча]] — [[1983]]) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[Літаратурны крытык|крытык]], [[перакладчык]] *[[Валянцін Ваньковіч]] ([[1800]], маёнтак (цяпер вёска) Калюжыцы — [[1842]]) — мастак [[Рамантызм|рамантычнага]] кірунку == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/БелЭн|3}} == Спасылкі == * [http://www.berezino.minsk-region.by Бярэзінскі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170716110936/http://www.berezino.minsk-region.by/ |date=16 ліпеня 2017 }} (на рускай мове) * [http://www.minsk-region.gov.by/index.aspx?id=17 Бярэзінскі раён на сайце Мінскага аблвыканкаму] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101125183927/http://minsk-region.gov.by/index.aspx?id=17 |date=25 лістапада 2010 }} (на рускай мове) * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_minsk/regions/reg_berezino/map.shtml Мапы і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100929064859/http://emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_minsk/regions/reg_berezino/map.shtml |date=29 верасня 2010 }} * [http://globustut.by/_regs/berez.htm Выдатныя мясціны на партале globustut.by] (на рускай мове) * [http://radzima.org/be/rayon/byarezinski.html Фотаздымкі на сайце Radzima.org] {{Бярэзінскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Мінскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |state = {{{state|collapsed}}} |загаловак = Бярэзінскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс1 = {{Барысаўская акруга|child|загаловак=Бярэзінскі раён у [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акрузе]] (1924—1927)}} |спіс2 = {{Менская акруга|child|загаловак=Бярэзінскі раён у [[Менская акруга|Менскай акрузе]] (1927—1930)}} |спіс3 = {{Магілёўская вобласць БССР|child|загаловак=Бярэзінскі раён у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] (1938—1944)}} |спіс4 = {{Мінская вобласць БССР|child|загаловак=Бярэзінскі раён у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] (1944—1962, з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Бярэзінскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1965 годзе]] 3uo66nxsr9duaiezo5gmj6lo4d1u8cg 0 1612 5157516 5111216 2026-06-23T02:19:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157516 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Валожынскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мінская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Валожын]] |Датаўтварэння = [[15 студзеня]] [[1940]],</br>[[6 студзеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[25 снежня]] [[1962]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 90,66 %, [[руская мова|руская]] 8,1 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 80,51 %, руская 16,39 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 37&nbsp;543 чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 12 |Шчыльнасць = 19,56 |Месца па шчыльнасці = 16 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 88,14 %, <br /> [[палякі]] — 7,41 %, <br /> [[рускія]] — 3,19 %, <br /> іншыя — 1,26 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;916,78<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 10 |Максімальная вышыня = 334,6 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://www.volozhin.gov.by/ |Заўвагі = }} '''Вало́жынскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. == Геаграфія == Знаходзіцца на захадзе Мінскай вобласці, мяжуе з [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім]], [[Мінскі раён|Мінскім]], [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім]] і [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім]] раёнамі Мінскай вобласці, на захадзе і паўночным захадзе — з [[Іўеўскі раён|Іўеўскім]], [[Ашмянскі раён|Ашмянскім]] і [[Смаргонскі раён|Смаргонскім]] раёнамі Гродзенскай вобласці. Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня складае −6,7 °C, ліпеня — +17,5 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 659 мм. Вегетацыйны перыяд — 187 дзён. Паверхня хвалістая. На ўсходзе раёна размяшчаецца [[Мінскае ўзвышша]], на поўначы — адгор’і [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскага ўзвышша]], на паўднёвым захадзе — [[Нёманская нізіна]]. Пераважаюць вышыні 150—250 м, максімальная адзнака — 335 м ([[Маяк (гара, Валожынскі раён)|гара Маяк]] каля в. Шапавалы). == Гісторыя == [[Файл:1940. Валожынскі раён Баранавіцкай вобласці.svg|міні|злева|Валожынскі раён у складзе Баранавіцкай вобласці. 1940]] Валожынскі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Цэнтр — горад [[Валожын]]. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 21 сельсавет: [[Адамоўскі сельсавет (Валожынскі раён)|Адамоўскі]], [[Брыльскі сельсавет|Брыльскі]], [[Бурмацкі сельсавет|Бурмацкі]], [[Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)|Вішнеўскі]], [[Войштавіцкі сельсавет|Войштавіцкі]], [[Гародзькаўскі сельсавет|Гародзькаўскі]], [[Даўбенскі сельсавет|Даўбенскі]], [[Дорскі сельсавет|Дорскі]], [[Забрэжскі сельсавет|Забрэжскі]], [[Ігнатаўскі сельсавет|Ігнатаўскі]], [[Ластаянцаўскі сельсавет|Ластаянцаўскі]], [[Лоскаўскі сельсавет|Лоскаўскі]], [[Ляшчоўскі сельсавет|Ляшчоўскі]], [[Мінцаўскі сельсавет|Мінцаўскі]], [[Пяршайскі сельсавет|Пяршайскі]], [[Румскі сельсавет|Румскі]], [[Сакаўшчынскі сельсавет|Сакаўшчынскі]], [[Стайкаўскі сельсавет (Валожынскі раён)|Стайкаўскі]], [[Сугваздаўскі сельсавет|Сугваздаўскі]], [[Узбалацкі сельсавет|Узбалацкі]], [[Філіпіняцкі сельсавет|Філіпіняцкі]]. 20 верасня 1944 года раён увайшоў у склад [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года быў утвораны [[Багданаўскі сельсавет (Валожынскі раён)|Багданаўскі сельсавет]], скасаваны Адамоўскі, Бурмацкі, Войштавіцкі, Ігнатаўскі, Лоскаўскі, Ляшчоўскі, Мінцаўскі, Філіпіняцкі сельсаветы, Румскі сельсавет перайменаваны ў [[Белакорацкі сельсавет|Белакорацкі]]. 26 ліпеня 1957 года скасаваны Ластаянцаўскі сельсавет. 23 чэрвеня 1958 года Стайкаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Мінцінскі сельсавет|Мінцінскі]]. З 20 студзеня 1960 года раён у складзе Мінскай вобласці, да раёна былі далучаны [[Гіравіцкі сельсавет|Гіравіцкі]], [[Пятроўшчынскі сельсавет (Валожынскі раён)|Пятроўшчынскі]], [[Ракаўскі сельсавет|Ракаўскі]] і [[Яршэвіцкі сельсавет]]ы [[Радашковіцкі раён|Радашковіцкага раёна]], Багданаўскі сельсавет перададзены ў склад [[Іўеўскі раён|Іўеўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. 26 жніўня 1961 года быў скасаваны Гіравіцкі сельсавет. 17 красавіка 1962 года да раёна былі далучаны [[Зарачанскі сельсавет (Валожынскі раён)|Зарачанскі]], [[Пральніцкі сельсавет]]ы, 24 населеныя пункты [[Волменскі сельсавет|Волменскага сельсавета]] і гарадскі пасёлак [[Івянец]] скасаванага [[Івянецкі раён|Івянецкага раёна]]. 5 мая 1962 года Мінцінскі сельсавет перайменаваны ў [[Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)|Валожынскі]], Пральніцкі — у [[Падневіцкі сельсавет|Падневіцкі]], Брыльскі сельсавет скасаваны. 25 снежня 1962 года Валожынскі раён быў ліквідаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] за выключэннем гарадскога пасёлка Івянец, Волменскага, Зарачанскага і Падневіцкага сельсаветаў, якія ўвайшлі ў склад [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. 6 студзеня 1965 года раён быў адноўлены, уключаў Белакорацкі, Валожынскі, Вішнеўскі, Гародзькаўскі, Даўбенскі, Дорскі, Забрэжскі, [[Залескі сельсавет (Валожынскі раён)|Залескі]], Пяршайскі, Ракаўскі, Сакаўшчынскі, Сугваздаўскі, Узбалацкі, Яршэвіцкі сельсаветы Маладзечанскага раёна, гарадскі пасёлак Івянец, Волменскі, Зарачанскі, Падневіцкі сельсаветы Стаўбцоўскага раёна, Багданаўскі сельсавет (за выключэннем 24 населеных пунктаў) Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці. 22 мая 1967 года ўтвораны [[Падбярэзскі сельсавет]]. 12 жніўня 1970 года Волменскі сельсавет перададзены [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскаму раёну]]. 16 жніўня 1973 года Даўбенскі сельсавет перайменаваны ў [[Бабровіцкі сельсавет|Бабровіцкі]], 1 кастрычніка 1973 года Зарачанскі — у [[Івянецкі сельсавет|Івянецкі]]. 29 ліпеня 1976 года скасаваны Белакорацкі сельсавет. 5 сакавіка 1983 года Забрэжскі сельсавет перайменаваны ў [[Забрэзскі сельсавет|Забрэзскі]]. 20 кастрычніка 1995 года горад Валожын і Валожынскі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 27 студзеня 1997 года Падневіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Пральніцкі сельсавет|Пральніцкі]]. 30 кастрычніка 2009 года скасаваны Бабровіцкі, Забрэзскі, Падбярэзскі, Сугваздаўскі сельсаветы<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&oldDocPage=3 |date=25 кастрычніка 2020 }}</ref>. 28 мая 2013 года скасаваны Багданаўскі, Залескі, Пральніцкі, Сакаўшчынскі, Узбалацкі і Яршэвіцкі сельсаветы<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>. === Вялікая Айчынная вайна === Станам на 1940 год, амаль 40 % тэрыторыі Валожынскага раёна было занята лясамі, таму былі добрыя ўмовы для стварэння на пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] [[Партызаны|партызанскіх атрадаў]]. На тэрыторыі сучаснага раёна дзейнічалі падпольныя райкомы КП(б)Беларусі і ЛКСМБ, Івянецкія падпольныя райкомы КП(б)Б і ЛКСМБ, Івянецкія падпольныя міжрайпартцэнтр КП(б)Б і міжрайцэнтр ЛКСМБ. Тут жа выдаваліся падпольныя газеты «Народный мститель» і «[[Працоўная слава|Іскра]]». Першыя разрозненыя партызанскія групы і атрады ў [[Налібоцкая пушча|Налібоцкай пушчы]] з’явіліся вясной 1942 года. Для іх аб’яднання і каардынацыі сюды быў накіраваны [[Васіль Васілевіч Шчарбіна]] з групай разведчыкаў-дыверсантаў у колькасці 15 чалавек. Іх база знаходзілася ва ўрочышчы Курыныя Грады [[Івянецка-Налібоцкая партызанская зона|Івянецка-Налібоцкай пушчы]]. Атрад меў пастаянную радыёсувязь з Галоўным разведупраўленнем Чырвонай Арміі, запасы ўзрыўчаткі і вопыт правядзення баявых дыверсій у тыле ворага. Паветраным шляхам партызанам дастаўляліся ўзрыўчатка, міны. Гэта мела вялікае значэнне для актывізацыі дзейнасці мясцовых партызанскіх груп і атрадаў Валожыншчыны, якія ўключыліся ў барацьбу з ворагам. Граматны камандзір хутка аб’яднаў партызанскія сілы, якія базіраваліся ў [[Налібоцкая пушча|Налібоцкай пушчы]] ў межах Валожынскага і [[Івянецкі раён|Івянецкага]] раёна і стаў на чале гэтага злучэння. Дзеянні партызан сталі настолькі актыўнымі, што фашысты ў жніўні 1942 года арганізавалі карную аперацыю супраць партызан. Але граматныя дзеянні Шчарбіны дапамаглі вывесці партызан з акружэння. 21 верасня 1942 года Шчарбіна загінуў: падчас вучэбных заняткаў, якія ён праводзіў для групы падрыўнікоў, у яго руках узарвалася міна новай канструкцыі. У студзені 1943 года В. В. Шчарбіне было прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (пасмяротна). У канцы сакавіка 1943 года з-за лініі фронту ва ўрочышча Курыныя Грады прыбыў Баранавіцкі падпольны абком партыі на чале з [[Васіль Яфімавіч Чарнышоў|Васілём Яфімавічам Чарнышовым]] (псеўданім «Платон»). Разам з ім прыбыў у [[Налібоцкая пушча|Налібоцкую пушчу]] член падпольнага абкома [[Рыгор Аляксандравіч Сідарок]], які ўзначаліў Івянецкі міжрайпартцэнтр і партызанскае злучэнне гэтай зоны. Дзейнасць падпольных партыйных органаў дазволіла значна актывізаваць партызанскую барацьбу супраць акупантаў. [[3-я гвардзейская танкавая брыгада]] сумесна з партызанамі брыгады імя [[Мікалай Аляксандравіч Шчорс|Шчорса]] вызвалілі мястэчка [[Ракаў]]. Брыгадай імя Сталіна былі ўзяты ў палон 69 афіцэраў і больш як 3000 салдат. Іх сіламі разбіты нямецкі батальён, які ахоўваў штаб 217-га грэнадзёрскага палка. Сотні гітлераўцаў, якія спрабавалі з боем прарвацца праз пушчу на захад, былі знішчаны, астатнія здаліся ў палон. Партызанская брыгада спецыяльнага назначэння «Няўлоўныя» правяла 140 баявых аперацый, збіла 10 самалётаў, узарвала 104 чыгуначныя масты, дабыла і пераправіла ў цэнтр 23 сакрэтныя карты ворага{{крыніца?}}. Партызаны брыгады «За Савецкую Беларусь» за люты 1944 года здзейснілі 20 дыверсій. Іх сіламі разгромлены гарнізоны праціўніка ў [[Гарадок (Маладзечанскі раён)|Гарадку]], [[Пяршаі|Пяршаях]], [[Ракаў|Ракаве]], [[Камень (Валожынскі раён)|Камені]]. Падчас [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]] дапамагалі часцям [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] рухацца наперад. Партызаны перарэзалі шасэйныя дарогі Ракаў-Валожын, Гарадок-Валожын, знішчылі значныя сілы акупантаў. 5 ліпеня 1944 года [[Валожын]] быў вызвалены часцямі [[3-ці Беларускі фронт|3-га Беларускага фронту]] пры ўзаемадзеянні з партызанамі. 6 ліпеня войскі 220-й Аршанскай Чырвонасцяжнай стралковай дывізіі пры падтрымцы танкаў і самаходных артылерыйскіх установак 31-й арміі ва ўзаемадзеянні з партызанскай брыгадай імя П. К. Панамарэнкі вызвалілі ад фашыстаў [[Івянец]]. == Вядомыя асобы == * [[Павел Вент]] (1880, фальв. [[Крыніца (Ракаўскі сельсавет)|Крыніца]] — ?) — генерал-маёр [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] * [[Зінаіда Геранімаўна Гасціловіч]] (нар. 1952) — беларуская [[паэт]]ка, [[настаўніца]], член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]. * [[Збігнеў Уладзіслававіч Іваноўскі]] (нар. 1948) — вучоны. Доктар палітычных навук, [[прафесар]]. * [[Фердынанд Рушчыц]] * [[Наталля Васілеўна Жызнеўская]] (нар. 1969) — беларуская [[паэт]]ка, [[Спявак|выканаўца песень]], член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]. * [[Яўстафій Арлоўскі]] * [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец]] — беларускі мовазнавец * [[Віктар Шніп]] * [[Хведар Чэрня]] * [[Валянціна Францаўна Гіруць-Русакевіч]] * [[Ядвіга Канстанцінаўна Паплаўская]] * [[Міхал Сапоцька]] * [[Уладзімір Антонавіч Багіна]] * [[Валянцін Уладзіміравіч Вялічка]] * [[Ганна Міхайлаўна Рубацкая]] (1900—1993) — самадзейная паэтка<ref name="Руб_01">{{Cite web |url=http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=801 |title=Сшыткі бабулі Ганны |access-date=14 мая 2013 |archive-date=10 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310103215/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=801 |url-status=dead }}</ref><ref name="Руб_02">Ганне Рубацкай — 100 год //«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета»]], 19 мая 2000 г., № 20 (265)</ref>. * [[Міхаіл Фаміч Букштыновіч]] * [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі]] — беларускі і польскі мастак. Цяжка паранены ля мястэчка [[Пяршаі]] ў час Першай сусветнай вайны<ref name="LifeAndWork">{{cite web |url = http://www.ddg.art.pl/strzeminski/life.html |title = The Life and Work — Chronology |author = Zenobia Karnicka. |date = 1993 |work = Wladyslaw Strzeminski 1893 — 1952 |publisher = Museum of Art in Lodz |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131016234239/http://www.ddg.art.pl/strzeminski/life.html |archivedate = 16 кастрычніка 2013 |url-status = dead }}</ref> * [[Францішак Кушаль]] (1895, в. [[Пяршаі]] — 1968) — беларускі вайсковы і палітычны дзеяч * Яўгенія Чаплінская (1925, в. Маршалкі — 2019) — педагог, культурніцкая дзяячка<ref>https://www.svaboda.org/a/31456467.html</ref> * [[Уладзіслаў Чарняўскі]] (1916—2001) — беларускі каталіцкі святар. Перакладчык [[Біблія|Бібліі]] і Катэхізіса на беларускую мову. == Помнікі прыроды == [[Файл:Вайганы. Вялікі камень прусагорскі (02).jpg|thumb|250px|Вялікі камень прусагорскі каля в. Вайганы]] На тэрыторыі Валожынскага раёна знаходзяцца геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння: # [[Камень, валун|Валун «Камень»]] # [[Васькаў камень|Валун «Васькаў камень»]] # [[Чортаў камень Ратынскі|Валун «Чортаў камень»]] # [[Забрэзскі валун|Валун «Мігматыт»]] # [[Кучкуноўскі валун|Валун «Вялікі камень» кучкуноўскі]] # [[Валуны Макасіцкія|Валуны «Макасіцкія»]] # [[Бразоўскі камень Алянаўскі|Валун «Вялікі камень» алянаўскі]] # [[Вялікі камень Бузуноўскі|Валун «Вялікі камень» бузуноўскі]] # [[Вялікі камень Залескі|Валун «Вялікі камень» залескі]] # [[Вялікі камень Навінаўскі|Валун «Вялікі камень» навінаўскі]] # [[Вялікі камень Шальцінскі|Валун «Вялікі камень» шальцінскі]] # [[Вялікі камень Прусагорскі|Валун «Вялікі камень» прусагорскі]] # [[Гара Замэчак|Гара «Замэчак»]] # [[Гара Ходчыха|Гара «Ходчыха»]] # [[Сіняя Гара (помнік прыроды)|Сіняя Гара]] # [[Агаленне Палачаны|Агаленне «Палачаны»]] # [[Ракаўскі кангламерат|Ледавіковы кангламерат «Ракаўскі»]] # [[Святы камень Бузуноўскі|Кангламерат «Святы камень» бузуноўскі]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Валожынскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Мінскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |state = {{{state|collapsed}}} |загаловак = Валожынскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Баранавіцкая вобласць|child|загаловак=Валожынскі раён у [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] (1940—1944)}} |спіс2 = {{Маладзечанская вобласць|child|загаловак=Валожынскі раён у [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]] (1944—1960)}} |спіс3 = {{Мінская вобласць БССР|child|загаловак=Валожынскі раён у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] (1960—1962, з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Валожынскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1965 годзе]] 50wb055e50546mszyylvx5iegqv8u5x 0 3134 5157639 5119520 2026-06-23T10:53:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157639 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава | Беларуская назва = Дзяржава-горад Ватыкан | Арыгінальная назва = {{lang-lat|Status Civitatis Vaticanæ}}<br />{{lang-it|Stato della Città del Vaticano}} | Родны склон = Ватыкана | Герб = Coat of arms of the Vatican City.svg | Сцяг = Flag of the Vatican City.svg | Назва гімна = Inno e Marcia Pontificale | Аўдыё = United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg | Форма кіравання = [[эклезіялогія|эклезіяльная]] [[абсалютная манархія|абсалютная]] [[выбарная манархія|выбарная]] [[тэакратыя]] | Дзяржаўная рэлігія = [[Каталіцызм]] | lat_dir = N | lat_deg = 41 | lat_min = 54 | lat_sec = 12.3 | lon_dir = E | lon_deg = 12 | lon_min = 27 | lon_sec = 12.2 | CoordScale = 5000 | На карце = Europe location VAT.png | Мова = [[Лацінская мова|лацінская]], [[Італьянская мова|італьянская]] | Дата незалежнасці = [[11 лютага]] [[1929]]{{efn|Паводле [[Латэранскія пагадненні|Латэранскага пагаднення]].}} | Незалежнасць ад = [[Італія|Італіі]] | Найбуйнейшыя гарады = - | Пасады кіраўнікоў = [[Папа Рымскі]]<br />[[Камерленга]]<br />[[Дэкан Калегіі кардыналаў]] | Кіраўнікі = [[Леў XIV |Леў XIV]]<br />[[Тарчызіа Бертонэ]]<br />[[Анджэла Садана]] | Месца па тэрыторыі = 232 | Тэрыторыя = 0,44 | Месца па насельніцтву = 236 | Насельніцтва = 832<ref name=cia>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html Vatican City]. CIA — [[The World Factbook]]{{ref-en}}</ref> | Год перапісу = 2011 | Шчыльнасць насельніцтва = 1891 }} '''Ватыка́н''' ({{Lang-lat|Status Civitatis Vaticanæ}}, {{Lang-it|Stato della Città del Vaticano}}) — незалежная дзяржава-горад (самая маленькая ў свеце), цэнтр [[Рымска-каталіцкая царква|Рымска-каталіцкай царквы]], рэзідэнцыя яе кіраўніка — [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]]. Знаходзіцца ў заходняй частцы [[Рым]]а. Тэрыторыя — 0,44 км². У экстратэратарыяльнай уласнасці Ватыкана знаходзяцца тры саборы ([[Санта-Марыя-Маджорэ]], [[Латэранская базіліка]] і [[базіліка Святога Паўла за гарадскімі сценамі]]), [[Ватыканская абсерваторыя]], шэраг палацаў і віл агульнай плошчай 0,7 км². Паблізу Рыма ў [[Папскі палац Кастэль-Гандольфа|палацы Кастэль-Гандольфа]] знаходзіцца летняя загарадная рэзідэнцыя Папы Рымскага. Ватыкан, па сутнасці, не мае свайго сталага насельніцтва. На яго тэрыторыі пражывае Папа, кіраўнікі [[Рымская курыя|Рымскай курыі]], службоўцы ватыканскіх устаноў, вайскоўцы [[Папская швейцарская гвардыя|Папскай швейцарскай гвардыі]]. Па дадзеных на [[2004]], у ватыканскіх установах працуе каля трох тысяч супрацоўнікаў, з якіх маюць рэлігійны сан 1300 чалавек. Ватыканскае грамадзянства носіць адміністрацыйны характар. У перыяд свайго знаходжання на службе ватыканскім супрацоўнікам падаецца падданства Святога Прастолу, а ў выпадках паездак за мяжу (за межы Італіі) выдаюцца службовыя або дыпламатычныя пашпарты Святога Прастолу. Афіцыйная мова — [[лацінская мова|лацінская]] (у паўсядзённым жыцці на ёй амаль ніхто не гаворыць і яна выкарыстоўваецца выключна ў афіцыйных [[дакумент]]ах Ватыкана і падчас набажэнстваў). У дыпламатычнай перапісцы выкарыстоўваецца [[французская мова|французская]]. Паўсядзённымі і гутарковымі па частаце ўжывання з’яўляюцца [[італьянская мова|італьянская]], [[іспанская мова|іспанская]], [[англійская мова|англійская]], [[нямецкая мова|нямецкая]] і французская мовы. Грашовая адзінка — [[еўра]]. Папская дзяржава па дагаворы з урадам Італіі ў абмежаванай колькасці чаканіць таксама ўласную манету — ватыканскі еўра, прызначаны ў асноўным для нумізматаў. Галоўнымі афіцыйнымі святамі з’яўляюцца — дзень абрання актуальнага Папы, [[Каляды]] і [[Вялікдзень]]. Дыпламатычныя місіі замежных дзяржаў акрэдытуюцца пры Святым Прастоле, а не пры горадзе-дзяржаве Ватыкан. Замежныя пасольствы і прадстаўніцтвы, акрэдытаваныя пры Святым Прастоле, з прычыны малой тэрыторыі Ватыкана, размешчаны ў Рыме (уключаючы і пасольства Італіі, якое, такім чынам, знаходзіцца ў яе ўласнай сталіцы<ref>[http://www.tursvodka.ru/countries/vatican/russian_embassy/ Адрес пасольствы Ватыкана ў Італіі]</ref>). Святы Прастол (не Ватыкан) з’яўляецца сталым назіральнікам пры [[ААН]] з [[1964]] года<ref name="lenta.ru">[http://lenta.ru/world/2004/07/02/vatican/ Lenta.ru: В мире: Ватикан получил статус наблюдателя ООН без права голоса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110906085159/http://lenta.ru/world/2004/07/02/vatican/ |date=6 верасня 2011 }}</ref>, супрацоўнічаючы з арганізацыяй з [[1957]] года<ref>http://www.holyseemission.org/short_history.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070516093428/http://www.holyseemission.org/short_history.html |date=16 мая 2007 }}</ref>. У ліпені [[2004]] года правы місіі Святога Прастола пры ААН былі пашыраны<ref name="lenta.ru"/>. Акрамя таго, са жніўня [[2008]] года Ватыкан пачаў супрацоўніцтва з [[Інтэрпал]]ам на сталай аснове<ref>{{Cite web |url=http://www.interpol.int/Public/Icpo/Members/default.asp |title=List of Member States |access-date=2 жніўня 2012 |archive-date=2 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302222052/http://www.interpol.int/Public/icpo/Members/default.asp |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.interpol.int/Public/Icpo/Members/dates.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110724083440/http://www.interpol.int/Public/Icpo/Members/dates.pdf |date=24 ліпеня 2011 }}</ref>. {{Змест злева}} == Гісторыя == {{асноўны артыкул|Гісторыя Ватыкана}} У антычнасці тэрыторыя Ватыкана ({{lang-la|ager vaticanus}}) не была заселена, бо ў [[Старажытны Рым|Старажытным Рыме]] гэта месца лічылася святым. У [[326]] годзе, пасля прыходу [[хрысціянства]], над меркаванай грабніцай святога [[Пётр (апостал)|Пятра]] была ўзведзена базіліка Канстанціна і з тых часоў гэта месца стала засяляцца. Гістарычна цяперашні Ватыкан стаў спадчыннікам [[Папская дзяржава|Папскай дзяржавы]], якая была ўтворана ў сярэдзіне [[VIII стагоддзе|VIII стагоддзя]] і пазней ахапіла значную частку [[Апенінскі паўвостраў|Апенінскага паўвострава]]. У [[756]] франкскі кароль [[Піпін Кароткі]] (бацька [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]]) у выніку супрацьборства з [[лангабарды|лангабардамі]] і [[Візантыя|візантыйцамі]] падарыў [[Папы Рымскія|Папе]] [[Стэфан (II) III|Стэфану II (III)]] [[Рым]] і некалькі правінцый у цэнтральнай Італіі, што склала гістарычнае ядро Папскай дзяржавы, так званай «спадчыны Св. Пятра». Ватыкан на сённяшні дзень з'яўляецца самым старым дзяржаўным утварэннем. Інстытуты яго дзяржаўна-царкоўнай улады наўпрост ўзыходзяць да [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]]. Папская дзяржава спыніла сваё існаванне [[20 верасня]] [[1870]], калі войскі караля [[Віктор Эмануіл II|Віктора Эмануіла]] падчас завяршэння [[Рысарджымента|аб'яднання краіны]] ўвайшлі ў «вечны горад» і абвясцілі яго сталіцай Італіі. Папа катэгарычна не пагадзіўся з гвалтоўным захопам Рыма і не прызнаў яго анексію. Паўстала «рымскае пытанне». Пасля працяглага перыяду непаразумення паміж урадам Італіі і [[Святы Прастол|Святым Прастолам]] бакі пайшлі на ўрэгуляванне адносін. [[11 лютага]] [[1929]] былі падпісаныя т.зв. [[Латэранскія пагадненні]] ([[Канкардат]]), паводле якіх прызнаваўся [[суверэнітэт]] ватыканскай дзяржавы. У [[1984]] Італія і Ватыкан падпісалі новы Канкардат. У адрозненне ад папярэдняга, паводле яго [[каталіцызм]] афіцыйна аб'яўляўся дзяржаўнай рэлігіяй, новы канкардат надае [[Італьянцы|італьянцам]] фармальна поўную волю выбару рэлігіі. == Геаграфія == [[Выява:Karta Vatykana.png|thumb|200px|Тэрыторыя Ватыкана паводле [[Латэранскія пагадненні|Латэранскага дагавора]]]] [[Выява:Vatican Gardens.jpg|thumb|200px|Ватыканскія сады]] Клімат Ватыкана такі ж як у [[Рым]]е, умераны [[міжземнаморскі клімат]] з лагоднай дажджлівай [[зіма|зімой]] з [[верасень|верасня]] да сярэдзіны [[май|мая]] і гарачае сухое [[лета]] з [[май|мая]] па [[жнівень]]. Ёсць некаторыя мясцовыя асаблівасці, частыя [[туман]]ы і раса, якія выкліканых вялікімі памерамі [[Сабор Святога Пятра|базілікі Святога Пятра]], вышынёй на якой яна размяшчаецца і вялікімі памерамі брукаванай плошчы. Ватыкан з'яўляецца самай маленькай дзяржавай у свеце, маючы плошчу толькі каля 44 гектараў. У ліпені [[2007]] года Ватыкан пагадзіўся стаць першай вугляродна-нейтральнай дзяржавай. Яны плануюць зрабіць гэта за кошт кампенсацыі выкідаў [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]]<ref>[http://www.physorg.com/news103554442.html «The Vatican to go carbon neutral»]. United Press International.</ref>. === Тэрыторыя === Назва «Ватыкан» з'явілася яшчэ да прыняцця [[хрысціянства]] ў [[Старажытны Рым|Старажытным Рыме]] і паходзіць ад назвы ўзгорка<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Vatican Vatican (search)]. Online Dictionary.</ref>. Менавіта на гэтай тэрыторыі месцяцца Базіліка Святога Пятра, [[Апостальскі палац]], [[Сіксцінская капэла]] і музеі, якія былі пабудаваныя разам з іншымі будынкамі. Гэты раён быў часткай Рыму да [[1929]] года, калі быў аддзелены ад горада. Ватыкан размяшчаецца на заходнім беразе [[Тыбр]]а. Паводле [[Латэранскія пагадненні|Латэранскага дагавора]], некаторыя будынкі Святога Прастола, якія зараз знаходзяцца на тэрыторыі [[Італія|Італіі]], у першую чаргу гэта [[папскі палац Кастэль-Гандольфа]] і іншыя базілікі, атрымалі экстэрытарыяльны статус, аналагічны статусу замежных пасольстваў<ref>[http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/3F574885-EAD5-47E9-A547-C3717005E861/2528/LateranTreaty.pdf Treaty between the Holy See and Italy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110813090725/http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/3F574885-EAD5-47E9-A547-C3717005E861/2528/LateranTreaty.pdf |date=13 жніўня 2011 }}. vaticanstate.va</ref>. Гэты статус атрымалі і іншыя структуры і будынкі Ватыкана, якія аказаліся раскіданымі па ўсім Рыму і Італіі. Кастэль Гандольфа і іншыя базілікі патрулююцца ўнутранымі паліцэйскімі агентамі дзяржавы Ватыкан, а не італьянскай паліцыі. Плошча Святога Пятра паводле звычая ахоўваецца сумесна. === Сады === На тэрыторыі Ватыкана знаходзяцца [[Сады Ватыкана]] ({{lang-it|Giardini Vaticani|скарочана}})<ref>[http://www.saintpetersbasilica.org/vaticancity-map.htm «Map of Vatican City»]. www.saintpetersbasilica.org.</ref>, на долю якіх прыпадае больш за палову тэрыторыі дзяржавы. Сад, створаны ў [[Рэнесанс|эпоху Адраджэння]] і эпоху [[барока]], ўпрыгожаны [[фантан]]амі і [[скульптура]]мі. Сады займаюць каля 23 га і займаюць большасць [[Ватыканскі ўзгорак|Ватыканскага ўзгорка]]. Вышыня самай высокая кропкі складае 60 метраў над узроўнем мора. Каменныя сцены звязваюць вобласць на поўначы, поўдні і захадзе. Сады ўзыходзяць да [[Сярэднявечча]], калі вінаграднікі і фруктовыя сады былі распаўсюджаны на поўначы Папскага Апостальскага палаца<ref>[http://www.pellegrinocattolico.com/ctv/gardens.htm «Al Pellegrino Cattolico: The Vatican Gardens»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120527105314/http://www.pellegrinocattolico.com/ctv/gardens.htm |date=27 мая 2012 }}. 2008 Al Pellegrino Cattolico s.r.l. Via di Porta Angelica 81\83 (S.Pietro) I- 00193 Roma, Italy.</ref>. У [[1279]] годзе Папа [[Мікалай III]] перанёс сваю рэзідэнцыю назад у Ватыкан з [[Латэранскі палац|Латэранскага палаца]] і абгарадзіў гэтую тэрыторыю сценамі<ref>[http://www.vaticanstate.va/EN/Monuments/The_Vatican_Gardens/ «Official Vatican City State Website: A Visit to the Vatican Gardens»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130118222833/http://www.vaticanstate.va/EN/Monuments/The_Vatican_Gardens/ |date=18 студзеня 2013 }}. 2007-08 Uffici di Presidenza S.C.V.</ref>. Ён спланаваў і Ватыканскі сад. == Дзяржаўны лад == [[Выява:Vatican Gardens 4.jpg|thumb|220px|злева|Палац урада Ватыкана]] З пункта погляду дзяржаўнага ладу Ватыкан — абсалютная [[тэакратыя]]. Глава дзяржавы — Папа Рымскі. У выпадку яго адсутнасці або смерці бягучымі справамі Ватыкана кіруе [[камерленга]] Святой Рымскай царквы, выконваючы роля месцаназіральніка ў папярэдні выбарам новага Паты перыяд. Папе належыць вярхоўная заканадаўчая, выканаўчая і судовая ўлада. У яго кампетэнцыю ўваходзіць прэзентацыя Ватыкана ў міжнародных адносінах, заключэнне, ратыфікацыя і дэнансацыя міжнародных дагавораў і канкардатаў, прыём дыпламатычных прадстаўнікоў і прызначэнне прадстаўнікоў Ватыкана ў іншых краінах. Папа абіраецца пажыццёва калегіяй кардыналаў. Абранне здзяйсняецца на канклаве (лац. «пад ключом») з ліку кардыналаў шляхам таемнага галасавання большасцю не меней 2/3 галасоў. Сусветны (або Ватыканскі) сабор склікаецца перыядычна раз у некалькі дзесяткаў гадоў для абмеркавання найболей важных царкоўных праблем. Апошні сабор склікаўся ў 1962—1965 (21 Сусветны або Ватыканскі сабор). == Урад == Главой выканаўчай улады з'яўляецца Дзяржаўны сакратар. Ватыканам кіруе адміністрацыйны орган — прызначаная Святым Прастолам [[Папская Камісія па Справах Дзяржавы-горада Ватыкан|Папская Камісія]], на чале з [[губернатар Ватыкана|губернатарам]] (камісія прызначаецца на 5-гадовы тэрмін). Галоўным адміністрацыйным органам Святога прастола (Практычнае кіраўніцтва рэлігійнай, палітычнай і гаспадарчай дзейнасцю) з'яўляецца [[Рымская курыя]]. Паводле Апасталічных канстытуцый ''«Regimini Ecclesiae Universae»''' ([[1968]] год) і ''«Pastor Bonus»'' ([[1988]] год) адміністрацыя каталіцкай царквы і Ватыкана складаецца з некалькіх ведамстваў. Выкананнем рашэнняў Папы і каардынацыяй дзейнасці рымскай курыі займаецца [[Дзяржаўны сакратарыят Ватыкана|Дзяржаўны сакратарыят]]. Яго главе — Дзяржаўнаму сакратару — паданы ўсе паўнамоцтвы ў вобласці свецкага суверэнітэту; фактычна ён выконвае абавязкі прэм'ер-міністра. З [[2006]] года дзяржаўны сакратар — кардынал [[Тарчызіа Бертонэ]]. Вышэйшыя кансультатыўныя органы — [[Сусветны сабор]], [[калегія кардыналаў]] і біскупскі сінод. Калегія кардыналаў — дарадчы орган пры Папе — збіраецца для абмеркавання найболей важных царкоўных спраў і для выбараў Паты. Падчас абрання пантыфіка ў калегіі ([[канклаў|канклаве]]) могуць удзельнічаць толькі [[кардынал]]ы маладзей 80 гадоў, прызначаныя Папам пажыццёва. Так, з цяперашніх 189 кардыналаў 174 прызначаныя Янам Паўлам. Каля 1/3 кардыналаў уваходзяць у склад Рымскай курыі (урад Ватыкана), дзе засяроджанае практычнае кіраўніцтва рэлігійнай, палітычнай і эканамічнай дзейнасцю Ватыкана. У склад Рымскай курыі ўваходзяць Дзяржаўны сакратарыят, 9 кангрэгацый (духоўныя ведамствы), 3 трыбунала, 12 папскіх рад і камісій, інш. ведамствы. У складзе Дзяржаўнага сакратарыята дзейнічаюць, у прыватнасці, секцыі па агульных пытаннях (унутраным справам) і па сувязях з дзяржавамі (замежным справам). Іншыя органы каталіцкай царквы і Ватыкана: дзевяць [[кангрэгацыя, значэнні|кангрэгацый]], ці дыкастэрый (міністэрстваў); 11 папскіх камісій; бюро; [[Ватыканская апасталічная бібліятэка|Апостальская бібліятэка]] і іншыя ўстановы. Юрыдычныя інстанцыі — Вышэйшы царкоўны суд, Вышэйшы трыбунал Апостальскага суда і мясцовы трыбунал. Парадак падтрымлівае папская гвардыя, якая складаецца са швейцарскіх гвардзейцаў. == Знешняя палітыка == [[Выява:Pontifical Swiss Guards in their traditional uniform.jpg|thumb|160px|злева|Швейцарская гвардыя]] Святы Прастол падтрымлівае дыпламатычныя адносіны з 178 дзяржавамі. Роля Ватыкана ў міжнароднай палітыцы, яго ўплыў у свеце грунтуюцца на вялізнай колькасці вызнаўцаў-каталікоў — 1 млрд.100 тыс. чал. Правадыром яго палітыкі з'яўляецца каталіцкае духавенства (1,9 млн манахаў і каля 0,5 млн святароў), каля 2 тыс. манаскіх ордэнаў, найболей буйнымі з якіх з'яўляюцца ордэна езуітаў (26 тыс.), францысканцаў (45 тыс.), салезіянцаў, капуцынаў, [[бенедыктынцы|бенедыктынцаў]], дамініканцаў. Ватыкан дзейнічае таксама праз т. зв. свецкія каталіцкія арганізацыі: прафсаюзныя, культурныя, моладзевыя, жаночыя і інш. Значная колькасць з гэтых арганізацый уваходзяць у канферэнцыю міжнародных каталіцкіх арганізацый, праца якіх каардынуецца Дзяржаўным сакратарыятам Ватыкана. Пад пэўным уплывам Ватыкана находзяцца клерыкальныя палітычныя партыі ў розных краінах свету. У апошні час роля, якую гуляе Ватыкан у міжнародных адносінах стала значней, асабліва на фоне росту ліку глабальных праблем, якія закранаюць інтарэсы ўсяго чалавецтва. Гэтаму шмат у чым спрыяў Ян Павел II, усталяваныя ім асабістыя кантакты са шматлікімі значнымі дзяржаўнымі дзеячамі. Ён з прыкметным палітычным рэзанансам рабіў рэгулярныя паездкі па свеце — падлічана, што Ян Павел II за гады свайго пантыфікату падчас падарожжаў праехаў агульную адлегласць роўную чатыром адлегласцям ад Зямлі да Месяца. Кіраўніцтва Ватыкана ўдзельнічае ў рашэнні ключавых міжнародных праблем, уключаючы ліквідацыю зброі масавага знішчэння, урэгуляванне рэгіянальных канфліктаў, ахове навакольнага асяроддзя. У цэнтры ўвагі Ватыкана — праблемы свету, які развіваецца (адсталасць, бедната, голад і галеча, беспрацоўе). Таму не выпадкова, што большасць сваіх паездак Ян Павел II здзейсніў у Азію, Афрыку і Лацінскую Амерыку. Ватыкан унёс значны ўклад у пачатак і паступальнае развіццё агульнаеўрапейскага працэсу. Ён выяўляе значную цікавасць да блізкаўсходняга мірнага працэсу, да пытання аб статусе Іерусаліма, а таксама да ўрэгулявання сітуацыі ў Іраку і ў іншых канфліктных зонах планеты. == Дэмаграфія == [[Выява:Rome Vatican Museums.jpg|thumb|Музеі Ватыкана]] Практычна ўсё насельніцтва Ватыкана — падданныя Святога Прастола, бо падданства Ватыкана не існуе, якія маюць пашпарт і з'яўляюцца прыслужнікамі [[Каталіцкая Царква|Каталіцкай Царквы]]. На [[2005]] года з 557 падданых Святога Прастола 58 — [[кардынал]]ы, 293 чалавекі маюць статус духавенства і з'яўляюцца чальцамі папскіх прадстаўніцтваў, 62 — іншыя прадстаўнікі духавенства, 101 — члены [[Папская швейцарская гвардыя|швейцарскай гвардыі]], а астатнія 43 — цывільныя. У [[1983]] годзе ў Ватыкане не зарэгістравана ніводнага навароджаннага. Нябольш за палову, 246 грамадзян, захавалі сваё першае грамадзянства. Грамадзянства Ватыкана не пераходзіць у спадчыну і не можа быць набыта з прычыны нараджэння ў горадзе. Яно можа быць атрымана толькі ў выніку служэння Святому Прастолу і скасавана з прычыны спынення працоўнай дзейнасці ў Ватыкане. Артыкул 9 Латэранскага пагаднення [[1929]] года паміж Ватыканам і [[Італія]]й паведамляе, што калі асоба перастае быць грамадзянінам Ватыкана і не мае грамадзянства любой іншай краіны, яму даецца італьянскае грамадзянства. Этнічна, большасць з іх з'яўляюцца італьянцы, з-за выключэннем членаў швейцарскай гвардыі. Да «дзённага» насельніцтва Ватыкана адносяцца таксама каля 3 тысяч працуючых там італьянцаў, але якія жывуць па-за межамі Ватыкана. У [[2005]] годзе ў Ватыкане было зарэгістравана 111 [[шлюб]]аў. == Эканоміка == Ватыкан мае тры асноўных крыніцы прыбыткаў: [[Інстытут рэлігійных спраў]] (''Opere di Religione'', ІОR — фактычна, ватыканскі банк, бюджэт якога складае штогод некалькі млрд. [[долар ЗША|долараў ЗША]]), ахвяраванні вызнаўцоў і фінансавая і эканамічная дзейнасць уласных прадпрыемстваў (у папскай загараднай рэзідэнцыі, напрыклад, наладжана вытворчасць шырокай гамы малочных прадуктаў пад маркай «Фаторыя Пантыфічыя»). Святы Пасад здзяйсняе шырокую прадпрымальніцкую дзейнасць, у т.л. фінансавую. Валодае значнай нерухомасцю ў Еўропе, [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыцы]], супрацоўнічае з міжнароднымі банкамі і манаполіямі. Каля 3/4 капіталаў Ватыкана ўкладзена ў Італіі. Толькі ў Італіі яму належыць 482 тыс. га апрацоўваемых плошчаў, уключаючы некалькі тысяч гектараў у раёне Рыма. Значная частка нерухомасці «вечнага горада» таксама належыць Ватыкану праз шэраг страхавых кампаній. Групы паломнікаў, якія прыбываюць у Ватыкан з розных краін свету і турысты ўносяць свой ўклад (т.зв. «грош св. Пятра») у бюджэт Святога Прастола. Штогод яго сума ў сярэднім складае каля 90 млн долараў ЗША. == Транспарт == {{main|Чыгуначны транспарт Ватыкана}} [[Выява:0 Gare du Vatican.JPG|thumb|[[Ватыканскі вакзал|Ватыканская чыгуначная станцыя]]]] Ватыкан мае даволі добра развітую транспартную сетку з улікам сваіх памераў, якія складаюцца ў асноўным з плошчы і тратуара. У краіне, якая мае 1,05 кіламетраў у даўжыню і 0,85 кіламетраў у шырыню<ref>[http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html «Holy See — State of the Vatican City»]. Vatican Papal Conclave.</ref>, яна мае невялікую транспартную сістэму, без [[аэрапорт]]аў або [[шаша|шашы]]. У Ватыкане размяшчаецца [[Ватыканскі геліпорт|геліпорт]] і [[Ватыканскі вакзал|чыгуначная станцыя]], якая належыць да італьянскай чыгуначнай сеткі і цягнецца па тэрыторыі Ватыкана ўсяго 300 метраў<ref name="sinfin">[http://www.sinfin.net/railways/world/vatican/vaticanrail.html#Origini Vatican City State Railway Vatican City State Railway «Railways of the World»]. Sinfin.net.</ref>. Папа [[Ян XXIII]] быў першым Папам, як пачаў выкарыстоўваць гэтую чыгунку. [[Ян Павел II]] таксама выкарыстоўваў яе, але і даволі рэдка. [[Чыгунка]] ў асноўным выкарыстоўваецца для перавозкі грузаў. Ватыкан не мае [[аэрапорт]]аў, з'яўляючыся такім чынам адной з нешматлікіх незалежных дзяржаў у свеце без аэрапорта. Абслугоўваюць Ватыкан аэрапорты [[Рым]]а: [[Міжнародны аэрапорт імя Леанарда да Вінчы|аэрапорт імя Леанарда да Вінчы—Ф'юмічына]] і ў меншай ступені, [[Аэрапорт Рым-Чампіна|аэрапорт Чампіна]] — яны служаць у якасці адпраўной кропкі для міжнародных візітаў Папы<ref name="sinfin"/>. == Культура == [[Выява:Michelangelo's Pieta 5450.jpg|thumb|250px|«[[П'ета, Мікеланджэла|П'ета]]» Мікеланджэла з'яўляецца адным з самых вядомых ватыканскім твораў мастацтва]] Ватыкан з'яўляецца домам для некаторых з самых вядомых твораў мастацтва ў свеце. [[Сабор Святога Пятра|Базіліка Святога Пятра]], якую паслядоўна будавалі такія архітэктары як [[Даната Брамантэ]], [[Мікеланджэла]], [[Джакама дэла Порта]], [[Карла Мадэрна]] і [[Джавані Ларэнца Берніні]] з'яўляецца вядомым творам архітэктуры [[эпоха Адраджэння|эпохі Адраджэння]]. [[Сіксцінская капэла]] знакаміта сваімі [[фрэска]]мі, якія ўключаюць у сябе творы [[П’етра Перуджына]], [[Даменіка Гірландая]] і [[Сандра Бацічэлі]], а таксама вядомая праца Мікеланджэла [[Страшэнны суд]] на столі капэлі. Сярод вядомых мастакоў, якія ўпрыгожвалі інтэр'еры Ватыкана варта адзначыць таксама [[Рафаэль|Рафаэля]] і [[Фра Беата Анджэліка]]. [[Бібліятэка Ватыкана]] і калекцыі [[музеі Ватыкана|музеяў Ватыкана]] маюць высокае гістарычнае, навуковае і культурнае значэнне. У [[1984]] годзе Ватыкан быў дададзены [[ЮНЕСКА]] ў спіс аб'ектаў сусветнай спадчыны, гэта толькі адзіны такі выпадак, калі ў спіс патрапіла цэлая дзяржава<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/286 «Vatican City — UNESCO World Heritage Centre»]. whc.unesco.org.</ref>. Акрамя таго, гэта адзінае месца на сённяшні дзень зарэгістраванае ЮНЕСКА як цэнтр засяроджвання культурных каштоўнасцей. Пры Ватыкане дзейнічаюць [[Папская акадэмія навук]] (створаная ў [[1603]]), якая падпарадкоўваецца непасрэдна Папе і мае сваёй мэтай садзейнічаць даследаванням у вобласці фізікі, матэматыкі і прыродазнаўства, а таксама Папская акадэмія сацыяльных навук. Папскія акадэмікі прызначаюцца Папам з ліку вядомых навукоўцаў у вобласці матэматычных і прыродазнаўчых навук (Папская акадэмія навук — 78 членаў, Папская акадэмія сацыяльных навук — 40 членаў). Ватыкан выдае сотні газет і часопісаў у розных краінах. Афіцыёз Ватыкана — штодзённая газета «Асерваторэ рамана» (тыр. каля 50 тыс. экз.). У Святога Прастола маецца сваё агенцтва друку — Аджэнцыя Інтэрнацыянале Фідэс (АІФ). Радыё Ватыкана вядзе свае перадачы на 41 мовах, у т.л. і на беларускай мове (гл.[[Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё|Радыё Ватыкана, беларуская служба]]) на большасць краін свету, у т.л. і на краіны СНД. Пры Ватыкане маецца «Ватыканскі тэлевізійны цэнтр» («Тэлепачэ»). З 1996 Ватыкан падключаны да сеткі [[Інтэрнэт]]. == Гл. таксама == * [[Спіс музеяў Ватыкана]] * [[Дваранская гвардыя]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commonscat|Vaticano}} * [http://vatican.va/ Афіцыйны сайт Святога Прастола] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150206111318/http://www.vatican.va// |date=6 лютага 2015 }} — на нямецкай, англійскай, іспанскай, французскай, італьянскай, партугальскай мовах і латыні * [http://vaticanstate.va/ Афіцыйны сайт дзяржавы Ватыкана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111010195809/http://www.vaticanstate.va/ |date=10 кастрычніка 2011 }} — на італьянскай, англійскай, нямецкай, іспанскай, французскай мовах * [http://vaticancity.cc/ Сайт пра Ватыкан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120221165441/http://vaticancity.cc/ |date=21 лютага 2012 }} — гісторыя, культура славутасці Ватыкана * [http://aroundoftheworld.ru/italy/vatican.html Горад — дзяржава Ватыкан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130224041011/http://aroundoftheworld.ru/italy/vatican.html |date=24 лютага 2013 }} — артыкул пра Ватыкан, яго гісторыі і славутасцях * [http://benediktxvi.ru/index.php?option=com_content&task=section&id=8&Itemid=56 Артыкулы пра Ватыкан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150209035706/http://benediktxvi.ru/index.php?option=com_content&task=section&id=8&Itemid=56 |date=9 лютага 2015 }} — сайт пра Бенедыкта XVI {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гарады-дзяржавы}} {{Папскія сімвалы і цырыманіял}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Краіны Еўропы}} {{Ватыкан у тэмах}} {{Сусветная спадчына ў Італіі}} {{Італьянскія дзяржавы}} {{Нейтральныя дзяржавы}} [[Катэгорыя:Ватыкан| ]] [[Катэгорыя:Гарады-дзяржавы]] [[Катэгорыя:Свяшчэнныя гарады]] [[Катэгорыя:Унітарныя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Краіны, якія не маюць выхаду да мора]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Анклавы]] [[Катэгорыя:Дзяржавы-тэакратыі]] qv42t3z3x2jj3x1k5qrlsvlrrtnh8au 0 9160 5157439 5153285 2026-06-22T19:44:48Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5157439 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Into_the_Jaws_of_Death_23-0455M_edit.jpg|thumb|Высадка амерыканскіх салдатаў у Нармандыі.]] [[Файл:194407 abandoned german vehicles belarus (revised).jpg|thumb|Нямецкая калона, разбітая непадалёк [[Бабруйск]]а.]] [[Файл:Crowds of French patriots line the Champs Elysees-edit2.jpg|thumb|Жыхары [[Парыж]]а вітаюць саюзнікаў на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]].]] * [[8 студзеня]]: Адбыўся [[Мікулішкаўскі бой]] паміж жаўнерамі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] і літоўскімі калабарантамі. * [[31 студзеня]]: пачатак чатырохдзённай [[бітва|бітвы]] за [[Кваджалейн]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й. Бітва скончылася знішчэннем буйнога японскага гарнізона і захопам кантролю над [[Маршалавы Астравы|Маршалавымі Астравамі]] амерыканскімі ваеннымі. * [[1 сакавіка]]: [[Беларуская народная самапомач]] перададзена ў падпарадкаванне [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]]. * [[6 сакавіка]]: Пачалося фарміраванне [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]]. * [[26 сакавіка]]: ** У [[Мінск]]у ў гарадскім тэатры адбылася прэм’ера оперы «Усяслаў Чарадзей» [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч|М. Шчаглова-Куліковіча]] на вершы [[Наталля Арсеннева|Н. Арсенневай]]. ** У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] савецкія войскі ля горада [[Бельцы]] выйшлі да дзяржаўнай мяжы [[СССР]]. ** Каля 600 савецкіх самалётаў здзейснілі самы моцны за ўсю вайну [[СССР]] з [[Фінляндыя]]й налёт на [[Хельсінкі]]. * [[30 сакавіка]]: Савецкія войскі вызвалілі [[Чарнаўцы]]. * [[18 мая]]: Праведзена [[дэпартацыя крымскіх татар]] у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. * [[24 мая]]: У [[Ісландыя|Ісландыі]] адбыўся [[Рэферэндум у Ісландыі (1944)|рэферэндум пра разрыў уніі]] з [[Данія]]й. * [[6 чэрвеня]]: Здзейснена [[высадка ў Нармандыі]], пачалося вызваленне Францыі. * [[15 чэрвеня]]: Пачалася бітва за [[востраў Сайпан|Сайпан]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й. * [[17 чэрвеня]]: [[Ісландыя]] становіцца незалежнай ад [[Данія|Даніі]]. * [[23 чэрвеня]]: Савецкія войскі пачалі [[Аперацыя Баграціён|аперацыю «Баграціён»]]. * [[25 чэрвеня]]: Пачатак аперацыі войскаў 1-га Прыбалтыйскага і 3-га Беларускага франтоў, падчас якой была акружана і знішчана буйная групоўка нямецкіх войскаў на захадзе ад [[Віцебск]]а (сконч. [[27.6]].1944). * [[27 чэрвеня]]: ** Савецкія войскі завяршылі [[Тулоксінская дэсантная аперацыя|Тулоксінскую дэсантную аперацыю]]. ** Войскамі Карэльскага фронту і Анежскай ваеннай флатыліі вызвалены [[Петразаводск]]. ** Войскі 1-га Беларускага фронту акружылі і знішчылі (27.–29.6.) бабруйскую групоўку нямецкіх войскаў і вызвалілі [[Бабруйск]]. ** У [[Мінск]]у адбыўся [[Другі Усебеларускі кангрэс]], скліканы [[БЦР|Беларускай цэнтральнай радай]]. * [[3 ліпеня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў Мінск. * [[9 ліпеня]]: Заканчэнне бітвы за [[Сайпан]] перамогай арміі і флоту [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] над ваеннымі фарміраваннямі [[Японія|Японіі]]. * [[13 ліпеня]]: ** Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]]. ** Здарылася [[катастрофа С-47 пад Маладзечнам]], экіпаж загінуў. * [[20 ліпеня]]: ** Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг]]. ** [[Аперацыя «Валькірыя»|Няўдалы замах]] на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. * [[21 ліпеня]]: Амерыканскія войскі высадзіліся на [[Гуам]]е. * [[24 ліпеня]]: Савецкія войскі вызвалілі ад гітлераўцаў [[Люблін]]. * [[28 ліпеня]]: [[Брэст]] вызвалены з-пад нямецкай акупацыі. * [[7 жніўня]]: Запушчаны першы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] праграміруемы [[камп’ютар]] «[[Марк I]]». * [[9 жніўня]]: Заснаваны [[Мінскі аўтамабільны завод]]. * [[25 жніўня]]: [[Вызваленне Парыжа]], капітуляцыя нямецкіх акупацыйных сіл, урад Вішы ўцёк у горад [[Зігмарынген]] у Германіі. * [[29 жніўня]]: Пачалося [[Славацкае нацыянальнае паўстанне]] супраць пранацысцкага ўрада [[Першая Славацкая рэспубліка|Першай Славацкай рэспублікі]]. * [[31 жніўня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Бухарэст]]. * [[20 верасня]]: Утворана [[Гродзенская вобласць]] з цэнтрам у горадзе [[Гродна]]. * [[23 лістапада]]: Сфарміравана 1-я дывізія [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]]. * [[31 снежня]]: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалена [[Чарнагорыя]]. == Нарадзіліся == * [[3 студзеня]]: [[Міхал Раманюк]], беларускі [[этнограф]]. * [[6 студзеня]]: [[Рольф Цынкернагель]], швейцарскі [[вучоны]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1996). * [[12 студзеня]]: [[Джо Фрэйзер]], амерыканскі [[баксёр]]. * [[26 студзеня]]: [[Анджэла Дэвіс]], амерыканская [[праваабаронца]], дзеяч камуністычнага руху. * [[14 мая]]: [[Джордж Лукас]], амерыканскі [[кінарэжысёр]]. * [[26 чэрвеня]]: [[Генадзь Зюганаў]], расійскі [[палітык]], лідар [[КПРФ]]. * [[13 верасня]]: [[Алесь Іванавіч Лабанок]], беларускі [[акцёр]]. == Памерлі == * [[Гальяш Леўчык]], беларускі [[паэт]], аўтар зборніка «Чыжык беларускі» (Вільня, 1922) (нар. 20.7.[[1880]]). * [[3 сакавіка]]: [[Францішак Аляхновіч]], беларускі [[драматург]], [[празаік]], паэт, [[публіцыст]] (нар. [[9 сакавіка|3.3]].[[1883]]). * [[16 чэрвеня]]: [[Міхаіл Белуш]], удзельнік партызанскага руху на Беларусі ў Другую сусветную вайну (нар. [[1924]]). * [[7 кастрычніка]]: [[Змітрок Астапенка]], беларускі паэт і празаік (нар. [[10 лістапада|10.11]].[[1910]]). * [[23 кастрычніка]]: [[Чарлз Гловер Баркла]], англійскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]]. * [[5 лістапада]]: [[Алексіс Карэль]], французскі [[хірург]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1912). {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1944| ]] qijukcalfy8ktg3q172i0g1869elfot 0 9163 5157374 5091097 2026-06-22T17:08:30Z Mikeyswede 170163 /* Нарадзіліся */ added information 5157374 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Flag of India.svg|thumb|150px|[[Сцяг Індыі]].]] * [[12 лютага]]: Упаў [[Сіхатэ-Алінскі метэарыт]]. * [[7 сакавіка]]: Нанова пачынаецца грамадзянская вайна ў [[Кітай|Кітаі]]. * [[12 сакавіка]]: Абвешчана «[[Дактрына Трумэна]]», у аснове якой палітыка «стрымлівання» ў адносінах да [[СССР]] ва ўсім свеце. * [[28 красавіка]]: [[Тур Хеердал]] з таварышамі на плыце [[Плыт Кон-Цікі|Кон-Цікі]] выйшаў з [[Перу]] ў плаванне да астравоў [[Акіянія|Акіяніі]]. * [[3 мая]]: У [[Японія|Японіі]] пачала дзейнічаць новая [[Канстытуцыя]]. * [[11 мая]]: [[Сіам]] перайменаваны ў [[Тайланд]]. * [[18 ліпеня]]: Кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] [[Георг VI]] падпісаў закон аб незалежнасці Брытанскай Індыі. * [[7 жніўня]]: [[Тур Хеердал]] на бальсавым плыце «Кан-Цікі» дасягнуў астравоў [[Туамоту]] ў [[Палінезія|Палінезіі]]. * [[15 жніўня]]: [[Індыя]] атрымала незалежнасць ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[20 кастрычніка]]: Адкрыўся [[Гродзенскі абласны драматычны тэатр]]. * [[31 кастрычніка]]: У [[Мюнхен]]е на беларускай мове пачала выходзіць газета «[[Бацькаўшчына (1947)|Бацькаўшчына]]». * [[23 снежня]]: Адбылася першая дэманстрацыя [[транзістар]]а на Bell Labs. * [[29 снежня]]: У [[Остэргофен]]е, на сходзе, прысвечаным 30-й гадавіне І Усебеларускага з’езду, было афіцыйна абвешчана пра аднаўленне дзейнасці [[Рада БНР|Рады БНР]] на чале з [[Мікола Абрамчык|Міколам Абрамчыкам]]. * [[30 снежня]]: Кароль [[Румынія|Румыніі]] [[Міхай I]] адрокся трона. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]]: [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі]], беларускі рэжысёр * <nowiki>[[22 студзеня]]</nowiki>: <nowiki>[[Уладзімір Араўскі]]</nowiki>, шведскі пісьменнік * [[26 студзеня]]: [[Святлана Арцёмаўна Акружная]], беларуская актрыса * [[25 лютага]]: [[Яўген Шатохін]], беларускі мастак, грамадскі дзеяч * [[25 сакавіка]]: [[Элтан Джон]], брытанскі музыка * [[18 красавіка]]: [[Ежы Штур]], акцёр тэатра і кіно * [[25 красавіка]]: [[Ёхан Кройф]], нідэрландскі футбаліст і трэнер * [[11 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раіса Баравікова]], беларуская паэтка, пісьменніца. * [[8 чэрвеня]]: [[Эрык Вішаўс]], амерыканскі генетык, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1995) * [[8 ліпеня]]: [[Алег Залётнеў]], беларускі кампазітар * [[25 ліпеня]]: [[Аляксандр Мілінкевіч]], беларускі палітык * [[6 жніўня]]: [[Махамад Наджыбула]], палітычны і дзяржаўны дзеяч Афганістана * [[27 верасня]]: [[Уладзімір Міхнюк]], беларускі гісторык * [[5 снежня]]: [[Алесь Разанаў]], беларускі паэт і перакладчык == Памерлі == * [[14 студзеня]]: [[Вацлаў Міхневіч]], беларускі і літоўскі архітэктар. * [[17 студзеня]]: [[Эжэн Ланці]], [[эсперантыст]], сацыяліст і пісьменнік, заснавальнік [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] і стваральнік тэорыі [[безнацыяналізм]]а * [[25 студзеня]]: [[Аль Капонэ]], амерыканскі гангстэр (нар. 17.1.1899) * [[20 красавіка]]: [[Крысціян X|Крысціян X, кароль Даніі]] * [[20 мая]]: [[Філіп Эдуард Антон фон Ленард]], нямецкі фзік * [[7 жніўня]]: [[Антон Дзянікін]], расійскі военачальнік, палітычны і грамадскі дзеяч, мемуарыст (нар. 1872) * [[19 жніўня]]: [[Самуіл Хаімавіч Агурскі|Самуіл Агурскі]], беларускі і яўрэйскі гісторык * [[4 кастрычніка]]: [[Макс Планк]], нямецкі фізік {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1947| ]] 1pdfxdji9t2lpt601c0iz2uhfj92yln 5157384 5157374 2026-06-22T17:41:03Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Mikeyswede|Mikeyswede]]) і адноўлена версія 5091097, зробленая Bk1949 5157384 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Flag of India.svg|thumb|150px|[[Сцяг Індыі]].]] * [[12 лютага]]: Упаў [[Сіхатэ-Алінскі метэарыт]]. * [[7 сакавіка]]: Нанова пачынаецца грамадзянская вайна ў [[Кітай|Кітаі]]. * [[12 сакавіка]]: Абвешчана «[[Дактрына Трумэна]]», у аснове якой палітыка «стрымлівання» ў адносінах да [[СССР]] ва ўсім свеце. * [[28 красавіка]]: [[Тур Хеердал]] з таварышамі на плыце [[Плыт Кон-Цікі|Кон-Цікі]] выйшаў з [[Перу]] ў плаванне да астравоў [[Акіянія|Акіяніі]]. * [[3 мая]]: У [[Японія|Японіі]] пачала дзейнічаць новая [[Канстытуцыя]]. * [[11 мая]]: [[Сіам]] перайменаваны ў [[Тайланд]]. * [[18 ліпеня]]: Кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] [[Георг VI]] падпісаў закон аб незалежнасці Брытанскай Індыі. * [[7 жніўня]]: [[Тур Хеердал]] на бальсавым плыце «Кан-Цікі» дасягнуў астравоў [[Туамоту]] ў [[Палінезія|Палінезіі]]. * [[15 жніўня]]: [[Індыя]] атрымала незалежнасць ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[20 кастрычніка]]: Адкрыўся [[Гродзенскі абласны драматычны тэатр]]. * [[31 кастрычніка]]: У [[Мюнхен]]е на беларускай мове пачала выходзіць газета «[[Бацькаўшчына (1947)|Бацькаўшчына]]». * [[23 снежня]]: Адбылася першая дэманстрацыя [[транзістар]]а на Bell Labs. * [[29 снежня]]: У [[Остэргофен]]е, на сходзе, прысвечаным 30-й гадавіне І Усебеларускага з’езду, было афіцыйна абвешчана пра аднаўленне дзейнасці [[Рада БНР|Рады БНР]] на чале з [[Мікола Абрамчык|Міколам Абрамчыкам]]. * [[30 снежня]]: Кароль [[Румынія|Румыніі]] [[Міхай I]] адрокся трона. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]]: [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі]], беларускі рэжысёр * [[26 студзеня]]: [[Святлана Арцёмаўна Акружная]], беларуская актрыса * [[25 лютага]]: [[Яўген Шатохін]], беларускі мастак, грамадскі дзеяч * [[25 сакавіка]]: [[Элтан Джон]], брытанскі музыка * [[18 красавіка]]: [[Ежы Штур]], акцёр тэатра і кіно * [[25 красавіка]]: [[Ёхан Кройф]], нідэрландскі футбаліст і трэнер * [[11 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раіса Баравікова]], беларуская паэтка, пісьменніца. * [[8 чэрвеня]]: [[Эрык Вішаўс]], амерыканскі генетык, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1995) * [[8 ліпеня]]: [[Алег Залётнеў]], беларускі кампазітар * [[25 ліпеня]]: [[Аляксандр Мілінкевіч]], беларускі палітык * [[6 жніўня]]: [[Махамад Наджыбула]], палітычны і дзяржаўны дзеяч Афганістана * [[27 верасня]]: [[Уладзімір Міхнюк]], беларускі гісторык * [[5 снежня]]: [[Алесь Разанаў]], беларускі паэт і перакладчык == Памерлі == * [[14 студзеня]]: [[Вацлаў Міхневіч]], беларускі і літоўскі архітэктар. * [[17 студзеня]]: [[Эжэн Ланці]], [[эсперантыст]], сацыяліст і пісьменнік, заснавальнік [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] і стваральнік тэорыі [[безнацыяналізм]]а * [[25 студзеня]]: [[Аль Капонэ]], амерыканскі гангстэр (нар. 17.1.1899) * [[20 красавіка]]: [[Крысціян X|Крысціян X, кароль Даніі]] * [[20 мая]]: [[Філіп Эдуард Антон фон Ленард]], нямецкі фзік * [[7 жніўня]]: [[Антон Дзянікін]], расійскі военачальнік, палітычны і грамадскі дзеяч, мемуарыст (нар. 1872) * [[19 жніўня]]: [[Самуіл Хаімавіч Агурскі|Самуіл Агурскі]], беларускі і яўрэйскі гісторык * [[4 кастрычніка]]: [[Макс Планк]], нямецкі фізік {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1947| ]] rhrj9bh9yzdupfx78r5fbkpzvocbfmv 0 15564 5157304 5086135 2026-06-22T15:15:08Z Aliaksei Lastouski 75892 5157304 wikitext text/x-wiki {{Школа}} '''Свіслацкая гімназія''' — адна з 8 сярэдніх навучальных устаноў адкрытых на тэрыторыі Беларусі і Літвы паводле плану ўтварэння [[Віленская навучальная акруга|Віленскай навучальнай акругі]], распрацаванага кіраўніцтвам [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] на чале з рэктарам [[Ян Снядэцкі|Янам Снядэцкім]]. Заснавана ў 1804 годзе як Гродзенская губернская акадэмічная гімназія на сродкі графа [[Вінцэнт Тышкевіч|Вінцэнта Тышкевіча]] (1757—1816), уласніка мястэчка Свіслач. Адкрыта ў 1805 годзе. У 1834 годзе пераўтворана ў павятовую гімназію. У 1835 годзе Свіслацкая павятовая гімназія рэаргагнізавана ў павятовае вучылішча, а потым ў пяцікласнае дваранскае вучылішча, закрытае ў 1851 годзе. == Гісторыя == Як Гродзенская губернская акадэмічная гімназія прызначалася для навучання моладзі з [[Брэсцкі павет (Расійская імперыя)|Брэсцкага]], Пружанскага, Кобрынскага, Ваўкавыскага, Слонімскага і Гродзенскага паветаў. === Граф Вінцэнт Тышкевіч і Свіслацкая гімназія === Уладальнік Свіслачы граф Вінцэнт Тышкевіч аказаў вялікую матэрыяльную дапамогу і падтрымку пры стварэнні гімназіі. Ён ахвяраваў гімназіі будынак і грошы на яго мураваную перабудову (архітэктар Шульц), а таксама завяшчаў 20 тысяч рублёў серабром. Паводле ўспамінаў Леана Патоцкага, «паліва для гімназіі дастаўлялася са свіслацкага двара, а для бяднейшых студэнтаў Тышкевіч наймаў пакоі з уласнай кішэні, а многіх з іх утрымліваў за свой кошт поўнасцю». Не толькі матэрыяльна падтрымліваў гімназію ўладальнік Свіслачы. <blockquote>«Ён дбаў пра маральнасць моладзі. З дапамогай заведзенай ім паліцыі яму былі вядомыя паводзіны кожнага студэнта, можа лепш, як школьнай уладзе. Ад інспектара гімназіі ён дамагаўся, каб вінаватага пакаралі за найменшую правіннасць. Часта нават прысутнічаў разам з настаўнікамі на студэнцкіх судах. Тых, што вучыліся добра і мелі прыкладныя паводзіны, умеў вылучаць сярод іншых, рабіў ім неспадзяванкі, малодшых абдорваў садавіною або цукеркамі, старэйшых добрай і карыснай кніжкаю. Кожны год увесну наладжваў для студэнтаў маёўку, завітваў на экзамены і падчас урачыстага акту сам раздаваў узнагароды. Калі праз некалькі гадоў сустракаўся з былым вучнем свіслацкіх школ, вітаўся з ім як са сваім і ніколі не адмовіў таму, хто меў патрэбу ў дапамозе і пратэкцыі»<ref>Патоцкі, Л. ''Успаміны пра Тышкевічаву Свіслач, Дзярэчын і Ружану'' / укл., прадмова, камент. А. М. Філатавай. Мінск, 1997. С. 40.</ref>.</blockquote>Навучанне разлічвалася на 7 гадоў. Вучэбны план гімназіі быў падобны да планаў павятовых вучылішчаў, але быў больш шырокі і разнастайны. Асноўнай мовай навучання была польская. Свіслацкая гімназія была дастаткова буйной навучальнай установай. Тут у розныя гады вучыліся ад 200 да 300 вучняў. Сюды прыязджалі не толькі дзеці мясцовай ваўкавыскай шляхты, але навучэнцы з розных куткоў Гродзенскай губерні. Для іх, дзякуючы дабрачыннасці Тышкевіча, быў зроблены інтэрнат. Выкладчыкі і навучэнцы Свіслацкай гімназіі складалі значную частку жыхароў мястэчка. Выкладчыкі і навучэнцы гімназіі складалі значную долю жыхароў Свіслачы, у 1816 годзе карэнная насельніцтва мястэчка складала 614 чалавек, а выкладчыкі і вучні гімназіі ў 1818 годзе — 328 чалавек, разам — 942 чалавекі, то-бок 35 % жыхароў былі звязаны з навукай і асветай<ref name=":0">Соркіна Іна. ''Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове ХІХ стагоддзя''. — Вільня: Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт, 2010. — С. 256—258.</ref>. {| class="wikitable" !Год||Выкладчыкі||Вучні |- |1805||6||84 |- |1818||10||318 |- |1827||10 і 4 у павятовым вучылішчы||108 і 165 у павятовым вучылішчы |- |1830||16 і 6 у павятовым вучылішчы||110 і 196 у павятовым вучылішчы |- |1835||16||332 |} === Кіраўніцтва і выкладчыкі Свіслацкай гімназіі === Гімназія ў Свіслачы была базавай школай Віленскага ўніверсітэта, у параграфе 1 Устава Віленскай навучальнай акругі гаворыцца: «''Свислочская гимназия передается в непосредственное ведение и университета''». Універсітэт падбіраў кадры для гімназіі, даваў вучэбныя дапаможнікі, папаўняў бібліятэку. Таму гімназія ў Свіслачы адрознівалася высокім узроўнем навучання і мела вялікую вядомасць. Атрымала афіцыйную назву Гродзенская губернская гімназія ў Свіслачы. Кіраўніцтва Віленскага універсітэта паклапацілася аб высокім узроўні выкладання ў Свіслацкай гімназіі. Першым яе дырэктарам стаў Яцэк Крусінскі, доктар філасофіі, аўтар прац па методыцы выкладання матэматыкі і правядзення метэаралагічных назіранняў. Штат настаўнікаў падбіраўся з лепшых выпускнікоў Віленскага і часткова Варшаўскага універсітэтаў. Таму ўзровень выкладання ў гімназіі быў высокім, а праграма — шырокай і разнастайнай. Гімназія забяспечвалася ўсім неабходным для ўладкавання вучэбнага працэсу на грошы В. Тышкевіча. Тут былі добра абсталяваныя фізічны, матэматычны, нумізматычны і мінералагічны кабінеты, багатая бібліятэка<ref name=":0" />. У 1820-я гады гімназіяй кіраваў А. Сухадольскі, а ў час рэарганізацыі яе ва вучылішча — Грацэрт. Ва ўстанове вывучалі матэматычныя навукі, гісторыю, мовы (старажытнагрэчаскую, польскую, лацінскую, рускую, французскую), маляванне (з 1820-х — тапаграфічны малюнак, чарчэнне), геаграфію, прыродазнаўчыя навукі, літаратуру. У фондах ДАРФ у Маскве захоўваецца «Справа аб экзаменах у Свіслацкай гімназіі. 1840 г.»<ref name=":0" /> Сутнасць яе ў разглядзе накіраванага на імя імператара даносу на дырэктара гімназіі Грацэрта, які нібыта быў невукам, чым карысталіся студэнты падчас экзаменаў, атрымлівалі высокія адзнакі і медалі: «''Во время экзаменов в Свислоцкой гимназии ученики до такой степени пользовались невежеством Директора, что один из них, не найдя условно предназначенного для него билета вынул случайно билет о географии Австралии и не имея об оной понятия начал говорить о Сахаре и получил 5 баллов. Таковым невежеством пользовались и многие ученики с помощью профессоров, а ученик Горбачевский, также обманывавший Директора, получил серебряную медаль''». Звесткі, якія былі сабраныя з гэтай нагоды, сведчылі, што Грацэрт скончыў Віленскі універсітэт, меў ступень кандыдата, з 1838 года займаў пасаду дырэктара гімназіі ў Свіслачы, а Гарбачэўскі належаў да лепшых яе выхаванцаў. Для агляду гімназіі быў накіраваны дырэктар Віленскага дваранскага інстытута Галер, які ў сваёй справаздачы адзначыў: «''Обвинения Грацерта в невежестве и злоупотреблениях не имеют никакого основания, носят на себе в полной мере печать клеветы… и личной недоброжелательности сочинителя оной статьи к Директору… Касательно учебной части я при настоящем обозрении гимназии еще более прежнего убедился как в особенно похвальном усердии преподавателей, так и в прилежании учащихся…''». Гімназія мела моцны прафесарска-настаўніцкі склад. Тут працавалі [[Леан Бароўскі]] — настаўнік мовы і літаратуры; [[Іван Вольскі]] — настаўнік фізікі, аўтар шматлікіх навуковых артыкулаў; [[Максіміліан Якубовіч]] — настаўнік лацінскай і грэчаскай моў, аўтар граматыкі лацінскай мовы і навуковай працы «Философия христианства»; [[Ігнацы Шыдлоўскі]] — настаўнік рыторыкі, вядомы пісьменнік, працаваў прафесарам Віленскага ўніверсітэта; Ян Чачот (не філамат) — настаўнік геаграфіі<ref>''Юркевіч Зм.'' [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=15863 Два Яны, два Чачоты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190401201035/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=15863 |date=1 красавіка 2019 }} // Культура № 4 (1391), 26.01.2019.</ref>, малюнак у 1841—1847 гадах выкладаў выпускнік Віленскай мастацкай школы [[Палікарп Ётэйка]]. === Тайныя таварыствы навучэнцаў === Заняткі ў гімназіі праходзілі па распарадку дня. Навучэнцы уставалі ў 6 гадзін раніцы, клаліся спаць у 10 гадзін вечара. Выконваць урокі гімназісты павінны былі з паловы сёмага і да часу, калі трэба было ісці на заняткі. Пасля заняткаў давалася дзве гадзіны, каб вярнуцца дадому і пагуляць. Потым быў час на выконванне ўрокаў і асабліва такіх пісьмовых работ, якія не патрабавалі вялікага разумовага напружання. Пасля гэтага адводзіліся яшчэ 2 гадзіны на абед, прагулку, а затым зноў 2 гадзіны на выконванне ўрокаў. Забаранялася піць моцныя напіткі і курыць тытун, а таксама спрэчкі. Навучэнцы не павінны былі ілгаць і крывадушнічаць. Гімназісты павінны былі імкнуцца да самаўдасканалення. Высокі ўзровень навучання, багатая бібліятэка, добры настаўніцкі склад садзейнічалі не толькі атрыманню добрых ведаў, але і развіццю вальнадумства сярод студэнтаў. Формай арганізацыйнага і ідэйнага з’яднання дэмакратычных сіл былі розныя тайныя таварыствы. У 1819 г. тут узніклі таварыствы «Навуковае» і «Маральнае». З рапарту рэктара Віленскага універсітэта міністру духоўных спраў і народнай асветы ад 25 кастрычніка 1825 г. вынікае, што «''в 1819 г. ученики VI класса, коих числилось 11, в свободных от лекций часах собирались в лекционном зале и составляя товарищество читывали между собою стихи и речи, между таковыми были весьма неприличного и хулы достойного содержания''…». З 1822 годзе ў Свіслацкай гімназіі дзейнічала тайнае таварыства «[[Заране]]», выкрытае ў кастрычніку 1823 года. 46 чалавек арыштаваны або трапілі пад нагляд паліцыі, частка выкладчыкаў была пераведзена ў іншыя навучальныя ўстановы. Але гэтыя меры не зменшылі напружанасці ў Свіслачы. У студзені 1825 года рэктар Віленскага універсітэта загадаў дырэктару гімназіі забараніць сходы вучняў, а таксама і мясцовых жыхароў. Вайсковаму патрулю загадвалася бесперапынна сачыць за гімназіяй, што не перашкодзіла тайнаму гуртку «[[Ваенныя сябры]]» заснаваць у 1825 годзе тут свой філіял. У час [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] рабілася спроба падрыхтаваць у Свіслачы паўстанне з удзелам гімназістаў, але план не быў здзейснены. === Ліквідацыя гімназіі === Свіслацкая гімназія некалькі разоў перажыла карэннае пераўладкаванне, выкліканае, найперш, палітычнымі прычынамі моцны ўдар па гімназіі быў нанесены рэпрэсіямі ў сувязі з выкрыццём тайных таварыстваў. Быў не толькі зменены выкладчыцкі калектыў, але і ўведзены экстраардынарныя сродкі і метады нагляду, быў зменены вучэбны план гімназіі. Ствараецца асаблівая вучылішчная паліцыя. Наступны ўдар па гімназіі быў пасля паўстання 1830—1831 гадоў. Парадзелі шэрагі таленавітых выкладчыкаў, зменшыўся прыток здольных вучняў. Сярод прычын гэтага было закрыццё Віленскага ўніверсітэта (1832) і адкрыццё ў красавіку 1834 гімназіі ў Гродна. Свіслацкая гімназія пераўтварылася ў ардынарную павятовую. У 1835 гімназія была рэарганізавана ў павятовае вучылішча, а потым у пяцікласнае дваранскае вучылішча. Канчаткова Свіслацкая гімназія закрыта ў 1851 годзе, калі дваранскае вучылішча перавялі ў [[Шаўляй|Шаўлі]]. Спробай аднавіць у Свіслачы гімназічную адукацыю было стварэнне ў 1860 годзе на базе павятовага вучылішча першай у Расійскай імперыі чатырохкласнай прагімназіі (разам з Маладзечанскай). Вучэбны курс яе адпавядаў першым чатыром класам поўнай гімназіі, куды потым выпускнікоў прагімназіі прымалі без экзаменаў у пяты клас. Прагімназія ў Свіслачы была зачынена пасля задушэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. Замест яе прадпісвалася адкрыць двухкласнае народнае вучылішча. НГАБ у Гродне захавала справу «Аб адкрыцці ў маёнтку Свіслач школы аграномаў», якая змяшчае праект стварэння на базе Свіслацкай гімназіі земляробчай школы на ўзор Горы-Горацкай. У пастанове Гродзенскай палаты дзяржаўных маёмасцей ад 13 верасня 1844 года адзначалася: «''К устройству агрономической школы в м. Свислочи благоприятствует в особенности, что в означенном местечке находится гимназия; самое же имение Свислочь <…> с удобностью может быть назначена на ферму для практических занятий и опытов усовершенствованного хозяйства''». Планавалася поўны курс навучання падзяліць на тры гады, на першы год колькасць навучэнцаў абмяжоўвалася 12 чалавекамi, аднак адзначалася, што «''по мере распространения института количество их может быть увеличено''». Такім чынам, Свіслач магла стаць і цэнтрам спецыяльнай прафесійнай адукацыі — агранамічнай. Аднак, праект не ажыццявілі<ref name=":0" />. З 1875 года ў комплексе былой гімназіі размяшчалася [[Свіслацкая настаўніцкая семінарыя]], дзе рыхтавалі настаўнікаў для пачатковых школ — народных вучылішч. Установа была прасякнута манархічным духам. Аднак, з яе выйшлі дзясяткі актыўных беларускіх дзеячаў міжваеннага часу: [[Іосіф Баліцкі]], [[Аляксандр Грыкоўскі]], [[Мікалай Іванавіч Дзямідаў|Мікола Дзямідаў]], [[Стафан Жабінскі]], [[Краўцоў Макар|Макар Касцевіч (Макар Краўцоў)]], [[Аляксандр Коўш]] і іншыя. У час Першай сусветнай вайны тут пачала дзейнасць [[Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя]], змененая ў 1923 годзе на польскую, якую ў 1935 годзе назвалі імем [[Рамуальд Траўгут|Рамуальда Траўгута]]. === Вядомыя навучэнцы === {{columns-list|colwidth=30em| * [[Тамаш Аўгусціновіч]] * [[Адольф Белакоз]] * [[Канстанцін Будзінскі]], * [[Віктар Гельтман]] * [[Леан Зянковіч]] * [[Восіп Кавалеўскі]] * [[Канстанцін Каліноўскі]] * [[Люцыян Крашэўскі]] * [[Юзаф Крашэўскі]] * [[Уладзіслаў Юльянавіч Малахоўскі|Уладзіслаў Малахоўскі]] * [[Напалеон Орда]] * [[Леан Патоцкі]] * [[Восіп Пашкоўскі]] * [[Адам Сузін]] * [[Райнальд Сухадольскі]] * [[Януарый Сухадольскі]] * [[Рамуальд Траўгут]] }} === Пасляваенны час === З 1944 года — Свіслацкая сярэдняя школа. З 1987 — Свіслацкая сярэдняя школа № 1 імя Кастуся Каліноўскага. З 2005 — гімназія № 1 імя Кастуся Каліноўскага. З 2023 года — гімназія № 1 імя [[Праскоўя Трафімаўна Васіленка|Праскоўі Васіленка]]<ref>[https://www.svgimnazia1.grodno.by/index.php?do=static&page=kontakty# Сайт гімназіі]</ref>. == Будынак == {{main|Будынак Свіслацкай гімназіі}} Планіроўка будынкаў адпавядала класіцыстычным нормам (праект Я. Шантыра). Па-першае, гэта трохчасткавая кампазіцыя — на адной лініі з цэнтральным аднапавярховым галоўным корпусам знаходзіліся два сіметрычныя невялікія флігелі. У вырашэнні будынкаў прысутнічала нязменная каланада: у галоўнага корпуса — чатырнаццацікалонны порцік, у флігелях — шасцікалоннныя. Характэрнае для класіцызму размяшчэнне парадных пакояў на першым плане і адвядзенне ўвагі ад жылых памяшканняў таксама прысутнічаюць у будынках гімназіі<ref name="ЛАЗ">{{кніга |аўтар = [[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б.А.]] |частка = Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя |загаловак = Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2011 |том = |старонкі = 335 |старонак = 431 |серыя = |isbn = 978-985-01-0880-7 |тыраж = }}</ref>. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] галоўны буднак гімназіі быў пашкоджаны і разабраны на цэглу. На яго месцы з’явілася раённая бальніца, якой належыць захаваны правы флігель некалі вядомай навучальнай установы<ref>Герасімчык Васіль. ''Канстанцін Каліноўскі: асоба і легенда''. — Гродна: Юрсапрынт, 2018. — С. 28-35.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Пракопік А.'' Свіслацкая гімназія і яе выпускнікі // Беларускі гістарычны часопіс. — 2008. — № 2. — С. 68—73. * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2|Свіслацкая гімназія|[[Андрэй Фёдаравіч Самусік|Самусік А.]]|262}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Сві́слацкая гімназія|652}} == Спасылкі == * [https://novychas.online/poviaz/kobrynskija-zamaljouki-pa-sljadoh-ramualda-trauhu9 Кобрынскія замалёўкі: па слядох Рамуальда Траўгута. Частка IX.] // 11 лістапада 2021 * {{Архіварта|svislackaja-gimnazija}} [[Катэгорыя:Свіслацкая гімназія| ]] [[Катэгорыя:Тышкевічы]] 7afyhtnn4kypx3zm7e0cd8jj4e489w5 4 16411 5157539 5154963 2026-06-23T05:30:29Z Autumndancer 168015 /* */ +1 5157539 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кэнто Масуда]] == Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03). == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} eitdb1x7q8kb6k6e8pax34tz3y25qni 0 16828 5157619 5148336 2026-06-23T10:10:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157619 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Васіль Феафілавіч Купрэвіч |Арыгінал імя = |Фота = Kuprevich 1917.jpg |Шырыня = |Подпіс = В. Ф. Купрэвіч у 1917 годзе |Месца нараджэння = |Месца смерці = |Навуковая сфера = [[батаніка]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|Доктар|біялагічных навук}} |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Інстытут павышэння кваліфікацыі нацыянальных кадраў у Маскве]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Медаль Серп і Молат|1969}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{ордэн Леніна|1967}} {{!!}} {{ордэн Леніна|1969}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|1957}} {{!!}} {{Ордэн Знак Пашаны}} {{!}}} |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікітэка = }} '''Васі́ль Феафі́лавіч Купрэ́віч''' ({{ДН|24|1|1897}}, [[Кальнікі (Смалявіцкі раён)|Кальнікі]]<ref>[http://bse.sci-lib.com/article067536.html Купревич Василий Феофилович в БСЭ] {{ref-ru}}</ref> — {{ДС|17|3|1969}}) — беларускі савецкі біёлаг і [[мікалогія|міколаг]], кандыдат навук ([[1934]]), доктар біялагічных навук ([[1941]]([[1942]]<ref>Паводле звестак НАН РБ</ref>)), [[прафесар]] ([[1950]]), акадэмік [[АН БССР]] ([[1952]]), член-карэспандэнт [[АН СССР]] ([[1953]]). Навуковыя працы па фізіялогіі хворых раслін, сістэматыцы грыбоў. Выявіў пазаклетачнае выдзяленне ферментаў у аблігатных паразітаў і кончыкамі каранёў вышэйшых раслін, даказаў магчымасць засвойвання раслінамі вуглекіслаты, якая трапляе ў каранёвую сістэму з вадою з глебы. == Біяграфія == === Сям’я і дзяцінства === [[Файл:Parents of V. F. Kuprevich.jpg|thumb|250px|left|Бацькі В. Ф. Купрэвіча]] Дзед Васіля Купрэвіча меў невялікі кавалак зямлі ў в. Кальнікі<ref>[https://web.archive.org/web/20111127144735/http://www.zagorod.by/np?obj=25 Кальники] {{ref-ru}}</ref>, які не мог пракарміць сям’ю, таму бацька Купрэвіча, Феафіл Лявонавіч, быў вымушаны ўладкавацца на працу лесніком да графа Любенскага і пераехаць разам з жонкай Матронай Паўлаўнай і сваімі 4 сынамі<ref name="АВФ">[http://www.geriatricsclub.com/people/user/2/blog/146/ Академик Василий Феофилович Купревич как один из основоположников отечественной геронтологии] {{ref-ru}}</ref><ref name="СБ">[http://persona.rin.ru/view/f/0/34281/kuprevich-vasilij-feofilovich КУПРЕВИЧ Василий Феофилович] {{ref-ru}}</ref> ў в. [[Сафіёўка]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]]<ref name="НВК">[http://smaliavichy.by/2010/01/kuprevich/ Нарадзіўся Васіль Купрэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111109104850/http://smaliavichy.by/2010/01/kuprevich/ |date=9 лістапада 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. Бацька браў сына з сабою ў лес на абходы. Менавіта там хлопчык атрымаў першыя веды пра грыбы і расліны<ref name="НВК"/>. Пасля навучання ў вясковай школе в. [[Дзевіна (Беларусь)|Дзевіна]] з [[1906]]<ref name="НВК"/> па [[1910]] год Купрэвіч паступіў у [[Смальянскае сельскагаспадарчае вучылішча|сельскагаспадарчае вучылішча]] ў [[Смальяны|Смалянах]] ([[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскі павет]], [[Магілёўская губерня]])<ref name="РНГ">[http://news.21.by/culture/2012/01/24/450806.html Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171220162305/http://news.21.by/culture/2012/01/24/450806.html |date=20 снежня 2017 }}</ref>. Пасля заканчэння школы ён атрымаў спецыяльнасць агранамічнага старасты, але тым часам да юнака прыйшло разуменне, што яго не прываблівае праца на пана<ref name="НВК"/>. В. Ф. Купрэвіч любіў чытаць і шмат часу праводзіў з кнігамі<ref name="НВК"/>, асабліва яму падабаліся аповеды пра падарожжы, мора і далёкія краіны<ref name="НВК"/>, што і вызначыла яго далейшыя жыццёвыя крокі. === Маладосць === [[Файл:Kuprevich attestat.jpg|thumb|250px|Атэстат Купрэвіча]] [[Файл:Kuprevich matros.jpg|thumb|left|150px|Купрэвіч-матрос]] [[Файл:Stalin(EM).jpg|thumb|250px|Эсмінец «Самсон» у 1927 годзе]] Па сканчэнні Смалянскай вучэльні ў [[1913]] г. паступае ў школу [[юнга]]ў у г. [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]], потым у [[матрос]]кую гімназію ў [[Хельсінкі|Гельсінгфорсе]] ([[Вялікае княства Фінляндскае]]). Захаваўся выдатны атэстат Купрэвіча і добрыя водгукі пра яго адказнасць і ўважлівасць да вучобы<ref name="РНГ"/>. У канцы навучання з нагоды пачатку імперыялістычнай вайны юнакі былі накіраваныя на баявыя караблі<ref name="НВК"/>. Пасля здачы іспыту на артылерыста ў 1915 годзе ў званні [[Старшына|старшыны]] Купрэвіч загадваў [[карма]]вым [[плутонг]]ам [[эскадраны мінаносец|эскадранага мінаносца]] «{{Не перакладзена 3|Самсон, эсмінец|Самсон|ru|Самсон (эсминец)}}» пры баях з нямецкім флотам у [[Рыжскі заліў|Рыжскім заліве]], удзельнічаў у Маанзундскай абароне (1917), у час кастрычніцкіх падзей быў на баку бальшавікоў, разам з усёй камандай мінаносца «Самсон» прымаў удзел у штурме Зімняга Палаца ў кастрычніку 1917 года<ref>[http://www.istoriacccr.ru/kuprevith_vasilii_fe.htm Известные революционеры. КУПРЕВИЧ Василий Феофилович (род. в 1897 году)]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. У красавіку 1918 года некалькі караблёў Балтыйскага флоту, у тым ліку і «Самсон», знаходзілася ў лядовым паходзе<ref name="НВК"/>{{sfn|БССР КЭ|1981}}. У гэты час Васіль Феафілавіч Купрэвіч паступіў на першы курс фізіка-матэматычнага факультэта [[Хельсінкскі ўніверсітэт|Гельсінгфорскага ўніверсітэта]]<ref name="СБ"/><ref name="КН">[http://smaliavichy.by/2009/09/kamandor-navuki/ Камандор навукі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111012091721/http://smaliavichy.by/2009/09/kamandor-navuki/ |date=12 кастрычніка 2011 }}</ref>. Калі, паводле Брэсцкага міру, Фінляндыя аддзялілася ад Расіі, Васіль Феафілавіч кінуў вучобу і накіраваўся ў [[Кранштат]]<ref name="СБ"/>. Марскія паходы падарвалі здароўе Купрэвіча, ён быў паранены і пасля лячэння ў шпіталі дэмабілізаваны і вярнуўся дахаты<ref name="СБ"/><ref name="НВК"/>. У чэрвені 1918 года ўладкаваўся настаўнікам Кляннікаўскай школы, затым выкладчыкам [[прыродазнаўства]] і хіміі ды загадчыкам беларускай 7-гадовай школы ў [[Смалявічы|Смалявічах]]{{sfn|БССР КЭ|1981}}. {{Сістэматык | Батанік = Kuprev. | IPNI = 21876 | List IPNI = | Заолаг = | wikispecies = | commons = }} == Навуковая дзейнасць == === Пачатак працы === У 1925 г. атрымаў ганаровы дыплом сельскагаспадарча-рамесніцкай выставы за складанне зельніка насення [[пустазелле|пустазелляў]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]]. З 1926 года ў краязнаўчых часопісах пачынаюць з’яўляцца яго першыя нататкі як педагога і метадыста<ref name="НВК"/>. Працуючы ў школе, В. Ф. Купрэвіч з 1928 па 1931 год адначасова завочна навучаўся на спецыяльным факультэце аддзялення аграбіялогіі Інстытута павышэння кваліфікацыі кадраў народнай адукацыі ў Маскве і скончыў яго ў 1931 годзе<ref name="НВК"/>. Купрэвіч праходзіў выкладчыцкую перападрыхтоўку ў [[БСГА|Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі]], ён таксама стаў адным з першых аспірантаў АН БССР, працаваў у галіне фізіялогіі раслін, аспірантуру праходзіў у Батанічным інстытуце Акадэміі навук СССР ў [[Ленінград]]зе ў 1931-[[1934]]. Паралельна з аспірантурай В. Ф. Купрэвіч выкладаў у Ленінградскай ваенна-медыцынскай акадэміі. Ён працаваў над фізіялогіяй раслін, сістэматыкай грыбоў. Выставіў гіпотэзу пра прагрэсіўную рэдукцыю і спецыялізаваны энзімны механізм паразітычных грыбоў у час іх эвалюцыі{{sfn|БССР КЭ|1981}}. У 1934 годзе ён абараніў кандыдацкую дысертацыю пад кіраўніцтвам {{Не перакладзена 3|Уладзімір Андрэевіч Траншэль|У. А. Траншэля|ru|Траншель, Владимир Андреевич}}<ref name="СПАН">[http://www.binran.ru/LabSite2009_AK/Hist_rus.htm САНКТ-ПЕТЕРБУРГСКАЯ АКАДЕМИЯ НАУК] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121127201935/http://www.binran.ru/LabSite2009_AK/Hist_rus.htm |date=27 лістапада 2012 }} {{ref-ru}}</ref> па тэме «Да фізіялогіі хворай расліны. Фізіялагічныя дадзеныя пра шкоднасць некаторых грыбных і вірусных захворванняў культываваных раслін» і прыехаў у [[Мінск]]. В. Ф. Купрэвіч працаваў старэйшым навуковым супрацоўнікам лабараторыі [[Фітапаталогія|фітапаталогіі]], потым загадчыкам лабараторыі [[Фізіялогія|фізіялогіі]] раслін [[Інстытут біялогіі АН БССР|Інстытута біялагічных навук]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Па сумяшчальніцтве выкладаў фітапаталогію ў [[Вышэйшая камуністычная сельскагаспадарчая школа Беларусі|Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школе]] ў [[Мінск]]у, у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], [[дарвінізм]] у [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскім педагагічным універсітэце]] і Беларускім сельскагаспадарчым інстытуце ([[Горкі]]). Умовы для працы былі не вельмі спрыяльнымі і Купрэвіч пераехаў у [[Ленінград]] на працу ў Батанічны інстытут АН СССР<ref name="НВК"/>. === Вялікая Айчынная вайна === З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і [[блакада Ленінграда|блакады Ленінграда]] В. Ф. Купрэвіч, адправіўшы жонку і сына-школьніка ў эвакуацыю, застаецца ў абложаным горадзе<ref name="НВК"/>. Ён піша родным: «Я жыву цяпер у поўнай адзіноце. Уначы ў пакоі халодна. Тапіць печку няма чым. Учора перад нашым домам упаў самалёт. Хатка ацалела, толькі вокны і дзверы павыляталі. На шчасце, пажар не паўстаў. Страты панеслі аранжарэі. Ратуем расліны»<ref name="ВУ">[http://iomn.net/?p=46 Василий Феофилович Купревич] {{ref-ru}}</ref>. Купрэвіч удзельнічаў у супрацьпаветранай абароне Батанічнага інстытута і саду, за што быў узнагароджаны медалём за ўдзел у гераічнай абароне Ленінграда<ref>[http://csl.bas-net.by/anews1.asp?id=3299 Василий Феофилович Купревич]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. Як прадстаўнік мясцкама інстытута, Купрэвіч прадпрымае ўсе меры для выратавання каштоўных калекцый раслін і элітнага насення, напрыклад, ён забраў дамоў цеплалюбівыя мексіканскія кактусы, каб «грэцца разам»<ref name="НВК"/><ref name="ВУ"/>. У дні, калі ўвесь горад пакутаваў ад голаду, Купрэвіч працаваў над доктарскай дысертацыяй «Фізіялогія хворай расліны ў сувязі з агульнымі пытаннямі паразітызму»<ref name="НВК"/> і абараніў яе 20 лістапада 1941 года<ref name="КН"/>. Рыхтуючы дысертацыю, Васіль Феафілавіч прааналізаваў 178 навуковых прац айчынных і 554 працы замежных біёлагаў. Напісаў свае 22 навуковыя працы<ref name="КН"/>. Супрацоўнікі Батанічнага інстытута, якія засталіся ў жывых, эвакуіруюцца па «дарозе жыцця» 8 лютага 1942. Васіль Феафілавіч пры росце прыкладна метр дзевяноста важыў усяго 48 кілаграмаў<ref name="ВУ"/>. Купрэвіч быў эвакуіраваны ў [[Казань]] ([[Татарстан]]), затым у [[Сыктыўкар]] ([[Комі]]) і [[Таджыкістан]]. Увесь гэты час Купрэвіч не пакідае сваёй навуковай дзейнасці. Падчас эвакуацыі ён працуе над вывучэннем хвароб [[Вінаград культурны|вінаграду]]<ref name="НВК"/>. У Казані Васіль Феафілавіч вёў фларыстычныя і батанічныя працы ў складзе аграбіялагічнага аддзела (заг. аддзела С. А. Каспарава). У гэтым аддзеле распрацоўвалася тэма «Біяхімічнае і фізіялагічнае абгрунтаванне паводзін сельскагаспадарчых культур у перыяд вегетацыі і захоўвання»<ref>[http://ib.komisc.ru/add/old/t/ru/ir/vt/01-43/08.html Василий Феофилович Купревич ] {{ref-ru}}</ref>. У гады Вялікай Айчыннай вайны фашысты жорстка расправіліся з бацькамі Васіля Феафілавіча. У 1942 годзе бацька быў па-зверску забіты на вачах Матроны Паўлаўны. У 1944 г. ад ран і голаду памерла маці — Матрона Паўлаўна<ref>[http://smaliavichy.by/2009/09/rodkuprevicha/ На родине Купревича В. Ф.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111012094310/http://smaliavichy.by/2009/09/rodkuprevicha/ |date=12 кастрычніка 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. === Пасляваенны час === [[Файл:Я. Колас і В. Купрэвіч.jpg|250 px|thumb|[[Якуб Колас|Я. Колас]] і дырэктар Батанічнага інстытута АН СССР Васіль Купрэвіч падпісваюць [[Стакгольмскі заклік]]. 1950]] З 1949 па 1952 год працуе дырэктарам Батанічнага інстытута АН СССР. У 1950 атрымаў званне [[прафесар]]а. У студзені 1952 г. абраны акадэмікам і прэзідэнтам АН БССР, у 1953 — членам-карэспандэнтам АН СССР. У час працы ў Інстытуце біялогіі і [[Аддзел фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін АН БССР|Аддзеле фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін АН БССР]] выявіў [[Клетка|пазаклеткавае]] выдзяленне [[Ферменты|ферментаў]] у аблігатных [[паразітызм|паразітаў]] і кончыкамі каранёў вышэйшых раслін, даказаў магчымасць засвойвання [[вуглекіслата|вуглекіслаты]] для [[фотасінтэз]]у, што трапляе ў [[Корань расліны|корань]] з глебы разам з вадой{{sfn|БССР КЭ|1981}}. Па ініцыятыве В. Ф. Купрэвіча ў рамках АН БССР былі створаныя Інстытуты [[Інстытут фізікі і матэматыкі АН БССР|фізікі, матэматыкі,]] [[Аб'яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў - Сосны|ядзернай энергетыкі]], [[Інстытут цепла- і масаабмену імя А.В. Лыкава НАН Беларусі|цепла- і масаабмену]], [[Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі НАН Беларусі|тэхнічнай кібернетыкі]], [[Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі|генетыкі і цыталогіі]]. Праўленне Купрэвіча было адзначана бурным ростам Акадэміі Навук. У 1959 г. у ёй працавала 900 чалавек, а літаральна праз некалькі гадоў, калі прэзідэнтам стаў Купрэвіч, супрацоўнікаў стала 12 тысяч<ref>[http://innosfera.org/parfenov Интеллигент первого поколения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100510054942/http://innosfera.org/parfenov |date=10 мая 2010 }} {{ref-ru}}</ref>. З 1958 В. Ф. Купрэвіч стаў загадчыкам [[Аддзел фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін АН БССР|Аддзелу фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін АН БССР]]. Адкрыў існаванне глебавых [[энзімы|энзімаў]], якімі апартуністычна сілкуюцца вышэйшыя расліны праз свае каранёвыя сістэмы. Абгрунтаваў магчымасць практычнага выкарыстання актыўнасці глебавых энзімаў, заснаваў новы кірунак глебазнаўства — глебавую энзімалогію{{sfn|БССР КЭ|1981}}. У 1966 годзе выйшла кніга «Почвенная энзимология» ({{lang-be|«Глебавая энзімалогія»}}), якая пабольшыла даследаванні ў гэтай галіне. Гэтая праца В. Ф. Купрэвіча атрымала высокую ацэнку і шырокую падтрымку ў навуковых колах. У сваёй кнізе Купрэвіч дае поўнае вызначэнне прадмета глебавай энзімалогіі як навукі. Гэта дае магчымасць казаць пра Васіля Купрэвіча як пра заснавальніка новага кірунку ў біялогіі і [[біяхімія|біяхіміі]] глебы<ref name="НВК"/>. На думку<ref>[http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=2060791 В. Губарев. Воспоминания о вселенной] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306135501/http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=2060791 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref> {{Не перакладзена 3|Уладзімір Сцяпанавіч Губараў|У.С. Губарава|ru|Губарев, Владимир Степанович}}, В. Ф. Купрэвіч адыграў вырашальную ролю ў станаўленні навуковых даследаванняў на Беларусі. Навуковая дзейнасць В. Ф. Купрэвіча была вядомая і за межамі СССР. Ён удзельнічаў у працы Міжнароднага батанічнага кангрэса ў [[Парыж]]ы ў 1954 годзе. У [[1955]] Васіль Феафілавіч ўзначаліў дэлегацыю [[БССР]] на міжнароднай канферэнцыі ў [[Жэнева|Жэневе]] па мірнаму выкарыстанню атамнай энергіі. Пазней, у 1958—1960 гг., В. Ф. Купрэвіч ў складзе парламенцкай групы наведаў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], [[Бельгія|Бельгію]], [[Бразілія|Бразілію]] і [[Афрыка|Афрыку]]<ref name="НВК"/>. Купрэвіч — аўтар больш за 100 навуковых прац, у т.л. 7 манаграфій<ref>[http://nasb.gov.by/bel/members/academicians/kuprevich.php 7-ы прэзідэнт НАН Беларусі КУПРЭВІЧ Васілій Феафілавіч ]</ref>. Падрыхтаваў шэраг кандыдатаў і дактароў навук. == Уклад у геранталогію == В. Ф. Купрэвіч стварыў [[Сектар геранталогіі АН БССР|сектар геранталогіі ў АН БССР]], які пачаў актыўную працу па вывучэнні механізмаў старэння<ref name="АВФ"/>. В. Ф. Купрэвіч абгрунтаваў старэнне і смерць як працэс нарастання парушэнняў міжклеткавых узаемадзеянняў, што прыводзіць да дэзынтэграцыі структуры і парушэння функцый біялагічнага аб’екта, што ў канчатковым выніку прыводзіць да смерці. З гэтых пазіцый акадэмік В. Ф. Купрэвіч разглядаў смерць не як агульна-біялагічны працэс, а як свайго роду захворванне, супраць якога можна знайсці лячэнне<ref name="АВФ"/>. Васіль Феафілавіч Купрэвіч спрабаваў даследаваць такую з’яву, як працягласць чалавечага жыцця (пры гэтым ён абапіраўся на працы такіх навукоўцаў як [[Аўгуст Вейсман|А. Вейсман]] і [[Іван Пятровіч Паўлаў|Іван Паўлаў]]). Купрэвіч зрабіў выснову, што механізм смерці паўстаў у працэсе эвалюцыі<ref name="СБ"/>. == Філасофскія даследаванні == Купрэвіча-філосафа адносяць да прадстаўнікоў [[Рускі касмізм|рускага касмізму]]. Філасофскія працы Купрэвіча прысвечаныя праблеме [[жыццё|жыцця]] і яго індывідуальнага канца. Ён прытрымліваўся таго пункту погляду, які праводзіў [[Мікалай Фёдаравіч Фёдараў|Фёдараў]] яшчэ ў канцы XIX стагоддзі: [[смерць]] не першапачатковая ў прыродзе, яна з’явілася прыстасавальным эфектам, выпрацаваным у працэсе [[эвалюцыя|эвалюцыі]]. Але ў чалавеку гэты найэфектыўнейшы механізм удасканалення роду — праз змену пакаленняў — не проста вычэрпвае сябе, праз яго ўжо не дасягаецца міжвольнага прагрэсу, бо ўступае актыўная сіла, якая пераўтварае свет і сябе — [[розум]], які самой сваёй існасцю патрабуе асабістага і бясконцага ўдасканалення. Бо смерць больш усяго непрымальная менавіта з пункта погляду [[асоба|асобы]], надзеленай пачуццямі і свядомасцю. Купрэвіч разумее, што ўсведамленне непазбежнасці смерці, адчуванне бяссілля перад безданню, у якой бясследна знікаюць жывыя, якія адчуваюць, думаючыя істоты, нараджае ўнутраны трагізм свядомасці ў існаванні чалавека, які можа і павінен быць пераадолены. == Рэдактарская праца і грамадская дзейнасць == В. Ф. Купрэвіч быў галоўным рэдактарам наступных выданняў: «Ботанический журнал» (1959—1966), «Микология и фитопатология» (1967—1969), «Доклады АН БССР» (1952-69){{sfn|БССР КЭ|1981}}. Васілій Феафілавіч Купрэвіч з вялікай цікавасцю ставіўся да фатаграфіі і спрыяў стварэнню фотаклуба «Мінскага таварыства фатографаў-аматараў», з 1927 года ён быў абраны яго ганаровым старшынёй<ref>[http://znyata.com/novosti/album-nfk-minsk.html Альбом фатаграфій НФК «Мінск»]</ref>. Таксама ў рукапісах Купрэвіча захаваліся малюнкі, выкананыя яго рукой<ref>[https://archive.today/20120717213832/www.21.by/pub/news/2012/01/1327382524377758.jpg Малюнкі В. Ф. Купрэвіча, зробленыя падчас пасяджэння 47-ай канферэнцыі Міжпарламенцкага Саюза. 1958 г.]</ref>. У Цэнтральнай навуковай бібліятэцы захоўваецца асабісты архіў В. Ф. Купрэвіча, які складаецца з 2405 адзінак захавання. Ён быў перададзены Алегам Васільевічам Купрэвічам, сынам акадэміка, у 1989 годзе<ref>[http://news.tut.by/culture/270167.html Васіль Купрэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120206141251/http://news.tut.by/culture/270167.html |date=6 лютага 2012 }}</ref>. Дэпутат ВС БССР (1951—1955) і СССР (1954—1969){{sfn|БССР КЭ|1981}}. == Некаторыя біялагічныя віды, апісаныя В. Купрэвічам == В. Ф. Купрэвіч апісаў 179 відаў паразітарных і сапрафітных грыбоў [[канюшына|канюшыны]] і [[люцэрна|люцэрны]] (1954) і 180 відаў іржавых грыбоў, якія наносяць шкоду хлебным злакам і дзікарослым карысным раслінам (1957)<ref>[http://eol.org/search/?q=kuprev.&search=Go EOL]</ref><ref>[http://persons-info.com/index.php?p=5&kwdid=78&pid=24841 КУПРЕВИЧ Василий Феофилович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211201180938/https://persons-info.com/index.php?p=5&kwdid=78&pid=24841 |date=1 снежня 2021 }} {{ref-ru}}</ref>. Некаторыя з іх: * {{bt-latbel|Aecidium kondoriense||aut=[[Kuprev.]], 1950}} * {{bt-latbel|Aecidium trichodesmatis||aut=[[Kuprev.]], 1950}} * {{bt-latbel|Coleosporium synuri||aut=[[Tranzschel]] ex [[Kuprev.]], 1957}} * {{bt-latbel|Melampsora berberifoliae||aut=[[Kuprev.]], 1957}} * {{bt-latbel|Melampsora lini-cathartici||aut=[[Kuprev.]], 1957}} * {{bt-latbel|Melampsora lini-usitatissimi||aut=[[Kuprev.]], 1957}} * {{bt-latbel|Milesia itoana||aut=([[Kamei]]) [[Kuprev.]] & [[Tranzschel]], 1939}} * {{bt-latbel|Milesia wilczekiana||aut=([[Maire]]) [[Kuprev.]] & [[Tranzschel]], 1939}} * {{bt-latbel|Puccinia arenariae-griffithii||aut=[[Kuprev.]], 1957}} * {{bt-latbel|Puccinia cinae||aut=[[Tranzschel]] & [[Kuprev.]], 1935}} * {{bt-latbel|Puccinia rhamni||aut=[[Kuprev.]], 1950}} * {{bt-latbel|Tuburcinia arrhenatheri||aut=[[Kuprev.]]}} * {{bt-latbel|Urocystis arrhenatheri||aut=([[Kuprev.]]) [[Savul.]], 1951}} == Уплыў на масавую культуру == [[Валянцін Савіч Пікуль|Валянцін Пікуль]] згадаў мужнага камандора Васіля Купрэвіча у сваім рамане «Маанзунд»<ref name="КН"/>. Распавядаючы пра свой фільм «[[Касмічная адысея 2001 года|Касмічная адысея]]» у 1968 годзе, [[Стэнлі Кубрык]] прывёў словы Купрэвіча: «Я перакананы, што мы знойдзем спосаб адключыць механізмы старэння клетак»<ref>[http://docslide.net/documents/the-making-of-kubricks-2001.html Playboy Interview: Stanley Kubrick]{{Недаступная спасылка}} {{ref-en}}</ref>. {{Нп3|Сяргей Цімафеевіч Канёнкаў|С. Ц. Канёнкаў|ru|Конёнков, Сергей Тимофеевич}} стварыў скульптурны партрэт Васіля Феафілавіч, які захоўваецца ў зборы Смаленскага музея С. Ц. Канёнкава<ref name="АВФ"/>. Пад уплывам ідэй В. Ф. Купрэвіча паўстала класічная п’еса «[[Брама неўміручасці]]» вядомага беларускага паэта [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]], у якой закранаецца праблема этыкі ўзаемаадносін паміж людзьмі, якія атрымалі дар неўміручасці<ref name="АВФ"/>. == Узнагароды == [[Герой Сацыялістычнай Працы]], званне «Заслужаны дзеяч навукі БССР» (1967)<ref name="БС">т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.</ref>, два ордэны Леніна (1967, 1969), ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1957), «Знак Пашаны» (1953), медалі. == Ацэнкі і памяць == Імем В. Ф. Купрэвіча быў названы цеплаход савецкага гандлёвага флоту «Акадэмік Купрэвіч»<ref>[http://ships.at.ua/photo/10-0-919-3 Фатаграфія цеплахода]</ref>, яго імя наданае [[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В.Ф. Купрэвіча НАН Беларусі|Інстытуту эксперыментальнай батанікі]]{{sfn|БССР КЭ|1981}}, [[вуліца Акадэміка Купрэвіча|вуліцы]] ў Мінску, [[гімназія|гімназіі]] і вуліцы ў Смалявічах. У гімназіі створаны мемарыяльны музей акадэміка В. Ф. Купрэвіча. Стужачку пры адкрыцці музея перарэзаў яго сын, генерал-маёр Алег Васільевіч Купрэвіч<ref>[http://www.smaliavichy.by/2009/09/ego-imya-nosit-nasha-gimnaziya/?wpmp_switcher=mobile Его имя носит наша гимназия] {{Архівавана|url=https://archive.today/20121203162846/http://www.smaliavichy.by/2009/09/ego-imya-nosit-nasha-gimnaziya/?wpmp_switcher=mobile |date=3 снежня 2012 }} {{ref-ru}}</ref><ref>[http://smaliavichy.by/2009/09/muzei/ Мемориальный музей академика В. Ф. Купревича] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111012091144/http://smaliavichy.by/2009/09/muzei/ |date=12 кастрычніка 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] Мінска<ref name="РНГ"/>, надмагільны помнік уключаны ў 2007 годзе ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’екты гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння<ref name="спіс">{{кніга |аўтар = склад. В.Я. Абламскі, І.М. Чарняўскі, Ю.А. Барысюк |частка = |загаловак =[[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] |арыгінал = |спасылка = http://www.lib.ru |выданне = |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = БЕЛТА |год = 2009 |том = |старонкі = |старонак = 684 |isbn = 978-985-6828-35-8 |тыраж = }}</ref>. У Мінску на доме, дзе жыў В. Ф. Купрэвіч, усталявана мемарыяльная дошка<ref>[http://pamyat.do.am/index/0-212 Нарадзіліся на Смалявіччыне]</ref><ref>[http://systema-by.com/docs/bitbu/dk-vv16ia.html Постановление Совета Министров Белорусской ССР от 18 июня 1969 г. № 214 Об увековечении памяти В. Ф. Купревича]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. Да 115-годдзя была арганізавана выстаўка «Акадэмік Купрэвіч (да 115-годдзя з дня нараджэння)», якая адлюстроўвае найбольш значныя этапы навуковай, творчай, службовай і грамадскай дзейнасці В. Ф. Купрэвіча<ref>[http://www.moyby.com/news/67131/ Выставка к 115-летию со дня рождения Василия Купревича расскажет о наследии ученого] {{ref-ru}}</ref>. == Працы == * Научные труды. Т. 1-4. — Мн., 1971-75 * Физиология больного растения в связи с общими вопросами паразитизма. — М.; Л., 1947 * Почвенная энзимология. — Мн., 1966 (совм. с Т. А. Щербаковой) * Академия наук Белорусской ССР: Очерк истории и деятельности. — 3 изд. — Мн., 1968 * Купревич В. Ф., Траншель В. Г. «Флора споровых растений СССР. Т. IV. Melampsoraceae» (1957) * В. Ф. Купревич, Болезни клевера и люцерны: определитель — 1954 — Изд-во Академия наук СССР {{Зноскі}} == Літаратура == * ''[[Уладзімір Сцяпанавіч Ліпскі|У. Ліпскі]]'' Ад матроса рэвалюцыі да прэзідэнта Акадэміі // {{крыніцы/ПГКБ|1986|4}} — С. 1—3. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=|старонкі=411}} * {{Кніга|загаловак=Беларуская ССР. Кароткая энцыклапедыя [у 5 т.]|адказны=рэдкалегія: П. У. Броўка (галоўны рэдактар)|том=5 : Біяграфічны даведнік|выдавецтва=Беларуская Савецкая Энцыклапедыя|год=1981|старонак=717 [2]|ref=БССР КЭ|старонкі=29}} * ''[[М. Касцюковіч]]'' The 7th President — Vasilii F. KUPREVICH // [THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF BELARUS]. — [https://web.archive.org/web/20071216182446/http://www.ac.by/members/academicians/kupre.html У Сеціве]. * ''Купревич В. Ф''. Долголетие: реальность мечты // Литературная газета. — 4 декабря 1968. — № 49. * ''Купревич В. Ф''. Приглашение к бессмертию // Техника — молодёжи. — № 1. — 1965. * ''Купревич В. Ф.'' Путь к вечной жизни // Огонёк. — № 35. — 1967. * ''Ліпскі У. С.'' Урокі Купрэвіча: Дакум. аповесць. — Мн., 1987. == Спасылкі == {{Commons|}} * [http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-50965.ln-ru Профіль Васіля Феафілавіча Купрэвіча на сайце РАН] * [https://csl.bas-net.by/personalii/61488/kuprevich-vasiliy-feofilovich/ Васіль Феафілавіч Купрэвіч] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [https://nasb.gov.by/bel/members/pamyati-uchenogo/kuprevich.php Прэзідэнты НАНБ з 1928 года — Купрэвіч Васіль Феафілавіч] * [http://library.basnet.by/html/csl/347/index.htm Биография, биобиблиографический указатель и Фото] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191229053019/http://library.basnet.by/html/csl/347/index.htm |date=29 снежня 2019 }} {{ref-ru}} {{Прэзідэнты і Старшыні Прэзідыума НАНБ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул|Вучоны|Біялогія|Беларусь}} {{DEFAULTSORT:Купрэвіч Васіль Феафілавіч}} [[Катэгорыя:Біёлагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Касмізм]] [[Катэгорыя:Філосафы Расіі]] [[Катэгорыя:Дактары біялагічных навук]] [[Катэгорыя:Герантолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вучоныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Батанікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання]] tnn81xtx8et8zta04sfv37ekgt6eglv 0 16922 5157368 5115525 2026-06-22T17:00:15Z Kelainoss 13901 /* Вядомыя асобы */ 5157368 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Гарадзішча (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Гарадзішча |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Баранавіцкі |сельсавет2 = Гарадзішчанскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1414 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 290 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |крыніца насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = 1 |тэлефонны код = 163 |паштовы індэкс = 225328 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 242979015 }} '''Гарадзі́шча'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Haradzišča}}, {{lang-ru|Городище}}) — [[гарадскі пасёлак]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]. Насельніцтва 2024 чалавек (2017)<ref name="2017-Estimate" />. == Геаграфія == Стаць на вярхоўях [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвачы]], за 20 км на поўнач ад [[Баранавічы|Баранавічаў]], за 25 км ад чыгуначнай станцыі [[Баранавічы-Палескія]] (лінія [[Брэст]] — [[Мінск]]); на аўтамабільнай дарозе [[Баранавічы]] — [[Наваградак]]. == Гісторыя == Упершыню згадана ў сярэдзіне XIII ст. як паселішча [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{Няма АК}}. У 2-й палове XV ст. -- велікакняжацкі "двор". У 1494 годзе [[Ян Кезгайлавіч]] заснаваў тут касцёл. На мяжы XV—XVI стст. ва ўладанні князя [[Сямён Бельскі|Сямёна Бельскага]], з 1501 — вялікай княгіні [[Алена Іванаўна|Алены Іванаўны]]. У XVI—XVIII стст. у склад [[Новагародскі павет|Новагародскага павета]] [[Новагародскае ваяводства|Новагародскага ваяводства]] і належала [[Няміравы]]м, [[Хадкевічы|Хадкевічам]], [[Гастомскія|Гастомскім]], [[Пацы|Пацам]] і іншым. У 1640 годзе Каменскія збудавалі тут мураваны касцёл. У канцы [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] мястэчка перайшло да [[Зяновічы|Зяновічаў]]. У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Гарадзішча апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе ў 1795 годзе стала цэнтрам воласці Наваградскага павета. Станам на [[1798]] тут дзейнічалі грэка-каталіцкая царква і касцёл. Па задушэнні [[паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] ў [[1831]] расійскія ўлады канфіскавалі мястэчка ў графа Людвіка Паца. З [[1833]] Гарадзішча знаходзілася ва ўладанні Бухавецкіх. Па задушэнні [[паўстанне 1863—1863 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання]] ў [[1864]] царскія ўлады гвалтоўна перарабілі мясцовы касцёл у царкву [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. Станам на [[1866]] у Гарадзішчы было 60 двароў, працавалі 2 праваслаўныя цэрквы (колішнія касцёл і грэка-каталіцкая царква), народнае вучылішча (адкрылася ў [[1863]]), капліца, сінагога, 4 малітоўныя дамы, багадзельня, конная паштовая станцыя, цагельня, бровар, управа; праводзілася 2 [[год|рэгулярныя]] кірмашы; працаваў лекар. На [[1909]] у мястэчку і аднайменным маёнтку было 246 двароў, працавалі пошта і тэлеграф, народнае вучылішча (у [[1901]] 96 вучняў, з іх толькі 9 дзяўчынак), аптэка, бальніца, валасная ўправа, 2 праваслаўныя царквы, сінагога, 5 яўрэйскіх дамоў малітвы, цагельня, больш за 19 крам, багадзельня, конная паштовая станцыя, 2 кірмашы. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў [[1916]] каля мястэчка прайшла [[Скробава-Гарадзішчанская аперацыя]]. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Гарадзішча апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе зрабілася цэнтрам гміны Наваградскага павета. У гэты час тут было 165 двароў. У сярэдзіне [[1930-я|1930-х]] у мястэчку працавалі гмінная ўправа, школа, аптэка. У [[1939]] Гарадзішча ўвайшло ў [[БССР]], дзе [[15 студзеня]] [[1940]] атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]] і зрабілася цэнтрам раёна. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[24 чэрвеня]] [[1941]] да [[8 ліпеня]] [[1944]] мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У [[1962]] [[Гарадзішчанскі раён]] скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Баранавіцкага раёна. У 2008 годзе Гарадзішча атрымала статус [[аграгарадок|аграгарадка]]<ref name="levonevsky"/>. <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Мястэчка на старых здымках" perrow="4"> Выява:Haradzišča, Navahradzkaja, Maci Božaj. Гарадзішча, Наваградзкая, Маці Божай (1900).jpg|Касцёл пасля [[Мураўёўкі|мураўёўскай перабудовы]] Выява:Haradzišča, Maci Božaj. Гарадзішча, Маці Божай (1916).jpg|Касцёл, з боку апсіды Выява:Haradzišča, Carkoŭnaja, Uźvižanskaja. Гарадзішча, Царкоўная, Узьвіжанская (1915-18).jpg|Грэка-каталіцкая царква пасля [[Мураўёўкі|мураўёўскай перабудовы]] Выява:Haradzišča, synagoga (1916).jpg|Сінагога </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:160 barincrement:28 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:4600 ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1886 from:0 till:504 bar:1893 from:0 till:747 bar:1909 from:0 till:2942 bar:1921 from:0 till:1021 bar:1935 from:0 till:4000 bar:1969 from:0 till:4600 bar:1993 from:0 till:2520 bar:1998 from:0 till:2630 bar:2009 from:0 till:2400 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1830 год — 486 муж., з іх шляхты 3, духоўнага саслоўя 3, мяшчан-іўдзеяў 121, мяшчан-хрысціян і сялян 355, жабракоў 4<ref name="miastečki"/>; 1886 год — 504 чал.; 1893 год — 747 чал. * '''XX стагоддзе''': 1909 год — 2942 чал.; 1921 год — 1021 чал.; 1935 год — 4 тыс. чал.; 1969 год — 4,6 тыс. чал.; 1993 год — 2520 чал.<ref name="EHB"/>; 1998 год — 2630 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 2,5 тыс. чал.<ref name="TEB"/>; 2008 год — 2,5 тыс. чал.; 2009 год — 2&nbsp;219 чал. (перапіс); 2016 год — 2&nbsp;040 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 2&nbsp;024 чал.<ref name="2017-Estimate"/> === Адукацыя === У Гарадзішчы працуюць сярэдняя, музычная і дзіцяча-юнацкая спартыўная школы, школа-інтэрнат, дашкольная ўстанова. === Медыцына === Медыцынскія паслугі аказваюць бальніца, амбулаторыя і ветэрынарная бальніца. === Культура === Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай прамысловасці, сацыяльна-бытавога абслугоўвання. Апроч таго, у мястэчку працуюць лясніцтва, дом побыту, аўтавакзал, аптэка, банк. == Турыстычная інфармацыя == === Славутасці === [[Файл:П. Гарадзішча - Гарадзішча пэрыяду раньняга феадалізму DSC08032.JPG|thumb|Гарадзішча]] У ваколіцах мястэчка — [[Гарадзішча (археалагічны помнік, Баранавіцкі раён)|гарадзішча перыяду ранняга феадалізму]] (XI—XIII стагоддзі; паводле меркаваннях некаторых даследчыкаў былая літоўская сталіца [[Варута]]), за 0,8 км на захад ад аграгарадка, на правым беразе ракі [[Сэрвач (прыток Нёмана)|Сэрвач]] — {{ГККРБ 4|113В000053}} * [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Ружанцовай (Гарадзішча)|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ([[18 стагоддзе|XVIII ст.]]) * [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Гарадзішча)|Свята-Крыжаўзвіжанская царква]] ([[1764]], [[1879]]; колішняя [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|грэка-каталіцкая]], цяпер ва ўладанні [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|БЭМП]]) — {{ГККРБ 4|113Г000709}} * Могілкі: вайсковыя германскія часоў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], яўрэйскія * Сінагога (кан. ХІХ ст.) * Брацкая магіла (1941—1944), вул. 17-га Верасня — {{ГККРБ 4|113Д000052}} === Страчаная спадчына === * [[Гарадзішчанская сядзіба|Сядзібна-паркавы комплекс Пацаў]] (XVIII ст) == Вядомыя асобы == * [[Віктар Мікалаевіч Ажгірэй]] (нар. 1956) — беларускі мастак. * [[Эліэзэр Багацін]] (1912—1993) — ізраільскі пісьменнік<ref>https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/02450.php</ref> * [[Навум Рыгоравіч Гіршовіч]] (1896—1989) — савецкі вучоны<ref>https://jewsencyclopedia.com/index.php/%D0%93%D0%98%D0%A0%D0%A8%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D0%BC_%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87</ref> * {{нп5|Хаім Арон Каплан||he|חיים אהרן קפלן}} (1880—1942) — яўрэйскі педагог. * [[Барыс Клецкін]] (1875—1937) — заходнебеларускі і яўрэйскі выдавец, мецэнат. * {{нп5|Соня Шац||he|סוניה שץ}} (1912—2007) == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Краявіды Гарадзішча" perrow="4"> Выява:Catholic church of St. Mary in Haradzišča.jpg|Касцёл Выява:Haradzišča. Гарадзішча (26.02.2009).jpg|Касцёл, званіца Выява:Haradzišča. Гарадзішча (2009).jpg|Касцёл, уваход Выява:Church of the Exaltation of the Holy Cross in Haradzišča.jpg|Царква </gallery></center> == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> <ref name="levonevsky">[http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/region27/text878.htm Решение Барановичского районного Совета депутатов от 14.03.2008 N 47 «О преобразовании сельских населенных пунктов Барановичского района в агрогородки»]</ref> <ref name="miastečki">{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010}} С. 413.</ref> <ref name="EHB">{{Крыніцы/ЭГБ|2|Гарадзішча|[[Іван Крэнь]], [[Валерый Шаблюк]]|476}}</ref> <ref name="TEB">Городище // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Баранавічы і Баранавіцкі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|2}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Гарадзішча|208}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|143|Horodyszcze}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Haradzišča, Baranavičy District|Гарадзішча}} * {{ГБ|https://globustut.by/gorodische_baran/index.htm}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/garadzishcha.html мяст. Гарадзішча] на [[Radzima.org]] * [http://globustut.by/gorodische_baran/index.htm Фатаграфіі на «Глобусе Беларусі»] {{Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)}} {{Баранавіцкі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарадзішча (Баранавіцкі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] aat5dpztfbvulvziix5dyau17n3jc3p 0 17568 5157643 5064808 2026-06-23T11:03:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157643 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Іваноўскі}} {{ДД | імя = Вацлаў Іваноўскі | тытул = Міністр асветы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] | перыядпачатак = 11 лістапада 1918 | перыядканец = 13 снежня 1919 | тытул_2 = Бургамістр Менска | перыядпачатак_2 = чэрвень 1942 | перыядканец_2 = 7 снежня 1943 | папярэднік_2 = [[Вітаўт Тумаш]] | пераемнік_2 = [[Анатоль Фёдаравіч Комар|Анатоль Комар]] | нацыянальнасць = [[беларусы|беларус]] }} '''Вацлаў Леанардавіч Іваноўскі''' ({{lang-be-latin|Vacłaŭ Ivanoŭski|1}}; {{ДН|25|5|1880|7|6}}, фальварак [[Сядзіба Іваноўскіх (Галавічполе)|Лябёдка]], Васілішская воласць, [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі павет]], [[Віленская губерня]] — {{ДС|7|12|1943}}, [[Мінск|Менск]]; Псеўданімы: ''Вацюк Тройца, Браты Далецкія'') — беларускі культурны і грамадскі дзеяч, палітык. Доктар тэхнічных навук (1909). Адзін з [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|адраджальнікаў]] беларускай [[Выдавецкая справа|выдавецкай]] дзейнасці, заснавальнік выдавецкай суполкі «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]», рэдактар і выдавец [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|першага беларускага лемантара (буквара)]]. Міністр асветы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] ва ўрадзе [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]]. Бургамістр Менска за часамі нямецкай акупацыі ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]]. == Біяграфія == === Паходжанне. Раннія гады === [[File:Браты Тадзік, Юрка і Вацік.jpg|thumb|злева|Браты [[Тадэвуш Іваноўскі|Тадэвуш]], [[Ежы Іваноўскі|Ежы]] і Вацлаў Іваноўскія]] Вацлаў Іваноўскі нарадзіўся ў 1880 годзе ў родавым маёнтку [[Сядзіба Іваноўскіх (Галавічполе)|Лябёдка]] ў шляхецкай каталіцкай сям’і [[Леанард Іваноўскі|Леанарда Іваноўскага]] і Ядвігі з Райхеляў. На той час бацька Вацлава працаваў інжынерам у сяле Краснае Навахапёрскага павета [[Варонежская губерня|Варонежскай губерні]], сям’я прыязджала ў маёнтак на Беларусь толькі ўлетку{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=24}}. Меў братоў [[Ежы Іваноўскі|Юрыя (Ежы)]] (1876—1965), [[Тадэвуш Іваноўскі|Тадэвуша]] (1882—1970), [[Станіслаў Іваноўскі|Станіслава]](1886—1970) і сястру [[Алена Леанардаўна Іваноўская|Алену]] (1885—1973). Юрый і Станіслаў пазней далучацца да нацыянальнага руху Польшчы, Тадэвуш стане дзеячам незалежнай Літвы, Алена пэўны час збірала беларускі фальклор і публікавалася ў заходнебеларускім часопісе «[[Саха (часопіс)|Саха]]». У пачатку 1890-х сям’я Іваноўскіх пераехала ў [[Варшава|Варшаву]]. У чэрвені 1899 года Вацлаў Іваноўскі скончыў 5-ю мужчынскую варшаўскую гімназію. Валодаў [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Французская мова|французскай]] мовамі. У трэцім класе гімназіі пры самастойным вырабе зараду для дубальтоўкі страціў другі і трэці пальцы на правай руцэ, праз што ў пазнейшыя часы возьме псеўданім «Вацюк Тройца»{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=26}}. === Санкт-Пецярбург === [[Файл:Вацлаў Леанардавіч Іваноўскі.jpg|міні|злева|Вацлаў Іваноўскі, 1904 г.]] У 1899 годзе паступіў у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскі тэхналагічны інстытут]], на хімічны факультэт. Жыў разам з братамі, якія таксама вучыліся ў інстытуце і бацькам, які працаваў дзяржаўным саветнікам пры міністэрстве земляробства{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=26}}. Брат Ежы ў Санкт-Пецярбургу далучыўся да польскага нацыянальнага руху, Тадэвуш — да літоўскага. Вацлаў Іваноўскі ў 1902 годзе заснаваў [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|Беларускую рэвалюцыйную партыю]]. Пасля яе расколу ў 1903 годзе ўзначаліў [[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]{{sfn|ЭГБ|1996|с=466}}. Займаўся легальнай і нелегальнай выдавецкай дзейнасцю. У 1904—1905 гадах член ЦК [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] (БСГ). Адыграў важную ролю ў арганізацыі прапагандысцкай работы БСГ, заснаванні партыйнай друкарні ў [[Мінск]]у і [[Грамада (выдавецтва)|выдавецтва «Грамада»]] ў Пецярбургу{{sfn|ЭГБ|1996|с=466}}. На пачатку 1906 года ўзначаліў створанае ім у Санкт-Пецярбургу першае беларускае выдавецтва — суполку «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]». Зрабіў апрацоўку першага [[буквар]]а сучаснай беларускай мовы, які быў выдадзены ў 1906 годзе (''«[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларуски лемэнтар або Першая навука чытаньня]]», «Biełaruski lementar abo Pierszaja nawuka czytańnia»)'', увёў у беларускі лацінскі алфавіт літары «[[č]]», «[[š]]», «[[ž]]» замест традыцыйных «cz», «sz», «[[ż]]», што, напэўна, мела на мэце аддаліць беларускую лацінку ад польскага алфавіта{{sfn|ЭГБ|1996|с=466}}. Супрацоўнічаў з газетай «[[Наша доля]]» і «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]» (псеўданім Вацюк Тройца, Антось Асіна і інш), часопісам «[[Саха (часопіс)|Саха]]». [[Файл:Vacłaŭ Ivanoŭski. Вацлаў Іваноўскі (1908).jpg|міні|злева|Вацлаў Іваноўскі, 1908 г.]] З 1904 года, па заканчэнні інстытута, па 1913 год займаўся навуковай і выкладчыцкай работай у [[Санкт-Пецярбург]]у. У пачатку 1905 года пасля заканчэння практыкі ён атрымлівае працу ў лабараторыі харчовых прадуктаў Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута і пачынае доследы над вырошчваннем [[Цукровы бурак|цукровых буракоў]] у Віленскай губерні. Тады ж бярэ шлюб з [[Сабіна Іваноўская|Сабінай Ячыноўскай]], урачыстасць спраўлялі 10 студзеня 1905 года ў рымска-каталіцкім касцёле ў [[Шаўлі|Шаўлях]], дзе нарадзілася нявеста. У 1909 годзе атрымаў ступень доктара тэхнічных навук у Мюнхенскім політэхнічным інстытуце, пасля чаго меў пасаду дацэнта ў Санкт-Пецярбургскім тэхналагічным інстытуце. Адначасова выкладаў ферменталогію на Вышэйшых жаночых політэхнічных курсах, працаваў старшым кансультантам па справах перапрацоўкі садавіны і гародніны ў Міністэрстве земляробства{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=77}}. === Вільня. Вайна === [[File:Вацлаў Іваноўскі з першай жонкай Сабінай.jpg|thumb|злева|Вацлаў Іваноўскі з жонкай Сабінай, 1912]] У 1913—1915 гадах Вацлаў Іваноўскі жыў у [[Вільня|Вільні]], працаваў у [[Віленскае таварыства сельскай гаспадаркі|Віленскім таварыстве сельскай гаспадаркі]]. Кіраваў [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускім выдавецкім таварыствам]], заснаваным у 1913 годзе, садзейнічаў заснаванню беларускай кнігарні [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]. Уваходзіў у кола тых дзеячаў беларускага нацыянальна-дэмакратычнага руху, якія ўключыліся ў склад [[краёўцы|ліберальна-дэмакратычнай плыні руху краёўцаў]]<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй… С. 283.</ref>. У сакавіку—верасні 1915 года старшыня [[Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]]. У верасні 1915 года з’ехаў у расійскі горад [[Арол (горад)|Арол]]. Гісторык [[Юры Туронак]] мяркуе, што адной з прычын пераезду было пашырэнне дзейнасці Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны на незанятых немцамі тэрыторыях{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=87}}. У Арле надалей працаваў у Віленскім земляробчым таварыстве, эвакуяваным туды. Улетку 1916 года пераехаў у [[Петраград]], працаваў у Міністэрстве земляробства. Быў блізкі да арганізацыі [[Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны]]. У Вільні ён пакінуў сям’ю: жонку Сабіну з трыма дзецьмі — Сцяпанам, Вацлавам і Ганнай, якой тады было толькі пару месяцаў. Неўзабаве яны пераехалі ў сямейны маёнтак Лябёдку. === Беларуская Народная Рэспубліка === На мінскім [[З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (1917)|З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый]] 25—27 сакавіка (7—9 красавіка) 1917 года Вацлаў Іваноўскі быў завочна абраны ў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Мінск)|Беларускі нацыянальны камітэт]] (БНК) пад кіраўніцтвам [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Рамана Скірмунта]]. Пасля заняпаду БНК не праяўляў актыўнасці, жыў у Петраградзе. Вырашэнне пытання беларускай дзяржаўнасці звязваў з нацыянальнай праграмай [[бальшавікі|бальшавікоў]]. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ўключыўся ў палітычную дзейнасць, удзельнічаў ва [[Першы Усебеларускі з’езд|Усебеларускім з’ездзе]] 1917 года ў Мінску. У красавіку 1918 года прыехаў у Лябёдку{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=92}}. Часта ездзіў у Вільню, дзе абмяркоўваў далейшую беларускую дзейнасць з [[Антон Луцкевіч|Антонам Луцкевічам]]. У траўні 1918 года быў запрошаны [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народным сакратарыятам Беларусі]] для кіраўніцтва камісіяй па стварэнні сярэдняй тэхнічнай навучальнай установы з лясным, сельскагаспадарчым і вінакурным аддзяленнямі<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/28825920.html|title=Яны былі першыя. Вацлаў Іваноўскі|first=Анатоль|last=Сідарэвіч|author-link=Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|website=Радыё Свабода|date=2017-10-31|access-date=2025-12-03}}</ref>. Прыехаў у Менск у чэрвені, вёў асветніцкую дзейнасць. Сябра Краёвага вучэбнага апякунства (Беларускай школьнай апекі). Выкладаў у першай грамадскай школе для дарослых<ref name=":0" />. Пасля расколу [[Беларуская сацыялістычная грамада|БСГ]] увайшоў у [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (1918—1924)|Беларускую сацыял-дэмакратычную партыю]] (БСДП)<ref name=":0" />. 11 лістапада 1918 года прызначаны міністрам асветы ў [[Рада Народных Міністраў Беларускай Народнай Рэспублікі|Радзе Народных Міністраў]] [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] за старшынствам [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]]. У снежні 1918, пасля адступлення нямецкіх войскаў і эвакуацыі бальшыні членаў урада БНР у [[Гродна|Горадню]], застаўся ў [[Мінск|Менск]]у разам з [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Язэпам Лёсікам]], [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандрам Уласавым]] і некаторымі іншымі членамі [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]], спадзеючыся на стварэнне кааліцыйнага ўрада Савецкай Беларусі з удзелам камуністаў і сацыял-дэмакратаў{{sfn|ЭГБ|1996|с=466}}. У траўні 1919 арыштаваны савецкімі ўладамі і інтэрніраваны ў [[Смаленск|горад Смаленск]]. Аднак неўзбаве па абвяшчэнні [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|ССРБ]] і прыбыцці ўрада пад кіраўніцтвам [[Зміцер Жылуновіч|Змітра Жылуновіча]] ў Менск, тэрыторыя Савецкай Беларусі была абрэзана маскоўскім урадам бальшавікоў, а пасля рэспубліка скасавана на карысць [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўска-Беларускай ССР]]. Вацлаў Іваноўскі вярнуўся да асветнай дзейнасці, выкладаў у Менскім педагагічным інстытуце, выдаваў школьныя падручнікі і мастацкую літаратуру. Працаваў як член рэдакцыйнай калегіі Менскага губернскага камісарыята асветы Літоўска-Беларускай ССР. Часта выязджаў у Вільню, дзе друкаваліся апрацаваныя ў Менску кнігі{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=97}}. 31 сакавіка 1919 года стаў сябрам віленскага [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства]]{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=97}}. Па заняцці польскімі войскамі значных тэрыторый захаду Беларусі ([[польска-савецкая вайна]]) Вацлаў Іваноўскі быў арыштаваны бальшавікамі ў Менску 15 траўня 1919 года і пераведзены ў Смаленскую турму. Вызвалены ў верасні 1919 года, лічыцца што гэтаму паспрыяў старэйшы брат [[Ежы Іваноўскі|Юрый (Ежы) Іваноўскі]], дзеяч [[Польская сацыялістычная партыя|Польскай сацыялістычнай партыі]], на той час ён таксама фінансава падтрымліваў прадстаўніцтва БНР у Варшаве{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=100}}. У лістападзе{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=100}} 1919 года вярнуўся ў Менск, заняты польскімі войскамі. Увайшоў у [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт]]{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=101}}. У лютым—сакавіку 1920 года як упаўнаважаны [[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшай рады БНР]] удзельнічаў у беларуска-польскіх перагаворах, імкнуўся прадухіліць падзел Беларусі, выступаў за стварэнне [[федэрацыя|федэрацыі]] Польшчы і Беларусі. З сакавіка 1920 года быў рэктарам Менскага педагагічнага інстытута. Адначасова займаўся пашырэннем сеткі беларускіх школ на Меншчыне ў межах работы [[Беларуская цэнтральная школьная рада|Беларускай цэнтральнай школьнай рады]]. Арганізаваў выпуск літаратурнага штотыднёвіка «[[Рунь (часопіс)|Рунь]]». Працаваў над арганізацыяй Беларускага цэнтральнага кааператыўнага саюза. Пасля пачатку бальшавіцкага наступу ў ліпені 1920 года з’ехаў у Вільню, потым у Варшаву. 11 верасня 1920 года, пасля польскага контрнаступу, разам з [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антонам Неканэдам-Трэпкам]] і [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] сустракаўся з [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]], прасіў не паўтараць польскую палітыку папярэдняй акупацыі<ref name=":0" />. У кастрычніку 1920 года ў выніку паходу [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] Польшча стварыла на тэрыторыі Віленшчыны марыянеткавую дзяржаву [[Сярэдняя Літва]]. Вацлаў Іваноўскі, разам з братамі Ежы і Станіславам, увайшоў ва ўрад Сярэдняй Літвы, заняў пасаду дырэктарам дэпартамента гандлю, першы тыдні таксама займаў пасаду старшыні дэпартамента сельскай і лясной гаспадаркі{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=105}}. У гэтым годзе Вацлаў Іваноўскі ўзяў шлюб з вільнянкай Лігіяй Федаровіч. Цырымонія адбылася ў мясцовай евангелічнай царкве. Першая жонка Сабіна з дзецьмі, тым часам, знаходзілася ў Вільні і працавала настаўніцай у гімназіі. У канцы снежня 1920 года Вацлаў Іваноўскі падаў у адстаўку з пасады ва ўрадзе Сярэдняй Літвы, бо польскія палітычныя колы на той час цалкам адышлі ад ідэй федэрацыі. === Міжваенны перыяд === Падзел Беларусі ў выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года пазбавіў Вацлава Іваноўскага надзеі на ажыццяўленне ідэі беларускай дзяржаўнасці. Ён адмовіўся ад палітычнай дзейнасці і вярнуўся да навуковай працы. Увосень 1922 года распачаў рэгулярную працу ў [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскай політэхніцы]] як кіраўнік кафедры тэхналогіі ферментацыі харчовых прадуктаў. На гэтай пасадзе ён працаваў да верасня 1939 года, спачатку як выкладчык па кантракце, 4 ліпеня 1924 ён атрымаў званне надзвычайнага прафесара, а 1 верасня 1935 — звычайнага прафесара. У 1937 годзе быў адным з арганізатараў Беларускага асветнага таварыства ў Варшаве{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=120}}. === Другая сусветная вайна === Пасля нападу Германіі на Польшчу і пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], Вацлаў Іваноўскі з’ехаў у [[Люблін]], пасля 17 верасня паехаў у Вільню, дзе быў каля 20 верасня{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=127}}. Пасяліўся ў [[Лявон Дубейкаўскі|Лявона Дубейкаўскага]]. Выкладаў у Прамысловым ліцэі на [[Антокаль|Антокалі]], дзе да канца 1939 года навучанне ішло па-польску{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=127}}. Па савецкай перадачы Вільні [[Літва|Літве]] з Лябёдкі прыбыла першая жонка Сабіна з дзецьмі з сястрой [[Алена Леанардаўна Іваноўская|Аленай Іваноўскай (Скіндэр)]]. Яны баяліся, што як «эксплуататараў» іх рэпрэсуюць савецкія ўлады, і таму схаваліся за новай літоўскай мяжой. У студзені 1940 года брат [[Тадэвуш Іваноўскі]] атрымаў кафедру заалогіі ў літоўскім [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] і дапамог Вацлаву атрымаць кафедру хімічнай тэхналогіі, дзе той працаваў да чэрвеня 1941 года, гэта значыць да [[Нямецка-савецкая вайна|нямецка-савецкай вайны]], выкладаў [[літоўская мова|па-літоўску]]. У Вільні Вацлаў Іваноўскі пачаў супрацоўніцтва з [[Ян Станкевіч|Янам Станкевічам]], іх мэтай была распрацоўка палітычных дзеянняў на карысць Беларусі ў новых умовах. За канцэпцыю была ўзята ідэя федэрацыі Польшчы і Беларусі як дзвюх незалежных дзяржаў, бо дабіцца поўнай незалежнасці бачылася на той час немагчымым{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=130}}. Дзеля гэтага былі завязаны сувязі з польскім падполлем. Ян Станкевіч адправіўся ў Варшаву, дзе стварыў [[Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў|Партыю беларускіх нацыяналістаў]], куды ўцягнуў дзеячаў [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], якія паходзілі з Беларусі. Іваноўскі застаўся ў Вільні, пазбег дэпартацый у чэрвені 1941 года праз частую змену месцаў жыхарства. У ліпені 1941 года стаў кіраўніком адноўленага з дазволу нямецкай адміністрацыі віленскага [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта]]. У верасні 1941 наведаў заняты немцамі Менск, дзе [[Вітаўт Тумаш]] прапанаваў яму пераняць пасаду бургамістра. У канцы верасня Вацлаў Іваноўскі сустрэўся ў Вільні з прадстаўніком Арміі Краёвай [[Самуэль Кастравіцкі (1902—1953)|Самуэлем Кастравіцкім]], на сустрэчы бакі не прынялі ніякіх дамоў, але Іваноўскі сказаў, што не будзе замінаць дзейнасці польскага падполля і разведкі ў Менску{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=135}}. [[Файл:Першы зьезд акруговых кіраўнікоў БНС ў Менску.jpg|міні|Першы з’езд акруговых кіраўнікоў БНС ў Менску, чэрвень 1942 г. Сядзяць: [[Сымон Кандыбовіч]], [[Рыгор Барысавіч Зыбайла|Рыгор Зыбайла]], Вацлаў Іваноўскі, [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталля Арсеннева]], [[Іван Абрамавіч Ермачэнка|Іван Ермачэнка]], [[Галіна Вайтэнка]], [[Юльян Саковіч]], [[Адольф Юстынавіч Клімовіч|Адольф Клімовіч]], [[Аляксандр Скурат]]. Стаяць: [[Пецюкевіч]], [[Жверблянка]], [[Іван Касяк]], [[Антон Яўстаф’евіч Адамовіч|Антон Адамовіч]], [[Аляксей Сянкевіч|Аляксей Сянькевіч]], [[Часлаў Найдзюк]], [[Антон Андрэевіч Сокал-Кутылоўскі|Антон Сокал-Кутылоўскі]], д-р [[Вайтэнка]], [[Канстанцін Якуцэвіч]], [[Барыс Рагуля]], [[Янка Гінько]]|злева]] У сярэдзіне лістапада 1941 года прыехаў у Менск. Перш чым выехаць з Вільні, даручыў сваёй дачцэ {{нп3|Ганна Карнэцкая|Ганне|pl|Anna Kornecka}} вывезці з Вільні ў Лябёдку дзвюх жанчын яўрэйскага паходжання — {{нп3|Эма Альтберг|Эму Альтберг|pl|Emma Altberg}} (1889—1983) і яе сястру Марыю Арнольд (1893—1995)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/xx-niecakanych-faktau-pra-vaclava-ivanouskaha/27782625.html|title=20 нечаканых фактаў пра Вацлава Іваноўскага|first=Васіль Дэ Эм|last=|author-link=Васіль Дранько Майсюк|website=Радыё Свабода|date=2016-06-07|access-date=2025-12-05}}</ref>. Прызначаны на пасаду намесніка бургамістра Менска. 17 лістапада бургамістр Вітаўт Тумаш з’ехаў з Менска, такім чынам да чэрвеня 1942 года гарадской управай кіравалі два яго намеснікі — Вацлаў Іваноўскі (галоўным чынам — справы асветы і культуры) і [[Адам Канстанцінавіч Дземідэцкі-Дземідовіч|Адам Дэмідэцкі-Дэмідовіч]] (гаспадарчыя справы){{sfn|Туронак Ю.|2006|с=136}}. У чэрвені 1942 года быў прызначаны на пасаду бургамістра Менска. Падтрымліваў сувязь з прадстаўнікамі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], уладкаваў у гарадскую ўправу разведчыка [[Вітаўт Буткевіч|Вітаўта Буткевіча]], таксама пры яго дапамозе ва ўправе працаваў [[Балеслаў Берут|Баляслаў Берут]] (у будучыні першы прэзідэнт [[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]). У 1943 годзе быў старшынёй [[Беларуская рада даверу|Беларускай рады даверу]] пры генеральным камісары Беларусі [[Вільгельм Кубэ|Вільгельме Кубэ]], адначасова быў намеснікам старшыні [[Беларускае навуковае таварыства (1942)|Беларускага навуковага таварыства]] (з чэрвеня — старшыня), з 30 чэрвеня 1943 года ўзначальваў [[Беларуская народная самапомач|Беларускую народную самапомач]]. === Гібель === [[Файл:Пахаваньне Вацлава Іваноўскага1.jpg|міні|Пахавальная працэсія]] [[Файл:Miensk, Kalvaryja, Brama. Менск, Кальварыя, Брама (12.1943).jpg|thumb|Пахаванне Вацлава Іваноўскага на Кальварыйскіх могілак]] 6 снежня 1943 года Вацлава Іваноўскага цяжка паранілі невядомыя на вуліцы. Ён быў прывезены ў шпіталь, але там пакінуты без лекарскай дапамогі<ref name="TuronakNA">Туронак, Нямецкая акупацыя…</ref> назаўтра памёр. Раней замах на яго прыпісвалі шэфу мінскага СД Штраўху, або савецкім ці польскім партызанам, а выканаўцаў лічылі невядомымі. Гісторык [[Юры Туронак]] лічыць, што забойства было арганізавана — з ведама і згоды в.а. генеральнага камісара Беларусі [[Курт фон Готберг|Курта фон Готберга]] — [[Радаслаў Астроўскі|Радаславам Астроўскім]], які супернічаў за ўплыў з Іваноўскім<ref name="TuronakVI" /><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/101448|title=Немцы? Партызаны? Свае? Таямніца забойства Вацлава Іваноўскага|website=Наша Ніва|date=2012-12-07|access-date=2025-12-05}}</ref>. Называюцца і прозвішчы выканаўцаў<ref name="TuronakNA" />. У некаторых крыніцах выканаўцам забойства названы М. Васьковіч, працаўнік Менскай гарадской управы і сябра [[Беларускае навуковае таварыства (1942)|Беларускага навуковага таварыства]], які пасля ўцёк да савецкіх партызанаў<ref>{{Крыніцы/Беларусь учора і сяньня|303}}</ref>. Распаўсюджаная версія пра здзяйсненне замаху савецкімі партызанамі была прынятая, з розных прычын, як у пасляваеннай [[савецкая гістарыяграфія|савецкай гістарыяграфіі]], так і ў беларускім эмігранцкім асяродку, але, відаць, была створаная і пушчаная ў абарот Готбергам<ref name="TuronakVI">Туронак Ю. В. Іваноўскі…</ref>. Пахаваны 11 снежня 1943 года на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]], развітанне адбылося ў [[Будынак гарадскога тэатра (Мінск)|Гарадскім тэатры]], пахавальную ўрачыстасць правёў іерарх [[Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква|Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы]] [[Філафей (Нарко)|Філафей]]. [[Файл:Vacłaŭ Ivanoŭski, mahiła.JPG|міні|Магіла Вацлава Іваноўскага, Кальварыйскія могілкі]] 16 снежня 2006 адбылося ўрачыстае адкрыццё надмагільнага помніка Вацлаву Іваноўскаму<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/5422|title=На Кальварыі адкрыты помнік Вацлаву Іваноўскаму|website=Наша Ніва|date=2006-12-18|access-date=2025-12-05}}</ref>. == Сям’я == Першы шлюб * жонка [[Сабіна Іваноўская|Сабіна з Ячыноўскіх]] (1877—1954) * сын Стэфан (1907—1944), выпускнік Варшаўскай політэхнікі, інжынер-электрык, лётчык, паручнік [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]], загінуў у [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскім паўстанні]] * сын Вацлаў (1910—1944), выпускнік Варшаўскай політэхнікі, інжынер-гідратэхнік, сержант падхарунжы Арміі Краёвай, удзельнік Варшаўскага паўстання, смяротна паранены * дачка {{нп3|Ганна Карнэцкая|Ганна|pl|Anna Kornecka}} (1915—2017), выпускніца Галоўнай школы сельскай гаспадаркі ў Варшаве, інжынер-агратэхнік Другі шлюб * жонка Лігія Федаровіч * сын Пётр-Леанард (1922—1944), навучэнец інжынернай школы ў Варшаве, удзельнік Варшаўскага паўстання, загінуў == Навукова-даследчыцкая дзейнасць == З 1922 года Вацлаў Іваноўскі распачаў рэгулярную працу ў [[Варшаўскі політэхнічны ўніверсітэт|Варшаўскай політэхніцы]] як кіраўнік кафедры тэхналогіі ферментацыі харчовых прадуктаў. На гэтай пасадзе ён працаваў да верасня 1939, спачатку як выкладчык па кантракце, у 1924 ён атрымаў званне надзвычайнага прафесара, а ў 1935 — звычайнага прафесара. Тэматыка навуковых доследаў, якія ён праводзіў і якімі кіраваў, супадала з найважнейшымі патрэбамі тагачаснай польскай гаспадаркі, сярод іх на першым месцы стаялі разнастайныя тэхналагічныя аспекты харчовай прамысловасці. Праблемны аспект тэхналогіі харчовай прамысловасці адлюстроўваюць працы Вацлава Іваноўскага, выкананыя часткова супольна з іншымі навуковымі супрацоўнікамі Політэхнікі, прысвечаныя перапрацоўка садавіны і гародніны, дражджам, пякарству і інш. З прафесарам {{нп3|Юзаф Шчэнсны Турскі|Юзафам Турскім|pl|Józef Szczęsny Turski}} даследаваў спіртавыя і паліўныя сумесі як замяняльнікі традыцыйнага маторнага паліва. Займаўся пытаннем насычэння драўніны, што было звязана з яго працай на чыгунцы ў якасці эксперта. Вывучаў праблему ачышчэння і выкарыстання фабрычных постцэлюлозных сцёкаў. Вынікі даследчых прац прафесара Вацлава Іваноўскага публікаваліся ў польскай хімічнай перыёдыцы і ў замежных выданнях. Як эксперт у галіне тэхналогіі, ён прадстаўляў Польшчу на міжнароднай канферэнцыі па праблемах стандартызацыі харчовых аналізаў у [[Парыж]]ы (1929), на міжнародным кангрэсе тэхнікі для малочнай вытворчасці ў [[Капенгаген]]е (1931) і інтэрнацыянальным хімічным кангрэсе ў Будапешце (1939). == Літаратурная дзейнасць == У «Нашай ніве» быў змешчаны яго пераклад верша Казіміра Тэтмаера «Вада». Аўтар камедыі з шляхецкага жыцця «Міхалка» (1911). У 1910 годзе апублікаваў артыкул пра жыццё і творчасць [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]]{{sfn|Туронак Ю.|2006|с=78}}. == Ацэнкі == [[Яўген Іванавіч Хлябцэвіч|Яўген Хлябцэвіч]] і [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]] вызначылі Вацлава Іваноўскага як цэнтральную фігуру беларускага жыцця ў Санкт-Пецярбургу, а [[Максім Гарэцкі]] — як правадыра нацыянальнага адраджэнскага руху перад Першай сусветнай вайной. Пасля гэта постаць на многія гады была выкрасленая з гісторыі беларускай культуры і нацыянальнага руху. Згодна з дырэктывамі камуністычных уладаў Беларусі, яго прадстаўлялі ворагам народа. Асуджэнне Вацлава Іваноўскага савецкімі ўладамі было выкліканае не толькі яго пазіцыяй часоў нямецкай акупацыі, яно датычылася ўсёй яго дзейнасці ўвогуле<ref name="TuronakVI" />. З 1990-х гадоў погляды на Вацлава Іваноўскага мяняюцца, у тым ліку дзякуючы працам гісторыка [[Юры Туронак|Юрыя Туронка]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Вацлаў Іваноўскі, 1880—1943. Мн., 1990. * [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|''Смалянчук, А. Ф.'']] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * {{кніга|аўтар = [[Юры Туронак|Туронак Ю.]]|частка = |загаловак = Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі|арыгінал = |спасылка = https://kamunikat.org/vatslaw-ivanowski-i-adradzhenne-belarusi-turonak-yury|адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Медысонт|год = 2006|том = |старонкі = |старонак = 180|серыя = |isbn = 85-6530-40-7|тыраж = |ref = Туронак Ю.}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Іваноўскі Вацлаў Леанардавіч|Туронак Ю.|466}} * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/01/Вацлаў_Іваноўскі.html Савук А. Вацлаў Іваноўскі // Лідскі летапісец № 11] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/124204034/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D1%8F%D0%B1%D1%91%D0%B4%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%94%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%86%D1%8C_Ridero_2024_196_%D1%81 Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць.] Ridero, 2024. 196 с. * {{крыніцы/Шматгалосы эпісталярыум|Вацлаў Іваноўскі}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://schuchin-lib.by/vacla-ivano-ski/|title=Вацлаў Іваноўскі|website=Шчучынская раённая бібліятэка імя Цёткі|access-date=2025-12-06|archive-date=6 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206013046/https://schuchin-lib.by/vacla-ivano-ski/|url-status=dead}} {{навігацыя}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Іваноўскі Вацлаў}} [[Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Міністры асветы БНР]] [[Катэгорыя:Палітыкі Сярэдняй Літвы]] [[Катэгорыя:Вучоныя Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Кальварыйскіх могілках]] [[Катэгорыя:Забітыя палітыкі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Мінска]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай народнай самапомачы]] [[Катэгорыя:Іваноўскія|Вацлаў]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэдактары Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] m9y8hvqsn0ue8ucnudqsqmxk257vbrb 0 19144 5157489 5046346 2026-06-22T22:18:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157489 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654-1667 гадоў |частка = |выява = Jan Chryzostom Pasek pod Lachowiczami.JPG |загаловак = [[Ян Хрызастом Пасек]] пад Ляхавічамі, малюнак [[Юліуш Косак|Юліуша Косака]] |дата = чэрвень [[1654]]–студзень [[1667]] |месца = [[Рэч Паспалітая]] |прычына = Падтрымка Маскоўскай дзяржавай [[паўстанне Хмяльніцкага|паўстання Хмяльніцкага]] |змены = Далучэнне да Маскоўскай дзяржавы Левабярэжжа, Кіева і Смаленска |вынік = Перамога Маскоўскай дзяржавы, [[Андрусаўскае перамір’е]] |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Рэч Паспалітая}}<br /> {{Сцяг|Крым|Крымскія татары}} [[Крымскае ханства]] <small>(1654—1666)</small><br /> {{Сцяг|Гетманшчына}} [[Гетманшчына|Войска Запарожскае]] <small>(1660—1663)</small><br /> {{сцяг|Гетманшчына}} [[Гетманшчына|Правабярэжнае Войска Запарожскае]] <small>(1663—1666)</small> |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Маскоўская дзяржава}}<br /> {{Сцяг|Гетманшчына}} [[Гетманшчына|Войска Запарожскае]] <small>(1654—1657; 1659—1660)</small><br /> {{сцяг|Гетманшчына}} [[Гетманшчына|Левабярэжнае Войска Запарожскае]] <small>(з 1663)</small> |камандзір1 = {{Сцяг|Рэч Паспалітая}} '''[[Ян II Казімір]]'''<br /> {{Сцяг|Рэч Паспалітая}} [[Стэфан Чарнецкі]] †<br /> {{Сцяг|Рэч Паспалітая}} [[Станіслаў Рэвера Патоцкі|Станіслаў Патоцкі]]<br /> {{Сцяг|Рэч Паспалітая}} [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]] <small>(да 1655)</small><br /> {{Сцяг|Рэч Паспалітая}} [[Вінцэнт Корвін Гасеўскі|Вінцэнт Гасеўскі]] †<br /> {{Сцяг|Рэч Паспалітая}} [[Павел Ян Сапега]] †<br /> {{Сцяг|Рэч Паспалітая}} [[Міхал Казімір Пац]]<br /> {{Сцяг|Крым|Крымскія татары}} '''[[Мехмед IV Герай]]'''<br /> {{сцяг|Гетманшчына}} '''[[Іван Яўстаф'евіч Выгоўскі|Іван Выгоўскі]]''' † <small>(1658—1659)</small><br /> {{сцяг|Гетманшчына}} '''[[Юрый Хмяльніцкі]]''' <small>(1660—1663)</small><br /> {{сцяг|Гетманшчына}} '''[[Павел Іванавіч Цяцера|Павел Цяцера]]'''<br /> {{сцяг|Гетманшчына}} '''[[Пётр Дарашэнка]]''' <small>(1665—1666)</small><br /> {{сцяг|Гетманшчына}} [[Іван Багун]] † |камандзір2 = {{Сцяг|Маскоўская дзяржава}} '''[[Аляксей Міхайлавіч]]'''<br /> {{Сцяг|Маскоўская дзяржава}} [[Аляксей Мікітавіч Трубяцкой|Аляксей Трубяцкой]]<br /> {{Сцяг|Маскоўская дзяржава}} [[Васіль Барысавіч Шэрамецеў|Васіль Шэрамецеў]]<br /> {{Сцяг|Маскоўская дзяржава}} [[Васіль Васільевіч Бутурлін|Васіль Бутурлін]] †<br /> {{Сцяг|Маскоўская дзяржава}} [[Рыгор Рамаданаўскі]]<br /> {{Сцяг|Маскоўская дзяржава}} [[Іван Андрэевіч Тараруй Хаванскі|Іван Хаванскі]]<br /> {{Сцяг|Маскоўская дзяржава}} [[Юрый Мікіціч Барацінскі|Юрый Барацінскі]]<br /> {{сцяг|Гетманшчына}} '''[[Багдан Хмяльніцкі]]''' †<br /> {{сцяг|Гетманшчына}} [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|Іван Залатарэнка]] †<br /> {{сцяг|Гетманшчына}} '''[[Іван Яўстаф'евіч Выгоўскі|Іван Выгоўскі]]''' <small>(1657—1658)</small><br /> {{сцяг|Гетманшчына}} [[Іван Бяспалы]] †<br /> {{сцяг|Гетманшчына}} '''[[Юрый Хмяльніцкі]]''' <small>(1657; 1659—1660)</small><br /> {{сцяг|Гетманшчына}} [[Якім Сямёнавіч Самко|Якім Самко]] †<br /> {{сцяг|Гетманшчына}} '''[[Іван Брухавецкі]]''' |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = |страты2 = |заўвага = }} {{Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1654 — 1667}}<!-- {{Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай, 1654-1667}} {{войны Расіі з Рэччу Паспалітай}}--> '''Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў''', вядомая таксама як '''Патоп''', у [[Расійская гістарыяграфія|расійскай]] і [[Савецкая гістарыяграфія|савецкай]] гістарыяграфіі '''руска-польская вайна 1654—1667 гадоў''' — вайна [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], пачалася 20 мая 1654 года і скончылася [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскім перамір’ем]] 1667 года. == Перадумовы == Палітыка «збірання земляў Русі» [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] прычынілася серыі войн спачатку з [[ВКЛ|Вялікім Княствам Літоўскім]], а потым з Рэччу Паспалітай. Яны скончыліся спусташэннем Маскоўскай дзяржавы і канчатковым прызнаннем [[Смаленск]]а, які пераходзіў з рук у рукі, за Рэччу Паспалітай. Маскоўская дзяржава, нягледзячы на заключэнне [[Палянаўскі мір|Палянаўскага міру 1634 года]], не збіралася адмаўляцца ад страчаных тэрыторый. Нагода надарылася падчас [[Паўстанне Хмяльніцкага|казацкага паўстання]] ў 1648 годзе пад кіраўніцтвам [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]. Паўстанцы, пераважна казакі, а таксама ўкраінскія і беларускія сяляне, узялі шэраг перамог над польскім войскам і заключылі з Рэччу Паспалітай [[Збораўскі мірны дагавор]], які надаў казакам аўтаномію. Неўзабаве, вайна аднавілася, гэтым разам няўдала для паўстанцаў, якія пацярпелі цяжкае паражэнне ў чэрвені 1651 годзе пад Берасцечкам. У 1653 годзе Багдан Хмяльніцкі, бачачы немагчымасць перамогі паўстання, звярнуўся да вялікага князя маскоўскага [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]] з просьбай прыняць украінскія тэрыторыі ў яе склад. У кастрычніку 1653 годзе [[Земскі сабор]] прыняў рашэнне задаволіць просьбу Хмяльніцкага і абвясціў вайну Рэчы Паспалітай. У студзені 1654 годзе ў [[Пераяслаў|Пераяславе]] адбылася [[Пераяслаўская Рада|Рада]], якая выказалася за ўваходжанне ў склад [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. Хмяльніцкі перад маскоўскім пасольствам прынёс прысягу на вернасць вялікаму князю Аляксею Міхайлавічу. == Падрыхтоўка да вайны == Падрыхтоўка да вайны вялася яшчэ з пачатку царавання [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксея Міхайлавіча]], з 1646 года, калі пачаўся набор афіцэраў і жаўнераў. З лютага 1653 года падрыхтоўкай заняліся асабліва актыўна. Дзеля наступу былі створаны тры арміі: паўночна-заходняя (у [[Вялікія Лукі|Вялікіх Луках]]), цэнтральная (знаходзілася ў [[Масква|Маскве]]) і паўднёва-заходняя (у [[Бранск]]у), на дапамогу якой, [[Багдан Хмяльніцкі]] выслаў 20 тыс. казакоў, на чале з [[Іван Залатарэнка|Іванам Залатарэнкам]]. Агульная колькасць расійскіх войскаў складала ля 80-100 тыс. чалавек. [[Вялікае Княства Літоўскае]] у адказ магло выставіць толькі 10-12 тысяч войска на чале з [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушам Радзівілам]]. [[Сойм Рэчы Паспалітай|Вальны сойм]] у [[Берасце|Берасці]], скліканы [[Ян II Казімір|Янам Казімірам]] 24 сакавіка 1653 года, ухваліў каштарыс на 15 тысяч салдат. Даведаўшыся ад злоўленых маскоўскіх [[шпег]]аў, што цар найперш хоча ўдарыць па [[Смаленск]]у, [[сойм]] паслаў рэвізораў для агляду смаленскіх умацаванняў з тым, каб забяспечыць гэтую фартэцыю [[зброя]]й, боепрыпасамі, [[правіянт]]ам, падправіць муры і валы. Умацоўвалі таксама замкі ў [[Віцебскія замкі|Віцебску]] і [[Гарадскія ўмацаванні Полацка|Полацку]], павялічвалі іх залогі. Усходнія паветы Княства былі вызваленыя ад абавязку высылаць [[паспалітае рушэнне]] да галоўнага абозу, каб маглі самі абараняць сваю тэрыторыю. Шляхецкі соймік [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] ў жніўні 1653 года вызначыў нормы мабілізацыі рушэння: з трох службаў па старых разліках трэба было выстаўляць аднаго чалавека з [[мушкет]]ам ці [[ручніца]]й і [[сякера]]й, а таксама з запасам [[порах]]у, [[волава]] і [[харч]]у на 4 дні. Але гэтых захадаў было недастаткова для стрымлівання велізарных па колькасці маскоўскіх армій. == Пачатак вайны == Непасрэднай падставай для пачатку вайны стала памылка паслоў Рэчы Паспалітай у напісанні царскага тытулу. Усе тры царскія арміі павінны былі ўдарыць адначасова. Галоўныя сілы пачалі рухацца з Масквы 15 мая 1654 года. Ход вайны ад самага пачатку агрэсіі разгортваўся надта ўдала для заваёўнікаў. Добра ведаючы [[Канфесійная сітуацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім XVI—XVIII стагоддзяў|канфесійныя праблемы Вялікага Княства Літоўскага]], маскоўскі ўрад рабіў стаўку на яго [[Праваслаўная царква ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўных жыхароў]]. Царскія граматы, што папярэдне засылаліся ў Рэч Паспалітую, мусілі пераконваць людзей у лаяльнасці Масквы да іх, схіляць праваслаўных на бок царскіх ратнікаў. 29 ліпеня царскія войскі захапілі [[Полацк]]. 25 чэрвеня царскія войскі ўзялі ў [[Аблога Смаленска, 1654|аблогу]] [[Смаленск]] і пасля моцнага супраціўлення занялі горад 29 верасня. 24 жніўня праз здраду [[Канстанцін Паклонскі|Канстанціна Паклонскага]] здаўся [[Магілёў]], 29 жніўня капітулявала [[Друя]], а [[Дзісна]] ўзята штурмам і спалена. 12 кастрычніка здалася [[Дуброўна]], пасля чаго з горада выгналі ўсіх людзей, [[шляхта|шляхту]] выправілі да цара пад [[Смаленск]], а сам горад спалілі. 22 лістапада [[В. П. Шарамецеў]] з баямі [[Аблога Віцебска, 1654|ўзяў Віцебск]], пасля чаго зноў разаслаў усіх, хто аказаў супраціў, у розныя гарады Маскоўскай дзяржавы. Працягваў [[Абарона Быхава (1654—1655)|аказваць супраціўленне толькі Стары Быхаў]], моцная крэпасць. Толькі тады, 18 чэрвеня, атрымаўшы ад караля на Варшаўскім сойме булаву [[Вялікі гетман ВКЛ|вялікага гетмана]], [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]] кінуўся дзейнічаць. Проста з сойму ён рушыў на тэрыторыю ваенных дзеянняў і стаў збіраць пад [[Орша]]й [[абоз]]. У канцы чэрвеня гетман фармальна меў {{nobr|11 261}} чалавека. Але на справе шмат з іх было хворымі і параненымі. 12 жніўня пад [[Шклоў|Шкловам]] той [[Бітва пад Шкловам (1654)|прыняў бой]] з арміяй [[Якаў Чаркаскі|Якава Чаркаскага]]. Пры вялізнай дыспрапорцыі сіл (у Чаркаскага было не менш за 20 тысяч) ён здолеў нанесці непрыяцелю надзвычай цяжкія страты — ад 3 да 7 тысяч — і нават захапіць 610 палонных, а ў яго загінула ўсяго каля 700 чалавек. Але ўжо 24 жніўня пад мястэчкам [[Шапялевічы]] Радзівіл [[Бітва пад Шапялевічамі|пацярпеў паражэнне]] ад войска [[Аляксей Мікітавіч Трубяцкой|А. М. Трубяцкога]]. Загінула пад тысячу чалавек — вялікія страты для 6—8-тысячнага корпуса. Сам гетман быў паранены. Разбітае войска рассеялася па лесе. Арміі Вялікага Княства Літоўскага больш не існавала. Ужо ў верасні 1654 года Януш Радзівіл абвясціў, што войска Вялікага Княства адроджана і гатовае да дзеянняў. Праўда, сабраная сіла была намнога меншая, чым ухваленыя соймам 15 тысяч жаўнерскіх ставак. Сам вялікі гетман лічыў, што яго мабільныя часткі могуць скласці толькі 6 тысяч, астатніх лепей скарыстаць дзеля ўмацавання гарадоў. Баявыя дзеянні 1654 года скончыліся толькі глыбокай восенню. == Кампанія 1655 года == Кампанія 1655 года пачалася ў студзені наступам войскаў Радзівіла на расійскія войскі пад [[Стары Быхаў|Старым Быхавам]]. 5 лютага [[Паклонскі]] перайшоў на бок Рэчы Паспалітай і дазволіў увайсці ў [[Магілёў]] войскам Януша Радзівіла і [[Вінцэнт Гасеўскі|Вінцэнта Гасеўскага]]. Але княжацкія войскі змаглі заняць толькі Ніжні замак. Радзівіл не змог вызваліць Верхні замак і ў маі зняў [[Аблога Магілёва (1655)|аблогу]]. На пачатак года галоўныя царскія сілы былі накіраваны на [[Беларусь]]. Мэтай кампаніі стаў захоп астатняй тэрыторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]: [[Вільня|Вільні]], [[Стары Быхаў|Старога Быхава]], [[Слуцк]]а, [[Брэст]]а. Паход пачаўся ў сакавіку. У гэтым месяцы казацкае войска гетмана [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]], якое было на службе ў вялікага князя маскоўскага, здолела ўзяць [[Бабруйск]], [[Казімір (горад)|Казімір]] (Каралеўскую Слабаду) і [[Глуск]]. У маі з [[Бранск]]а на Магілёў рушыла армія Трубяцкога. Казакі ж разам з Шарамецевым спрабавалі [[Абарона Быхава (1654—1655)|здабыць старабыхаўскую крэпасць]]. У той жа час войска княства было фізічна стомленае і дэмаралізаванае. Гаспадарка краіны была ўжо падарваная вайной, а ледзь не палова тэрыторыі наогул [[акупацыя|акупаваная]]. У земскі скарб дзяржавы зборы амаль не паступалі. Летам 1655 года замест 2 мільёнаў [[злоты]]х падымнага падатку рэальна можна было сабраць толькі 200 тысяч, з-за чаго было немагчыма наняць добрае наёмнае войска. [[Паспалітае рушэнне]], і раней мала на што здатнае, цяпер канчаткова страчвала сваё значэнне. На [[Менск]] рухаўся перадавы, вялікі і старажавыя палкі цэнтральнай арміі і [[3 ліпеня]], царскія войскі захапілі [[Менск]]. Шлях на [[Вільня|Вільню]] быў адкрыты. Абараніць сталіцу было немагчыма, а на дапамогу [[Польшча|Польшчы]] надзей не было, бо ўжо ў сакавіку на Рэч Паспалітую [[Шведскі патоп|пачала агрэсію]] [[Швецыя]]. У 20-х днях ліпеня на галоўны віленскі тракт пачалі выходзіць і [[авангард]]ныя часткі маскоўскага войска, і 20-тысячнае казацкае злучэнне І. Залатарэнкі. [[8 жніўня]] войскі Чаркаскага і Залатарэнкі разам пайшлі на штурм Вільні і захапілі яе, зрабіўшы ў горадзе бойню, у якой загінула каля 8 тыс. жыхароў — гэта каля паловы горада. Пасля захопу горада, [[Януш Крыштафавіч Радзівіл|Януш Радзівіл]], падпісаў з [[Швецыя]]й [[Кейданская унія|Кейданскую унію]], па якой [[Вялікае Княства Літоўскае]] пераходзіла пад [[пратэктарат]] [[Швецыя|Швецыі]]. Але праект уніі не падтрымала большая частка [[шляхта|шляхты]]. У верасні з [[Кіеў|Кіева]] на лодках выйшаў у паход атрад маскоўскіх войскаў на чале з князем {{нп5|Дзмітрый Валконскі|Дзмітрыем Валконскім|ru|Дмитрий Волконский}}. 15 верасня быў захоплены [[Тураў]], 20 верасня спалены [[Столін]], затым [[Пінск]]. == Кампанія 1655—1657 гадоў == Два гады вайны прывялі дзяржаву да краі бездані. У [[Польшча|Кароне Польскай]] пасля цяжкіх паражэнняў ад шведаў — 29 верасня {{нп5|Бітва пад Гарадком|пад Гарадком|ru|Битва под Городком}}, 30 верасня {{нп5|Бітва пад Новым Дваром|пад Новым Дваром|ru|Битва при Новы-Двуре}} і 3 кастрычніка {{нп5|Бітва каля Войніча|каля Войніча|ru|Битва при Войниче}} — пасля капітуляцыі [[Варшава|Варшавы]] і [[Кракаў|Кракава]] і ўцёкаў караля [[Ян Казімір Ваза|Яна Казіміра]] ў [[Сілезія|Сілезію]] дзяржава і войска былі канчаткова разваленыя. [[Віцебскі ваявода]] [[Павел Ян Сапега|Павел Сапега]] з восені 1655 года стаў пераймаць ролю галоўнага начальніка над рэшткамі арміі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Ягоную ўладу добраахвотна прызналі канфедэраты, якія кінулі [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]]. Да яго пачалі сыходзіцца дробныя ваенныя аддзелы, якія агулам склалі каля 6 тысяч. Уся гэтая сіла фактычна бяздзейнічала, бо Павел Сапега вёў перамовы адначасова і з кароннымі гетманамі, і з маскоўскімі ваяводамі, і са шведамі, якія дамагаліся яго пераходу на бок [[Швецыя|Швецыі]]. Пры канцы 1655 года Сапега паспеў-такі напісаць каралю [[Карл Х Густаў|Карлу Х Густаву]], што і ён згаджаецца на шведскую пратэкцыю, аднак фактычна пасля гэтага захоўваў адданасць каралю. Тым часам Януш Радзівіл запёрся ў [[Тыкоцін]]е, на [[Падляшша|Падляшшы]]. [[Замак у Тыкоціне|Тыкоцінскі замак]] аблажылі войскі Сапегі, які лічыў Радзівіла сваім асабістым сапернікам. Тут, у аблозе, 31 снежня 1655 года, абвешчаны ворагам Айчыны, памёр Януш Радзівіл. Пакуль групоўка Паўла Сапегі стаяла на [[Падляшша|Падляшшы]] і [[Брэсцкае ваяводства|Берасцейшчыне]], Ян Казімір пасылаў яму загады з патрабаваннем ісці да [[Сандамір]]а і ваяваць супраць шведаў разам з ваяводам [[Стэфан Чарнецкі|Стэфанам Чарнецкім]]. Аднак Сапега накіраваў туды толькі 2 тысячы на чале з Палубінскім. Дзесьці ў сярэдзіне лютага 1656 года Сапега быў афіцыйна прызначаны [[вялікі гетман|вялікім гетманам]] і атрымаў [[Віленскае ваяводства]], а ўвесну ён ужо павёў асноўныя сілы ў Польшчу на дапамогу каралеўскай арміі. Пасля гэтага войска Вялікага Княства Літоўскага вяло баявыя дзеянні ў асноўным супраць [[шведы|шведаў]]. Умяшанне маладога Карла Густава ў вайну выклікала абвастрэнне супярэчнасцей паміж [[Расія|Маскоўскай дзяржавай]] і Швецыяй, і расійскі цар Аляксей Міхайлавіч абвясціў вайну Швецыі. Яшчэ на пачатку 1656 года кіруючыя колы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] распрацавалі праграму выратавання дзяржавы. Планавалася паслабіць пазіцыі шведаў, схіліць на свой бок [[Спіс кіраўнікоў Брандэнбурга|брандэнбургскага курфюрста]] {{нп5|Фрыдрых Вільгельм I, курфюрст Брандэнбурга|Фрыдрыха Вільгельма I|ru|Фридрих Вильгельм I (курфюрст Бранденбурга)}}, пасварыць з Расіяй [[казакі|казакаў]], дамагчыся дапамогі ад [[крымскі хан|крымскага хана]] [[Мехмед IV Гірэй|Мехмеда IV Гірэя]], нейтралізаваць [[трансільванскі князь|трансільванскага князя]] [[Дзьёрдзь II Ракацы|Дзьёрдзя II Ракацы]] і, што было асабліва важна, падпісаць мір з Аляксеем Міхайлавічам. У справе апошняга кароль Ян Казімір заручыўся пасярэдніцтвам імператара [[Фердынанд III Габсбург|Фердынанда III]]. [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскія]] паслы браліся дапамагчы памірыць дзве адвеку варагуючыя краіны. Тады была падпісаны т. зв. Віленскі дагавор<ref>Віленскі дагавор быў падпісаны паміж Лівонскім ордэнам і Вялікім Княствам Літоўскім 31 жніўня 1559 года падчас Лівонскай вайны</ref>, які спыняў баявыя дзеянні паміж Рэччу Паспалітай і Расіяй. == Кампанія 1658—1660 гадоў == 16 верасня 1658 года падпісаны [[Гадзяцкі дагавор]], якое вызначаў ўзаемаадносіны [[Украіна|Украіны]] і [[Польская Карона|Польскай Кароны]]. 14 лютага 1659 года маскоўскія войскі {{нп5|Аблога Старога Быхава, 1659|штурмам узялі Стары Быхаў|ru|Осада Старого Быхова (1659)}}, дзе знаходзіліся казацкія войскі, што перайшлі на бок Рэчы Паспалітай, і жорстка расправіліся з імі. 1659 год — аблога расійскімі войскамі горада [[Чачэрск]]а. [[Файл:Czarniecki WKL 1660.svg|thumb|Кампанія аб’яднанага вялікалітоўскага і польскага войска ў 1660—1661 гадах]] Пачынаючы з 1658 года амаль уся Беларусь была ахоплена паўстаннямі казакоў і шляхты. Гэтыя выступленні выкарысталі кіруючыя колы Рэчы Паспалітай для вяртання сваёй улады. Такім чынам 18 чэрвеня 1660 года пад [[Ляхавічы|Ляхавічамі]] быў разбіты шматлікі корпус на чале з ваяводам [[Іван Хаванскі|І. А. Хаванскім]]. 28 чэрвеня таго ж года аб’яднанае вялікалітоўскае і польскае войска [[П. Я. Сапега|П. Я. Сапегі]] і [[С. Чарнецкі|С. Чарнецкага]] [[Бітва пад Палонкай|разбіла каля мястэчка Палонка]] маскоўскую армію І. А. Хаванскага. Пазней, 3 ліпеня, гэтае ж аб’яднанне вызваліла [[Менск]] і тэрыторыю Беларусі да [[Бярэзіна|Берэзіны]]. 8 кастрычніка 1660 года вялікалітоўскія і польскія войскі адбілі каля [[Чавусы|Чавусаў]] наступленне маскоўскай арміі і вымусілі адступіць да [[Смаленск]]а. == Кампанія 1661—1667 гадоў == [[Файл:Czarniecki_WKL_1661.svg|thumb|Ваенныя дзеянні ў Вялікім Княстве Літоўскім ўвосень 1661 года]] 1 лютага 1661 года адбылося [[Магілёўскае паўстанне (1661)|паўстанне ў Магілёве]]. У выніку гараджане знішчылі маскоўскі гарнізон, узялі ў палон двух ваявод і іншых афіцэраў. Пазней, у красавіку таго ж года, антымаскоўскія паўстанні ўспыхнулі ў [[Дзісна|Дзісне]], [[Себеж]]ы і [[Гомель|Гомелі]]. 3 лістапада 1661 года пацярпела [[Бітва пад Кушлікамі|паражэнне]] група маскоўскіх войск на чале з Хаванскім і Ардын-Нашчокіным каля вёскі [[Кушлікі]]. На тры дні пазней войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з С. Чарнецкім разбілі каля [[Глыбокае|Глыбокага]] маскоўскае войска (каля 12 тыс. чалавек) на чале з І. А. Хаванскім. [[2 снежня]] войскі ВКЛ вызвалілі [[Вільня|Вільню]]. Пасля гэтага варожыя бакі не мелі ні сіл, ні сродкаў для актыўнага працягу вайны. Але ўжо ў 1664 годзе казацкія і маскоўскія войскі аблажылі гарады [[Пінск]] і [[Магілёў]], у Магілёве быў спалены [[Магілёўскі замак|замак]]. [[Файл:1664_Jan_Kazimierz.svg|thumb|Кампанія 1663—1664 гадоў]] == Андрусаўскае перамір’е == Пасля даўгіх перамоў 30 студзеня 1667 года было заключана [[Андросаўскае перамір’е|Андрусаўскае перамір’е]]. Згодна з ім Смаленская, Чарнігаўская і Ноўгарад-Северская землі заставаліся ў складзе Вялікага Княства Маскоўскага, а беларускае Падзвінне вярталася Вялікаму княству Літоўскаму. Украіна была падзелена па Дняпры: левабярэжжа адыходзіла да Масковіі, правабярэжжа замацоўвалася за Рэччу Паспалітай. Вывезены падчас вайны шматтысячны палон вяртанню не падлягаў. == Акупацыйная палітыка маскоўскіх улад == Уладу ў вызваленых правінцыях бралі ў свае рукі царскія ваяводы. Імкнучыся знайсці падтрымку мясцовых жыхароў, Аляксей Міхайлавіч пакідаў [[Магдэбургскае права]] гарадам, прывілеі і г. д. Асабліва падтрымлівалася [[Праваслаўная царква ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўная царква]], ёй раздавалі землі ўніятаў і каталікоў. Узвышэнне праваслая прывяло да закрыцця ўсіх [[каталіцтва|каталіцкіх]] [[касцёл]]аў і навучальных устаноў. Цяжка было [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэйскаму]] насельніцтву. Умацоўваючы праваслаўную царкву ў Беларусі, царскі ўрад імкнуўся цалкам узалежніць яе ад Масквы. У 1655 годзе Магілеўскае епіскапства было падпарадкавана непасрэдна патрыярху Нікану. Цяпер епіскапа зацвярджала Масква, даходы ішлі ў Маскву, яна ж трымала пад пільным наглядам мясцовае духавенства. На ўзроўні мясцовай царскай адміністрацыі стаўленне новых уладаў да аднавернага насельніцтва Беларусі выглядала ўжо не так прывабна, як урадавая палітыка. Войска ж наогул не зважала на праваслаўнасць мясцовых жыхароў. Частку насельніцтва новыя улады перасялілі на тэрыторыю Маскоўскай дзяржавы. Масавых перасяленняў нявольнікаў з захопленых тэрыторый маскоўскі ўрад пазбягаў, бо ў такім выпадку войска пазбаўлялася кармавой базы. У першую чаргу насельніцтва перасялялі з тэрыторый, якія менш лаяльна ставіліся да новых уладаў. Так, у ліпені 1654 года цар аддаў загад «чтоб Бельского, Дорогбужского и Смоленского уездов Белорусцов односильно не имали, и к Москве и деревни не посылали… И которые Боярские и всяких чинов люди повезут к Москве полоняников мужеского полу и женска, и тех всех полоняников велено на заставах роспрашивать, кто котораго города и уезду, и какой человек, и какия веры, и которые скажуться Мстиславского и иных зарубежных городов литовские Люди, Католичкия Смяцкия веры, и Жиды, и Мурзы и вские некрещенные люди и тех пропущать к Москве…»<ref>{{Кніга|спасылка=https://runivers.ru/include/lib/download.php?file=34679|загаловак=Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое. Том I. 1649 - 1675 гг.|адказны=Под редакцией М.М. Сперанского|год=1830|месца=СПб|выдавецтва=Тип. II Отделения Собственной Его Императорского Величества Канцелярии|старонкі=349-350|archive-date=28 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528071643/https://runivers.ru/include/lib/download.php?file=34679}}</ref>. Перасяляючы насельніцтва з ВКЛ, царскія ўлады вырашалі некалькі задач: 1) нівеліравалі страты ад эпідэміі чумы ў Маскве, тым самым засяляючы «беларусцаў» у вольныя дамы; 2) пазбаўляліся ад дысідэнтаў на захопленых тэрыторыях; 3) эканамічна слабелі Літву ў выпадку пераходу нелаяльных тэрыторый назад пад уладу караля. Апроч сялян у Маскву вывозілі рамеснікаў, бо большасць майстроў каменнай, залатой і зброевай спраў памерла падчас чумы. Цар Аляксей Міхайлавіч загадваў перасяліць з прысягнуўшых абласцей умелых майстроў, надзяліўшы іх дварамі і дараваннем. Рамеснікі траплялі ў Маскву рознымі спосабамі: некаторыя перасяленцы з захаду прыходзілі добраахвотна і добраахвотна асядалі на пастаяннае жыхарства, частка перасяленцаў вывозілася па распараджэнні Маскоўскай дзяржавы, а частка была вывезена ў час вайны прыватнымі асобамі рускімі баярамі-ваеначальнікамі з уладанняў магнатаў і шляхты ў свае вотчыны. Масавы вываз майстроў «вычэрпваў» рамеснікаў з беларускіх земляў ВКЛ. Пра гэта, напрыклад, сведчыць пасланне 1660 г. віцебскага ваяводы Н. М. Бабарыкіна расійскаму самадзержцу: «А иконописца, государь, Фетьки… мы тобе, великому государю…не послали, потому что в Витебске в городе иконник Фетька адин человек… и в городе и в слободах церкви божии, а к тем церквам иконы вновь пишет и старые починивает он, Федька». Падобныя чалабітныя пасылалі ваяводы са Шклова, Магілёва, Копысі і інш. == Вынікі вайны == {{асноўны артыкул|Андросаўскае перамір’е}} Мірныя перагаворы пачаліся ў вёсцы [[Андрусава (Смаленская вобласць)|Андросава]] на мяжы [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскага]] і [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводстваў]]. Яны цягнуліся амаль 4 гады. Дэлегацыю Масковіі прадстаўляў пасол {{нп3|Афанасій Лаўрэнцьевіч Ардзін-Нашчокін|А. Ардзін-Нашчокін|ru|Ордин-Нащокин, Афанасий Лаврентьевич}}, Рэчы Паспалітай — [[жамойцкі староста]] [[Ю. Глябовіч]]. Адбылося 39 сустрэч-пасяджэнняў паміж бакамі. У выніку 30 студзеня 1667 года было падпісана [[Андросаўскае перамір’е]] тэрмінам на 13.5 года. Масковія атрымала [[Смаленшчына|Смаленшчыну]], [[Чарнігаўшчына|Чарнігаўшчыну]], [[Левабярэжная Украіна|Левабярэжную Украіну]] і [[Кіеў]]. Землі [[Паазер’е (этнаграфічны рэгіён Беларусі)|Беларускага Падзвіння]], а гэта [[Віцебшчына]], [[Полаччына]], вярталіся назад у склад Вялікага Княства Літоўскага. Тэрыторыя Княства паменшылася з 370 да 312 тыс.кв.км. Войны мелі драматычныя вынікі для Вялікага Княства Літоўскага. [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|Беларускія землі]] знаходзіліся ў стане эканамічнай разрухі, аслабла каралеўская ўлада, значна пашырыліся правы [[магнат]]аў. У Рэчы Паспалітай узмацніліся ганенні супраць [[Пратэстанцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім|пратэстантаў]], [[арыяне (пратэстанты)|арыян]], [[Праваслаўная царква ў Вялікім Княстве Літоўскім|праваслаўных]], што прывяло да скасавання рэлігійнай талерантнасці. Дзяржава ўступіла ў паласу працяглага [[крызіс]]у. == Гл. таксама == * [[Бітва пад Кушлікамі|Бітва пад Кушлікамі, 1661]] * [[Радноцкі дагавор]] * [[Братэрскі хаўрус]] * [[Канфедэрацыя Кміціча]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Сагановіч НВ}} * Малов А. В. Русско-польская война 1654—1667 гг. М.: Цейхгауз, 2006 г. ISBN 5-94038-111-1 * Bobiatyński K. «Od Smoleńska do Wilna. Wojna Rzeczypospolitej z Moskwą 1654—1655». * Заборовский Л. В. «Великое княжество Литовское и Россия во время польского Потопа (1655—1656 гг.): Документы, исследование». * Kossarzecki K. «Kampania roku 1660 na Litwie». * Gawęda Marcin «Połonka-Basia 1660». * Romański Romuald «Cudnów 1660». * Kubala Ludwik «Wojna Moskiewska. 1654—1655». Том III. * Wisner Henryk «Zygmunt III Waza». * «Litwa w epoce Wazów». * Kroll Piotr «Od ugody Hadziackiej do Cudnowa. Kozaczyzna między Rzecząpospolitą a Moskwą w latach 1658—1660». {{Гісторыя Беларусі 2}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)| ]] o6daabzhts8rwfv1az9vrvf1x3pgoz4 0 19212 5157654 5125562 2026-06-23T11:26:02Z Aliaksei Lastouski 75892 5157654 wikitext text/x-wiki '''Беларуска-літоўскія летапісы''', да сярэдзіны XIX ст. '''літоўскія летапісы''', пазней часта '''заходнерускія летапісы''' — паводле [[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|Мікалая Улашчыка]], група [[летапіс|летапісаў]], якія выкладаюць гісторыю [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і напісаны на яго тэрыторыі. Беларуска-літоўскія летапісы, як з’ява агульнадзяржаўнага летапісання, складаліся з сярэдзіны XIII ст. да сярэдзіны XVII ст. З сярэдзіны XVII ст., праз 100 гадоў пасля спынення агульнадзяржаўнага летапісання, у розных гарадах Беларусі пачалі складацца хронікі, прысвечаныя пераважна падзеям у гэтых гарадах — гарадскія хронікі. Цэнтрам беларуска-літоўскага летапісання прызнаецца Смаленск тых часоў, калі горад знаходзіўся ў складзе ВКЛ. Існаванне летапісання ў Наваградку эпохі XIII ст. не выключаецца{{sfn|Улащик|1985|с=238}}. Вялікая частка беларуска-літоўскіх летапісаў была страчана праз войны і культурныя чысткі, ацалелыя часта не захаваліся цалкам. У двух тамах [[ПСРЛ|Поўнага збору рускіх летапісаў]], тамы 32-ы (М., 1975) і 35-ы (М., 1980), было апублікавана 17 летапісаў, вядомых (ацалелых) у новы час. Апроч гэтага, у Мацея Стрыйкоўскага былі звесткі пра яшчэ 15 летапісаў, ніводны з іх не захаваўся. Відаць, у Сярэднявеччы наогул была значна большая колькасць беларуска-літоўскіх летапісаў, і карыстанне імі было даступным нават для людзей сярэдняга дастатку{{sfn|Улащик|1985|с=237}}. == Назва == Да сярэдзіны XIX ст. такія летапісы называліся «літоўскімі», пазней пачалі прапаноўвацца шматлікія іншыя назвы, такія, як «беларускія аб Вялікім Княстве Літоўскім» ([[Восіп Максімавіч Бадзянскі|В. М. Бадзянскі]], 1846), «беларускія» ([[Мікалай Іванавіч Кастамараў|М. І. Кастамараў]], 1861, [[Вячаслаў Антонавіч Чамярыцкі|В. А. Чамярыцкі]], 1969), «літоўска-рускія» ({{нп3|Іларыён Аляксандравіч Ціхаміраў|І. А. Ціхаміраў|ru|Тихомиров, Илларион Александрович}}, 1901), «заходнерускія» ([[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. А. Шахматаў]], 1901), «летапісы Вялікага Княства Літоўскага» ([[Р. К. Батура]] і [[Уладзімір Цярэнцьевіч Пашута|У. Ц. Пашута]], 1977). Найчасцей у XX ст. такія летапісы называліся літоўскімі або заходнерускімі. == Гістарыяграфія == Навуковае вывучэнне беларуска-літоўскіх летапісаў пачалося з публікацыі [[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|І. М. Даніловічам]] [[Супрасльскі летапіс|Супрасльскага летапісу]] (1823—1827) і яго працы па «літоўскіх» летапісах (1840, руск. выд.; 1841, польск. выд.; 1846, польск. 2-е выд.), якая застаецца шмат у чым актуальнай і зараз. Пазней [[Тэадор Нарбут|Т. Нарбут]] зрабіў [[палеаграфія|палеаграфічнае]] даследаванне «[[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]]» (1838) і выдаў яе поўны тэкст (1846). Фактычна, яшчэ раней да сюжэтаў «літоўскіх» летапісаў звяртаўся [[Аўгуст Людвіг Шлёцэр|А. Л. Шлёцэр]], але палічыў іх існаванне нябылым, бо ў яго час самі гэтыя летапісы не былі вядомымі, а меліся толькі спасылкі на іх [[Мацей Стрыйкоўскі|М. Стрыйкоўскага]], і апроч таго, Шлёцэр атаясняў ВКЛ з этнічнай Літвой, а магчымасць існавання пісьменнасці звязваў з прыняццем хрысціянства (у этнічнай Літве — 1386), а пад «літоўскімі» разумеў помнікі, пісаныя на літоўскай мове, якіх і праўда не існавала. Таксама існаванне летапісаў, пісаных жыхарамі ВКЛ, адмаўляў Крашэўскі. З сярэдзіны XIX ст. вывучэнне «літоўскіх» летапісаў актывізуецца, хоць і ненадоўга. Апроч выдання Нарбутам «Хронікі Быхаўца» (1846), Бадзянскі выдаў урыўкі з [[летапіс Рачынскага|летапісу Рачынскага]] (1846), {{нп3|Андрэй Мікалаевіч Папоў|А. М. Папоў|ru|Попов, Андрей Николаевич (медиевист)}} — частку [[Слуцкі летапіс|Слуцкага (Увараўскага) летапісу]] (1854). У «Лекцыях па рускай гісторыі» Кастамарава (1861) «беларускім» летапісам прысвячаецца невялікі раздзел. Аднак, пасля гэтага ў вывучэнні гэтай праблемы настаў перыяд застою, які так збянтэжыў Расійскую акадэмію навук, што ва ўмовы конкурсу прац на 10-ю [[прэмія графа Уварава|прэмію графа Уварава]] (1868) было ўнесена пажаданне, каб спаборнікі прысвяцілі свае даследаванні «заходнерускім» летапісам ({{таксама}}: [[заходнерусізм]]). У 1880-я гады невялікія часткі сваіх прац па гісторыі Украіны прысвяцілі «літоўскім» («рускім», «руска-літоўскім») летапісам гісторыкі [[М. Малчаноўскі]], [[Амяльян Міхайлавіч Аганоўскі|А. Аганоўскі]], [[Уладзімір Баніфатавіч Антановіч|У. Б. Антановіч]] і [[Мікалай Паўлавіч Дашкевіч|М. Дашкевіч]] (1885), пазней — [[Міхаіл Сяргеевіч Грушэўскі|М. С. Грушэўскі]] (1895). У 1880-я—1890-я гады вывучэннем «літоўскіх» летапісаў займаліся польскія навукоўцы {{нп3|Ісідар Іванавіч Шараневіч|І. Шараневіч|ru|Шараневич, Исидор Иванович}} (1882), [[Станіслаў Смолька|С. Смолька]] (1890), {{нп3|Антоні Прахаска|А. Прахаска|uk|Прохаска Антоній}} (1890). Найважнейшай высновай Шараневіча стала прывязка (упершыню) цэнтру беларуска-літоўскага летапісання да [[Смаленск]]а. У 1901 годзе выйшла напісаная яшчэ ў 1881 праца І. А. Ціхамірава «Аб саставе заходнярускіх, гэтак званых літоўскіх летапісаў», а ў 1910 і 1912 — дзве працы [[Я. Якубоўскі|Я. Якубоўскага]]. Дакастрычніцкі перыяд гістарыяграфіі беларуска-літоўскага летапісання заве́ршыла напісаная яшчэ да 1917 года манаграфія [[Ф. Сушыцкі|Ф. Сушыцкага]] (1921—1929) «Заходне-рускія летапісы як помнікі літаратуры», якая выявілася непераўзыдзенай як у сэнсе паўнаты выкарыстання першакрыніц (у параўнанні з 1980-мі гадамі не ўлічвалася толькі «[[Хроніка літоўская і жамойцкая]]»), так і літаратуры пра іх, аднак, не ўлічвала прац Якубоўскага. Пад гэты час склалася класіфікацыя беларуска-летапісаў летапісаў на 2 ці 3 групы, прычым Хроніка Быхаўца заўсёды называлася поўным [[спісак|спіскам]]. Сушыцкі падзяліў летапісы на кароткія (Супрасльскі (асноўны з кароткіх), [[Слуцкі летапіс|Слуцкі (Увараўскі)]], [[Нікіфараўскі летапіс|Нікіфараўскі]], Акадэмічны, Віленскі летапісы, летапіс Дуброўскага), складаныя (Румянцаўскі, Красінскага (абодва — асноўныя складаныя), Археалагічнага таварыства, Ціханравава, Рачынскага, Яўрэінаўскі, Патрыяршы), поўныя (Хроніка Быхаўца). Таксама да дакастрычніцкіх прац належыць манаграфія А. А. Шахматава «Агляд рускіх летапісных зводаў XIV—XVI вв.» (выд. 1938), адна з частак якой цалкам прысвячалася беларуска-літоўскім летапісам. Першым пасля 1917 да беларуска-літоўскіх летапісаў звярнуўся [[У. Пічэта]], які выдзеліў «літоўска-беларускія летапісы» як адзін з асобных відаў крыніц у працы «Уводзіны ў рускую гісторыю» (1922), і наогул увёў паняцце «крыніцы па гісторыі Беларусі». Літоўская гістарыяграфія звярнулася да вывучэння летапісаў, пачынаючы з некалькіх невялікіх артыкулаў, апублікаваных у міжваенны перыяд ([[Канстанцінас Авіжоніс|К. Авіжоніс]], [[І. Ёнінас]], [[І. Жылюс]]). У пасляваенныя гады асноўныя даследаванні беларуская-літоўскіх летапісаў адбываліся ў Літве і Беларусі. Так, у 1968 годзе выйшла манаграфія [[М. Ючас]]а «Літоўскія летапісы» (асноўная ўвага звернута на легендарныя часткі летапісаў і іх крытыку, на разбор «Хроніку Быхаўца», на «Кроніку» Стрыйкоўскага і яе крытыку). У 1969 годзе выйшла праца [[Вячаслаў Антонавіч Чамярыцкі|В. А. Чамярыцкага]] «Беларускія летапісы як помнік літаратуры», дзе была прапанавана новая класіфікацыя летапісаў на 4 групы, паводле належнасці да асобных [[звод]]аў (рэдакцый). У 1-ю групу былі аднесены летапісы Віленскі, Дуброўскага, [[Origo regis]], Пагодзінскі, БАН № 34.4.32, ЦДАСА № 20/25, дзе захаваўся «Летапісец вялікіх князёў літоўскіх», у 2-ю групу (1-ы звод-рэдакцыю) — Нікіфараўскі, Акадэмічны, Супрасльскі, Слуцкі, у 3-ю (2-і звод-рэдакцыю) — Красінскага, Патрыяршая Б (адзін з летапісных урыўкаў са зборніка № 790 ДІМ), Ціхаміравава, Пазнаньскі (Рачынскага), Яўрэінаўскі, у 4-ю (3-і звод-рэдакцыю) — Хроніку Быхаўца. У 1985 годзе выйшла манаграфія М. Улашчыка «Уводзіны ў вывучэнне беларуска-літоўскага летапісання». Гарадскія хронікі да 1980-х гадоў не даследаваліся ніяк{{sfn|Улащик|1985|с=28}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/Улашчык 1985|старонкі=3—8, 9—28, 237—238}} {{Беларускія летапісы}} {{перакласці|be-x-old|Беларуска-літоўскія летапісы}} [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы| ]] gn3aqh7o06fqu9esrc3ay8mf35v0lfi 0 24707 5157269 4413033 2026-06-22T12:54:25Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ дапаўненне 5157269 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = Барыс Кіт ва ўзросце 105 гадоў у доме састарэлых у Франкфурце-на-Майне |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = касманаўтыка, матэматыка, хімія, фізіка |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = прафесар |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікіцытатнік = Барыс Уладзіміравіч Кіт }} '''Бары́с Кіт''', імя пры нараджэнні '''Бары́с Уладзі́міравіч Кіта́''' ({{ДН|6|4|1910}}, [[Санкт-Пецярбург]] — {{ДС|1|2|2018}}, [[Франкфурт-на-Майне]]) — беларускі грамадскі дзеяч, педагог, матэматык, фізік, канструктар амерыканскай ракетнай тэхнікі. Ганаровы грамадзянін Навагрудскага раёна<ref>[http://www.novogrudok.gov.by/uploads/files/Ganarovyja-gramadzjane.pdf novogrudok.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201014115332/http://www.novogrudok.gov.by/uploads/files/Ganarovyja-gramadzjane.pdf |date=14 кастрычніка 2020 }}</ref>. == Біяграфія == Бацька — Уладзімір Аляксандравіч Кіт, 26-гадовы селянін вёскі [[Агароднікі (Навагрудскі раён)|Агароднікі]] Навагрудскага павета Мінскай губерні, 4 (17) верасня 1909 года абвянчаўся ва Усесвяцкай царкве пры Ушакоўскім земскім вучылішчы, паблізу Пуцілаўскага завода (царква разбурана на пачатку 1930-х), з сялянкай вёскі Тупікава (у дакуменце памылкова — «Турыкава») Кашынскага павета Цвярской губерні, 21-гадовай Ксеніяй Дзмітрыеўнай Зуравай. На час шлюбу Ксенія была цяжарная, імаверна, таму для вянчання выбралі маленькую парафію на ўскраіне Пецярбурга і цырымонія, напэўна, была непублічнай.{{sfn|Баринов|2026|p=}} Барыс нарадзіўся 24 сакавіка (6 красавіка) 1910 года, ахрышчаны 28 сакавіка ў Васкрасенскай царкве ў Малой Каломне (разбурана на пачатку 1930-х, цяпер на яе месцы вялікі сквер між Пскоўскай і Віцебскай вуліцамі). Хроснымі бацькамі былі яго цётка з боку бацькі, Юлія Аляксандраўна Кіт, і Міхаіл Манкевіч, земляк бацькі з Карэліцкай воласці. Другі сын Кітаў — Георгій, памёр у маленстве ў 1912 годзе. У 1918 годзе з бацькамі з Пецярбургу пераехаў на Навагрудчыну. Скончыў народную школу ў [[Карэлічы|Карэлічах]] (1926), [[Навагрудская беларуская гімназія|Навагрудскую беларускую гімназію]] (1928), фізіка-матэматычны факультэт [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] (1933). Двойчы арыштаваны польскімі ўладамі. З 1931 года быў выкладчыкам [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], яе дырэктар у 1939 годзе. З восені 1939 стаў дырэктарам адроджанай гімназіі ў [[Навагрудак|Навагрудку]]. Потым школьны інспектар у [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], арганізоўваў пачатковыя і сярэднія беларускія школы.{{sfn|Баринов|2026|p=}} У 1941 года з пачаткам нацысцкай акупацыі Беларусі, каб пазбегнуць арышту, некаторы час жыў у вёсцы [[Лебедзева (Маладзечанскі раён)|Лебедзева]] Маладзечанскага раёна, дзе пазней настаўнічаў у мясцовай народнай школе. У 1943 арганізаваў настаўніцкія семінарыі ў [[Маладзечна|Маладзечне]] і [[Паставы|Паставах]], стаў іх дырэктарам, заснаваў Адміністрацыйна-гандлёвы інстытут у Маладзечне. Пасля закрыцця гэтых навучальных устаноў у 1944 Барыс Кіт арыштаваны [[гестапа]]. Быў зняволены ў турме ў [[Вілейка|Вілейцы]]<ref>[http://www.rh.by/by/39/120/504 Тайны муроў Вілейскай турмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111145224/http://www.rh.by/by/39/120/504 |date=11 лістапада 2013 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. Ад расстрэлу яго выратавалі былыя вучні [[А. Дасюкевіч]] і К. Касяк. У канцы вайны эміграваў у Германію, у 1945—1948 вывучаў медыцыну ў [[Мюнхенскі ўніверсітэт|Мюнхенскім універсітэце]] і адначасова выкладаў матэматыку ў мясцовых гімназіях. У 1948 г. пераехаў у [[ЗША]], стаў актыўна дапамагаць іншым сваім суродзічам-беларусам, якія знаходзіліся ў лагерах для перамешчаных асоб ў Германіі, атрымаць адпаведныя дакументы і перабрацца ў ЗША. Спачатку прыехаў у [[Нью-Ёрк]], але хутка пераехаў у гарадок [[Саўт-Рывер]], дзе жыло шмат беларусаў, уладкаваўся на працу ў фармацэўтычную фірму. Дзякуючы Б. Кіту быў створаны Беларуска-амерыканскі дапамогавы камітэт, які распачаў сярод беларускіх імігрантаў культурную, сацыяльную, палітычную работу. Барыс Кіт быў старшынёю камітэту з 1949 па 1950. Пасля пераязджае ў Каліфорнію, дзе таксама арганізоўвае беларускую групу, маючы памочнікам свайго былога вучня [[Часлаў Найдзюк|Часлава Найдзюка]]. Тут, у [[Лос-Анджэлес]]е, Барыс Кіт працуе ў фірме [[North American Aviation]], дзе ажыццяўляліся касмічныя праекты: стратэгічныя ракеты ''Navaho'', праект падарожжа чалавека на Месяц ''Apollo'', чаўночны карабель ''Shuttle''. Першай яго навуковай працай было паспяховае даследаванне якасцей вадкага [[вадарод]]у як будучага касмічнага паліва. У 1951—1955 г. быў другім віцэ-старшынём [[Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі|Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі]]. У 1958 Барыса Кіта запрасілі ў [[Вашынгтон|горад Вашынгтон]], дзе ён пачаў працаваць у Міністэрстве паветраных сіл ЗША ў аддзеле касманаўтыкі. Адышоў ад актыўнай грамадскай дзейнасьці. Выконваў абавязкі эксперта ў развіцці міжнароднай касманаўтыкі, перад усім савецкай. У 1960 з выхадам навукова-папулярнай кнігі «Дапаможнік па ракетным паліве» пачынаецца літаратурная дзейнасць Барыса Кіта. У 1964 ён напісаў сваю другую кнігу «Гісторыя і сучасны стан савецкай касманаўтыкі». З 1963 Барыс Кіт працуе ў аддзеле касманаўтыкі карпарацыі IT&T, дзе даследавалі і будавалі спадарожнікі сувязі, што з’яўлялася першым этапам у справе падрыхтоўкі падарожжа амерыканцаў на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]. Займаўся матэматычнай распрацоўкай сродкаў сувязі ў праектах касмічных караблёў. Барыс Кіт выступае з рэфератамі, піша і публікуе артыкулы, чытае даклады на міжнародных кангрэсах па касманаўтыцы. Пад канец 1960-ых ён наведаў з лекцыямі [[Японія|Японію]], [[Індыя|Індыю]], [[Мексіка|Мексіку]], [[Іспанія|Іспанію]], [[Канада|Канаду]], [[Вялікабрытанія|Англію]], [[Швецыя|Швецыю]], [[Фінляндыя|Фінляндыю]], [[Нарвегія|Нарвегію]], [[Германія|Германію]] і інш. З 1972 жыве ў [[Германія|Германіі]], месцам свайго сталага жыхарства выбірае горад [[Франкфурт-на-Майне]]. Дапамагаў у арганізацыі [[Беларускі музей (Ляймен)|Беларускага музея ў Ляймене]]. Вяртаецца да педагагічнай працы. Яшчэ ў Вашынгтоне ён выкладаў матэматыку ў Мэрылендскім універсітэце, а ў Франкфурце-на-Майне Барыс Кіт стаў прафесарам Еўрапейскага аддзелу Мэрылендскага ўніверсітэта. Тэмай доктарскай дысертацыі ён выбраў жыццё і навуковую дзейнасць польскага матэматыка [[Антоні Зыгмунд]]а, свайго колішняга прафесара ў Віленскім універсітэце. Дысертацыю «Antoni Zygmund, his life and his contribution to the mathematics of 20th century» Барыс Кіт паспяхова абараніў у 1982 на вучонай радзе Рэгенсбургскага ўніверсітэта і атрымаў за гэтую працу навуковае званне доктара філасофіі ў галіне матэматыкі і гісторыі навукі. У 1987 яму ўручылі дыплом заслужанага прафесара, а ў 1990 — дыплом ганаровага прафесара. У 1991 яму быў уручаны дыплом акадэміка Міжнароднай акадэміі астранаўтыкі. Барыс Кіт член многіх навуковых таварыстваў свету. [[Файл:Grave of Barys Kit.jpeg|thumb|Надмагільны крыж на могілках праваслаўнай царквы Святой Елізаветы ў нямецкім горадзе [[Вісбадэн]]е]] Барыс Кіт з’яўляўся фундатарам многіх эміграцыйных беларускіх выданняў, кніг [[Майсей Сяднёў|М. Сяднёва]]. У 1990-я г. наведваў Беларусь. Аўтар успамінаў. Памёр у Франкфурце-на-Майне на 108-м годзе жыцця. 15 лютага 2018 пахаваны на могілках праваслаўнай царквы Святой Елізаветы ў нямецкім горадзе [[Вісбадэн]]е<ref>[https://www.svaboda.org/a/barysa-kita-pachavali-pad-biel-cyrvona-bielym-sciaham/29042008.html svaboda.org]</ref>, дзе каля 30 гадоў таму ён сам выкупіў участак. == Выбраная бібліяграфія == * Rocket Propellant Handbook (у суаўтарстве; ''Boris Kit'', ''Douglas S. Evered''), 1st ed. — New York: The Macmillan Company, 1960. == У культуры == [[Рыгор Барадулін]] прысвяціў Барысу Кіту чатырохрадкоўе, якое ўвайшло ў кнігу «Дуліна ад Барадуліна»: {{Верш|Як ні сягне высока птах, Ляцеціме ў гняздо наніз. Зямля стаіць на трох кітах. Адзін з кітоў — спадар Барыс. }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Галіна Антонаўна Войцік|Войцік Г.]]'' Барыс Кіт. Серыя «Партрэты Віленчукоў». — Вільня: Выдавецтва беларусаў Літвы «Рунь», 2001. * ''[[Лідзія Сымонаўна Савік|Савік Л.]]'' Вяртанне. — Мн., 1993. * ''Савік Л.'' Космас беларуса: Жыццяпіс Б. Кіта, асветніка, вучонага, патрыёта. — Мн., 1996. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Кіт Барыс Уладзіміравіч|387|Савік Л. С.}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{YouTube|irfvcU8Drmw|Хто ёсць кім?: Барыс Кіт}} * [https://nn.by/?c=ar&i=204212 Успаміны Барыса Кіта] * [https://nn.by/?c=ar&i=204209 Памёр Барыс Кіт] * [https://nn.by/?c=ar&i=228621 Барыс Кіт зойме месца ў беларускім музеі касманаўтыкі] * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1706414407173996 |title = Семейство Кит в Петербурге |last = Баринов |first = Игорь |date = 2026-06-22 |work = Facebook |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кіт Барыс}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Вілейскай турмы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2018 годзе]] [[Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Навагрудскага раёна]] 6m0sti0cvh97pk4woetmukc5so5prg2 5157270 5157269 2026-06-22T12:58:56Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ афармленне 5157270 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = Барыс Кіт ва ўзросце 105 гадоў у доме састарэлых у Франкфурце-на-Майне |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = касманаўтыка, матэматыка, хімія, фізіка |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = прафесар |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікіцытатнік = Барыс Уладзіміравіч Кіт }} '''Бары́с Кіт''', імя пры нараджэнні '''Бары́с Уладзі́міравіч Кіта́''' ({{ВДП}}) — беларускі грамадскі дзеяч, педагог, матэматык, фізік, канструктар амерыканскай ракетнай тэхнікі. Ганаровы грамадзянін Навагрудскага раёна<ref>[http://www.novogrudok.gov.by/uploads/files/Ganarovyja-gramadzjane.pdf novogrudok.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201014115332/http://www.novogrudok.gov.by/uploads/files/Ganarovyja-gramadzjane.pdf |date=14 кастрычніка 2020 }}</ref>. == Біяграфія == Бацька — Уладзімір Аляксандравіч Кіт, 26-гадовы селянін вёскі [[Агароднікі (Навагрудскі раён)|Агароднікі]] Навагрудскага павета Мінскай губерні, 4 (17) верасня 1909 года абвянчаўся ва Усесвяцкай царкве (разбурана на пачатку 1930-х) пры Ушакоўскім земскім вучылішчы, паблізу Пуцілаўскага завода, з сялянкай вёскі Тупікава (у дакуменце памылкова — «Турыкава») Кашынскага павета Цвярской губерні, 21-гадовай Ксеніяй Дзмітрыеўнай Зуравай. На час шлюбу Ксенія была цяжарная, імаверна, таму для вянчання выбралі маленькую парафію на ўскраіне Пецярбурга і цырымонія, напэўна, была непублічнай.{{sfn|Баринов|2026|p=}} Барыс нарадзіўся 24 сакавіка (6 красавіка) 1910 года, ахрышчаны 28 сакавіка ў Васкрасенскай царкве ў Малой Каломне (разбурана на пачатку 1930-х, цяпер на яе месцы вялікі сквер між Пскоўскай і Віцебскай вуліцамі). Хроснымі бацькамі былі яго цётка з боку бацькі, Юлія Аляксандраўна Кіт, і Міхаіл Манкевіч, земляк бацькі з Карэліцкай воласці. Другі сын Кітаў — Георгій, памёр у маленстве ў 1912 годзе.{{sfn|Баринов|2026|p=}} У 1918 годзе з бацькамі пераехаў з Пецярбургу на Навагрудчыну. Скончыў народную школу ў [[Карэлічы|Карэлічах]] (1926), [[Навагрудская беларуская гімназія|Навагрудскую беларускую гімназію]] (1928), фізіка-матэматычны факультэт [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] (1933). Двойчы арыштаваны польскімі ўладамі. З 1931 года быў выкладчыкам [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], яе дырэктар у 1939 годзе. З восені 1939 стаў дырэктарам адроджанай гімназіі ў [[Навагрудак|Навагрудку]]. Потым школьны інспектар у [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], арганізоўваў пачатковыя і сярэднія беларускія школы.{{sfn|Баринов|2026|p=}} У 1941 года з пачаткам нацысцкай акупацыі Беларусі, каб пазбегнуць арышту, некаторы час жыў у вёсцы [[Лебедзева (Маладзечанскі раён)|Лебедзева]] Маладзечанскага раёна, дзе пазней настаўнічаў у мясцовай народнай школе. У 1943 арганізаваў настаўніцкія семінарыі ў [[Маладзечна|Маладзечне]] і [[Паставы|Паставах]], стаў іх дырэктарам, заснаваў Адміністрацыйна-гандлёвы інстытут у Маладзечне. Пасля закрыцця гэтых навучальных устаноў у 1944 Барыс Кіт арыштаваны [[гестапа]]. Быў зняволены ў турме ў [[Вілейка|Вілейцы]]<ref>[http://www.rh.by/by/39/120/504 Тайны муроў Вілейскай турмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111145224/http://www.rh.by/by/39/120/504 |date=11 лістапада 2013 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. Ад расстрэлу яго выратавалі былыя вучні [[А. Дасюкевіч]] і К. Касяк. У канцы вайны эміграваў у Германію, у 1945—1948 вывучаў медыцыну ў [[Мюнхенскі ўніверсітэт|Мюнхенскім універсітэце]] і адначасова выкладаў матэматыку ў мясцовых гімназіях. У 1948 г. пераехаў у [[ЗША]], стаў актыўна дапамагаць іншым сваім суродзічам-беларусам, якія знаходзіліся ў лагерах для перамешчаных асоб ў Германіі, атрымаць адпаведныя дакументы і перабрацца ў ЗША. Спачатку прыехаў у [[Нью-Ёрк]], але хутка пераехаў у гарадок [[Саўт-Рывер]], дзе жыло шмат беларусаў, уладкаваўся на працу ў фармацэўтычную фірму. Дзякуючы Б. Кіту быў створаны Беларуска-амерыканскі дапамогавы камітэт, які распачаў сярод беларускіх імігрантаў культурную, сацыяльную, палітычную работу. Барыс Кіт быў старшынёю камітэту з 1949 па 1950. Пасля пераязджае ў Каліфорнію, дзе таксама арганізоўвае беларускую групу, маючы памочнікам свайго былога вучня [[Часлаў Найдзюк|Часлава Найдзюка]]. Тут, у [[Лос-Анджэлес]]е, Барыс Кіт працуе ў фірме [[North American Aviation]], дзе ажыццяўляліся касмічныя праекты: стратэгічныя ракеты ''Navaho'', праект падарожжа чалавека на Месяц ''Apollo'', чаўночны карабель ''Shuttle''. Першай яго навуковай працай было паспяховае даследаванне якасцей вадкага [[вадарод]]у як будучага касмічнага паліва. У 1951—1955 г. быў другім віцэ-старшынём [[Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі|Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі]]. У 1958 Барыса Кіта запрасілі ў [[Вашынгтон|горад Вашынгтон]], дзе ён пачаў працаваць у Міністэрстве паветраных сіл ЗША ў аддзеле касманаўтыкі. Адышоў ад актыўнай грамадскай дзейнасьці. Выконваў абавязкі эксперта ў развіцці міжнароднай касманаўтыкі, перад усім савецкай. У 1960 з выхадам навукова-папулярнай кнігі «Дапаможнік па ракетным паліве» пачынаецца літаратурная дзейнасць Барыса Кіта. У 1964 ён напісаў сваю другую кнігу «Гісторыя і сучасны стан савецкай касманаўтыкі». З 1963 Барыс Кіт працуе ў аддзеле касманаўтыкі карпарацыі IT&T, дзе даследавалі і будавалі спадарожнікі сувязі, што з’яўлялася першым этапам у справе падрыхтоўкі падарожжа амерыканцаў на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]. Займаўся матэматычнай распрацоўкай сродкаў сувязі ў праектах касмічных караблёў. Барыс Кіт выступае з рэфератамі, піша і публікуе артыкулы, чытае даклады на міжнародных кангрэсах па касманаўтыцы. Пад канец 1960-ых ён наведаў з лекцыямі [[Японія|Японію]], [[Індыя|Індыю]], [[Мексіка|Мексіку]], [[Іспанія|Іспанію]], [[Канада|Канаду]], [[Вялікабрытанія|Англію]], [[Швецыя|Швецыю]], [[Фінляндыя|Фінляндыю]], [[Нарвегія|Нарвегію]], [[Германія|Германію]] і інш. З 1972 года жыве ў [[Германія|Германіі]] ў [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]]. Дапамагаў у арганізацыі [[Беларускі музей (Ляймен)|Беларускага музея ў Ляймене]]. Вяртаецца да педагагічнай працы. Яшчэ ў Вашынгтоне ён выкладаў матэматыку ў Мэрылендскім універсітэце, а ў Франкфурце-на-Майне Барыс Кіт стаў прафесарам Еўрапейскага аддзелу Мэрылендскага ўніверсітэта. Тэмай доктарскай дысертацыі ён выбраў жыццё і навуковую дзейнасць польскага матэматыка [[Антоні Зыгмунд]]а, свайго колішняга прафесара ў Віленскім універсітэце. Дысертацыю «Antoni Zygmund, his life and his contribution to the mathematics of 20th century» Барыс Кіт паспяхова абараніў у 1982 на вучонай радзе Рэгенсбургскага ўніверсітэта і атрымаў за гэтую працу навуковае званне доктара філасофіі ў галіне матэматыкі і гісторыі навукі. У 1987 яму ўручылі дыплом заслужанага прафесара, а ў 1990 — дыплом ганаровага прафесара. У 1991 яму быў уручаны дыплом акадэміка Міжнароднай акадэміі астранаўтыкі. Барыс Кіт член многіх навуковых таварыстваў свету. [[Файл:Grave of Barys Kit.jpeg|thumb|Надмагільны крыж на могілках праваслаўнай царквы Святой Елізаветы ў нямецкім горадзе [[Вісбадэн]]е]] Барыс Кіт з’яўляўся фундатарам многіх эміграцыйных беларускіх выданняў, кніг [[Майсей Сяднёў|Майсея Сяднёва]]. У 1990-я гады наведваў Беларусь. Аўтар успамінаў. Памёр у Франкфурце-на-Майне на 108-м годзе жыцця. 15 лютага 2018 пахаваны на могілках праваслаўнай царквы Святой Елізаветы ў нямецкім горадзе [[Вісбадэн]]е<ref>[https://www.svaboda.org/a/barysa-kita-pachavali-pad-biel-cyrvona-bielym-sciaham/29042008.html svaboda.org]</ref>, дзе каля 30 гадоў таму ён сам выкупіў участак. == Выбраная бібліяграфія == * Rocket Propellant Handbook (у суаўтарстве; ''Boris Kit'', ''Douglas S. Evered''), 1st ed. — New York: The Macmillan Company, 1960. == У культуры == [[Рыгор Барадулін]] прысвяціў Барысу Кіту чатырохрадкоўе, якое ўвайшло ў кнігу «Дуліна ад Барадуліна»: {{Верш|Як ні сягне высока птах, Ляцеціме ў гняздо наніз. Зямля стаіць на трох кітах. Адзін з кітоў — спадар Барыс. }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Галіна Антонаўна Войцік|Войцік Г.]]'' Барыс Кіт. Серыя «Партрэты Віленчукоў». — Вільня: Выдавецтва беларусаў Літвы «Рунь», 2001. * ''[[Лідзія Сымонаўна Савік|Савік Л.]]'' Вяртанне. — Мн., 1993. * ''Савік Л.'' Космас беларуса: Жыццяпіс Б. Кіта, асветніка, вучонага, патрыёта. — Мн., 1996. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Кіт Барыс Уладзіміравіч|387|Савік Л. С.}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{YouTube|irfvcU8Drmw|Хто ёсць кім?: Барыс Кіт}} * [https://nn.by/?c=ar&i=204212 Успаміны Барыса Кіта] * [https://nn.by/?c=ar&i=204209 Памёр Барыс Кіт] * [https://nn.by/?c=ar&i=228621 Барыс Кіт зойме месца ў беларускім музеі касманаўтыкі] * {{h|Баринов|2026|{{cite web|ref = Баринов | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/1706414407173996 |title = Семейство Кит в Петербурге |last = Баринов |first = Игорь |date = 2026-06-22 |work = Facebook |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кіт Барыс}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Вілейскай турмы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2018 годзе]] [[Катэгорыя:Стагадовыя доўгажыхары]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Навагрудскага раёна]] aesjjkrpvs0x28j7236asyr6a5om8pp 0 26252 5157306 5149439 2026-06-22T15:16:03Z Aliaksei Lastouski 75892 5157306 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Орда}} {{Мастак |імя = Напалеон Орда |імя пры нараджэнні = Напалеон Мацей Тадэвуш Орда |партрэт =Napoleon Orda (58971).jpg |дата нараджэння = |дата смерці = |жанр =[[жывапіс]] (малюнак) |вікісховішча = |месца нараджэння= }} '''Напалеон Орда''' ({{lang-pl|Napoleon Mateusz Tadeusz Orda}}; {{ДН|11|2|1807}}, в. [[Варацэвічы]] Кобрынскага павета Гродзенскай губерні — {{ДС|26|4|1883}}, {{МС|Варшава||}}, [[Царства Польскае]], [[Расійская імперыя]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[мастак]], кампазітар, піяніст і педагог. == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === [[Файл:Юзэфа з Бутрымовічаў Орда.jpg|міні|злева|Маці Юзэфа з Бутрымовічаў Орда.]] Нарадзіўся [[11 лютага]] [[1807]] года ў радавым маёнтку [[Варацэвічы]] [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] (цяпер вёска ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]) у сям’і палескай шляхты. Яго бацька — Міхал, паводле адукацыі інжынер-фартыфікатар, амаль увесь час працаваў на будаўніцтве дарог і каналаў, у час [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] з’яўляўся [[Маршалак павятовы|маршалкам]] [[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскага павета]]. Пачатковую адукацыю мастак атрымаў у родным доме. З існых крыніц дакладна невядома<ref name="nestyarchuk18">{{Кніга|аўтар=Л. М. Несцярчук. |загаловак=Напалеон Орда. Шлях да Бацькаўшчыны : кніга-альбом|месца=Мн.|выдавецтва=Маст. літ.|год=2009|старонкі=18|isbn=}}</ref>, ці былі ў іх доме [[гувернёр]]ы; хутчэй за ўсё так, але галоўным яго выхавальнікам і дарадцай на працягу ўсяго жыцця была маці — Юзафіна, дачка пінскага суддзі і мечніка [[Мацей Бутрымовіч|Мацея Бутрымовіча]]. Яна валодала [[французская мова|французскай мовай]] і была таленавітай піяністкай<ref name="nestyarchuk18" />. Юзафіна вучылася граць на клавіры ў запрошанага ў нясвіжскі тэатр чэшскага кампазітара і клавесініста [[Францішак Яржомбка|Францішка Яржомбкі]]<ref>Дадиомова О. Указ. соч.{{удакладніць}} С. 113.</ref>. А першыя ўрокі ігры на фартэпіяна свайму сыну, будучаму кампазітару, яна дала сама. === Далейшае жыццё: паўстанне, эміграцыя і вяртанне на Радзіму === Скончыў [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]]. У 1823 годзе паступіў у [[Віленскі ўніверсітэт]]. Але за ўдзел у тайным студэнцкім таварыстве «[[Заране]]» быў арыштаваны і выключаны з універсітэта. Удзельнічаў у [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанні 1830—1831 гадоў]], падчас якога камандаваў партызанскай адзінкай, атрымаў чын капітана і быў узнагароджаны крыжом [[Virtuti Militari]] за бітву пад [[Коцк]]ам. Пасля падаўлення паўстання эміграваў у [[Францыя|Францыю]]. Там пазнаёміўся з [[Фрыдэрык Шапен|Фрэдэрыкам Шапенам]], у якога браў урокі музыкі. Напісаў шэраг твораў для [[фартэпіяна]] (рамансы, паланэзы, серэнады, мазуркі). У сярэдзіне 1830-х гадоў — дырэктар Італьянскай оперы ў Парыжы. Вучыўся ў студыі [[П. Жэрар]]а ў [[Парыж]]ы і ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]. З 1856 года жыве ў Варацэвічах, [[Гродна|Гродне]], на Валыні. Пакінуў па сабе архітэктурныя замалёўкі вёсак, маёнткаў, замкаў, палацаў, гарадоў [[Беларусь|Беларусі]], [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]]. === Напалеон Орда і Гродна === Некаторыя даследчыкі лічаць, што Орда жыў у Гродне ў 1863—64 гадах. Дакладна вядома, што з 15 мая 1866 па красавік 1867 ён знаходзіўся ў [[Гродзенская турма|гродзенскай турме]] па падазрэнні ва ўдзеле ў паўстанні 1863 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/articles/napaleon-orda/|title=Н - Напалеон Орда. 5 фактаў пра мастака, што быў гродзенцам не заўжды па сваёй волі|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2024-02-27|access-date=2024-02-27}}</ref>. Як мінімум тры малюнкі Орды зробленыя з двара гродзенскай вязніцы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://styl.hrodna.life/archive/9093|title=Топ-7 палітвязняў гарадзенскай турмы – Твой стыль|date=2012-11-16|access-date=2024-02-27|archive-date=19 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119182710/https://styl.hrodna.life/archive/9093|url-status=dead}}</ref>. Некаторыя гродзенскія малюнкі Орда, верагодна, маляваў па памяці, знаходзячыся пазней у [[Кобрын]]е. Іншыя, імаверна, былі намаляваныя з тэрыторыі [[Новы замак (Гродна)|Новага замка]]. Гэта адбывалася ў час знаходжання ў гродзенскай турме, калі мастак захварэў і быў пераведзены ў шпіталь, які знаходзіўся ў замку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2022/12/01/grodno-sam-i-o-sebe/|title=“Гродно сам и о себе” – выставка видов города последних 100 лет работает в Новом замке|last=HL|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2022-12-01|access-date=2024-02-27}}</ref>. Агулам ён намаляваў больш за 30 відарысаў з выявамі архітэктурных збудаванняў Гродна: як адметных помнікаў, так і шараговай забудовы<ref>{{Артыкул|аўтар=Вітаўт Чаропка|загаловак=Творчы геній Напалеона Орды|год=2007|выданне=Беларускі Гістарычны Часопіс|нумар=2}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/collections/orda/hrodnamensk/%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96.html|title=Беларусь у малюнках Напалеона Орды: Гродзенская і Мінская губерні|website=pawet.net|access-date=2024-02-27}}</ref>. У час побыту ў Гродне Орда спыняўся ў доме Румеляў на вуліцы Манастырскай. Ён стаяў у двары сённяшняга дома па вуліцы Давыда Гарадзенскага, 2, недалёка ад Свята-Раства-Багародзіцкай царквы. Сям’я Румеляў мела там вялікі двор з садам. Пра Орду ўзгадваў у сваіх мемуарах Юліуш Румель<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://supron-licvin.livejournal.com/139432.html|title=Які быў гродзенскі адрас Напалеона Орды?|first=Мечыслаў|last=Супрон|website=supron-licvin.livejournal.com|access-date=2024-02-27|last2=supron_licvin|first2=Блог гарадзенскага краязнаўцы}}</ref>. Далейшы лёс таксама быў звязаны з Гроднам: у рапарце пінскага спраўніка мінскаму губернатару ад 7 красавіка 1880 года напісана, што ''«па вяртанні ў Расію па недаказанасці праў дваранства Напалеон Орда залічаны да мяшчан горада Гродна»''<ref name=":0" />. == Творчасць == Наведаў шмат мясцін Беларусі, [[Украіна|Украіны]], [[Польшча|Польшчы]], Літвы. Замалёўваў пейзажы і будынкі, звязаныя з жыццём вядомых людзей. Даў абяцанне намаляваць усе замкі Беларусі, пакуль яны не разбурыліся. == Уплыў на культуру == Выявы [[Мірскі замак|Мірскага]] і [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|Нясвіжскага]] замкаў, замаляваныя Напалеонам Ордам, былі выкарыстаны для афармлення беларускіх грашовых купюраў. == Памяць == [[Файл:Napaleon Orda (silver coin, reverse).gif|thumb|Памятная манета [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|НБ Беларусі]], прысвечаная 200-годдзю з народзінаў Напалеона Орды.]] Імем Напалеона Орды названы вуліцы ў [[Мінск]]у<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=9920 У Мінску з’явіліся мікрараён Брылевічы і вуліца Ігнатоўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110929171141/http://nn.by/index.php?c=ar&i=9920 |date=29 верасня 2011 }} // «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», 2 ліпеня 2007.</ref>, [[Брэст|Брэсце]] і [[Гродна|Гродне]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=55051 У Гродна з’явяцца вуліцы Агінскага, Багушэвіча, Караткевіча і Орды] // «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», 20 мая 2011.</ref>. У верасні [[2018]] года імя Напалеона Орды прысвоена Пінскай мастацкай школе<ref>[https://www.sb.by/articles/pinskoy-khudozhestvennoy-shkole-prisvoeno-imya-napoleona-ordy.html Пинской художественной школе присвоено имя Наполеона Орды] {{ref-ru}}</ref>. Выява [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|Нясвіжскага замка]] [[Радзівілы|Радзівілаў]] рукі мастака была змешчана на другой па намінале беларускай банкноце ўзору 2000 года ([[100 000 беларускіх рублёў|100 000 рублёў]]). У [[1997]] годзе ў цэнтры горада [[Іванава]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] пастаўлены адзіны ў Еўропе помнік Напалеону Орду (скульптар І. Голубеў, архітэктар [[В. Касяк]]). Дзейнічае [[Раённы музейны комплекс Напалеона Орды]] ў вёсцы [[Варацэвічы]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]]. 26 лістапада 2021 года была адкрыта для наведвальнікаў адноўленая сядзіба Ордаў ва ўрочышчы Чырвоны Двор, дзе нарадзіўся Напалеон Орда<ref>{{cite web|url=http://napoleon.museum.by/node/59931|title=Открытие экспозиции «Усадебный дом Наполеона Орды в урочище Красный Двор»|lang=ru|date=27 студзеня 2022}}</ref>. 200-годдзе: * У лютым [[2007]] года былі выпушчаны памятныя сярэбраныя (20 рублёў, 5 тысяч штук) і медна-нікелевыя (1 рубель, 7 тысяч штук) манеты «Напалеон Орда. 200 год», прысвечаныя юбілею мастака і кампазітара<ref>{{cite web|datepublished=05.02.2007|url=http://www.belta.by/by/print?id=136300|title=Нацбанк Беларусі 6 лютага 2007 года ўводзіць у абарачэнне памятныя манеты «Напалеон Орда. 200 год»|publisher=БЕЛТА|accessdate=15 августа 2008|lang=be|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100122232225/http://www.belta.by/by/print?id=136300|archivedate=2010-01-22}}</ref>. * У культурна-асветніцкім цэнтры сучаснага мастацтва імя Язэпа Драздовіча праходзіла выстаўка па выніках пленэру, які праходзіў на [[Глыбоцкі раён|Глыбоччыне]] з 25 снежня, прысвечаная 200-годдзю з дня нараджэння Напалеона Орды<ref>{{Cite web |url=http://news.vitebsk.cc/2007/09/25/svet-napaleona-ordyi-vachyima-belaruskih-mastakow/ |title=Свет Напалеона Орды вачыма беларускіх мастакоў |access-date=2 ліпеня 2019 |archive-date=4 лістапада 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104131910/http://news.vitebsk.cc/2007/09/25/svet-napaleona-ordyi-vachyima-belaruskih-mastakow/ |url-status=dead }}</ref>. [[11 лютага]] [[2010]] года кампанія [[Google]] адзначыла народзіны Напалеона Орды, змясціўшы [[Google Doodle|адмысловае лога]] з малюнкам мастака [[палац Чацвярцінскіх (Гродна)|палаца Чацвярцінскіх]] у [[Гродна]] на сваім пошукавым сэрвісе<ref>[http://www.euroradio.fm/by/1122/subscr/43945/ «Google» павіншаваў беларусаў з угодкамі Напалеона Орды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120415150833/http://euroradio.fm/by/1122/subscr/43945/ |date=15 красавіка 2012 }} // [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]], 11 лютага 2010.</ref>. <gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Працы Напалеона Орды"> Файл:Białyničy, Rynak. Бялынічы, Рынак (N. Orda, 1877) (2).jpg|[[Бялынічы]], касцёл і манастыр [[кармеліты|кармелітаў]] Файл:Orda Troki.jpg|[[Тракай|Трокі]] ([[1877]]) Файл:MohylewNO.jpg|[[Магілёў]] ([[1877]]) Файл:Dukora.jpg|Дукора, палац [[Агінскія|Агінскіх]] Файл:Lohojsk.jpg|[[Лагойск]] Файл:Werki1877.jpg|[[Вяркяйскі палац]], [[Вільнюс|Вільня]] Файл:Mirski zamak. Мірскі замак (N. Orda, 1877).jpg|[[Мірскі замак]] ([[1876]]) Файл:Orda Kazimierz.jpg|Руіны замка ў [[Казімеж Дольны|Казімежы]] ([[1870]]) Файл:Horadnia, Haradnica, Čaćviarcinski. Горадня, Гарадніца, Чацьвярцінскі (N. Orda, 1861-69).jpg|Палац Чацвярцінскіх у [[Гродна|Гродне]] ([[1861]]-[[1869]]) </gallery> {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Napoleon Orda}} * [http://szliachta.org/p07_art/orda01-05/orda01.html Напалеон Орда ў Юркавым куточку] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111111437/http://szliachta.org/p07_art/orda01-05/orda01.html |date=11 студзеня 2012 }} * [http://pawet.net/collections/orda/Напалеон_Орда.html Напалеон Орда на pawet.net] * [http://vandrouka.by/2011/puteshestviya-napoleona-ordyi/ Падарожжы Напалеона Орды на мапе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110929153615/http://vandrouka.by/2011/puteshestviya-napoleona-ordyi/ |date=29 верасня 2011 }} * [http://vandrouka.by/2011/vorotsevichi-muzey-napoleona-ordyi/ Музейны комплекс Напалеона Орды ў Варацэвічах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111211014951/http://vandrouka.by/2011/vorotsevichi-muzey-napoleona-ordyi/ |date=11 снежня 2011 }} * [http://adradjency.narod.ru/zmagary/orda.html ОРДА Напалеон] * [http://harodnia.com/h02.php Гродна на малюнках Напалеона Орды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110517025151/http://harodnia.com/h02.php |date=17 мая 2011 }} * [http://imago.by/album-raz/orda-k.html Выбраныя літаграфіі Напалеона Орды на imago.by] * {{YouTube|title = Мастацкі подзвіг Напалеона Орды|id = RZRVdtlPmsU}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Орда Напалеон}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Свіслацкай гімназіі]] [[Катэгорыя:Піяністы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Іванаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Напалеон Орда| ]] q23vrjru8i64cad80r78ntqsqfyqx87 0 30062 5157279 5128522 2026-06-22T14:09:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157279 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Кляштар |Беларуская назва = Бярозаўскі кляштар |Арыгінальная назва = |Выява = Бяроза (Рэшткі былога кляштару картэзіянцаў).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|112Г000133}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Бяроза (горад)|Бяроза]] |lat_dir = |lat_deg = 52.53322|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 24.95936|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = [[Рымска-каталіцкая царква]] |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = [[Картэзіянцы]] |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = сталае [[барока]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 2-я пал. XVII ст. |Заканчэнне будаўніцтва = 1689 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |На карце = Беларусь Бяроза |Сайт = |Commons = }} '''Бярозаўскі кляштар картэзіянцаў''' — колішні кляштар у г. [[Бяроза (горад)|Бяроза]]. Помнік дойлідства сталага [[барока]]. Захаваліся рэшткі паўднёвай і заходняй частак кляштара. == Гісторыя == [[File:Biaroza Kartuskaja, Klaštarnaja. Бяроза Картуская, Кляштарная (XVIII).jpg|thumb|злева|Кляштар у XVIII ст.]] Кляштар пабудаваны ў 2-й палове [[XVII]] стагоддзя італьянскім майстрам [[Джавані Батыста Джыслені]] пры фундатарстве [[Казімір Леў Сапега|Казіміра Льва Сапегі]], які пазней быў пахаваны ў мурах кляштарнага касцёлу. Будаўніцтва кляштара было скончана ў 1689 годзе. Кляштарны комплекс уключаў у сябе каменны касцёл, жылыя корпусы, бібліятэку, шпіталь, трапезную, аптэку, шматлікія гаспадарчыя пабудовы. Побач з кляштарам стаяў [[палац Сапегаў, Бяроза|палац Сапегаў]]. [[Выява:BiarozaKlastar-Napoleon Orda.jpg|thumb|злева|Бярозаўскі кляштар картэзіянцаў на малюнку [[Напалеон Орда|Н. Орды]]]] Падчас [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] (1700—1721) пад [[Бяроза (горад)|Бярозай]] ішлі баі паміж шведамі і рускімі, кляштар быў разрабаваны. [[Файл:Бяроза. Кляштар 09.jpg|thumb|Адноўленая брама]] [[File:Biaroza Kartuskaja, Klaštarnaja. Бяроза Картуская, Кляштарная (B. Podbielski, 1861).jpg|thumb|злева|Б. Падбельскі, 1861]] За час свайго існавання кляштар стаў буйнай гаспадаркай і крэдытаваў магнатэрыю і дробную шляхту; кляштару належалі некалькі навакольных вёсак, заводаў. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|3-га падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Бяроза ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У бярозаўскім кляштары засталіся толькі 6 манахаў, гэта быў апошні кляштар [[картэзіянцы|картэзіянцаў]] на тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай. Апошнім настаяцелем кляштара быў айцец Павел Геніюш, які паходзіў з заможнай сям'і, але вырашыў пакінуць усё і весці пустэльніцкае жыццё, паступіў у Ордэн, калі яму яшчэ не было дваццаці гадоў. Сярод іншых манахаў Павел Геніюш выдзяляўся асаблівымі цнотамі веры, надзеі і любові, і з прычыны яго ранняй мудрасці, манахі выбралі яго прыёрам кляштара. Айцец Павел кіраваў кляштарам да часу яго закрыцця і выгнання манахаў. Сам айцец-прыёр жыццёвымі абставінамі быў вымушаны ўступіць у іншы манаскі Ордэн, — бенедыктынцаў, — дзе праз некаторы час таксама становіцца настаяцелем. Памёр айцец Павел Геніюш на тэрыторыі сучаснай Польшчы ў апініі святасці. Пахаваны на могілках аднаго з бенедыктынскіх кляштараў Польшчы. У 1830-х гг. кляштар быў зачынены, яго памяшканні сталі выкарыстоўвацца ў якасці казармаў, прыходзілі ў заняпад. === Пасля закрыцця кляштара === [[Выява:BiarozaKlastarRasiejskijaKazarmy.JPG|thumb|Расійскія казармы, пабудаваныя з кляштарнай цэглы]] Памяшканні былога кляштара сталі выкарыстоўвацца рускімі ў якасці казармаў. Кляштарная інфраструктура — батанічны сад, пруд — прыходзілі ў заняпад. [[Файл:Biaroza Kartuskaja, Klaštarnaja. Бяроза Картуская, Кляштарная (1925) (2).jpg|thumb|злева|Кляштар у 1906 годзе]] Пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|наступнага нацыянальна-вызваленчага паўстання]] рускія пачалі разбіраць муры і будынкі кляштара, будаваць з іх казармы. У 1871 годзе гродзенскі архітэктар [[Якаў Марцінавіч Фардон|Якаў Фардон]] выканаў абмерныя чарцяжы кляштарнай брамы<ref name = "kulahin">''[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагин А. Н.]]'' Гродненские зодчие XIX — начала XX веков (новые архивные изыскания). // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Выпуск 24. — Мінск, «Права і эканоміка». — 2018. — С. 80</ref>. У 1930-х гадах былыя рускія казармы былі пераўтвораны [[Польшча|польскімі]] ўладамі ў канцэнтрацыйны лагер для камуністаў, украінскіх нацыяналістаў і ваеннапалонных. Пасля уз'яднання [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] з [[БССР]], у мурах кляштара была размешчаная вайсковая частка. === Сучаснасць === [[Выява:Бяроза. Кляштар 08.jpg|thumb|злева|Кляштарны шпіталь]] У пачатку 1990-х гадоў кляштар быў унесены ў спіс гісторыка-архітэктурных каштоўнасцей Беларусі. Існаваў праект аднаўлення кляштара, аднак ён быў прыпынены. [[File:Рэшткі брамы былога кляштара картэзіянцаў.jpg|thumb|Аднаўленне брамы кляштара]] Вядуцца працы па рэстаўрацыі кляштара, у верасні [[2014]] года была цалкам адноўлена брама. == Архітэктура == [[File:Biaroza-Kartuskaja. Бяроза-Картуская (XIX).jpg|thumb|Абмеры XIX ст.]] У комплекс уваходзілі мураваныя будынак касцёла, аднатыпныя групы жылых карпусоў з маленькімі ўнутранымі дворыкамі, [[трапезная]], [[бібліятэка]], [[шпіталь]], [[аптэка]], гаспадарчыя пабудовы, разам з прылеглым [[сад]]ам з вадаёмам былі абнесеныя [[крапасная сцяна|крапаснымі мурамі]] з [[вежа]]мі і [[капліца|каплічкай]]. Галоўным уваходам у кляштар служыла магутная [[брама]] з [[байніца]]мі. Яна вяла ў двор, прызначаны для гаспадарчых патрэб і абслугоўвання наведвальнікаў, яго ўтваралі карпусы [[келля]]ў радавых манахаў, дапаможных і гаспадарчых службаў. Другі, замкнёны прамавугольны двор, утваралі калідоры-[[галерэя|галерэі]], што злучалі двухпавярховыя карпусы келляў манахаў-самотнікаў з касцёлам. Келлі вылучаліся ў самастойныя жылыя ячэйкі з маленькімі ўнутранымі дворыкамі. Дэкаратыўнае аздабленне — [[пілястра|пілястры]], [[раскрапоўка|раскрапоўкі]], глыбокія [[ніша|нішы]], фігурныя [[франтон]]ы. === Касцёл === [[Файл:Агароджа зь вежамі.jpg|thumb|злева|Рэшткі апсіднай часткі касцёла]] Касцёл — [[неф|трохнефнавая]] [[базіліка]] з трыма гранёнымі [[апсіда]]мі і гранёным [[тамбур]]ам пры ўваходзе. Да сярэдняй апсіды прылягала васьмігранная шмат'ярусная [[вежа]]-[[званіца]] з [[купал]]ам, якая фарміравала [[сілуэт]] [[Архітэктурны ансамбль|ансамбля]]. Яна стаяла ўнутры прамавугольнага панадворку, прымыкала да сярэдняй апсіды касцёла і з'яўлялася абарончай вежай з магутнымі сценамі і вузкімі вокнамі-[[байніцы|байніцамі]]. [[Ярус (архітэктура)|Ярусы]], прыстасаваныя для [[Гармата|гармат]], звязвала вітая лесвіца ў тоўшчы муроў. == Цікавыя факты == [[Файл:Coat of Arms of Biaroza, Belarus.svg|thumb|150пкс|Герб Бярозы]] Брама кляштара намалявана на [[герб Бярозы|гербе]] і [[сцяг Бярозы|сцягу]] горада Бяроза. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Дойлідства Беларусі|}} * {{крыніцы/ЗП|}} * Рэлігія і царква на Беларусі : энцыкл. давед. — Мн., 2001. — С.60. * {{Крыніцы/БелЭн|3|||411}} * Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.]. Т. 2. — Минск, 2006. * Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 123-125. == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|112Г000133}} {{Commons|Category:Biaroza monastery}} * [http://www.chartreux.org/ Картэзіянскі ордэн] * [http://brama.brest.by/nomer1/artic02.shtml Да 520 годдзя Бярозы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060615053056/http://brama.brest.by/nomer1/artic02.shtml |date=15 чэрвеня 2006 }} * [http://www.brestregion.com/cgi-bin/brama/config.pl?read=5 История возникновения Берёзовского кляштора картузов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060618144120/http://www.brestregion.com/cgi-bin/brama/config.pl?read=5 |date=18 чэрвеня 2006 }} * [http://radzima.org/pub/pomnik.php?lang=by&nazva_id=brbibiar02 Здымкі на radzima.org] * [http://sb.by/article.php?articleID=53636 Свет над брамой]{{Недаступная спасылка}} * {{Архіварта|bjarozauski-kljashtar-kartjezijancau}} {{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Славутасці Бярозы]] [[Катэгорыя:Колішнія манастыры Беларусі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Картэзіянскія кляштары Беларусі]] ittedqunbaf7slde27troisw12ivbz1 0 31484 5157529 5128565 2026-06-23T05:08:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157529 wikitext text/x-wiki [[Выява:POL COA Lis.svg|thumb|Герб «Ліс»]] '''Ваньковічы''' — [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] [[Шляхта|шляхецкі]] род герба «Ліс». Першае ўпамінанне пра род адносіцца да [[1499]]. Безупынны радавод вядзецца з XVI ст., калі Ваньковічы мелі маёнткі ў [[Новагародскі павет|Новагародскім павеце]] і каля [[Вілейка|Вілейкі]]. Былі праваслаўнымі, з канца [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] католікамі. У XIX—XX стст. валодалі вёскамі Калюжыца, Волма, Дзевялтова і інш. Займалі пасады ў мясцовай адміністрацыі ВКЛ ([[Менскае ваяводства]]), былі пасламі соймаў і дэпутатамі [[Трыбунал ВКЛ|Галоўнага Літоўскага Трыбунала]], выбіраліся ў органы дваранскага самакіравання [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. == Найбольш вядомыя прадстаўнікі == [[Файл:Vańkovičy. Ваньковічы (1828).jpg|thumb|Радавод Ваньковічаў. 1828]] * [[Антон Тадэвушавіч Ваньковіч]] (1780—1812), [[Ігуменскія павятовыя маршалкі|ігуменскі павятовы маршалак]] (1805—1808) * [[Валянцін Ваньковіч]] (1800—1842), мастак * [[Леў Апалінарыевіч Ваньковіч]] (1831—пасля 1881), [[мінскія павятовыя маршалкі|мінскі павятовы маршалак]] (1863—1872) * [[Мельхіёр Аляксандравіч Ваньковіч]] (1775—1842), ігуменскі павятовы суддзя (1799—1802), старшыня II Дэпартамента Мінскага Галоўнага суда * [[Мельхіёр Каралевіч Ваньковіч]] (1843—1892), уласнік маёнтка Калюжыцы ў Ігуменскім павеце, удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] * [[Мельхіёр Ваньковіч (1892)|Мельхіёр Ваньковіч]] (1892—1974), польскі журналіст і пісьменнік * [[Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч]] (?—1812), [[Барысаўскія павятовыя маршалкі|барысаўскі павятовы маршалак]] (1797—1802), [[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|мінскі губернскі маршалак]] (1802—1808) * [[Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч, 1860|Станіслаў Аляксандравіч Ваньковіч]] (1860—1937), віцэ-старшыня [[Віленскае таварыства сельскай гаспадаркі|Віленскага таварыства сельскай гаспадаркі]], дэпутат [[II Дзяржаўная Дума Расійскай імперыі|II Дзяржаўнай Думы Расійскай імперыі]], дэпутат [[III Дзяржаўная Дума Расійскай імперыі|III Дзяржаўнай Думы Расійскай імперыі]], член [[Краёвая партыя Літвы і Беларусі|Краёвай партыі Літвы і Беларусі]] * [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч]] (1885—1943), сенатар (1928—1935) [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай (Польшчы)]], віцэ-старшыня [[Начальная рада арганізацый землеўласнікаў|Начальнай рады арганізацый землеўласнікаў]] (1936) * [[Тэадор Антоній Ваньковіч]] (?—1716), мінскі стольнік і мінскі судовы падстароста * [[Юзаф Матэвушавіч Ваньковіч]] (раней 1788—пасля 1818), [[Мінскія павятовыя маршалкі|мінскі павятовы маршалак]] (1795—1800, 1802—1808) * [[Ян Эдвард Ваньковіч]] (1838—1899), кіраўнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у [[Брэсцкі павет (Расійская імперыя)|Брэсцкім павеце]] == Маёнткі == * [[Дом Ваньковічаў]] * [[Сядзіба Ваньковічаў (Мінск)|Сядзіба Ваньковічаў]] == Літаратура == * {{крыніцы/ЭГБ|2}} * Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.] ; сост.: Н.А. Голубева, Н.М. Усова, Л.В. Языкович ; под научной редакцией В.И. Прокопцова. — Минск : БелЭн, 2012. — 442 с. * ''Чарняўскі, В. Ф.'' Ураднікі (пасады, тытулы) Менскага ваяводства XVI—XVIII стагоддзяў (Біяграфічны даведнік) / В. Ф. Чарняўскі. — Мн.: Олдеран, 2007. — 224 с. * ''Konarski, S.'' Wańkowiczowie herbu Lis odmienny / S. Konarski. — Paryż, 1960. * {{Крыніцы/БелЭн|3}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://web.archive.org/web/20110419002633/http://artmuseum.by/ru/research/podrazdel/%E2%80%9Csovet%E2%80%9D-roda-vankovichej «СОВЕТ» РОДА ВАНЬКОВИЧЕЙ] * [http://niab.by/vid_lich/vankovich/ Ваньковічы. Слаўны род зямлі беларускай]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.istpravda.ru/bel/books/3403/ Ваньковічы. Прэзентацыя кнігі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131008232849/http://www.istpravda.ru/bel/books/3403/ |date=8 кастрычніка 2013 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ваньковічы| ]] glv8ptv1cn1q6v7wgkbrgdp5khmee0p 0 32743 5157580 5156798 2026-06-23T08:20:25Z M.L.Bot 261 5157580 wikitext text/x-wiki {{Замак |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|411Г000404}} }} [[Image:Navahradak - Rekanstrukcyja (Viktar Staščaniuk) 3.jpg|thumb|250px|Навагрудскі замак. Рэканструкцыя В. Сташчанюка]] [[Image:Navahradak - Ruiny zamka.jpg|thumb|250px|Навагрудскі замак. 2006]] '''Навагрудскі замак''' — замак у [[Навагрудак|Навагрудку]]. Пабудаваны ў XIV—XVI стагоддзях, ён быў адным з самых магутных на беларускіх землях. У яго сценах праходзілі дзяржаўныя сеймы, сустрэчы паслоў і каралёў. Гэта ўнікальнае збудаванне абароннага дойлідства сваёй эпохі размешчана на Замкавай гары, абкружанай ровам. == Архітэктура і стыль == [[Image:Navahradak - Ruiny zamka - Panarama.jpg|thumb|250px|Навагрудскі замак. 2006]] Каменныя ўмацаванні ў Наваградку складаюцца з двух пляцовак: дзядзінца і вакольнага горада ([[Малы замак|Малога замк]]а). Вызначана, што з пачатку XI ст. і да сярэдзіны XIII ст. на валах старажытнага Навагрудка стаялі драўляныя сцены, якія аднаўляліся не менш за пяць разоў. У другой палове XIII ст. збудаваны моцныя дубовыя зрубы-гародні з двайной пярэдняй сценкай. Тады ж была ўзведзена [[Новагародская вежа|першая каменная вежа]]. Цяпер рэшткі гэтай вежы знаходзяцца пад зямлёй на глыбіні 7,5 м, на іх, як на падмурку, размешчана цагляная вежа [[Шчытоўка (вежа)|Шчытовая (Шчытоўка)]]. Старажытная каменная вежа была ўзведзена з вялікіх часаных камянёў, складзеных на вапне. Яна стаяла з паўночнага боку замка. У канцы XIV ст. яе верхнія ярусы былі моцна пашкоджаны, пасля чаго на яе месцы збудавалі новую, ужо цагляную вежу. Цагляная вежа вырасла таксама ў плане была квадратнай. Новая вежа была пяціпавярховай, з перакрыццямі на бэльках. Агульная яе вышыня дасягала 25 м. У крыніцах вежа вядома як Шчытовая, Шчытоўка і Цэнтральная. Спачатку яна была адзіным каменным умацаваннем сярод драўляных сцен. Неўзабаве ў Навагрудку пачаліся вялікія будаўнічыя работы. Замкавыя ўмацаванні ўзводзіліся ў некалькі этапаў. Спачатку на паўночным усходзе і ўсходзе пабудавалі тры каменныя вежы і збудавалі паміж імі праслы сцен. Справа, на ўсход ад Шчытоўкі, над высокім і крутым схілам гары ўзвялі высокую Касцельную вежу. Канструктыўна яна злучалася з Малой брамай. Руіны гэтай вежы былі адкрыты ў час археалагічных работ 1924-1925 гадоў. Ад Малой брамы, паварочваючы на захад, ішло самае магутнае па таўшчыні (2,6 м) прасла сцяны даўжынёй 70 м. Каменная сцяна ўпіралася ў яшчэ адну вежу Пасадскую, якая першай прымала на сябе ўдары заваёўнікаў. Падобная да Малой брамы, Пасадская вежа была разбіта ўшчэнт і гаварыць пра яе знешняе аблічча складана. Другі этап стварэння ўмацаванняў Навагрудскага замка звязаны з пабудовай каля падножжа каменнай гары Калодзежнай вежы. Наступны этап умацавання Навагрудскага замка прыпадае на канец XV — пачатак XVI стагоддзяў. Звязаны ён, хутчэй за ўсё, з рэйдамі татараў на беларускія землі. Складаныя знешнепалітычныя абставіны абумовілі будаўніцтва магутнай каменнай вежы Дазорнай. Яна мела ў аснове квадрат 14х14 м і магутны 4-метровы падмурак з каменю і цэглы, складзены ў тэхніцы «паласатай» муроўкі. У ніжняй частцы збудавання былі байніцы падэшвеннага бою, разлічаныя на стральбу з гармат. Мяркуючы па значных памерах асновы, новая вежа па вышыні была роўная ці была нават вышэйшая за Цэнтральную. Адначасова з Дазорнай, паміж ёю і Цэнтральнай вежай, пабудавалі абарончую сцяну двухмятровай таўшчыні. Прасла даўжынёй 51 м замыкала кальцо каменных замкавых умацаванняў, канчаткова выцесніўшы драўляныя абарончыя агароджы. Меская брамная вежа (брама Меская), узвысіўшыся каля ўсходняга падножжа гары, злучалася прасламі сцен з Калодзежнай вежай і Малой брамай і была своеасаблівым цэнтрам ніжняга пояса абароны. Сапраўдныя памеры Мескай брамы да гэтага часу застаюцца невядомымі. Такім чынам, у XVI ст. Навагрудскі замак быў сямівежавым і лічыўся адным з самых магутных для свайго часу. Ён быў дадаткова абаронены ўмацаваннямі з паўночнага і паўночна-заходняга бакоў. Там знаходзіўся вялікі земляны вал і абарончы роў шырынёй да 30 м і глыбінёй да 4 м. == Гісторыя == Навагрудскі замак быў закладзены на месцы гарадзішча на Замкавай гары — высокім, часткова насыпным пагорку, які быў абкружаны ровам. Старажытныя паданні гавораць: некалі на месцы Навагрудка знаходзіліся некалькі ўзгоркаў. Першыя паселішчы размяшчаліся менавіта на іх. У той час аб узгорку, дзе пасля ўтварылася гарадзішча, ішла нядобрая слава, паколькі першыя дамы на гары былі спалены маланкай. Аднак з цягам часу на ўзгорку сталі жыць мясцовыя жыхары.<ref>http://news.belta.by/by/info?id=703533</ref> Паводле [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|М. Ткачова]], замак існаваў з сярэдзіны [[11 ст.]] як драўляны нагорны дзядзінец, у другой палове [[13 ст.]] у замку пабудаваная вежа валынскага тыпу 4-вугольная ў плане, які набліжаўся да квадрата, мела высокі падмурак, зроблены з вялікіх — да 1 м і больш — камянёў. У пачатку [[14 ст.]] у замку пабудавалі каменную [[Замкавая царква (Навагрудак)|царкву]], якая потым шмат перабудоўвалася, у сярэдзіне 14 ст. каля царквы пабудаваны двухпавярховы каменны палац. У канцы 14 — [[15 ст.]] замак перабудоўваецца, але вежы і муры будавалі ўжо не з каменю, а з цэглы. На месцы вежы валынскага тыпу была пабудаваная квадратная ў плане вежа званая «Шчытоўка», рэшткі якой захаваліся да нашых дзён, змураваная ў традыцыйнай тэхніцы [[лускавая муроўка|лускавой муроўкі]] з арачнымі байніцамі, яна мела 5 паверхаў з перакрыццямі на бэльках, паверхі злучаліся лесвіцай у тоўшчы паўднёвай сцяны, на першым паверсе мела браму. Разам з Шчытоўкай будуюцца іншыя мураваныя вежы і муры. Спачатку з усходу ўзвялі яшчэ тры вежы і злучылі іх мураванымі сценамі. Вежы падобныя да Шчытоўкі, але ніжэйшыя і трохпавярховыя. Да нашых дзён захаваліся рэшткі Касцельнай вежы і Малой брамы. Таксама ў 14 ст. пабудаваная Калодзежная вежа на ўсходнім схіле замкавай гары, над адной з крыніц, бо калодзежаў у замку не было. У канцы XV — пачатку XVI ст. ў сувязі з набегамі татар замак прадаўжаў умацоўвацца. У 1505 годзе замак вытрымаў аблогу татарскай арды [[Біці-Гірэй|Біці-Гірэя]]. У той жа час у паўночна-заходняй частцы замка пабудавалі вежу званую Дазорцай, унізе квадратная ў плане, на верхніх паверхах пераходзіла ў васьмярык, што характэрна для помнікаў [[беларуская готыка|беларускай готыкі]]. Вонкавы выгляд гэтае вежы захавала [[гравюра]] [[19 ст.]] Таксама ў пачатку 16 ст. каля паўднёва-ўсходняга схілу пабудавалі яшчэ дзве вежы, злучаныя мураванымі сценамі, разам з Калодзежнай яны стварылі своеасаблівае дадатковае ўмацаванне. У XVI стагоддзі Навагрудскі замак быў адным з самых магутных умацаванняў на беларускіх землях. У час [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны 1654—1667 гадоў]] замак пацярпеў значны ўрон. Вежы Меская, Калодзежная, Малая Брама і Пасадская былі цалкам разбураны. Канчатковы ўдар па замкавых сценах нанеслі шведы ў час Паўночнай вайны. Да пачатку XX ст. ад верхняй часткі замка засталіся толькі тры вежы: Дазорная, Шчытовая і Касцельная. На працягу XIX стагоддзя былі разабраны рэшткі першай з іх, а ў 1906 годзе абвалілася і Касцельная вежа. У гады Першай Сусветнай вайны абвалілася паўднёвая сцяна Шчытовай вежы. Толькі ў 1921 годзе руіны замка паспрабавалі ўзяць пад ахову, а ў 1922—30 гады ў ім правялі частковую кансервацыю ацалелых сцен, прычым сцены Касцельнай вежы былі фактычна складзены нанава. З 1956 годзе Навагрудак і яго замак сталі аб’ектам увагі археолагаў, якія адкрылі нямала новых старонак гісторыі горада. == Сучасны стан == Да нашых дзён дайшлі руіны Шчытовай і Касцельнай веж. Яны з’яўляюцца папулярным турыстычным аб’ектам. На тэрыторыі замка штогод праходзяць рыцарскія фестывалі, сведкамі якіх становяцца тысячы гледачоў. === Кансервацыя === [[Файл:Navahradak Castle 20180501 144022.jpg|thumb|Касцёльная вежа пасля кансервацыі]] Згодна з [[дзяржаўная праграма «Замкі Беларусі»|дзяржпраграмай «Замкі Беларусі»]], у 2012-15 гадах запланавана [[кансервацыя]] руін з аднаўленнем яго кампазіцыйнай структуры і гістарычнай забудовы, прыстасаваннем да сучасных сацыяльна-культурных патрэб<ref name="novgazeta">[http://novgazeta.by/1063 РЭКАНСТРУКЦЫЯ ЗАМКА ПРАЦЯГВАЕЦЦА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140525211429/http://novgazeta.by/1063 |date=25 мая 2014 }} // [[Новае жыццё (газета, 1939)|Новае жыццё]]</ref>. Была зроблена выснова, што аднаўляць будынкі, якія захоўваюць артэфакты ад [[XIII]] да [[XVI]] стагоддзяў, немэтазгодна. Была зацверджана канцэпцыя «трывалыя руіны», распрацаваная і разгледжаная на рэспубліканскай навукова-метадычнай нарадзе, мэтай якой з’яўляецца раскрыццё ўсіх сямі [[вежа|веж]] Навагрудскага замка, а таксама [[прасла]]ў сцен. Такім чынам будзе абазначаны замак у памерах XVI стагоддзя<ref name="novgazeta"/>. Металічная канструкцыя і прыгруз з цэглы захаваюць руіны Касцельнай вежы, стабілізуюць яе і завершаць кансервацыю аб’екта, з часам, калі навукоўцы будуць перакананыя ў тым, што стабілізацыя адбылася, канструкцыя будзе зрэзана<ref name="novgazeta"/>. Таксама будуць часткова адноўлены страты, якія панесла Шчытоўка. Вежа будзе накрыта дахам, аднак застанецца незавершанай. У ёй плануецца адкрыць музей, аснову фонда якога будуць складаць экспанаты, што цяпер захоўваюцца ў [[Навагрудскі гісторыка-краязнаўчы музей|Навагрудскім гісторыка-краязнаўчым музеі]]<ref name="novgazeta"/>. Царква ХІІІ стагоддзя, рэшткі якой зараз знаходзяцца пад зямлёй, будзе паказана аплікацыяй. На ўзровень каля 50 сантыметраў будзе раскрыта муроўка палаца. Паніжаць увесь дзядзінец не плануецца. Валы, што былі па перыметры, таксама часткова будуць адкрыты. На самым дзядзінцы ніякіх пабудоў узводзіцца не будзе<ref name="novgazeta"/>. Плануецца таксама зрабіць гарызантальны [[дрэнаж]], каб арганізаваць адвод вады і прыпыніць размыванне грунту паўднёвага схілу<ref name="novgazeta"/>. Паводле пастановы Савета Міністраў ад 3 чэрвеня 2016 года № 437 Навагрудскі замак быў уключаны ў лік 27 аб’ектаў, выдаткі на захаванне якіх (у частцы капітальных выдаткаў) могуць фінансавацца з рэспубліканскага бюджэту<ref>[http://www.government.by/ru/solutions/2511 Постановление Совета Министров от 03.06.2016 № 437 О некоторых вопросах обеспечения сохранности историко-культурных ценностей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200224055223/http://www.government.by/ru/solutions/2511 |date=24 лютага 2020 }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|Навагрудскія замкі||98}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Навагру́дскія за́мкі|511}} * Белорусская ССР. Т. 4 : краткая энцикл. — Мн., 1981. * ''[[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Ткачёв, М. А.]]'' Замки Беларуси. — Мн., 2005. * Страчаная спадчына / [[Тамара Віктараўна Габрусь|Т. В. Габрусь]], [[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|А. М. Кулагін]], [[Юрый Уладзіміравіч Чантурыя|Ю. У. Чантурыя]] і інш. Уклад. Габрусь Т. В. — Мн.: [[Полымя (выдавецтва)|Полымя]], 1998. — С. 8—14. — 351 с.: іл. — ISBN 985-07-0036-Х. * [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=12819&lang=PL Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского. Энциклопедия. — Мн., БелЭн, 2009. — С. 312. —] ISBN 978-985-11-0432-7 == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць РБ|411Г000404}} {{Commons|Category:Navahradak Castle|выгляд=міні}} * [http://news.belta.by/by/info?id=703533 Дасье БЕЛТА] * [http://radzima.org/pub/pomnik.php?lang=by&nazva_id=menjnjas05 Здымкі на Radzima.org] * [http://globustut.by/novogrudok/castle_gallery.htm Здымкі на Globustut.by] * [http://media.catholic.by/nv/n1/art3gallery.htm «Старажытны Наваградак». Графічныя працы мастака Віктара Сташчанюка] * [https://web.archive.org/web/20040709134200/http://pawet.narod.ru/book/tkacheu/ Міхась Ткачоў. «Замки Беларуси»] * [http://novogrudok.iatp.by/text/text_CulturaArjitPomnikNava.htm Тамара Габрусь. «Архітэктурныя помнікі Наваградчыны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070328235943/http://novogrudok.iatp.by/text/text_CulturaArjitPomnikNava.htm |date=28 сакавіка 2007 }} * {{Архіварта|navagrudski-zamak}} {{Навагрудскі замак}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Славутасці Навагрудка}} {{Замкі Беларусі}} [[Катэгорыя:Замкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Славутасці Навагрудка]] [[Катэгорыя:Вуліца Малы Замак]] [[Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Навагрудка]] 2yztsu9ij6e3ti6yylrs4ob9hzabmu8 5157581 5157580 2026-06-23T08:21:20Z M.L.Bot 261 /* Архітэктура і стыль */ 5157581 wikitext text/x-wiki {{Замак |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|411Г000404}} }} [[Image:Navahradak - Rekanstrukcyja (Viktar Staščaniuk) 3.jpg|thumb|250px|Навагрудскі замак. Рэканструкцыя В. Сташчанюка]] [[Image:Navahradak - Ruiny zamka.jpg|thumb|250px|Навагрудскі замак. 2006]] '''Навагрудскі замак''' — замак у [[Навагрудак|Навагрудку]]. Пабудаваны ў XIV—XVI стагоддзях, ён быў адным з самых магутных на беларускіх землях. У яго сценах праходзілі дзяржаўныя сеймы, сустрэчы паслоў і каралёў. Гэта ўнікальнае збудаванне абароннага дойлідства сваёй эпохі размешчана на Замкавай гары, абкружанай ровам. == Архітэктура і стыль == [[Image:Navahradak - Ruiny zamka - Panarama.jpg|thumb|250px|Навагрудскі замак. 2006]] Умацаванні ў Наваградку складаюцца з двух пляцовак: дзядзінца і вакольнага горада ([[Малы замак|Малога замк]]а). Вызначана, што з пачатку XI ст. і да сярэдзіны XIII ст. на валах старажытнага Навагрудка стаялі драўляныя сцены, якія аднаўляліся не менш за пяць разоў. У другой палове XIII ст. збудаваны моцныя дубовыя зрубы-гародні з двайной пярэдняй сценкай. Тады ж была ўзведзена [[Новагародская вежа|першая каменная вежа]]. Цяпер рэшткі гэтай вежы знаходзяцца пад зямлёй на глыбіні 7,5 м, на іх, як на падмурку, размешчана цагляная вежа [[Шчытоўка (вежа)|Шчытовая (Шчытоўка)]]. Старажытная каменная вежа была ўзведзена з вялікіх часаных камянёў, складзеных на вапне. Яна стаяла з паўночнага боку замка. У канцы XIV ст. яе верхнія ярусы былі моцна пашкоджаны, пасля чаго на яе месцы збудавалі новую, ужо цагляную вежу. Цагляная вежа вырасла таксама ў плане была квадратнай. Новая вежа была пяціпавярховай, з перакрыццямі на бэльках. Агульная яе вышыня дасягала 25 м. У крыніцах вежа вядома як Шчытовая, Шчытоўка і Цэнтральная. Спачатку яна была адзіным каменным умацаваннем сярод драўляных сцен. Неўзабаве ў Навагрудку пачаліся вялікія будаўнічыя работы. Замкавыя ўмацаванні ўзводзіліся ў некалькі этапаў. Спачатку на паўночным усходзе і ўсходзе пабудавалі тры каменныя вежы і збудавалі паміж імі праслы сцен. Справа, на ўсход ад Шчытоўкі, над высокім і крутым схілам гары ўзвялі высокую Касцельную вежу. Канструктыўна яна злучалася з Малой брамай. Руіны гэтай вежы былі адкрыты ў час археалагічных работ 1924-1925 гадоў. Ад Малой брамы, паварочваючы на захад, ішло самае магутнае па таўшчыні (2,6 м) прасла сцяны даўжынёй 70 м. Каменная сцяна ўпіралася ў яшчэ адну вежу Пасадскую, якая першай прымала на сябе ўдары заваёўнікаў. Падобная да Малой брамы, Пасадская вежа была разбіта ўшчэнт і гаварыць пра яе знешняе аблічча складана. Другі этап стварэння ўмацаванняў Навагрудскага замка звязаны з пабудовай каля падножжа каменнай гары Калодзежнай вежы. Наступны этап умацавання Навагрудскага замка прыпадае на канец XV — пачатак XVI стагоддзяў. Звязаны ён, хутчэй за ўсё, з рэйдамі татараў на беларускія землі. Складаныя знешнепалітычныя абставіны абумовілі будаўніцтва магутнай каменнай вежы Дазорнай. Яна мела ў аснове квадрат 14х14 м і магутны 4-метровы падмурак з каменю і цэглы, складзены ў тэхніцы «паласатай» муроўкі. У ніжняй частцы збудавання былі байніцы падэшвеннага бою, разлічаныя на стральбу з гармат. Мяркуючы па значных памерах асновы, новая вежа па вышыні была роўная ці была нават вышэйшая за Цэнтральную. Адначасова з Дазорнай, паміж ёю і Цэнтральнай вежай, пабудавалі абарончую сцяну двухмятровай таўшчыні. Прасла даўжынёй 51 м замыкала кальцо каменных замкавых умацаванняў, канчаткова выцесніўшы драўляныя абарончыя агароджы. Меская брамная вежа (брама Меская), узвысіўшыся каля ўсходняга падножжа гары, злучалася прасламі сцен з Калодзежнай вежай і Малой брамай і была своеасаблівым цэнтрам ніжняга пояса абароны. Сапраўдныя памеры Мескай брамы да гэтага часу застаюцца невядомымі. Такім чынам, у XVI ст. Навагрудскі замак быў сямівежавым і лічыўся адным з самых магутных для свайго часу. Ён быў дадаткова абаронены ўмацаваннямі з паўночнага і паўночна-заходняга бакоў. Там знаходзіўся вялікі земляны вал і абарончы роў шырынёй да 30 м і глыбінёй да 4 м. == Гісторыя == Навагрудскі замак быў закладзены на месцы гарадзішча на Замкавай гары — высокім, часткова насыпным пагорку, які быў абкружаны ровам. Старажытныя паданні гавораць: некалі на месцы Навагрудка знаходзіліся некалькі ўзгоркаў. Першыя паселішчы размяшчаліся менавіта на іх. У той час аб узгорку, дзе пасля ўтварылася гарадзішча, ішла нядобрая слава, паколькі першыя дамы на гары былі спалены маланкай. Аднак з цягам часу на ўзгорку сталі жыць мясцовыя жыхары.<ref>http://news.belta.by/by/info?id=703533</ref> Паводле [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|М. Ткачова]], замак існаваў з сярэдзіны [[11 ст.]] як драўляны нагорны дзядзінец, у другой палове [[13 ст.]] у замку пабудаваная вежа валынскага тыпу 4-вугольная ў плане, які набліжаўся да квадрата, мела высокі падмурак, зроблены з вялікіх — да 1 м і больш — камянёў. У пачатку [[14 ст.]] у замку пабудавалі каменную [[Замкавая царква (Навагрудак)|царкву]], якая потым шмат перабудоўвалася, у сярэдзіне 14 ст. каля царквы пабудаваны двухпавярховы каменны палац. У канцы 14 — [[15 ст.]] замак перабудоўваецца, але вежы і муры будавалі ўжо не з каменю, а з цэглы. На месцы вежы валынскага тыпу была пабудаваная квадратная ў плане вежа званая «Шчытоўка», рэшткі якой захаваліся да нашых дзён, змураваная ў традыцыйнай тэхніцы [[лускавая муроўка|лускавой муроўкі]] з арачнымі байніцамі, яна мела 5 паверхаў з перакрыццямі на бэльках, паверхі злучаліся лесвіцай у тоўшчы паўднёвай сцяны, на першым паверсе мела браму. Разам з Шчытоўкай будуюцца іншыя мураваныя вежы і муры. Спачатку з усходу ўзвялі яшчэ тры вежы і злучылі іх мураванымі сценамі. Вежы падобныя да Шчытоўкі, але ніжэйшыя і трохпавярховыя. Да нашых дзён захаваліся рэшткі Касцельнай вежы і Малой брамы. Таксама ў 14 ст. пабудаваная Калодзежная вежа на ўсходнім схіле замкавай гары, над адной з крыніц, бо калодзежаў у замку не было. У канцы XV — пачатку XVI ст. ў сувязі з набегамі татар замак прадаўжаў умацоўвацца. У 1505 годзе замак вытрымаў аблогу татарскай арды [[Біці-Гірэй|Біці-Гірэя]]. У той жа час у паўночна-заходняй частцы замка пабудавалі вежу званую Дазорцай, унізе квадратная ў плане, на верхніх паверхах пераходзіла ў васьмярык, што характэрна для помнікаў [[беларуская готыка|беларускай готыкі]]. Вонкавы выгляд гэтае вежы захавала [[гравюра]] [[19 ст.]] Таксама ў пачатку 16 ст. каля паўднёва-ўсходняга схілу пабудавалі яшчэ дзве вежы, злучаныя мураванымі сценамі, разам з Калодзежнай яны стварылі своеасаблівае дадатковае ўмацаванне. У XVI стагоддзі Навагрудскі замак быў адным з самых магутных умацаванняў на беларускіх землях. У час [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны 1654—1667 гадоў]] замак пацярпеў значны ўрон. Вежы Меская, Калодзежная, Малая Брама і Пасадская былі цалкам разбураны. Канчатковы ўдар па замкавых сценах нанеслі шведы ў час Паўночнай вайны. Да пачатку XX ст. ад верхняй часткі замка засталіся толькі тры вежы: Дазорная, Шчытовая і Касцельная. На працягу XIX стагоддзя былі разабраны рэшткі першай з іх, а ў 1906 годзе абвалілася і Касцельная вежа. У гады Першай Сусветнай вайны абвалілася паўднёвая сцяна Шчытовай вежы. Толькі ў 1921 годзе руіны замка паспрабавалі ўзяць пад ахову, а ў 1922—30 гады ў ім правялі частковую кансервацыю ацалелых сцен, прычым сцены Касцельнай вежы былі фактычна складзены нанава. З 1956 годзе Навагрудак і яго замак сталі аб’ектам увагі археолагаў, якія адкрылі нямала новых старонак гісторыі горада. == Сучасны стан == Да нашых дзён дайшлі руіны Шчытовай і Касцельнай веж. Яны з’яўляюцца папулярным турыстычным аб’ектам. На тэрыторыі замка штогод праходзяць рыцарскія фестывалі, сведкамі якіх становяцца тысячы гледачоў. === Кансервацыя === [[Файл:Navahradak Castle 20180501 144022.jpg|thumb|Касцёльная вежа пасля кансервацыі]] Згодна з [[дзяржаўная праграма «Замкі Беларусі»|дзяржпраграмай «Замкі Беларусі»]], у 2012-15 гадах запланавана [[кансервацыя]] руін з аднаўленнем яго кампазіцыйнай структуры і гістарычнай забудовы, прыстасаваннем да сучасных сацыяльна-культурных патрэб<ref name="novgazeta">[http://novgazeta.by/1063 РЭКАНСТРУКЦЫЯ ЗАМКА ПРАЦЯГВАЕЦЦА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140525211429/http://novgazeta.by/1063 |date=25 мая 2014 }} // [[Новае жыццё (газета, 1939)|Новае жыццё]]</ref>. Была зроблена выснова, што аднаўляць будынкі, якія захоўваюць артэфакты ад [[XIII]] да [[XVI]] стагоддзяў, немэтазгодна. Была зацверджана канцэпцыя «трывалыя руіны», распрацаваная і разгледжаная на рэспубліканскай навукова-метадычнай нарадзе, мэтай якой з’яўляецца раскрыццё ўсіх сямі [[вежа|веж]] Навагрудскага замка, а таксама [[прасла]]ў сцен. Такім чынам будзе абазначаны замак у памерах XVI стагоддзя<ref name="novgazeta"/>. Металічная канструкцыя і прыгруз з цэглы захаваюць руіны Касцельнай вежы, стабілізуюць яе і завершаць кансервацыю аб’екта, з часам, калі навукоўцы будуць перакананыя ў тым, што стабілізацыя адбылася, канструкцыя будзе зрэзана<ref name="novgazeta"/>. Таксама будуць часткова адноўлены страты, якія панесла Шчытоўка. Вежа будзе накрыта дахам, аднак застанецца незавершанай. У ёй плануецца адкрыць музей, аснову фонда якога будуць складаць экспанаты, што цяпер захоўваюцца ў [[Навагрудскі гісторыка-краязнаўчы музей|Навагрудскім гісторыка-краязнаўчым музеі]]<ref name="novgazeta"/>. Царква ХІІІ стагоддзя, рэшткі якой зараз знаходзяцца пад зямлёй, будзе паказана аплікацыяй. На ўзровень каля 50 сантыметраў будзе раскрыта муроўка палаца. Паніжаць увесь дзядзінец не плануецца. Валы, што былі па перыметры, таксама часткова будуць адкрыты. На самым дзядзінцы ніякіх пабудоў узводзіцца не будзе<ref name="novgazeta"/>. Плануецца таксама зрабіць гарызантальны [[дрэнаж]], каб арганізаваць адвод вады і прыпыніць размыванне грунту паўднёвага схілу<ref name="novgazeta"/>. Паводле пастановы Савета Міністраў ад 3 чэрвеня 2016 года № 437 Навагрудскі замак быў уключаны ў лік 27 аб’ектаў, выдаткі на захаванне якіх (у частцы капітальных выдаткаў) могуць фінансавацца з рэспубліканскага бюджэту<ref>[http://www.government.by/ru/solutions/2511 Постановление Совета Министров от 03.06.2016 № 437 О некоторых вопросах обеспечения сохранности историко-культурных ценностей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200224055223/http://www.government.by/ru/solutions/2511 |date=24 лютага 2020 }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|Навагрудскія замкі||98}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Навагру́дскія за́мкі|511}} * Белорусская ССР. Т. 4 : краткая энцикл. — Мн., 1981. * ''[[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Ткачёв, М. А.]]'' Замки Беларуси. — Мн., 2005. * Страчаная спадчына / [[Тамара Віктараўна Габрусь|Т. В. Габрусь]], [[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|А. М. Кулагін]], [[Юрый Уладзіміравіч Чантурыя|Ю. У. Чантурыя]] і інш. Уклад. Габрусь Т. В. — Мн.: [[Полымя (выдавецтва)|Полымя]], 1998. — С. 8—14. — 351 с.: іл. — ISBN 985-07-0036-Х. * [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=12819&lang=PL Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского. Энциклопедия. — Мн., БелЭн, 2009. — С. 312. —] ISBN 978-985-11-0432-7 == Спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасць РБ|411Г000404}} {{Commons|Category:Navahradak Castle|выгляд=міні}} * [http://news.belta.by/by/info?id=703533 Дасье БЕЛТА] * [http://radzima.org/pub/pomnik.php?lang=by&nazva_id=menjnjas05 Здымкі на Radzima.org] * [http://globustut.by/novogrudok/castle_gallery.htm Здымкі на Globustut.by] * [http://media.catholic.by/nv/n1/art3gallery.htm «Старажытны Наваградак». Графічныя працы мастака Віктара Сташчанюка] * [https://web.archive.org/web/20040709134200/http://pawet.narod.ru/book/tkacheu/ Міхась Ткачоў. «Замки Беларуси»] * [http://novogrudok.iatp.by/text/text_CulturaArjitPomnikNava.htm Тамара Габрусь. «Архітэктурныя помнікі Наваградчыны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070328235943/http://novogrudok.iatp.by/text/text_CulturaArjitPomnikNava.htm |date=28 сакавіка 2007 }} * {{Архіварта|navagrudski-zamak}} {{Навагрудскі замак}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Славутасці Навагрудка}} {{Замкі Беларусі}} [[Катэгорыя:Замкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Славутасці Навагрудка]] [[Катэгорыя:Вуліца Малы Замак]] [[Катэгорыя:Абарончыя збудаванні Навагрудка]] 6dhur3mn2ow74vhkmtb923fknrvdsbb 0 41366 5157392 2823592 2026-06-22T17:58:05Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] 5157392 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] houeeji88s67cys2j833r2d3ofroead 0 41367 5157391 2823598 2026-06-22T17:57:53Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] 5157391 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] houeeji88s67cys2j833r2d3ofroead 0 42114 5157597 4777524 2026-06-23T09:17:36Z Emilia Noah 155537 /* */ 5157597 wikitext text/x-wiki '''Ваявода''' — у славянскіх краінах — кіраўнік узброенага фарміравання. Вядомы па [[летапіс|летапісах]] з X ст. == Гісторыя == === Русь === У [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржаве]] вядомы з 10 ст., спачатку камандавалі княжацкай [[дружына]]й або народным [[апалчэнне]]м. У [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскай дзяржаве]] 13—14 стст. ваяводы, акрамя таго, часам былі кіраўнікамі адміністратыўна-тэрытарыяльных адзінак (напрыклад, [[Берасцейская зямля|Берасцейскай зямлі]]). === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === У Польшчы і [[ВКЛ|Вялікім Княстве Літоўскім]] — службовая асоба, кіраўнік мясцовай адміністрацыі ў [[Ваяводства|ваяводстве]]. Засядаў у кароннай радзе або [[Рада ВКЛ|радзе ВКЛ]], а пасля [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] і ў [[Сенат Рэчы Паспалітай|сенаце Рэчы Паспалітай]]. Прызначаўся пажыццёва з ліку буйных [[феадал]]аў, у Вялікім Княстве Літоўскім -- абавязкова з ураджэнцаў Княства. Прадстаўнік цэнтральнай улады. Асноўныя абавязкі ваяводы — ажыццяўленне адміністрацыйнай [[Улада|улады]], кантроль над крыніцамі дзяржаўных і велікакняжацкіх даходаў, арганізацыя [[Узброеныя сілы Вялікага Княства Літоўскага|ўзброеных сіл]] у ваяводстве, выкананне судовых функцый у [[Замкавы суд|замкавым судзе]]. Меў значную незалежнасць ад цэнтральных дзяржаўных органаў. === Маскоўская дзяржава === [[Выява:Russian boyar from XVII century.JPG|266px|thumb|right|Маскоўскі баярын-ваявода XVII ст.]] У [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] ў канцы 15—17 ст. кожны з пяці асноўных палкоў войска меў аднаго ці некалькі ваявод. З 16 ст. гарадавы ваявода — кіраўнік гарадской і цывільнай адміністрацыі ў горадзе і адпаведным [[Павет|павеце]] (уездзе). Канцэнтраваў усю паўнату ўлады на месцах, кантраляваў органы губнога і земскага самакіравання. У другой палове 17 ст. палкавыя ваяводы захаваліся толькі ў разрадных палках. Пасля рэформы [[Пётр I|Пятра І]] у 1719 г. ваявода — кіраўнік правінцыі (адзінкі, на якія падзялілася [[губерня]]), падпарадкоўваўся [[губернатар]]у. У 1775 г. правінцыі, а разам з імі пасады ваявод, былі скасаваны, яны захаваліся толькі ў [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] і [[Пскоўская губерня|Пскоўскай]] губернях (ліквідаваны ў 1778 г.). === Польшча === У [[Польшча|Польшчы]] і ў тым ліку ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], у 1920—1939 гг., ваявода — кіраўнік усёй мясцовай адміністрацыі ваяводства, адначасова кіраўнік выканаўчага органа ваяводскага тэрытарыяльнага самакіравання. Пасада ваяводы была адноўлена ў 1944 г. і існавала ў Польшчы да 1950 г., адноўлена ў 1973 г. === Іншыя краіны === Тытул выкарыстоўваўся ў сярэднявечных [[Чэхія|Чэхіі]], [[Боснія (гістарычная вобласць)|Босніі]], [[Балгарыя|Балгарыі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Сербія|Сербіі]], [[Малдаўскае княства|Малдавіі]], [[Валахія|Валахіі]] і [[Трансільванія|Трансільваніі]] як званне военачальніка. == Літаратура == * с. 562 т. 26, «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1899 г. {{ваяводы ВКЛ}} [[Катэгорыя:Пасады]] [[Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім]] ecsm9p4336e6u9i47jcsgugnpkf8vjh 5157598 5157597 2026-06-23T09:17:51Z Emilia Noah 155537 /* Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая */ 5157598 wikitext text/x-wiki '''Ваявода''' — у славянскіх краінах — кіраўнік узброенага фарміравання. Вядомы па [[летапіс|летапісах]] з X ст. == Гісторыя == === Русь === У [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржаве]] вядомы з 10 ст., спачатку камандавалі княжацкай [[дружына]]й або народным [[апалчэнне]]м. У [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскай дзяржаве]] 13—14 стст. ваяводы, акрамя таго, часам былі кіраўнікамі адміністратыўна-тэрытарыяльных адзінак (напрыклад, [[Берасцейская зямля|Берасцейскай зямлі]]). === Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая === У Польшчы і [[ВКЛ|Вялікім Княстве Літоўскім]] — службовая асоба, кіраўнік мясцовай адміністрацыі ў [[Ваяводства|ваяводстве]]. Засядаў у кароннай радзе або [[Рада ВКЛ|радзе ВКЛ]], а пасля [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] і ў [[Сенат Рэчы Паспалітай|сенаце Рэчы Паспалітай]]. Прызначаўся пажыццёва з ліку буйных [[феадал]]аў, у Вялікім Княстве Літоўскім — абавязкова з ураджэнцаў Княства. Прадстаўнік цэнтральнай улады. Асноўныя абавязкі ваяводы — ажыццяўленне адміністрацыйнай [[Улада|улады]], кантроль над крыніцамі дзяржаўных і велікакняжацкіх даходаў, арганізацыя [[Узброеныя сілы Вялікага Княства Літоўскага|ўзброеных сіл]] у ваяводстве, выкананне судовых функцый у [[Замкавы суд|замкавым судзе]]. Меў значную незалежнасць ад цэнтральных дзяржаўных органаў. === Маскоўская дзяржава === [[Выява:Russian boyar from XVII century.JPG|266px|thumb|right|Маскоўскі баярын-ваявода XVII ст.]] У [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] ў канцы 15—17 ст. кожны з пяці асноўных палкоў войска меў аднаго ці некалькі ваявод. З 16 ст. гарадавы ваявода — кіраўнік гарадской і цывільнай адміністрацыі ў горадзе і адпаведным [[Павет|павеце]] (уездзе). Канцэнтраваў усю паўнату ўлады на месцах, кантраляваў органы губнога і земскага самакіравання. У другой палове 17 ст. палкавыя ваяводы захаваліся толькі ў разрадных палках. Пасля рэформы [[Пётр I|Пятра І]] у 1719 г. ваявода — кіраўнік правінцыі (адзінкі, на якія падзялілася [[губерня]]), падпарадкоўваўся [[губернатар]]у. У 1775 г. правінцыі, а разам з імі пасады ваявод, былі скасаваны, яны захаваліся толькі ў [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]] і [[Пскоўская губерня|Пскоўскай]] губернях (ліквідаваны ў 1778 г.). === Польшча === У [[Польшча|Польшчы]] і ў тым ліку ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], у 1920—1939 гг., ваявода — кіраўнік усёй мясцовай адміністрацыі ваяводства, адначасова кіраўнік выканаўчага органа ваяводскага тэрытарыяльнага самакіравання. Пасада ваяводы была адноўлена ў 1944 г. і існавала ў Польшчы да 1950 г., адноўлена ў 1973 г. === Іншыя краіны === Тытул выкарыстоўваўся ў сярэднявечных [[Чэхія|Чэхіі]], [[Боснія (гістарычная вобласць)|Босніі]], [[Балгарыя|Балгарыі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Сербія|Сербіі]], [[Малдаўскае княства|Малдавіі]], [[Валахія|Валахіі]] і [[Трансільванія|Трансільваніі]] як званне военачальніка. == Літаратура == * с. 562 т. 26, «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1899 г. {{ваяводы ВКЛ}} [[Катэгорыя:Пасады]] [[Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім]] c9qp8u28ebfkpkrt70umfm86mf46lp5 0 42276 5157463 4879625 2026-06-22T20:32:35Z M.L.Bot 261 5157463 wikitext text/x-wiki {{Сайт |імя =Тузін Гітоў |url ={{URL|tuzin.by}} |камерцыйны =Не |тып =[[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]] |рэгістрацыя =Ёсць, не абавязковая |мовы =[[Беларуская]] |размяшчэнне =[[Беларусь]] |уладальнік =[[Анатоль Лазар]] (2003-2010), [[Сяргей Будкін]] (з 2010) |аўтар =Сяргей Будкін, [[Вецер Механічны]], [[Аляксей Мінчонак]] |адкрыты =[[12 кастрычніка]] [[2003 год у гісторыі музыкі|2003]] |цяперашні стан =З канца 2019 года на паўзе, але працягвае оф-лайн праекты }} '''«Тузін Гітоў»''' — інтэрнэт-партал, створаны ў 2003 годзе і прысвечаны беларускай музыцы<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/30068737.html|title=Дзе шукаць новую беларускую музыку. Спасылкі і ня толькі|last=АА|date=2019-07-22|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723142712/https://www.svaboda.org/a/30068737.html|archive-date=2019-07-23|access-date=2020-04-03}}</ref>. Праект мае на мэце прапагандаваць музыку, створаную на [[Беларусь|Беларусі]], заахвочваць да праслухоўвання беларускіх твораў як мага большую колькасць людзей<ref>{{Cite journal|last=Карпицкая|first=Катерина|year=2011|title=Пациент скорее мёртв, чем жив|url=https://readmemagazine.files.wordpress.com/2011/05/read-me-n2-3d0b3d180.pdf|journal=Read Me|language=ru|volume=2 (2)|pages=28–30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915070540/https://readmemagazine.files.wordpress.com/2011/05/read-me-n2-3d0b3d180.pdf|archive-date=15 верасня 2019|access-date=2019-09-15|url-status=live}}</ref>. Партал «Тузін Гітоў» з’яўляецца прыватным некамерцыйным беларускамоўным сеткавым выданнем, самастойна вызначае сваю інфармацыйную палітыку, характар і змест інфармацыі, рэкламы, аўдыё- і відэа-матэрыялаў. На 2009 год меў больш за 50 тыс. штомесячных наведнікаў, якія спампоўвалі больш за 80 тыс. песняў<ref>{{Cite web|url=http://www.experty.by/node/529|title="Тузін Гітоў" выдаў лепшыя песьні 2009|date=2009-12-24|access-date=2019-09-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924085728/http://www.experty.by/content/tuz-n-g-vyda-lepshyya-pesn-2009|archive-date=2019-09-24|publisher=[[Experty.by]]|language=be}}</ref>. == Гісторыя == «Тузін Гітоў» распачаў працу ў [[Інтэрнэт|Сеціве]] [[12 кастрычніка]] [[2003]]<ref>{{Cite journal|first1=Татьяна|last1=Замировская|first2=Максим|last2=Иващенко|year=2005|title=СЕМЬ ДНЕЙ ИСТОРИИ БЕЛОРУССКОГО РОК-Н-РОЛЛА|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/38/1000.html|url-status=live|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=38|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103090049/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/38/1000.html|archive-date=2019-11-03|access-date=2019-11-03}}</ref>. Сайт некалькі разоў мяняў свой адрас. Першапачаткова ён знаходзіўся па адрасе ''music.fromby.net''. Пазней адрас змяніўся на ''tuzin.fm''<ref>{{Cite web|url=http://belmarket.by/iz-potoka-novostey-161|title=Из потока новостей|last=Александров|first=Алексей|date=2011-09-26|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408195128/http://belmarket.by/iz-potoka-novostey-161|archive-date=8 красавіка 2020|access-date=2020-04-08|url-status=live}}</ref>, але праз цяжкасці з даменам перамясціўся на ''tuzinfm.by''<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/tuzin/27414736.html|title=12 гадоў беларускага року: тузін пытаньняў «Тузіну Гітоў»|last=АА|date=2015-12-09|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191005091421/https://www.svaboda.org/a/tuzin/27414736.html|archive-date=5 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-05|url-status=live}}</ref>. З мая 2017 года партал даступны і на ''tuzin.by''. Бэк-каталог артыкулаў прадстаўлен на [http://mpby.ru mpby.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002181624/http://mpby.ru/ |date=2 кастрычніка 2019 }}. У 2004 годзе сумесна з [[Беларускі Калегіюм|Беларускім калегіюмам]] выдаў кнігу «Залатыя дыскі беларускага рок-н-ролу» з апісаннем 20 музычных альбомаў 1970—1990-х гадоў<ref>{{Cite web|url=http://kamunikat.org/index.php?q=halounaja.html&pubid=3348|title=Залатыя дыскі беларускага рок-н-рола|last=Будкін|first=Сяргей|coauthors=Сьвярдлоў, Павал; Жбанкоў, Максім|last2=Сьвярдлоў|first2=Павал|publisher=Kamunikat.org|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924090923/http://kamunikat.org/index.php?q=halounaja.html&pubid=3348|archive-date=2019-09-24|access-date=2019-09-24|last3=Жбанкоў|first3=Максім}}</ref>. З 2004 года выпускае радыёперадачу свайго гіт-парада пад назвай «Радыё Тузін», якую вядзе саліст гурта «[[Палац (гурт)|Палац]]» [[Алег Хаменка]]. Ад пачатку перадача выходзіла на Радыё «Рокс» (Мінск), з 2005 года — на Радыё «[[Радыё Мінск|Мінск]]», з 2006 г. — на Радыё «[[Беларускае Радыё Рацыя|Рацыя]]» (Беласток)<ref>{{Cite web|url=http://belapan.com/archive/2009/01/28/tuzin/|title=Музыкальный интернет-портал "Тузін Гітоў" отметил пятилетие|last=Клещук|first=Ольга|date=2009-01-28|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408194140/http://belapan.com/archive/2009/01/28/tuzin/|archive-date=8 красавіка 2020|access-date=2020-04-08|url-status=live}}</ref>. У 2005—2011 гадах штогод выпускаў складанку з 12 песняў-пераможцаў свайго сеціўнага гіт-параду пад назовам «Прэм’ер Тузін» ([[Прэм’ер Тузін 2005|2005]]<ref>{{Кніга|аўтар=[[Вітаўт Міхайлавіч Мартыненка|Вітаўт Мартыненка]], [[Анатоль Мітрафанавіч Мяльгуй|Анатоль Мяльгуй]].|загаловак=222 альбомы беларускага року і ня толькі|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/5143-1.pdf|адказны=[[Віталь Супрановіч]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[БМАgroup]]|год=2006|старонкі=70-73|старонак=440|isbn=000-5673-16-4|тыраж=2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514042209/http://pdf.kamunikat.org/5143-1.pdf|archive-date=14 мая 2021}}</ref><ref name=":3" />, [[Прэм’ер Тузін 2006|2006]], [[Прэм’ер Тузін 2007|2007]], 2008<ref>{{Cite web|url=http://www.euroradio.fm/by/743/photoreps/27981/|title=“Тузін Гітоў” адзначыў юбілей канцэртам у “Графіці” (фотарэпартаж)|last=Котка|first=Міла|coauthors=Tarantino|last2=Tarantino|date=2009-01-28|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090916021716/http://www.euroradio.fm/by/743/photoreps/27981/|archive-date=16 верасня 2009|access-date=2019-11-02}}</ref>, 2009, [[Шосты Прэм’ер Тузін|2011]]). У 2005—2007 гадах браў удзел у ладжанні цырымоніі ўзнагароджання найлепшых музыкаў краіны «[[Рок-каранацыя]]»<ref>{{Cite journal|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік|year=2007|title=Сергей Будкин Короны за 2006-й!|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/06/mg70601.html|url-status=live|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=6|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710044141/http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/06/mg70601.html|archive-date=2020-07-10|access-date=2019-11-03}}</ref>. 16 сакавіка 2006 года ў Вільні ([[Літва]]) правёў канцэрт «Рок-рэвалюцыя» з удзелам гурта [[N.R.M.]] У 2006 годзе разам з выдавецтвам VoliaMusic выдаў складанку «[[Песьні свабоды]]». 3 лістапада 2007 года зладзіў у мінскім [[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены|касцёле Святога Сымона і Святой Алены]] канцэрт памяці паэта Анатоля Сыса для збору сродкаў яму на помнік<ref>{{Cite web|url=http://studfarmat.org/blogs/kancert-pamjaci-anatolja-sysa.html|title=Канцэрт памяці Анатоля Сыса|date=2007-10-25|publisher=studfarmat.org|language=be|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100814161314/http://studfarmat.org/blogs/kancert-pamjaci-anatolja-sysa.html|archive-date=2010-09-14|access-date=2019-09-25}}</ref>. 31 жніўня 2008 года аднавіў у Мінску пасля 12-гадовага перапынку музычны фэстываль «[[Рок па вакацыях]]». 23 мая 2009 года на лётнішчы Баравая (Мінскі раён) браў удзел у фестывалі «[[Bela music|Bela Music]]», які ладзіла [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]]. У 2009 і 2011 гадах разам з кампаніяй «[[Будзьма беларусамі!]]» выдаў музычныя кружэлкі «[[Тузін. Перазагрузка]]» і «[[Будзьма! Тузін. Перазагрузка-2]]» з перакладзенымі на беларускую мову песнямі іншамоўных выканаўцаў. У 2011—2012 гадах ладзіў акустычныя канцэрты «Тузін. Unplugged» з удзелам беларускіх рок-выканаўцаў<ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/syamihoddzye-partala-tuzin-hitow-fotarepartazh.html|title=Сямігоддзе партала “Тузін Гітоў” (фотарэпартаж)|date=2011-04-27|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209153909/https://budzma.by/news/syamihoddzye-partala-tuzin-hitow-fotarepartazh.html|archive-date=9 снежня 2019|access-date=2019-12-09|url-status=live}}</ref>. У 2012—2013 гадах правёў шэраг канцэртаў «Жывы Тузін». У 2012 годзе сумесна з радыё «[[Беларускае Радыё Рацыя|Рацыя]]» (Беласток) выдаў аўдыёкнігу [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]] «[[Дзінь-дзілінь: пара гуляць у казкі]]». У 2012—2013 гадах супольна з {{нп3|Беластоцкі тэатр оперы і філармоніі|Беластоцкім тэатрам оперы і філармоніі|pl|Opera i Filharmonia Podlaska}} падрыхтаваў дыск музычнай агучкі класікі беларускага нямога кіно «[[Тузін.Немаўля|Тузін. Немаўля]]»<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/hramadstva/fihury_tydnia_sjarhiej_budkin|title=Фігуры тыдня: Сяргей Будкін, Таццяна Шаракова, Сяргей Дарафееў|date=2012-12-08|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200405071745/https://novychas.by/hramadstva/fihury_tydnia_sjarhiej_budkin|archive-date=2020-04-05|access-date=2020-04-05}}</ref>. У чэрвені 2014 года разам з праваабарончым цэнтрам «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]» выпусціў складанку песняў «[[Апошні золак]]»<ref>{{Cite web|url=http://m.tut.by/news/culture/403508.html|title=Музычны праект супраць смяротнага пакарання "Апошні золак". Падвоеная прэм'ера TUT|date=2014-06-17|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325163525/http://m.tut.by/news/culture/403508.html|archive-date=2019-03-25|access-date=2019-09-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.by/ru/aposhni-zolak-ili-vozvrashchenie-sovmestnyh-muzykalnyh-proektov-video|title="Апошні золак" или возвращение совместных музыкальных проектов (видео)|last=Малиновский|first=Илья|date=2013-10-08|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331072609/https://euroradio.by/ru/aposhni-zolak-ili-vozvrashchenie-sovmestnyh-muzykalnyh-proektov-video|archive-date=31 сакавіка 2020|access-date=2020-03-31|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.by/prezentavany-novy-belaruski-supolny-muzychny-praekt-aposhni-zolak-videa|title=“Апошні золак” ці вяртанне супольных музычных праектаў (відэа)|last=Маліноўскі|first=Ілля|date=2013-10-08|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331073106/https://euroradio.by/prezentavany-novy-belaruski-supolny-muzychny-praekt-aposhni-zolak-videa|archive-date=31 сакавіка 2020|access-date=2020-03-31|url-status=live}}</ref>. Таксама ў 2014 годзе супольна з фондам «Вяртаньне» правёў конкурс маладых выканаўцаў «Засьпявай.by»<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29652056.html|title=«Тузіну» — 15. Як стварыць найбуйнейшы музычны партал Беларусі насуперак усяму|last=АЗ|date=2018-12-12|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=be|trans-title=“Tuizin” – 15. How to create the largest music portal in Belarus in spite of everything|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702052903/https://www.svaboda.org/a/29652056.html|archive-date=2019-07-02|url-status=live|access-date=2019-07-02}}</ref>, чарговы быў распачаты ў 2017 годзе<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/zaspjavaj-projdze-farmace-4x4|title=«Заспявай» пройдзе ў фармаце 4x4|date=2017-03-17|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|access-date=2020-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209150848/https://novychas.by/kultura/zaspjavaj-projdze-farmace-4x4|archive-date=9 лютага 2020|url-status=live}}</ref>. У якасці працягу «[[Тузін. Перазагрузка]]» і «[[Будзьма! Тузін. Перазагрузка-2]]» новы падобны музычны праект “Global Reload” быў распачаты ў 2014 годзе, сярод удзельнікаў якога адзначыліся [[Андрэй Вадзімавіч Макарэвіч|Андрэй Макарэвіч]] і іншыя<ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/perazahruzka.html|title=Як перазагрузіць свет музыкі з улікам Беларусі|last=Ж.|first=Ганна|date=2018-10-16|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106063429/https://budzma.by/news/perazahruzka.html|archive-date=2019-11-06|access-date=2019-11-06}}</ref>. == Ацэнкі == У інтэрв’ю з заснавальнікам [[Сяргей Будкін|Сяргеем Будкіным]] у сувязі з першай гадавінай сайта [[Вольга Эдуардаўна Самусік|Вольга Самусік]] з «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]» зазначыла, што music.fromby.net самы папулярны сярод беларускамоўных інтэрнэт-парталаў<ref>{{Cite journal|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік|year=2004|title=Будкин, Сергей :: Гости из Интернета, или Обо всем помногу|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2004/23/0600.html|url-status=live|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200624193058/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2004/23/0600.html|archive-date=2020-06-24|access-date=2020-06-24}}</ref>. У сваім тэматычным артыкуле 2005 года яна ж назвала Тузін Гітоў'' «самым запатрабаваным беларускім музычным сайтам»''<ref name=":3">{{Cite journal|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік|year=2005|title=«Тузiн гiтоу» :: Первый сборник -- первая ласточка?|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=40|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407232517/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|archive-date=7 красавіка 2020|access-date=2020-04-07|url-status=live}}</ref>. У справаздачы з вечара з нагоды пяцігоддзя партала Тузін Гітоў быў рэкамендаваны Ганнай Ждановіч з «[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусов и рынка]]» ў якасці аднаго ''«з найбольш буйных рэсурсаў у Інтэрнэце, прысвечаных беларускай музыцы»''<ref>{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/ot-interneta-do-open-air|title=От Интернета до open-air|last=Жданович|first=Анна|date=2009-02-02|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408191144/http://www.belmarket.by/ot-interneta-do-open-air|archive-date=8 красавіка 2020|access-date=2020-04-08|url-status=live}}</ref>. У інтэрв’ю «[[Музыкальная газета|Музыкальной газете]]» ў 2006 годзе рок-князёўна [[Руся]] прызнавала, што партал, які ''«набраў абароты»'', – хросны бацька яе гурта «[[Indiga]]»<ref name="Итоги года 2006">{{Cite journal|first=Людмила|last=Погодина|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/01/mg70176.html|title=ИТОГИ ГОДА: К итогам 2006-го|language=ru|trans-title=RESULTS OF THE YEAR: About the results of 2006|access-date=2018-12-03|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=1|year=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727120215/http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/01/mg70176.html|archive-date=2020-07-27|url-status=live}}</ref>. Падчас прэзентацыі складанкі «[[Прэм’ер Тузін 2007]]» у 2008 годзе музыка [[Лявон Вольскі]] адзначыў, што «Тузін Гітоў» ''«з’яўляецца адзіным кампетэнтным гіт-парадам [[Беларусь|Беларусі]]»''<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/articles/tuzin2007|title=«Прэм’ер Тузін-2007» — адзіны ці апошні з Магікан?|last=Осипчик|first=Екатерина “Fobia_L”|year=2008|author=Fobia_L.|publisher=[[LiveSound.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212141636/http://livesound.by/articles/tuzin2007|archive-date=12 лютага 2008|access-date=2019-11-22|url-status=dead}}</ref>. Заснавальнік «[[Ultra-music.com]]» Вячаслаў Радзівонаў праз «[[Будзьма беларусамі!]]» даў сваю ацэнку партала на яго сямігоддзе: ''«Унікальная і вельмі своечасовая з’ява. Ён з’явіўся менавіта тады, калі беларускамоўнай музыцы была неабходная падтрымка, магчымасць давесці яе да вялікай аўдыторыі»''<ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/syamihoddzye-prayekta-tuzin-hitow-interviyu-z-stvaralnikami.html|title=Сямігоддзе праекта “Тузін Гітоў”. Інтэрвію з стваральнікамі|date=2010-10-15|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209145127/https://budzma.by/news/syamihoddzye-prayekta-tuzin-hitow-interviyu-z-stvaralnikami.html|archive-date=9 снежня 2019|access-date=2019-12-09|url-status=live}}</ref>. Павел Свярдлоў, рэдактар «KYKY.ORG», у аглядзе ўсіх музычных прэмій Беларусі на 2013 год пакрытыкаваў партал за тое, што хіт-парад не працаваў цягам года, але пахваліў афлайнавую актыўнасць, ''«два цудоўных праекта: „[[Дзінь-дзілінь: пара гуляць у казкі]]“ і „[[Тузін.Немаўля]]“»''<ref>{{Cite web|url=https://kyky.org/music/pliaski-na-kostiakh-rok-karanatsyi-ili-zachiem-bielarusi-shiest-muzykalnykh-priemii|title=Пляски на костях «Рок-каранацыі», или зачем Беларуси шесть музыкальных премий|last=Свердлов|first=Павел|date=2013-01-31|publisher=KYKY.ORG|language=ru|archive-url=https://archive.today/20200321195946/https://kyky.org/music/pliaski-na-kostiakh-rok-karanatsyi-ili-zachiem-bielarusi-shiest-muzykalnykh-priemii|archive-date=21 сакавіка 2020|access-date=2020-03-21|url-status=live}}</ref>. == Створаныя пры ўдзеле партала дыскі == * Прэм’ер Тузін ([[2005 год у гісторыі музыкі|2005]]-[[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]) * [[Песьні свабоды]] ([[2006 год у гісторыі музыкі|2006]]) * [[Тузін. Перазагрузка]] ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]) * [[Будзьма! Тузін. Перазагрузка-2]] ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]) * Дзінь-дзілінь: Пара гуляць у казкі (казкі [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]], 2012) * [[Тузін.Немаўля]] (дыск і арт-праект, 2012-2013) * [[Апошні золак]] (супольны праект і зборнік песень, [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]]-[[2014 год у гісторыі музыкі|2014]]) * [[Re:Песняры]] (канцэрт і дыск, [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]])<ref>{{Cite web|url=https://kyky.org/cult/iesli-by-mik-dzhaghghier-rodilsia-v-bielarusi-rabotal-by-bukhghaltierom|title=Если бы Мик Джаггер родился в Беларуси, работал бы бухгалтером|date=2014-06-27|publisher=KYKY.ORG|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330163632/https://kyky.org/cult/iesli-by-mik-dzhaghghier-rodilsia-v-bielarusi-rabotal-by-bukhghaltierom|archive-date=30 сакавіка 2020|access-date=2020-03-30|quote=Вот сейчас «Тузін гітоў» завершает песняровский трибьют-проект. Приятно прийти на студию и встретиться со всеми|author=Руся|author-link=Руся|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.belmarket.by/opyt-i-molodost-pesnyarov|title=Опыт и молодость "Песняров"|last=Жданович|first=Анна|date=2014-03-17|publisher=[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409065901/http://www.belmarket.by/opyt-i-molodost-pesnyarov|archive-date=9 красавіка 2020|access-date=2020-04-09|url-status=live}}</ref> == Канцэрты і іншыя праекты == * Залатыя дыскі беларускага рок-н-ролу (кніга, 2004) * РадыёТузін (радыёверсія хіт-парада) * Рок-рэвалюцыя (канцэрт у Вільні, [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]]) * [[Рок-каранацыя]] ([[2005 год у гісторыі музыкі|2005]]-[[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]) * Канцэрт памяці Анатоля Сыса ([[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]) * [[Рок па вакацыях]] (фестываль, [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]) * [[Bela music]] (фестываль, [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]) * Тузін.Unplugged (серыя акустычных канцэртаў, [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]-[[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]) * Жывы Тузін (серыя канцэртаў, [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]-[[2013 год у гісторыі музыкі|2013]]) * Засьпявай.By (конкурс маладых выканаўцаў, [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]]) * Засьпявай 2.0 (конкурс маладых выканаўцаў, [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]]) * [[Героі году]] (музычная прэмія, уручаецца штогод з 2011)<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/344164.html|title=Отчего в Беларуси нет своей "Грэмми"?|last=Прокопович|first=Виктория|date=2013-04-16|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004163343/https://news.tut.by/culture/344164.html|archive-date=2019-10-04|access-date=2019-10-04|work=Завтра твоей страны}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kyky.org/places/stsienarist-andriei-kurieichik-i-zhurnalist-dienis-blishch-rasskazali-kuda-nuzhno-idti-na-etoi-niedielie|title=Сценарист Андрей Курейчик и редактор Денис Блищ о главных событиях недели|last=Михно|first=Ирина|date=2014-12-08|publisher=[[kyky.org]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012231347/http://kyky.org/places/stsienarist-andriei-kurieichik-i-zhurnalist-dienis-blishch-rasskazali-kuda-nuzhno-idti-na-etoi-niedielie|archive-date=12 кастрычніка 2018|access-date=2020-02-18|url-status=live}}</ref> * Oktoberfest. Хмель жывой музыкі (серыя канцэртаў, [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]]) * Новае пакаленьне на Новы Год (навагодняе шоу для [[Белсат]]а, 2016) * Ненаўмысны шэдэўр ([[Дакументальнае кіно|дакументальны фільм]] для Белсата, 2016) * [[Belsat Music Live]] (музычная праграма для [[Белсат]]а, з [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]])<ref name="таймлайн">{{Cite web|url=https://34mag.net/piarshak/post/belmusic-timeline|title=Вспомнить все: таймлайн беларусской музыки 2010–2019|last=Горбаш|first=Леша|last2=Кашликов|first2=Антон|coauthors=Кашликов, Антон; palasatka|last3=palasatka|date=2019-12-26|publisher=[[34mag]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230064444/https://34mag.net/piarshak/post/belmusic-timeline|archive-date=2019-12-30|access-date=2019-12-30}}</ref> *[[(Не)расстраляныя]] (2017–2018)<ref name="таймлайн" /> *10 год прыгод (навагодняе шоу для [[Белсат]]а, 2018) *Канцэрт памяці [[Міхаіл Уладзіміравіч Анемпадыстаў|Міхаіла Анемпадыстава]] (2018) *60 беларускамоўных гітоў сучаснасці (сумесна з Letapis.by, 2018) *Нас у Маскве не зразумеюць (навагодняе шоу для [[Белсат]]а, 2019) == Дзяржаўны ціск == У 2013 годзе [[Брэст|брэсцкі]] канцэрт у падтрымку праекта [[Тузін.Немаўля]] быў адменены гарадскімі ўладамі па ідэалагічных прычынах<ref>{{Cite web|url=http://spring96.org/be/news/67843|title=У Брэсце забаранілі канцэрт праекту «Тузін.Немаўля»|date=2013-12-13|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403181743/http://spring96.org/be/news/67843|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03}}</ref>. == Узнагароды і намінацыі == * CD + MP3 «[[Прэм’ер Тузін 2005]]» ([[Рок-каранацыя#Рок-каранацыя 2004—2005|Рок-каранацыя 2005]], «Праект года»)<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/рок-каранацыя-2005/a-1920513|title=«Рок-каранацыя-2005»|last=Сальнікава|first=Юнэля|date=2006-03-01|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004080450/https://www.dw.com/ru/%D1%80%D0%BE%D0%BA-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F-2005/a-1920513|archive-date=4 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-04|url-status=live}}</ref> * CD + MP3 «[[Прэм’ер Тузін 2006]]» ([[Рок-каранацыя#Рок-каранацыя 2006|Рок-каранацыя 2006]], «Праект года»)<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2007/02/26/ic_articles_117_149872|title=Главная «Рок-корона» уехала в Гомель|coauthors=Пульша, Сергей; Меркулова, Фаина|last=Мицкевич|first=Юлия|last2=Пульша|first2=Сергей|date=2007-02-26|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004075052/https://naviny.by/rubrics/culture/2007/02/26/ic_articles_117_149872|archive-date=4 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-04|last3=Меркулова|first3=Фаина|url-status=live}}</ref> * Tuzin.fm (фестываль «[[Рок-кола]]» 2007, дыплом «За актыўную падтрымку маладзёжнай творчасці і значны ўклад у развіццё беларусскага рок-руху»)[[File:Tuzin.fm («Рок-кола» 2007).jpg|thumb|Дыплом «За актыўную падтрымку маладзёжнай творчасці і значны ўклад у развіццё беларусскага рок-руху»]] * [[Тузін. Перазагрузка]] ([[Рок-каранацыя 2009]], «Праект года»)<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2010/03/05/ic_media_photo_117_3921|title=«Рок-корону-2009» получила группа «Без билета»|date=2010-03-05|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|trans-title=beZ bileta received the “Rock Crown 2009”|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610121226/https://naviny.by/rubrics/culture/2010/03/05/ic_media_photo_117_3921|archive-date=10 чэрвеня 2019|access-date=2019-06-10|url-status=live}}</ref> * [[Будзьма! Тузін. Перазагрузка-2]] ({{нп3|Ultra-Music Awards|Ultra-Music Awards 2011|ru|Ultra-Music_Awards#Ultra-Music_Awards_2011}}, «Праект года»)<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/cirimon_ja_znagarodzhannja_vja|title=Цырымонія ўзнагароджання і вялікі канцэрт «Ultra Music Awards 2011» прайшлі ў «RE:PUBLIC»|last=Броўка|first=Мікіта|date=2012-03-14|publisher=[[Новы Час (газета)]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629041819/https://novychas.by/kultura/cirimon_ja_znagarodzhannja_vja|archive-date=29 чэрвеня 2019|access-date=2019-06-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/ultra-music-awards-2011-budzma-tuzin-perazahruzka-2-praekt-hoda.html|title=Ultra-Music Awards — 2011: “Будзьма! Тузін.Перазагрузка-2” — “Праект года”|last=Кандрацьева|first=Зарына|first2=Аляксандр ''“Tarantino”''|last2=Ждановіч|coauthors=Ждановіч, ''“Tarantino”'' Аляксандр|date=2012-03-12|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629042318/https://budzma.by/news/ultra-music-awards-2011-budzma-tuzin-perazahruzka-2-praekt-hoda.html|archive-date=29 чэрвеня 2019|access-date=2019-06-29|url-status=live}}</ref> * Серыя канцэртаў «[[Тузін.Немаўля]]» ({{нп3|Ultra-Music Awards|Ultra-Music Awards 2012|ru|Ultra-Music_Awards#Ultra-Music_Awards_2012}}, «Падзея года»)<ref>{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2013/02/24/media_ultra-music/|title=Награждены победители музыкальной премии Ultra-Music Awards 2012|last=Ерчак|first=Евгений|date=2013-02-24|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004065156/https://belapan.by/archive/2013/02/24/media_ultra-music/|archive-date=4 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-04|url-status=dead}}</ref> * CD + MP3 «[[Шосты Прэм’ер Тузін]]» (згодна з дадзенымі лейбла гуказапісу «[[Vigma]]», самы прадавальны дыск года)<ref>{{Cite web|url=https://belaruspartisan.by/life/202063/|title="Прэм’ер Тузін 2011" - лидер продаж 2011 года|date=2012-01-19|publisher=[[Белорусский партизан]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004062853/https://belaruspartisan.by/life/202063/|archive-date=4 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-04|url-status=live}}</ref> * Праект «Радыё Tuzin.fm» (аўтар: Хрысціна Дарапей) (форум «{{lang-be|PR-кветка}}» (2014), 2-е месца ў камерцыйнай секцыі)<ref>{{Cite web|url=http://marketing.by/novosti-rynka/vii-otkrytyy-studencheskiy-forum-pr-kvetka-2014-podvel-itogi-proekty-pobediteli-kommercheskoy-sektsii/|title=VII открытый студенческий форум «PR-кветка-2014» подвел итоги. Проекты-победители коммерческой секции|date=2014-04-02|publisher=[[Marketing.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004062102/http://marketing.by/novosti-rynka/vii-otkrytyy-studencheskiy-forum-pr-kvetka-2014-podvel-itogi-proekty-pobediteli-kommercheskoy-sektsii/|archive-date=4 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-04|url-status=live}}</ref> * Конкурс-праект «Засьпявай» (аўтар: Хрысціна Дарапей) (форум «{{lang-be|PR-кветка}}» (2015), 1-е месца ў катэгорыі PR-праектаў)<ref>{{Cite web|url=http://www.belta.by/ru/all_news/society/Gran-pri-studencheskogo-foruma-PR-kvetka-poluchila-komanda-Instituta-zhurnalistiki-BGU_i_700029.html|title=Гран-при студенческого форума "PR-кветка" получила команда Института журналистики БГУ|date=2015-03-28|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330060120/http://www.belta.by/ru/all_news/society/Gran-pri-studencheskogo-foruma-PR-kvetka-poluchila-komanda-Instituta-zhurnalistiki-BGU_i_700029.html|archive-date=30 сакавіка 2015|access-date=2019-10-04|url-status=dead}}</ref> * Трайны [[DVD]] і серыя канцэртаў «[[Тузін.Немаўля]]» (аўтары: Сяргей Будкін, Tuzin.fm, {{нп3|Беластоцкі тэатр оперы і філармоніі|Беластоцкі тэатр оперы і філармоніі|pl|Opera i Filharmonia Podlaska}}) (фестываль рэкламы і камунікацыі «AD.NAK-2014», 2-е месца ў катэгорыі грамадсказначных праектаў)<ref name=":2">{{Cite web|url=https://budzma.by/news/pyeramozhcy-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-i-kamunikacyi-ad-nak.html|title=Пераможцы фестывалю беларускамоўнай рэкламы і камунікацыі AD.NAK!|date=2014-06-26|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003074416/https://budzma.by/news/pyeramozhcy-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-i-kamunikacyi-ad-nak.html|archive-date=3 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-03|url-status=dead}}</ref> * Лагатып «[[Тузін.Немаўля]]» (аўтар: студыя Adliga) (фестываль рэкламы і камунікацыі «AD.NAK-2014», 2-е месца ў катэгорыі лагатыпаў)<ref name=":2" /> * Афіша да фільма «Прастытутка» проекта «[[Тузін.Немаўля]]» (аўтар: Васіліса Паляніна-Календа) (фестываль рэкламы і камунікацыі «AD.NAK-2014», 3-е месца ў катэгорыі афіш)<ref name=":2" /> * Дызайн парталу Tuzin.fm (аўтар: студыя Pras.by) (фестываль рэкламы і камунікацыі «AD.NAK-2014», намінацыя ў катэгорыі вэб-сайтаў)<ref name=":1" /> * Tuzin.Unplugged (фестываль рэкламы і камунікацыі «AD.NAK-2014», намінацыя ў катэгорыі грамадсказначных праектаў)<ref name=":1">{{Cite web|url=https://budzma.by/news/short-listy-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-ad-nak.html|title=Шорт-лісты Фестывалю беларускамоўнай рэкламы AD.NAK!|date=2014-06-23|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003071821/https://budzma.by/news/short-listy-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-ad-nak.html|archive-date=3 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-03|url-status=live}}</ref> * Re:Песьняры (аўтар: Сяргей Будкін) (фестываль рэкламы і камунікацыі «AD.NAK-2015», 2-е месца ў катэгорыі грамадсказначных праектаў)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://budzma.by/news/pyeramozhcy-ad-nak-2015.html|title=Пераможцы AD.NAK!-2015|date=2015-07-08|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003060558/https://budzma.by/news/pyeramozhcy-ad-nak-2015.html|archive-date=3 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-03|url-status=live}}</ref> * [[Апошні золак]] (фестываль рэкламы і камунікацыі «AD.NAK-2015», 2-е месца ў катэгорыі грамадсказначных праектаў)<ref name=":0" /> * Праект «Global Reload» і конкурс «Засьпявай 2.0» (галоўныя падзеі года па версіі [[Будзьма беларусамі!]] у катэгорыі «Галоўныя музычныя падзеі года»)<ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/halownyya-padzyei-hoda-pa-vyersii-budzma-byelarusami.html|title=Галоўныя падзеі года па версіі “Будзьма беларусамі!”|date=2015-12-24|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925062723/https://budzma.by/news/halownyya-padzyei-hoda-pa-vyersii-budzma-byelarusami.html|archive-date=2019-09-25|access-date=2019-09-25}}</ref> * «[[Belsat Music Live]]» (аўтар: Сяргей Будкін) (The Adami Media Prize-2018, спецыяльная згадка ў катэгорыі «Забаўляльнае тэлебачанне»)<ref>{{Cite web|url=https://www.adamimediaprize.eu/news/2018/12/5/six-competition-participants-win-adami-media-prize|title=ADAMI Media Prize announces Its six winners!|publisher=Adami Media Prize for Cultural Diversity in Eastern Europe|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925061752/https://www.adamimediaprize.eu/news/2018/12/5/six-competition-participants-win-adami-media-prize|archive-date=2019-09-25|access-date=2019-09-25}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://tuzinfm.by/ Галоўная старонка] [[Катэгорыя:Беларуская мова ў інтэрнэце]] [[Катэгорыя:Сайты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя сеткавыя рэсурсы]] [[Катэгорыя:Музыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] ea4aa0ryiwoba32qxh6rsj5rh6t1md8 0 42917 5157371 5048671 2026-06-22T17:02:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157371 wikitext text/x-wiki {{Бітва | Канфлікт = Бітва за Цхінвалі | Частка = [[Расійска-грузінская вайна (2008)]] | Выява = [[Image:Tskhinvali battles (8 August) (en).svg|300px]] | Подпіс = Рух і пазіцыі грузінскіх (сіні колер) і расійскіх (чырвоны) войск каля Цхінвалі | Дата = [[7 жніўня]] — [[11 жніўня]] | Год = [[2008]] | Месца = [[Цхінвалі]] ([[Паўднёвая Асеція]]) | Вынік = Перамога расійскіх войск | Бок1 = {{GEO}} | Бок2 = {{RUS}}<br/>{{Сцяг Паўднёвай Асеціі|20px}} [[Паўднёвая Асеція]] | Камандуючы1 = {{Сцяг Грузіі|20px}} [[Міхаіл Саакашвілі]]<br/>{{Сцяг Грузіі|20px}} [[Давід Кезерашвілі]]<br/>{{Сцяг Грузіі|20px}} [[Мамука Курашвілі]]<br/>{{Сцяг Грузіі|20px}} [[Вано Мерабішвілі]]<br/>{{Сцяг Грузіі|20px}} [[Заза Гагава]] | Камандуючы2 = {{Сцяг Расіі|20px}} [[Анатоль Хрулёў]]<br/>{{Сцяг Расіі|20px}} [[Марат Кулахметаў]]<br/>{{Сцяг Расіі|20px}} [[Сулім Ямадаеў]]<br/>{{Сцяг Расіі|20px}} Казбек Фрыеў<br/>{{Сцяг Паўднёвай Асеціі|20px}} [[Анатоль Канстанцінавіч Баранкевіч|Анатоль Баранкевіч]]<br/>{{Сцяг Паўднёвай Асеціі|20px}} [[Васіль Лунёў]] | Сілы1 = 10.000 — 11.000 | Сілы2 = {{Сцяг Расіі|20px}} <br/>{{Сцяг Паўднёвай Асеціі|20px}} Да 3.500 | Страты1 = Усяго за вайну: {{Сцяг Грузіі|20px}} каля 169 забітых, 1 прапаў без вестак | Страты2 = Усяго за вайну: {{Сцяг Расіі|20px}} 67 забітых, каля 280 параненных<br/>{{Сцяг Паўднёвай Асеціі|20px}} 82 забітых }} '''Бітва за Цхінвалі''' — бітва між [[Паўднёвая Асеція|паўднёваасяцінскімі]] паўстанцамі і [[Расія|расійскім]] войскам з аднаго боку і [[Грузія|грузінскім]] войскам з другога за [[Цхінвалі|горад Цхінвалі]], што адбылася [[7 жніўня|7]]—[[9 жніўня]] [[2008]] года ў ходзе [[Расійска-грузінская вайна (2008)|вайны ў Паўднёвай Асеціі]]. == Храналогія (расійскія крыніцы падаюць маскоўскі час; + 1 гадзіна ад беларускага) == === 7 жніўня === 23:30 Грузінскае войска адкрыла агонь па Цхінвалі з артылерыі і ўсталёвак залпавага агню «Град». Урад Грузіі абвясціў аб пачатку аперацыі па ўсталяванні ў Паўднёвай Асеціі канстытуцыйнага парадку [http://media.rin.ru/news///172080/top/ Абхазія перамяшчае войскі да мяжы з Грузіяй]. === 8 жніўня === 02:46 Грузінскае войска заняло вёскі Дзідмуха, Мугуці і Дмянісі, што ў ваколіцах горада<ref>{{ref-ru}}[http://lenta.ru/news/2008/08/08/two/ Грузія заняла тры вёскі]</ref> 03:30 [http://lenta.ru/news/2008/08/08/tank/ Грузінскае войска пачало танкавую атаку на паўднёвыя ўскраіны Цхінвалі] 04:22 Міністр па рэінтэграцыі Грузіі [[Цімур Якобашвілі]] заявіў аб заняцці сёлаў Архоці і Квема Акона ў ваколіцах Цхінвалі<ref>{{ref-ru}}[http://www.regnum.ru/news/1038019.html Якобашвілі: Грузінскія войскі ўзялі пад кантроль пяць асяцінскіх сёлаў — Дменісі, Дзідмуха, Мугут, Архоцы і Квемо Окона]</ref>. 05:31 [http://lenta.ru/news/2008/08/08/ossetia4/ Грузінскае войска заняло [[Знаурскі раён]] Паўднёвай Асеціі 7:00 Урад Расіі ініцыяваў скліканне экстранага паседжання [[Арганізацыя Аб'яднаных Нацый#Рада Бяспекі|Рады Бяспекі]] ААН (доўжылася з 9 да 10 гадзінаў). Сталы прадстаўнік Расіі пры ААН [[Віталь Чуркін]] прапанаваў запатрабаваць неадкладнага спынення гвалту ў Паўднёвай Асеціі, але Рада Бяспекі не ўхваліла тэкст прапанаванай заявы.{{cite web|url=http://www.un.org/russian/news/fullstorynews.asp?newsID=10051|title=Рада Бяспекі ААН правёў экстранае паседжанне, прысвечанае сітуацыі ў Грузіі|publisher=Цэнтр навін ААН|datepublished=8 жніўня 2008|accessdate=18 жніўня 2008}}<ref>{{ref-ru}}[http://newsru.com/world/08aug2008/sovbezfal.html title=Савбяс ААН разыйшоўся, нічога не вырашыўшы наконт асяцінскага канфлікту]</ref> [[Выява:Tskhinval after Georgian attack6.jpg|thumb|Цхінвалі пасля артылерыйскага абстрэлу]] [[Выява:Burned Georgian T-72 tank in Tskhinvali.jpg|thumb|Падбіты грузінскі танк у Цхінвалі]] 7:23 5 грузінскіх самалётаў [[Су-25]] нанеслі ўдар па пазіцыях паўднёваасяцінскіх паўстанцаў ля паселішча Тквярнеці<ref>{{ref-ru}}[http://lenta.ru/news/2008/08/08/plane/ Грузінская авіяцыя нанесла ўдар па Паўднёвай Асеціі]</ref> 9:13 Паводле Міністэрства друку паўстанцаў:[http://newsru.com/world/08aug2008/bolee15.html Цхінвалі, падрахунак начнога штурму: загінулі больш за 15 мірных жыхароў. Разбураная значная частка горада] 9:23 Паводле грузінскай радыёстанцыі [http://www.radioimedi.ge Імедзі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210417115924/http://radioimedi.ge/ |date=17 красавіка 2021 }}: [http://lenta.ru/news/2008/08/08/fall/ Грузінскае войска заняло Цхінвалі] 9:49 [http://newsru.com/world/08aug2008/ranens.html Пры абстрэле штаба ССПМ у Цхінвалі параненыя тры расійскія міратворцы]. 10:00 [http://newsru.com/world/08aug2008/2bombs.html МУС Грузіі: расійскі бамбардзіроўшчык скінуў бомбы на грузінскі горад па-за зонай канфлікту] 10:37 Грузінскае войска ўсяго заняло 12 вёсак, у тым ліку большасць вакол горада: Атосі, Дзідмуха, Дменісі, Знавуры, Квема Акона, Мугуці, Сарабукі і Хетагурові. Атрад грузінскага войска з 600 чалавек увайшоў у горад<ref>{{ref-en}}[http://www.rustavi2.com/news/includes/get_news_print.php?id_news=27307&ct=0 Georgia gains control over 12 villages in conflict zone] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080905204737/http://www.rustavi2.com/news/includes/get_news_print.php?id_news=27307&ct=0 |date=5 верасня 2008 }}// Сайт вяшчальнага прадпрыемства «[[Руставі 2]]». [[8 жніўня]] [[2008]]</ref>. 11:10 Грузінскія снарады трапілі ў расійскія казармы<ref>{{ref-ru}}[http://newsru.com/world/08aug2008/kazarmy.html Камандаванне міратворцаў РФ: былі прамыя трапленні артснарядов у казармы, ёсць параненыя і забітыя]</ref> 11:25 Расійскія самалёты бамбавалі грузінскі [[Горы (Грузія)|горад Горы]]. Паводле Міністэрства нутраных спраў Грузіі грузінскае войска збіла адзін расійскі бамбардзіроўшчык<ref>{{ref-en}}[http://www.rustavi2.com/news/includes/get_news_print.php?id_news=27310&ct=0 Russian aircrafts bomb Gori] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080905034154/http://www.rustavi2.com/news/includes/get_news_print.php?id_news=27310&ct=0 |date=5 верасня 2008 }}// Руставі 2. 8 жніўня 2008</ref>. 12:46 На вуліцах Цхінвалі працягваюцца інтэнсіўныя баі. Паведамлялася, што грузінскія сілы кантралююць усе ўезды і выезды з горада<ref>{{ref-ru}}[http://www.rbc.ru/rbcfreenews.shtml?/20080808124630.shtml Грузінскія вайскоўцы занялі стратэгічныя вышыні ў раёне Цхінвалі] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120911143012/http://www.rbc.ru/rbcfreenews.shtml?/20080808124630.shtml |date=11 верасня 2012 }}</ref>. 13:30 Мэр [[Тбілісі]] Георгі Угулава паведаміў аб заняцці 70 % Цхінвалі і спыненні агню грузінскім войскам з 15:00 да 18:00 дзеля бяспечнага вываду насельніцтва з горада<ref>{{ref-en}}[http://www.rustavi2.com/news/includes/get_news_print.php?id_news=27316&ct=0 Georgian troops control 70 % of Tskhinvali] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080905034143/http://www.rustavi2.com/news/includes/get_news_print.php?id_news=27316&ct=0 |date=5 верасня 2008 }}// Руставі 2. 8 жніўня 2008</ref> ў бок вёскі Эргнэці<ref>{{ref-en}}[http://www.civil.ge/eng/_print.php?id=18961 Officials: Georgian Forces Control Large Part of Tskhinvali] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305013856/http://www.civil.ge/eng/_print.php?id=18961 |date=5 сакавіка 2016 }}// Сайт «Civil Georgia». 8 жніўня 2008</ref>. 14:40 Агенцтва «[[Навіны-Грузія]]» паведаміла аб тым, што ў Цхінвалі спынены агонь, і што Грузія выконвае мараторый для выхаду мірных жыхароў з зоны вайскоўАцаў дзеянняў{{крыніца?}} (састарэлая, другая — пра папярэднюю падзею). 15:00 [http://newsru.com/russia/08aug2008/army.html Калона расійскіх танкаў увайшла на тэрыторыю Паўднёвай Асеціі] 15:30 [http://lenta.ru/news/2008/08/08/stopsheling/ Грузінскія войскі адыходзяць з Цхінвалі] 15:48 расійскія самалёты нанеслі ўдар па грузінскіх пазіцыях у ваколіцах Цхінвалі<ref>{{ref-ru}}[http://newsru.com/world/08aug2008/entrance.html Расійскія самалёты бамбуюць грузінскія пазіцыі ў Паўднёвай Асеціі, войскі РФ уваходзяць у Цхінвалі]</ref>. 16:47 [http://lenta.ru/news/2008/08/08/silence/ У Цхінвалі спыніліся баі] 17:38 Паўстанцы аднавілі кантроль над Цхінвалі. Паўднёваасяцінскі прадстаўнік у Змяшанай кантрольнай камісіі па ўрэгуляванні Інал Пліеў заявіў аб 3 падбітых грузінскіх танках, а начальнік адпаведнага батальёну Казбек Фрыеў — пра наяўнасць параненых<ref>{{ref-ru}}[http://newsru.com/world/08aug2008/ludi.html У Цхінвалі людзі выбіраюцца з хованак. Паўднёваасяцінскі бок заяўляе аб тысячах загінуўшых]</ref> 18:24 [http://lenta.ru/news/2008/08/08/army/ Расійская 58-я армія пачала абстрэл грузінскіх пазіцый] === 9 жніўня === 09:36 [http://lenta.ru/news/2008/08/09/breakthrough/ Байцы 58-й арміі прадзерліся да лагера міратворцаў у Цхінвалі] 11:41 [http://lenta.ru/news/2008/08/09/vdv/ У Цхінвалі перакінутыя падрадзяленні пскоўскіх дэсантнікаў] 11:57 [http://lenta.ru/news/2008/08/09/free1/ Часткі 58 арміі выціснулі з Цхінвалі грузінскіх вайскоўцаў] У другой палове дня грузінскае войска распачала другую спробу штурму Цхінвалі. Пасля масіраванага артабстрэлу<ref>{{ref-ru}}[https://web.archive.org/web/20160409211453/http://www.kommersant.ru/region/spb/page.htm?id_news=131283 Грузія аднавіла абстрэл жылых кварталаў Цхінвалі]</ref><ref>{{ref-ru}}[http://www.polit.ru/news/2008/08/09/mir.html Грузія аднавіла абстрэл расійскіх міратворцаў]{{Недаступная спасылка}}</ref>, 9 жніўня 2008 грузінскае войска ўвайшло ў горад<ref>{{ref-ru}}[http://www.1tv.ru/news/world/126004 Усё больш супярэчлівая інфармацыя прыходзіць з Цхінвалі, дзе днём аднавіліся баі]</ref>. Адначасова з гэтым грузінскі бок паспрабаваў перарэзаць Зарскую дарогу да поўначы ад Цхінвалі, якая злучае горад з Паўночнай Асеціяй{{крыніца?}} (няісная). На пад’ездзе да горада атрымаў асколачнае раненне генерал Хрулёў<ref>{{ref-ru}}[https://archive.today/20120803060112/www.izvestia.ru/news/news185309 Пад Цхінвалі паранены генерал Анатоль Хрулёў]</ref>. Таксама Саакашвілі на сустрэчы з апазіцыяй заявіў аб знішчэнні грузінскім войскам 60 чалавек з расійскага разведвальнага батальёна «Усход» з [[Чачня|Чачні]] ([[Галоўная разведвальная ўправа Расіі]])<ref>{{ref-ru}}[http://www.rosbalt.ru/2008/08/09/511912.html Cааакашвілі: Мы ліквідавалі 60 спецназнаўцаў ГРУ РФ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090404221101/http://www.rosbalt.ru/2008/08/09/511912.html |date=4 красавіка 2009 }}</ref>. Позна ўвечары ў горад увайшоў батальён «Усход» (75 чалавек) і на працягу ночы выцесніў грузінскае войска<ref>{{ref-ru}}[http://www.utro.ru/news/2008/08/11/758688.shtml Батальён «Усход» з Чачні вядзе зачыстку Цхінвалі]</ref>. {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Бітвы Расіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Грузіі]] [[Катэгорыя:Расійска-грузінская вайна (2008)]] [[Катэгорыя:Бітвы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Жнівень 2008 года]] [[Катэгорыя:Цхінвалі]] gudkl54xo3hhc4r4vhbk3scyfnaolrb 0 49540 5157537 4439611 2026-06-23T05:29:33Z Autumndancer 168015 5157537 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|значнасць?}} {{навуковец}} {{цёзкі2|Лазар}} '''Міхаіл Канстанцінавіч Лазар''' ({{ДН|2|1|1924}}, вёска [[Даўгінава (Уздзенскі раён)|Даўгінава]], [[Уздзенскі раён]]) - беларускі [[краязнавец]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Даўгінаўскай пачатковай школе, Лашанскай няпоўнай сярэдняй школе, у [[1941]] г. скончыў Уздзенскую школу. У [[1943]] г. вывезены ў Германію, працаваў у трох лагерах. Пасля заканчэння вайны служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай армі]]і, працаваў настаўнікам у Даўгінаўскай сямігадовай, Боркаўскай пачатковай школах, настаўнікам. завучам, дырэктарам Цялякаўскай, потым Слабада-Пырашаўскай сямігадовай школ. У 1954 г. закончыў [[Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага]]. [[1 верасня]] [[1953]] г. прызначаны завучам Хатлянскай сярэдняй школы, на гэтай пасадзе працаваў 17 гадоў. затым да выхаду на пенсію і яшчэ 5 гадоў працаваў настаўнікам у гэтай школе. Выдатнік народнай асветы. Вывучае гісторыю [[Хатляны|Хатлян]]аў і ўсёй Уздзеншчыны, апублікаваў шэраг артыкулаў у раённай і абласной газетах. Ініцыятар і стваральнік краязнаўчага музея ў Хатлянскай сярэдняй школе, якому прысвоена званне народнага. Арганізаваў рэстаўрацыю [[Свята-Пакроўская царква (Хатляны)|Свята-Пакроўскай царкв]]ы ў вёсцы Хатляны — помніка архітэктуры [[XIX ст.]] {{НК}} {{DEFAULTSORT:Лазар Міхаіл Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уздзенскім раёне]] ageqy9gnryezbnmb8z6pfan1al167vt 5157594 5157537 2026-06-23T09:02:57Z M.L.Bot 261 прынамсі згадваецца, але трэба болей крыніц, магчыма, лакальная значнасць ёсць 5157594 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лазар}} {{Значнасць}} {{навуковец}} '''Міхаіл Канстанцінавіч Лазар''' (нар. {{ДН|2|1|1924}}<ref>{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/losha/losha.html|title=Мое местечко\Лоша|website=shtetle.com|access-date=2026-06-23}}</ref>, [[Даўгінава (Уздзенскі раён)|Даўгінава]], [[Уздзенскі раён]]) — беларускі [[краязнавец]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Даўгінаўскай пачатковай школе, Лашанскай няпоўнай сярэдняй школе, у 1941 годзе скончыў Уздзенскую школу. У 1943 годзе вывезены ў Германію, працаваў у трох лагерах. Пасля заканчэння вайны служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], працаваў настаўнікам у Даўгінаўскай сямігадовай, Боркаўскай пачатковай школах, настаўнікам. завучам, дырэктарам Цялякаўскай, потым Слабада-Пырашаўскай сямігадовай школ. У 1954 годзе скончыў [[Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага]]. 1 верасня 1953 года прызначаны завучам Хатлянскай сярэдняй школы, на гэтай пасадзе працаваў 17 гадоў. Затым, да выхаду на пенсію і яшчэ 5 гадоў па гэтым працаваў настаўнікам у гэтай школе. Выдатнік народнай асветы. Вывучае гісторыю [[Хатляны|Хатлянаў]] і ўсёй Уздзеншчыны, апублікаваў шэраг артыкулаў у раённай і абласной газетах. Ініцыятар і стваральнік краязнаўчага музея ў Хатлянскай сярэдняй школе, якому прысвоена званне народнага. Арганізаваў рэстаўрацыю [[Свята-Пакроўская царква (Хатляны)|Свята-Пакроўскай царквы]] ў вёсцы Хатляны — помніка архітэктуры XIX ст. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{DEFAULTSORT:Лазар Міхаіл Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уздзенскім раёне]] 54ffrnqjnbjn6qjgqr8e3pt7pktj1kp 5157599 5157594 2026-06-23T09:20:01Z Emilia Noah 155537 /* Крыніцы */ 5157599 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лазар}} {{Значнасць}} {{навуковец}} '''Міхаіл Канстанцінавіч Лазар''' (нар. {{ДН|2|1|1924}}<ref>{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/losha/losha.html|title=Мое местечко\Лоша|website=shtetle.com|access-date=2026-06-23}}</ref>, [[Даўгінава (Уздзенскі раён)|Даўгінава]], [[Уздзенскі раён]]) — беларускі [[краязнавец]]. == Біяграфія == Вучыўся ў Даўгінаўскай пачатковай школе, Лашанскай няпоўнай сярэдняй школе, у 1941 годзе скончыў Уздзенскую школу. У 1943 годзе вывезены ў Германію, працаваў у трох лагерах. Пасля заканчэння вайны служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], працаваў настаўнікам у Даўгінаўскай сямігадовай, Боркаўскай пачатковай школах, настаўнікам. завучам, дырэктарам Цялякаўскай, потым Слабада-Пырашаўскай сямігадовай школ. У 1954 годзе скончыў [[Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага]]. 1 верасня 1953 года прызначаны завучам Хатлянскай сярэдняй школы, на гэтай пасадзе працаваў 17 гадоў. Затым, да выхаду на пенсію і яшчэ 5 гадоў па гэтым працаваў настаўнікам у гэтай школе. Выдатнік народнай асветы. Вывучае гісторыю [[Хатляны|Хатлянаў]] і ўсёй Уздзеншчыны, апублікаваў шэраг артыкулаў у раённай і абласной газетах. Ініцыятар і стваральнік краязнаўчага музея ў Хатлянскай сярэдняй школе, якому прысвоена званне народнага. Арганізаваў рэстаўрацыю [[Свята-Пакроўская царква (Хатляны)|Свята-Пакроўскай царквы]] ў вёсцы Хатляны — помніка архітэктуры XIX ст. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Лазар Міхаіл Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уздзенскім раёне]] 0uz9i5g717xk6sqdaa6oytca7w69dji 0 58988 5157429 4878745 2026-06-22T19:17:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя ўраджэнцы і жыхары */ 5157429 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Рэзэкнэ |арыгінальная назва = {{lang-lv|Rēzekne}} |падначаленне = |краіна = Латвія |першае згадванне = XII стагоддзе |ранейшыя імёны = Розіттэн, Рэжыца }} '''Рэ́зэкнэ''' ({{lang-lv|Rēzekne}}, {{lang-ltg|Rēzne}}, {{lang-be|Рэжыца}}) — горад у [[Латвія|Латвіі]]. Да 1917 і ў 1944—1945 г. афіцыйная назва '''Рэжыца'''. «Сэрца Латгаліі», пабудаваны на сямі пагорках. Знаходзіцца на ўсходзе Латвіі, за 238 км на паўднёвы ўсход ад [[Рыга|Рыгі]]. Адзін з самых буйных транспартных вузлоў ў Латвіі, а таксама эканамічны, культурны і адукацыйны цэнтр краіны. == Гісторыя == Горад узнік на месцы [[латгалы|латгальскага]] ўмацавання IX—XIII стагоддзяў пасля яго зруйнавання [[Лівонскі Ордэн|Лівонскім Ордэнам]]. Рыцары Ордэна пабудавалі новы замак, ад якога да цяперашняга часу засталіся толькі рэшткі. Упершыню Рэзэкнэ згадваецца ў 1285 годзе пад назвай ''Rositten'' (''Розітэн''). У 1582 годзе, згодна з [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскім мірам]], які быў падпісаны ў выніку [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]], Рэзэкнэ апынуўся ў складзе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. У XVII стагоддзі горад атрымаў [[Магдэбургскае права]]. У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1772 годзе Рэжыца апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], спярша ў Пскоўскай губерні, з 1776 у Полацкай губерні, а з 1802 — у [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. У 1772 годзе стала цэнтрам [[Рэжыцкі павет|павета]] і ў 1773 годзе яна атрымала статус горада. У пачатку XX стагоддзя ў Рэжыцы развіваецца прамысловасць, горад расце. У 1914 годзе колькасць насельніцтва склала 23 тысячы чалавек. У 1917 годзе горад прымае Першы з’езд латышоў і латгалаў. З атрыманнем Латвіяй незалежнасці, Рэзэкнэ стаў цэнтрам латгальскай культуры. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} === Нацыянальны склад === Станам на 2018 год нацыянальны склад жыхароў Рэзэкнэ выглядаў наступным чынам<ref>[https://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/1aaaa/ISPN_Pasvaldibas_pec_TTB.pdf Iedzīvotāju skaits pašvaldībās pēc nacionālā sastāva] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200924154309/https://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/1aaaa/ISPN_Pasvaldibas_pec_TTB.pdf |date=24 верасня 2020 }}{{ref-lv}}</ref>: * Латышы (у т.л. латгальцы) — 13 820 чалавек * Рускія — 13 609 чалавек * Палякі — 690 чалавек * Яўрэі — 470 чалавек * [[Беларусы Латвіі|Беларусы]] — 455 чалавек * Украінцы — 381 чалавек == Адукацыя і культура == * [[Рэзэкнэнская тэхналагічная акадэмія]] == Славутасці == * Руіны [[Рэзэкненскі замак|Рэзэкненскага замка]] * [[Сабор Сэрца Ісуса (Рэзэкнэ)|Сабор Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] * [[Касцёл Маці Божай Балеснай (Рэзэкнэ)|Касцёл Маці Балеснай]] * Лютэранская [[Траецкая царква (Рэзэкнэ)|Траецкая царква]] * Стараверская [[Царква Святога Мікалая (Рэзэкнэ)|Царква Святога Мікалая]] * Драўляная [[Зялёная сінагога (Рэзэкнэ)|(г.зв. «Зялёная») сінагога]] * Помнік «[[Latgales Mara]]» * [[Музей гісторыі і культуры Латгаліі]] == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Івета Апкална]] — латвійская арганістка і піяністка * [[Ілзэ Вінькеле]] — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч * [[Уладзімір Васільевіч Друшчыц]] (1916—1983) — савецкі палеантолаг і стратыграф. * [[Антоній Спрынговіч]] — рыжскі арцыбіскуп * [[Юрый Тынянаў]] — расійскі пісьменнік, крытык, літаратуразнаўца * [[Фрыдрых Эрмлер]] — савецкі кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст * [[Жанна Юшканэ]] — латвійкая біятланістка == Галерэя == <gallery> Rėzeknė_Cathedral.jpg|[[Сабор Сэрца Ісуса (Рэзэкнэ)|Сабор Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] Rēzeknes_pareizticīgo_baznīca_2000-10-14.jpg|Царква Нараджэння Багародзіцы Rēzeknes_Svētās_Trīsvienības_luterāņu_baznīca.jpg|[[Траецкая царква (Рэзэкнэ)|Траецкая царква]] (лютэранская) Rezekne_Old_Believers_church.jpg|[[Царква Святога Мікалая (Рэзэкнэ)|Царква Святога Мікалая]] (стараверская) Externalsynagrezekne.jpg|Зялёная сінагога Rezekne_castle_mound.jpg|Замкавая гара </gallery> == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.rezekne.lv/rezeknes-zinas/ Сайт Рэзэкнэ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140228001920/http://rezekne.lv/rezeknes-zinas |date=28 лютага 2014 }} * [http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2012/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120715075146/http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2012/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf |date=15 ліпеня 2012 }}{{ref-lv}} {{Гарады Латвіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэзэкнэ| ]] 0cpxjotl255ubxkibv5yvbwfsszkeq5 0 60523 5157417 5127850 2026-06-22T18:53:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157417 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = Trapa natans flower.jpg | image title = | image descr = | regnum = Расліны | ref = | comment = | rang = Від |parent = Trapa | latin = Trapa natans | author = [[L.]] | syn = | typus = | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | wikispecies = Trapa natans | commons = Category:Trapa natans |iucnstatus = LC |iucn =164153 | itis = 27170 | ncbi = 22666 | eol = 582969 | grin = 36824 | ipni = 614405-1 |tpl = kew-2519351 }} '''Вадзяны арэх плывучы''', '''Чылім''' (''Trapa natans'') — [[аднагадовыя расліны|аднагадовая]] [[Водныя расліны|водная расліна]] сямейства {{bt-bellat|Вадзянаарэхавыя|Trapaceae}}, паходзіць з паўднёвых раёнаў [[Еўразія|Еўразіі]] і [[Афрыка|Афрыкі]]. Расце ў азёрах, [[затока]]х і [[старыца]]х рэк з павольным цячэннем, вырастае да 5 м у даўжыню. У расліны характэрны [[плод]], які вонкава нагадвае галаву [[Bovinae|быка]], з адным буйным [[крухмал]]істым [[насенне]]м. Дзеля гэтага насення расліна культывуецца ў [[Кітай|Кітаі]], як мінімум, ужо тры тысячы гадоў. Насенне чыліму варыцца і ўжываецца як лёгкая [[закуска]]. == Назва == Вадзяны арэх плаваючы, вадзяныя арэхі, калёныя арэхі<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|132}}</ref>, каменныя арэхі<ref>[[Канстанцін Аляксандравіч Чалоўскі|Чоловский К.]] Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.</ref>. == Апісанне == [[Файл:Illustration Trapa natans1.jpg|thumb|left|Чылім. {{Бат.іл.|Тамэ}}]] Аднагадовая [[Трава|травяністая]] расліна з разеткай [[Ліст|лісця]] дыяметрам 10—30 см, якая плавае на вадзе, і тонкім разгалінаваным падводным сцяблом даўжынёй 60—160 см, каля асновы з пучкамі доўгіх ніткападобных [[Корань расліны|каранёў]]. [[Сцябло]] чыліма знаходзіцца пад вадой, развіваецца вясной з плада і дасягае паверхні вады. Мае 3,6-5 м у даўжыню. Карані зеленаватыя, пёрыста-галінастыя, размешчаны на пагружаным у ваду сцябле і маюць выгляд падводных лісцеў. Расліна мае два тыпу лісцяў: першы тып — падводнае — рэдукаванае, супраціўнае, лінейнае, рана ападае, размешчана ўздоўж сцябла вышэй каранёў, знаходзіцца ў тоўшчы вады; другое — надводнае — скурыстае, рамбічнае, няроўназубчастае, на доўгіх чаранках з пухіравата-ўздутымі поласцямі, якія ўтрымліваюць разетку лісця на вадзе. Ліставыя пласцінкі авальнай або рамбічнай формы, скурыстыя, няроўназубчастыя па краях, 2-3 см даўжынёй, размяшчаюцца на ўздутых да часу паспявання пладоў хвосціках 5-9 см даўжынёй, якія забяспечваюць ім дадатковую плавучасць. Кветкі адзіночныя, белыя, знаходзяцца ў [[пазуха ліста|пазухах лісця]], апыляюцца насякомымі. У кветцы па чатыры чашаліснікі, [[пялёстак|пялёсткі]] і [[Тычынка|тычынкі]]. Песцік адзін. [[Плод]] — цвёрдая арэхападобная [[касцянка]] з 4 або 2 рогападобнымі выступамі (адсюль народная назва расліны — «чортаў арэх»), на канцах якіх востразазубраныя калючкі (лёгка абламваюцца), 2-2,5 см у папярочніку. На адной расліне да 10—15 пладоў. == Распаўсюджанне і экалогія == [[Image:Water caltrop on lake.JPG|thumb|left|Зараснікі чыліма на возеры (Кітай)]] [[Файл:Trapa natans, Kotewka orzech wodny.jpg|thumb|left|Зараснікі чыліма на возеры [[Бабічак]] ({{lang-pl|Babiczak}}), [[Польшча]]]] Чылім мае шырокі [[арэал]], які ўключае амаль усю [[Афрыка|Афрыку]], многія раёны [[Азія|Азіі]] ([[Турцыя]], [[Грузія]], [[Казахстан]], [[Кітай]], [[В’етнам]] і [[Японія]], [[Індыя]] і [[Пакістан]]) і [[Еўропа|Еўропы]] (цэнтр, ўсход і поўдзень). Месцы росту: прыбярэжныя зоны слабапраточных або стаячых эўтрофных вадаёмаў, часцей поймавыя [[Возера|азёры]] і старыцы, затокі [[Рака|рэк]] глыбінёй 50—200 см, на [[Глей|глеістым]] грунце ў вадзе, багатай жалезам. Утварае шчыльныя зараснікі, часам расце невялікімі групамі і адзіночнымі экзэмплярамі. У Расіі сустракаецца ў [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай частцы]], на поўдні [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]], на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]]. Усюды параўнальна рэдкі. З-за [[промысел|прамысловага]] збору пладоў магчыма поўнае знікненне. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя ў Расіі, па звестках ''Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Ефрона'', рос у некаторых месцах густа, напрыклад, у [[Дэльта ракі|дэльце]] [[Волга|Волгі]], каля [[Пенза|Пензы]] і інш., і служыў там прадметам гандлю; ў іншых месцах вымер, так, напрыклад, у [[Тросценскае возера|Тросценскім возеры]] [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]]; ды і наогул гэтая расліна ўжо тады лічылася знікаючай<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Рогульники}}</ref>. На [[Беларусь|Беларусі]] рэліктавы від, які знаходзіцца ў астраўных участках росту і асобных лакалітэтах на паўночна-ўсходняй мяжы [[арэал]]у — асноўныя месцазнаходжанні сканцэнтраваны ў паўднёва-ўсходняй і паўночна-ўсходняй частцы краіны (расце на азёрах [[Цёста]], [[Азярок (возера)|Азярок]]<ref name="rp">[http://priroda.ng.by/ru/issues?art_id=54013 Рэдкія і экзатычныя]{{Недаступная спасылка}} // [http://www.priroda.ng.by/ Родная прырода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120508214612/http://www.priroda.ng.by/ |date=8 мая 2012 }}</ref>, [[Сіньша]]<ref name="redbook">[http://redbook.minpriroda.gov.by/plantsinfo.html?id=65 Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170602101850/http://redbook.minpriroda.gov.by/plantsinfo.html?id=65 |date=2 чэрвеня 2017 }} {{ref-ru}}</ref>, [[Старуха (возера, Нараўлянскі раён)|Старуха]]<ref name="bel">{{Крыніцы/БелЭн|15|||163}}</ref> і інш.). Вырошчваецца акварыумістамі. == Асаблівасці біялогіі == Цвіце ў ліпені — жніўні, пладаносіць у верасні. Размнажэнне насеннае і вегетатыўнае. Самаапыляльнік. Насенне можа заставацца жыццяздольным на працягу 12 гадоў, хоць часцей за ўсё прарастае ў першыя два гады. Расліна размнажаецца пладамі, якія аддзяляюцца ад сцябла і разносяцца цячэннем у іншыя месцы. Для прарастання насення патрэбен перыяд спакою 4—6 месяцаў і прагрэў вадаёму не ніжэй 10—12&nbsp;°C. == Ахова == Занесены ў [[Чырвоная кніга Беларусі|Чырвоную кнігу Беларусі]] з 1981 года. Расліна была ўключана ў Чырвоную кнігу РСФСР, але была выключана з Чырвонай кнігі Расіі ў 2008 годзе. У 2021 годзе вадзяны арэх быў выключаны з Чырвонай кнігі Украіны, бо расліна захапіла [[Кіеўскае вадасховішча|Кіеўскае]] і [[Канеўскае вадасховішча|Канеўскае]] вадасховішчы і стала пагрозай для рыбы<ref>[https://kyiv.depo.ua/ukr/kyiv/z-chervonoi-knigi-viluchili-roslinu-yaka-vbivae-kiivske-vodoskhovishche-202103291302211 З «Червоної книги» вилучили рослину, яка вбиває Київське водосховище]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Чырвоная кніга Беларусі|расліна|65|III}} * [http://redbook.minpriroda.gov.by/plantsinfo.html?id=65 Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170602101850/http://redbook.minpriroda.gov.by/plantsinfo.html?id=65 |date=2 чэрвеня 2017 }} {{ref-ru}} * {{Плантарыум|38851|Рогульник плавающий}} * {{ООПТ России|46303|''Trapa natans'' L. (Водяной орех плавающий, Рогульник плавающий)}}{{v|11|5|2023}} * {{з ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Водяной%20орех/|title=Водяной орех}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Плакуновыя]] [[Катэгорыя:Інвазіўныя віды раслін]] [[Катэгорыя:Ядомыя арэхі і семечкі]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]] hvxf31pah8pdgqp0em1t15njz92fe6q 0 60831 5157446 4571512 2026-06-22T19:56:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157446 wikitext text/x-wiki {{Ваеннае падраздзяленне |назва = Ваенна-Марскі Флот Расійскай імперыі |выява = |подпіс = |гады = 1696-1917 год |краіна = {{Сцяг Расіі}} [[Расійская імперыя]] |падпарадкаванне = |у складзе = [[Узброеныя сілы Расійскай імперыі]] |тып = [[Ваенна-марскія сілы]] |роля= |памер= |камандная_структура= |размяшчэнне= |мянушкі= |заступнік= |дэвіз= |колеры= |марш= |талісман= |рыштунак= |бітвы= * [[Руска-турэцкія войны]] * [[Руска-шведскія войны]] * [[Руска-японская вайна]] * [[Першая сусветная вайна]] |знакі_адрознення= |цяперашні_камандзір= |вядомыя_камандзіры= }}[[Выява:Naval Jack of Russia.svg|Гюйс ВМФ Расійскай імперыі|right|thumb|180px]] [[Выява:Naval ensign of Russia.svg|Кармавы сцяг ВМФ Расійскай імперыі|right|thumb|180px]] '''Рускі Імператарскі [[Флот]]''' <ref>[http://www.runivers.ru/lib/detail.php?ID=138453 Аренс Е. И. Русский флот. Исторический очерк] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090710094849/http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=138453 |date=10 ліпеня 2009 }} СПб.: 1904.</ref>  — флот [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Афіцыйнай датай нараджэння лічыцца [[1696]] год, год зараджэння рэгулярнага Расійскага флоту.<ref>[http://www.rusnavy.ru/petr.htm Гісторыя флоту ад Пятра I да рэвалюцыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100807145006/http://www.rusnavy.ru/petr.htm |date=7 жніўня 2010 }}</ref> Флот называўся так да [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]] (перавароту). == Першыя Раманавы == Першае трохмачтавае [[судна]], пабудаванае ў Расіі, было спушчана на ваду ў [[1636]] годзе ў падчас праўлення цара [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла Фёдаравіча]]. [[Карабель]] быў пабудаваны па еўрапейскаму [[стандарт]]у ў [[Балахна|Балахне]] караблебудавальнікамі з [[Гольштэйн]]а, [[Данія]], і быў названы [[Фрэдэрык, карабель|'' Фрэдэрык'']]. На жаль, падчас моцнага шторму, «Фрэдэрык» патануў у [[Каспійскае мора|Каспійскім моры]] ў сваё першае плаванне. Падчас [[Руска-шведская вайна 1656-1658|руска-шведскай вайны 1656—1658 гадоў]], рускія сілы захапілі шведскія крэпасці [[Даўгаўгрыва]] і Какенхаузен (перайменаваны ў Царэвіч-Дзмітрыеў) на [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіне]]. Баярын [[Афанасій Лаўрэнцьевіч Ордзін-Нашчокін]] заснаваў суднабудаўнічыя верфі ў Царэвіч-Дзмітрыеве і пачаў будаўніцтва караблёў для плавання на [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]]. Пасля сканчэння вайны Расія і [[Швецыя]] заключылі [[Кардыскі мірны дагавор]] у [[1661]] годзе, па выніках якога Расія вярнула Швецыі ўсё заваяваныя тэрыторыі і была вымушаная знішчыць усе караблі, закладзеныя ў Царэвіч-Дзмітрыеве. Ордзін-Нашчокін не страціў сваіх надзей і павярнуўся да ракі[[Волга|Волгі]] і Каспійскага мора. Атрымаўшы царскі дазвол, баярын запрасіў дацкіх караблебудавальнікаў у вёску [[Дзядзінава]], якая знаходзіцца на рацэ [[Ака]]. Будаўніцтва караблёў пачалося зімой [[1667]] года. На працягу двух гадоў яны скончылі будаўніцтва чатырох караблёў: [[Арол, фрэгат|фрэгата ''Арол'']], і трох меншых судоў. ''Арол'' скончыў сваё плаванне таксама дрэнна як і ''Фрэдэрык''- ён быў захоплены ў [[Астрахань|Астрахані]] ўзбунтаваўшыміся [[Казацтва|казакамі]] [[Сцяпан Цімафеевіч Разін|Сцяпана Разіна]]. Казакі абрабавалі і затым спалілі гэта судна. У XVII стагоддзі рускія купцы і казакі пераплылі праз [[Белае мора]] на [[коч]]ах, дасягнулі вусцяў рэк [[Лена]], [[Калыма]], і [[Індыгірка]], і заснавалі паселішча ў рэгіёне верхняга [[Амур]]а. Самым вядомым з гэтых першаадкрывальнікаў з’яўляецца [[Сямён Іванавіч Надзейна]] — у [[1648]] годзе ён праплыў па [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым акіяне]] ўсю даўжыню сучаснай Расіі, абмінуў [[Чукоцкі паўвостраў]], перасёк [[Берынгава мора]] і выйшаў у [[Ціхі акіян]]. == Флот Пятра Вялікага == [[Выява:Kronstadt Peter I.jpg|thumb|left|Помнік Пятру I, [[Кранштат]]]] Падчас [[Азоўскія паходы Пятра I|другога Азоўскага паходу 1696 года]] супраць [[Турцыя|Турцыі]], першы раз рускія вылучылі 4 [[Парусны лінейны карабель|лінейных карабля]], 4 [[брандэр]]ы, 23 [[Галера|галеры]], і 1300 [[Струга|Стругі]], пабудаваных на рацэ [[Варонеж (рака)|Варонеж]]. Пасля заваявання крэпасці [[Азоў]], [[Дзяржаўная дума|Баярская дума]] абмеркавала рапарт Пятра аб гэтым паходзе і вырашыла пачаць будаўніцтва Ваенна-Марскога Флоту [[20 кастрычніка]] [[1696]] года. Гэтая дата лічыцца афіцыйным днём нараджэння рэгулярнага Ваенна-Марскога Флоту Расіі, караблі якога былі пабудаваныя на верфі [[Варонежскае адміралцейства|Варонежскага адміралцейства]]. [[Балтыйскі флот Расійскай імперыі]] быў пабудаваны падчас [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] [[1700]]—[[1721]] гадоў. Будаўніцтва галернага флоту было пачата ў [[1702]]—[[1704]] гадах на некалькіх [[верфь|верфях]] знаходзяцца на [[Эстуарый|эстуарыях]] рэк [[Сясь]], [[Луга (рака)|Луга]] і [[Рака Алонка|Алонка]]. Для абароны заваяваных узбярэжжаў і для атак на варожыя марскія шляхі зносін у [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]] быў створаны Парусны флот з караблёў, пабудаваных у Расіі і набытых у іншых краінах. У [[1703]]—[[1723]] гадах галоўная база балтыйскага флоту знаходзілася ў [[Санкт-Пецярбург]]у, і пасля гэтага ў горадзе [[Кранштат]]. Новыя базы былі створаны ў [[Выбарг|Выбарзе]], [[Хельсінкі|Гелсінгфорсе]], [[Талін|Рэвелі]] і [[Аба (Фінляндыя)|Аба]]. Спачатку Уладзімірскі [[Прыказ|загад]] кіраваў суднабудаўнічыя справамі, пазней гэтая функцыя была перададзена Адміралцейскаму прыказу. У [[1745]] годзе Ваенна-Марскі Флот меў 130 ветразёвых караблёў, уключаючы 36 лінейных караблёў, 9 [[фрэгат]]аў, 3 [[шнява|шнявы]], 5 бандэр і 77 дапаможных судоў. [[Вяслярны флот Расійскай імперыі|Вяслярны флот]] складаўся з 396 караблёў, уключаючы ў сябе 253 галеры і [[скампавея|скампавеі]] і 143 [[Брыганціна|брыганціны]]. Караблі былі пабудаваныя на 24 верфях, уключаючы верфі ў [[Варонеж]]ы, [[Казань|Казані]], [[Перэяслаўль-Залескі|Перэяслаўлі]], [[Архангельск]]у, [[Аланец|Аланцы]], Пецярбургу і [[Астрахань|Астрахані]]. Ваенна-марскія афіцэры паходзілі з [[дваране|дваран]] — [[матрос]]ы былі [[рэкрут]]амі з простых людзей. Тэрмін службы ва флоце быў пажыццёвым. Маладыя афіцэры навучаліся ў школе матэматычных і навігацыйных навук, заснаванай у [[1701]] годзе і часта дасылаліся для навучання і практыкі за мяжу. Замежнікі часта наймаліся для ваенна-марской службы, напрыклад шатландзец [[Томас Гордан]] — камандзір Кранштацкага порта. У [[1718]] годзе была ўтворана ''[[Адміралцейств-калегія]]''- вышэйшы орган кіравання Ваенна-Марскога Флоту ў Расіі. [[Выява:Kronstadt Naval Cathedral 1.jpg|thumb|[[Марскі Нікольскі сабор, Кранштат|Марскі сабор]], Кранштат — адзін з некалькіх сабораў Ваенна-Марскога Флоту Расійскай імперыі]] Прынцыпы арганізацыі ваенна-марскога флоту, метады адукацыі і практыкі для падрыхтоўкі будучых кадраў, а таксама і метады правядзення ваенных дзеянняў былі напісаны ў марскім статуце [[1720]] года — дакуменце, заснаваным на вопыце замежных краін. [[Пётр I|Пётр Першы]], [[Фёдар Мацвеевіч Апраксін|Фёдар Апраксін]], [[Аляксей Навумавіч Сінявін|Аляксей Сінявін]], [[Навум Акімавіч Сінявін|Навум Сінявін]], [[Міхаіл Міхайлавіч Галіцын|Міхаіл Галіцын]] і іншыя, лічацца заснавальнікамі мастацтва марскога бою ў Расіі. Прынцыпы ваенна-марскога справы былі далей развітыя [[Рыгор Андрэевіч Спірыдаў|Рыгорам Спірыдавым]], [[Фёдар Фёдаравіч Ушакоў|Фёдарам Ушаковым]], і [[Дзмітрый Мікалаевіч Сянявін|Дзмітрыем Сянявіным]]. == Ваенна-Марскі Флот Расійскай імперыі ў другой палове XVIII стагоддзя == У другой палове XVIII стагоддзя Ваенна-Марскі Флот Расійскай імперыі быў узмоцнены з-за больш актыўнай знешняй палітыкі Расіі і [[Руска-турэцкія войны|руска-турэцкіх войнаў]] за [[Панаванне на моры|панаванне]] на [[Чорнае мора|Чорным моры]]. Першы раз у сваёй гісторыі Расія паслала ваенна-марскія эскадры з Балтыйскага мора ў аддалены тэатр баявых дзеянняў (гл. [[Архіпелагскія экспедыцыі рускага флоту]], [[Першая Архіпелагская экспедыцыя]]). Падчас [[Чэсменское бітва|Чэсменскай бітвы]] [[1770]] года, эскадра [[адмірал]]а Спірыдава разграміла турэцкую флатылію і дамаглася панавання ў [[Эгейскае мора|Эгейскам моры]]. У [[1771]] годзе рускае войска заваявала ўзбярэжжа [[Керчанскі праліў|Керчанскага праліва]] і захапіла [[крэпасць|крэпасці]] [[Керч]] і [[Ені-Кале]]. Пасля таго як рускія войскі падышлі да [[Дунай|Дунаю]], для абароны Дунайскага эстуарыя была сфарміравана Дунайская ваенная флатылія. У [[1773]] годзе, караблі Азоўскай флатыліі (зноў сфарміраванай у [[1771]] годзе) выйшлі ў Чорнае мора. Руска-турэцкая вайна [[1768]]—[[1774]] годоў скончылася перамогай Расійскай імперыі, у яе выніку да Расіі адышло ўсё ўзбярэжжа [[Азоўскае мора|Азоўскага мора]] і частка берагавой лініі Чорнага мора паміж рэкамі [[Паўднёвы Буг]] і [[Днестр]]. [[Крым]] быў абвешчаны незалежнай дзяржавай пад расійскім [[пратэктарат]]ам і ў [[1783]] годзе цалкам стаў часткай Расіі. У [[1778]] годзе быў заснаваны порт [[Херсон]], у якім першы карабель [[Чарнаморскі флот Расійскай імперыі|Чарнаморскага флоту]] быў спушчаны на ваду ў [[1783]] годзе. Праз год там была ўжо поўная эскадра. == Пачатак XIX стагоддзя == У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў, Ваенна-Марскі Флот Расіі стаў трэцім па велічыні ў свеце пасля [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Францыя|Францыі]]. [[Чарнаморскі флот Расійскай імперыі|Чарнаморскі флот]] меў у сваім складзе 5 лінейных караблёў і 19 фрэгатаў ([[1787]]), [[Балтыйскі флот Расійскай імперыі|Балтыйскі флот]] меў 23 лінейных карабля і 130 фрэгаты ([[1788]]). У пачатку [[XIX]] стагоддзя Ваенна-Марскі Флот Расійскай імперыі складаўся з Чарнаморскага і Балтыйскага флатоў, [[Каспійская флатылія ВМФ Расіі|каспійскай флатыліі]], Беламорскай флатыліі і [[Сібірская ваенная флатылія|Ахоцкай флатыліі]]. У [[1802]] годзе было створана Міністэрства марскіх сіл (перайменавана ў марское міністэрства ў [[1815]] годзе). У [[1826]] годзе быў пабудаваны першы ваенны [[параход]] ''[[Параход Іжора|Іжора]]''(73.6 [[Ват|кв]] або 100 [[Конская сіла|к. с.]]) ўзброены 8 [[гармата]]мі. У [[1836]] годзе быў пабудаваны першы [[параходафрэгат]] ''Богатырь''(водазмяшчэннем — 1340 [[тона|тон]], магутнасць — 117 кв (240 к. с.), ўзбраенне — 28 гармат). Між 1803 і 1855 гадамі рускія мораплавацелі здзейснілі больш за 40 [[кругасветнае падарожжа|кругасветных]] і далёкіх падарожжаў, якія адыгралі значную ролю ў асваенні [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]], розных [[акіян]]аў і ціхаакіянскага аперацыйнага рэгіёна. == Крымская вайна і яе наступствы == {{main|Крымская вайна}} [[Выява:BattleOfSinop.jpg|300px|right|thumb|[[Аляксей Пятровіч Багалюбаў|А. Багалюбаў]]. Сінопская бітва. Карціна [[1860]] года]] Павольнае эканамічнае і прамысловае развіццё Расіі ў першай палове XIX стагоддзя сталі прычынай яе адставання ад [[Еўропа|Еўропы]] ў галіне параходабудавання. Да пачатку [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] ў [[1853]] годзе Расія мела Чарнаморскі і Балтыйскі флаты, Архангельскую, Каспійскую і Камчацкую флатыліі — агульнай колькасцю ў 40 лінейных караблёў, 15 фрэгатаў, 24 [[карвет]]ы і [[брыг]]і, 16 параходафрэгатаў і г. д. Агульная колькасць асабістага складу флоту складала 91000 чалавек. [[Прыгоннае права]] мела вельмі неспрыяльны ўплыў на развіццё Ваенна-Марскога Флоту — асабліва на Балтыйскім флоце, які быў вядомы за асабліва жорсткую [[муштра|муштру]]. Дзякуючы адміралам [[Міхаіл Пятровіч Лазараў|Міхаілу Лазараву]], [[Павел Сцяпанавіч Нахімаў|Паўлу Нахімаву]], [[Уладзімір Аляксеевіч Карнілаў|Уладзіміру Карнілаву]] і [[Уладзімір Іванавіч Істомін|Уладзіміру Істоміну]] матросы Чарнаморскага флоту былі добра навучаны мастацтву ваенна-марской справы і марскім традыцыям, якія падтрымліваліся з часоў адмірала Ушакова. [[Сінопская бітва]] [[1853]] года прадэманстравала адвагу і гераізм чарнаморцаў і тактычнае мастацтва Нахімава. Падчас [[Абарона Севастопаля ў крымскай вайне 1854-1855|аблогі Севастопаля]] ў 1854—1855 гадах рускія маракі паказалі прыклад, як можна выкарыстаць усе магчымыя сродкі для абароны іх горада на моры і сушы. Па выніках [[Парыжскі мірны дагавор 1856|парыжскага мірнага дагавора 1856 года]] Расія страціла права мець ваенна-марскі флот на Чорным моры. У 1860-х гадах састарэлы Парусны флот Расійскай імперыі страціў сваё значэнне і ў выніку быў заменены на паравы. Пасля заканчэння Крымскай вайны, Расія занялася будаўніцтвам паравых [[браняносец|браняносцаў]], [[Манітор, тып караблю|манітораў]] і плавучых батарэй. Гэтыя судна аснашчаліся цяжкай [[артылерыя]]й і тоўстай [[браня|бранёй]], аднак былі ненадзейнымі ў адкрытым моры, павольнымі і не маглі плаваць на далёкія адлегласці. У 1861 годзе быў спушчаны на ваду першы баявы карабель са [[сталь]]ной бранёй — кананерская лодка ''Вопыт''. У 1869 быў закладзены першы браняносец, прызначаны для плавання ў адкрытым моры — ''[[Браняносец Пётр Вялікі|Пётр Вялікі]]''. == Канец XIX стагоддзя == Ваенна-Марскі Флот Расійскай імперыі працягваў пашырацца ў канцы XIX стагоддзя, асабліва пасля прыходу да ўлады цара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], які адчуваў уплыў амерыканскага ваенна-марскога тэарэтыка [[Альфрэд Тайер Мехэн|Альфрэда Мехэна]]. Нягледзячы на тое, што руская прамысловасць развівалася вялікімі тэмпамі, яна не магла падтрымліваць пастаянна павялічваючуюся патрэбнасць флоту, і некаторыя караблі былі замоўленыя ў Францыі, [[Германія|Германіі]], [[ЗША]] і [[Данія|Даніі]]. Французскія суднабудаўнічыя інжынеры аказалі найбольшы ўплыў на канструкцыі расійскіх караблёў. Падчас [[Грамадзянская вайна ў ЗША|амерыканскай грамадзянскай вайны]] Расія накіравала ў атлантычныя і ціхаакіянскіх парты паўночных штатаў 2 крэйсерскія эскадры. Гэтая [[Экспедыцыя рускага флоту да берагоў Паўночнай Амерыкі (1863-1864)|экспедыцыя]] стала паказальным прыкладам таго, як параўнальна малымі сіламі можна дамагацца буйных палітычных поспехаў. Вынікам прысутнасці ўсяго адзінаццаці невялікіх ваенных караблёў у раёнах ажыўленага гандлёвага суднаходства аказалася тое, што буйныя еўрапейскія дзяржавы (Англія, Францыя і Аўстрыя) адмовіліся ад канфрантацыі з Расіяй, пераможанай імі ж [[Крымская вайна|ўсяго 7 гадоў таму]]. Усведамляючы сваё адставанне, марское Міністэрства зрабіла закупкі за мяжой асноўным спосабам яго пераадолення. Існавала і практыка закупкі галаўнога карабля за мяжой, затым пабудовы серыі па ім на сваіх верфях, часам на шкоду развіццю ўласнага суднабудаўніцтва. == Руска-японская вайна == {{Main|Руска-японская вайна}} [[Выява:Variag 1904.jpg|300px|right|thumb|'''Варяг''']] У ноч [[8 лютага]] [[1904]] года [[Імператарскі флот Японіі|японскі флот]] пад камандай адмірала [[Хэйціра Тага]] пачаў ваенныя дзеянні супраць Расійскай імперыі. У выніку нечаканай атакі на [[Порт-Артур]] 2 расійскіх лінкоры былі сур'ёзна пашкоджаны [[тарпеда]]мі. Гэтая атака развілася ў [[Абарона Порт-Артура|поўнамаштабную бітву]] наступнай раніцай. Некалькі спробаў японскага флоту атакаваць расійскія караблі праваліліся з-за агню берагавой артылерыі і нежадання расійскага флоту пакінуць гавань для бітвы ў адкрытым моры, асабліва пасля гібелі адмірала [[Сцяпан Восіпавіч Макараў|Сцяпана Макарава]] [[13 красавіка]] 1904 г. Пасля няўдалых атак на Порт-Артур, японцы паспрабавалі закрыць да яго доступ — у ноч на [[13 лютага|13]]—[[14 лютага]] яны затапілі некалькі караблёў, гружаных цэментам ля ўваходу ў гавань. Як аказалася гэтыя караблі патанулі занадта глыбока, каб паўплываць на суднаходства. Спроба блакады з дапамогай баявых караблёў [[3 мая|3]]—[[4 мая]] таксама правалілася. У сакавіку віцэ-адмірал Макараў узяў пад сваю каманду першую ціхаакіянскую эскадру з мэтай зняцця японскай блакады на Порт-Артур. Да таго часу абодва бакі пачалі шырока выкарыстоўваць тактыку мініравання марскіх шляхоў паведамлення каля партоў. Першы раз у гісторыі міны карысталіся атакуючы бокам — да гэтага міны выкарыстоўваліся толькі ў абарончых мэтах для закрыцця доступу ў гавань варожым караблям. Японская тактыка прымянення мін была даволі эфектыўнай і істотна абмежавала манеўранасць рускіх караблёў. [[12 красавіка]] [[1904]] года два расійскіх браняносцы — флагман [[Браняносец Петрапаўлаўск|''Петрапаўлаўск'']] і [[Браняносец Перамога|''Перамога'']] — падарваліся на мінах на выхадзе з гавані. На працягу гадзіны ''Петрапаўлаўск'' патануў,''Перамога'' была адбуксавана ў Порт-Артур для рамонту. Макараў прыняў смерць на ''Петрапаўлаўску'', зрабіўшы выбар загінуць са сваім караблём. [[Выява:Fire of the Oil Depot Caused by Our Gunfire.jpg|300px|right|thumb|Абстрэл Порт-Артура]] Неўзабаве рускія перанялі японскую тактыку мініравання і сталі выкарыстоўваць яе ў атакуючых мэтах. [[15 мая]] [[1904]] года два японскіх браняносцы ''Ясіма'' і ''Хацусэ'' [[Знішчэнне японскіх браняносцаў «Хацусэ» і «Ясіма»|трапілі]] ў свежае міннае поле і падарваліся на двух мінах кожны. ''Ясіма'' патануў на працягу ўсяго некалькіх хвілін з 450 матросамі на борце, ''Хацусэ'' пайшоў на дно на працягу некалькіх гадзін падчас буксіроўкі ў порт. Расійскі флот зрабіў спробу прарваць блакаду і перамясціцца ва [[Уладзівасток]], аднак быў перахоплены і разгромлены ў [[Бой у Жоўтым моры|Жоўтым мора]]. Рэшткі расійскага флоту ў Порт-Артуры былі патроху потоплены нападаючай артылерыяй. Спробы прарваць блакаду з сушы таксама не ўдаліся і пасля [[Бітва пры Ляаяне|бітвы пры Ляаяне]] ў канцы жніўня, рускія сілы адступілі да Мукдэну ([[Шэньян]]). Порт-Артур паў [[2 студзеня]] [[1905]] года пасля некалькіх кровапралітных штурмаў. Расійскае камандаванне паслала Балтыйскі флот пад камандай адмірала [[Зіновій Пятровіч Раждзественскі|Зіновія Раждзественскага]] ў дапамогу асаджаным у Порт-Артуры вакол [[Мыс Добрай Надзеі|мыса Добрай Надзеі]] ў Азію. [[21 кастрычніка]] [[1904]] года яны ледзь не справакавалі вайну з Вялікабрытаніяй (саюзнік Японіі, але нейтральнае дзяржава падчас гэтай вайны) падчас [[Гульскі інцыдэнт|Гульскага інцыдэнту]], калі расійскі флот абстраляў брытанскія рыбалоўчага лодкі, прыняўшы іх за [[мінаносец|мінаносцы]]. Працягласць плавання Балтыйскага флоту дала адміралу Тага дастатковы час, каб падрыхтавацца да сустрэчы, да таго як флот меў бы магчымасць дайсці да Уладзівастока. [[Балтыйскі флот]] быў сустрэты японскімі сіламі ў [[Карэйскі праліў|Карэйскім праліве]] каля вострава [[Цусіма]]. У выніку [[Цусімская бітва|Цусімскай бітвы]] [[27 мая|27]]—[[28 мая]] [[1905]] года, больш сучасны японскі флот, саступаўшы ў колькасці, але праўзыходзіўшы расійскі флот у хуткасці і далёкасці артылерыі, бязлітасна абстраляў рускія караблі. Флот Расійскай імперыі быў цалкам разгромлены — практычна ўсе баявыя караблі загінулі або былі затопленыя экіпажам, астатнія капітулявалі, і толькі адзінкі сышлі або ў нейтральныя парты або ва Уладзівасток. == Адраджэнне флоту == Пасля фіяска ў руска-японскай вайне флот Расійскай імперыі зваліўся з трэцяга месца ў свеце на шостае месца. З 29 чэрвеня 1905 па студзень 1907 марскім міністрам быў [[Аляксей Аляксеевіч Бірылёў]], які праводзіў рэфармаванне флоту. 7 сакавіка 1906 сапраўдная (тэрміновая) служба ніжніх чыноў у флоце скарочаная да 5 гадоў. [[19 сакавіка]] [[1906]] года ўказам імператара Мікалая II у складзе Ваенна-марскога флоту Расійскай імперыі быў створаны новы род войскаў — падводныя лодкі, у строй увайшлі 10 субмарын<ref>[http://www.rian.ru/review/20080320/101760427.html Маладым падводнікам умець плаваць не абавязкова, rian.ru, 20.03.2008]</ref>. З тых часоў 19 сакавіка адзначаецца ў Расіі як прафесійнае свята — [[Дзень падводніка]]. У чэрвені [[1906]] года быў арганізаваны [[Марскі генеральны штаб]], у задачы якога ўваходзіць стратэгічнае планаванне і мабілізацыя флоту, а шырокамаштабная праграма па пашырэнню флоту была прадстаўлена на абмеркаванне [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думе]] ў [[1907]] і [[1908]] гадах, аднак была адвергнутая. [[Баснійскі крызіс]] у [[1909]] годзе зноў падняў пытанне аб пашырэнні флоту і новыя [[лінкор]]ы, крэйсеры, і мінаносцы былі замоўленыя для Балтыйскага флоту. Пагаршэнне адносін з [[Асманская імперыя|Асманскай імперыяй]] таксама справакавала пашырэнне Чарнаморскага флоту новымі лінкор тыпу [[Лінкор Імператрыца Марыя|Імператрыца Марыя]]. Расійская імперыя выдаткавала 519 [[мільён]]аў [[долар ЗША|долараў]] на ваенна-марскія патрэбы з [[1906]] па [[1913]] годы — гэта пяты па памеры бюджэт пасля [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Германія|Германіі]], [[ЗША]], і [[Францыя|Францыі]]. Пераўзбраенне таксама ўключала вялікі ўдзел замежных партнёраў — [[Крэйсер Рурык, 1906|крэйсер Рурык]] і абсталяванне іншых караблёў было замоўлена на замежных заводах. Пасля пачатку Першай сусветнай вайны караблі і абсталяванне пад будаўніцтвам у Германіі былі канфіскаваныя. Абсталяванне з Англіі часткова было перададзена саюзнікамі і часткова дастаўлена ў Расію. У іншым выпадку, набыццё падводных лодак «АГ» канструкцыі фірмы «[[Падводныя лодкі праекта 602 «Амерыканскі Голанд»|Голанд]]» ([[ЗША]]) замест будаўніцтва айчынных узораў, дазволіла стварыць новы род сіл, але адбілася адмоўна на яго мадэрнізацыі. У эпоху імклівага развіцця падводнай тэхнікі Расія была вымушаная ўтрымліваць [[Маральна састарэлая зброя|маральна састарэлыя]] лодкі, не маючы ні базы для іх забеспячэння (усё неабходнае забяспечвалася імпартам), ні грошай на замену. Калі іх зборка па кантракце была наладжана ў Расіі, вядучыя марскія краіны ўжо змянілі адно-два пакаленні лодак. У выніку лодкі, сучасныя па мерках [[1911]] (год з’яўлення класа) працягвалі служыць да сярэдзіны XX ст. == Першая сусветная вайна == {{Main|Вайна на моры (Першая сусветная вайна)}} === Балтыйскае мора === {{Main|Бітва на Балтыйскім моры (Першая сусветная вайна)}} [[Выява:Bundesarchiv Bild 183-S61670, Gestrandeter Minenkreuzer SMS Albatros.jpg|thumb|right|200px|Германскі мінны крэйсер Albatros, які выкінуўся на бераг пасля бою з рускімі крэйсерамі]] На [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]] галоўнымі супернікамі былі [[Расія]] і [[Германія]], даволі вялікая колькасць брытанскіх [[падводная лодка|падводных лодак]] праплывалі праз праліў [[Праліў Катэгат|Катэгат]] для падтрымкі расійскага флоту. Нямецкі флот быў большы і навейшы за Расійскі, а таксама меў магчымасць лёгка перакінуць караблі [[Флот адкрытага мора|флоту Адкрытага Мора]] з [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]] ў [[Балтыйскае мора|Балтыйскае]] праз [[Кільскі канал]] у выпадку неабходнасці, таму расійскі флот займаў у асноўным абаронную пазіцыю. Наступальныя аперацыі былі абмежаваныя ў перахопу канвойных перавозак паміж Швецыяй і Германіяй рускімі і брытанскімі падлодкамі, і таксама выкарыстаннем мінных палёў у атакуючых мэтах. Шырокае выкарыстанне [[Марская міна|марскіх мін]] у наступальных і абарончых мэтах абодзвюма бакамі абмежавала большую частку манеўравых дзеянняў флоту на [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходнім фронце]]. Нямецкая атака на [[Абарона Рыжскага заліва|Рыжскі заліў]] у жніўні [[1915]] года была непаспяховай, аднак паўторная спроба ў кастрычніку [[1917]] года скончылася акупацыяй астравоў у заліве ([[Аперацыя «Альбіён»]]) і пашкоджаннем рускіх караблёў, якія спрабавалі пакінуць [[Рыга|Рыгу]], якая была захопленая немцамі. Да сакавіка [[1918]] года [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыя ў Расіі]] і [[Брэсцкі мір]] дазволілі Германіі атрымаць поўны кантроль над Балтыйскім морам, нямецкі флот пачаў перавозку войскаў для падтрымкі новаспечаных незалежнай [[Фінляндыя|Фінляндыі]] і акупацыі [[Польшча|Польшчы]], [[Украіна|Украіны]] і заходняй часткі Расіі. Рэшткі Балтыйскага флоту былі эвакуіраваныя з [[Хельсінкі]] і [[Талін]]а ў [[Кранштат]] падчас [[Лядовы паход Балтыйскага флоту|лядовага паходу Балтыйскага флоту]] ў [[сакавік]]у [[1918]] года. === Чорнае мора === На Чорным моры асноўным супернікам Расіі была [[Асманская імперыя]]. Асноўнай базай Чарнаморскага флоту быў [[Севастопаль]] і яго камандзірамі былі [[Андрэй Аўгуставіч Эбергард|адмірал Эбергард]] і з [[1916]] года [[Аляксандр Васільевіч Калчак|адмірал Калчак]]. Вайна на [[Чорнае мора|Чорным моры]] пачалася пасля таго як флот Асманскай імперыі абстраляў некалькі рускіх гарадоў у кастрычніку [[1914]] года. Самымі сучаснымі караблямі ў распараджэнні турэцкага флоту былі два нямецкіх крэйсеры: [[Крэйсер Гэбен|«Гэбен»]] і [[Крэйсер Брэслау|«Брэслау»]], абодва пад камандай адмірала [[Вільгельм Сушон|Вільгельма Сушона]]. «Гэбен» быў пашкоджаны ў некалькіх баях і звычайнай яго тактыкай было адступленне ў [[праліў Басфор|Басфор]] пры з'яўленні праўзыходных сіл Расійскага флоту. Да канца [[1915]] года [[Чарнаморскі флот Расійскай імперыі|Чарнаморскі флот]] забяспечыў сабе практычна поўны кантроль над Чорным морам. Чарнаморскі флот выкарыстоўваўся таксама для падтрымкі Каўказскай арміі [[Мікалай Мікалаевіч Юдзеніч|генерала Юдзеніча]]. Летам 1916 года турэцкая армія пад камандай Вяхіп-Пашы зрабіла спробу адбіць горад [[Трабзон]] ад рускіх. Туркі пачалі прасоўванне па ўзбярэжжы ў ліпені, аднак Расійскі флот сваімі дзеяннямі здолеў істотна затармазіць іх прасоўванне з дапамогай артабстрэлу калон пяхоты і іх абозаў. Руская армія перайшла ў контрнаступленне і разбіла турэцкія сухапутныя сілы. Пасля таго як адмірал Калчак прыняў камандаванне ў жніўні [[1916]] пачалося планавае мінаванне выхаду з Басфора і падыходаў да некаторых партоў. Гэта спрыяла ўсталяванню кантролю над Чорным морем. Пасле чаго ён пачаў падрыхтоўку да Басфорскай дэсантнай аперацыі. [[Выява:ImperatritsaMariya1916Sevastopol.jpg|thumb|200px|left|«Імператрыца Марыя» у 1916 годзе]] Самай вялікай стратай Чарнаморскага флоту была гібель лінкора [[Лінкор Імператрыца Марыя|«Імператрыца Марыя»]], які выбухнуў на якары ў порце ў 1916 годзе, прабыўшы ў страі ўсяго толькі адзін год пасля спуску на ваду. Прычыны выбуху так і не былі высветленыя, на думку некаторых гісторыкаў, гэта мог быць дыверсійнай акт, па іншых — няшчасны выпадак. == Рэвалюцыя і грамадзянская вайна == [[Выява:Anarkistimatruuseja.jpg|250px|right|thumb|Рэвалюцыйныя матросы з [[Лінкор Петрапаўлаўск|лінкора «Петрапаўлаўск»]], [[Хельсінкі]], [[1917]] г.]] Рэвалюцыя і наступная [[грамадзянская вайна ў Расіі]] сталі катастрофай для флоту Расійскай імперыі. Чарнаморскі флот вясной 1918 года быў часткова захоплены немцамі ў Севастопалі, часткова выведзены ў Новарасійск, дзе затоплены па загадзе Леніна. Некаторыя захопленыя караблі былі перададзеныя немцамі Украінскай дзяржаве. У снежні караблі, якія знаходзіліся ў Севастопалі, былі захопленыя Антантай, пасля чаго некаторая іх частка была перададзена [[Узброеныя сілы Поўдня Расіі|УСПР]], пазней гэты флот прыняў актыўны ўдзел у вайне супраць бальшавікоў. Пасля паразы белых армій рэшткі Чарнаморскага флоту перайшоў у [[Бізерта|Бізерту]], [[Туніс]], дзе былі інтэрнаваныя. Балтыйскі флот у Петраградзе заставаўся практычна не крануты, аднак і ён быў [[інтэрвенцыя саюзнікаў у Расіі|атакаваны флотам Вялікабрытаніі ў 1919 годзе]]. Войскі саюзных інтэрвентаў акупавалі ўзбярэжжа Ціхага акіяна, Чорнага мора, і Арктыкі. Рускія матросы ваявалі на трох баках гэтага канфлікту — на ўкраінскай, бальшавіцкай і белай. У [[1921]] годзе матросы Балтыйскага флоту ўзнялі [[Кранштадцкае паўстанне|паўстанне]] супраць Савецкага ўрада ў [[Кранштат]]. Пакінутыя ў руках Савецкай улады нешматлікія караблі сфарміравалі ядро [[Ваенна-Марскі Флот СССР|Ваенна-Марскога Флоту СССР]]. == Гл. таксама == * [[Кандуктор]] * [[Капітан-камандор]] {{зноскі}} {{commonscat|Ships of the Imperial Russian Navy}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ваенна-марскі флот Расійскай імперыі| ]] [[Катэгорыя:Ваенна-марскія сілы гістарычных дзяржаў]] s952fcyg1nne24syrkq4pl6w9gum6to 0 63023 5157509 5150174 2026-06-22T23:58:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157509 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Валенсія}} {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Валенсія |арыгінальная назва = {{lang-es|Valencia}}, {{lang-ca|València}} |падначаленне = |краіна = Іспанія |герб = Escut_de_València.svg |сцяг = Flag of the Land of Valencia (official).svg |шырыня герба = 80 |шырыня сцяга = 150 |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = Ciutat de les Arts i les Ciències à la noche.jpg | photo2a = Valencia - El Micalet 01.jpg | photo2b = Llotja_de_la_Seda_(52043210235).jpg | photo3a = Ayuntamiento de Valencia 2012.jpg | photo3b = The Corporation (6452393677).jpg | photo4a = Valencia Port - panoramio.jpg | photo4b = Playa de El Cabanyal (Valencia) 03.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 39|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 22|lon_sec = 30 |CoordAddon = type:city(807000)_region:ES |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 138 да н. э. |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 134,65 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 15 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 810 064 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = 6016,1 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = +34 96 |паштовы індэкс = 46000-46026 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Valencia |сайт = http://www.valencia.es/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Вале́нсія''' ({{lang-es|Valencia}}, {{lang-ca|València}}) — горад у [[Іспанія|Іспаніі]], цэнтр [[Валенсія (аўтаномная супольнасць)|аўтаномнай супольнасці Валенсія]] і аднайменнай правінцыі. Трэці па колькасці жыхароў горад Іспаніі пасля [[Мадрыд]]а і [[Барселона|Барселоны]]. Валенсія мае статус глабальнага горада<ref>[http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html The World According to GaWC 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120527184751/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |date=27 мая 2012 }}. Globalization and World Cities Study Group and Network, Loughborough University.</ref>. Порт Валенсіі з’яўляецца найбуйнейшым у [[Міжземнае мора|Міжземным моры]]. Горад быў заснаваны як рымская калонія ў [[138 да н.э.|138 годзе да н.э.]] Размешчаны на берагах часткова асушанай ракі [[Турыя (рака)|Турыя]], на ўсходнім узбярэжжы [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]]. Гістарычны цэнтр горада з’яўляецца адным з найбуйнейшых у Іспаніі і займае тэрыторыю ў прыкладна 169 акраў<ref>[http://www.ayto-valencia.es/ayuntamiento/webs/estadistica/inf_dtba/pub/Districte_01.pdf Districte 1. Ciutat Vella]. Oficina d’Estadística. Ajuntament de València </ref>. У Валенсіі маецца вялікая колькасць старажытных помнікаў, культурных славутасцей, што робіць яе адным з самых папулярных турыстычных месцаў у краіне. Мастацкія музеі Валенсіі маюць вялікую калекцыю карцінаў з [[14 стагоддзе|XIV]] па [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзя]], у тым працы [[Дыега Веласкес|Веласкеса]], [[Эль Грэка]], [[Франсіска Гоя|Гоі]] і іншых мастакоў<ref>[http://museobellasartesvalencia.gva.es/ Museo de bellas artes de Valencia]. www.museobellasartesvalencia.gva.es.</ref>. Традыцыйная іспанская страва, [[паэлья]], ўзнікла ў Валенсіі. == Гісторыя == Валенсія была заснавана рымлянамі ў [[Франсіска Гоя|137 годзе да н.э.]], і, дзякуючы спрыяльным кліматычным умовам, горад ператварыўся ў адзін з самых заможных сельскагаспадарчых гарадоў [[Еўропа|Еўропы]] старажытных часоў. Зараз [[сельская гаспадарка]] таксама з’яўляецца адной з найважнейшых галінаў эканомікі гораду. Валенсія — лідар сярод сусветных экспарцёраў [[цытрусавыя|цытрусавых]] (пераважна ў [[ЗША]]). [[Файл:Chaime I d'Aragón.jpg|thumb|200px|злева|[[Хаймэ I Заваёўнік]] скарыў маўрытанскую Валенсію]] Рымскі перыяд гісторыі Валенсіі завяршыўся ў [[413]] годзе, калі Валенсія была захоплена [[вестготы|вестготамі]]. У [[714]] годзе горад заваявалі [[маўры]], уключыўшы горад у склад [[Кордаўскі халіфат|Кордаўскага халіфату]]. Пад ісламскім валадарствам зноў аднавілася актыўнае развіццё Валенсіі, якое практычна спынілася ў перыяд панавання вестготаў. Ужо да [[718]] годзе насельніцтва горада дасягнула 15 тысяч чалавек. Пачатак [[11 стагоддзе|XI стагоддзя]] з’яўляецца эпохай найвышэйшага росквіту маўрытанскай Валенсіі, якая стала сталіцай маўрытанскага каралеўства, якое ўтварылася пасля развалу халіфата. Вестготы і маўры ([[6 стагоддзе|VI]]—[[13 стагоддзе|XIII стст.]]), якія захапілі рэгіён пасля рымлян, удасканалілі сістэму арашальных [[Канал (гідраграфія)|каналаў]], вырошчвалі апэльсінавыя, гранатавыя і лімонныя дрэвы, [[рыс]]. Менавіта ў гэты перыяд была закладзена аснова [[тэкстыльная прамысловасць|тэкстыльнай прамысловасці]] і вытворчасці керамікі, якімі славіцца рэгіён. Гістарычна, з часоў [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]], і пазней у перыяд панавання мусульман на [[Іберыйскі паўвостраў|Іберыйскім паўвостраве]], горад быў цэнтрам гандлю. У [[1094]] годзе легендарны іспанскі палкаводзец Радрыга Дыяс дэ Вівар, больш вядомы як [[Сід Кампеадор]], здолеў захапіць Валенсію і вызваліць яе ад маўраў, пасля чаго кіраваў горадам аж да сваёй гібелі ў [[1099]] годзе. За перыяд свайго кіравання Сід ператварыў Валенсію з мусульманскага горада ў адзін з найбуйнейшых хрысціянскіх цэнтраў Іспаніі таго часу, у прыватнасці, да [[1096]] года ўсе мусульманскія мячэці Валенсіі былі альбо знішчаны, альбо ператвораны ў цэрквы. У [[1102]] годзе ў горадзе зноў усталявалася ісламскае валадарства. Як і для ўсёй Іспаніі таго часу, гэты перыяд характарызуецца мірным суіснаваннем хрысціян, мусульман і [[іўдаізм|іўдзеяў]] ва ўмовах рэлігійнай цярпімасці. У [[1238]] годзе Валенсія была другі раз вызвалена ад арабскага валадарства, увайшоўшы ў [[Арагонскае каралеўства]] ([[13 стагоддзе|XIII]]—[[18 стагоддзе|XVIII стст.]]). У [[16 стагоддзе|XVI стагоддзі]] горад набыў незвычайны росквіт і замацаваў за сабой тытул «фінансавай сталіцы Міжземнамор’я». У перыяд [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў]] Валенсія стала месцам знаходжання рэспубліканскага ўрада і фактычна часовай сталіцай Іспаніі. У апошнія дзесяцігоддзі Валенсія ператварылася ў адзін з самых папулярных турыстычных цэнтраў краіны. == Прамысловасць == Судна- і маторабудаванне, вытворчасць чыгуначнага абсталявання. Пладова-агароднінная, тэкстыльная, хімічная прамысловасць. Цэнтр сельскагаспадарчага раёна (цытрусавыя, агародніна, рыс). == Навука, адукацыя, культура == Дзейнічаюць 2 ўніверсітэты (адзін з іх з 1500). Музей прыгожых мастацтваў (з археалагічным музеем). == Транспарт == Вузел чыгунак і аўтадарог. Марскі порт. Міжнародны аэрапорт. == Планіроўка і архітэктура == Унутры бульварнага кальца (на месцы старажытных сцен) — стыхійная забудова Старога горада са шматлікімі садамі, помнікамі маўрытанскага дойлідства, з каляровай маёлікавай абліцоўкай, цэрквамі і палацамі, упрыгожанымі багатай скульптурнай разьбой. Захаваліся архітэктурныя помнікі. Гатычны сабор (XIII—XVIII ст.; інтэр’ер у стылі «чурыгерэска», XVII—XVIII ст.), шаўковая біржа «Лонха дэ Седа» (XV ст.), Калехіо дэль Патрыярка (1586—97, праект Х. Б. дэ Эрэры), палац Агуас (цяпер Музей керамікі; 1740—46). На подзень ад Старога горада — рэгулярная забудова раёнаў XIX—XX ст. Горад вядомы манументальнай скульптурай XIX—XX ст. == Вядомыя асобы == * [[Арнольд з Вілановы]] * [[Хасэ Вергара-Хімена]] * [[Марыя Тэрэса Фернандэс дэ ла Вега Санс]] * [[Хуан Луіс Вівес]] * [[Аўзіяс Марк]] * [[Хуан Хеновес]], іспанскі мастак Валенсію наведаў манах-бернардзінец [[Ювеналій Харкевіч]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Валенсія}} {{Сталіцы правінцый Іспаніі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады аўтаномнай супольнасці Валенсія]] [[Катэгорыя:Валенсія| ]] [[Катэгорыя:Муніцыпалітэты правінцыі Валенсія]] qrq4rcz9k5pb5eirx3wydgiuqlvx5la 0 64889 5157477 4685522 2026-06-22T20:56:56Z Bk1949 50943 5157477 wikitext text/x-wiki '''Інтэрме́дыя''' (ад {{lang-la|intermedius}} — тое, што знаходзіцца пасярэдзіне): * '''Інтэрмедыя''' — невялікая [[п'еса]] або сцэна, звычайна камічнага характару, разыгрываецца паміж асноўнымі дзеямі п’есы ([[Драма (жанр)|драмы]] або [[Опера|оперы]]); то самае, што і інтэрлюдыя («міждзеянне»). Узнікла ў рэнесансным тэатры ў XV ст., распаўсюдзілася ў тэатрах [[Італія|Італіі]], [[Англія|Англіі]], [[Іспанія|Іспаніі]] XVI—XVII стст., а таксама рускім і ўкраінскім школьных тэатрах XVII—XVIII стст. З оперных інтэрмедый развілася [[опера-буфа]] (класічны ўзор — «Служанка-пані» [[Джавані Батыста Пергалезі|Пергалезі]], 1733). У сучасным тэатры інтэрмедыя захавалася як устаўная камічная або музычная сцэна ў спектаклі. * '''Інтэрмедыя''' ў [[музыка|музыцы]] — прамежкавы эпізод, які падрыхтоўвае і злучае розныя тэмы ў [[Фуга|фузе]]; часам завецца інтэрлюдыяй. Падрыхтоўчая частка для ўсёй фугі — [[экспазіцыя]]. {{ВС}} [[Катэгорыя:Тэатральная тэрміналогія]] jpnbiizsk6ojkkx27l4o0w4cyvo9hqt 0 66673 5157620 4394711 2026-06-23T10:11:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157620 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Грушэцкі}} {{Картка:Асоба |імя = Васіль Грушэцкі |арыгінал_імя = |партрэт = |памер = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = {{месца нараджэння|Магілёў}} |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Васіль Фёдаравіч Грушэцкі''' ({{lang-ru|Василий Фёдорович Грушецкий}}) — [[стацкі саветнік]] у г. [[Магілёў|Магілёве]], прафесар, настаўнік 1-й [[Варшава|Варшаўскай]] рускай гімназіі, аўтар падручнікаў<ref name="Грушецкий">{{cite web| author =Теплов| date =2008-02-20| url =http://rosgenea.ru/forum/viewtopic.php?f=3&t=5| title =Грушецкие| work =| publisher =Центр Генеалогических Исследований| accessdate =2010-10-26| lang =| url-status =dead}}</ref>. == Біяграфія == Васіль Грушэцкi быў жанаты з дачкой польскага паўстанца. У 1850-х г. быў [[Стацкі саветнік|стацкім саветнікам]] у г. [[Магілёў|Магілёве]]. У 1860-х гадах пераязджае ў [[Варшава|Варшаву]], дзе працуе настаўнікам 1-й Варшаўскай рускай гімназіі. === Дзеці === # Ніна — скончыла [[Магілёў|Магілёўскую]] жаночую гімназію ў 1889 г. Муж — Атрыганьеў Канстанцін, паручнік 162-га пяхотнага Ахалцыхскага палка, удзельнік руска-японскай вайны. Затым — палкоўнік, камандзір 106-га пяхотнага Уфімскага палка<ref>{{cite web|author=|date=|url=http://www.grwar.ru/persons/persons.html?id=2909|title=Отрыганьев Константин Прокофьевич|publisher=|accessdate=2010-11-19|lang=}}</ref>, памёр ад ран у нямецкім палоне ў сакавіку 1915 г. Дзеці ад шлюбу: Ася, Нона, Зоя, Георгій. # Барыс — у спісе афіцэраў РІА на 1909 г. — капітан 162-га пяхотнага Ахалцыхскага палка. У перыяд 1910—1913 г. застрэліўся. Полк на той момант кватэраваў у Казані. Абставіны самагубства невядомы. # Вадзім. # Аляксей — па сканчэнні Магілёўскай мужчынскай гімназіі ў 1897 г. паступіў у Пецярбургскі ўніверсітэт на юрыдычны факультэт. Сябра РСДРП. За актыўную рэвалюцыйную дзейнасць арыштаваны ў 1905 г. Пасля году зняволення, у 1907 г. адпушчаны пад паручыцельства мужа старэйшай сястры падпалкоўніка Атрыганьева К. П. Ад рэвалюцыйнай дзейнасці адышоў. Залічаны вольнапрызначаным у 162-й пяхотны Ахалцыхскі полк. Пасля скончыў [[Тартускі ўніверсітэт|Юр’еўскі (Дэрпцкі) універсітэт]]<ref>{{cite web| author =| date =| url =http://wap.1914.borda.ru/?1-12-200-00000457-000-10001-0| title =Теплов| work =памятные книжки и адрес-календари губерний|publisher =| accessdate = 2010-11-19| lang =}}</ref>. Адвакат. Жыў да 1922 г. ў [[Харкаў|Харкаве]]. Жонка — Янчэўская Марыя. З 1923 г. працаваў у Маскве па пратэкцыі былых таварышоў па партыі. # Вера — ў шлюбе Нікіціна # N == Падручнікі, выдадзеныя В. Грушэцкім == * «Первоначальное знакомство с русским языком для польских детей». ''Варшава'',1867 г.; * «Изборник как пособие при практическом изучении русского языка». ''Варшава'', 1868 г.; * «Русская и церковно-славянская грамота со статьями для чтения». ''Варшава'', 1870 г.<ref name="Грушецкий" />. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Грушэцкі Васіль Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Стацкія саветнікі]] lq5pvzsgu0rsra8ke1cd930sk3i9890 0 76712 5157617 5152549 2026-06-23T10:07:23Z CommonsDelinker 151 Replacing Flag_of_Peru_(state).svg with [[File:War_flag_of_Peru.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, this is the war flag [ht 5157617 wikitext text/x-wiki {{Картка сцяга |назва = Сцяг Рэспублікі Перу |суб'ект = [[Перу]] |выява = Flag of Peru.svg |подпіс = {{FIAV|010011}} ---- [[Выява:War flag of Peru.svg|250px]] <br />{{FIAV|100100}} |заснаваны = {{fd|25|02|1825}} |заснаваны2 = {{fd|25|08|1838}} |прапорцыя = 2:3 |аўтар = [[Хасэ дэ Сан-Марцін]] |выява1 = State flag of Peru.svg |прапорцыя2 = {{FIAV|001000}} 2:3 }} Паводле легенды, генерал [[Хасэ дэ Сан Марцін]], з'явіўшыся ў [[Перу]] ў [[1820]] годзе, убачыў шмат [[фламінга]]. Прыняўшы гэта за добры знак, ён вырашыў, што чырвоны і белы павінны стаць колерамі перуанскага легіёна, які ён стварыў, каб вызваліць Перу. Белы колер сімвалізуе мір, годнасць і прагрэс, чырвоны - вайну і адвагу. {{Паўднёвая Амерыка паводле тэм|Сцяг|Сцягі}} {{Перу ў тэмах}} {{rq|stub|sources}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Перу]] [[Катэгорыя:Сцягі дзяржаў|Перу]] lld6029xwi6587qw433ydas807c9tce 0 78264 5157522 5049961 2026-06-23T03:33:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157522 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Таўлай}} {{пісьменнік}} '''Валянцін Паўлавіч Таўла́й'''{{sfn|БелЭн|2002}}{{sfn|ЭГБ|2001}} (псеўд.: Усяслаў Барвінец, Янка Бунтар, Васіль, Ілюк Прышчэпа (з [[Янка Брыль|Я. Брылём]]), Паўлюк Сірата, В. Тарскі і інш.; {{ДН|26|1|1914|8|2}}, [[Баранавічы]] — {{ДС|27|4|1947}}, {{МС|Мінск||}}) — беларускі [[паэт]], [[літаратуразнавец]], грамадскі дзеяч. == Біяграфічныя звесткі == Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка. Дзяцінства прайшло ў вёсцы [[Рудаўка (Слонімскі раён)|Рудаўка]] на Слонімшчыне. Вучыўся ў польскай школе ў [[Ліда|Лідзе]], у той перыяд ён напісаў свой першы верш — «Верабейкі» (''«Wrobelki»'', на [[польская мова|польскай мове]])<ref name="lidanews.by">[http://www.lidanews.by/news/r1/ku1/2356-galina-ta-laj-u-lidze-zhyvuc-sapra-dnyja-nashchadki-majgo-backi lidanews.by]</ref>. Навучаўся ў [[Слонімская настаўніцкая семінарыя|Слонімскай настаўніцкай семінарыі]], у 1925 годзе выключаны за адмову запісацца палякам. У 1927—1929 гадах вучыўся ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], у лютым 1928 года за ўдзел у арганізацыі вучнёўскай забастоўкі выключаны, пад паліцэйскім канвоем адпраўлены да бацькоў. За падпольную камсамольскую дзейнасць арыштаваны 28.8.1929, знаходзіўся ў зняволенні ў Слонімскай і Гродзенскай турмах (1929—1930). З кастрычніка 1930 года ў [[БССР]]. У 1930—1932 гадах працаваў у [[Рэчыца|Рэчыцы]] інструктарам райкама камсамола, у газеце «[[Звязда (1917)|Звязда]]», вучыўся на газетным аддзяленні літаратурнага факультэта [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. [[Файл:Партрэт Таўлая. 1930-я гг..jpg|left|thumb|«Партрэт Таўлая». 1930-я. [[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Р. Семашкевіч]]]] У снежні 1932 года В. П. Таўлай накіраваны на падпольную работу ў [[Заходняя Беларусь|Заходнюю Беларусь]]. Член Цэнтральнай рэдакцыі [[КПЗБ]] ў [[Варшава|Варшаве]], адзін з фактычных рэдактараў «[[Беларуская газета (1933)|Беларускай газеты]]» і яе дадатку «Літаратурная старонка» — легальных неафіцыйных органаў КПЗБ у [[Вільня|Вільні]]. Прадстаўнік ЦК КПЗБ у Цэнтры нацыянальна-вызваленчага руху Заходняй Беларусі. У снежні 1933 адзін з арганізатараў Літаратурнага фронту сялянска-рабочых пісьменнікаў. Арыштаваны 4 студзеня 1934 года пры спробе пераходу польска-савецкай мяжы. Змешчаны ў турму ў [[Вілейская турма|Вілейцы]]<ref>[http://www.rh.by/by/39/120/504 Тайны муроў Вілейскай турмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111145224/http://www.rh.by/by/39/120/504 |date=11 лістапада 2013 }}//«[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. Асуджаны на 8 гадоў турмы; змешчаны ў Гродзенскі астрог. У верасні 1939 года вызвалены з турмы [[РСЧА|Чырвонай Арміяй]]. У 1939—1941 гадах працаваў у лідскай раённай газеце «Уперад». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] з 1941 года. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] быў сувязным партызанскага атрада імя Р. Катоўскага [[Партызанская брыгада імя Ф. Э. Дзяржынскага (К. Ф. Шашкін)|брыгады імя Ф. Дзяржынскага]] [[Баранавіцкае партызанскае злучэнне|Баранавіцкага злучэння]] (1942—1944), разведчыкам, кіраўніком наваградскай агентурнай сеткі спецгрупы «Буравеснік» (студзень — ліпень 1944). У верасні 1943 года арыштаваны [[Служба бяспекі (Трэці рэйх)|СД]] у Лідзе, вызвалены з дапамогай беларускіх паэтаў, палітычных і ваенных дзеячаў<ref>Маракоў 2003</ref>. З канца лета 1944 года — адказны сакратар навагрудскай раённай газеты «Звязда». У 1945—1947 гадах — старшы навуковы супрацоўнік і намеснік дырэктара [[Літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурнага музея Янкі Купалы]]. [[Файл:Pomnik Valancinu Taŭlaju.JPG|left|thumb|Помнік Валянціну Таўлаю, [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковыя могілкі, Мінск]]]] Пахаваны ў Мінску на [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілках]]. == Творчасць == Друкавацца пачаў у 1928 годзе (газета «Сіла працы», [[Вільня]]). Як паэт-рэвалюцыянер фарміраваўся ў камуністычным падполлі (паэма «Непераможная» выдадзена на шапірографе, Вільня, 1928). У першым пасмяротным зборніку «Выбранае» (1947) змешчаны палымяныя паэтычныя цыклы астрожных вершаў («Лукішскія вершы», «Таварышу маёй вясны», «Бацьку») і паэм («Таварыш», «Песня пра сухар»). Раскрыў мужнае аблічча рэвалюцыянера 1930-х гадоў, характэрныя рысы якога — глыбокае лірычнае перажыванне і ўнутраная гатоўнасць высокага ахвяравання, асэнсаванне сутнасці пройдзеных змагарных шляхоў і барацьбы як агульначалавечай праблемы разняволення свету, абнаўлення жыцця. Над паглыбленнем зместу вершаў і паэм працаваў усё творчае жыццё, даводзячы іх да гранічнай мастацкай дасканаласці. Эстэтычны набытак В. Таўлая ўзнімаецца на ўзровень рэвалюцыйнай паэзіі свету{{sfn|БелЭн|2002}}. Аўтар публіцыстычных нарысаў пра рэвалюцыйна-вызваленчую і антыфашысцкую барацьбу. Пісаў літаратурна-крытычныя (пра творчасць [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[П. Пестрак]]а, [[Я. Брыль|Я. Брыля]]). Пераклаў на беларускую мову асобныя творы [[А. Міцкевіч]]а, [[Іван Андрэевіч Крылоў|І. Крылова]] і інш. == Ушанаванне памяці == Яго імем названы вуліцы ў Баранавічах, [[Вуліца Таўлая (Гродна)|Гродне]], [[Ліда|Лідзе]] і ў [[Маладзечна|Маладзечне]]<ref>[http://www.rh.by/by/190/50/5331] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305033723/http://www.rh.by/by/190/50/5331|date=5 сакавіка 2016}} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>, бібліятэка ў горадзе [[Баранавічы]]<ref>{{Cite web |url=https://tavlay-library.by/ |title=Архіўная копія |access-date=11 сакавіка 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240323153529/http://tavlay-library.by/ |archivedate=23 сакавіка 2024 |url-status=dead }}</ref>. [[Файл:Ліда дом Таўлая.jpg|thumb|[[Ліда]], дом Таўлая, 2018|злева]] У Лідзе размешчан Дом-музей В. Таўлая — філіял [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскага гісторыка-мастацкага музея]]. У 1965 годзе ў Лідзе на доме, у якім у 1939—1941 гадах жыў Валянцін Таўлай, усталявана мемарыяльная дошка<ref>Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Гродзенская вобласць /АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш.— Мн.: БелСЭ, 1986.</ref> У гонар Валянціна Таўлая на будынку рэдакцыі «[[Лідская газета|Лідскай газеты]]» ў 2014 годзе ўрачыста адкрыта памятная дошка, зробленая па праекце мясцовага скульптара Рычарда Грушы<ref name="lidanews.by" />. [[Файл:Канверт прысвечаны В.Таўлаю.jpg|злева|міні|Паштовы канверт, прысвечаны В. Таўлаю, 2014 год]] У 2014 годзе беларускай поштай выпушчаны канверт, прысвечаны Валянціну Таўлаю. == Сям’я == Дачка [[Галіна Валянцінаўна Таўлай]] (нар. 1946), этнамузыколаг. == Выбраная бібліяграфія == * Вершы і паэмы. — Мн., 1955. * Выбраныя творы. — Мн., 1958. * Творы. — Мн., 1961. * Аўтабіяграфія // Пра час і пра сябе. — Мн., 1966. * Выбр. вершы і паэмы. — Мн., 1967. * Пілую вершам краты. — Мн., 1984. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Таўла́й Валянцін Паўлавіч|[[Мікалай Мікалаевіч Арочка|Арочка М. М.]]|459}} * ''[[Уладзімір Андрэевіч Калеснік|Калеснік У.]]'' Аповесць пра Таўлая // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. 1964, № 10; 1965, № 8—9. * ''[[Мікола Арочка|Арочка М.]]'' Валянцін Таўлай. — Мн., 1969. * Валянцін Таўлай: Дакументы, успаміны, артыкулы. — Мн., 1984. * Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн., 1995. — Т. 6. * {{крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1917—1990)|Валянцін Таўлай|538—539}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Таўла́й Валянцін Паўлавіч||513}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. == Спасылкі == {{Commonscat|Valiancin Taŭlaj}} * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii/index_19831.html marakou.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305013128/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii/index_19831.html |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://slounik.org/81382.html slounik.org] * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/dzieiachy_mastactwau/taulaj/00/%D0%AD%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%8B__%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%91%D0%B2%D1%8B%D1%85__%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B3_%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0.html Этапы жыццёвых дарог змагара] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Таўлай Валянцін Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай Народнай Грамады (1941)]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Вілейскай турмы]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў]] e4hassehgp4lqr9cwhoysjvt7ydd77i 0 85541 5157565 4855222 2026-06-23T07:37:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157565 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Сычоў}} {{Навуковец}} '''Васі́ль Іо́сіфавіч Сычо́ў''' ({{ДН|13|08|1947}}, {{МН|Гомель||Гомель}} — {{ДС|4|10|2024}}{{крыніца?}}<ref>{{Cite web|url=https://history.gsu.by/2024/10/09/ushel-iz-zhizni-sychev-vasilij-iosifovich/|title=Ушел из жизни Сычев Василий Иосифович|lang=ru|website=Факультет истории и межкультурных коммуникаций. Официальная страница факультета|date=2024-10-09|access-date=11 кастрычніка 2024|archive-date=21 кастрычніка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241021004523/https://history.gsu.by/2024/10/09/ushel-iz-zhizni-sychev-vasilij-iosifovich/|url-status=dead}}</ref>, {{МС|Гомель||Гомель}}) — беларускі [[гісторык]] і [[археолаг]]. == Біяграфія == Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў 1975 годзе. У 1979—1982 гадах вучыўся ў аспірантуры Інстытута гісторыі Акадэміі навук БССР ([[Інстытут гісторыі НАНБ]]). Працаваў у [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскім дзяржаўным універсітэце]] асістэнтам кафедры гісторыі СССР і ўсеагульнай гісторыі, кафедры гісторыі СССР і БССР з 1975 па 1979, 1982 па 1992 гг.<ref>''Старовойтов М. И.'' Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины: исторический очерк / М. И. Старовойтов, А. И. Зеленкова, М. П. Савинская. — Гомель: ГГУ им. Скорины, 2005. — С. 227—228.</ref>, з 1992 асістэнт кафедры гісторыі Беларусі. З 1998 г. па 2012 старэйшы выкладчык кафедры гісторыі Беларусі<ref>[http://www.gsu.by/chairs/hisbel/ Выкладчыкі кафедры гісторыі Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110829033549/http://www.gsu.by/chairs/hisbel/ |date=29 жніўня 2011 }}</ref>. Намеснік старшыні Гомельскага аддзялення [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]]. == Навуковая дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў: археалогія Беларусі, гісторыя Беларусі канца XVIII — першай паловы XIX стст. Аўтар больш за 40 навуковых і навукова-метадычных прац. Адзін з кіраўнікоў сумеснай археалагічнай экспедыцыі ГДУ імя Ф. Скарыны і Гомельскага абласнога аддзялення грамадскага аб’яднання «Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры» ля вёскі Мохаў [[Лоеўскі раён|Лоеўскага раёна]]<ref>Лось В. [http://news.21.by/culture/2010/03/29/523913.html Дзе бруілася крыніца ці Помнік язычніцтва і хрысціянства]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сычоў Васіль Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] mfo22c5w257id28r41d71w5f4ox1wzo 0 86109 5157632 4157751 2026-06-23T10:48:13Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Макбет]] у [[Макбет (кароль Шатландыі)]] 4157751 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Макбет''' (''Macbeth''), '''Мак Бетад мак Фіндляйх''' ({{lang-gd|Mac Bethad mac Findláich}}; {{ДН|||1005}} — {{ДС|15|8|1057}}) — кароль [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыі]] ([[1040]]—1057) з Марэйскай дынастыі. Стаў персанажам класічнай трагедыі [[Шэкспір]]а «Макбет», якая не зусім адпавядае гістарычнай рэчаіснасці. == Біяграфічныя звесткі == Унук караля [[Кенет II|Кенета II]]. У 1031 годзе ён атрымаў у спадчыну ад свайго бацькі тытул графа і вобласць Моры на поўначы Шатландыі. У [[1040]] годзе паўстаў супраць свайго стрыечнага брата, караля [[Дункан I|Дункана I]], і забіў яго. Ажаніўся з дачкой [[Кенет III|Кенета III]] і стаў каралём Шатландыі. На самай справе ён дамогся трона толькі пасля чатырох гадоў грамадзянскай вайны. Яго наступнае праўленне было адзначана перыядамі грамадзянскай вайны і дынастычнага канфлікту. У адзін з дастаткова мірных перыядаў Макбет здзейсніў паломніцтва ў [[Рым]], дзе набыў вядомасць дзякуючы сваёй шчодрасці да бедных. Тым часам англасаксы падтрымалі прэтэнзіі на трон будучага караля [[Малькальм III|Малькальма III]]. У 1057 годзе Макбет быў забіты войскамі Малькальма. Пахаваны на востраве Аёна. {{зноскі}} == Літаратура == * ''English, Edward D.'' Encyclopedia of the medieval world. — Facts On File, New York 2005. ISBN 0-8160-4690-5 {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каралі шатландскія]] l27qq50bqzc1qqv52fkblxbatbf7z3w 5157636 5157632 2026-06-23T10:51:23Z Autumndancer 168015 5157636 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Макбет}} {{ДД}} '''Макбет''' (''Macbeth''), '''Мак Бетад мак Фіндляйх''' ({{lang-gd|Mac Bethad mac Findláich}}; {{ДН|||1005}} — {{ДС|15|8|1057}}) — кароль [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыі]] ([[1040]]—1057) з Марэйскай дынастыі. Стаў персанажам класічнай трагедыі [[Шэкспір]]а «Макбет», якая не зусім адпавядае гістарычнай рэчаіснасці. == Біяграфічныя звесткі == Унук караля [[Кенет II|Кенета II]]. У 1031 годзе ён атрымаў у спадчыну ад свайго бацькі тытул графа і вобласць Моры на поўначы Шатландыі. У [[1040]] годзе паўстаў супраць свайго стрыечнага брата, караля [[Дункан I|Дункана I]], і забіў яго. Ажаніўся з дачкой [[Кенет III|Кенета III]] і стаў каралём Шатландыі. На самай справе ён дамогся трона толькі пасля чатырох гадоў грамадзянскай вайны. Яго наступнае праўленне было адзначана перыядамі грамадзянскай вайны і дынастычнага канфлікту. У адзін з дастаткова мірных перыядаў Макбет здзейсніў паломніцтва ў [[Рым]], дзе набыў вядомасць дзякуючы сваёй шчодрасці да бедных. Тым часам англасаксы падтрымалі прэтэнзіі на трон будучага караля [[Малькальм III|Малькальма III]]. У 1057 годзе Макбет быў забіты войскамі Малькальма. Пахаваны на востраве Аёна. {{зноскі}} == Літаратура == * ''English, Edward D.'' Encyclopedia of the medieval world. — Facts On File, New York 2005. ISBN 0-8160-4690-5 {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каралі шатландскія]] q7o3wpp89bupg2985ydtmygsyymw6my 0 90192 5157517 4286675 2026-06-23T02:33:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157517 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Шпіталь Валь-дэ-Грас''' ({{lang-fr|Hôpital d'instruction des armées du Val-de-Grâce, HIA Val-de-Grâce}}) — [[Францыя|французскі]] ваенны [[шпіталь]], размешчаны ў 5-й акрузе [[Парыж]]а. Архітэктурны ансамбль складаецца з памяшканняў былога манастыра, барочнай царквы Валь-дэ-Грас і сучасных карпусоў. [[Выява:Val_de_Grace_dsc04637.jpg|thumb|left|Царква Валь-дэ-Грас]] [[Выява:Val_de_Grace_dsc04629.jpg|thumb|Сучасны корпус]] [[Выява:Val_de_Grace_dsc04631.jpg|thumb|Манастырскія памяшканні]] == Гісторыя == Манастыр быў заснаваны ў [[1621]] годзе французскай каралевай [[Ганна Аўстрыйская|Ганнай Аўстрыйскай]]. У [[1645]] годзе Ганна Аўстрыйская даручыла Франсуа Мансару дапоўніць ансамбль царквой, будаўніцтва якой завяршылася ў [[1647]] годзе. У 1646 годзе Ганна Аўстрыйская памерла ў апартаментах гэтага манастыра. Падчас [[Французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]] манастыр Валь-дэ-Грас быў пераўтвораны ў шпіталь. На тэрыторыі шпіталя было арганізавана ваенна-медыцынскае вучылішча, якое цяпер завецца {{lang-fr|École d'application du Service de santé des armées}}. Гэта першая медыцынская ўстанова ўзроўня ўніверсітэцкай клінікі. Сёння тут, у прыватнасці, аказваюць медыцынскую дапамогу першым асобам дзяржавы. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Paris''. Éditions du patrimoine, Paris 2008, ISBN 2757700243 * Jean-Pierre Babelon:''François Mansart''. Éditions Gallimard, Paris 1998, ISBN 2070115925 * André Chastel:''L’art français''. Band 3, Flammarion, Paris 1995, ISBN 2080101900 * Aline Dumoulin, Alexandra Ardisson, Jérôme Maingard, Murielle Antonello:''Paris d'Église en Église''. Éditions Massin, Paris 2008, ISBN 978-2-7072-0583-4 * Alexandre Gady:''La Montagne Sainte-Geneviève et le Quartier Latin''. Éditions Hoëbeke, Paris 1998, ISBN 284230067X * Jean-Marie Pérouse de Montclos:''Le guide du Patrimoine''. Paris 1994, ISBN 2010168127 * Jean-Marie Pérouse de Montclos:''Histoire de l’architecture française''. Band 2, Éditions du Patrimoine, Mengès / Paris 1999 ISBN 2856203744 == Спасылкі == * [http://fr.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0003347 Шпіталь Валь-дэ-Грас на сайце Structurae] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110614170455/http://fr.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0003347 |date=14 чэрвеня 2011 }}{{ref-fr}} * [http://en.parisinfo.com/museum-monuments/1326/ancienne-abbaye-royale-du-val-de-grace?1 Шпіталь Валь-дэ-Грас на сайце Парыжскага бюро турызму]{{ref-en}} * [http://en.parisinfo.com/museum-monuments/209/eglise-royale-du-val-de-grace?1 Église Royale du Val de Grâce — Царква Валь-дэ-Грас]{{ref-en}} {{Славутасці Парыжа}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Храмы Парыжа]] [[Катэгорыя:Бальніцы]] [[Катэгорыя:Барока]] [[Катэгорыя:V акруга Парыжа]] kuwlqvy7ld6xruyxj4tta6n00ccxuma 0 91890 5157320 5140191 2026-06-22T15:49:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157320 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Біланцы |вобласць = Гродзенская |раён = Воранаўскі |сельсавет = Жырмунскі }} '''Біла́нцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Bilancy}}, {{lang-ru|Биланцы}}) — [[вёска]] ў [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жырмунскі сельсавет|Жырмунскага сельсавета]]. == Назва == Тут сама з [[Восава (Лідскі раён)|Восава]] былі прозвішчы Біланец, Білан. Было старое літоўскае занёманскае Білановіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-G3KH-P?cat=1056124&i=476&lang=pl</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-G3KV-X?cat=1056124&i=481&lang=pl</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/14207528 |title=Архіўная копія |access-date=1 сакавіка 2026 |archive-date=18 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118192709/https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/14207528 |url-status=dead }}</ref> Ёсць латышскае ''Bilans''<ref>https://uzvardi.lv/surname/733112</ref>. == Гісторыя == Вёска Біланцы згадваецца ў вопісе парафій Лідскага дэканату 1784 года ў Гародзенскай парафіі. Належала польнаму гетману літоўскаму [[Людвік Тышкевіч|Людвіку Тышкевічу]]. Праз вёску вяла дарога з [[Асава (Воранаўскі раён)|Асавы]] на [[Жырмуны (Воранаўскі раён)|Жырмуны]]. З 1921 года ў складзе Польшчы. Паводле [[Альгерд Хамінскі|Альгерда Хамінскага]], станам на 1927—1933 гг. у гэтай вёсцы доля [[Літоўская мова|літоўскамоўнага]] насельніцтва складала 11-25 %.<ref>[https://journals.ispan.edu.pl/index.php/abs/pl/article/view/abs.2010.014 Olgierd Chomiński, Leszek Bednarczuk. Obszar językowy litewski w Państwie Polskim 1927—1933] // Acta Baltico-Slavica, 2010, 34. С. 240.</ref> З 1939 года ў БССР. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жырмунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Воранаўскага раёна]] p9o0j5e65sqkqlc40sxczw4vcidclwx 0 95116 5157584 4581409 2026-06-23T08:37:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157584 wikitext text/x-wiki {{Мастак |фон = |імя = Васіль Кандзінскі |імя пры нараджэнні = |партрэт = Vassily-Kandinsky.jpeg |шырыня = |загаловак = |дата нараджэння = 16.12.1866 (4) |месца нараджэння = [[Масква]] ([[Расійская імперыя]]) |дата смерці = 13.12.1944 |месца смерці = [[Нёі-сюр-Сен]] ([[Францыя]], каля [[Парыж]]а) |грамадзянства = |жанр = [[жывапісец]], [[Графіка (мастацтва)|графік]] і [[тэарэтык]] выяўленчага мастацтва |вучоба = прыватная студыя [[Антон Ажбэ|Антона Ашбэ]] ([[Мюнхен]]), Акадэмія Вытанчаных Мастацтваў (Мюнхен) |стыль = |працы = |заступнікі = |уплыў = |уплыў на = |узнагароды = |вікісховішча = Category:Wassily Kandinsky }} '''Васі́ль Васі́льевіч Кандзі́нскі''' ({{ДН|16|12|1866}}, {{МН|Масква||}} — {{ДС|13|12|1944}}, [[Нёі-сюр-Сен]], [[Францыя]]) — расійскі мастак, графік і тэарэтык [[выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], адзін з заснавальнікаў [[абстракцыянізм]]у. Кандзінскі паходзіў з сям’і нерчанскіх купцоў, нашчадкаў катаржнікаў. Яго бабуля была тунгускай князёўнай Ганцімуравай, а бацька быў прадстаўніком старажытнага забайкальскага ([[Кяхта]]) роду Кандзінскіх, якія паходзілі ад прозвішча князёў мансійскага Кандзінскага княства. Творчасць Васіля Васільевіча Кандзінскага — унікальная з’ява расійскага і еўрапейскага мастацтва. Менавіта гэтаму мастаку, адоранаму магутнай здольнасцю, бліскучым інтэлектам і тонкай духоўнай інтуіцыяй, наканавана было здзейсніць сапраўдны пераварот у жывапісе і стварыць першыя [[абстракцыянізм|абстрактныя]] кампазіцыі. == Біяграфія == Лёс Кандзінскага складаўся не зусім звычайна. Да трыццаці гадоў ён і не падумваў пра мастацтва. Скончыўшы ў 1893 г. юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ён пачаў працаваць над дысертацыяй, удзельнічаў у этнаграфічнай экспедыцыі на поўнач Расіі, а ў 1896 г. атрымаў запрашэнне з [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкага ўніверсітэта]] (цяпер Тарту, [[Эстонія]]) заняць пасаду прыват-дацэнта. Але ў тым жа годзе Кандзінскі раптам змяніў сваё жыццё. Нагодай для гэтага паслужыла ўражанне ад карціны «Стог сена» [[Клод Манэ|Клода Манэ]] на Французскай індустрыяльнай і мастацкай выставе ў [[Масква|Маскве]]. Адмовіўшыся ад кафедры, ён з’ехаў у [[Германія|Германію]] вучыцца жывапісу. Кандзінскі пасяліўся ў [[Мюнхен]]е, які на мяжы стагоддзяў быў прызнаным цэнтрам нямецкага [[мадэрн]]у. Займаўся спачатку ў прыватнай школе жывапісу, а пазней у Мюнхенскай акадэміі майстэрства ў Франца фон Штука. Знаходзячыся ў Германіі, Кандзінскі амаль кожны год наведваў Расію і экспанаваў свае працы на выставах Маскоўскага таварыства мастакоў, Новага грамадства мастакоў і інш. У часопісах «Свет мастацтва» і «Апалон» з’яўляліся яго артыкулы пра мастацтва Германіі, якое сыграла важкую ролю ў фарміраванні творчай асобы жывапісца. Адначасова Кандзінскага хвалявала і натхняла руская мастацкая традыцыя: абразы, старажытныя храмы, казачныя персанажы. Усе яны часта прысутнічаюць у яго працах, што кажа пра ўплыў на яго майстроў «Свету мастацтва». Кандзінскі быў прыроджаным лідарам. Ужо з [[1901]] г., ледзь скончыўшы навучанне, ён узначаліў мастацкую суполку «Фаланга», удзельнічаў у яе выставах і працаваў у створанай пры ёй школе. У [[1909]] г, майстар арганізаваў «Новае мюнхенскае мастацкае аб’яднанне», а ў [[1912]] г. — групу «Сіні вершнік». == З Расіі — назаўжды == Мастак пакінуў Расію назаўжды пасля таго, як быў пасланы ў камандзіроўку ў [[Берлін]] (1921). У [[Германія|Германіі]] выкладаў у «Баўхаўсе» (з 1922, у [[Веймар]]ы і Дэсаў), займаючыся галоўным чынам агульнай тэорыяй формаўтварэння; выказаў свой педагагічны досвед у кнізе «Кропка і лінія на плоскасці», выдадзенай на [[нямецкая мова|нямецкай мове]] ў [[1926]] годзе. Яго касмалагічныя фантазіі (графічная серыя «Малыя сусветы», 1922) знаходзяць у гэты перыяд больш рацыянальна-геаметрычны характар, збліжаючыся з прынцыпамі [[супрэматызм]]у і [[канструктывізм]]у, але захоўваючы сваю яскравую і рытмічную дэкаратыўнасць («У чорным квадраце», 1923; «Некалькі кругоў», 1926; абедзве карціны — у Музеі С. Гугенхайма, Нью-Ёрк). У 1924 майстар утварыў разам з Яўленскім, Л. Фейнінгерам і [[Паўль Клее|П. Клеэ]] аб’яднанне «Сіняя чацвёрка», уладкоўваючы з імі сумесныя выстаўкі. Выступіў як мастак сцэнічнай версіі сюіты [[Мадэст Мусаргскі|М. П. Мусаргскага]] «Малюнак з выстаўкі ў тэатры Дэсаў» (1928). Пасля закрыцця [[нацыянал-сацыялізм|нацыстамі]] «Баўхаўса» (1932) пераехаў у [[Берлін]], а ў 1933 — у [[Францыя|Францыю]], дзе жыў у [[Парыж]]ы і яго прыгарадзе Нёі-сюр-Сен. Выпрабаваўшы значнае ўздзеянне [[сюррэалізм]]у, усё часцей уводзіў у свае карціны — нароўні з ранейшымі геаметрычнымі структурамі і знакамі — аморфныя элементы, падобныя да нейкіх першасных арганізмаў, якія лётаюць у міжпланетнай пустэчы («Дамінантная крывая», 1936; «Блакітнае неба», 1940, Цэнтр Ж. Пампіду, Парыж; «Разнастайныя дзеянні», 1941, музей С. Гугенхайма, Нью-Ёрк). З пачаткам нямецкай акупацыі (1939) намерваўся эмігрыраваць у [[ЗША]] і правёў некалькі месяцаў у Пірэнеях, але ў выніку вярнуўся ў Парыж, дзе працягваў актыўна працаваць, у тым ліку над праектам камедыйнага фільма-балета, сумесна з кампазітарам Хартманам. == Прэмія Кандзінскага == З 1946 па 1961 год па ініцыятыве ўдавы мастака ў Парыжы ўручалася [[прэмія Кандзінскага]] (у Расіі адроджана ў 2007 годзе, як штогадовая нацыянальная прэмія ў галіне сучаснага мастацтва). == Зборы == == Найбольш вядомыя працы == <div style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-81.php Сіні вершнік]», 1903, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-2.php Двое на кані]», 1906, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-1.php Пярэстае жыццё]», 1907, * «[http://www.artres.com/c/htm/CSearchZ.aspx?o=&Total=161&FP=1770661&E=22SIJMY9G4YUL&SID=JMGEJNTM8KHZX&Pic=27&SubE=2UNTWAYVGS0 Рок. Чырвоная сцяна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110707170751/http://www.artres.com/c/htm/CSearchZ.aspx?o=&Total=161&FP=1770661&E=22SIJMY9G4YUL&SID=JMGEJNTM8KHZX&Pic=27&SubE=2UNTWAYVGS0 |date=7 ліпеня 2011 }}», 1909, * «[http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_4.html Сіняя гара] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080707002422/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_4.html |date=7 ліпеня 2008 }}», 1909, * «[http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_crinolines.html Дамы ў крыналінах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110715214701/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_crinolines.html |date=15 ліпеня 2011 }}», 1909, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-13.php Інтэр’ер (мая сталовая)]», 1909, * «[http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_boat_trip.html Возера] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110715214946/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_boat_trip.html |date=15 ліпеня 2011 }}», 1910, * «[http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_improvisation_vll.html Імправізацыя № 7] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110715214912/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_improvisation_vll.html |date=15 ліпеня 2011 }}», 1910, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-16.php Эцюд да „Кампазіцыя II“]», 1910, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-28.php Без назвы (Першая абстрактная акварэль)]», 1910, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-114.php Кампазіцыя IV]», 1911, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-115.php Кампазіцыя V]», 1911, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-170.php Імпрэсія III (Канцэрт)]», 1911, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-26.php Карціна з чорнай аркай]», 1912, * «[http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_17.html Карціна з белай аблямоўкай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080705164418/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_17.html |date=5 ліпеня 2008 }}», 1913, * «[http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_22.html Маленькія радасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080915040257/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_22.html |date=15 верасня 2008 }}», 1913, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-35.php Кампазіцыя VI]», 1913, * «[http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_composition_vll.html Кампазіцыя VII] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110715214758/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_composition_vll.html |date=15 ліпеня 2011 }}», 1913, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-32.php Імправізацыя. Патоп]», 1913, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-101.php Фуга]», 1914, * «[http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_moscow_1.html Масква. Чырвоная плошча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100510150947/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_moscow_1.html |date=10 мая 2010 }}», 1916, * «[http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_moscow_zubovskaya_place.html Масква. Зубоўская плошча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100510200725/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_moscow_zubovskaya_place.html |date=10 мая 2010 }}», каля 1916, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-95.php Смутнае]», 1917, * «[http://soi3.mmtel.ru/home/mastihin/Stihi0/Grey.jpg Шэры авал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081122153826/http://soi3.mmtel.ru/home/mastihin/Stihi0/Grey.jpg |date=22 лістапада 2008 }}», 1917, * «[http://www.staratel.com/pictures/kandinskiy/pic1.htm Змярканне]», 1917, * «[http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_white_oval.html Белы авал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110715214735/http://russianavantgard.com/Artists/kandinsky/kandinsky_white_oval.html |date=15 ліпеня 2011 }}», 1919, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-50.php Кампазіцыя VIII]», 1923, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-69.php У чорным квадраце]», 1923, * «[https://web.archive.org/web/20130421024854/http://img48.imageshack.us/img48/139/379322263czerwie324ib322281kit.jpg Жоўтае, чырвонае, сіняе]», 1925, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-53.php Маленькая мара ў чырвоным]», 1925, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-49.php Некалькі колаў]», 1926, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-203.php Угару]», 1929, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-56.php Далікатнае ўзыходжанне]», 1934, * «[http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_8.html Дамінантная крывая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081013200401/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_71_8.html |date=13 кастрычніка 2008 }}», 1936, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-57.php Кампазіцыя IX]», 1936, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-61.php Пярэсты ансамбль]», 1938, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-62.php Кампазіцыя X]», 1939, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-63.php Вакол круга]», 1940, * «[http://www.staratel.com/pictures/kandinskiy/pic17.htm Нябесна-блакітнае]», 1940, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-71.php Розныя здарэнні]», 1941, * «[http://www.wassilykandinsky.ru/work-235.php Апошняя акварэль]», 1944, </div> {{зноскі}} == Літаратура == * ''Рэйнгарт Л.'' Абстракцыянізм, у кн.: Мадэрнізм. Аналіз і крытыка асноўных кірункаў, М., 1969, с. 101-11. * ''Grohmann W.'' Wassily Kandinsky. Life and work, N. Y., 1958. * Baedecker. Deutschland. Verlag Karl Baedeker. 2002. — ISBN 3-8297-1004-6 * ''Schulz,Paul Otto''.Ostbauern.Köln:DuMont, 1998 — ISBN 3-7701-4159-8 == Спасылкі == * [http://www.wassilykandinsky.ru WASSILYKANDINSKY.RU — сайт аб Васілю Кандзінскім] * [http://www.artonline.ru/encyclopedia/247 Кандзінскі Васіль Васільевіч. Біяграфія і творчасць мастака на Artonline.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090123083935/http://artonline.ru/encyclopedia/247 |date=23 студзеня 2009 }} * [http://smallbay.ru/kandinsky.html Васіль Кандзінскі. Карціны і біяграфія] * [http://www.malarze.walhalla.pl/galeria.php5?art=84 '''Art Gallery''' — Кандзінскі] * [http://www.staratel.com/pictures/kandinskiy/main.htm Васіль Кандзінскі] ў бібліятэцы «Старатэль» * [http://kandinsky44.narod.ru/index.htm Кандзінскі] * [http://www.kandinsky.ru Гінеялагічнае дрэва сям’і Кандзінскіх] * [http://wassilykandinsky.narod.ru/ Васіль Кандзінскі Сайт] * [http://philologos.narod.ru/kandinsky/kandmain.htm Ліст складання] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кандзінскі}} [[Катэгорыя:Мастакі Германіі]] [[Катэгорыя:Мастакі Францыі]] [[Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Германіі]] [[Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі]] [[Катэгорыя:Мастакі рускага авангарда]] [[Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы Расіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта МДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Баўхаўса]] eenohhl7sqi1a9dxqsh68bbrz61zbe3 10 95242 5157621 5152551 2026-06-23T10:15:02Z CommonsDelinker 151 Replacing Flag_of_Peru_(state).svg with [[File:War_flag_of_Peru.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, this is the war flag [ht 5157621 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|сцягафікацыя/сцяг</noinclude>}}} | памер = {{{памер|}}} | alias = Перу | flag alias = Flag of Peru.svg | flag alias-1825 = Flag of Peru (1825–1950).svg | flag alias-1822 = Flag of Peru (1822–1825).svg | flag alias-1822-мар = Flag of Peru (1822).svg | flag alias-1820 = Flag of Peru (1821-1822).svg | flag alias-ВМС = State flag of Peru.svg | flag alias-армія = State flag of Peru.svg | flag alias-гандлёвы = War flag of Peru.svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1825 | var2 = 1822 | var3 = 1822-мар | var4 = 1820 | var5 = ВМС | var6 = армія | var7 = гандлёвы </noinclude> }}<noinclude> [[bg:Шаблон:Флагификация/Перу]] </noinclude> 7f3klu8rzmgbx5sn7ptzx54qdvbca0m 0 99591 5157533 4452672 2026-06-23T05:26:25Z Surajr7 165596 5157533 wikitext text/x-wiki {{святы}} '''Святы Себасцьян''' ({{lang-la|Sebastian}}); нар. у [[Нарбона|Нарбоне]] — {{ДС|||288}}, [[Рым]]) — рымскі легіянер, хрысціянскі святы, ушанаваны як мучанік. [[Выява:Antonello da Messina - St. Sebastian - Google Art Project.jpg|thumb|left|[[Антанела да Месіна]]. Св. Себасцьян. 1476. [[Галерэя старых майстроў]]. [[Дрэздэн]]]] [[Выява:Giovanni Antonio Boltraffio 001.jpg|thumb|left|[[Джавані Бальтрафіё]]. Св. Себасцьян. Каля 1500. [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Музей выяўленчых мастацтваў ім. А. С. Пушкіна]]]] Дзень памяці святога Себасцьяна ў Каталіцкай царкве — 20 студзеня; ў Праваслаўнай шануецца пад імем Севасціян Медыёланскі, памяць 18 снежня (па юліянскім календары). {{зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Saint Sebastian|Святы Себасцьян}} * [http://saints.sqpn.com/golden155.htm афіцыйны жыццяпіс, прынятае каталіцкай царквой] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080504225915/http://saints.sqpn.com/golden155.htm |date=4 мая 2008 }}{{ref-en}} * [http://bode.diee.unica.it/~giua/SEBASTIAN/ іканаграфія Святога Себасцьяна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080128093456/http://bode.diee.unica.it/~giua/SEBASTIAN/ |date=28 студзеня 2008 }}{{ref-en}} * [http://www.flickr.com/groups/saintsebastian/ супольнасць на Flickr прысвечаная выявам Святога Себасцьяна]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Себасцьян, Святы}} [[Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нарбоне]] [[Катэгорыя:Мучанікі]] [[Катэгорыя:Каталіцкія і праваслаўныя святыя]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Рыме]] 7b5jcqbbsf9fqujaqwib8iksdd6aqym 0 102898 5157395 1009986 2026-06-22T17:58:39Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Дронтавыя]] 5157395 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дронтавыя]] 53iiyfkgq1znam6aer2cqont7m6qbp9 0 103333 5157390 1014297 2026-06-22T17:57:42Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Дронтавыя]] 5157390 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дронтавыя]] 53iiyfkgq1znam6aer2cqont7m6qbp9 10 107085 5157608 5155440 2026-06-23T09:32:25Z Emilia Noah 155537 /* */ 5157608 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Узнагароды «Грэмі» паводле гадоў | загаловак = Узнагароды «[[Грэмі]]» | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | клас_цела = hlist | загаловак1 = Галоўныя ўзнагароды | спіс1 = * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за лепшы альбом года|Альбом года|en|Grammy Award for Album of the Year}} * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за лепшую песню года|Песня года|en|Grammy Award for Song of the Year}} * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» лепшаму новаму выканаўцу|Лепшы новы артыст|en|Grammy Award for Best New Artist}} * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за лепшы запіс года|Запіс года|en|Grammy Award for Record of the Year}} | загаловак2 = Адменныя ўзнагароды | спіс2 = [[Асоба года «MusiCares»]], [[Grammy Lifetime Achievement Award]] | загаловак3 = Узнагароды па гадах | спіс3 = * [[1-я цырымонія «Грэмі»|1959]] * [[2-я цырымонія «Грэмі»|1960]] * [[3-я цырымонія «Грэмі»|1961]] * [[4-я цырымонія «Грэмі»|1962]] * [[5-я цырымонія «Грэмі»|1963]] * [[6-я цырымонія «Грэмі»|1964]] * [[7-я цырымонія «Грэмі»|1965]] * [[8-я цырымонія «Грэмі»|1966]] * [[9-я цырымонія «Грэмі»|1967]] * [[10-я цырымонія «Грэмі»|1968]] * [[11-я цырымонія «Грэмі»|1969]] * [[12-я цырымонія «Грэмі»|1970]] * [[13-я цырымонія «Грэмі»|1971]] * [[14-я цырымонія «Грэмі»|1972]] * [[15-я цырымонія «Грэмі»|1973]] * [[16-я цырымонія «Грэмі»|1974]] * [[17-я цырымонія «Грэмі»|1975]] * [[18-я цырымонія «Грэмі»|1976]] * [[19-я цырымонія «Грэмі»|1977]] * [[20-я цырымонія «Грэмі»|1978]] * [[21-я цырымонія «Грэмі»|1979]] * [[22-я цырымонія «Грэмі»|1980]] * [[23-я цырымонія «Грэмі»|1981]] * [[24-я цырымонія «Грэмі»|1982]] * [[25-я цырымонія «Грэмі»|1983]] * [[26-я цырымонія «Грэмі»|1984]] * [[27-я цырымонія «Грэмі»|1985]] * [[28-я цырымонія «Грэмі»|1986]] * [[29-я цырымонія «Грэмі»|1987]] * [[30-я цырымонія «Грэмі»|1988]] * [[31-я цырымонія «Грэмі»|1989]] * [[32-я цырымонія «Грэмі»|1990]] * [[33-я цырымонія «Грэмі»|1991]] * [[34-я цырымонія «Грэмі»|1992]] * [[35-я цырымонія «Грэмі»|1993]] * [[36-я цырымонія «Грэмі»|1994]] * [[37-я цырымонія «Грэмі»|1995]] * [[38-я цырымонія «Грэмі»|1996]] * [[39-я цырымонія «Грэмі»|1997]] * [[40-я цырымонія «Грэмі»|1998]] * [[41-я цырымонія «Грэмі»|1999]] * [[42-я цырымонія «Грэмі»|2000]] * [[43-я цырымонія «Грэмі»|2001]] * [[44-я цырымонія «Грэмі»|2002]] * [[45-я цырымонія «Грэмі»|2003]] * [[46-я цырымонія «Грэмі»|2004]] * [[47-я цырымонія «Грэмі»|2005]] * [[48-я цырымонія «Грэмі»|2006]] * [[49-я цырымонія «Грэмі»|2007]] * [[50-я цырымонія «Грэмі»|2008]] * [[51-я цырымонія «Грэмі»|2009]] * [[52-я цырымонія «Грэмі»|2010]] * [[53-я цырымонія «Грэмі»|2011]] * [[54-я цырымонія «Грэмі»|2012]] * [[55-я цырымонія «Грэмі»|2013]] * [[56-я цырымонія «Грэмі»|2014]] * [[57-я цырымонія «Грэмі»|2015]] * [[58-я цырымонія «Грэмі»|2016]] * [[59-я цырымонія «Грэмі»|2017]] * [[60-я цырымонія «Грэмі»|2018]] * [[61-я цырымонія «Грэмі»|2019]] * [[62-я цырымонія «Грэмі»|2020]] * [[63-я цырымонія «Грэмі»|2021]] * [[64-я цырымонія «Грэмі»|2022]] * {{Не перакладзена 5|65-я цырымонія «Грэмі»|2023|en|65th Annual Grammy Awards}} * [[66-я цырымонія «Грэмі»|2024]] * [[67-я цырымонія «Грэмі»|2025]] *''{{Не перакладзена 5|68-я цырымонія «Грэмі»|2026|en|68th Annual Grammy Awards}}'' *''{{Не перакладзена 5|69-я цырымонія «Грэмі»|2027|en|69th Annual Grammy Awards}}'' | загаловак4 = Узнагароды па краінах | спіс4 = * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад Беларусі|Беларусь]] * {{Не перакладзена 5|Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад Вялікабрытаніі|Вялікабрытанія|en|List of British Grammy winners and nominees}} * {{Не перакладзена 5|Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад Германіі|Германія|en|List of German Grammy Award winners and nominees}} * {{Не перакладзена 5|Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад ЗША|ЗША|en|List of American Grammy Award winners and nominees}} * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад Расіі|Расія]] | стыль_унізе = | унізе = * [[Прэмія «Грэмі» за найлепшае кароткае музычнае відэа|Відэа]] * [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рок-альбом года|Рок-альбом]] * [[Прэмія «Грэмі» за найлепшую рок-песню года|Рок-песня]] * [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы альбом, які з’яўляецца саўндтрэкам да фільма, тэлебачання ці іншага візуальнага прадстаўлення|Саўндтрэк]] * [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Рэп-альбом]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Музыка|Грэмі]] </noinclude> 0z8sd3is24gppxrs72h7igh73oipvkz 5157610 5157608 2026-06-23T09:36:29Z Emilia Noah 155537 /* */ 5157610 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Узнагароды «Грэмі» паводле гадоў | загаловак = Узнагароды «[[Грэмі]]» | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | клас_цела = hlist | загаловак1 = Галоўныя ўзнагароды | спіс1 = * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за лепшы альбом года|Альбом года|en|Grammy Award for Album of the Year}} * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за лепшую песню года|Песня года|en|Grammy Award for Song of the Year}} * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» лепшаму новаму выканаўцу|Лепшы новы артыст|en|Grammy Award for Best New Artist}} * {{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за лепшы запіс года|Запіс года|en|Grammy Award for Record of the Year}} | загаловак2 = Адменныя ўзнагароды | спіс2 = {{Не перакладзена 5|Асоба года «MusiCares»|Асоба года «MusiCares»|en|MusiCares Person of the Year}}, {{Не перакладзена 5|Прэмія «Грэмі» за пажыццёвыя дасягненні|Grammy Lifetime Achievement Award|en|Grammy Lifetime Achievement Award}} | загаловак3 = Узнагароды па гадах | спіс3 = * [[1-я цырымонія «Грэмі»|1959]] * [[2-я цырымонія «Грэмі»|1960]] * [[3-я цырымонія «Грэмі»|1961]] * [[4-я цырымонія «Грэмі»|1962]] * [[5-я цырымонія «Грэмі»|1963]] * [[6-я цырымонія «Грэмі»|1964]] * [[7-я цырымонія «Грэмі»|1965]] * [[8-я цырымонія «Грэмі»|1966]] * [[9-я цырымонія «Грэмі»|1967]] * [[10-я цырымонія «Грэмі»|1968]] * [[11-я цырымонія «Грэмі»|1969]] * [[12-я цырымонія «Грэмі»|1970]] * [[13-я цырымонія «Грэмі»|1971]] * [[14-я цырымонія «Грэмі»|1972]] * [[15-я цырымонія «Грэмі»|1973]] * [[16-я цырымонія «Грэмі»|1974]] * [[17-я цырымонія «Грэмі»|1975]] * [[18-я цырымонія «Грэмі»|1976]] * [[19-я цырымонія «Грэмі»|1977]] * [[20-я цырымонія «Грэмі»|1978]] * [[21-я цырымонія «Грэмі»|1979]] * [[22-я цырымонія «Грэмі»|1980]] * [[23-я цырымонія «Грэмі»|1981]] * [[24-я цырымонія «Грэмі»|1982]] * [[25-я цырымонія «Грэмі»|1983]] * [[26-я цырымонія «Грэмі»|1984]] * [[27-я цырымонія «Грэмі»|1985]] * [[28-я цырымонія «Грэмі»|1986]] * [[29-я цырымонія «Грэмі»|1987]] * [[30-я цырымонія «Грэмі»|1988]] * [[31-я цырымонія «Грэмі»|1989]] * [[32-я цырымонія «Грэмі»|1990]] * [[33-я цырымонія «Грэмі»|1991]] * [[34-я цырымонія «Грэмі»|1992]] * [[35-я цырымонія «Грэмі»|1993]] * [[36-я цырымонія «Грэмі»|1994]] * [[37-я цырымонія «Грэмі»|1995]] * [[38-я цырымонія «Грэмі»|1996]] * [[39-я цырымонія «Грэмі»|1997]] * [[40-я цырымонія «Грэмі»|1998]] * [[41-я цырымонія «Грэмі»|1999]] * [[42-я цырымонія «Грэмі»|2000]] * [[43-я цырымонія «Грэмі»|2001]] * [[44-я цырымонія «Грэмі»|2002]] * [[45-я цырымонія «Грэмі»|2003]] * [[46-я цырымонія «Грэмі»|2004]] * [[47-я цырымонія «Грэмі»|2005]] * [[48-я цырымонія «Грэмі»|2006]] * [[49-я цырымонія «Грэмі»|2007]] * [[50-я цырымонія «Грэмі»|2008]] * [[51-я цырымонія «Грэмі»|2009]] * [[52-я цырымонія «Грэмі»|2010]] * [[53-я цырымонія «Грэмі»|2011]] * [[54-я цырымонія «Грэмі»|2012]] * [[55-я цырымонія «Грэмі»|2013]] * [[56-я цырымонія «Грэмі»|2014]] * [[57-я цырымонія «Грэмі»|2015]] * [[58-я цырымонія «Грэмі»|2016]] * [[59-я цырымонія «Грэмі»|2017]] * [[60-я цырымонія «Грэмі»|2018]] * [[61-я цырымонія «Грэмі»|2019]] * [[62-я цырымонія «Грэмі»|2020]] * [[63-я цырымонія «Грэмі»|2021]] * [[64-я цырымонія «Грэмі»|2022]] * {{Не перакладзена 5|65-я цырымонія «Грэмі»|2023|en|65th Annual Grammy Awards}} * [[66-я цырымонія «Грэмі»|2024]] * [[67-я цырымонія «Грэмі»|2025]] *''{{Не перакладзена 5|68-я цырымонія «Грэмі»|2026|en|68th Annual Grammy Awards}}'' *''{{Не перакладзена 5|69-я цырымонія «Грэмі»|2027|en|69th Annual Grammy Awards}}'' | загаловак4 = Узнагароды па краінах | спіс4 = * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад Беларусі|Беларусь]] * {{Не перакладзена 5|Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад Вялікабрытаніі|Вялікабрытанія|en|List of British Grammy winners and nominees}} * {{Не перакладзена 5|Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад Германіі|Германія|en|List of German Grammy Award winners and nominees}} * {{Не перакладзена 5|Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад ЗША|ЗША|en|List of American Grammy Award winners and nominees}} * [[Спіс прэтэндэнтаў на прэмію «Грэмі» ад Расіі|Расія]] | стыль_унізе = | унізе = * [[Прэмія «Грэмі» за найлепшае кароткае музычнае відэа|Відэа]] * [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рок-альбом года|Рок-альбом]] * [[Прэмія «Грэмі» за найлепшую рок-песню года|Рок-песня]] * [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы альбом, які з’яўляецца саўндтрэкам да фільма, тэлебачання ці іншага візуальнага прадстаўлення|Саўндтрэк]] * [[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Рэп-альбом]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Музыка|Грэмі]] </noinclude> am31cus48ecx9v83ntrec2as6rbby7v 100 121975 5157325 5156903 2026-06-22T15:50:55Z NirvanaBot 40832 +14 новых 5157325 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Захарыюш Мадзялеўскі|2026-06-22T15:28:36Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Заране|2026-06-22T15:05:42Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Фелікс Ляховіч|2026-06-22T14:36:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Кіні|2026-06-22T13:57:42Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Друшчыц|2026-06-22T12:34:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Жан Адры|2026-06-22T11:13:42Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|2026-06-22T10:21:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Найджэл Фарадж|2026-06-22T09:58:15Z|Zelyoniy.anton}} {{Новы артыкул|Пампей Мікалаевіч Бацюшкаў|2026-06-22T09:21:25Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Іаган Фрыдрых Кнобель|2026-06-22T07:53:24Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Батонд Роска|2026-06-22T06:11:38Z|Ellis Novak}} {{Новы артыкул|Дзік Кіні|2026-06-21T20:05:41Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Эдвард Майбрыдж|2026-06-21T19:14:26Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Ян Алаізій Кулеша|2026-06-21T15:50:48Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Мікалай Дзмітрыевіч Ізвекаў|2026-06-21T15:27:20Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Вітольд Уладзіслававіч Навадворскі|2026-06-21T14:39:37Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Пракопій Нілавіч Дабрахотаў|2026-06-21T12:22:32Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Антоній Барташэвіч|2026-06-21T11:28:31Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Пахомій Агілевіч|2026-06-21T10:55:10Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Кастанцін Васілевіч Яльніцкі|2026-06-21T10:17:03Z|Aliaksei Lastouski}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> o266vidv9bv3hd7d29z9rn2cj9z33c2 0 126414 5157541 5014995 2026-06-23T05:57:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157541 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Варняны |выява = Varniany._Church_of_St._George_03.JPG |подпіс = [[Касцёл Святога Юрыя (Варняны)|Касцёл Святога Юрыя]] |вобласць = Гродзенская |раён = Астравецкі |сельсавет = Варнянскі }} '''Варня́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Varniany}}, {{lang-ru|Ворняны}}) — [[аграгарадок]] у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Варнянскі сельсавет|Варнянскага сельсавета]]. Насельніцтва 1341 чал. (2014). == Геагрфія == Знаходзіцца з 14 км на поўнач ад [[Астравец|Астраўца]], за 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Гудагай (станцыя)|Гудагай]]. Адлегласць да Гродна 266 км. == Назва == {{няма АК 2|Назва Варнянаў балцкага паходжання і звязаная з літ. ''varnas'' «воран». Непасрэдна каля Варнянаў знаходзяцца таксама [[Гервяты]], [[Гайголі]], [[Сакалойці]], назвы якіх звязаныя з літ. ''gervė'' «жораў», {{lang-lt2|gaigalas}} «вуцяк», {{lang-lt2|sakalas}} «сокал».|15|07|2025}} == Гісторыя == [[Файл:Varniany, Abramovič. Варняны, Абрамовіч (N. Orda, 1875-77).jpg|thumb|left|220px|Сядзіба Абрамовічаў. Н. Орда, XIX ст.]] Першы пісьмовы ўспамін пра Варняны датуецца 1391 годам. Пад 1397 годам яны згадваюцца ў ліку паселішчаў, якія [[Ягайла]] перадаў Віленскаму капітулу. У 1462 годзе Марыя Сангайлава заснавала тут касцёл. У пачатку XVI стагоддзя маёнткам валодалі [[Пронскія]] і [[Свірскія]]. Апошнія збудавалі тут новы касцёл. У першай палове XVI стагоддзя часткай Варнянаў валодалі [[Чыжы (род)|Чыжы (Чыжэвічы)]], у канцы XVI стагоддзя маёнтак перайшоў у валоданне [[Абрамовічы герба «Ястрабец»|Абрамовічаў]]. [[Файл:Varniany, Rynak. Варняны, Рынак (N. Orda, 13.07.1875-77).jpg|thumb|left|220px|Касцёл Св. Юрыя. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]]] Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Варняны ўвайшлі ў склад [[Віленскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Віленскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У канцы XVI стагоддзя [[ваявода смаленскі]] [[Ян Абрамовіч]] заснаваў тут кальвінскі збор, пры якім да 1654 года дзейнічалі шпіталь і школа. У 1688 годзе Варняны атрымалі статус мястэчка. У другой палове XVIII стагоддзя адбылася рэканструкцыя цэнтральнай часткі паселішча на аснове рэгулярнай ансамблевай забудовы. Аўтарам праекту стаў віленскі архітэктар [[Аўгуст Касакоўскі]]. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Варняны апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Віленскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1880-я гады ў мястэчку было 24 будынкі, касцёл, малітоўны дом, школа, прытулак, 18 крамаў, карчма; праводзіліся штотыднёвыя таргі і 12 [[Год|рэгулярных]] кірмашоў. Пры маёнтку працавалі млын, цагельня, бровар. У другой палове XIX — першай палове XX стагоддзяў Варняны знаходзіліся ў валоданні Снядэцкіх і Хамінскіх. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў 1915 годзе мястэчка занялі нямецкія войскі. Цягам 1919—1920 гадоў у Варняны ўваходзілі польскія войскі, бальшавікі. У 1920 годзе мястэчка апынулася ў складзе [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], у 1922 годзе — у складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ашмянскім павеце [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1939 годзе Варняны ўвайшлі ў [[БССР]], дзе з 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Астравецкага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. З 25 снежня 1962 года да 6 студзеня 1965 года Варнянскі сельсавет уваходзіў у склад [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]]. <center><gallery caption="Мястэчка на літаграфіях першай паловы XIX стагоддзя" widths="150" heights="150"> Выява:Varniany, Abramovič. Варняны, Абрамовіч (J. Bruder, 1824) (3).jpg|Палац Выява:Varniany, Abramovič. Варняны, Абрамовіч (1824) (3).jpg|Палац і касцёл Выява:Varniany. Варняны (J. Bruder, 1824).jpg|Брама Выява:Varniany, Abramovič. Варняны, Абрамовіч (J. Bruder, 1824).jpg|Фрагмент парку </gallery></center> == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1885 год — каля 250 чал.{{sfn|SgKP|1895|s=940}} * '''XX стагоддзе''': 1970 год — 1284 чал., 341 двор; 1992 год — 1310 чал., 445 двароў{{sfn|ЭГБ|1994}}. * '''XXI стагоддзе''': 2014 год — 1341 чал. == Інфраструктура == У Варнянах працуюць сярэдняя школа, амбулаторыя, клуб. == Эканоміка == Цэнтр сельскагаспадарчага прадпрыемства «Варняны». == Славутасці == * [[Архітэктурны ансамбль цэнтра (Варняны)|Гістарычная забудова]] (канец XVIII — першая палова XX стст.; фрагменты) * [[Касцёл Святога Юрыя (Варняны)|Касцёл Святога Юрыя]] (1767—1769) * Сядзіба Абрамовічаў (XIX ст.) * Могілкі: старыя каталіцкія; ваенныя часоў Першай сусветнай вайны; польскіх салдат, якія загінулі ў 1920 годзе === Страчаная спадчына === * Палац Абрамовічаў (XVIII ст.) == Вядомыя асобы == * [[Доў Пінхас Каплановіч]] (1880—1932) — яўрэйскі пісьменнік<ref>{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%9A%D0%90%D0%9F%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%94%D0%BE%D0%B2-%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%85%D0%B0%D1%81 |title=Архіўная копія |access-date=25 лютага 2023 |archive-date=25 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225073123/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%9A%D0%90%D0%9F%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%94%D0%BE%D0%B2-%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D1%85%D0%B0%D1%81 |url-status=dead }}</ref> * [[Сяргей Мікалаевіч Петрушэўскі|Сяргей Петрушэўскі]] (нар. 1970) — беларускі футбаліст, трэнер. * [[Алесь Юркойць]] (нар. 1971) — беларускі краязнавец і грамадскі дзеяч. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|940—941|Worniany}} * {{Крыніцы/ЭГБ|2|Варняны|[[Валерый Шаблюк|Шаблюк В.]]|222}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Варнянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Варнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёна]] [[Катэгорыя:Варняны| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] iqn0osues8angifc7ehmubttj30fez8 4 131069 5157405 5156930 2026-06-22T18:30:26Z Emilia Noah 155537 5157405 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) :Не актуальна, гл. адказ НАН Беларусі: {{ш|НАН-Ё}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:13, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], наконт ''Не актуальна'' — перабор. Таму што [[Вікіпедыя:Кансэнсус#Кансэнсус можа змяняцца]]. І апошнім часам мы такое бачылі. Калі ў Супольнасці ёсць жаданне пераасэнсаваць кансэнсус, то чаму б і не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:34, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Кансэнсус у чым? Адмовіцца ад прызнання, што НАН рэгулюе беларускую мову? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:07, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] пры рэдагаванні артыкулаў звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле. НАН у такім разе тут ні пры чым, маеш рацыю [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 19 чэрвеня 2026 (+03) :Добра, сам выставіў - сам сябе папраўлю. Сапраўды, паводле сучасных правіл будзе Ельскі. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/158294/1/ivchenkov%20block%20Z.pdf тут] Першапачаткова думаў, што яно падпадае пад тую ж катэгорыю, што і Іерусалім, іена і г.п. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 19 чэрвеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Аргументацыя дастатковая. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:55, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] l78q0z7120w3om105oe3s585qtttghp 5157408 5157405 2026-06-22T18:32:07Z Emilia Noah 155537 5157408 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) :Не актуальна, гл. адказ НАН Беларусі: {{ш|НАН-Ё}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:13, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], наконт ''Не актуальна'' — перабор. Таму што [[Вікіпедыя:Кансэнсус#Кансэнсус можа змяняцца]]. І апошнім часам мы такое бачылі. Калі ў Супольнасці ёсць жаданне пераасэнсаваць кансэнсус, то чаму б і не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:34, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Кансэнсус у чым? Адмовіцца ад прызнання, што НАН рэгулюе беларускую мову? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:07, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] пры рэдагаванні артыкулаў звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле. НАН у такім разе тут ні пры чым, маеш рацыю [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 19 чэрвеня 2026 (+03) :Добра, сам выставіў - сам сябе папраўлю. Сапраўды, паводле сучасных правіл будзе Ельскі. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/158294/1/ivchenkov%20block%20Z.pdf тут] Першапачаткова думаў, што яно падпадае пад тую ж катэгорыю, што і Іерусалім, іена і г.п. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 19 чэрвеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] lvlvclezuot3vn5ncr6qe49pojy7anw 0 136843 5157491 4629926 2026-06-22T22:30:23Z BD2412 47613 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Georgian parliamentary election,Party List, 2012.svg]] → [[File:Georgian parliamentary election, Party List, 2012.svg]] typo in title 5157491 wikitext text/x-wiki [[Выява:Georgian parliamentary election, Party List, 2012.svg|thumb|300px|Вынікі галасавання па партыйных спісамі]] '''Парламенцкія выбары ў [[Грузія|Грузіі]]''' адбыліся [[1 кастрычніка]] [[2012]] года. Абіралася 150 дэпутатаў [[Парламент Грузіі|Парламента]] на чатырохгадовы тэрмін. 73 дэпутата былі абраны па [[Мажарытарная выбарчая сістэма|мажарытарнай сістэме ў аднамандатных акругах]], яшчэ 77 — па [[Прапарцыйная выбарчая сістэма|прапарцыйнай сістэме]] па партыйных спісах<ref name=obse.1>[http://www.osce.org/odihr/91891 GEORGIA. PARLIAMENTARY ELECTIONS 2012. OSCE/ODIHR NEEDS ASSESSMENT MISSION REPORT. 11-15.06.2012.] {{ref-en}}</ref>. Выбары прайшлі па новым выбарчым кодэксе<ref name=obse.1 />. Да двух відаў галасавання зарэгістравана 16 і 14 партый адпаведна<ref>[http://cesko.ge/files/2012/PARLAMENTIS%20ARCHEVNEBI/Kvalificiuri_Subieqtebi_eng.pdf Qualified Election Subjects] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130527081153/http://cesko.ge/files/2012/PARLAMENTIS%20ARCHEVNEBI/Kvalificiuri_Subieqtebi_eng.pdf |date=27 мая 2013 }}</ref><ref>[http://cesko.ge/files/2012/PARLAMENTIS%20ARCHEVNEBI/PARTIEBI/ELECTION_SUBJECTS_NEW.pdf Political Parties, Registered for the Parliamentary Elections of October 1, 2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130528045646/http://cesko.ge/files/2012/PARLAMENTIS%20ARCHEVNEBI/PARTIEBI/ELECTION_SUBJECTS_NEW.pdf |date=28 мая 2013 }}</ref>. 19 партыям было адмоўлена ў рэгістрацыі<ref>[http://cesko.ge/files/2012/PARLAMENTIS%20ARCHEVNEBI/PARTIEBI/PARTIEBI_UARI_ENG_NEW.pdf Political Parties, Refused to be Registered for the Parliamentary Elections of October 1, 2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130527113726/http://cesko.ge/files/2012/PARLAMENTIS%20ARCHEVNEBI/PARTIEBI/PARTIEBI_UARI_ENG_NEW.pdf |date=27 мая 2013 }}, Цэнтравыбаркам Грузіі {{ref-en}}</ref>. Да 24 верасня Цэнтравыбаркам зарэгістраваў 2806 кандыдатаў, на адно месца ў аднамандатных акругах прэтэндавалі ад 2 да 10 чалавек<ref name=obse.2>[http://www.osce.org/odihr/93966 INTERIM REPORT No. 2. 6-19 September 2012]</ref>. Чакаецца, што новае скліканне парламента будзе засядаць ужо ў [[Кутаісі]]. Па выніках выбараў, у парламент увайшлі прадстаўнікі толькі дзвюх палітычных сіл: «[[Грузінская мара — Дэмакратычная Грузія]]» (83 месцы) і «[[Адзіны нацыянальны рух]]» (67 месцаў).<ref>[http://www.echo.msk.ru/news/936993-echo.html Стала вядома, як размяркуюцца мандаты ў парламенце Грузіі]</ref> {{зноскі}} {{Выбары ў Грузіі}} [[Катэгорыя:2012 год у Грузіі]] [[Катэгорыя:Выбары 2012 года]] [[Катэгорыя:Выбары ў Грузіі]] [[Катэгорыя:Падзеі 1 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 2012 года]] orwdw7nyx2nvwl1vpxqxg0557geb57a 0 142807 5157513 5041748 2026-06-23T01:10:30Z 5157513 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = Валерый Паўлавіч Вакульчык | жанчына = | выява = | подпіс = | тытул = Дзяржаўны сакратар [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]] | сцяг = Flag of Belarus.svg | сцяг2 = | перыядпачатак = [[3 верасня]] [[2020]] | перыядканец = [[29 кастрычніка]] [[2020]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Раман Галоўчанка]] | папярэднік = [[Андрэй Аляксеевіч Раўкоў|Андрэй Раўкоў]] | пераемнік =[[Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч|Аляксандр Вальфовіч]] | тытул_2 = Старшыня [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] | сцяг_2 = Flag of Belarus.svg | сцяг2_2 = KGB Belarus crest.svg | перыядпачатак_2 = [[16 лістапада]] [[2012]] | перыядканец_2 = [[3 верасня]] [[2020]] | віцэ-прэзідэнт_2 = | прэзідэнт_2 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер_2 = [[Міхаіл Мясніковіч]]<br/>[[Андрэй Кабякоў]]<br/>[[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]] <br/> [[Раман Галоўчанка]] | папярэднік_2 = [[Вадзім Зайцаў]] | пераемнік_2 = [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Іван Тэртэль]] | тытул_3 = Старшыня [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]] | сцяг_3 = Flag of Belarus.svg | сцяг2_3 = SK-Emblema2.jpg | перыядпачатак_3 = [[24 кастрычніка]] [[2011]] | перыядканец_3 = [[16 лістапада]] [[2012]] | папярэднік_3 = ''пасада ўтворана'' | пераемнік_3 = [[Валянцін Пятровіч Шаеў|Валянцін Шаеў]] | прэзідэнт_3 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер_3 = [[Міхаіл Мясніковіч]] | узнагароды ={{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Айчыны 3 ступені, Беларусь}} {{!}} {{За бездакорную службу 1 ступені}} {{!}} {{За бездакорную службу 2 ступені}} {{!}} {{За бездакорную службу 3 ступені}} {{!}}- {{!}} {{Медаль 60 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945}} {{!}} {{Медаль 80 гадоў Камітэту дзяржаўнай бяспекі}} {{!}} {{Медаль 80 гадоў Узброенным Сілам Рэспублікі Беларусь}} {{!}} {{Медаль 90 гадоў Камітэту дзяржаўнай бяспекі}} {{!}}- {{!}} {{!}}} |званне={{РБ, Генерал-лейтэнант}}}} '''Вале́рый Па́ўлавіч Ваку́льчык''' (нар. {{ДН|19|6|1964}}, аг. [[Радастава]], [[Драгічынскі раён]], [[Брэсцкая вобласць]], [[БССР]]) — беларускі ваенны і дзяржаўны дзеяч. [[Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] — інспектар па Брэсцкай вобласці з 2020 года. Старшыня [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] (2012—2020). [[Генерал-лейтэнант]] (2015)<ref>{{cite web | date = 2015-05-07 | url = http://president.gov.by/by/news_by/view/chargovyja-voinskija-i-spetsyjalnyja-zvanni-prysvoeny-kiraunikam-silavyx-vedamstvau-11350| title = Чарговыя воінскія і спецыяльныя званні прысвоены кіраўнікам сілавых ведамстваў| publisher = Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь | access-date = 2020-09-18| language = be}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў аграгарадку [[Радастава]] на беларуска-ўкраінскім памежжы. Бацька, Павел Дзянісавіч, у 1971—1986 гадах узначальваў мясцовы калгас «Чырвоны партызан» (цяпер СПК «Радастаўскае»), меў ордэн «[[Ордэн «Знак Пашаны»|Знак пашаны]]». Маці, Марыя Аляксееўна, нарадзілася ў [[Аляксеевічы|Аляксеевічах]], працавала настаўніцай беларускай мовы, потым дырэктарам школы ў в. [[Ліпнікі (Драгічынскі раён)|Ліпнікі]]<ref>{{cite web | author = Адар’я Гуштын, Ягор Марціновіч. | title = Рэпартаж з беларуска-ўкраінскай мяжы — радзімы новага сакратара Рады бяспекі Валерыя Вакульчыка| url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=258387 | date = 2020-09-03 | publisher = Наша ніва |access-date = 2020-09-18| language = be}}</ref><ref>{{cite web | author = Катерина Борисевич. | title = Глава КГБ Валерий Вакульчик: «Когда чувствую усталость, приезжаю в родную деревню» | url = https://news.tut.by/society/589846.html | date = 2018-04-21 | publisher = Tut.by | access-date = 2020-09-18 | language = ru | archive-url = https://web.archive.org/web/20190209180115/https://news.tut.by/society/589846.html | archive-date = 9 лютага 2019 | url-status = dead }}</ref>. Скончыў сярэднюю школу ў Радаставе, [[Харкаўскае гвардзейскае вышэйшае танкавае каманднае вучылішча]] (1985), Вышэйшыя курсы ваеннай контрразведкі [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ СССР]] (1992), [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] (2011). У 1985—1991 гадах праходзіў вайсковую службу ва [[Узброеныя Сілы СССР|ўзброеных сілах СССР]], у 1991—2008 гадах — у органах дзяржаўнай бяспекі. Пачынаў службовую кар’еру ў Брэсцкім памежным атрадзе. У маі 2008 года ўзначаліў утвораны [[Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце]]. 24 кастрычніка 2011 года прызначаны першым старшынёй [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{cite web | date = 24 кастрычніка 2011| url = http://www.belta.by/president/view/vakulchik-naznachen-predsedatelem-sledstvennogo-komiteta-belarusi-102943-2011| title = Вакульчык прызначаны старшынёй Следчага камітэта Беларусі| publisher = БелТА| access-date = 2020-08-19 | language = ru}}</ref>. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 532 ад 21 лістапада 2011 года Валерый Вакульчык увайшоў у склад [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. 16 лістапада 2012 года ўказам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 511 прызначаны старшынёй Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь у званні [[генерал-маёр]]а<ref>[http://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7/511-16.11.2012.htm Указ Прэзідэнта РБ № 511 ад 16.11.2012 «Аб прызначэнні В. П. Вакульчыка Старшынёй Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь»] {{ref-ru}}</ref>. 16 кастрычніка 2015 года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе Урада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь<ref>{{Спасылка| дата = 16 кастрычніка 2015| url = http://government.by/upload/docs/filed13774f25432683d.PDF| загаловак = Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 870 «Аб складанні паўнамоцтваў Урада Рэспублікі Беларусь»| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 17 кастрычніка 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20160304100850/http://government.by/upload/docs/filed13774f25432683d.PDF| archive-date = 4 сакавіка 2016| url-status = dead}}</ref>, а 17 снежня 2015 года ўказам Прэзідэнта № 500 зноў зацверджаны на пасадзе старшыні камітэта<ref>{{Спасылка | дата публікацыі = 17 снежня 2015| url = http://president.gov.by/by/news_by/view/naznachany-chleny-urada-respubliki-belarus-12747/| загаловак = Назначаны члены ўрада Рэспублікі Беларусь| выдавецтва = president.gov.by}}</ref>. У 2018 годзе Старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі Валерый Вакульчык прадэманстраваў першы беларускі мабільны тэлефон для закрытай урадавай сувязі. Ён заўважыў, што падобныя тэлефоны ёсць толькі ў некалькіх дзяржавах, і беларускі апарат не саступае ім па якасці і нават лепш па некаторых параметрах<ref>{{cite web | url = https://www.belta.by/society/view/kgb-prodemonstriroval-razrabotannyj-v-belarusi-mobilnyj-telefon-dlja-zakrytoj-pravitelstvennoj-svjazi-301147-2018 | title = КГБ продемонстрировал разработанный в Беларуси мобильный телефон для закрытой правительственной связи |publisher = БелТА |date = 2018-05-02 | access-date = 2020-08-19 |language = ru}}</ref>. 3 верасня 2020 года вызвалены ад пасады старшыні Камітэта дзяржаўнай бяспекі Беларусі і прызначаны дзяржсакратаром [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь]]. Валерый Вакульчык узначальваў Камітэт дзяржаўнай бяспекі амаль 8 гадоў і, як адзначыў тагачасны кіраўнік Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]], ''«ніхто да яго палавіны нават не змог вытрымаць на гэтай гарачай пасадзе. Вельмі надзейны, адданы дзяржаве і народу чалавек, старанны, прыстойны»''<ref>{{cite web| url=https://blr.belta.by/president/view/kadravyja-rashenni-prezidenta-zmena-kiraunitstva-u-kdb-i-kdk-novyja-dzjarzhsakratar-saveta-bjaspeki-91347-2020 |title = Кадравыя рашэнні Прэзідэнта: змена кіраўніцтва ў КДБ і КДК, новыя дзяржсакратар Савета бяспекі, віцэ-прэм’ер і мэр Мінска |publisher = БелТА |date = 2020-09-03 | access-date = 2020-08-19 |language = be}}</ref>. 17 верасня 2020 года прызначаны ўпаўнаважаным прадстаўніком Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у Брэсцкай вобласці<ref>{{cite web| url= https://blr.belta.by/president/view/vakulchyk-naznachany-upaunavazhanym-pradstaunikom-prezidenta-u-brestskaj-voblastsi-sivak-u-magileuskaj-91863-2020 |title = Вакульчык назначаны ўпаўнаважаным прадстаўніком Прэзідэнта ў Брэсцкай вобласці, Сівак — у Магілёўскай |publisher = БелТА |date = 2020-09-17 | access-date = 2020-08-19 |language = be}}</ref>. 29 кастрычніка 2020 года вызвалены ад пасады дзяржаўнага сакратара Савета бяспекі Рэспублікі Беларусь і звольнены з вайсковай службы ў запас па ўзросце. Адначасова ён быў прызначаны [[Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] — інспектарам па Брэсцкай вобласці з прысваеннем першага класа дзяржаўнага служачага<ref>{{cite web| url= https://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000391&p1=1&p5=0 |title = Указ Президента Республики Беларусь от 29 октября 2020 г. № 391 «О В. П. Вакульчике»|date = 2020-11-03| publisher = Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |language = ru |access-date = 2020-11-03}}</ref>. У красавіку 2024 года быў выбраны дэлегатам на [[Усебеларускі народны сход 7-га склікання]] ад [[Беларускае грамадскае аб’яднанне ветэранаў|Беларускага грамадскага аб’яднання ветэранаў]]<ref name=":022">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/publikuem-polnyy-spisok-delegatov-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya.html|title=Публикуем полный список делегатов Всебелорусского народного собрания|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2024-04-19|access-date=2024-12-29}}</ref>. 22 мая 2025 года прызначаны кіраўніком апарату Савета Міністраў<ref>[https://nashaniva.com/368463 Наталля Пяткевіч стала віцэ-прэм'ерам, а Каранік узначаліў Акадэмію навук]</ref> == Міжнародныя санкцыі == 31 жніўня 2020 года быў уключаны ў спіс асобаў, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у [[Латвія|Латвію]], пяцігадовая забарона на ўезд у [[Эстонія|Эстонію]] і забарона на ўезд у [[Літва|Літву]] ў сувязі з тым, што ''«сваімі дзеяннямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсіфікацыю [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня]] і наступнае гвалтоўнае задушэнне [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|мірных пратэстаў]]»''<ref>[https://www.svaboda.org/a/30812996.html Латвія, Літва і Эстонія ўключылі Лукашэнку і яшчэ 29 чыноўнікаў ў спіс пэрсон нон-грата. ПОЎНЫ СЬПІС]</ref>. 2 кастрычніка 2020 года было аб’яўлена, што Вакульчык трапіў у [[Чорны спіс Еўрасаюза|санкцыйны спіс]] [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{cite web|title=Council Implementing Regulation (EU) 2021/339 of 25 February 2021 implementing Article 8a of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus|url=http://data.europa.eu/eli/reg_impl/2021/339/oj/eng|date=2021-02-26|access-date=2021-07-24|issue=32021R0339|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title= 40 беларускіх чыноўнікаў, якія трапілі пад санкцыі Эўразьвязу. Сьпіс |url= https://www.svaboda.org/a/30870774.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2020-10-02|access-date=2021-09-13|lang=be-tarask}}</ref>. Акрамя таго, Вакульчыка ў свае санкцыйныя спісы ўключылі [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|last=Staff|first=Reuters|date=2020-09-29|title=UK sanctions Belarus leader Lukashenko|language=en|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|access-date=2021-07-24|archive-url=https://archive.today/20210724145005/https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-sanctions-britain-ra-idUSKBN26K2IJ|archive-date=24 ліпеня 2021|url-status=live}}</ref>, [[Канада]]<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|date=2015-10-19|publisher={{нп3|Міністэрства міжнародных спраў Канады|Міністэрства міжнародных спраў Канады|en|Global Affairs Canada}}|access-date=2021-06-29|lang=en}}</ref>, [[Швейцарыя]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.swissinfo.ch/eng/switzerland-joins-eu-in-sanctions-against-top-belarus-officials/46094856 |title=Switzerland joins EU in sanctions against top Belarus officials |date=2020-10-13|publisher=[[Swissinfo]]|access-date=2021-09-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html|title=SECO: Ordinance on measures against Belarus|date=2020-10-13|publisher=Staatssekretariat für Wirtschaft|access-date=2020-09-13|url-status=dead|archive-date=19 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019093323/https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-80696.html}}</ref>. 20 лістапада да кастрычніцкага пакета санкцый ЕС далучыліся [[Албанія]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Нарвегія]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]] і [[Украіна]]<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the EU on the alignment of certain third countries concerning restrictive measures against Belarus |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/11/20/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-third-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/ |publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2020-11-20|access-date=2021-09-13|language=en}}</ref>. == Грамадская дзейнасць == 7 сакавіка 2013 года ўзначаліў грамадскае аб’яднанне «[[Беларуская федэрацыя біятлона]]»<ref>{{cite web | url = https://sport.tut.by/news/biathlon/337947.html | title = Новый председатель КГБ Вакульчик возглавил Федерацию биатлона | publisher = Tut.by | date = 2013-03-07 | access-date = 2020-08-19 | language = ru | archive-url = https://web.archive.org/web/20200703192041/https://sport.tut.by/news/biathlon/337947.html | archive-date = 3 ліпеня 2020 | url-status = dead }}</ref>. Пакінуў гэтую пасаду 16 мая 2017 года<ref>{{cite web | url = https://sport.tut.by/news/biathlon/543511.html | title = Белорусскую федерацию биатлона вместо председателя КГБ возглавил бывший наставник сборной | publisher = Tut.by | date = 2013-05-16 | access-date = 2020-08-19 | language = ru | archive-url = https://web.archive.org/web/20200703014640/https://sport.tut.by/news/biathlon/543511.html | archive-date = 3 ліпеня 2020 | url-status = dead }}</ref>, пасля чаго стаў старшынёй назіральнага савета Беларускай федэрацыі біятлона. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Ордэн Айчыны|Ордэнам Айчыны III ступені]] (2014)<ref>{{cite web | date = 12 студзеня 2014 | url = http://www.belta.by/ru/all_news/president/Rukovoditeli-gosorganov-Belarusi-nagrazhdeny-ordenami-Pocheta-i-Otechestva-III-stepeni_i_656875.html| title = Руководители госорганов Беларуси награждены орденами Почета и Отечества III степени| language = ru}}</ref> і 11 медалямі, у тым ліку: * [[Медаль «За бездакорную службу» (Беларусь)|Медаль «За бездакорную службу»]] 1-й, 2-й і 3-й ступеняў. * [[Юбілейны медаль «80 год Камітэту дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь»]] (1997). * [[Юбілейны медаль «80 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь»]] (1998). * [[Юбілейны медаль «60 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] (2004). * [[Юбілейны медаль «90 год органам дзяржаўнай бяспекі Беларусі»]] (2007). == Асабістае жыццё == Жанаты, ёсць дачка. == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == * {{cite web| url = http://kgb.by/by/governance-by/ | title = Біяграфія на сайце Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь| archive-url = https://web.archive.org/web/20200817005419/http://kgb.by/by/governance-by/ |archive-date = 2020-08-17 |language = be}} {{Старшыні КДБ РБ}} {{Старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь}} {{Дзяржаўныя сакратары Савета бяспекі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Вакульчык Валерый Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Танкісты СССР]] [[Катэгорыя:Старшыні Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты (Беларусь)]] [[Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання]] klaoqd7dc34t0spy6jzpwjysskls5cl 0 149006 5157586 5148567 2026-06-23T08:40:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157586 wikitext text/x-wiki {{тэатральны дзеяч}} '''Васіль Восіпавіч Тапарко́ў'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|16|3|1889|4}}, [[Санкт-Пецярбург]] — {{ДС|25|8|1970}}, [[Масква]]) — [[акцёр]] тэатра і кіно, [[рэжысёр]] і тэатральны [[педагог]]. [[Народны артыст СССР]] (1948). [[Доктар мастацтвазнаўства]] (1965), [[прафесар]] (1948). == Біяграфія == У 1909 годзе скончыў [[Пецярбургскае тэатральнае вучылішча]]. У 1909—1914 гадах працаваў Пецярбургскім тэатры Літаратурна-мастацкага таварыства. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] быў прызваны ў армію і адпраўлены на фронт, дзе трапіў у палон. З 1919 года працаваў у Маскве ў прыватным тэатры Карша (Рускі Драматычны тэатр), з 1927 года ў [[Маскоўскі Мастацкі тэатр|Маскоўскім Мастацкім акадэмічным тэатры]]. Выкладаў у Школе-студыі імя У. Неміровіча-Данчанкі, з 1948 года — прафесар. Памёр 25 жніўня 1970 года. Пахаваны ў Маскве. == Творчасць == Дэбютаваў у ролі Платона Каратаева ў п’есе па раману [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. М. Талстога]] «Вайна і мір». Сярод роляў: Чычыкаў («Мёртвыя душы»), Бераст («Платон Крэчат»), Кругасветаў («Плады асветніцтва»), Мышлеўскі («Дні Турбіных»), Аргон («Тарцюф» [[Мальер]]а) і інш.<br /> У якасці рэжысёра здзейсніў пастаноўкі «Тарцюф» (1939, разам з Кедравым), «Апошнія дні» (1943, разам з [[Віктар Якаўлевіч Станіцын|В. Я. Станіцыным]]) і інш. Выканаў ролі ў кінастужках «Марозка» (1924), «Юбілей» (1941), «Дзяўчына без адраса» (1957) і інш. Аўтар [[Кніга|кніг]] і артыкулаў аб вучэнні [[Канстанцін Сяргеевіч Станіслаўскі|К. С. Станіслаўскага]] == Узнагароды == * 2 ордэны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|Працоўнага Чырвонага Сцяга]] * [[Сталінская прэмія|Сталінскія прэміі]] (1946, 1952). {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тапарко́ў Васіль Восіпавіч||429—430}} * ''Образцова А. Г.'' Топорко́в Василий Осипович // Театральная энциклопедия. В 5 томах. / Под редакцией С. С. Мокульского (том 1), [[Павел Аляксандравіч Маркаў|П. А. Маркова]] (тома 2—5). — М., Советская энциклопедия, 1961—1967. — Т. 5: Табакова — Яшугин. — М., 1967. — Стб. 236—237. — 1136 стб. с илл., 8 л. илл. — 38 000 экз.{{ref-ru}} * {{ВСЭ3|Топорко́в Василий Осипович|26|93|аўтар=Зубков Ю. Я.}} == Спасылкі == * [http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/teatr_i_kino/TOPORKOV__VASILI_OSIPOVICH.html Топорков Василий Осипович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116203526/http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/teatr_i_kino/TOPORKOV__VASILI_OSIPOVICH.html |date=16 лістапада 2012 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20090813151337/http://novodevichye.narod.ru/toporkov-vo.html Новодевичье кладбище. Топорков Василий Осипович]{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Тапаркоў Васіль Восіпавіч}} [[Катэгорыя:Дактары мастацтвазнаўства]] [[Катэгорыя:Прафесары]] [[Катэгорыя:Акцёры СССР]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР]] [[Катэгорыя:Тэатральныя педагогі СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] ruajgxl503fvebmlbtkrkrizn06adom 0 156716 5157571 4635483 2026-06-23T07:44:53Z EUPBR 142515 5157571 wikitext text/x-wiki {{Трамвайная сістэма | назва = Заграбскі трамвай | выява = Zagreb, Croatia July 2022 - Blue Tram (cropped).jpg | краіна = [[Харватыя]] | горад = [[Заграб]] | тып сістэмы = пасажырская | дата адкрыцця = [[1891]] ([[конка]])<br />[[1910]]&nbsp;([[трамвай|электрычныя&nbsp;трамваі]]) | дата зачынення = | кол-ць маршрутаў = 19 | кол-ць трам. паркаў = 2 | кол-ць трамваяў = 187 | тыпы = ТМК 2200, ТМК 2100, [[Tatra T4|Tatra T4YU]], [[Tatra KT4|Tatra KT4YU]] | каляіна = [[1000 мм]] | тып сілкавання = электрычны ад паветранага кантактнага провада | напружанне = 600 В | эксплуатант = «ZET» | сайт = [http://www.zet.hr www.zet.hr] |Катэгорыя на Вікісховішчы = Trams in Zagreb }} [[Файл:Zagreb tramway network map.svg|злева|300px]] '''Заграбскі трамвай''' ({{lang-hr|Zagrebački tramvaj}}) — [[трамвай]]ная сістэма [[Заграб]]а. Агульная працягласць ліній — 116 км рэек метровай каляіны. У дзённы час працуюць маршруты ад 1 да 17 (акрамя 10 і 16 — іх не існуе), у начны час працуюць ад 31 да 34. Сярэдні інтэрвал руху ў дзённы час складае 5-10 хвілін, амаль праз кожны прыпынак праходзіць як мінімум 2 маршруты. У начны час трамваі рухаюцца дакладна па раскладзе, сярэдні інтэрвал складае 40 хвілін. Дзённыя маршруты таксама маюць расклад, але звычайна ён не выконваецца з-за пробак у «гадзіны пік». == Маршруты == Дзённыя: * № 1 Заходні вакзал — Барангай * № 2 Чрнамерац — Савішча * № 3 Любляніца — Савішча (толькі па буднях) * № 4 Саўскі мост — Дубец * № 5 Прэчка — Максімір * № 6 Чрнамерац — Сопат * № 7 Саўскі мост — Дубрава * № 8 Міхалевац — Запруджэ * № 9 Любляніца — Барангай * № 11 Чрнамерац — Дубец * № 12 Любляніца — Дубрава * № 13 Жытняк — Плошча Кватэрніка * № 14 Міхалевац — Запруджэ * № 15 Міхалевац — Доле * № 17 Прэчка — Барангай Начныя: * № 31 Чрнамерац — Саўскі мост * № 32 Прэчка — Барангай * № 33 Доле — Савішча * № 34 Любляніца — Дубец == Спасылкі == * [http://tramvaj.msk.ru/zagreb_lenta Фотастужка «Заграбскі трамвай»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090601170403/http://tramvaj.msk.ru/zagreb_lenta |date=1 чэрвеня 2009 }} [[Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Харватыі]] [[Катэгорыя:Транспарт Заграба|Трамвай]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1891 годзе]] ltq8rcqz9ser16w145rbj10kczm45bd 0 171465 5157275 5142664 2026-06-22T13:54:55Z EUPBR 142515 5157275 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Хум |арыгінальная назва = {{lang-hr|Hum}} |падначаленне = |краіна = Харватыя |герб = |сцяг = |выява = Hum zvonik.jpg |подпіс = Гадзіннікавая вежа ў Хуме |lat_dir =N |lat_deg =45.3483 |lon_dir =E |lon_deg =14.0505 |CoordAddon = type:city(1457)_region:HR |памер карты краіны = 300 |памер карты рэгіёна = 250 |памер карты раёна = 250 |від рэгіёна = |рэгіён = |рэгіён у табліцы = |від раёна = Жупанія |раён = Істрыя |раён у табліцы = Жупанія Істрыя {{!}}Істрыя |від абшчыны = |абшчына = Бузет |абшчына ў табліцы = |від главы = |глава = |першае згадванне = |дата заснавання = |статус з = |плошча = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |насельніцтва = 17 |год перапісу = 2001 |шчыльнасць = |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = +2 |тэлефонны код = +385-52 |паштовы індэкс = 52425 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = PU(Pula) |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |сайт = |мова сайта = }} '''Хум''' ({{lang-hr|Hum}}, {{lang-it|Colmo}}, {{lang-de|Cholm}}) — горад-крэпасць у [[Харватыя|Харватыі]], у цэнтральнай частцы паўвострава [[Істрыя]], у абшчыне [[Бузет]]. Насельніцтва 17 чалавек (2001 год)<ref>[http://pop-stat.mashke.org/croatia-census.htm Croatia]{{Недаступная спасылка}} // pop-stat.mashke.org {{праверана|13|7|2010}}</ref>. Горад размешчаны на вышыні 349 м, на вяршыні ўзгорка, у пяці кіламетрах ад [[Роч]]а і ў 9 км на паўднёвы ўсход ад [[Бузет]]а. З Рочам горад злучаны «[[Алея глаголіцы|Алеяй глаголіцы]]»; помнікі ў алеі нагадваюць пра значэнне [[Роч]]а, як цэнтра [[глаголіца|глагалічнага пісьма]]. == Гісторыя == Легенда кажа, што горад Хум быў пабудаваны волатамі ў даліне ракі [[рака Мірна, Харватыя|Мірна]] з каменя. У дакументах упершыню згадваецца пачынаючы з [[1102]] года, калі яго звалі Холм (Cholm), назва якога паходзіць ад італьянскага «поўны» (colmo). Узнік на рэштках рымскага паселішча. У [[XI]] стагоддзі атрымаў статус горада. У свае лепшыя часы горад налічваў да 300 жыхароў. == Славутасці == Хум набыў сваю сучасную форму ў XI стагоддзі. З таго часу практычна нічога не было пабудавана па-за сценамі крэпасці, гэта значыць горад амаль не развіваўся з ранняга сярэднявечча. З'яўляецца вядомым турыстычным цэнтрам. * '''Храм Узнясення Марыі''' (пабудаваны ў [[1802]] годзе); * '''Храм Св. Ераніма''' з класічным фасадам (пабудова [[XII]] стагоддзя), упрыгожаны фрэскамі, надпісамі і графіці візантыйскай эпохі, у тым ліку выкананымі на глаголіцы<ref>[http://www.hum.hr/freske.html Hum najmanji grad na svijetu<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>; * '''Гарадскія сцены''', у межах якіх знаходзяцца дзве невялікія вулачкі. Таксама ў горадзе ёсць крама, [[каноба]] і могілкі. Размешчаны ў горадзе рэстаран Humska Konoba прапануе сваім наведвальнікам хатні каньяк Biska. == Традыцыі == Дагэтуль у горадзе захавана традыцыя выбараў гарадскога прэфекта, якія праходзяць у сярэдзіне чэрвеня. У гэты дзень мужчынскае насельніцтва горада робіць свой выбар нанясеннем рэзак на спецыяльнае жазло. Жартам выбары завуць «выбарамі дурня на год», з прычыны таго, што большую частку насельніцтва складаюць пажылыя людзі з уласцівымі ім праблемамі, а прэфекту прыйдзецца іх вырашаць. == Цікавыя факты == Горад занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] <ref> Ryan James, Hana Mastrini, Mark Baker, Karen Torme Olson, Angela Charlton, Keith Bain, Pippa de Bruyn, [http://books.google.com/books?id=-npAm56mDFgC&pg=PA179&dq=Hum+Istria&hl=cs&cd=2#v=onepage&q=Hum%20Istria&f=false ''Frommer’s Eastern Europe''], pg. 179, Frommers (2009), ISBN 0-470-39908-2</ref> як самы маленькі горад у свеце. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.hum.hr/index.html Афіцыйны сайт горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091227205547/http://www.hum.hr/index.html |date=27 снежня 2009 }} {{commons|Hum}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарады Харватыі]] [[Катэгорыя:Славутасці Істрыі]] 0pd1vb08nv13izau2nkv91lb9clrlcx 0 172424 5157301 5040482 2026-06-22T15:12:57Z Aliaksei Lastouski 75892 5157301 wikitext text/x-wiki '''«Ваенныя сябры»''', '''Таварыства ваенных сяброў''' — тайная арганізацыя ў [[Літоўскі асобны корпус|Літоўскім асобным корпусе]] ([[Беластоцкая вобласць]]) у [[1825]] годзе. Утворана па ініцыятыве тутэйшага шляхціца, былога [[Таварыства філаматаў|філамата]] [[М. І. Рукевіч]]а сумесна з афіцэрамі Літоўскага піянернага батальёна капітанам [[К. Г. Ігельстром]]ам, паручнікам А. I. Вягеліным (стрыечны брат апошняга) і інш. Магчыма, генетычна звязана з [[Таварыства сяброў|Таварыствам сяброў]], якое дзейнічала ў {{нп5|6-ы Валынскі ўланскі полк|Валынскім уланскім палку|ru|Волынский 6-й уланский полк}}. Налічвала 45 членаў. У снежні 1825 «Ваенныя сябры», знаходзячыся яшчэ ў стадыі фарміравання, паспрабавалі ўзняць [[Выступленне Літоўскага піянернага батальёна ў 1825 годзе|узброенае паўстанне ў войску]], але пацярпелі няўдачу. == Пакаранне ўдзельнікаў == Следчая камісія ў [[Беласток]]у дапытала сясцёр Рукевіча — Карнелію і Ксаверыю. Яны не толькі ведалі пра існаванне тайнага таварыства, але і прымалі ўдзел у некаторых яго паседжаннях. Сёстры Рукевіч зрабілі вялікую паслугу арганізацыі. Калі Ігельстрома арыштавалі, яго слуга Павел Паршнёў прывёз Ксаверыі зялёны куфэрак з паперамі. Тое, што гэтыя дакументы не трапілі ў рукі следства, дапамагло «ваенным сябрам» прадставіць сябе ўдзельнікамі асветніцкай арганізацыі. I таму прысуды Беластоцкага ваеннага суда былі больш мяккімі ў параўнанні з прысудамі Пецярбургскага следчага камітэта. Па царскай канфірмацыі «сясцёр шляхціца Рукевіча Ксаверыю і Карнелію замест вызначанай ім Яго Высокасцю карай трымаць у кляштары: Ксаверыю адзін год, а Карнелію — шэсць месяцаў». Яны сядзелі ў [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак (Гродна)|гродзенскім брыгіцкім кляштары]]. Актыўныя члены таварыства былі арыштаваны, па царскай канфірмацыі (1827) прыгавораны: Рукевіч, Вягелін, Ігельстром да 10 гадоў катаргі з далейшым пасяленнем у [[Сібір]]ы; Грынявіцкі, Вронскі, Высоцкі, браты Ардынскія да 5 гадоў катаргі з далейшым пасяленнем у Сібіры; у арыштанцкія роты [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] накіраваны Угрычыч-Трэбінскі на 5 гадоў, Гофман, Пятроўскі, М. Ф. Вільканец, Ваяховіч на 6 месяцаў, Баркоўскі і Яневіч на 4 месяцы. == Структура == Арганізацыйна падзялялася на 3 ступені. Вышэйшую ступень складаў кіруючы цэнтр арганізацыі — камітэт, у які ўваходзілі Ігельстром, Вягелін, падпаручнік {{нп5|4-ы Нясвіжскі грэнадзёрскі полк|Нясвіжскага карабінернага палка|ru|Несвижский 4-й гренадерский полк}} П. I. Гофман, радавы (разжалаваны з чыноўнікаў 12-га класа) А. М. Угрычыч-Трэбінскі, падпаручнік {{нп5|7-ы Самагіцкі грэнадзёрскі полк|Самагіцкага грэнадзёрскага палка|ru|Самогитский 7-й гренадерский полк}} Э. А. Пятроўскі. У 2-ю ступень — «таварыства згоды» — уваходзілі цывільныя асобы; канцылярыст Беластоцкага галоўнага суда Л. I. Вронскі, служачы дваранскага сходу А. М. Грынявіцкі, настаўнік гімназіі Ф. В. Ардынскі, шляхціц І. С. Высоцкі. 3-я ступень (падрыхтоўчая) складалася з членаў раней самастойнага таварыства «[[Заране]]» (створана ў [[1820]]): вучняў гімназіі [[Франц Казіміравіч Баркоўскі|Ф. Баркоўскага]], К. В. Ардынскага, А. Дз. Яневіча і інш. Дзеля канспірацыі члены адной ступені не павінны былі ведаць членаў другой. Паводле статута сябры таварыства павінны былі рабіць унёскі («складкі»), выконваць строгую канспірацыю, выконваць патрабаванні маральных «Меркаванняў»: адвучацца ад шкодных звычак, не марнаваць час на бескарысныя заняткі, добра працаваць (вучыцца). Усе ступені мелі бібліятэкі. == Мэта == Мэтай арганізацыі была барацьба за «вольнасць», «асвета сябе і іншых, узаемная дапамога і дабро агульнае». Ідэйныя погляды «Ваенных сяброў» набліжаліся да Статуту [[Паўночнае таварыства дзекабрыстаў|Паўночнага таварыства дзекабрыстаў]]. Сябрамі таварыства былі ваенныя, прадстаўнікі мясцовай інтэлігенцыі, навучэнцы гімназіі, дзяржаўныя службоўцы. Па палітычных ідэалах «Ваенныя сябры» блізкія да ранніх дзекабрысцкіх арганізацый. Ускосныя даныя сведчаць пра кантакты «Ваенных сяброў» з [[Паўночнае таварыства|Паўночным]] і [[Паўднёвае таварыства|Паўднёвым]] таварыствамі дзекабрыстаў, а таксама польскім [[Патрыятычнае таварыства|Патрыятычным таварыствам]]. == Літаратура == * Букчин, С. К мечам рванулись наши руки: документальные повести: [для старшего школьного возраста] / Семен Букчин. — 2-е изд., доп. — Минск: Юнацтва, 1985. — 301, [3] с., [6] л. ил., портр., факс.: ил. * {{Крыніцы/БелЭн|3|«Ваенныя сябры»||446|}} * Гродно. Энциклопедический справочник / Белорусская Советская Энциклопедия; Редколегия: И. П. Шамякин (главный редактор) и др. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 438 с., [12] л. ил.: ил. * Извлечение из выписки, составленной в Аудиторианском департаменте по военно-судному делу Литовского пионерного батальона о капитане Игельстроме, поручике Вегелине и прочих // Декабристы: биографический справочник / [Академия наук СССР, Институт истории СССР и др.]; издание подготовил С. В. Мироненко; под редакцией М. В. Нечкиной; [статья С. В. Мироненко, с. 376—398]. — Москва: Наука, 1988. — 446, [1] с. — ISBN 5-02-009485-4. * Некрашэвіч, П. Асобны Літоўскі корпус: стварэнне, дзейнасць, уплыў на грамадска-палітычнае жыццё ў беларускіх губернях (1817—1831 гг.) / Піліп Некрашэвіч // Беларускі гістарычны часопіс. — 2015. — № 12. — С. 23—30. * Ольшанский, П. Н. Декабристы и польское национально-освободительное движение. — Москва: Соцэкгиз, 1959. — 226 с.: ил. — С. 94—115. * Ольшанский, П. Н. К вопросу о связях декабристов с польским освободительным движением (Литовский корпус. Общество военных друзей) // Из истории революционного движения в России в XIX — начале XX вв. — Москва: [б. и.], 1958. — 268 с. — (Ученые записки/ Академия общественных наук при ЦК КПСС. Кафедра истории СССР; Выпуск 36). * Ольшанский, П. Н. Новые документы о русско-польских революционных связях // Славянский архив: Сборник статей и материалов / [Редколлегия: С. А. Никитин (отв. ред.) и др.]. [Т. 2]. — Москва: Издательство Академии наук СССР, 1959. — 355 с.: факс. * Орлова, Н. К. Общество военных друзей в Отдельном Литовском корпусе (1825 года) // Вестник Московского университета. Серия 8. История. — 1982. — № 1. * Очерки революционных связей народов России и Польши, 1815—1917 / [В. А. Дьяков, Р. А. Ермолаева, Е. К. Жигунов и др.]; Под редакцией: И. С. Миллера (ответственный редактор) [и др.]; Академия наук СССР, Институт славяноведения и балканистики. — Москва: Наука, 1976. — 602 с. — С. 46—71. * Сиверс, А. А. «Тайное общество военных друзей» // Дела и дни. — 1920. — Книга 1. * {{Крыніцы/ЭГБ|2|«Ваенныя сябры»|Швед, В. В.|185}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)]] [[Катэгорыя:Тайныя таварыствы]] 3gcfx84f19eslo2si22qpyozp9190ea 0 173295 5157493 5132944 2026-06-22T23:03:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157493 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Вайна ў Харватыі<br />'''''Вайна за незалежнасць Харватыі'''''<br />{{lang-hr|Domovinski rat}} (''Айчынная вайна'') |частка = [[Югаслаўскія войны]] |выява = Croatian War of Independence collage.jpg |памер = |загаловак = Па гадзіннікавай стрэлцы: пашкоджаная воданапорная вежа ў [[Вукавар]]ы; харвацкія салдаты падчас бою рыхтуюцца знішчыць сербскі танк; мемарыяльныя могілкі ў Вукавары; падбіты сербскі танк [[Т-55]] каля [[Дрніш]]а; вуліца Страдун падчас аблогі [[Дуброўнік]]а |дата = [[31 сакавіка]] [[1991]] — [[12 лістапада]] [[1995]]{{efn|Першае ўзброенае сутыкненне адбылося ў [[Пакрац]]ы [[1 сакавіка]] [[1991]]<ref name="энгенберг"/>, затым 31 сакавіка адбыўся інцыдэнт каля Плітвіцкіх азёр з першымі ахвярамі<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1991/04/01/world/deadly-clash-in-a-yugoslav-republic.html?ref=croatia|title=«Deadly Clash in a Yugoslav Republic»|publisher=Chuck Sudetic. The New York Times|access-date=2012-07-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017014912/http://www.nytimes.com/1991/04/01/world/deadly-clash-in-a-yugoslav-republic.html?ref=croatia|archive-date=17 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref>. Апошнім буйным баявым сутыкненнем стала аперацыя «Бура» [[5 жніўня|5]]—[[8 жніўня]] [[1995]] г.<ref name="победа хорватии"/>. Фармальна баявыя дзеянні завяршыліся з падпісаннем Эрдуцкага пагаднення [[12 лістапада]] 1995 г<ref name="хеджес"/>.}} |месца = [[Харватыя]]{{efn|Некаторыя аперацыі вайны ў канцы 1994 года і пачатку 1995 года («Цынцар»<ref name="цинцар"/> і «Зіма '94»<ref name="кохен об войне за независимость"/><ref name="бург331">{{кніга|аўтар=Burg, Steven L.; Shoup, Paul S.|загаловак=The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention|спасылка=http://books.google.hr/books?id=-4eKmp_qu_QC|выдавецтва=M.E. Sharpe|год=2000|pages=331|isbn=1563243091, 9781563243097}}</ref>) былі праведзены на тэрыторыі Босніі і Герцагавіны.}} |прычына = Абвяшчэнне Харватыяй незалежнасці і абвяшчэнне сербамі [[Рэспубліка Сербская Краіна|Рэспублікі Сербская Краіна]]. |casus belli = |вынік = Незалежнасць Харватыі ў межах, якія існавалі ў [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|СФРЮ]], і ліквідацыя Рэспублікі Сербская Краіна{{efn|12 лістапада 1995 г. было падпісана Эрдуцкае пагадненне, якое завяршыла вайну<ref name="хеджес"/>. Пагадненне прадугледжвала двухгадовы пераходны перыяд для інтэграцыі Усходняй Славоніі, Бараньі і Заходняга Срэма ў склад Харватыі. Пазней пераходны перыяд быў падоўжаны яшчэ на адзін год. Для ажыццяўлення пагаднення быў створаны орган [[UNTAES]]. У 1998 годзе гэтыя тэрыторыі канчаткова ўвайшлі ў склад Харватыі<ref name="хеджес2"/>.}}. |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Харватыя]]{{efn|Па вызначэнню Міжнароднай канферэнцыі па былой Югаславіі [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія]] [[Распад Югаславіі|распалася]] ў ходзе вайны<ref name="аллайн пеллер">{{cite web|datepublished=1992|url=http://www.207.57.19.226/journal/Vol3/No1/art12-13.pdf|title=«The Opinions of the Badinter Arbitration Committee: A Second Breath for the Self-Determination of Peoples»|author=Allain Pellet.|publisher=''European Journal of International Law'' '''3''' (1): 178—185|lang=en|access-date=9 верасня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219035233/http://207.57.19.226/journal/Vol3/No1/art12-13.pdf|archive-date=19 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>. [[25 чэрвеня]] [[1991]] харвацкі парламент абвясціў незалежнасць пасля рэферэндуму, праведзенага ў траўні<ref name="судетик90"/>. Гэты дакумент быў прыпынены на тры месяцы<ref name="судетик90"/>, аднак [[8 кастрычніка]] 1991 г. дэкларацыя зноў увайшла ў сілу, і Харватыя выйшла са складу [[Югаславія|Югаславіі]]<ref>{{cite web|url=http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=20091&sec=2462|title=Провозглашение независимости хорватами|access-date=2012-07-23|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/69Wk9bFY8?url=http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=20091&sec=2462|archive-date=29 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>.}}: * [[Выява:Osrh.jpg|22px]] [[Узброеныя сілы Харватыі|Армія Харватыі]] * [[Выява:MUP RH.svg|22px]] [[Міністэрства ўнутраных спраў Харватыі|МУС Харватыі]] * ''Харвацкія добраахвотнікі:'' ** [[Выява:Patch of the Croatian Defence Forces.svg|20px]] [[Харвацкія абарончыя сілы]] [[Выява:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg|22px|border]] [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Боснія і Герцагавіна]]{{efn|Падпісанае ў [[1994]] годзе Вашынгтонскае пагадненне, якое стварыла [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыю Босніі і Герцагавіны]], дазволіла аб’яднаць намаганні харвацкага і баснійскага войскаў на тэрыторыі Босніі. Гэта прывяло да правядзення сумесных аперацый і стварэння спрыяльнай стратэгічнай абстаноўкі для харватаў каля Кніна<ref name="гринхаус"/>.}} (1995): * [[Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна|Армія Босніі і Герцагавіны]] Замежныя найміты і добраахвотнікі<ref name="наёмникихорватов">{{cite web|url=http://www.rusk.ru/st.php?idar=104292|title=Агим Чеку — палач в униформе|publisher=Русская линия. Библиотека периодической печати|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20120808031221/http://rusk.ru/st.php?idar=104292|archive-date=8 жніўня 2012|access-date=9 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="елинич"/> |праціўнік2 = {{Сцяг СФРЮ}} [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Югаславія]] (1991—1992): * [[Выява:Logo of the JNA.svg|22px]] [[ЮНА]] <small>(у асноўным сербскія і чарнагорскія сілы{{efn|Пасля абвяшчэння незалежнасці іншымі саюзнымі рэспублікамі ([[Македонія]] і Боснія і Герцагавіна) [[Сербія і Чарнагорыя]] 27 красавіка 1992 года абвясцілі аб стварэнні новай дзяржавы, Саюзнай Рэспублікі Югаславіі. Кантраляваныя сербамі падраздзяленні ЮНА ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях у Харватыі ўвесь 1991 і да мая 1992 года. У перыяд канфлікту ў Харватыі армія захоўвала сваю шматнацыянальнасць, аднак з яе дэзерціравалі практычна ўсе славенцы і харваты<ref name="образование срю">{{cite web|datepublished=28 апреля 1992|url=http://articles.latimes.com/1992-04-28/news/mn-977_1_yugoslavia-republic-transform|title=«Two Republics Transform Selves Into a New, Smaller Yugoslavia»|publisher=The Los Angeles Times. Associated Press.|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105092706/http://articles.latimes.com/1992-04-28/news/mn-977_1_yugoslavia-republic-transform|archive-date=5 лістапада 2012|access-date=9 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>.}})</small> * [[Сербская гвардыя]] {{сцяг|Рэспубліка Сербская Краіна}} {{efn|Першапачаткова САО Краіна, САО Заходняя Славонія і САО Усходняя Славонія, Баранья і Заходні Срэм былі асобнымі ўтварэннямі і індывідуальна змагаліся супраць харвацкага ўрада. [[19 снежня]] 1991 гэтыя ўтварэнні аб'ядналіся ў Рэспубліку Сербская Краіна.}} (1992—1995) *[[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна|Армія Сербскай Краіны]] * {{Сцяг Рэспублікі Сербскай}} [[Рэспубліка Сербская]]{{efn|Рэспубліка Сербская ў 1992-1995 гадах перыядычна ўдзельнічала ў вайне ў Харватыі. Рэспубліка Сербская аказвала РСК ваенную і іншую дапамогу, а таксама ажыццяўляла падтрымку авіяцыяй з авіябазы Махавляні каля Баня-Лукі. Таксама артылерыя баснійскіх сербаў удзельнічала ў абстрэле харвацкіх гарадоў: Жупаньі, [[Дуброўнік]]а, Славонскі-Брод<ref name="маасс">{{cite web|datepublished=16 июля 1992|url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19920716&slug=1502415|title=«Serb Artillery Hits Refugees — At Least 8 Die As Shells Hit Packed Stadium»|author=Peter Maass.|publisher=The Seattle Times.|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105053441/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19920716&slug=1502415|archive-date=5 лістапада 2013|access-date=9 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="боннераугуст">{{cite web|datepublished=17 августа 1995|url=http://www.nytimes.com/1995/08/17/world/dubrovnik-finds-hint-of-deja-vu-in-serbian-artillery.html?ref=croatia|title=«Dubrovnik Finds Hint of Deja Vu in Serbian Artillery»|author=Raymond Bonner.|publisher=The New York Times.|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929114245/http://www.nytimes.com/1995/08/17/world/dubrovnik-finds-hint-of-deja-vu-in-serbian-artillery.html?ref=croatia|archive-date=29 верасня 2013|access-date=9 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>.}} (1992—1995): * [[Выява:Emblem Republika Srpska Army.svg|23px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|Армія Рэспублікі Сербскай]] '''<small>Ускосны ўдзел:</small>'''<br /> {{Сцяг СРЮ}} [[Югаславія|Саюзная Рэспубліка Югаславія]] (з 1992)<br />[[Выява:Flag of the Republic of Western Bosnia (Fictitious).svg|border|22px]] [[Рэспубліка Заходняя Боснія|Заходняя Боснія]] |камандзір1 = {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Франьё Туджман]]<br /> {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Гойка Шушак]]<br /> {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Антон Тус]]<br /> {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Янка Бабетка]]<br /> {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Званімір Чэрвенка]]<br /> {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Петар Сціпетыч]]<br /> [[Выява:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg|border|22px]] [[Атыф Дудаковіч]] |камандзір2 = {{Сцяг СФРЮ}} [[Велька Кадзіевіч]]<br /> {{сцяг|Рэспубліка Сербская Краіна}} [[Мілан Марціч]]<br /> {{сцяг|Рэспубліка Сербская Краіна}} [[Мілан Бабіч]]<br /> {{сцяг|Рэспубліка Сербская Краіна}} [[Міле Мркшыч]]<br /> {{сцяг|Рэспубліка Сербская Краіна}} [[Горан Хаджыч]] <br /> {{Сцяг СРЮ}} [[Слабадан Мілошавіч]]<br />{{Сцяг Рэспублікі Сербскай}} [[Ратка Младзіч]] <br />[[Выява:Flag of the Republic of Western Bosnia (Fictitious).svg|border|22px]] [[Фікрет Абдыч]] |страты1 = '''Харвацкія даныя:'''<ref name="голдшитейн256">{{кніга|аўтар=Goldstein, Ivo|загаловак=Croatia: A History|спасылка=http://books.google.hr/books?id=pSxJdE4MYo4C|выдавецтва=C. Hurst & Co. Publishers|год=1999|pages=256|isbn=1850655251}} {{en icon}}</ref><ref name="доминнели163">{{кніга |аўтар = Dominelli, Lena. |загаловак = Revitalising Communities in a Globalising World |спасылка = http://books.google.hr/books?id=zrXHXm-qcfYC |выдавецтва = Ashgate Publishing |год = 2007 |pages = 163 |isbn = 0754644987 }} {{en icon}}</ref><br /> 13583 забітымі і прапаўшымі без вестак <br />* 10668 забітымі <br />* 2915 прапаўшымі без вестак <br />* 37180 параненымі <br />'''ці''' <br /> каля 12 000 забітымі і прапаўшымі без вестак<ref name="зубринич">{{cite web |datepublished = 16 июля 1992 |url = http://www.croatianhistory.net/etf/et112.html |title = «Croatia within ex-Yugoslavia» |author = Darko Zubrinic. |publisher = Croatianhistory.net. |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120729120303/http://www.croatianhistory.net/etf/et112.html |archive-date = 29 ліпеня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><br />'''або'''<br />15970 забітымі і прапаўшымі без вестак<ref name="атилла"/><ref name="хорватские протори">{{cite web |datepublished = 11 снежня 2003 |url = http://www.index.hr/vijesti/clanak/utjecaj-srbijanske-agresije-na-stanovnistvo-hrvatske-/175515.aspx |title = Utjecaj srbijanske agresije na stanovništvo Hrvatske |author = Darko Zubrinic. |publisher = Croatianhistory.net. |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20121018123124/http://www.index.hr/vijesti/clanak/utjecaj-srbijanske-agresije-na-stanovnistvo-hrvatske-/175515.aspx |archive-date = 18 кастрычніка 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><br />* 8147 ваеннаслужачых <br />* 6605 грамадзянскіх асоб <br />* 1218 зніклых без вестак <br />'''UNHCR''':<br />* 221000 бежанцаў<ref name="хорватские беженцы1">{{cite web | url = http://wayback.archive.org/web/*/http://www.ictj.org/static/Europe/TJdevelopments.eng.pdf | title = «Croatia: Selected Developments in Transitional Justice» | lang = en | archive-url = http://www.webcitation.org/69jJWk2Ff | archive-date = 2012-08-07 }}</ref><br />'''або'''<br />* 196 000 бежанцаў<ref name="хорватские беженцы2">{{cite web |url = http://www.hrw.org/en/reports/1995/10/01/civil-and-political-rights-croatia |title = «Civil and Political Rights in Croatia» |publisher = Human Rights Watch |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121011191449/http://www.hrw.org/en/reports/1995/10/01/civil-and-political-rights-croatia |archive-date = 11 кастрычніка 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> |страты2 = '''Сербскія даныя:'''<br />7501{{efn|Паводле даных Дражэна Жывіча, 6222 чалавекі загінулі ў Краіне<ref name="атилла"/> і 1279 загінулых ваеннаслужачых ЮНА.}}<ref name="атилла">{{cite web |url = http://eprints.kingston.ac.uk/5511/1/Hoare-M-5511.pdf |title = «Genocide in Bosnia and the failure of international justice» |author = Marko Attila Hoare. |publisher = Kingston University |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJXx50A?url=http://eprints.kingston.ac.uk/5511/1/Hoare-M-5511.pdf |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>—8039 забітымі і прапаўшымі без вестак<ref name="сербские потери">{{cite web |url = http://www.war-memorial.net/mem_det.asp?ID=164 |title = «Killed and missing persons from the territories of Republic Croatia and former Republic of Serb Krayina» |publisher = Polynational War Memorial |access-date = 05.09.2012 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120213213449/http://www.war-memorial.net/mem_det.asp?ID=164 |archive-date = 13 лютага 2012 |url-status = dead }}</ref><ref name="мештрович77">{{кніга |аўтар = Meštrović, Stjepan Gabriel. |загаловак = Genocide After Emotion: The Postemotional Balkan War |спасылка = http://books.google.se/books?id=xGShXjNZzEsC |выдавецтва = Routledge |год = 1996 |pages = 77 |isbn = 0415122945 }} {{en icon}}</ref><br />* 5603 [[камбатант]]аў <br /><small>([[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна|СВК]] 4324<br />[[ЮНА]] 1279)</small><br />* 2344 грамадзянскія асобы<br />'''Міжнародныя даныя:'''<br />300 000 бежанцаў<ref name="сербские беженцы">{{cite web |datepublished = 25 августа 2005 |url = http://www.amnesty.org/en/library/info/EUR64/002/2005 |title = «Croatia: „Operation Storm“ — still no justice ten years on» |publisher = [[Міжнародная амністыя|Amnesty International]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJZHjM1?url=http://www.amnesty.org/en/library/info/EUR64/002/2005 |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><br /><small>У ходзе канфлікту:</small> <br />* 254000 бежанцаў (1991-1993)<ref name="сербские беженцы2">{{cite web |url = http://www.hri.org/docs/USSD-Rights/93/Croatia93.html |title = CROATIA HUMAN RIGHTS PRACTICES |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131105051829/http://www.hri.org/docs/USSD-Rights/93/Croatia93.html |archive-date = 5 лістапада 2013 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><br />* 230 000 бежанцаў (у 1995) |агульныя страты = каля 20 000 забітых<ref name="президентс">{{cite web |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3095774.stm |title = «Presidents apologise over Croatian war» |publisher = BBC News Online |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120331125320/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3095774.stm |archive-date = 31 сакавіка 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="общие потери">{{cite web |url = http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2008/11/20/feature-01 |title = «Serbia to respond to Croatian genocide charges with countersuit at ICJ» |publisher = SETimes.com. Southeast European Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120802074603/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2008/11/20/feature-01 |archive-date = 2 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="общие протори">{{cite web | url = http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=182811 | title = UN to hear Croatia genocide claim against Serbia: | publisher = Tehran Times | lang = en }}</ref><ref name="общие потрие2">{{cite web |url = http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/croatia?profile=all |title = «Country Profile: Croatia» |publisher = [[Форин-офис]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJbytmD?url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/croatia?profile=all |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> з абодвух бакоў |заўвага = |Commons = }} {{Вайна ў Харватыі}} '''Вайна́ ў Харва́тыі''' ({{lang-sh|Rat u Hrvatskoj / Рат у Хрватској}}, {{lang-hr|Domovinski rat}} — ''Айчынная вайна''; [[сакавік]] [[1991]] — [[лістапад]] [[1995]]) — ваенны канфлікт на тэрыторыі былой [[Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя|Сацыялістычнай Рэспублікі Харватыя]], выкліканы выхадам [[Харватыя|Харватыі]] са складу [[Югаславія|Югаславіі]]. Пасля аб’яўлення Харватыяй незалежнасці сербскае насельніцтва Харватыі спрабавала стварыць сваю дзяржаву на яе тэрыторыі, каб не выходзіць са складу Югаславіі<ref name="судетик"/><ref name="бабич вердикт">{{cite web |url = http://www.icty.org/x/cases/babic/cis/en/cis_babic_en.pdf |title = «Milan Babić verdict» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804005804/http://www.icty.org/x/cases/babic/cis/en/cis_babic_en.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Харватыяй гэта было расцэнена як спроба ўключэння тэрыторый Харватыі ў склад Сербіі<ref name="велика сербия">{{cite web |datepublished = 27 декабря 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/12/27/world/serb-led-presidency-drafts-plan-for-new-and-smaller-yugoslavia.html?ref=croatia |title = «Serb-Led Presidency Drafts Plan For New and Smaller Yugoslavia» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014554/http://www.nytimes.com/1991/12/27/world/serb-led-presidency-drafts-plan-for-new-and-smaller-yugoslavia.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="браун и карим">{{кніга |аўтар = Brown, Cynthia; Karim, Farhad. |загаловак = Playing the «Communal Card»: Communal Violence and Human Rights |месца = New York City |выдавецтва = Human Rights Watch |год = 1995 |pages = 120 |isbn = 9781564321527 }} {{en icon}}</ref>. У 2007 годзе [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі|Міжнародным трыбуналам па былой Югаславіі]] (МТБЮ) было даказана, што лідар Рэспублікі Сербскай Краіны [[Мілан Марціч]] меў дамоўленасць са [[Слабадан Мілошавіч|Слабаданам Мілошавічам]] аб далучэнні РСК да [[Югаславія|Саюзнай Рэспублікі Югаславія]] і стварэнні «адзінай сербскай дзяржавы»<ref name="единое сербское гос-во">{{cite web |datepublished = 12 июня 2007 |url = http://www.icty.org/sid/8870 |title = «Milan Martić sentenced to 35 years for crimes against humanity and war crimes» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804004127/http://icty.org/sid/8870 |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У [[2011]] годзе Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі вынес прысуд, згодна з якім харвацкія генералы Гатовіна і Маркач па загаду ваенна-палітычнага кіраўніцтва Харватыі ў ходзе вайны здзяйснялі ваенныя злачынствы супраць сербаў з мэтай іх выгнання і засялення гэтых тэрыторый харватамі<ref name="готовина вердикт">{{cite web |datepublished = 15 апреля 2011 |url = http://www.icty.org/x/cases/gotovina/tjug/en/110415_summary.pdf |title = «Judgement Summary for Gotovina et al.» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804014603/http://www.icty.org/x/cases/gotovina/tjug/en/110415_summary.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, аднак у [[2012]] апеляцыйная камісія МТБЮ цалкам апраўдала абодвух генералаў<ref name="оправдание готовины">{{cite web |datepublished = 16 ноября 2012 |url = http://lenta.ru/news/2012/11/16/gotovina/ |title = Хорватский генерал Готовина оправдан по делу о военных преступлениях |publisher = Лента.Ру |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20121119001510/http://lenta.ru/news/2012/11/16/gotovina/ |archive-date = 19 лістапада 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="оправдание маркача">{{cite web |datepublished = 16 ноября 2012 |url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-20352187 |title = «Hague war court acquits Croat Generals Gotovina and Markac» |publisher = BBC News |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121203150837/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-20352187 |archive-date = 3 снежня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Першапачаткова вайна вялася паміж сіламі [[Югаслаўская народная армія|Югаслаўскай народнай арміі]], харвацкімі сербамі і харвацкай паліцыяй. Кіраўніцтва Югаславіі сіламі федэральнай арміі паспрабавала захаваць Харватыю ў складзе краіны<ref name="кадиевич134">{{кніга |аўтар = Kadijević, Veljko |загаловак = Moje viđenje raspada: vojska bez države |спасылка = http://books.google.hr/books?id=dJJsQgAACAAJ |месца = Бялград |выдавецтва = Politika |год = 1993 |pages = 134—135 |isbn = 8676070474 }}{{ref-sr}}</ref>. Пасля распаду краіны і спынення існавання ЮНА на тэрыторыі Харватыі было створана [[Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы|самаабвешчаная дзяржава]] сербаў — [[Рэспубліка Сербская Краіна]]. Затым пачалася барацьба паміж [[Узброеныя сілы Харватыі|харвацкай арміяй]] і [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна|арміяй краінскіх сербаў]]. У [[1992]] годзе было падпісана пагадненне аб спыненні агню, і адбылося прызнанне Харватыі як суверэннай дзяржавы<ref name="кинзер">{{cite web |url = http://www.nytimes.com/1991/12/24/world/slovenia-and-croatia-get-bonn-s-nod.html?ref=croatia |title = «Slovenia and Croatia Get Bonn’s Nod» |author = Stephen Kinzer. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJfJurh?url=http://www.nytimes.com/1991/12/24/world/slovenia-and-croatia-get-bonn-s-nod.html?ref=croatia |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref name="монтгоимер">{{cite web |datepublished = 23 мая 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/05/23/world/3-ex-yugoslav-republics-are-accepted-into-un.html?scp=4&sq=croatia%2022%20may%201992%20&st=cse |title = «3 Ex-Yugoslav Republics Are Accepted Into U.N.» |author = Paul L. Montgomery. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJfomNp?url=http://www.nytimes.com/1992/05/23/world/3-ex-yugoslav-republics-are-accepted-into-un.html?scp=4 |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. У Харватыю былі ўведзеныя [[UNPROFOR|міратворчыя войскі]] [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], у выніку чаго канфлікт прыняў вялацякучы, ачаговы характар<ref name="совбез оон">{{cite web |datepublished = 21 лютага 1992 |url = http://www.undemocracy.com/S-RES-743(1992) |title = Resolution 743 S-RES-743(1992) |publisher = [[Савет Бяспекі ААН]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJgaqMM?url=http://www.undemocracy.com/S-RES-743(1992) |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У [[1995]] годзе войска Харватыі правяло дзве буйныя наступальныя аперацыі, у выніку якіх значная частка тэрыторыі РСК перайшла пад харвацкі кантроль<ref name="победа хорватии">{{cite web |datepublished = 8 августа 1995 |url = http://articles.latimes.com/1995-08-08/news/mn-32662_1_serb-refugees |title = «Croats Declare Victory, End Blitz» |author = Dean E. Murphy. |publisher = [[Los Angeles Times]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJhDvy1?url=http://articles.latimes.com/1995-08-08/news/mn-32662_1_serb-refugees |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref name="кохен">{{cite web |datepublished = 2 мая 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/05/02/world/croatia-hits-area-rebel-serbs-hold-crossing-un-lines.html?ref=croatia |title = «CROATIA HITS AREA REBEL SERBS HOLD, CROSSING U.N. LINES» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJhpu9u?url=http://www.nytimes.com/1995/05/02/world/croatia-hits-area-rebel-serbs-hold-crossing-un-lines.html?ref=croatia |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. Вайна скончылася падпісаннем Эрдуцкага і [[Дэйтанскае пагадненне|Дэйтанскага пагадненняў]], паводле якіх Усходняя Славонія была ўключана ў склад Харватыі ў [[1998]] годзе<ref name="хеджес">{{cite web |datepublished = 12 лістапада 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/11/13/world/serbs-in-croatia-resolve-key-issue-by-giving-up-land.html?ref=croatia |title = «SERBS IN CROATIA RESOLVE KEY ISSUE BY GIVING UP LAND» |author = Chris Hedges. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJiL6jM?url=http://www.nytimes.com/1995/11/13/world/serbs-in-croatia-resolve-key-issue-by-giving-up-land.html?ref=croatia |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref name="хеджес2">{{cite web |datepublished = 16 студзеня 1998 |url = http://www.nytimes.com/1998/01/16/world/an-ethnic-morass-is-returned-to-croatia.html?ref=croatia |title = «An Ethnic Morass Is Returned to Croatia» |author = Chris Hedges. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJiqK58?url=http://www.nytimes.com/1998/01/16/world/an-ethnic-morass-is-returned-to-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. Канфлікт суправаджаўся ўзаемнымі этнічнымі чысткамі сербскага і харвацкага насельніцтва. У выніку вайны Харватыя дамаглася незалежнасці і захавання сваёй тэрытарыяльнай цэласнасці<ref name="победа хорватии"/><ref name="хеджес"/>. У ходзе баявых дзеянняў многія [[Гарады Харватыі|гарады]] і вёскі моцна пацярпелі і былі разбураны<ref name="разрушенные">{{cite web |datepublished = 18 октября 1991 |url = http://www.randevu-zip.narod.ru/europe/east/slavian/war.htm |title = «Yugoslavia Army Begins Offensive» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120627013830/http://www.randevu-zip.narod.ru/europe/east/slavian/war.htm |archive-date = 27 чэрвеня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Шкода народнай гаспадарцы Харватыі ацэньваецца ў 37 млрд [[Долар ЗША|$]]<ref name="ущерб">{{cite web | url = http://books.google.hr/books?id=Hwi0s3I5jLEC&pg=PA75&lpg=PA75&dq=croatia+war+damage+estimated&source=bl&ots=k_MqfO-_hd&sig=p26yaeAHVs49EmDDXd4mjCcZ414&hl=hr&ei=DSINTbeANY_xsgaoor3ZDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CGgQ6AEwCQ#v=onepage&q=croatia%20war%20damage%20estimated&f=falseEurope | title = Review | publisher = World of Information (2003). Kogan Page. стр.75. ISBN 0-7494-4067-8 | lang = en }}</ref>. Агульная колькасць загінулых падчас вайны перавышае 20 000 чалавек<ref name="президентс"/>. Вялікая колькасць харвацкіх бежанцаў была выгнана з тэрыторый, якія кантраляваліся сербамі ў [[1991]]—[[1992]] гадах. У той жа час, згодна з паведамленнямі Камісарыята па справах бежанцаў ААН, да [[1993]] толькі з тэрыторый пад кантролем [[Заграб]]а была выгнана 251 000 сербаў<ref>{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонкі = 304 }}</ref>. Іншы буйны паток сербскіх бежанцаў (каля 230 000 чалавек) быў зафіксаваны ў 1995 годзе пасля правядзення [[Аперацыя «Бура»|аперацыі «Бура»]]. 115 000 сербскіх бежанцаў пасля вайны вярнулася ў Харватыю. У Харватыі для абазначэння канфлікту выкарыстоўваецца тэрмін «Айчынная вайна» ({{lang-hr|Domovinski rat}}), радзей выкарыстоўваецца тэрмін «Сербская агрэсія» ({{lang-hr|Velikosrpska agresija}})<ref name="зубринич"/><ref name="биланджич агрессиЯ">{{cite web |url = http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=65472 |title = Hrvatska vojska u međunarodnim odnosima |author = Mirko Bilandžić. |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20131016050926/http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=65472 |archive-date = 16 кастрычніка 2013 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У [[Сербія|Сербіі]] часцей за ўсё гэты канфлікт называюць «Вайна ў Харватыі» ({{lang-sr|Рат у Хрватскоj}})<ref name="рат у хрватской">{{cite web |url = http://www.b92.net/info/emisije/kaziprst.php?yyyy=2010&mm=11&nav_id=470273 |title = Srbija-Hrvatska, temelj stabilnosti |publisher = B92 |lang = sr |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJkuvOP?url=http://www.b92.net/info/emisije/kaziprst.php?yyyy=2010 |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> або «Вайна ў Краіне» {{lang-sr|Рат у Крајини}})<ref name="война в краіне">{{Cite web|url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2006/05/20/srpski/R06051901.shtml|title=Избеглица Савка Галовић два месеца живи у поплављеној кући: Од марта не скида гумене чизме|access-date=4 марта 2011|author=Младен Радуловић.|date=20 мая 2006|publisher=Глас Јавности|quote=Kada je počeo rat u Krajini, Hrvati su joj ubili sina Mileta.|lang=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203035431/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2006/05/20/srpski/R06051901.shtml|archive-date=3 снежня 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="рат у краине">{{Cite web|url=http://www.glas-javnosti.rs/clanak/ljudi-i-dogadjaji/glas-javnosti-21-10-2008/triput-mrtav-ziv|title=Судбина Младена Шубаре, бившег ратника из Чајнича у Републици Српској: Трипут мртав, а жив!|access-date=4 марта 2011|author=Зоран Шапољић.|date=21 октября 2008|publisher=Глас Јавности|quote=Krenemo tog dana nas trojica u patrolu, i u jednoj kući blizu Šibenika, a rat u Krajini već je uveliko trajao, naletimo na gomilu pušaka, eksploziva, municije.|lang=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302072806/http://www.glas-javnosti.rs/clanak/ljudi-i-dogadjaji/glas-javnosti-21-10-2008/triput-mrtav-ziv|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref>. У рускай гістарыяграфіі гэты канфлікт звычайна аб’ядноўваюць з '''[[Баснійская вайна|Баснійскай вайной]]''' і выкарыстоўваюць тэрмін '''югаслаўскі крызіс'''<ref name="югославия в 20-м веке">{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 865 |isbn = 9785916741216 }}</ref>{{sfn|Гуськова|2001|с=720}}. == Перадумовы == === Гісторыя === {{Асноўны артыкул|Гісторыя Харватыі|Аўстрыйская вайсковая мяжа}} [[Сербы]] на гістарычных харвацкіх землях кампактна пражывалі з пачатку [[14 стагоддзе|XIV стагоддзя]]. Рэзкае павелічэнне колькасці сербаў на гэтых тэрыторыях было выклікана пасяленнем тут сербскіх бежанцаў з тэрыторый, занятых [[Асманская імперыя|Асманскай імперыяй]], і ўтварэннем аўстрыйскімі [[Габсбургі|Габсбургамі]] Ваеннай мяжы. З [[1918]] года Харватыя ўваходзіла ў склад [[Каралеўства Югаславія|Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў]] (з [[1929]] года — [[Каралеўства Югаславія]]). У перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] існавала [[Незалежная дзяржава Харватыя]], якая супрацоўнічала з [[Нацысцкая Германія|гітлераўскай Германіяй]] і ажыццяўляла [[генацыд]] сербаў. Аднак створаныя ў маі [[1941]] атрады сербскіх нацыяналістаў-чэтнікаў у шэрагу выпадкаў выступалі на баку Трэцяга рэйха і займаліся [[этнічныя чысткі|этнічнымі чысткамі]] баснійскіх мусульман і харватаў{{sfn|Ramet|2006|p=146}}<ref name="малаяантанта">{{cite web |url = http://militera.lib.ru/research/zadohin_ag/05.html |title = От малой Антанты к тройственному пакту (внешняя политика Югославии в 1920—1941 годы) |publisher = militera.lib.ru |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305044919/http://militera.lib.ru/research/zadohin_ag/05.html |archive-date = 5 сакавіка 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Падчас Другой сусветнай вайны па ініцыятыве [[Іосіп Броз Ціта|Ціта]] ў лістападзе [[1943]] года адбылася другая сесія АВНВЮ, на якой было прынята рашэнне аб тым, што югаслаўская дзяржава будзе арганізавана на федэратыўнай аснове, на прынцыпах раўнапраўя і самавызначэння народаў, і ў [[1945]] годзе была абвешчаная [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Федэратыўная Народная Рэспубліка Югаславія]] (ФНРЮ), якая складалася з шасці рэспублік. Прынцыпы вызначэння меж паміж імі не былі выразнымі — у адных выпадках ужывалі гістарычны падыход, у іншых — этнічны. Найбольш складана праходзіла размежаванне паміж Харвацкай СР і СР Сербіяй, дзе мяжу вызначала камісія [[Камунізм|камуністаў]] з пяці чалавек на чале з Мілаванам Джыласам. Па выніках работы камісія ўстанавіла размежаванне, прычым Харватыі дасталіся некалькі сёл з большасцю сербскага насельніцтва, а [[Аўтаномны край Ваяводзіна|Ваяводзіне]] — харвацкага<ref name="Славяноведение">{{cite news| title=Особенности решения национального вопроса в Югославии в первые послевоенные годы| publisher=Институт славяноведения Российской Академии Наук| url=http://www.inslav.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=204:---q-----q| date=2009-09-26| author=Гуськова Елена Юрьевна| lang=ru| access-date=10 верасня 2013| archive-date=30 верасня 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180930115857/http://inslav.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=204:---q-----q| url-status=dead}}</ref>. Згодна з Канстытуцыяй Харвацкай СР 1947, Харватыя з’яўлялася рэспублікай харвацкага і сербскага народаў<ref name="Славяноведение"/>. === Рост нацыяналізму ў Югаславіі === У [[1981]] абвастрыліся супярэчнасці паміж косаўскімі албанцамі і [[сербы ў Косава|сербамі]] ў [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косаве]]<ref name="косово">{{cite web |datepublished = 23 ліпеня 2010 |url = http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/serbia/kosovo/index.html |title = Косово |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121023074115/http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/serbia/kosovo/index.html |archive-date = 23 кастрычніка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="косово1981">{{cite web |datepublished = 31 мая 1988 |url = http://www.nytimes.com/1988/07/31/world/yugoslavia-threatens-tough-moves-on-unrest.html |title = Yugoslavia Threatens Tough Moves on Unrest |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20101113223042/http://www.nytimes.com/1988/07/31/world/yugoslavia-threatens-tough-moves-on-unrest.html |archive-date = 13 лістапада 2010 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Таксама кіраўніцтва саюзных рэспублік Славеніі і Харватыі імкнулася да [[дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізацыі]] і [[дэмакратыя|дэмакратычных]] пераўтварэнняў<ref name="камм">{{cite web |url = http://www.nytimes.com/1985/12/08/world/yugoslav-republic-jealously-guards-its-gains.html?ref=croatia |title = Yugoslav republic jealously guards its gains |author = Henry Kamm. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130515063701/http://www.nytimes.com/1985/12/08/world/yugoslav-republic-jealously-guards-its-gains.html?ref=croatia |archive-date = 15 мая 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У сваю чаргу, улады ў Бялградзе імкнуліся падавіць сепаратысцкія рухі ў краіне. У пачатку [[1990-я|1990-х]] гадоў сербскае кіраўніцтва на чале са [[Слабадан Мілошавіч|Слабаданам Мілошавічам]] фактычна скасавала аўтаномію Косава<ref name="косово"/>. Адначасова з патрабаваннямі дэцэнтралізацыі і атрымання больш шырокай аўтаноміі ў [[Славенія|Славеніі]] і [[Харватыя|Харватыі]] адбываўся рост [[нацыяналізм]]у. Пасля прыходу да ўлады ў Сербіі Мілошавіча югаслаўскае кіраўніцтва заявіла пра неабходнасць цэнтралізаванага кіравання з Бялграда. Супярэчнасці паміж саюзнымі рэспублікамі і федэральным цэнтрам нарасталі. Акрамя росту нацыяналізму ў Славеніі і Харватыі, сербскі нацыяналізм таксама станавіўся пагрозай адзінству югаслаўскай дзяржавы. У [[1989]] годзе адзін з лідараў сербскіх нацыяналістаў [[Воіслаў Шэшаль]] наведаў ЗША, дзе адзін з лідараў сербскіх чэтнікаў Мамчыла Джуіч прысвоіў яму званне ''«ваявода»''<ref name="шешель">{{cite web |datepublished = 15 января 2003 |url = http://www.icty.org/x/cases/seselj/ind/en/ses-ii030115e.pdf |title = «Vojislav Seselj indictment» |publisher = [[МТБЮ]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804062311/http://www.icty.org/x/cases/seselj/ind/en/ses-ii030115e.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У сакавіку 1989 года крызіс у Югаславіі паглыбіўся. Сербскае кіраўніцтва дэ-факта ліквідавала аўтаноміі Ваяводзіны і Косава, а таксама, атрымаўшы падтрымку ад [[Сацыялістычная Рэспубліка Чарнагорыя|Чарнагорыі]], змагло істотна ўплываць на прыняцце рашэнняў на федэральным узроўні<ref name="бывшая югославия">{{cite web |url = http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/yutoc.html#yu0130 |title = A Country Study: Yugoslavia (Former): Political Innovation and the 1974 Constitution (chapter 4) |publisher = The Library of Congress |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20150630054202/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/yutoc.html#yu0130 |archive-date = 30 чэрвеня 2015 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Гэта выклікала пратэсты з боку кіраўнікоў Славеніі, Харватыі, Босніі і Герцагавіны. Пасля чаго сталі ўзнікаць заклікі да рэфармавання [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|югаслаўскай федэрацыі]] з боку кіраўнікоў саюзных рэспублік<ref name="фруч">{{кніга |аўтар = Frucht, Richard C. |загаловак = Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture |спасылка = http://books.google.hr/books?id=lVBB1a0rC70C |год = 2005 |pages = 433 |isbn = 1576078000 }} {{en icon}}</ref>. Такім чынам, паступовы рост [[нацыяналізм]]у ў Югаславіі на працягу [[1980-я|1980-х]] гадоў прывёў да агульнаюгаслаўскага крызісу і падзення [[Камунізм|камуністычнай сістэмы]]<ref name="пешич">{{кніга |аўтар = Весна Пешич |загаловак = Serbian Nationalism and the Origins of the Yugoslav Crisis |спасылка = http://www.usip.org/publications/serbian-nationalism-and-origins-yugoslav-crisis |выдавецтва = Peaceworks |год = 1996 |archive-date = 17 лістапада 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151117033730/http://www.usip.org/publications/serbian-nationalism-and-origins-yugoslav-crisis }} {{en icon}}</ref>. === Крызіс у Югаславіі === {{Асноўны артыкул|Распад Югаславіі}} [[Выява:FranjoTudman.JPG|200px|thumb|right|Франьё Туджман]] Рост нацыяналізму ў югаслаўскім грамадстве распаўсюдзіўся і на [[Саюз камуністаў Югаславіі]], многія яго члены выйшлі з партыі і сталі ідэолагамі стварэння [[Правыя (палітыка)|правых палітычных партый]]. У [[1989]] годзе ў Югаславіі было дазволена стварэнне палітычных партый. Адной з першых была створана правая харвацкая партыя [[Харвацкая дэмакратычная садружнасць]] ({{lang-hr|Hrvatska demokratska zajednica}})<ref name="магаш хдс">{{cite web |url = http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-franjo-tudjman-1132142.html |title = «Obituary: Franjo Tudjman» |author = Branka Magas. |publisher = [[The Guardian]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121110024351/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-franjo-tudjman-1132142.html |archive-date = 10 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Лідар партыі [[Франьё Туджман]] здзейсніў некалькі міжнародных візітаў з мэтай заручыцца падтрымкай шматлікай харвацкай дыяспары за мяжой<ref name="радош">{{cite web |url = http://www.vecernji.hr/vijesti/tudmana-je-posjeta-americi-1987-trebao-ubiti-srpski-vojni-likvidator-clanak-64356 |title = Tuđmana je za posjeta Americi 1987. trebao ubiti srpski vojni likvidator |author = Ivica Radoš. |publisher = [[The Guardian]] |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120406071158/http://www.vecernji.hr/vijesti/tudmana-je-posjeta-americi-1987-trebao-ubiti-srpski-vojni-likvidator-clanak-64356 |archive-date = 6 красавіка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. На XIV з’ездзе Саюза камуністаў Югаславіі [[20 студзеня]] [[1990]] дэлегаты не змаглі дамовіцца па асноўных пытаннях. Дэлегаты з Славеніі і Харватыі запатрабавалі стварэння [[канфедэрацыя|канфедэрацыі]], сербскія ж прадстаўнікі выступалі супраць гэтага. У выніку славенскія і харвацкія члены партыі пакінулі з’езд<ref name="паукович">{{cite web |url = http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=55640 |title = Posljednji kongres Saveza komunista Jugoslavije: uzroci, tijek i posljedice raspada |author = Davor Pauković. |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20160303211549/http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=55640 |archive-date = 3 сакавіка 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="рачан">{{cite web |datepublished = 30 апреля 2007 |url = http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article1722946.ece |title = Ivica Racan |publisher = [[The Times]] |lang = en |access-date = 10 верасня 2013 |archive-date = 28 кастрычніка 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231028142432/https://www.thetimes.co.uk/ |url-status = dead }}</ref>, гэта прывяло да распаду партыі. У лютым 1990 года ў [[Кнін]]е Ёванам Рашкавічам была заснавана Сербская дэмакратычная партыя ({{lang-sr|Српска демократска Странка}}). У праграме партыі гаварылася, што «тэрытарыяльны падзел Харватыі састарэў» і што «ён не адпавядае інтарэсам сербскага народа»<ref name="голдшитейн">{{кніга|аўтар=Goldstein, Ivo.|загаловак=Croatia: A History|спасылка=http://books.google.hr/books?id=pSxJdE4MYo4C|выдавецтва=C. Hurst & Co. Publishers|год=1999|pages=214|isbn=1850655251}} {{en icon}}</ref>. Праграма партыі супадала з меркаваннем афіцыйнага Бялграда аб пераглядзе меж унутры Югаславіі для таго, каб усе сербы жылі ў адной дзяржаве<ref name="судетик">{{cite web |datepublished = 5 жніўня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/08/05/world/serbs-refuse-to-negotiate-in-croatia.html |title = «Serbs Refuse to Negotiate in Croatia» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111194558/http://www.nytimes.com/1991/08/05/world/serbs-refuse-to-negotiate-in-croatia.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[4 сакавіка]] [[1990]] г. на Пятровай гары прайшоў мітынг, на якім сабралася каля 50 000 сербаў. Удзельнікі мітынгу выказалі незадаволенасць палітыкай харвацкіх улад і Туджмана і заявілі аб падтрымцы [[Слабадан Мілошавіч|Слабадана Мілошавіча]]{{sfn|Ramet|2006|p=382}}<ref name="комиссия">{{cite web |datepublished = 1 мая 1990 |url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,QUERYRESPONSE,HRV,4562d8b62,3ae6ab78c,0.html |title = «Yugoslavia: Demonstrations in Croatia and Vojvodina» |publisher = UNCHR |lang = en |access-date = 10 верасня 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120324161438/http://www.unhcr.org/refworld/country,,,QUERYRESPONSE,HRV,4562d8b62,3ae6ab78c,0.html |archive-date = 24 сакавіка 2012 |url-status = dead }}</ref>. Першыя шматпартыйныя выбары ў Югаславіі прайшлі ў канцы красавіка — пачатку мая<ref name="эволюция в европе">{{cite web |datepublished = 23 кастрычніка 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/04/23/world/evolution-in-europe-yugoslavia-hopes-for-free-vote-in-90.html?ref=croatia |title = «EVOLUTION IN EUROPE; Yugoslavia Hopes for Free Vote in '90» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017015037/http://www.nytimes.com/1990/04/23/world/evolution-in-europe-yugoslavia-hopes-for-free-vote-in-90.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. ХДС апублікавала праграму, накіраваную на ажыццяўленне [[суверэнітэт]]у Харватыі шляхам аддзялення ад Югаславіі. У перадвыбарнай праграме партыя сцвярджала, што толькі яе палітыка зможа абараніць Харватыю ад імкнення сербскага кіраўніцтва на чале з Мілошавічам стварыць [[Вялікая Сербія|Вялікую Сербію]]. Па выніках выбараў ХДС атрымала падтрымку выбаршчыкаў, і партыя змагла прыступіць да фарміравання новага [[Урад Харватыі|ўрада Харватыі]]<ref name="эволюция в европе2">{{cite web |datepublished = 9 мая 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/05/09/world/evolution-in-europe-conservatives-win-in-croatia.html?ref=croatia |title = «EVOLUTION IN EUROPE; Conservatives Win in Croatia» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160706055053/http://www.nytimes.com/1990/05/09/world/evolution-in-europe-conservatives-win-in-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 6 ліпеня 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У Харватыі быў хутка ўсталяваны аўтарытарны нацыяналістычны рэжым Франья Туджмана<ref name="авторитарный туджман">{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Авторитарные режимы в Центральной и Восточной Европе (1917-1990-е годы). Центральноевропейские исследования. Выпуск 1 |месца = М. |выдавецтва = Логос |год = 1999 |pages = 196 |isbn = 5757600675 }}</ref><ref>{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 792-793 |isbn = 9785916741216 }}</ref>. Палітычныя партыі і арганізацыі Харватыі заявілі аб дзяржаўна-палітычным укладзе рэспублікі на этнанацыяльнай аснове і абвясцілі курс на яе суверэнітэт. Ідэолагі харвацкага нацыяналізму, якіх шырока публікавалі харвацкія [[СМІ]], імкнуліся абгрунтаваць гістарычныя правы харватаў на нацыянальна-этнічную самабытнасць і ўласную дзяржаўнасць. Ідэалогія «Братэрства і адзінства» паўднёваславянскіх народаў была заменена на канцэпцыю этнанацыянальнага адраджэння і стварэння самастойнай дзяржавы<ref name="авторитарный туджман"/>. Напружанасць у міжнацыянальных адносінах у Харватыі асабліва ўзрасла пасля беспарадкаў і [[Беспарадкі ў Заграбе на футбольным матчы «Дынама» — «Црвена Звезда», 1990|масавай бойкі балельшчыкаў на футбольным матчы]] паміж заграбскім «Дынама» і бялградскай «Црвенай Звездай» [[13 мая]] [[1990]] года<ref name="загребское побоище">{{cite web |url = http://dalje.com/en-sports/video--day-when-maksimir-stadium-went-up-in-flames/257791 |title = «Day When Maksimir Stadium Went up in Flames» |publisher = Dalje.com |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20140301221046/http://dalje.com/en-sports/video--day-when-maksimir-stadium-went-up-in-flames/257791 |archive-date = 1 сакавіка 2014 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. === Дыскрымінацыя сербаў у Харватыі === [[30 мая]] новы парламент Харватыі правёў сваё першае пасяджэнне. Прэзідэнт Туджман заявіў аб пачатку мноства палітычных, эканамічных і сацыяльных рэформ. Таксама была прынята новая [[Канстытуцыя Харватыі]], у якой статус сербаў быў зменены з «устаноўчай нацыі» на «нацыянальную меншасць»<ref name="пешич"/><ref name="дискриминациясербов">{{cite web |datepublished = 22 снежня 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/12/22/world/crisis-in-the-kremlin-croatia-takes-right-to-secede.html?ref=croatia |title = «Crisis in the Kremlin; Croatia Takes Right to Secede» |publisher = The New York Times. Associated Press. |access-date = 10 снежня 2010 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518195650/http://www.nytimes.com/1990/12/22/world/crisis-in-the-kremlin-croatia-takes-right-to-secede.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="дискриминациясербов2">{{cite web |url = http://www.istorya.ru/strany/croatia.php |title = «История Хорватии» |publisher = История.ру |access-date = 27 верасня 2012 |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20121020234325/http://istorya.ru/strany/croatia.php |archive-date = 20 кастрычніка 2012 |url-status = dead }}</ref>. У новай Канстытуцыі гаварылася, што «Харватыя з’яўляецца дзяржавай харватаў і нацыянальных меншасцей, якія пражываюць у Харватыі»<ref name="дискриминациясербов2"/>. У афіцыйнай перапісцы і ў сродках масавай інфармацыі было забаронена [[Кірыліца|кірылічнае пісьмо]], таксама была выдадзена забарона харвацкім сербам мець уласныя радыё і ТБ<ref name="югославия в 20 веке">{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 780 |isbn = 9785916741216 }}</ref>. Са школьных праграм былі канфіскаваныя тэксты па сербскай гісторыі, выданні сербскіх пісьменнікаў і паэтаў. Сербаў у дзяржаўных установах прымушалі падпісваць «лісты лаяльнасці» новаму харвацкаму ўраду. Тых, хто адмаўляўся рабіць гэта, неадкладна звальнялі. Асабліва прыкметна гэта было ў сістэме МУС<ref name="югославия в 20 веке"/>. Аказваўся ціск на прадстаўнікоў сербскай інтэлігенцыі<ref name="српска краина1">{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |allpages = 201-206 |isbn = 9788679780284 }}{{ref-sr}}</ref>. Супраць прыняцця новай канстытуцыі адразу ж выступілі сербскія палітыкі. На думку сербаў, новая канстытуцыя не гарантавала бяспеку і ўшчамляла правы [[сербы ў Харватыі|сербскага насельніцтва Харватыі]]. Да 1991 года сербы складалі 12 % насельніцтва Харватыі, аднак каля 17 % афіцыйных службовых асоб былі сербамі. Асабліва вялікая колькасць служачых сербаў была ў паліцыі. Пасля прыходу ХДС да ўлады пачалося выцясненне сербаў з органаў дзяржаўнага кіравання. Сербскія служачыя актыўна замяняліся [[Харваты|харватамі]]<ref name="хорватия в югославии1945-91">{{cite web |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/143561/Croatia/223957/Croatia-in-Yugoslavia-1945-91?anchor=ref476690 |title = «Croatia in Yugoslavia, 1945-91» |publisher = Encyclopædia Britannica |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120307083107/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/143561/Croatia/223956/World-War-II |archive-date = 7 сакавіка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Рабілася гэта па этнічнай прыкмеце і без уліку палітычных поглядаў тых, каго звальнялі. Напрыклад, [[17 кастрычніка]] [[1990]] г. кіраўнік харвацкага ўрада Іосіп Маноліч звольніў усіх сербаў, якія працавалі ва ўрадзе і яго апараце<ref name="српска краина2">{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонкі = 292 }}{{ref-sr}}</ref>. Тады ж пачаліся шматлікія напады харвацкіх экстрэмістаў на [[Сербская праваслаўная царква|Сербскую праваслаўную царкву]]. Былі адзначаны выпадкі збіцця святароў, правакацый ля цэркваў падчас набажэнстваў, мініравання храмаў і апаганьвання магіл<ref>{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 781 |isbn = 9785916741216 }}</ref>. Неаднаразова правакацыйныя заявы рабілі і харвацкія палітыкі. У прыватнасці, прэзідэнт Туджман заявіў, што [[Незалежная дзяржава Харватыя]] часоў Другой сусветнай вайны была не толькі калабарацыйным утварэннем, але і выказвала тысячагадовыя імкнення харвацкага народа<ref name="нгх">{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонкі = 204 }}{{ref-sr}}</ref>. Стыпе Месіч, у сваю чаргу, заявіў, што адзіная сербская зямля ў Харватыі тая, якую сербы прынеслі з сабой на падэшвах чаравікаў<ref name="нгх"/>. === Грамадзянскія пратэсты === {{Асноўны артыкул|Рэвалюцыя бярвён}} [[Выява:Былая Югаславія падчас вайны.svg|thumb|right|280px|Тэрыторыя былой СФРЮ падчас Югаслаўскай вайны]] Першапачаткова сербы, якія пражывалі на тэрыторыі Харватыі, не імкнуліся да незалежнасці. Аднак пасля першых шматпартыйных выбараў у Харватыі і прыняцця новай канстытуцыі [[25 ліпеня]] [[1990]] г. на поўнач ад Кніна была створана «Сербская Асамблея» як прадстаўнічы орган [[сербы ў Харватыі|сербскага народа ў Харватыі]]<ref name="сербская ассмблея">{{cite web |datepublished = 12 чэрвеня 2007 |url = http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |title = «The Prosecutor vs. Milan Martic (paragraph 127—150)» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804015846/http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У той жа дзень была прынята Дэкларацыя аб суверэнітэце сербаў у Харватыі<ref>{{кніга|аўтар=Мартынова М. Ю.|загаловак=Балканский киризис: народы и политика|спасылка=http://dev.eurac.edu:8085/mugs2/do/blob.pdf?type=pdf&serial=1150729550739|месца=М.|выдавецтва=«Старый сад»|год=1998|старонак=466|ISBN=5-201-13730-x|archive-date=27 верасня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927012006/http://dev.eurac.edu:8085/mugs2/do/blob.pdf?type=pdf&serial=1150729550739}}</ref>. [[21 снежня]] ў Кніне была абвешчана [[Сербская аўтаномная вобласць Краіна]] (САВК). Згодна з прынятым Статутам, ''«Сербская аўтаномная вобласць Краіна з’яўляецца відам тэрытарыяльнай аўтаноміі ў складзе Рэспублікі Харватыі … у рамках Федэратыўнай Югаславіі»''<ref>{{кніга |аўтар = Е. Ю. Гуськова. |загаловак = Вооруженные конфликты на территории бывшей Югославии: хроника событий |спасылка = http://books.google.com/books?ei=vVLWTo24C86gOvr18V8&ct=result&hl=ru&id=xiNMAAAAMAAJ&dq=сербская+автономная+область+краина&q=.#search_anchor |выдавецтва = ИНИОН РАН |год =1998 |старонкі = 36 |isbn = 5248001900, 9785248001903 }}</ref>. Пасля прыходу да ўлады Туджмана многія харваты былі звольнены з органаў дзяржаўнай і мясцовай улады ў тых раёнах, якія кантраляваліся САВ Краіна. Паступова ў рэгіёнах, дзе большасць насельніцтва складалі сербы, уладу ў рукі ўзяло кіраўніцтва САВ Краіны<ref name="сао краина">{{cite web |datepublished = 2 октября 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/10/02/world/croatia-s-serbs-declare-their-autonomy.html?ref=croatia |title = «Croatia’s Serbs Declare Their Autonomy» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130827201422/http://www.nytimes.com/1990/10/02/world/croatia-s-serbs-declare-their-autonomy.html?ref=croatia |archive-date = 27 жніўня 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У жніўні [[1990]] года ў сербскіх раёнах Харватыі з мэтай адмяніць змены харвацкай канстытуцыі быў праведзены рэферэндум аб [[Суверэнітэт|суверэнітэце]] і [[Аўтаномія|аўтаноміі]] сербаў у Харватыі<ref name="сербский референдум">{{cite web |datepublished = 7 жніўня 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/08/07/world/serb-minority-seek-role-in-a-separate-croatia.html?ref=croatia |title = «Serb Minority Seek Role in a Separate Croatia» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014336/http://www.nytimes.com/1990/08/07/world/serb-minority-seek-role-in-a-separate-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Харвацкае кіраўніцтва паспрабавала перашкодзіць галасаванню, пасылаючы паліцэйскіх у сербскія раёны. У адказ сербы з Кнінскай Краіны, выкарыстоўваючы паваленыя дрэвы і бульдозеры, блакіравалі дарогі, якія вядуць да Кніна і Бенкаваца, а таксама да [[Адрыятычнае мора|Адрыятычнага ўзбярэжжа]]. Харвацкія ўлады адказалі на гэта адпраўкай спецыяльных паліцэйскіх падраздзяленняў на [[верталёт]]ах да месцаў галасавання. Аднак югаслаўскія ўлады аддалі загад ваенна-паветраным сілам перахапіць харвацкія верталёты, пасля чаго апошнія былі вымушаны вярнуцца ў [[Заграб]]<ref name="хорватские вертолеты">{{cite web |url = http://www.bosniafacts.info/web/chronology_of_events_1985_to_1995.php |title = «Yugoslavia: Chronology of events 1985 — 1995» |publisher = Bosniafacts.info |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6BdGR3Lb4?url=http://www.bosniafacts.info/web/chronology_of_events_1985_to_1995.php |archive-date = 23 кастрычніка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Становішча ў Харватыі абвастрылася да мяжы пасля таго, як [[18 жніўня]] [[1990]] у бялградскай газеце «Вячэрнія навіны» ({{lang-sh|Večernje novosti}}) з’явілася публікацыя, у якой гаварылася аб двух мільёнах [[сербская гвардыя|сербскіх добраахвотнікаў]], гатовых адправіцца ў Харватыю на абарону сербскага насельніцтва<ref name="вечерни новини">{{cite web |datepublished = 19 августа 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/08/19/world/roads-sealed-as-yugoslav-unrest-mounts.html?ref=croatia |title = «Roads Sealed as Yugoslav Unrest Mounts» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014917/http://www.nytimes.com/1990/08/19/world/roads-sealed-as-yugoslav-unrest-mounts.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У той жа час у Сербіі былі забароненыя мітынгі ў падтрымку сербаў у Харватыі аж да арышту іх удзельнікаў<ref>{{кніга |аўтар = Елена Гуськова. |загаловак = История югославского кризиса (1990-2000) |месца = М. |выдавецтва = Русское право/Русский Национальный Фонд |год = 2001 |pages = 141 |isbn = 5941910037 }}</ref>. Пасля [[Рэферэндум аб незалежнасці Славеніі, 1990|славенскага рэферэндуму]] аб незалежнасці югаслаўскія ўлады заявілі аб адмене [[ваенная дактрына|ваеннай дактрыны]] «ўсенароднай абароны», згодна з якой у кожнай рэспубліцы існавалі сваі падраздзяленні тэрытарыяльнай абароны (ТА), якія падпарадкоўваліся рэспубліканскім уладам. З гэтага часу ўсе падраздзяленні ТА павінны былі падпарадкоўвацца камандаванню ў Бялградзе. Такім чынам, харвацкія ўлады маглі страціць кантроль над харвацкімі падраздзяленнямі ТА і апынуцца ў залежнасці ад югаслаўскіх улад у Бялградзе<ref name="территориальная оборона">{{cite web |url = http://www.slovenskavojska.si/en/about-the-slovenian-armed-forces/history/ |title = «History—Territorial Defence» |publisher = Вооружённые силы Словении |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jK2OQuw?url=http://www.slovenskavojska.si/en/about-the-slovenian-armed-forces/history/ |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. == Сілы бакоў == === Югаслаўскія і сербскія войскі === Узброеныя сілы [[СФРЮ|сацыялістычнай Югаславіі]] былі ўтвораны на аснове НВАЮ, якая змагалася супраць войскаў [[Краіны Восі|краін Восі]] і югаслаўскіх калабарацыяністаў падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Стратэгія [[Югаслаўская народная армія|Югаслаўскай Народнай Арміі]] ({{lang-sh|Jugoslovenska narodna armija}}) грунтавалася на вядзенні [[Партызанская вайна|партызанскай вайны]] ў выпадку ўварвання, бо ў адкрытай вайне з войскамі патэнцыяльных праціўнікаў з [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|АВД]] або [[НАТА]] югаслаўскія ўзброеныя сілы практычна не мелі шанцаў. Гэта прывяло да стварэння сістэмы тэрытарыяльнай абароны ({{lang-sh|Opštenarodna odbrana}}) у краіне<ref name="радич">{{cite web |url = http://scindeks.nb.rs/article.aspx?artid=0352-31600602087R&redirect=ft |title = Vežba Avala—Jugoslovenska odbrana od Varšavskog pakta 1968. godine |author = Aleksandar Radić. |publisher = Belgrade: Institut za savremenu istoriju |lang = sh |archive-url = https://www.webcitation.org/69jK3DEfn?url=http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0352-31600602087R |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. У тэорыі, ЮНА была магутнай сілай, якая мела 2000 [[танк]]аў (у асноўным, [[СССР|савецкія]] Т-54/55) і 300 баявых рэактыўных [[самалёт]]аў (савецкія МіГ-21). Аднак к [[1991]] году большасць гэтага ўзбраення састарэла<ref name="западноевропейский союз">{{cite web | url = http://books.google.hr/books?id=aQcVAAAAYAAJ | title = Proceedings—Assembly of Western European Union: Actes officiels | author = Aleksandar Radić. | publisher = Western European Union. University of Virginia. стр. 107. | lang = en }}</ref>. Акрамя савецкага ўзбраення, ЮНА эксплуатавала і ўзбраенне югаслаўскай вытворчасці: танкі М-84 і штурмавікі СОКО Г-4 Супер Галеб і СОКО Ј-22 Орао, абсталяваныя кіруемымі ракетамі AGM-65 Maverick<ref name="финлан">{{кніга |аўтар = Finlan, Alastair. |загаловак = The Collapse of Yugoslavia, 1991–1999 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=Y7mwpWxqXIUC |выдавецтва = Osprey Publishing |год = 2004 |pages = 20—21 |isbn = 1841768057 }} {{en icon}}</ref>. Таксама на ўзбраенні стаялі супрацьтанкавы комплекс 9К111-1 «Конкурс» і зенітны комплекс «Страла-3». [[Выява:JNA offensive plan 1991 - ru.svg|thumb|200px|right|Схема аперацый ЮНА ў 1991 годзе супраць харвацкіх фарміраванняў]] Перад пачаткам вайны колькасць [[ЮНА]] складала 169000 чалавек, у тым ліку 70000 прафесійных ваенных. Каля 57 % афіцэраў у ЮНА былі сербамі. Падчас [[Дзесяцідзённая вайна|баявых дзеянняў у Славеніі]] ў шэрагах ЮНА было зафіксавана вялікая колькасць [[дэзерцірства|дэзерціраў]], войска пакінулі практычна ўсе [[славенцы]] і [[харваты]]. У адказ на гэта югаслаўскае камандаванне правяло некалькі [[Мабілізацыя|мабілізацый]] ваеннаслужачых запасу з [[Сербія|Сербіі]], кожны раз затым распускаючы мабілізаваных. Калі ў першую мабілізацыю водгук рэзервістаў быў даволі высокім, то да апошняй прыкладна 100 000 чалавек ухілілася ад прызыву, і папаўненне не стала эфектыўнай баявой сілай. Пазней у ходзе канфлікту ў Харватыі сербскае камандаванне актыўна прыцягвала нерэгулярныя фарміравання сербскіх добраахвотнікаў : [[Белыя арлы, ваенізаваная арганізацыя|«Белыя арлы»]], «[[Сербская гвардыя]]», «[[Сербская Добраахвотніцкая гвардыя]]» і іншыя<ref name="бели орлови">{{cite web |url = http://www.nytimes.com/1991/12/23/world/brutal-impasse-yugoslav-war-special-report-yugoslav-ethnic-hatreds-raise-fears.html?ref=croatia |title = «Yugoslav Ethnic Hatreds Raise Fears of a War Without an End» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014647/http://www.nytimes.com/1991/12/23/world/brutal-impasse-yugoslav-war-special-report-yugoslav-ethnic-hatreds-raise-fears.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Таксама ў ходзе вайны ў сербскіх войсках змагаліся замежныя добраахвотнікі і найміты, у асноўным з [[Расія|Расіі]]<ref name="русские добровольцы">{{cite web |datepublished = 29 августа 1995 |url = http://www.un.org/documents/ga/docs/50/plenary/a50-390add1.htm |title = «Use of mercenaries as a means of violating human rights and impeding the exercise of the right of peoples to self-determination — Note by the Secretary-General» |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121025101824/http://www.un.org/documents/ga/docs/50/plenary/a50-390add1.htm |archive-date = 25 кастрычніка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля спынення існавання ЮНА ў [[1992]] годзе падраздзялення сербскай тэрытарыяльнай абароны ў Харватыі былі рэарганізаваны ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна]]<ref name="юна-вск">{{cite web |datepublished = 3 января 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/01/03/world/yugoslav-factions-agree-to-un-plan-to-halt-civil-war.html?ref=croatia |title = «Yugoslav Factions Agree to U.N. Plan to Halt Civil War» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014539/http://www.nytimes.com/1992/01/03/world/yugoslav-factions-agree-to-un-plan-to-halt-civil-war.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="хьюман райт вотч">{{cite web |datepublished = 13 декабря 2006 |url = http://www.hrw.org/en/node/11081/section/5 |title = «Weighing the Evidence» |publisher = Human Rights Watch |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131016113233/http://www.hrw.org/en/node/11081/section/5 |archive-date = 16 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. З пачаткам вайны ў [[1991]] годзе сербскім кіраўніцтвам (Мілошавічам і Ёвічам) перад міністрам абароны Югаславіі [[Велька Кадзіевіч|Кадзіевічам]] была пастаўлена задача звольніць усіх [[Харваты|харватаў]] і [[Славенцы|славенцаў]] з ЮНА<ref name="изваза">{{cite web |url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/proswitness/bcs/mil-wit-jovic.htm |title = IZJAVA NA OSNOVU PRAVILA 89 (F) |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120614062653/http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/proswitness/bcs/mil-wit-jovic.htm |archive-date = 14 чэрвеня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У пачатку канфлікту харваты складалі значны працэнт у югаслаўскім генералітэце, займаючы многія ключавыя пасады, што дазволіла некаторым даследчыкам гаварыць аб дамінаванні харватаў у вышэйшым ваенным камандаванні. Але к канцу 1991 года большасць генералаў і старшых афіцэраў харвацкага паходжання дэзерціравалі ў фарміраваныя харвацкія войскі<ref name="тус из юна в хв">{{cite web |url = http://www.vojska.net/hrv/zivotopis/t/tus/anton/ |title = Anton Tus |publisher = Vojska.net |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120320065126/http://www.vojska.net/hrv/zivotopis/t/tus/anton/ |archive-date = 20 сакавіка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="стипетич из юна в хв">{{cite web |datepublished = 8 июня 1998 |url = http://www.ogulin.hr/povijest/poznati/pocasni-gradani/petar-stipetic |title = Petar Stipetić |publisher = Službene stranice grada Ogulina |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20110813044343/http://www.ogulin.hr/povijest/poznati/pocasni-gradani/petar-stipetic |archive-date = 13 жніўня 2011 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="Аготина из юна в хв">{{cite web |datepublished = 19 марта 2012 |url = http://www.morh.hr/hr/vijesti-najave-i-priopcenja/priopcenje/ministar-kotromanovic-uputio-brzojav-sucuti-obitelji-generala-agotica.html |title = Ministar Kotromanović uputio brzojav sućuti obitelji generala Agotića |publisher = Министерство обороны Хорватии |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69jK8BeGx?url=http://www.morh.hr/hr/vijesti-najave-i-priopcenja/priopcenje/ministar-kotromanovic-uputio-brzojav-sucuti-obitelji-generala-agotica.html |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. === Харвацкія войскі === [[Выява:Serb T-55 Battle of the Barracks.JPG|thumb|200px|left|Харвацкая армія папоўніла дэфіцыт узбраення, захапіўшы арсеналы ЮНА]] Узброеныя сілы харватаў былі ў значна горшым стане, чым сербскія войскі. У пачатковы перыяд вайны з-за адсутнасці ўзброеных сіл частку цяжкіх баёў прыняла на сябе харвацкая паліцыя. Таксама ў харвацкіх войсках адчуваўся дэфіцыт сучаснага ўзбраення, некаторая колькасць стралковай зброі закуплялася за мяжой. Часта харвацкія падраздзялення выкарыстоўвалі састарэлую зброю — самалёты [[Ан-2]] і танкі [[Т-34]] часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref name="мадер">{{кніга |аўтар = Georg Mader. |загаловак = Croatia's embargoed air force |месца = London |выдавецтва = World Air Power Journal |год = 2006 |isbn = 1-874023-66-2 }} {{en icon}}</ref>. Харвацкая армія была дастаткова матываваная, бо яе падраздзяленні ў асноўным былі ўкамплектаваны выхадцамі тых раёнаў, у якіх гэтыя падраздзяленні дзейнічалі<ref name="блашкович">{{кніга |аўтар = Blaskovich, Jerry. |загаловак = Anatomy of Deceit: An American Physician's First-Hand Encounter with the Realities of the War in Croatia |спасылка = http://books.google.hr/books?id=ngkIAAAACAAJ |выдавецтва = Dunhill Publishing |год = 1997 |isbn = 0935016244 }} {{en icon}}</ref>. 11 красавіка 1991 у Харватыі была ўтворана [[Нацыянальная гвардыя Харватыі]] ({{lang-hr|Zbor narodne garde}}), на аснове якой пазней былі сфарміраваны [[Узброеныя сілы Харватыі|харвацкія ўзброеныя сілы]]({{lang-hr|Hrvatska vojska}})<ref name="збор нарордне">{{кніга |аўтар = Finlan, Alastair. |загаловак = Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States |спасылка = http://books.google.hr/books?id=qmN95fFocsMC |выдавецтва = Routledge |год = 1998 |pages = 272—278 |isbn = 1-85743-058-1 }}{{en icon}}</ref>. У жніўні 1991 харвацкая армія налічвала менш за 20 [[Брыгада (войска)|брыгад]], але пасля правядзення ўсеагульнай мабілізацыі ў кастрычніку таго ж года армія вырасла да 60 брыгад і 37 асобных [[батальён]]аў<ref name="число хорватов">{{cite web |datepublished = 6 октября 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/10/06/world/shells-still-fall-on-croatian-towns-despite-truce.html?ref=croatia |title = «Shells Still Fall on Croatian Towns Despite Truce» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017024048/http://www.nytimes.com/1991/10/06/world/shells-still-fall-on-croatian-towns-despite-truce.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе вайны на баку харвацкай арміі ваявалі 456 замежных наймітаў і добраахвотнікаў (139 [[Вялікабрытанія|брытанцаў]], 69 [[Францыя|французаў]] і 55 [[Германія|немцаў]])<ref name="елинич">{{cite web |datepublished = 24 января 2009 |url = http://www.nacional.hr/clanak/72091/zivot-nakon-rata-za-tudu-domovinu |title = Život nakon rata za tuđu domovinu |author = Berislav Jelinić. |publisher = Nacional. NCL Media Grupa d.o.o |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69jK9I8f2?url=http://www.nacional.hr/clanak/72091/zivot-nakon-rata-za-tudu-domovinu |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля захопу казарм ЮНА на тэрыторыі Харватыі ў верасні — снежні 1991 года харвацкая армія папоўніла дэфіцыт узбраення і вярнула сабе зброю, якая была канфіскавана камандаваннем ЮНА ў харвацкай ТА ў 1990 годзе. Было захоплена шмат цяжкага ўзбраення, а таксама ўвесь арсенал 32-га корпуса ЮНА<ref name="ковуэлл">{{cite web |datepublished = 24 сентября 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/09/24/world/serbs-and-croats-seeing-war-in-different-prisms.html |title = «Serbs and Croats: Seeing War in Different Prisms» |author = Alan Cowell. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111170946/http://www.nytimes.com/1991/09/24/world/serbs-and-croats-seeing-war-in-different-prisms.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="биндер">{{cite web |datepublished = 24 ноября 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/11/24/world/yugoslav-rivals-sign-a-cease-fire.html?ref=croatia |title = «YUGOSLAV RIVALS SIGN A CEASE-FIRE» |author = David Binder. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20150204082059/http://www.nytimes.com/1991/11/24/world/yugoslav-rivals-sign-a-cease-fire.html?ref=croatia |archive-date = 4 лютага 2015 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="душагн стоянович">{{cite web | datepublished = 19 марта 2010 | url = http://www.boston.com/news/world/europe/articles/2010/03/19/ex_serb_general_hero_or_traitor/ | title = «Ex-Serb general: hero or traitor?» | author = Dušan Stojanović. | publisher = [[Boston Globe]] | lang = en }}</ref>. Да зіме 1994 харвацкая армія, Харвацкі савет абароны (ХСА), а таксама саюзная харватам армія Босніі і Герцагавіны налічвалі каля 250 000 чалавек і 750 танкаў супраць 130 000 сербскіх ваенных{{sfn|Ramet|2006|p=452}}<ref name="кохен эмбарго">{{cite web |datepublished = 5 ноября 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/11/05/world/arms-trafficking-to-bosnia-goes-on-despite-embargo.html?ref=croatia |title = «Arms Trafficking to Bosnia Goes On Despite Embargo» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014659/http://www.nytimes.com/1994/11/05/world/arms-trafficking-to-bosnia-goes-on-despite-embargo.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе вайны Харватыя ў абход [[эмбарга]] [[ААН]] на пастаўкі зброі ў краіны былой Югаславіі актыўна імпартавала зброю — ад [[Аўтамат Калашнікава|аўтаматаў Калашнікава]] да [[танк]]аў і [[самалёт]]аў. Інфармацыя адносна каналаў пастаўкі зброі неадназначная: некаторыя крыніцы паказваюць, што значная частка ўзбраенняў была набыта ў [[Германія|Германіі]], якая распрадавала арсеналы былой [[ГДР]]<ref name="немецкое оружие">{{кніга |аўтар = Валецкий Олег. |загаловак = Югославская война, 1991—1995 годы |месца = Москва |выдавецтва = Крафт+ |год = 2011 |старонкі = 544 |isbn = 978-5-93675-180-6 }}</ref>, іншыя называюць краіны былога [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|Варшаўскага блока]], у першую чаргу [[Венгрыя|Венгрыю]] і [[Румынія|Румынію]]<ref name="венгесркоеоружие">{{кніга |аўтар = Marko Hajdinjak. |загаловак = Smuggling in Southeast Europe: The Yugoslav Wars and the Development of Regional Criminal Networks in the Balkans |спасылка = http://books.google.co.il/books?id=srjE2eFi_nsC&pg=PA9 |выдавецтва = CSD |год = 2002 |pages = 9 |allpages = 80 |isbn = 9544770992 }} {{en icon}}</ref>, у якасці асноўных пастаўшчыкоў. Згадваюцца таксама пастаўкі з [[Аўстрыя|Аўстрыі]]<ref name="австрийскоеоружие">{{cite web |datepublished = 7 ноября 2007 |url = http://dalje.com/en-croatia/ex-general--croatia-gained-weapons-from-austria/96302 |title = Ex General: Croatia Gained Weapons From Austria |publisher = Dalje.com |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160314173514/http://dalje.com/en-croatia/ex-general--croatia-gained-weapons-from-austria/96302 |archive-date = 14 сакавіка 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, [[Аргенціна|Аргенціны]]<ref name="аргентинское оружие">{{cite web |datepublished = 7 июля 2001 |url = http://www.kommersant.ru/doc/273649 |title = Бывший президент Аргентины будет сидеть дома |publisher = Газета «Коммерсантъ», №118 (2248) |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305031042/http://www.kommersant.ru/doc/273649 |archive-date = 5 сакавіка 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]<ref name="венгесркоеоружие"/> і шэрага іншых краін<ref name="закупкахорватами">{{cite web |datepublished = 6 октября 2009 |url = http://metro-portal.hr/osudjeni-casnici-koji-su-ubili-svjedoka-isporuke-oruzja-hrvatskoj/23676 |title = Osuđeni časnici koji su ubili svjedoka isporuke oružja Hrvatskoj |publisher = Metro-portal.hr |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20140813221144/http://metro-portal.hr/osudjeni-casnici-koji-su-ubili-svjedoka-isporuke-oruzja-hrvatskoj/23676 |archive-date = 13 жніўня 2014 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Значную фінансавую і арганізацыйную дапамогу Харватыі ў закупцы ўзбраенняў аказвала шматлікая харвацкая дыяспара, прадстаўнікі якой занялі ў краіне многія важныя пасады<ref name="венгесркоеоружие"/><ref name="закупки оружия хорватами">{{cite web |datepublished = 17 марта 2007 |url = http://www.jutarnji.hr/300-milijuna/217229/ |title = 300 milijuna |author = Davor Butković. |publisher = Jutarnji.hr |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69jKEAkQw?url=http://www.jutarnji.hr/300-milijuna/217229/ |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля ў харвацкай прэсе з’явіліся паведамленні аб тым, што са сродкаў, сабраных мясцовымі жыхарамі і прадстаўнікамі дыяспары на куплю зброі, значныя сумы былі разрабаваны<ref name="закупки оружия хорватами"/>. == Ход вайны == === 1991: Пачатак баявых дзеянняў === ==== Першыя ўзброеныя сутыкненні ==== [[Выява:Plitvice Lakes incident, memorial, of the first killed croatian policemen.JPG|thumb|200px|right|Помнік першай харвацкай ахвяры вайны — Іосіфу Ёвічу, які загінуў у [[Плітвіцкі Крывавы Вялікдзень|сутыкненнях]] на [[Плітвіцкія азёры|Плітвіцкіх азёрах]]]] Напружанасць у міжнацыянальных адносінах расла і падсілкоўвалася прапагандай з абодвух бакоў. [[20 лютага]] [[1991]] г. урад Харватыі прадставіў парламенту Канстытуцыйны закон, які вызначаў прыярытэт рэспубліканскіх законаў над саюзнымі і прыняў Рэзалюцыю аб «раздружэнні» Харватыі і СФРЮ. У адказ на гэта [[28 лютага]] Сербскае нацыянальнае веча і Выканаўчае веча САВ Краіны прынялі Рэзалюцыю аб «раздружэнні» з Рэспублікай Харватыя на аснове вынікаў рэферэндуму<ref>{{кніга |аўтар = Е. Ю. Гуськова. |загаловак = Вооруженные конфликты на территории бывшей Югославии: хроника событий |спасылка = http://books.google.com/books?ei=vVLWTo24C86gOvr18V8&ct=result&hl=ru&id=xiNMAAAAMAAJ&dq=сербская+автономная+область+краина&q=.#search_anchor |выдавецтва = ИНИОН РАН |год =1998 |старонкі = 37 |isbn = 5248001900, 9785248001903 }}</ref>. У сакавіку адбыліся першыя ўзброеныя сутыкненні. У ходзе сутыкненняў паміж харвацкай паліцыяй і мясцовымі сербскімі міліцыянерамі ў [[Пакрац]]ы загінула 20 чалавек<ref name="энгенберг">{{cite web |datepublished = 3 марта 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/03/03/world/belgrade-sends-troops-to-croatia-town.html?ref=croatia |title = «Belgrade Sends Troops to Croatia Town» |author = Stephen Engelberg. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518185319/http://www.nytimes.com/1991/03/03/world/belgrade-sends-troops-to-croatia-town.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і адбылося першае боесутыкненне паміж харвацкай паліцыяй і сіламі ЮНА. У перыяд са жніўня [[1990]] года па красавік 1991 было зафіксавана 89 сутыкненняў паміж харвацкай паліцыяй і сербскімі сіламі<ref name="первые столкновения">{{cite web |datepublished = 28 снежня 1994 |url = http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/IV.htm |title = «Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex IV — The policy of ethnic cleansing; Prepared by: M. Cherif Bassiouni» |publisher = [[ААН]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120504142243/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |archive-date = 4 мая 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У красавіку 1991 сербамі была абвешчана [[аўтаномія]] на тэрыторыях, дзе яны складалі большасць. Гэты крок сербскіх улад афіцыйны [[Заграб]] расцаніў як мяцеж<ref name="сербская ассмблея"/><ref name="биндер2">{{cite web |datepublished = 18 марта 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/03/18/world/serbian-official-declares-part-of-croatia-separate.html?ref=croatia |title = «Serbian Official Declares Part of Croatia Separate» |author = David Binder. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017015148/http://www.nytimes.com/1991/03/18/world/serbian-official-declares-part-of-croatia-separate.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="судетик88">{{cite web |datepublished = 2 апреля 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/04/02/world/rebel-serbs-complicate-rift-on-yugoslav-unity.html?ref=croatia |title = «Rebel Serbs Complicate Rift on Yugoslav Unity» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014548/http://www.nytimes.com/1991/04/02/world/rebel-serbs-complicate-rift-on-yugoslav-unity.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Міністэрства ўнутраных спраў Харватыі пачало стварэнне вялікай колькасці спецыяльных паліцэйскіх сіл. Гэта прывяло да таго, што [[9 красавіка]] 1991 года Туджман падпісаў указ аб стварэнні Нацыянальнай гвардыі Харватыі, якая стала асновай для стварэння харвацкіх узброеных сіл<ref name="збор нарордне"/>. Неабходна адзначыць, што ў гэты перыяд адбываліся не толькі сутыкненні, але і спробы вырашыць супярэчнасці мірным шляхам. У прыватнасці, перагаворы аб нармалізацыі становішча ва Усходняй Славоніі пачаліся [[9 красавіка]]. Сербскую дэлегацыю ўзначальваў кіраўнік мясцовага аддзялення Сербскай дэмакратычнай партыі Горан Хаджыч, харвацкую — начальнік паліцыі [[Осіек]]а Ёсіп Рэйхл-Кір. На сустрэчы ўдалося дамовіцца аб ліквідацыі выстаўленых сербамі барыкад да [[14 красавіка]], а паліцыя гарантавала сербам бяспеку. Нягледзячы на падзеі [[1 мая|1]]—[[2 мая]] ў Баравым Сяле перагаворны працэс працягваўся. [[1 ліпеня]] Рейхл-Кір, намеснік старшыні выканаўчага савета Скупшчыны Осіек Горан Зобунджыя, дэпутат Скупшчыны Мілан Княжэвіч і начальнік горада Цені Мірка Турбіч адправіліся ў Ценю для працягу перагавораў. На дарозе іх спыніла група паліцэйскіх на чале з харвацкім эмігрантам з [[Аўстралія|Аўстраліі]] Антунам Гудэляй<ref name=autogenerated2>{{cite web|url=http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/ekskluzivna-snimka-iskaza-svjedoka-ubojstva-reihl-kira-zasto-su-hrvati-ubili-hrvata.html|title=Jadranka Reihl-Kir: 'Šeks, Šušak i Glavaš naručili su ubojstvo mog supruga'|publisher=Dnevnik|access-date=2012-08-06|lang=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228100404/http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/ekskluzivna-snimka-iskaza-svjedoka-ubojstva-reihl-kira-zasto-su-hrvati-ubili-hrvata.html|archive-date=28 снежня 2011|url-status=dead}}</ref>, кіраўніком ХДС у Цене. Паліцэйскія расстралялі дэлегацыю, выжыў толькі Турбіч, які атрымаў цяжкае раненне. Па адной версіі, зроблена гэта было па распараджэнню [[Бранімір Главаш|Браніміра Главаша]], асуджанага за ваенныя злачынствы ў [[2009]] годзе<ref name=autogenerated2 />. Пасля гэтага адбылася эскалацыя напружанасці, перагаворы паміж процілеглымі бакамі былі сарваны. ==== Абвяшчэнне незалежнасці ==== {{Асноўны артыкул|Дзесяцідзённая вайна|Рэферэндум аб незалежнасці Харватыі, 1991}} [[19 мая]] [[1991]] года ў Харватыі адбыўся рэферэндум аб незалежнасці, на які было вынесена пытанне аб статусе краіны<ref name="реферндум в хорватии">{{cite web |datepublished = 16 июля 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-07-16/news/mn-2455_1_croatia-calls |title = «Croatia Calls for EC-Style Yugoslavia» |publisher = Los Angeles Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104104819/http://articles.latimes.com/1991-07-16/news/mn-2455_1_croatia-calls |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="хорватский референдум">{{cite web |datepublished = 2 мая 1991 |url = http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/254259.html |title = ODLUKA o raspisu referenduma |publisher = Narodne Novine |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20150426111210/http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/254259.html |archive-date = 26 красавіка 2015 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Мясцовыя сербы рэферэндум байкатавалі. Па выніках галасавання амаль 94 % прагаласаваўшых выказалася за выхад са складу Югаславіі і за незалежную харвацкую дзяржаву<ref name="судетик89">{{cite web |datepublished = 20 мая 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/05/20/world/croatia-votes-for-sovereignty-and-confederation.html?ref=croatia |title = «Croatia Votes for Sovereignty and Confederation» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111080212/http://www.nytimes.com/1991/05/20/world/croatia-votes-for-sovereignty-and-confederation.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля гэтага харвацкія ўлады [[25 чэрвеня]] 1991 г. прынялі дэкларацыю незалежнасці<ref name="судетик90">{{cite web |datepublished = 26 июня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/06/26/world/2-yugoslav-states-vote-independence-to-press-demands.html?ref=croatia |title = «2 YUGOSLAV STATES VOTE INDEPENDENCE TO PRESS DEMANDS» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130827202934/http://www.nytimes.com/1991/06/26/world/2-yugoslav-states-vote-independence-to-press-demands.html?ref=croatia |archive-date = 27 жніўня 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[Еўрапейская камісія]] заклікала Харватыю прыпыніць яе дзеянне на тры месяцы<ref name="ридинг">{{cite web |datepublished = 26 июня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/06/26/world/europeans-warn-on-yugoslav-split.html?ref=croatia |title = «Europeans Warn on Yugoslav Split» |author = Alan Riding. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014651/http://www.nytimes.com/1991/06/26/world/europeans-warn-on-yugoslav-split.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, харвацкія ўлады [[Брыёнскае пагадненне|пагадзіліся]], аднак гэта рашэнне не спрыяла зняццю напружанасці<ref name="судетик91">{{cite web |datepublished = 29 июня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/06/29/world/conflict-in-yugoslavia-2-yugoslav-states-agree-to-suspend-secession-process.html?ref=croatia |title = «Conflict in Yugoslavia; 2 Yugoslav States Agree to Suspend Secession Process» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017015026/http://www.nytimes.com/1991/06/29/world/conflict-in-yugoslavia-2-yugoslav-states-agree-to-suspend-secession-process.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У чэрвені — ліпені 1991 сілы [[ЮНА]] былі задзейнічаны ў кароткай [[Дзесяцідзённая вайна|сілавой акцыі]] супраць [[Славенія|Славеніі]], якая скончылася правалам. Аперацыя супраць славенскіх сепаратыстаў насіла кароткачасовы характар ​​шмат у чым з-за этнічнай аднастайнасці Славеніі<ref name="судетик92">{{cite web |datepublished = 3 июля 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/07/03/world/conflict-in-yugoslavia-yugoslav-troops-battle-slovenes-ending-cease-fire.html?ref=croatia |title = «Conflict in Yugoslavia; Yugoslav Troops Battle Slovenes, Ending Cease-Fire» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160207010543/http://www.nytimes.com/1991/07/03/world/conflict-in-yugoslavia-yugoslav-troops-battle-slovenes-ending-cease-fire.html?ref=croatia |archive-date = 7 лютага 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе [[Дзесяцідзённая вайна|вайны ў Славеніі]] многія [[Славенцы|славенскія]] і [[Харваты|харвацкія]] ваенныя [[ЮНА]] адмаўляліся ваяваць і дэзерціравалі з радоў югаслаўскай арміі<ref name="энгенберг2">{{cite web |datepublished = 16 июля 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/07/16/world/yugoslav-army-revamping-itself-after-setbacks.html?ref=croatia |title = «Yugoslav Army Revamping Itself After Setbacks» |author = Stephen Engelberg. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518183622/http://www.nytimes.com/1991/07/16/world/yugoslav-army-revamping-itself-after-setbacks.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. ==== Эскалацыя канфлікту ==== ''Гл. таксама: [[Бітва за Вукавар]], [[Аперацыя «Бераг-91»]], [[Аблога Дуброўніка]], [[Бітва за казармы]], [[Разня ў Белавары]], [[Разня ў Госпічы]]'' [[Выява:Eastern slavonia 91-92 map -ru.jpg|200px|right|thumb|Карта баявых дзеянняў ва Усходняй Славоніі]] {{Quote box|width=20%|align=left|quote=«Вайны б не было, калі б мы адмовіліся ад мэты стварэння самастойнай і незалежнай Харватыі»|source=<small>[[Франьё Туджман]] у выступленні [[24 мая]] [[1992]]года на плошчы бана Елачыча ў [[Заграб]]е{{sfn|Гуськова|2001|p=153}}<ref name="цитата туджмана">{{cite web |datepublished = 23 октября 2006 |url = http://www.icty.org/x/cases/martic/trans/en/061023IT.htm |title = Заседание по делу Милана Мартича. стр. 9913 — 9914 |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804174203/http://www.icty.org/x/cases/martic/trans/en/061023IT.htm |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>.</small>}} Пасля няўдалай спробы захаваць Славенію ў складзе Югаславіі югаслаўскае кіраўніцтва прыцягнула [[ЮНА]] да баявых дзеянняў супраць апалчэння і паліцыі самаабвешчанай харвацкай дзяржавы. У ліпені 1991 сілы сербскай тэрытарыяльнай абароны пачалі наступленне на [[далмацыя|далмацінскім]] [[Адрыятычнае мора|ўзбярэжжы]] ў рамках аперацыі «Бераг-91»({{lang-sh|Operacija Obala-91}})<ref name="опала 91">{{cite web |datepublished = 1 жніўня 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-09-29/news/mn-4747_1_army-barracks |title = «Army Leaves More Towns in Croatia» |publisher = Los Angeles Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104084636/http://articles.latimes.com/1991-09-29/news/mn-4747_1_army-barracks |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. К пачатку жніўня вялікая частка тэрыторыі рэгіёна Банія апынулася пад кантролем сербскіх сіл<ref name="пауэр">{{cite web |datepublished = 1 августа 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-08-01/news/mn-177_1_defense-force |title = «Serbian Forces Press Fight for Major Chunk of Croatia» |author = Charles T. Powers. |publisher = Los Angeles Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120516054837/http://articles.latimes.com/1991-08-01/news/mn-177_1_defense-force |archive-date = 16 мая 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля гэтага многія харваты, а таксама [[македонцы]], [[албанцы]] і [[баснійцы]] сталі ўхіляцца ад прызыву ў федэральныя войскі і дэзертыраваць з ЮНА. Гэта прывяло да таго, што склад ЮНА паступова станавіўся [[Сербы|сербска]]-[[Чарнагорцы|чарнагорскім]]<ref name="состав юна">{{cite web |datepublished = 1 верасня 1993 |url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,COUNTRYREP,HRV,,3ae6a80c4,0.html |title = «Croatia and the Federal Republic of Yugoslavia (FRY): Military Service» |publisher = United Nations High Commissioner for Refugees – Refworld. Immigration and Refugee Board of Canada |lang = en |access-date = 10 верасня 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120324063552/http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,COUNTRYREP,HRV,,3ae6a80c4,0.html |archive-date = 24 сакавіка 2012 |url-status = dead }}</ref>. Праз месяц пасля абвяшчэння Харватыяй незалежнасці каля 30 % тэрыторыі краіны знаходзіліся пад кантролем ЮНА і ўзброеных фарміраванняў краінскіх сербаў. Вялізная перавага сербскіх войскаў у танках, [[Артылерыя|артылерыі]] і іншых відах узбраення дазваляла ім праводзіць працяглыя абстрэлы пазіцый непрыяцеля, часам не лічачыся са шкодай, якая прычынялася грамадзянскаму насельніцтву. У ходзе баявых дзеянняў [[Дуброўнік]], [[Госпіч]], Шыбенік, Задар, Карловац, Сісак, Славонскі-Брод, Осіек, Вінкаўцы і [[Вукавар]] падвяргаліся наймацнейшым абстрэлам з боку югаслаўскіх войскаў<ref name="обстрел дубровника">{{cite web |datepublished = 3 октября 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-10-03/news/mn-4617_1_yugoslav-army |title = «Yugoslav Army Driving on Dubrovnik, 2 Other Cities» |publisher = Los Angeles Times. Associated Press |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104084139/http://articles.latimes.com/1991-10-03/news/mn-4617_1_yugoslav-army |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="керолл вильямс">{{cite web |datepublished = 4 лістапада 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-11-04/news/mn-719_1_final-warning |title = «Belgrade Gets a Final Warning From EC» |author = Carol J. Williams. |publisher = Los Angeles Times. Associated Press |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104084206/http://articles.latimes.com/1991-11-04/news/mn-719_1_final-warning |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="Charles T. Powers">{{cite web |datepublished = 28 июля 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-07-28/news/mn-503_1_federal-army |title = «30 Killed as Croatia Battles Rage Unabated» |author = Charles T. Powers. |publisher = Los Angeles Times. Associated Press |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104084323/http://articles.latimes.com/1991-07-28/news/mn-503_1_federal-army |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="обстрелы хорватских городов">{{cite web |datepublished = 29 декабря 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-12-29/news/mn-2113_1_surface-to-surface-missiles |title = «Croatia Says Missiles Aimed at Its Fighters» |publisher = Los Angeles Times. Reuters |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104084335/http://articles.latimes.com/1991-12-29/news/mn-2113_1_surface-to-surface-missiles |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Нягледзячы на тое, што [[ААН]] увяла [[эмбарга]] на пастаўкі зброі ваюючым бакам у ЮНА было дастаткова ўзбраення і боепрыпасаў для вядзення буйнамаштабных баявых дзеянняў. Эмбарга моцна ўдарыла па баяздольнасці харвацкай арміі, і харвацкаму кіраўніцтву прыйшлося таемна закупляць узбраенне і [[кантрабанда]]й дастаўляць яго ў [[Харватыя|Харватыю]]<ref name="беллами">{{cite web |datepublished = 10 октября 1992 |url = http://www.independent.co.uk/news/world/croatia-built-web-of-contacts-to-evade-weapons-embargo-1556500.html |title = «Croatia built 'web of contacts' to evade weapons embargo» |author = Christopher Bellamy. |publisher = [[The Independent]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jOzutQk?url=http://www.independent.co.uk/news/world/croatia-built-web-of-contacts-to-evade-weapons-embargo-1556500.html |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. Харвацкае кіраўніцтва таксама дазволіла ўезд у краіну радыкальным прадстаўнікам харвацкай эміграцыі, у тым ліку і тым, хто прытрымліваўся ідэалогіі [[усташы|ўсташоў]] часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref>{{кніга |аўтар = Васильева, Нина, Гаврилов, Виктор. |загаловак = Балканский тупик ? Историческая судьба Югославии в XX веке |месца = М. |выдавецтва = Гея Итэрум |год = 2000 |pages = 354 |isbn = 5855890635 }}</ref>. [[Выява:Vukovar turm.jpg|180px|left|thumb|Воданапорная вежа ў Вукавары — сімвал пачатку вайны]] У жніўні 1991 года ў адказ на блакаду югаслаўскага гарнізона ў [[Вукавар]]ы падраздзяленні ЮНА перакінулі дадатковыя сілы ва Усходнюю Славонію і пачалі штурм горада<ref name="судетик99">{{cite web |datepublished = 24 жніўня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/08/24/world/fighting-may-unravel-yugoslav-truce.html?ref=croatia |title = «Fighting May Unravel Yugoslav Truce» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518200455/http://www.nytimes.com/1991/08/24/world/fighting-may-unravel-yugoslav-truce.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Адначасова з аблогай Вукавара баі ішлі на тэрыторыі ўсёй Усходняй Славоніі, у Осіеку і Вінкаўцах<ref name="судетик100">{{cite web |datepublished = 23 жніўня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/08/23/world/croatia-angrily-sets-deadline-on-truce.html |title = «Croatia Angrily Sets Deadline on Truce» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014806/http://www.nytimes.com/1991/08/23/world/croatia-angrily-sets-deadline-on-truce.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="вуковар">{{cite web |datepublished = 2 сентября 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/09/02/world/europeans-arrive-in-yugoslavia-to-promote-peace-plan.html |title = «Europeans Arrive in Yugoslavia to Promote Peace Plan» |author = John Tagliabue. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014318/http://www.nytimes.com/1991/09/02/world/europeans-arrive-in-yugoslavia-to-promote-peace-plan.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="вуковар2">{{cite web |datepublished = 11 верасня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/09/11/world/europeans-are-unable-to-pacify-a-croatian-city.html |title = «Europeans Are Unable to Pacify a Croatian City» |author = John Tagliabue. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017023918/http://www.nytimes.com/1991/09/11/world/europeans-are-unable-to-pacify-a-croatian-city.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У верасні падраздзяленні ЮНА практычна цалкам акружылі Вукавар. Харвацкі гарнізон (204-я брыгада і фарміраванні мясцовых харватаў-апалчэнцаў) абараняў горад, адбіваючыся ў цяжкіх [[вулічны бой|вулічных баях]] ад элітных бранятанкавых і механізаваных брыгад ЮНА, а таксама нерэгулярных фарміраванняў сербскіх добраахвотнікаў<ref name="вуришич о вуковаре">{{cite web |datepublished = 18 лістапада 2006 |url = http://www.jutarnji.hr/vukovar-18-11-1991---4004-branitelja--81-884-agresora/162600/ |title = «Vukovar 18.11.1991.: 4004 branitelja, 81.884 agresora» |author = Vlado Vurušić. |publisher = [[Jutarnji list]] |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69jP36Brj?url=http://www.jutarnji.hr/vukovar-18-11-1991---4004-branitelja--81-884-agresora/162600/ |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="партос о вуковрае">{{cite web |datepublished = 13 чэрвеня 2003 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2988304.stm |title = «Vukovar massacre: What happened» |author = Gabriel Partos. |publisher = BBC News Online |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120809191257/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2988304.stm |archive-date = 9 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і атрадаў тэрытарыяльнай абароны мясцовых сербаў. У ходзе баёў за Вукавар значная колькасць жыхароў збегла з горада, а пасля ўзяцця горада югаслаўскімі сіламі 22 000 жыхароў было выгнана з горада<ref name="беженцы вуковара">{{cite web |datepublished = 19 ноября 2001 |url = http://www.nytimes.com/2001/11/19/world/15000-recall-siege-of-vukovar-in-1991.html |title = «15,000 Recall Siege of Vukovar in 1991» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017015031/http://www.nytimes.com/2001/11/19/world/15000-recall-siege-of-vukovar-in-1991.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Усяго за час баёў за Вукавар загінула каля 3000 чалавек<ref name="мештрович77"/><ref name="потери в вуковаре">{{cite web |url = http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 |title = Special Forces «Final report of the United Nations Commission of Experts, established pursuant to» |publisher = UN Security Council resolution 780 (1992) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20001002214147/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/III-A.htm#IV.B.21 |archive-date = 2 кастрычніка 2000 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="потери сербов">{{cite web |url = http://www.aimpress.ch/dyn/trae/archive/data/199711/71128-026-trae-beo.htm |title = Dead Warriors Mislaid In The Political Haze |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110716074438/http://www.aimpress.ch/dyn/trae/archive/data/199711/71128-026-trae-beo.htm |archive-date = 16 ліпеня 2011 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="героивуковара">{{cite web |url = http://www.croatia.org/crown/articles/9616/1/Croatian-Heroes-Heroes-of-Vukovar-TV-serial-by-Eduard--Dominik-Galic-part-2.html |title = Heroes of Vukovar |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130628033839/http://www.croatia.org/crown/articles/9616/1/Croatian-Heroes-Heroes-of-Vukovar-TV-serial-by-Eduard--Dominik-Galic-part-2.html |archive-date = 28 чэрвеня 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> (як грамадзянскіх асоб, так і ваенных з абодвух бакоў). [[Выява:Muzej DR-crop.JPG|thumb|right|200px|Пашкоджаны будынак у Дуброўніку]] У першай палове верасня харвацкія ўзброеныя фарміраванні па загаду Туджмана масава атакавалі казармы, склады і іншыя аб’екты ЮНА, якія знаходзіліся на тэрыторыях з большасцю харвацкага насельніцтва. Некаторым югаслаўскім гарнізонам удалося выстаяць, большая частка была захоплена або эвакуіравана на тэрыторыю іншых рэспублік, якія заставаліся ў складзе Югаславіі. У харвацкай гістарыяграфіі гэтыя падзеі атрымалі назву «[[бітва за казармы]]». Пры гэтым былі зафіксаваны ваенныя злачынствы супраць здаўшыхся ў палон салдат і афіцэраў ЮНА<ref name="злочин у беловару">{{cite web |url = http://www.centar-za-mir.hr/index.php?page=article_sudjenja&trialId=130&article_id=48&lang=hr |title = Zločin u Bjelovaru |publisher = Centar za nenasilje |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20221024235650/https://www.centar-za-mir.hr/?page=article_sudjenja&trialId=130&article_id=48&lang=hr |archive-date = 24 кастрычніка 2022 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="веритас на интернету">{{cite web |datepublished = 11 снежня 2011 |url = http://www.veritas.org.rs/saopstenja/paulindvor.htm |title = Saopstenje Paulin Dvor |publisher = Veritas na internetu |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120717164550/http://www.veritas.org.rs/saopstenja/paulindvor.htm |archive-date = 17 ліпеня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead}}</ref>. У ходзе сутыкненняў за ваенныя аб’екты ЮНА былі зафіксаваны ахвяры як сярод мірнага насельніцтва, так і сярод байцоў харвацкіх падраздзяленняў і югаслаўскіх ваенных. Напрыклад, падчас захопу казармаў ЮНА ў Вараждыне было забіта 3 мірныя жыхары, 2 салдаты ЮНА і 1 харвацкі салдат<ref name="вараждин">{{cite web |datepublished = 15 кастрычніка 2001 |url = http://www.hic.hr/dom/356/dom08.htm |title = Kronologija rata u Varaždinu |publisher = Dom i svijet |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120205182030/http://www.hic.hr/dom/356/dom08.htm |archive-date = 5 лютага 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[Выява:Lovas1.jpg|thumb|left|230px|Фатаграфіі ахвяр разні ў Ловасе]] [[3 кастрычніка]] [[Ваенна-марскія сілы СФР Югаславіі|югаслаўскі флот]] пачаў блакаду асноўных партоў Харватыі, на тэрыторыі Харватыі разгарнуліся баі за казармы і склады ЮНА, а таксама завяршылася аперацыя «Бераг-91». У ходзе аперацыі сербскім войскам не ўдалося цалкам адрэзаць Харватыю ад далмацінскага ўзбярэжжа<ref name="судетик110">{{cite web |datepublished = 3 кастрычніка 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/10/04/world/navy-blockade-of-croatia-is-renewed.html?ref=croatia |title = «Navy Blockade of Croatia Is Renewed» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518190437/http://www.nytimes.com/1991/10/04/world/navy-blockade-of-croatia-is-renewed.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. 5 кастрычніка Туджман выступіў з прамовай, у якой заклікаў харватаў мабілізавацца для абароны ад «[[вялікая сербская|вялікасербскага]] [[імперыялізм]]у»<ref name="число хорватов"/>. [[7 кастрычніка]] ваенна-паветраныя сілы Югаславіі правялі бамбардзіроўку будынка ўрада ў [[Заграб]]е<ref name="бомбарлдировка загреба">{{cite web |datepublished = 8 кастрычніка 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/10/08/world/yugoslav-planes-attack-croatian-presidential-palace.html |title = «Yugoslav Planes Attack Croatian Presidential Palace» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017023720/http://www.nytimes.com/1991/10/08/world/yugoslav-planes-attack-croatian-presidential-palace.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. На наступны дзень [[парламент Харватыі]] адмяніў дзеянне мараторыя на дэкларацыю аб незалежнасці і разарваў усе сувязі з [[Югаславія]]й. бамбардзіроўка [[Заграб]]а і [[аблога Дуброўніка]], якая пачалася ў кастрычніку, прывялі да таго, што Еўрапейская камісія ўвяла супраць Югаславіі санкцыі<ref name="биндер о дубровнике">{{cite web |datepublished = 9 лістапада 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/11/09/world/old-city-totters-in-yugoslav-siege.html?ref=croatia |title = «Old City Totters in Yugoslav Siege» |author = David Binder. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014529/http://www.nytimes.com/1991/11/09/world/old-city-totters-in-yugoslav-siege.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Замежныя [[СМІ]] відавочна перабольшвалі<ref name="разурешение дубровника">{{кніга |аўтар = Joseph Pearson. |загаловак = Dubrovnik's Artistic Patrimony, and its Role in War Reporting |выданне = European History Quarterly |год = 1991 |том = 2 |pages = 197–216 }} {{en icon}}</ref> маштаб разбурэнняў ад югаслаўскіх абстрэлаў у старой частцы [[Дуброўнік]]а, унесенай у спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны [[ЮНЕСКА]], і колькасць ахвяр сярод мірнага насельніцтва. Тым не менш, ад артылерыйскіх абстрэлаў пацярпела 56 % будынкаў у гістарычнай частцы горада<ref name="хронология сербов в хорватии">{{cite web |datepublished = 2004 |url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,CHRON,HRV,,469f387dc,0.html |title = «Chronology for Serbs in Croatia» |publisher = United Nations High Commissioner for Refugees – Refworld. Minorities at Risk |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120324123228/http://www.unhcr.org/refworld/country,,,CHRON,HRV,,469f387dc,0.html |archive-date = 24 сакавіка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. ==== Разгар вайны ==== ''Гл. таксама [[Вукаварская разня]], [[Масавыя забойствы ў Сісаку]], [[Разня ў Ловасы,]] [[Аперацыя «Адкос 10»]], [[Бой у Карчуланскім канале]], [[Аперацыя «Аркан-91»]], [[Разня ў Паулін Двор]]'' {{Quote box|width=20%|align=left|quote=«Харваты сталі бежанцамі ва ўласнай краіне».|source=<small>Мірка Ковач, югаслаўскі пісьменнік<ref name="ковач мирко">{{cite web |datepublished = 9 октября 2005 |url = http://www.starisajt.nspm.rs/PrenetiTekstovi/2005_kovac_crnogorski.htm |title = «NIJE BILO GENOCIDA NAD SRBIMA» |author = Mirko Kovač. |publisher = Crnogorski Književni List. Doclean Academy of Sciences and Arts |lang = me |archive-url = https://web.archive.org/web/20120915184748/http://starisajt.nspm.rs/PrenetiTekstovi/2005_kovac_crnogorski.htm |archive-date = 15 верасня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>.</small>}} Падраздзяленні 5-га корпуса [[ЮНА]] фарсіравалі [[Сава (рака)|Саву]] і пачалі развіваць наступленне на [[Пакрац]] і далей на поўнач у Заходнюю Славонію. У адказ на гэта харвацкія войскі правялі першае буйное контрнаступленне. У ходзе аперацыі «Адкос 10» ({{lang-hr|Operacija «Otkos 10»}}, [[31 кастрычніка]] — [[4 лістапада]]) харвацкай арміі ўдалося адбіць тэрыторыю плошчай 270 км² паміж горнымі хрыбтамі Білагара і Папук<ref name="откос и оркан">{{cite web |datepublished = 24 декабря 2005 |url = http://www.pdfbe.com/5b/5ba0d59b11d8773b-download.pdf |title = «„Orkan“ i „Otkos“ raspršili velikosrpske planove» |author = Željko Krušelj. |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120325191124/http://www.pdfbe.com/5b/5ba0d59b11d8773b-download.pdf |archive-date = 25 сакавіка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead}}</ref>. У лістападзе сітуацыя для абаронцаў [[Вукавар]]а стала адчайнай<ref name="отчаянный вуковар">{{cite web |datepublished = 3 декабря 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/12/03/world/observers-blame-serb-led-army-for-escalating-war-in-croatia.html?ref=croatia |title = «Observers Blame Serb-Led Army For Escalating War in Croatia» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305033335/http://www.nytimes.com/1991/12/03/world/observers-blame-serb-led-army-for-escalating-war-in-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 5 сакавіка 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[18 лістапада]] 1991 года, пасля трохмесячнай аблогі, горад быў узяты югаслаўскімі войскамі, пасля чаго здарылася т. зв. [[вукаварская разня]] — інцыдэнт масавага пакарання смерцю харвацкіх ваеннапалонных<ref name="казнь в вуковаре">{{cite web | datepublished = 29 июня 1998 | url = http://www.independent.co.uk/news/croats-bury-victims-of-vukovar-massacre-1168387.html | title = «Croats bury victims of Vukovar massacre» | author = Eugene Brcic. | publisher = The Independent | lang = en }}</ref>. Выжыўшыя абаронцы горада былі дастаўлены ў лагеры для ваеннапалонных<ref name="пленные в вуковаре">{{cite web |datepublished = Март 1992 |url = http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo:850 |title = «Yugoslavia — further reports of torture» |publisher = Amnesty International |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6I3KQU97h?url=http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo:850 |archive-date = 12 ліпеня 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе баёў за Вукавар былі разбураны каля 15 000 будынкаў<ref name="синиий">{{cite web |datepublished = 22 августа 2006 |url = http://www.dw-world.de/dw/article/0,,2129420,00.html |title = «Croatia: Vukovar is Still Haunted by the Shadow of its Past» |author = Helen Seeney. |publisher = Deutsche Welle. ARD (broadcaster) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081832/http://www.dw.de/croatia-vukovar-is-still-haunted-by-the-shadow-of-its-past/a-2129420-1 |archive-date = 24 кастрычніка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="српски вуковар">{{cite web |datepublished = 18 ноября 2008 |url = http://www.srpska.ru/article.php?nid=10088&sq=$sq |title = 17 лет взятия Вуковара |publisher = [http://www.srpska.ru/ Српска.ру] |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20191125192043/http://www.srpska.ru/article.php?nid=10088 |archive-date = 25 лістапада 2019 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. За час 87-дзённай бітвы штодня на горад абвальвалася 8000-9000 снарадаў<ref name="сантандер">{{cite web |datepublished = 18 ноября 2005 |url = http://us.mvp.hr/Portals/US/Bulletin%202.47.pdf |title = Prime Minister Ivo Sanader: «Vukovar Defended Itself and Croatia» |publisher = Weekly bulletin |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110721101527/http://us.mvp.hr/Portals/US/Bulletin%202.47.pdf |archive-date = 21 ліпеня 2011 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Працяглая аблога горада прыцягнула ўвагу міжнародных СМІ. У гэты ж час адбыліся шматлікія [[Ваеннае злачынства|ваенныя злачынствы]]: масавыя забойствы ў Эрдуцы, Ловасе і Шкабрнье<ref name="убитйства в эрдуте">{{cite web |datepublished = 30 мая 2007 |url = http://jurist.law.pitt.edu/paperchase/2007/05/serbia-war-crimes-prosecutor.php |title = «Serbia war crimes prosecutor investigating 12 for 1991 mass murders of Croats» |publisher = JURIST. JURIST Legal News & Research Services, Inc. |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131018010636/http://jurist.law.pitt.edu/paperchase/2007/05/serbia-war-crimes-prosecutor.php |archive-date = 18 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="массовая резня в эрдуте">{{cite web |datepublished = 2001 |url = http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/icty/miloseviccroatiaindtmt100801.pdf |title = «The Prosecutor of the Tribunal against Slobodan Milosevic (стp. 53, 54, 56, 57, 58)» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120806132757/http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/icty/miloseviccroatiaindtmt100801.pdf |archive-date = 6 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="системз">{{cite web |datepublished = 16 ноября 2001 |url = http://articles.cnn.com/2001-11-16/world/croatia.extradict_1_war-crimes-war-crimes-bosnian-croat?_s=PM:WORLD |title = «Croatia war-crimes suspect extradited» |publisher = CNN International. Turner Broadcasting System |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAfPiWa1?url=http://articles.cnn.com/2001-11-16/world/croatia.extradict_1_war-crimes-war-crimes-bosnian-croat?_s=PM:WORLD |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, Паўліна-Двары. Харвацкім МУС для сербаў быў створаны адмысловы лагер смерці ў Пакрачка-Паляне. Працягвалася барацьба і на далмацінскам узбярэжжы, дзе 16 лістапада харвацкая берагавая артылерыя пашкодзіла патрульны катэр югаслаўскага флоту «Mukos» PČ 176, які быў захоплены харватамі і перайменаваны ў PB 62 «Šolta»<ref name="битва за адриатьику">{{cite web |datepublished = 8 июля 2008 |url = http://www.nacional.hr/clanak/47102/bitka-za-jedrenjak-jadran |title = «Bitka za jedrenjak Jadran» |author = Eduard Šoštarić. |publisher = Nacional. NCL Media Grupa d.o.o |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69LrWYHWx?url=http://www.nacional.hr/clanak/47102/bitka-za-jedrenjak-jadran |archive-date = 22 ліпеня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля гэтага бою югаслаўскі флот працягваў дзейнічаць толькі ў паўднёвай частцы [[Адрыятычнае мора|Адрыятыкі]]<ref name="бернардич">{{cite web |datepublished = 15 ноября 2004 |url = http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20041115/temedana01.asp |title = «Admiral Letica je naredio: Raspali!» |author = Stjepan Bernardić. |publisher = SlobodnaDalmacija |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20121017002948/http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20041115/temedana01.asp |archive-date = 17 кастрычніка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="ьрчич о борьбе за ядран">{{cite web|datepublished=29 июля 2008|url=http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/brcic-hrvatsko-obalno-topnistvo-prvo-je-otvorilo-vatru.html|title=«Brčić: Hrvatsko obalno topništvo prvo je otvorilo vatru»|publisher=dnevnik.hr. Nova TV|lang=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309153548/http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/brcic-hrvatsko-obalno-topnistvo-prvo-je-otvorilo-vatru.html|archive-date=9 сакавіка 2012|access-date=10 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. [[Выява:Croatian War 1991 child refugee.jpg|150px|thumb|right|Харвацкія бежанцы, снежань 1991 года]] У снежні харвацкая армія правяла яшчэ адну наступальную аперацыю — «Аркан-91» ({{lang-hr|Operacija Orkan '91}}), якая суправаджалася масавымі чысткамі і забойствамі сербскага насельніцтва ў Славоніі. Этнічныя чысткі сербаў харвацкай арміяй былі праведзены ў 10 гарадах і 183 сёлах Заходняй Славоніі, адкуль збегла ад 50 000 да 70 000 сербаў<ref>{{кніга |аўтар = Штрбац Саво |загаловак = Хроника прогнаних крајишника |месца = Београд |выдавецтва = Српско културно друштво «Зора» |год = 2005 |старонкі = 218 |isbn = 86-83809-24-2 }}</ref>. У ходзе гэтай аперацыі харватам удалося адбіць 1440 км²<ref name="откос и оркан"/>. Заканчэнне аперацыі азнаменавала завяршэнне першага этапу вайны, бо ў студзені [[1992]] года пры пасрэдніцтве замежных дыпламатаў было падпісана пагадненне аб спыненні агню. У ходзе шасцімесячных баявых дзеянняў 10 000 чалавек загінула, тысячы чалавек сталі бежанцамі, а многія гарады і вёскі былі разбураны<ref name="первый этап войны">{{cite web|datepublished=20 июня 1993|url=http://www.nytimes.com/1993/06/20/world/fighting-in-bosnia-eases-under-truce.html|title=«Fighting in Bosnia Eases Under Truce»|author=Chuck Sudetic.|publisher=New York Times|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109144455/http://www.nytimes.com/1993/06/20/world/fighting-in-bosnia-eases-under-truce.html|archive-date=9 лістапада 2012|access-date=10 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. [[19 снежня]] [[Харватыя]] была [[Міжнародна-прававое прызнанне|прызнана]] як незалежная дзяржава першай краінай — [[Ісландыя]]й, пазней Харватыю прызнала [[Германія]]<ref name="кинзер"/>. У гэты ж час сербскія аўтаномныя вобласці ў [[Славонія|Славоніі]] і [[Краіна|Краіне]] абвясцілі аб утварэнні [[Рэспубліка Сербская Краіна|Рэспублікі Сербскай Краіны]] са сталіцай у [[Кнін]]е<ref name="рск">{{cite web|datepublished=19 декабря 1991|url=http://www.nytimes.com/1991/12/20/world/croatia-clashes-rise-mediators-pessimistic.html?ref=croatia|title=«Croatia Clashes Rise; Mediators Pessimistic»|publisher=New York Times|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827195938/http://www.nytimes.com/1991/12/20/world/croatia-clashes-rise-mediators-pessimistic.html?ref=croatia|archive-date=27 жніўня 2013|access-date=10 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Кіраўніцтва РСК заявіла пра намер увайсці ў склад [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|«абноўленай» Югаславіі]]. === 1992: Спыненне агню === ''Глядзі таксама: [[Баснійская вайна]], [[Аперацыя на Мільевачскім плато]]'' У студзені [[1992]] года паміж ваюючымі бакамі была складзена чарговая дамоўленасць аб спыненні агню (15-я па ліку<ref>{{cite web |datepublished = 18 лістапада 2006 |url = http://www.hrono.ru/sobyt/1991horv.html |title = Война в Хорватии 1991-1992 гг. |publisher = Хронос.ру |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20110806224308/http://www.hrono.ru/sobyt/1991horv.html |archive-date = 6 жніўня 2011 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>), якая завяршыла асноўныя баявыя дзеянні. [[15 студзеня]] [[1992]] года Харватыя была афіцыйна прызнана [[Еўрапейская супольнасць|Еўрапейскай супольнасцю]]<ref name="кинзер"/>. У пачатку 1992 года ЮНА пачала вывад войскаў з тэрыторыі Харватыі, аднак занятыя ёю тэрыторыі засталіся пад кантролем сербскіх сіл, бо многія падраздзяленні ЮНА ў гэтых раёнах былі ўкамплектаваны мясцовымі сербамі і затым перафарміраваны ў падраздзяленні [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна|ўзброеных сіл Сербскай Краіны]] ({{lang-sr|Српска Војска Крајине}}). Пад кантролем сербскіх сіл знаходзіліся 13 913 км² у Краіне і Славоніі<ref name="република хрватска">{{cite web |url = http://www.profil.hr/index.php?cmd=show_proizvod&proizvod_id=30205 |title = «Republika Hrvatska i Domovinski rat 1990. — 1995. dokumenti» |publisher = The New York Times |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAfb6gsS?url=http://www.profil-mozaik.hr/?cmd=show_proizvod |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[21 лютага]] [[1992]] г. рэзалюцыяй 743 [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]] былі створаны міратворчыя сілы [[UNPROFOR]]. У сакавіку ў Харватыю з мэтай кантролю за выкананнем перамір’я і недапушчэння аднаўлення актыўнай фазы баявых дзеянняў былі ўведзены міратворчыя сілы [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]<ref name="совбез оон"/>. [[22 мая]] Харватыя стала членам ААН<ref name="монтгоимер"/>. Аднак, уцёкі несербскага насельніцтва з тэрыторый, якія кантраляваліся РСК, працягнуліся і пасля ўвядзення міратворцаў, роўна як і чысткі сербскага насельніцтва на падкантрольных харватам тэрыторыях. У большасці выпадкаў сілы UNPROFOR не перашкаджалі высылцы харвацкага і сербскага насельніцтва, а ў некаторых выпадках спрыялі гэтаму<ref name="кэролл вильямся">{{cite web |datepublished = 9 мая 1992 |url = http://articles.latimes.com/1992-05-09/news/mn-1574_1_croatian-forces |title = «Non-Serbs in Croatian Zone Forced to Leave» |author = Carol J. Williams. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104093549/http://articles.latimes.com/1992-05-09/news/mn-1574_1_croatian-forces |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, бо іменна на міратворцаў ускладалася адказнасць за перавоз грамадзянскіх асоб за лінію супрацьстаяння. [[Выява:Captured Serb cannon and truck in Siritovci 1.jpg|thumb|left|200px|Харвацкія салдаты перавозяць захопленую падчас [[Аперацыя на Мільевачскім плато|баёў на Мільевачскім плато]] сербскую гармату]] У пачатковы перыяд вайны ЮНА і сербскія фарміраванні захапілі вялікую колькасць харвацкіх грамадзян і інтэрніравалі іх у лагеры ў [[Рэспубліка Сербія (1990—2006)|Сербіі]], [[Рэспубліка Чарнагорыя (1992—2006)|Чарнагорыі]] і [[Рэспубліка Сербская|Рэспубліцы Сербскай]]. Харвацкія войскі таксама захапілі шмат сербскіх палонных, асабліва падчас аблог казарм ЮНА і масавых арыштаў сербаў, якіх падазравалі ў нелаяльнасці да харвацкай улады. Для ўтрымання захопленых асоб бакі стваралі спецыяльныя лагеры. Напрыклад, лагер у Срэмска-Мітравіцы для харвацкіх палонных і лагер «Лора» на тэрыторыі захопленай югаслаўскай ваенна-марской базы ў [[Спліт|Спліце]] для сербскіх ваеннапалонных. У ходзе перамір’я бакі дамовіліся аб абмене палоннымі, і к канцу 1992 года большасць ваеннапалонных была абменена<ref name="обмен пленными">{{cite web |datepublished = 27 мая 1994 |url = http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VIII-01.htm#III |title = «Final report of the United Nations Commission of Experts, established pursuant to the UN Security Council Resolution 780 (1992), Annex VIII—Prison camps; Under the Direction of: M. Cherif Bassiouni; S/1994/674/Add.2 (Vol. IV)» |publisher = Annex VIII: Prison camps. School of Humanities, Languages and Social Sciences (UWE) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20001121054800/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VIII-01.htm#III |archive-date = 21 лістапада 2000 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead}}</ref>. [[Выява:Destroyed tank on the road to Drnis 1.jpg|200px|thumb|right|Згарэўшы танк [[Т-55]], каля [[Дрніш]]а]] Баявыя дзеянні працягваліся і на працягу 1992 года, аднак у меншых маштабах і з перапынкамі. Харвацкія войскі правялі шэраг дробных аперацый з мэтай аблегчыць становішча [[аблога Дуброўніка|абложанага Дуброўніка]], а таксама Госпіча, Шыбеніка і Задара. [[22 мая]] харваты правялі аперацыю «Ягуар» ({{lang-hr|Operacija Jaguar}}) каля вёскі Бібінье, каля Задара. [[21 чэрвеня|21]]—[[22 чэрвеня]] харвацкія войскі атакавалі пазіцыі [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна|сербаў]] на Мільевацкім плато каля Дрніша<ref name="кауфман">{{cite web |datepublished = 24 июня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/06/24/world/croatian-troops-hit-serbian-area.html?ref=croatia |title = «Croatian Troops Hit Serbian Area» |author = Michael T. Kaufman. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518201739/http://www.nytimes.com/1992/06/24/world/croatian-troops-hit-serbian-area.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. З [[1 ліпеня|1]] па [[13 ліпеня]] ў рамках аперацыі «Тыгр» ({{lang-hr|Operacija Tigar}}) харвацкая армія контратакавала сербскія войскі, якія аблажылі [[Дуброўнік]]<ref name="кауфман2">{{cite web |datepublished = 15 июля 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/07/15/world/the-walls-and-the-will-of-dubrovnik.html?ref=croatia |title = «The Walls and the Will of Dubrovnik» |author = Michael T. Kaufman. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518200602/http://www.nytimes.com/1992/07/15/world/the-walls-and-the-will-of-dubrovnik.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. З [[20 верасня|20]] па [[25 верасня]] баі ішлі за [[Канаўле]] і на гары Влашціца, з якой вяліся абстрэлы Дуброўніка. Вынікам гэтых баёў сталі вывад падраздзяленняў югаслаўскіх войскаў з гэтых раёнаў і ўсталяванне над імі харвацкага кантролю<ref name="боли у превлаки">{{cite web |url = http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unmop/background.html |title = «Prevlaka Peninsula—UNMOP—Background» |publisher = [[ООН]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130113124858/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unmop/background.html |archive-date = 13 студзеня 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Вясною 1992 пачалася [[Баснійская вайна|вайна ў Босніі і Герцагавіне]], і рэгулярная харвацкая армія і добраахвотніцкія падраздзяленні актыўна перакідваліся ў Боснію. Харвацкія сілы размяшчаліся на тэрыторыях са значным працэнтам харвацкага насельніцтва і прымалі шырокі ўдзел у баявых дзеяннях супраць баснійскіх сербаў і югаслаўскай арміі, найбольш вядомым прыкладам стаў удзел у баях у Пасавіне і ў [[Герцагавіна|Герцагавіне]]. Харвацкі Генштаб актыўна дапамагаў ствараць баснійскім харватам свае ўзброеныя структуры. На думку расійскага даследчыка Іонава, Генштаб арміі баснійскіх харватаў папросту стаў «філіялам» Генштаба Харватыі<ref name="генштаб ХСО">{{cite web|url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml|title=Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991-1995)|publisher=Artofwar|access-date=2012-07-23|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423053712/http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml|archive-date=23 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. У баку не засталіся і краінскія сербы. Для ўдзелу ў [[Аперацыя «Калідор»|аперацыі «Калідор»]] імі была сфарміравана і адпраўлена на фронт спецыяльная брыгада міліцыі Краіны. Добраахвотнікі з Сербскай Краіны часта ўдзельнічалі ў баях на баку [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|арміі баснійскіх сербаў]]<ref name="генштаб ХСО"/>. === 1993: Харвацкія наступленні === {{Глядзі таксама|Аперацыя «Масленіца»|Аперацыя «Медакская кішэня»}} [[Выява:Maslenicki most 02.jpg|thumb|left|200px|«Стары» [[Масленіцкі мост]], які адноўлены ў [[2005]]]] Баявыя дзеянні былі адноўлены ў пачатку [[1993]] года. Харвацкае камандаванне прыняло рашэнне правесці наступальную аперацыю каля вёскі [[Вёска Масленіца|Масленіца]] каля [[Задар]]а з мэтай паляпшэння стратэгічнай сітуацыі ў дадзеным рэгіёне. У пачатку верасня 1991 года, падчас першых баёў у Харватыі, 9-ы корпус ЮНА пад камандаваннем [[Ратка Младзіч]]а пры падтрымцы атрадаў мясцовых сербаў правёў наступальную аперацыю ў раёне харвацкага горада [[Горад Новіград, Задар|Новіград]]. Стратэгічная важнасць дадзенага раёна заключаецца ў тым, што ў берагавую лінію тут глыбока ўдаецца заліў, злучаны з [[Адрыятычнае мора|Адрыятыкай]] толькі вузкім Ноўскім пралівам. Праз Ноўскі праліў перакінуты Масленіцкі мост, па якім праходзіць прыбярэжная [[Адрыятычная шаша]]<ref name="масленицкий мост">{{cite web |datepublished = 24 студзеня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1993/01/24/world/croats-battle-serbs-for-a-key-bridge-near-the-adriatic.html?scp=3&sq=maslenica&st=cse |title = «Croats Battle Serbs for a Key Bridge Near the Adriatic» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20220606025443/https://www.nytimes.com/1993/01/24/world/croats-battle-serbs-for-a-key-bridge-near-the-adriatic.html?scp=3 |archive-date = 6 чэрвеня 2022 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Знішчыўшы гэты мост, сербы ліквідавалі скразныя зносіны па харвацкай Далмацыі і адрэзалі Паўночную Далмацыю ад Паўднёвай. Адзіны пакінуты ў харватаў шлях для сувязі праходзіў па Пажскім мосце, востраве Паг і пароме ў Паўночную Далмацыю. Гэтыя поспехі сербаў дазволілі ім таксама весці артылерыйскія абстрэлы Задара. [[22 студзеня]] харвацкія войскі пачалі наступленне пры падтрымцы авіяцыі. У першыя ж дні баёў харвацкая армія ўзяла пад кантроль Ноўскі праліў і заняла Новіград. Сербскія войскі адступалі ўглыб кантынента, аказваючы супраціўленне. Пасля таго як мэты аперацыі былі дасягнуты, [[1 лютага]] харвацкае камандаванне прыняло рашэнне аб завяршэнні [[Аперацыя «Масленіца»|аперацыі «Масленіца»]]({{lang-hr|Operacija «Maslenica»}}). У ходзе гэтых баёў бакі панеслі адчувальныя страты: [[харваты]] страцілі 127 чалавек забітымі, а [[сербы]], па розных ацэнках, ад 348<ref name="масленицаРТВ"/> да 490 чалавек<ref name="потери на масленицу">{{cite web |datepublished = 20 студзеня 2007 |url = http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/maslenica-obiljezava-14-obljetnicu.html |title = «'Maslenica' obilježava 14.obljetnicu» |publisher = dnevnik.hr. Nova TV |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120309153635/http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/maslenica-obiljezava-14-obljetnicu.html |archive-date = 9 сакавіка 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, у тым ліку жанчын і дзяцей<ref name="масленицаРТВ">{{cite web|url=http://rtv.rs/sr_ci/hronika/godisnjica-stradanja-srba-u-akciji-maslenica_235001.html|title=Годишњица страдања Срба у акцији «Масленица»|publisher=РТВ|access-date=2012-09-07|lang=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103162135/http://rtv.rs/sr_ci/hronika/godisnjica-stradanja-srba-u-akciji-maslenica_235001.html|archive-date=3 студзеня 2014|url-status=dead}}</ref>. Пасля гэтага харвацкае камандаванне спланавала яшчэ адну наступальную аперацыю ([[аперацыя «Медакская кішэня»]], {{lang-hr|Operacija «Medački džep»}}). Мэтай аперацыі было ліквідаваць «Медакскую кішэню» — тэрыторыю [[Рэспубліка Сербская Краіна|Рэспублікі Сербская Краіна]], якая ўкліньвалася ў тэрыторыю Харватыі на поўдзень ад Госпіча<ref name="симпсоны">{{cite web |datepublished = 3 снежня 2002 |url = http://www.nytimes.com/2002/12/03/world/croatia-protects-a-general-charged-with-war-crimes.html?pagewanted=2 |title = «Croatia Protects a General Charged With War Crimes» |author = Daniel Simpson. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518212359/http://www.nytimes.com/2002/12/03/world/croatia-protects-a-general-charged-with-war-crimes.html?pagewanted=2 |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. З [[9 верасня|9]] па [[17 верасня]] ў «Медакскай кішэні» ішлі жорсткія баі, пасля якіх пазіцыі сербскай артылерыі, якія абстрэльвалі Госпіч, былі ліквідаваны. У выніку аперацыі харвацкай арміяй былі ўзяты пад кантроль і цалкам знішчаны сербскія вёскі Дзівасяло, Чытлук і Пачыцель<ref name="виндсор">{{cite web |url = http://www.cda-cdai.ca/cdai/uploads/cdai/2008/12/medakpocket_leewindsor.pdf |title = «The Medak Pocket» |author = Lee A. Windsor. |publisher = [[Атава]]. Conference of Defense Associations Institute |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAkLePPl?url=http://www.cda-cdai.ca/cdai/uploads/cdai/2008/12/medakpocket_leewindsor.pdf |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Было забіта 88 сербаў, у тым ліку 36 грамадзянскіх асоб<ref name="читлукпочитель">{{cite web|url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=45872|title=Београд - парастос жртвама у Медачком џепу |publisher=РТРС|access-date=2012-09-07|lang=sr}}</ref>. Па даных [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамента ЗША]], было забіта 67 чалавек, у тым ліку грамадзянскіх асоб<ref name="госдепсша о кармане">{{cite web |datepublished = 31 студзеня 1994 |url = http://www.hri.org/docs/USSD-Rights/93/Croatia93.html |title = CROATIA HUMAN RIGHTS PRACTICES. 1993 |publisher = U.S. DEPARTMENT OF STATE |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131105051829/http://www.hri.org/docs/USSD-Rights/93/Croatia93.html |archive-date = 5 лістапада 2013 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У [[2001]]—[[2003]] гадах Міжнародным трыбуналам па былой Югаславіі былі высунуты абвінавачванні супраць кіраўнікоў аперацыі — генералаў [[Янка Бабетка]]<ref name="Bobetko">{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/bobetko/ind/en/bob-ii020826-e.pdf|title=ICTY: Initial Indictment against Janko Bobetko{{ref-pdf|52.8|К}}|publisher=МТБЮ|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120804140422/http://www.icty.org/x/cases/bobetko/ind/en/bob-ii020826-e.pdf|archive-date=4 жніўня 2012|access-date=11 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>, Рахіма Адэмі<ref>{{cite web |url = http://www.icty.org/x/cases/ademi_old/ind/en/ade-ii010608e.htm |title = ICTY: Initial Indictment against Rahim Ademi |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121020212638/http://www.icty.org/x/cases/ademi_old/ind/en/ade-ii010608e.htm |archive-date = 20 кастрычніка 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і Мірка Нораца<ref>{{cite web |url = http://www.icty.org/x/cases/norac/ind/en/nor-ii040520e.htm |title = ICTY: Initial Indictment against Mirko Norac |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121020212640/http://www.icty.org/x/cases/norac/ind/en/nor-ii040520e.htm |archive-date = 20 кастрычніка 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Сутнасць абвінавачванняў зводзілася да таго, што яны не спынілі бясчынствы салдат і афіцэраў харвацкай арміі, якія падпарадкоўваліся ім, у дачыненні да мірнага сербскага насельніцтва (т. зв. «[[камандная адказнасць]]»)<ref name="адеми норац">{{cite web | datepublished = 1 лістапада 2005 | url = http://www.un.org/icty/pressreal/2005/p1015-e.htm | title = «CT/MO/1015e—RAHIM ADEMI AND MIRKO NORAC CASE TRANSFERRED TO CROATIA» | lang = en | archive-url = https://web.archive.org/web/20080317231540/http://www.un.org/icty/pressreal/2005/p1015-e.htm | archive-date = 17 сакавіка 2008 }}</ref>. {| class="wikitable" style="float: left; margin-right: 17px;" color="blue" |+ Насельніцтва Рэспублікі Сербская Краіна (1991—1993) |- ! Нацыянальнасць || Всего <br />(1991)<ref name="сербы1991">{{cite web |datepublished = 22 кастрычніка 2002 |url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/en/ind_cro010927.pdf |title = «The Prosecutor of the Tribunal against Slobodan Milošević (IT-02-54) — Indictment». стр. 22 |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517022512/http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/en/ind_cro010927.pdf |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> || Працэнт<br />(1991) || Усяго <br />(1993)<ref name="сербы1993">{{cite web |datepublished = 12 чэрвеня 2007 |url = http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |title = «The Prosecutor vs. Milan Martic — Judgement». стр. 112 |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804015846/http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> || Працэнт <br />(1993) |- | Сербы || 245 800 || 52,3 % || 398 900 || 92 % |- | Харваты || 168 026 || 35,8 % || 30 300 || 7 % |- | Іншыя || 55 895 || 11,9 % || 4 395 || 1 % |- | Усяго || 469 721 || 100 % || 433 595 || 100 % |} Пад ціскам сусветнай супольнасці аперацыя харвацкіх войскаў была спынена, і харвацкія падраздзяленні вярнуліся на пазіцыі, якія яны займалі да [[9 верасня]]. Тэрыторыю «Медакскай кішэні» занялі [[UNPROFOR|міратворчыя сілы ААН]], якія складаліся з падраздзяленняў канадскага палка лёгкай пяхоты «Прынцэса Патрыцыя» і двух французскіх рот мотапяхоты. Пасля заканчэння баёў [[Урад Канады|канадскія ўлады]] заявілі, што ў ходзе аперацыі харвацкія войскі спрабавалі перашкаджаць уваходжанню міратворцаў і перыядычна ўступалі ў баявыя сутыкненні з канадскім міратворчым кантынгентам, з прычыны чаго былі паранены 4 канадскія міратворцы і забіты 27 харвацкіх салдат<ref name="ионов о медакском кармане">{{cite web |url = http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |title = Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991-1995). Операции «Масленица» и «Медакский карман»: необъявленная война против Сербской Краины |author = Ионов Александр Алексеевич. |publisher = Аrtofwar.ru |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/65CtneSTJ?url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |archive-date = 4 лютага 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref name="убийство канадсцев">{{cite web |datepublished = 2001 |url = http://www.army.forces.gc.ca/caj/documents/vol_04/iss_3/CAJ_vol4.3_08_e.pdf |title = «Professionalism Under Fire» |author = Lee Windsor. |publisher = The Army Doctrine and Training Bulletin (Canadian Forces Land Force Command) |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAkOduVa?url=http://www.army.forces.gc.ca/caj/documents/vol_04/iss_3/CAJ_vol4.3_08_e.pdf |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У чэрвені 1993 актыўна пачаўся працэс аб’яднання [[Рэспубліка Сербская Краіна|Сербскай Краіны]] і [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікі Сербскай]] у [[Заходне-сербская федэрацыя|адзіную дзяржаву]]<ref name="западносербская федерация">{{cite web |datepublished = 20 чэрвеня 1993 |url = http://www.nytimes.com/1993/06/20/world/fighting-in-bosnia-eases-under-truce.html |title = «Fighting in Bosnia Eases Under Truce» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121109144455/http://www.nytimes.com/1993/06/20/world/fighting-in-bosnia-eases-under-truce.html |archive-date = 9 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Міністр унутраных спраў РСК [[Мілан Марціч]] заявіў, што «аб’яднанне Сербскай Краіны і Рэспублікі Сербскай — гэта першы крок да стварэння агульнай дзяржавы ўсіх сербаў»<ref name="приговр мартичу">{{cite web |datepublished = 12 чэрвеня 2007 |url = http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |title = «The Prosecutor vs. Milan Martic (paragraph 335—336)» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804015846/http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У кастрычніку 1993 года гэтым намерам было супрацьпастаўлена прыняцце Саветам Бяспекі ААН рэзалюцыі 871, якая гарантавала тэрытарыяльную цэласнасць Харватыі<ref name="хорватия соборная">{{cite web |datepublished = 3 кастрычніка 1993 |url = http://www.ohr.int/other-doc/un-res-bih/default.asp?content_id=7106 |title = «UN Security Council resolution 871 (1993) on the situation in Former Yugoslavia» |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAkP4P7G?url=http://www.ohr.int/other-doc/un-res-bih/default.asp?content_id=7106 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У 1992 і 1993 гадах каля 225 000 харвацкіх бежанцаў з Босніі і Сербіі беглі на тэрыторыю Харватыі. Акрамя гэтага, Харватыя прыняла каля 280 000 баснійскіх бежанцаў<ref name="чазан">{{cite web |datepublished = 9 чэрвеня 1992 |url = http://www.guardian.co.uk/world/1992/jun/09/warcrimes |title = «Deadly Clash in a Yugoslav Republic» |author = Yigan Chazan. |publisher = The Guardian |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120622184138/http://www.guardian.co.uk/world/1992/jun/09/warcrimes |archive-date = 22 чэрвеня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У гэты ж час Харватыя актыўна ўмацоўвала сваю рэгулярную армію і ўдзельнічала ў [[Баснійская вайна|грамадзянскай вайне ў суседняй Босніі]]. Харвацкая армія ўдзельнічала ў Баснійскай вайне на баку [[Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна|Харвацкай рэспублікі Герцаг-Босна]], а харвацкія добраахвотнікі змагаліся ў шэрагах узброеных фарміраванняў баснійскіх харватаў<ref name="боснийские хорваты">{{cite web |datepublished = 6 ліпеня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/07/06/world/croats-claim-their-own-slice-of-bosnia.html?ref=croatia |title = «Croats Claim Their Own Slice of Bosnia» |author = John F. Burns. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518213422/http://www.nytimes.com/1992/07/06/world/croats-claim-their-own-slice-of-bosnia.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. === 1994: Часовае зацішша === {{глядзі таксама|Харвацка-баснійскі канфлікт|Вашынгтонскае пагадненне|Аперацыя «Зіма '94»|бамбардзіроўка аэрадрома Удбіна}} [[Выява:A destroyed T-34-85 tank in Karlovac, Croatia.jpg|thumb|200px|right|Падбіты танк [[Т-34|Т-34-85]] у [[Карлавац]]ы]] У перыяд адноснага зацішша ў [[Харватыя|Харватыі]] ў [[Боснія і Герцагавіна|Босніі]] адбываўся разлютаваны [[харвацка-баснійскі канфлікт]]. З [[1992]] года [[Харвацкі савет абароны]] вёў баявыя дзеянні супраць узброеных сіл баснійскіх мусульман. К [[1994]] году на баку Герцаг-Босны ў канфлікце прымалі ўдзел 3000-5000 салдат харвацкай арміі<ref name="хорваты в боснийской войне">{{cite web |datepublished = 4 лютага 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/02/04/world/un-security-council-warns-croatia-on-troops-in-bosnia.html?ref=croatia |title = «U.N. Security Council Warns Croatia on Troops in Bosnia» |author = Paul Lewis. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518201923/http://www.nytimes.com/1994/02/04/world/un-security-council-warns-croatia-on-troops-in-bosnia.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У лютым 1994 года пад ціскам [[ЗША]] бакі пачалі перагаворы. [[26 лютага]] ў [[Вашынгтон]]е пры пасрэдніцтве<ref name="посредничесвто">{{cite web |datepublished = 25 лютага 1994 |url = http://articles.latimes.com/1994-02-25/news/mn-27191_1_bosnian-muslims |title = «Croats, Muslims Summoned to U.S. for Talks» |author = Doyle McManus. |publisher = Los Angeles Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104101248/http://articles.latimes.com/1994-02-25/news/mn-27191_1_bosnian-muslims |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> [[Дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратара ЗША]] Уорэна Крыстафера пачаліся перагаворы паміж прадстаўнікамі [[Харватыя|Харватыі]], [[Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна|Герцаг-Босны]] і [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]]. 4 сакавіка [[Франьё Туджман]] адобрыў заключэнне пагаднення, якое прадугледжвала стварэнне [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]] і саюз баснійскіх харватаў і баснійцаў<ref name="вашингтон агримент">{{cite web |datepublished = 24 февраля 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/02/24/world/croats-and-muslims-reach-truce-to-end-the-other-bosnia-conflict.html?ref=croatia |title = «Croats and Muslims Reach Truce To End the Other Bosnia Conflict» |author = William E. Schmidt. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518190001/http://www.nytimes.com/1994/02/24/world/croats-and-muslims-reach-truce-to-end-the-other-bosnia-conflict.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="вашингтон агмимент2">{{cite web |datepublished = 27 февраля 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/02/27/world/christopher-hears-demands-of-2-warring-bosnia-sides.html?ref=croatia |title = «Christopher Hears Demands Of 2 Warring Bosnia Sides» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304233922/http://www.nytimes.com/1994/02/27/world/christopher-hears-demands-of-2-warring-bosnia-sides.html?ref=croatia |archive-date = 4 сакавіка 2016 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пагадненне таксама прадугледжвала стварэнне свабоднай [[канфедэрацыя|канфедэрацыі]] паміж Харватыяй і Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны, што дазволіла Харватыі афіцыйна ўвесці войскі ў Боснію і Герцагавіну і ўдзельнічаць у [[Баснійская вайна|вайне]]<ref name="гринхаус">{{cite web |datepublished = 18 сакавіка 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/03/19/world/muslims-and-bosnian-croats-give-birth-to-a-new-federation.html?ref=croatia |title = «Muslims and Bosnian Croats Give Birth to a New Federation» |author = Steven Greenhouse. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017012759/http://www.nytimes.com/1994/03/19/world/muslims-and-bosnian-croats-give-birth-to-a-new-federation.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="союз мусульман и хорватов">{{cite web |datepublished = 4 сакавіка 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/03/05/world/croatian-leader-backs-pact-by-bosnia-s-muslims-and-croats.html?ref=croatia |title = «Croatian Leader Backs Pact by Bosnia’s Muslims and Croats» |author = Stephen Kinzer. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518190653/http://www.nytimes.com/1994/03/05/world/croatian-leader-backs-pact-by-bosnia-s-muslims-and-croats.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Такім чынам, колькасць варожых бакоў у Баснійскай вайне скарацілася з трох да двух<ref name="с трёх до двух">{{cite web |datepublished = 4 марта 1994 |url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html |title = «Bosnia and Herzegovina—Background» |publisher = The World Factbook. Central Intelligence Agency |lang = en |access-date = 11 верасня 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html |archive-date = 15 сакавіка 2018 |url-status = dead }}</ref>. У канцы 1994 харвацкая армія некалькі разоў прымала ўдзел у буйных аперацыях у Босніі. З [[1 лістапада|1]] па [[3 лістапада]] харвацкія войскі ўдзельнічалі ў аперацыі «Цынцар» ({{lang-hr|Operacija «Cincar»}})) у раёне Купреса<ref name="цинцар">{{cite web |datepublished = 4 ноября 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/11/04/world/bosnian-army-and-croats-drive-serbs-out-of-a-town.html |title = «Bosnian Army and Croats Drive Serbs Out of a Town» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017012100/http://www.nytimes.com/1994/11/04/world/bosnian-army-and-croats-drive-serbs-out-of-a-town.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. 29 лістапада падраздзяленні Сплітскага корпуса харвацкай арміі пад камандаваннем генерала Гатавіны разам з падраздзяленнямі ХСА пад камандаваннем генерала Блашкіча пачалі наступленне на пазіцыі арміі баснійскіх сербаў у раёне гары Дынара і Ліўно ў рамках аперацыі «Зіма '94» ({{lang-hr|Operacija «Zima '94»}})<ref name="кохен об войне за независимость">{{cite web |datepublished = 12 студзеня 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/01/12/world/croatia-is-set-to-end-mandate-of-un-force-on-its-territory.html |title = «Croatia Is Set to End Mandate Of U.N. Force on Its Territory» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111152445/http://www.nytimes.com/1995/01/12/world/croatia-is-set-to-end-mandate-of-un-force-on-its-territory.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Мэтамі аперацыі былі адцягненне сербскіх сіл ад Біхача і захоп плацдарма для ізаляцыі сталіцы РСК [[Кнін]]а з поўначы{{sfn|Ramet|2006|p=452}}. Да [[24 снежня]] харвацкія войскі захапілі каля 200 км² тэрыторыі і выканалі пастаўленыя задачы<ref name="ионов о зиме94">{{cite web |url = http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |title = Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991—1995). Операция «Зима-94»: наступление хорватов в долине Ливно |author = Ионов Александр Алексеевич. |publisher = Artofwar.ru |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/65CtneSTJ?url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |archive-date = 4 лютага 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. [[21 лістапада]] авіяцыя [[НАТА]] атакавала аэрадром Удбіны, кантралюемы краінскімі сербамі. [[23 лістапада]] авіяцыя Паўночнаатлантычнага альянсу працягнула наносіць удары і абстраляла ракетамі AGM-88 HARM аб’ект СПА арміі Сербскай Краіны каля Двара<ref name="бомбардировкиНАТА">{{кніга |аўтар = Bucknam, Mark. |загаловак = Responsibility of Command |месца = Maxwell Air Force Base |выдавецтва = Air University Press |год = 2003 |pages = 182—183 |isbn = 1-58566-115-5 }}{{ref-en}}</ref>. [[Выява:Ethnic Clensing.JPG|thumb|left|200px|Разбураны харвацкі дом]] [[Выява:Sunja (Croatia).JPG|thumb|200px|Разбураны сербскі дом]] У канцы 1994 года пры пасрэдніцтве [[ААН]] пачаліся перагаворы паміж кіраўніцтвам РСК і ўрадам Харватыі. У снежні [[Кнін]] і [[Заграб]] заключылі эканамічнае пагадненне аб адкрыцці сербамі для свабоднага перамяшчэння ўчастка шашы «Братэрства і адзінства» (цяпер шашы A3) у Заходняй Славоніі, нафтаправода і энергасістэмы. Аднак па галоўнаму пытанню — статусу РСК — бакі дамовіцца не змаглі. Неўзабаве з-за няўдалых спроб перамоў траса зноў была перакрыта, а паміж бакамі расло напружанне<ref name="хорватско-сербские переговооры">{{cite web |datepublished = 4 студзеня 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/01/04/world/opened-road-in-croatia-path-to-peace.html |title = «Opened Road in Croatia: Path to Peace?» |author = Stephen Kinzer. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111171237/http://www.nytimes.com/1995/01/04/world/opened-road-in-croatia-path-to-peace.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Прэзідэнт Харватыі Туджман абвясціў аб тым, што Харватыя не падоўжыць мандат міратворчых сіл ААН, у адказ на гэта парламент РСК прыпыніў усе кантакты з харвацкім бокам. Такім чынам, перагаворны працэс паміж Харватыяй і Сербскай Краінай зайшоў у тупік. Харвацкае кіраўніцтва, карыстаючыся перамір’ем, актыўна ўмацоўвала і рэарганізоўвала войскі. З 1994 года падрыхтоўку харвацкіх афіцэраў вялі спецыялісты з кампаніі [[MPRI]]<ref name="мпри2">{{cite web | url = http://www.globalsecurity.org/intell/ops/croatia.htm | title = «Croatia — Operation Storm 1995» | publisher = GlobalSecurity.org | lang = en }}</ref><ref name="приватизациявойны">{{cite web |url = http://army.armor.kiev.ua/hist/privat-army.shtml |title = Приватизация войны |author = О.В.Валецкий, Ю.Г.Веремеев. |publisher = Анатомия армии |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20121227184633/http://army.armor.kiev.ua/hist/privat-army.shtml |archive-date = 27 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У сухапутных войсках было створана восем элітных гвардзейскіх брыгад, арыентаваных на «натаўскія» стандарты падрыхтоўкі. Па некаторых даных, іх падрыхтоўку таксама вялі інструктары MPRI<ref name="станконишич">{{кніга |аўтар = Станко Нишић. |загаловак = Хрватска олуја и српске сеобе |месца = Београд |выдавецтва = Књига комерц |год = 2002 |старонкі = 61 }}{{ref-sr}}</ref>. Гэтыя найбольш баяздольныя падраздзяленні арміі Харватыі ўкамплектоўваліся прафесійнымі вайскоўцамі. У ходзе аперацыі «Зіма '94» (першай з восені 1993 года для рэгулярнай харвацкай арміі) гвардзейскія часці паказалі баявыя якасці, якія відавочна пераўзыходзілі ўзровень падраздзяленняў ВРС і СВК<ref name="ионов о зиме94"/>. === 1995: Канец вайны === {{глядзі таксама|Аперацыя «Маланка», 1995|Ракетны абстрэл Заграба|Аперацыя «Лета '95»|Аперацыя «Бура»|Разня ў Двары|Разня ў Грубарах|Эрдуцкае пагадненне}} Сітуацыя ў Харватыі стала зноў напружанай у пачатку [[1995]] года. Харвацкае кіраўніцтва аказвала ціск на кіраўніцтва [[Рэспубліка Сербская Краіна|Сербскай Краіны]] з мэтай аднаўлення канфлікту. [[12 студзеня]] 1995 года [[Франьё Туджман]] паведаміў генеральнаму сакратару ААН [[Бутрас Бутрас-Галі|Бутрасу Бутрас-Галі]], што да [[31 сакавіка]] ўсе [[UNPROFOR|міратворчыя сілы ААН]] павінны быць выведзены з Харватыі<ref name="вывод миротворцев">{{cite web |datepublished = 13 студзеня 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/01/13/world/croatia-tells-un-troop-accord-ends.html?ref=croatia |title = «Croatia Tells U.N. Troop Accord Ends» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518202335/http://www.nytimes.com/1995/01/13/world/croatia-tells-un-troop-accord-ends.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Туджман заявіў: {{Цытата|Міратворчыя сілы ААН павінны прытрымлівацца тэрытарыяльнай цэласнасці Харватыі, аднак можна зрабіць выснову, што іх дзейнасць накіравана на дасягненне інтэграцыі акупаваных тэрыторый Харватыі ў адміністрацыйную, ваенную, адукацыйную і транспартную сістэму [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|Саюзнай Рэспублікі Югаславія]]. У сувязі з гэтым іх дзейнасць з'яўляецца незаконнай, неправадзейнай і павінна быць неадкладна спынена<ref name="туджман о онн">{{cite web |datepublished = 9 лютага 1995 |url = http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/TestFrame/3feb9ee66c4dad69802567ba00335341?Opendocument |title = «The situation in the occupied territories of Croatia» |publisher = United Nations General Assembly |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120612051927/http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/TestFrame/3feb9ee66c4dad69802567ba00335341?Opendocument |archive-date = 12 чэрвеня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>.}} [[Выява:Operation flash map - ru.jpg|250px|right|thumb|Карта [[Аперацыя «Маланка», 1995|аперацыі «Маланка»]]]] У канцы студзеня 1995 г. сусветная супольнасць і ААН распрацавалі план мірнага ўрэгулявання «Z-4» («Zagreb-4»), які прадугледжваў інтэграцыю Сербскай Краіны ў Харватыю і надаць сербам [[культурная аўтаномія|культурнай аўтаноміі]]<ref name="з 4">{{cite web |datepublished = 31 января 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/01/31/world/croatian-serbs-won-t-even-look-at-plan-for-limited-autonomy.html?ref=croatia |title = «Croatian Serbs Won’t Even Look At Plan for Limited Autonomy» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20140913014959/http://www.nytimes.com/1995/01/31/world/croatian-serbs-won-t-even-look-at-plan-for-limited-autonomy.html?ref=croatia |archive-date = 13 верасня 2014 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Аднак кіраўніцтва краінскіх сербаў адмовілася ад абмеркавання гэтага плана да таго часу, пакуль харвацкі бок перашкаджае прадаўжэнню мандата міратворчых сіл<ref name="мандат миротворцев">{{cite web |datepublished = 14 сакавіка 1995 |url = http://en.wikipedia.org/wiki/Croatian_War_of_Independence#cite_note-NYTimes-UNCRO-Mar14-252 |title = «Croatia’s Serbs Balk at a New U.N. Role» |author = Raymond Bonner. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130930123304/http://en.wikipedia.org/wiki/Croatian_War_of_Independence#cite_note-NYTimes-UNCRO-Mar14-252 |archive-date = 30 верасня 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[12 сакавіка]] [[Заграб]] пагадзіўся падоўжыць мандат міратворчых сіл ААН у Харватыі, аднак пры ўмове перайменавання міратворчых сіл у «[[UNCRO|Аперацыю ААН па аднаўленню даверу ў Харватыі]]» ({{lang-en|«United Nations Confidence Restoration Operation in Croatia (UNCRO)»}})<ref name="кристофер с">{{cite web |datepublished = 1 красавіка 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/04/01/world/un-votes-to-keep-its-troops-in-balkans-for-8-more-months.html?ref=croatia |title = «U.N. Votes to Keep Its Troops In Balkans for 8 More Months» |author = Christopher S. Wren. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518195754/http://www.nytimes.com/1995/04/01/world/un-votes-to-keep-its-troops-in-balkans-for-8-more-months.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[Выява:Martic-order1995.jpg|220px|thumb|left|Загад аб эвакуацыі сербскага насельніцтва]] Канфлікт зноў успыхнуў у маі 1995 года, пасля таго як [[Кнін]] страціў падтрымку [[Бялград]]а, шмат у чым з-за ціску міжнароднай супольнасці. [[1 мая]] харвацкая армія ўварвалася на тэрыторыю, якую кантралявалі сербы. У ходзе аперацыі «Маланка» ({{lang-hr|Operacija «Bljesak»}}) уся тэрыторыя [[Славонія|Заходняй Славоніі]] перайшла пад кантроль Харватыі<ref name="кохен"/>. Большасць [[Сербы ў Харватыі|сербскага насельніцтва]] была вымушана бегчы з гэтых тэрыторый. Сербскі бок страціў 283 чалавекі забітымі і прапаўшымі без вестак, у тым ліку 57 жанчын і 9 дзяцей, а таксама 1500 салдат і афіцэраў [[палон]]нымі<ref name="потери сербов в молинии">{{cite web |url = http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/134057/Godisnjica-stradanja-u-operaciji-Bljesak |title = Godišnjica stradanja u akciji «Bljesak» |publisher = vesti-online.com |lang = sh |archive-url = https://web.archive.org/web/20150203075034/http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/134057/Godisnjica-stradanja-u-operaciji-Bljesak |archive-date = 3 лютага 2015 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, харвацкая армія і паліцыя страцілі 60 чалавек забітымі<ref name="ионов о vjkybb">{{cite web |url = http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |title = Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991—1995). Возобновление сербско-хорватской войны |author = Ионов Александр Алексеевич. |publisher = Аrtofwar.ru |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/65CtneSTJ?url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |archive-date = 4 лютага 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. У адказ на гэту аперацыю краінскія сербы [[Ракетны абстрэл Заграба|абстралялі Заграб]], у выніку чаго загінула 7 і было паранена больш за 175 мірных жыхароў<ref name="обстрел загреба1">{{cite web |datepublished = 3 мая 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/05/03/world/rebel-serbs-shell-croatian-capital.html?ref=croatia |title = «REBEL SERBS SHELL CROATIAN CAPITAL» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304234101/http://www.nytimes.com/1995/05/03/world/rebel-serbs-shell-croatian-capital.html?ref=croatia |archive-date = 4 сакавіка 2016 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="обстрел загреба2">{{cite web |datepublished = 4 мая 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/05/04/world/rebel-serbs-pound-zagreb-for-second-day.html?ref=croatia |title = «Rebel Serbs Pound Zagreb for Second Day» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304193837/http://www.nytimes.com/1995/05/04/world/rebel-serbs-pound-zagreb-for-second-day.html?ref=croatia |archive-date = 4 сакавіка 2016 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Таксама ў гэты час [[Узброеныя сілы Югаславіі|югаслаўская армія]] пачала сцягваць войскі і танкі да харвацкай мяжы з мэтай прадухілення захопу харватамі Усходняй Славоніі<ref name="кохен о в.славнонии">{{cite web |datepublished = 7 мая 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/05/07/world/serbia-moves-tanks-to-croatia-border.html?ref=croatia |title = «Serbia Moves Tanks to Croatia Border» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518193242/http://www.nytimes.com/1995/05/07/world/serbia-moves-tanks-to-croatia-border.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. На працягу наступных месяцаў сусветная супольнасць паспрабавала прымірыць праціўнікаў, стварыўшы «зоны бяспекі» як у суседняй Босніі. У гэты ж час кіраўніцтва Харватыі дало зразумець, што не дапусціць падзення «Біхачскага анклава»{{sfn|Ramet|2006|p=452}} і будзе ўсяляк падтрымліваць баснійскія войскі. Пасля гэтага адбылася сустрэча прэзідэнтаў Босніі і Герцагавіны і Харватыі, і [[22 ліпеня]] ў [[Спліт|Спліце]] была падпісана дэкларацыя аб сумесных дзеяннях і ўзаемадапамогі харвацкіх і баснійскіх войскаў<ref name="хорваты помогают боснийцам">{{cite web |datepublished = 23 ліпеня 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/07/23/world/croatia-to-assist-bosnia.html?ref=croatia |title = «Croatia to Assist Bosnia» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518190203/http://www.nytimes.com/1995/07/23/world/croatia-to-assist-bosnia.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. 25 ліпеня харвацкая армія і [[Харвацкі савет абароны]] атакавалі сербскія войскі на поўнач ад гары Дынара, захапіўшы Басанска-Грахава. У ходзе аперацыі «Лета '95» ({{lang-hr|Operacija «Ljeto '95»}}), завершанай [[30 ліпеня]], харватам удалося канчаткова перапыніць сувязь паміж Кнінам і [[Баня-Лука|Баня-Лукой]]<ref name="лето95">{{cite web |datepublished = 30 июля 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/07/30/world/croatia-presses-offensive-against-serbs.html |title = «Croatia Presses Offensive Against Serbs» |author = Alan Cowell. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121106041011/http://www.nytimes.com/1995/07/30/world/croatia-presses-offensive-against-serbs.html |archive-date = 6 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[4 жніўня]] харвацкая армія пачала [[аперацыя «Бура»|аперацыю «Бура»]] ({{lang-hr|Operacija «Oluja»}}), мэтай якой было аднаўленне кантролю практычна над усімі тэрыторыямі, якія кантраляваліся краінскімі сербамі. У гэтай найбуйнейшай наземнай аперацыі ў Еўропе пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] харвацкая армія задзейнічала больш за 100 000 ваенных<ref name="олуя1">{{cite web |datepublished = 5 августа 1995 |url = http://articles.nydailynews.com/1995-08-05/news/17980293_1_croatian-serbs-krajina-region-serb-missile-sites |title = «TWO NAVY PLANES FIRE ON SERB MISSILE SITES» |author = Richard Sisk. |publisher = Daily News (Mortimer Zuckerman) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121225234816/http://www.nydailynews.com/ |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="олуя">{{cite web |datepublished = 8 августа 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/08/08/opinion/the-croatian-offensive.html |title = «The Croatian Offensive» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518193947/http://www.nytimes.com/1995/08/08/opinion/the-croatian-offensive.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Наступленне было завершана [[9 жніўня]] і цалкам дасягнула сваіх мэт<ref name="победа хорватии"/>. Падчас захопу Сербскай Краіны харвацкімі войскамі многія сербскія мірныя жыхары беглі з займаемых харватамі тэрыторый. Аднак харвацкі бок заявіў, што гэта было не вынікам дзеянняў харвацкай арміі, а з-за загадаў штаба грамадзянскай абароны РСК, Вярхоўнага савета абароны РСК (апублікаваных Кавачавічам<ref name="ковачивеч">{{кніга |аўтар = Kovačević, Drago; Linta, Miodrag. |загаловак = Kavez: Krajina u dogovorenom ratu [Cage: Krajina in an Arranged War] |спасылка = http://books.google.se/books?id=_wTcAAAACAAJ |месца = Бялград |выдавецтва = Srpski demokratski forum |год = 2003 |pages = 93—94 |isbn = 8683759040 }}{{ref-sr}}</ref>, Сякулічам<ref name="секулич">{{кніга |аўтар = Sekulić, Milisav. |загаловак = Knin je pao u Beogradu [Knin Fell in Belgrade] |спасылка = http://books.google.se/books?id=W0L_GAAACAAJ |выдавецтва = Nidda Verlag |год = 2000 |pages = 171—246 }}{{ref-sr}}</ref> і Врцэлем<ref name="врселье">{{кніга |аўтар = Vrcelj, Marko. |загаловак = Rat za Srpsku Krajinu: 1991–1995 [War for Serbian Krajina: 1991–1995] |спасылка = http://books.google.hr/books?id=O24tAQAAIAAJ |месца = Бялград |выдавецтва = Srpsko kulturno društvo «Zora» |год = 2002 |pages = 212—222 |isbn = 9788683809066 }}{{ref-sr}}</ref>) аб эвакуацыі грамадзянскага насельніцтва<ref name="марко атилла">{{cite web |datepublished = 14 марта 2008 |url = http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?id=558 |title = «How Croatia and the US prevented genocide with 'Operation Storm'» |author = Marko Attila Hoare |publisher = Henry Jackson Society |lang = en |access-date = 11 верасня 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110927071745/http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?id=558 |archive-date = 27 верасня 2011 |url-status = dead}}</ref><ref name="баричникица">{{кніга |аўтар = Barić, Nikica. |загаловак = Srpska pobuna u Hrvatskoj 1990.-1995 |месца = Загреб |выдавецтва = Golden marketing. Tehnička knjiga |год = 2005 }}{{ref-hr}}</ref><ref name="фрипрактик">{{cite web | datepublished = 13 мая 2007 | url = http://www.youtube.com/watch?gl=NL&hl=nl&v=UYjh3aAvczc | title = «&#91;Fleeing Practice&#93;» | author = Marko Attila Hoare | publisher = Vježba bježanja. nl.youtube.com | lang = sr }}</ref>. Па даных міжнароднай няўрадавай арганізацыі «Міжнародная амністыя», у ходзе наступлення харвацкай арміі да 200 000 сербаў сталі бежанцамі і былі вымушаны пакінуць свае дамы<ref name="сербские беженцы"/>. У ходзе судовых разглядаў у [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі|Міжнародным трыбунале па былой Югаславіі]] было даказана, што толькі 20 000 сербаў былі гвалтоўна дэпартаваны<ref name="готовина вердикт"/>. Пасля ліквідацыі Сербскай Краіны харватам, бежанцам з гэтых месцаў у [[1991]] годзе, было дазволена вяртацца ў свае дамы. Толькі ў [[1996]] годзе каля 85 000 перамешчаных харватаў вярнуліся ў Краіну і Заходнюю Славонію<ref name="ворлд рефьдж">{{cite web | datepublished = 13 мая 2007 | url = http://wayback.archive.org/web/jsp/Interstitial.jsp?seconds=5&date=1205554701000&url=http%3A%2F%2Fwww.refugees.org%2Fcountryreports.aspx%3Fid%3D822&target=http%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20080315041821%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.refugees.org%2Fcountryreports.aspx%3Fid%3D822 | title = «World Refugee Survey—Croatia» | publisher = U.S. Committee for Refugees and Immigrants | lang = en | archive-url = http://www.webcitation.org/6DAkjpxDe | archive-date = 2012-12-25 }}</ref>. У ходзе аперацыі «Бура» харвацкія войскі страцілі ад 174 да 196 чалавек забітымі і 1430 параненымі<ref name="потери в олуе">{{cite web |datepublished = 13 мая 2007 |url = http://www.b92.net/eng/news/in_focus.php?id=111&start=0&nav_id=35990 |title = «News — In focus — Operation Storm marked in Croatia» |publisher = B92 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121114000411/http://www.b92.net/eng/news/in_focus.php?id=111 |archive-date = 14 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Сербскі бок страціў ад 500 да 742 ваеннаслужачых забітымі, 2500 былі паранены і каля 5000 салдат і афіцэраў трапілі ў палон<ref name="потери в олуе"/><ref name="олуясрпска.ру">{{cite web |datepublished = 14 сакавіка 2006 |url = http://www.srpska.ru/article.php?nid=4303 |title = Операция «Олуя» — падение Сербской Краины |publisher = Српска.ру |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120094359/http://www.srpska.ru/article.php?nid=4303 |archive-date = 20 студзеня 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Таксама ад 324<ref name="убитыесербыв олуе">{{cite web |datepublished = 14 апреля 2011 |url = http://www.haguejusticeportal.net/index.php?id=12548 |title = «Verdict due on Friday 15 April at ICTY for Croatian ex-general Ante Gotovina» |publisher = The Hague Justice Portal |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120723225822/http://www.haguejusticeportal.net/index.php?id=12548 |archive-date = 23 ліпеня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> да 677<ref name="убитыесербы в буре">{{cite web |datepublished = 28 красавіка 2011 |url = http://www.adnkronos.com/IGN/Aki/English/Politics/Croatia-Helsinki-Committee-contests-prosecutors-data-on-war-crimes_311952970198.html |title = «Croatia: Helsinki Committee contests prosecutor’s data on war crimes» |publisher = Adnkronos |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAlQMuun?url=http://www.adnkronos.com/IGN/Aki/English/Politics/Croatia-Helsinki-Committee-contests-prosecutors-data-on-war-crimes_311952970198.html |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> грамадзянскіх асоб загінулі ў ходзе баявых дзеянняў і ваенных злачынстваў. Па даных сербскай няўрадавай арганізацыі «Верытас», у ходзе аперацыі «Бура» было забіта і прапала без вестак 1042 сербскія грамадзянскія асобы<ref name="олуясрпска.ру"/>. Пасля правядзення аперацыі «Бура» з’явілася пагроза пачатку баявых дзеянняў ва Усходняй Славоніі. Гэтая пагроза станавілася ўсё больш рэальнай пасля заявы Туджмана аб магчымасці працягу канфлікту<ref name="продолжения войны">{{cite web |datepublished = 27 жніўня 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/08/27/world/croatia-s-president-pledges-to-retake-serb-held-enclave.html?ref=croatia |title = «Croatia’s President Pledges To Retake Serb-Held Enclave» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518195638/http://www.nytimes.com/1995/08/27/world/croatia-s-president-pledges-to-retake-serb-held-enclave.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і перакідання харвацкіх войскаў у кастрычніку<ref name="перегруппировка хорватских войск">{{cite web |datepublished = 15 октября 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/10/17/world/croatia-reported-to-move-troops-to-disputed-serb-region.html?ref=croatia |title = «Croatia Reported to Move Troops to Disputed Serb Region» |author = Chris Hedges. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518203829/http://www.nytimes.com/1995/10/17/world/croatia-reported-to-move-troops-to-disputed-serb-region.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Туджман адзначыў, што харвацкая армія пакідае за сабой права пачаць аперацыю ва Усходняй Славоніі, калі да канца месяца не будзе падпісана мірнае пагадненне<ref name="кроатиан президент">{{cite web |datepublished = 5 ноября 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/11/05/world/croatian-president-again-threatent-attack.html?ref=croatia |title = «Croatian President Again Threatent Attack» |publisher = The New York Times. Reuters |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518203144/http://www.nytimes.com/1995/11/05/world/croatian-president-again-threatent-attack.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[12 лістапада]] ў Эрдуцы было падпісана мірнае пагадненне прадстаўніком Харватыі Хрвое Шарынічам і прадстаўнікамі РСК Міланам Міланавічам<ref name="хеджес"/><ref name="миланмиланович">{{cite web |datepublished = 12 ноября 1995 |url = http://www.usip.org/files/file/resources/collections/peace_agreements/croatia_erdut_11121995.pdf |title = «The Erdut Agreement» |publisher = United States Institute of Peace |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130201185656/http://www.usip.org/files/file/resources/collections/peace_agreements/croatia_erdut_11121995.pdf |archive-date = 1 лютага 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і Югаславіі Міланам Мілуцінавічам, якія атрымалі падрабязныя інструкцыі ад Слабадана Мілошавіча<ref name="ван линден">{{cite web |datepublished = 29 сакавіка 1996 |url = http://assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FWorkingDocs%2FDoc96%2FEDOC7510.htm |title = «Croatia’s request for membership of the Council of Europe — Report» |author = René van der Linden. |publisher = [[Савет Еўропы]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120925193351/http://assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FWorkingDocs%2FDoc96%2FEDOC7510.htm |archive-date = 25 верасня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="слобомилошевич">{{cite web |datepublished = 15 кастрычніка 2003 |url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/031015ED.htm |title = «Slobodan Milošević trial — Transcript». pp. 27555–27556 |publisher = [[МТБЮ|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517034158/http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/031015ED.htm |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пагадненне прадугледжвала інтэграцыю ў Харватыю тэрыторый Усходняй Славоніі, якія засталіся пад сербскім кантролем, на працягу двух гадоў. Пагадненне таксама запатрабавала роспуску [[UNCRO]] і стварэння новай місіі ААН, якая будзе сачыць за выкананнем пагаднення. Пасля гэтага рэзалюцыяй 1037 [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]] ад 15 студзеня 1996 года была створана новая місія «[[UNTAES|Пераходны орган Арганізацыі Аб’яднаных Нацый для Усходняй Славоніі, Бараньі і Заходняга Срэма]]» ({{lang-en|United Nations Transitional Authority for Eastern Slavonia, Baranja and Western Sirmium (UNTAES)}})<ref name="западный срембаранья">{{cite web |datepublished = 1996 |url = http://www.undemocracy.com/S-RES-1037(1996) |title = Резолюция 1037 S-RES-1037(1996) |publisher = [[Савет Бяспекі ААН]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6BF2NyCmn?url=http://www.undemocracy.com/S-RES-1037(1996) |archive-date = 7 кастрычніка 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[15 студзеня]] [[1998]] названыя тэрыторыі былі ўключаны ў склад Харватыі<ref name="хеджес2"/>. === Тып і назва вайны === [[Выява:Strinćjera.jpg|thumb|250px|right|Помнік абаронцам [[Дуброўнік]]а, [[2009]] год]] У Харватыі вайну называюць ''«Айчыннай вайной»'' ({{lang-hr|«Domovinski rat»}})<ref name="ёосип черина">{{cite web |datepublished = Ліпень 2008 |url = http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=40171&lang=en |title = «Branitelji benkovačkog kraja u domovinskom ratu» |author = Josip Čerina. |publisher = Društvena istraživanja (Ivo Pilar Institute of Social Sciences) 17 (3). [[ISSN]] [http://www.worldcat.org/title/drustvena-istrazivanja-casopis-za-opca-drustvena-pitanja-journal-for-general-social-issues/oclc/44108638 11330-0288] |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20131016050910/http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=40171&lang=en |archive-date = 16 кастрычніка 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. На [[Захад]]зе гэты канфлікт часцей за ўсё называюць «''вайной за незалежнасць Харватыі''» {{lang-en|Croatian War of Independence}})<ref name="кохен об войне за независимость"/><ref name="эми феллон">{{cite web |datepublished = 2 красавіка 2010 |url = http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/02/serbian-war-crimes-bosnic-gloucester |title = «Serbian war crimes suspect Mile Bosnic arrested in Gloucester» |author = Amy Fallon. |publisher = The Guardian |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120622184204/http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/02/serbian-war-crimes-bosnic-gloucester |archive-date = 22 чэрвеня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="хорватия. убийство в вуковаре">{{cite web |datepublished = 18 лістапада 2006 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/6162474.stm |title = «Croatia marks massacre in Vukovar» |author = Roger Cohen. |publisher = BBC News Online |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120404002354/http://news.bbc.co.uk/2/hi/6162474.stm |archive-date = 4 красавіка 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="борманн">{{cite web |datepublished = 28 верасня 2010 |url = http://www.abc.net.au/news/specials/the-real-captain-dragan/ |title = «The real captain Dragan» |author = Trevor Bormann. |publisher = ABC News (Australia) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121225070845/http://www.abc.net.au/news/specials/the-real-captain-dragan/ |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[Англійская мова|Англамоўныя]] крыніцы і крыніцы ў розных краінах свету на працягу канфлікту выкарыстоўвалі розныя тэрміны для яго абазначэння. Тэрміналогія мянялася па ходзе гэтага ваенна-палітычнага канфлікту і ўключала ў сябе такія назвы, як «''вайна ў Харватыі''»<ref name="отчаянный вуковар"/>, «сербска-харвацкая вайна»<ref name="пайк">{{cite web | datepublished = 20 кастрычніка 2005 | url = http://www.globalsecurity.org/military/world/war/croatia.htm | title = «Serbo-Croatian War» | author = John Pike. | publisher = GlobalSecurity.org | lang = en }}</ref>, «канфлікт у Югаславіі»<ref name="судетик91"/> і г. д. Самым папулярным тэрмінам у Харватыі з’яўляецца «''Айчынная вайна''»<ref name="халужан">{{cite web |datepublished = Снежань 1999 |url = http://hrcak.srce.hr/index.php?lang=hr&show=clanak&id_clanak_jezik=4853 |title = «Vojna učinkovitost protupješačkih mina: Iskustva iz domovinskog rata» |author = Slavko Halužan. |publisher = Polemos: časopis za interdisciplinarna istraživanja rata i mira 2 (3–4). [[ISSN]] [http://www.worldcat.org/issn/1331–5595 1331–5595] |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20130115104901/http://hrcak.srce.hr/index.php?lang=hr |archive-date = 15 студзеня 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Аднак сустракаюцца і іншыя варыянты, напрыклад, «''Вялікасербская агрэсія''» ({{lang-hr|«Velikosrpska agresija»}})<ref name="биланджич агрессиЯ"/>. Гэты тэрмін часта выкарыстоўваўся ў харвацкіх СМІ падчас вайны і працягвае часта выкарыстоўвацца і зараз. Гэты канкрэтны тэрмін не з’яўляецца выключным для [[Харвацкая мова|харвацкай мовы]], ёсць прыклады яго выкарыстання і перакладу на [[Англійская мова|англійскую мову]]<ref name="драгун">{{cite web |datepublished = 27 мая 2008 |url = http://www.mvpei.hr/custompages/static/hrv/templates/_frt_Priopcenja_en.asp?id=3822 |title = «PRESS RELEASE 155/08» |author = Mario Dragun. |publisher = Міністэрства замежных спраў і еўрапейскай інтэграцыі Харватыі |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAlZTw7w?url=http://www.mvep.hr/custompages/static/hrv/templates/_frt_Priopcenja_en.asp?id=3822 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="кроатиан">{{cite web |datepublished = 28 мая 2008 |url = http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=05&dd=28&nav_id=50591 |title = «Croatian leadership slates Jeremić comments» |publisher = B92 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAla2fbz?url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У рускамоўных крыніцах гэты канфлікт звычайна аб’ядноўваюць з [[Баснійская вайна|Баснійскай вайной]] і выкарыстоўваюць тэрмін '''югаслаўскі крызіс'''<ref name="югославия в 20-м веке"/>{{sfn|Гуськова|2001|с=720}}. Існуе два меркаванні аб характары гэтага канфлікту — ці была гэтая вайна грамадзянскай ці міжнароднай. У [[Сербія|Сербіі]] пераважае меркаванне аб тым, што гэтая вайна насіла характар ​​грамадзянскай, бо паміж сабой змагаліся [[Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя]] і [[СФРЮ]], а затым Харватыя і сербы, якія пражывалі ў ёй<ref name="бёхмер">{{cite web |datepublished = 17 октября 2009 |url = http://www.welt.de/die-welt/politik/article4876711/Warum-sollte-Serbien-Mladic-schuetzen.html |title = «Warum sollte Serbien Mladic schützen?» |author = Daniel Böhmer. |publisher = Die Welt Online ([[Die Welt]]) |lang = de |archive-url = https://web.archive.org/web/20121020203105/http://www.welt.de/welt_print/politik/article4876711/Warum-sollte-Serbien-Mladic-schuetzen.html |archive-date = 20 кастрычніка 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У [[Харватыя|Харватыі]] і ў большасці краін свету (у тым ліку і ў [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі|МТБЮ]]) пераважае пункт гледжання, што гэта быў міжнародны ваенна-палітычны канфлікт, бо тыя рэспублікі, што засталіся ў Югаславіі (Сербія і Чарнагорыя), вялі вайну супраць Харватыі пры падтрымцы краінскіх сербаў<ref name="международная война">{{cite web |datepublished = 5 кастрычніка 1995 |url = http://www.icty.org/x/cases/tadic/acdec/en/51002723.htm |title = «PROSECUTOR v. DUSKO TADIC a/k/a „DULE“» |author = Daniel Böhmer. |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517022141/http://www.icty.org/x/cases/tadic/acdec/en/51002723.htm |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="финал репорт">{{cite web |datepublished = 27 мая 1994 |url = http://www.his.com/~twarrick/commxyu5.htm#V |title = «Final Report of the Commission of Experts Established Pursuant to Security Council Resolution 780 (1992) — General Conclusions and Recommendations» |publisher = ООН |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121021152733/http://www.his.com/~twarrick/commxyu5.htm#V |archive-date = 21 кастрычніка 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, хоць Саюзная Рэспубліка Югаславія і Харватыя ніколі не знаходзіліся ў стане вайны<ref name="биндер 8января">{{cite web |datepublished = 8 студзеня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/01/08/world/un-s-yugoslavia-envoy-says-rising-war-weariness-led-to-the-cease-fire.html |title = «U.N.'s Yugoslavia Envoy Says Rising War-Weariness Led to the Cease-Fire» |author = David Binder. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111191509/http://www.nytimes.com/1992/01/08/world/un-s-yugoslavia-envoy-says-rising-war-weariness-led-to-the-cease-fire.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. == Вынікі == === Становішча сербаў у Харватыі і лёс РСК === Пасля вайны напружанасць у адносінах паміж сербамі і харватамі пачала зніжацца. Гэта стала магчымым дзякуючы вяртанню бежанцаў<ref name="55000сербов вернулись"/>, а таксама дзякуючы таму, што партыя сербаў у Харватыі «Незалежная дэмакратычная сербская партыя» атрымала месцы ва ўрадзе Харватыі. Аднак, нягледзячы на гэта, праблемы ў міжнацыянальных адносінах у Харватыі застаюцца. Сербы ў Харватыі часта падвяргаюцца сацыяльнай дыскрымінацыі. Нягледзячы на тое, што ў Харватыі вядзецца праца па зніжэнні дыскрымінацыі ў дачыненні да сербаў, рэальнае становішча рэчаў застаецца на ранейшым узроўні. Галоўнай праблемай з’яўляецца вяртанне сербскіх бежанцаў, якія пакінулі краіну падчас вайны ў 90-х гадах<ref name="итоги волнйы длясербов">{{cite press release |title= Croatia Human Rights. Human Rights Concerns |url= http://www.amnestyusa.org/our-work/countries/europe/croatia |publisher= [[Amnesty International]] |access-date=2013-02-02}}</ref>. Пасля ліквідацыі Сербскай Краіны быў створаны ўрад РСК у выгнанні. Дзейнасць урада, размешчанага ў Бялградзе, аднавілася ў 2005 годзе. Прэм’ер-міністрам урада, у які ўвайшло 6 міністраў, стаў Міларад Буха. Члены ўрада ў выгнанні заявілі, што яны маюць намер дамагацца стварэння плана на аснове «Z-4», і іх канчатковай мэтай было абвешчана дабіцца для сербаў «больш, чым аўтаноміі, але менш, чым незалежнасці ў Харватыі»<ref name="рск в изгнании">{{cite web |url = http://www.b92.net/specijal/oluja/index.php?start=0&nav_id=173983 |title = «Dokumenti: Plan Z-4». |date = 5 жніўня 2005 |work = B92 specijal: 10 godina od Oluje nad Krajinom |publisher = B92 |access-date = 2010-11-02 |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20130508081523/http://www.b92.net/specijal/oluja/index.php?start=0&nav_id=173983 |archive-date = 8 мая 2013 |url-status = dead }}</ref>. === Страты і бежанцы === [[Файл:Masovna grobnica Memorijalno groblje 221208.jpg|справа|міні|230px|Ваенныя могілкі ахвяр аблогі Вукавара]] Большасць крыніц кажуць прыблізна пра 20 000 загінулых падчас вайны ў Харватыі<ref name="президентс"/><ref name="общие потери"/><ref name="общие протори"/>. Па словах кіраўніка Харвацкай камісіі па прапаўшым без вестак Івана Груйіча, Харватыя страціла 12 000 чалавек, якія загінулі і прапалі без вестак, у тым ліку 6788 ваенных і 4508 грамадзянскіх асоб<ref name="зубринич"/>. Па афіцыйных даных, апублікаваных у Харватыі ў 1996 годзе, загінулі 12 000 і былі паранены 35 000 чалавек<ref name="зубринич"/>. Іва Гольдштэйн згадвае пра 13583 забітых і зніклых без вестак<ref name="голдшитейн256"/>. Станам на 2010 год, 1997 чалавек у Харватыі лічацца прапаўшымі без вестак<ref name="пропавшие без вести хорваты">{{cite web |datepublished = 30 жніўня 2010 |url = http://www.hrt.hr/index.php?id=48&tx_ttnews%5Bcat%5D=189&tx_ttnews%5Btt_news%5D=85186&tx_ttnews%5BbackPid%5D=48&cHash=17692b2040 |title = «Sjećanje na nestale u Domovinskom ratu» |publisher = Croatian Radiotelevision |lang = hr |access-date = 25 лютага 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100503001108/http://www.hrt.hr/index.php?id=48 |archive-date = 3 мая 2010 |url-status = dead }}</ref>. У 2009 годзе ў Харватыі было зарэгістравана 52000 інвалідаў вайны<ref name="венсароллер">{{cite web |datepublished = 7 ноября 2009 |url = http://www.glas-slavonije.hr/vijest.asp?rub=1&ID_VIJESTI=116366 |title = «HZMO: Invalidsku mirovinu primaju 45.703 hrvatska ratna vojna invalida» |author = Vesna Roller. |publisher = Glas Slavonije (Glas Slavonije d.d.) |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20210131042532/http://www.glas-slavonije.hr/vijest.asp?rub=1 |archive-date = 31 студзеня 2021 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Гэтыя даныя ўключаюць не толькі асоб, якія пацярпелі фізічна, але і людзей, хворых на хранічныя захворванні, чыё здароўе значна пагоршылася ў час вайны, а таксама людзей з паслятраўматычным стрэсавым расстройствам<ref name="дукич 23июня">{{cite web |datepublished = 23 чэрвеня 2009 |url = http://www.slobodnadalmacija.hr/Hrvatska/tabid/66/articleType/ArticleView/articleId/59188/Default.aspx |title = «U protekle tri godine novih 8 tisuća invalida Domovinskog rata» |author = S. Dukić. |publisher = Slobodna Dalmacija (Europapress Holding) |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20121019065046/http://www.slobodnadalmacija.hr/Hrvatska/tabid/66/articleType/ArticleView/articleId/59188/Default.aspx |archive-date = 19 кастрычніка 2012 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе вайны бежанцамі і перамешчанымі асобамі стала каля 500 000 чалавек<ref name="фруч439">{{кніга |аўтар = Frucht, Richard C. |загаловак = Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture |спасылка = http://books.google.hr/books?id=lVBB1a0rC70C |год = 2005 |pages = 439 |isbn = 1576078000 }} {{en icon}}</ref>. Ад 196 000<ref name="хорватские потери196">{{cite web |datepublished = 1 октября 1995 |url = http://www.hrw.org/en/reports/1995/10/01/civil-and-political-rights-croatia |title = «Civil and Political Rights in Croatia». стp. 62 |publisher = [[Human Rights Watch]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121011191449/http://www.hrw.org/en/reports/1995/10/01/civil-and-political-rights-croatia |archive-date = 11 кастрычніка 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> да 247 000<ref name="сербские беженцы2"/> асоб харвацкай і іншых нацыянальнасцей былі вымушаны пакінуць тэрыторыі, кантраляваныя Сербскай Краінай. Па даных [[АБСЕ]], апублікаваных у 2006 годзе, 218 000 з 221 000 харвацкіх бежанцаў з Краіны пасля вайны вярнуліся ў родныя краі. Асноўныя патокі харвацкіх бежанцаў былі зарэгістраваны ў 1991 і 1992 гадах падчас першых узброеных сутыкненняў і наступлення [[ЮНА]]<ref name="кэролл вильямся"/><ref name="кэролл вильямся2">{{cite web |datepublished = 14 декабря 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-12-14/news/mn-185_1_krajina-s-serbs |title = «Serbian Refugees Uneasy in the Role of Occupiers» |author = Carol J. Williams. |publisher = Los Angeles Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104093609/http://articles.latimes.com/1991-12-14/news/mn-185_1_krajina-s-serbs |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Таксама многія харваты з Сербіі і Рэспублікі Сербскай беглі ў Харватыю, дзе з 1991 года ім надавалася харвацкае грамадзянства<ref name="доминнели163"/><ref name="маркустаннер">{{cite web |datepublished = 24 августа 1992 |url = http://www.independent.co.uk/news/world/europe/cleansing-row-prompts-crisis-in-vojvodina-1542202.html |title = «'Cleansing' row prompts crisis in Vojvodina» |author = Marcus Tanner. |publisher = The Independent |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121110115113/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/cleansing-row-prompts-crisis-in-vojvodina-1542202.html |archive-date = 10 лістапада 2012 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="судетик26июля1992">{{cite web |datepublished = 26 июля 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/07/26/world/serbs-force-an-exodus-from-plain.html |title = «Serbs Force An Exodus From Plain» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111191853/http://www.nytimes.com/1992/07/26/world/serbs-force-an-exodus-from-plain.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. [[Файл:Croatia-demography.png|міні|230px|злева|Дэмаграфія Харватыі падчас канфлікту і пасля яго]] Сербская няўрадавая арганізацыя «Верытас» апублікавала даныя аб 6780 забітых і зніклых без вестак з сербскага боку, у тым ліку аб 4324 вайскоўцах і 2344 грамадзянскіх асобах. Большасць з іх былі забіты і прапалі без вестак у разгар баявых дзеянняў у 1991 (2442 чалавекі) ​​і 1995 (2344 чалавекі) ​​гадах. Большасць страт адбылася ў Паўночнай Далмацыі — 1632 чалавека<ref name="сербские потери"/>. Камандаванне ЮНА афіцыйна прызнала, што ў ходзе харвацкай вайны 1279 ваенных загінула ў баях. Аднак магчыма, што гэтыя даныя значна заніжаныя<ref name="мештрович78">{{кніга |аўтар = Meštrović, Stjepan Gabriel. |загаловак = Genocide After Emotion: The Postemotional Balkan War |спасылка = http://books.google.se/books?id=xGShXjNZzEsC |выдавецтва = Routledge |год = 1996 |pages = 77—78 |isbn = 0415122945 }} {{en icon}}</ref>. [[Файл:Stajicevo Livade-stables.jpg|міні|230px|справа|Былы лагер Стайічава, які выкарыстоўваўся сербскімі ўладамі для размяшчэння харвацкіх ваеннапалонных]] Паводле паведамленняў Камісарыята па справах бежанцаў ААН, да 1993 года толькі з тэрыторый пад кантролем Заграба была выгнана 251 000 чалавек<ref>{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонкі = 304 }}{{ref-sr}}</ref>. У той жа час Чырвоны крыж Югаславіі паведаміў пра 250 000 бежанцаў сербскай нацыянальнасці з тэрыторыі Харватыі ў 1991 годзе{{sfn|Гуськова|2001|с=213}}. У 1994 годзе на тэрыторыі Саюзнай Рэспублікі Югаславіі знаходзілася больш за 180 000 бежанцаў і перамешчаных асоб з Харватыі<ref>{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 846 |isbn = 9785916741216 }}</ref>. 250 000 чалавек збегла з Сербскай Краіны пасля [[аперацыя «Бура»|аперацыі «Бура»]] ў 1995 годзе<ref name="злочинья над сербами">{{cite web |datepublished = Декабрь 1999 |url = http://www.veritas.org.rs/bilteni/Bilten_v.pdf |title = «Zločini nad Srbima na prostoru Hrvatske u periodu 90-99» |author = Štrbac, Savo. |publisher = Veritas – Bilten |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20090325062938/http://www.veritas.org.rs/bilteni/Bilten_v.pdf |archive-date = 25 сакавіка 2009 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead}}</ref>. Большасць замежных крыніц кажа аб 300 000 сербскіх перамешчаных асоб у час канфлікту. Па даных міжнароднай няўрадавай арганізацыі «Міжнародная амністыя», у перыяд з 1991 па 1995 300 000 сербаў пакінула тэрыторыю Харватыі, з якіх да 2005 года вярнулася 117 000 чалавек<ref name="сербские беженцы"/><ref name="вернувшиеся серби">{{cite web |url = http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGEUR640032005 |title = Croatia: European Court of Human Rights to consider important case for refugee returns |publisher = Amnestyusa.org |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAllvSsG?url=http://www.amnestyusa.org/news?lang=e |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Па даных АБСЕ, 300 000 сербаў было перамешчана ў час вайны, з якіх 120 000 чалавек афіцыйна зарэгістраваны як такія, што вярнуліся да 2006 года. Тым не менш, лічыцца, што гэты лік недакладна адлюстроўвае колькасць рэпатрыянтаў, таму што многія вярнуліся ў Сербію, Чарнагорыю і Боснію і Герцагавіну пасля афіцыйнай рэгістрацыі ў Харватыі. Па даных УВКБ ААН, апублікаваных у 2008 годзе, 125 000 сербаў былі зарэгістраваны як такія, што вярнуліся ў Харватыю, з якіх 55 000 засталіся жыць на пастаяннай аснове<ref name="55000сербов вернулись">{{cite web|url=http://www.hrw.org/en/node/79189|title=«Croatia — Events of 2008»|publisher=Human Rights Watch|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6DAlmgIva?url=http://www.hrw.org/en/node/79189|archive-date=25 снежня 2012|access-date=25 лютага 2014|url-status=live}}</ref>. === Шкода і разбурэнні === [[Файл:Osijek-2.JPG|міні|230px|справа|Пашкоджаны будынак у [[Осіек]]е]] Па афіцыйных даных, апублікаваных у 1996 годзе, у Харватыі падчас вайны было знішчана 180 000 жылых будынкаў, 25 % эканомікі краіны было разбурана, а матэрыяльны ўрон ацэньваецца ў 27 мільярдаў $<ref name="зубринич"/>. 15 % усіх жылых дамоў было разбурана, таксама пацярпелі 2423 аб’екты культурнай спадчыны<ref name="майясайлер">{{cite web |datepublished = 21 снежня 1991 |url = http://limun.hr/main.aspx?id=629117&Page=1 |title = «Beskrajna obnova od rata» |author = Maja Sajler Garmaz. |publisher = Vjesnik (Narodne Novine d.d.) |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20141218121544/http://limun.hr/main.aspx?id=629117&Page=1 |archive-date = 18 снежня 2014 |url-status = dead }}</ref>. У 2004 годзе былі названы лічбы: 37 мільярдаў $ матэрыяльнай шкоды і скарачэнне [[ВУП]] краіны на 21 % за перыяд вайны<ref name="ущерб"/>. Вайна прывяла да дадатковых эканамічных нагрузак і павелічэння ваенных выдаткаў. Да 1994 года ў Харватыі фактычна ўсталявалася ваенная эканоміка, бо на ваенныя патрэбы ішло да 60 % ад агульнага аб’ёму дзяржаўных выдаткаў<ref name="миливоевич280">{{кніга |аўтар = Milivojević, Marko. |загаловак = «Croatia — The Economy» |спасылка = http://books.google.hr/books?id=qmN95fFocsMC |месца = Лондан |выдавецтва = [[Routledge]] |год = 1998 |pages = 280 |серыя = Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States. |isbn = 1857430581 }} {{en icon}}</ref>. Югаслаўскія і сербскія выдаткі падчас вайны былі яшчэ больш непрапарцыянальнымі. Так, у праекце федэральнага бюджэту на 1992 год 81 % сродкаў павінен быў быць накіраваны на ваенныя патрэбы Сербіі<ref name="военный бюджетсербии">{{cite web |datepublished = 21 декабря 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/12/21/world/yugoslav-breakup-gains-momentum.html |title = «YUGOSLAV BREAKUP GAINS MOMENTUM» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111192100/http://www.nytimes.com/1991/12/21/world/yugoslav-breakup-gains-momentum.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Пасля таго як у бюджэт Югаславіі перасталі паступаць сродкі з найбольш эканамічна развітых рэспублік (Славеніі і Харватыі), югаслаўскае кіраўніцтва было вымушана пачаць друкаванне грошай для фінансавання дзейнасці ўрада. Гэта прывяло да непазбежнай [[Гіперінфляцыя|гіперінфляцыі]]. У перыяд з кастрычніка 1993 года па студзень 1995 [[Саюзная Рэспубліка Югаславія]] перажыла гіперінфляцыю ў пяць квадрыльёнаў адсоткаў<ref name="бобдэвис">{{cite web |datepublished = 8 мая 2009 |url = http://blogs.wsj.com/economics/2009/05/08/hyper-hyper-inflation/ |title = «Hyper Hyper-Inflation» |author = Bob Davis. |publisher = [[The Wall Street Journal]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121010053843/http://blogs.wsj.com/economics/2009/05/08/hyper-hyper-inflation/ |archive-date = 10 кастрычніка 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="гиперинфляиция">{{cite web |datepublished = 8 мая 2009 |url = http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/hyper.htm#YUGO |title = «The Worst Episode of Hyperinflation in History: Yugoslavia 1993-94» |publisher = [[San Jose State University]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAlqtUot?url=http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/hyper.htm#YUGO |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. [[Файл:NE_PRILAZITE_-_NA_OVOM_PODRUCJU_JE_VELIKA_OPASNOST_OD_MINA_(Hrvatska,_7_Travanj_2007).jpg|230px|left|thumb|Стандартная маркіроўка мінных палёў у Харватыі]]. Многія гарады Харватыі значна пацярпелі ад артылерыйскіх і авіяцыйных снарадаў, бомб і ракет ЮНА і СВК. Найбольшым разбурэнням падвергліся Вукавар, Славонскі-Брод<ref name="славонскийброд">{{cite web |url = http://www.hic.hr/ZZ-spomenar24.htm |title = «Dogodilo se 31. kolovoza» |publisher = Hrvatski spomenar. Hrvatski Informativni Centar |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518211618/http://www.hic.hr/ZZ-spomenar24.htm |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, Жупанья<ref name="жупанья">{{cite web |url = http://www.hic.hr/dom/397/dom06.htm |title = «Dogodilo se 26. listopada» |publisher = Hrvatski spomenar. Hrvatski Informativni Centar |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518215152/http://www.hic.hr/dom/397/dom06.htm |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="жупанья2">{{cite web |datepublished = 15 студзеня 2010 |url = http://www.hkv.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=5652:strah-od-istine&catid=44:prilozi-graana&Itemid=82 |title = «Strah od istine» |author = Zdravko Tomac. |publisher = Hrvatsko kulturno vijeće |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20220623001238/http://www.hkv.hr/index.php?option=com_content |archive-date = 23 чэрвеня 2022 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, Вінкаўцы, Осіек, Нова-Градзішка, Ноўска, Дарувар, Пакрац, Шыбенік, Сісак, Дуброўнік, Задар, Госпіч, Карлавац, Біяград-на-Мору, Славонскі-Шамац, Огулін, Дуга-Реса, Аточац, Ілок, Белі-Манастыр, Лучко, Заграб і іншыя<ref name="разрушенные"/><ref name="аид конвой">{{cite web |datepublished = 20 кастрычніка 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/10/20/world/aid-convoy-falls-victim-in-croatia.html?ref=croatia |title = «Aid Convoy Falls Victim in Croatia» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518192635/http://www.nytimes.com/1991/10/20/world/aid-convoy-falls-victim-in-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="кроатия файтинг">{{cite web |datepublished = 11 верасня 1993 |url = http://www.nytimes.com/1993/09/12/world/croatia-fighting-worsens-as-zagreb-suburb-is-hit.html |title = «Croatia Fighting Worsens as Zagreb Suburb Is Hit» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111191857/http://www.nytimes.com/1993/09/12/world/croatia-fighting-worsens-as-zagreb-suburb-is-hit.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="югослав баттлес">{{cite web |datepublished = 5 лістапада 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/11/05/world/yugoslav-battles-rage-on-eve-of-talks.html?ref=croatia |title = «Yugoslav Battles Rage on Eve of Talks» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518203805/http://www.nytimes.com/1991/11/05/world/yugoslav-battles-rage-on-eve-of-talks.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="1января1992">{{cite web |datepublished = 1 студзеня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/01/01/world/un-envoy-wins-yugoslav-peace-move.html?ref=croatia |title = «U.N. Envoy Wins Yugoslav Peace Move» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304205500/http://www.nytimes.com/1992/01/01/world/un-envoy-wins-yugoslav-peace-move.html?ref=croatia |archive-date = 4 сакавіка 2016 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="антунйелич">{{cite web |datepublished = Снежань 1994 |url = http://www.nytimes.com/1992/01/01/world/un-envoy-wins-yugoslav-peace-move.html?ref=croatia |title = «Child casualties in a Croatian community during the 1991-2 war» |author = Antun Jelić. |publisher = Archives of Disease in Childhood ([[BMJ Group]]) '''71''' (6): 540. [[Ідэнтыфікатар лічбавага аб'екта|doi]]:[http://adc.bmj.com/content/71/6/540 10.1136/adc.71.6.540]. [[ISSN]] [http://www.worldcat.org/title/archives-of-disease-in-childhood/oclc/1513868 0003-9888]. [[PubMed Central|PMC]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1030096/?tool=pmcentrez 1030096]. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7726618 7726618] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304205500/http://www.nytimes.com/1992/01/01/world/un-envoy-wins-yugoslav-peace-move.html?ref=croatia |archive-date = 4 сакавіка 2016 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Вукавар быў практычна цалкам разбураны, бо падчас баёў за горад было расходавана больш за мільён боепрыпасаў. Нягледзячы на тое, што большасць харвацкіх гарадоў пазбеглі нападаў танкаў і пяхоты суперніка, яны значна пацярпелі менавіта ад артылерыйскіх абстрэлаў. Напрыклад, на Славонскі-Брод і вёскі навокал яго ўпала больш чым 11600 артылерыйскіх снарадаў і 130 авіяцыйных бомб у 1991 і 1992 гадах. У той жа час харвацкая армія пастаянна абстрэльвала і бамбіла гарады Сербскай Краіны. Напрыклад, на Кнін<ref name="обстрелы книна и других городов">{{cite web |datepublished = 14 жніўня 1995 |url = http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/202/t202-3.htm |title = «August 14, 1995 Vreme News Digest Agency No 202» |publisher = Scc.rutgers.edu |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20080307070941/http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/202/t202-3.htm |archive-date = 7 сакавіка 2008 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="обвинения в обстреле книна">{{cite web |datepublished = 20 ліпеня 2012 |url = http://www.sense-agency.com/naslovna/naslovna.1.html |title = KOJI OBLIK ODGOVORNOSTI ZA GOTOVINU I MARKAČA? |publisher = SENSE Agency |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/6B6SWW3pY?url=http://www.sense-agency.com/naslovna/naslovna.1.html |archive-date = 2 кастрычніка 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref> 4—5 жніўня 1995 г. ўпала да 5000 снарадаў і ракет. Рэгулярным абстрэлам падвяргаліся Грачац<ref name="обстрелы книна и других городов"/>, Обравац, Бенкавац, Дрніш, Карэніца, Тапуска, Войніч<ref name="обстрелы книна и других городов"/>, Вргінмост, Гліна, Петрынья, Кастайніца, Двор і іншыя<ref name="готовина вердикт"/>. У ходзе баявых дзеянняў пацярпелі многія помнікі і рэлігійныя аб’екты. Былі пашкоджаны і разбураны многія каталіцкія і праваслаўныя храмы на тэрыторыі Харватыі. Напрыклад, нападам падвергліся праваслаўны храм Святога Мікалая, рэзідэнцыя Горнакарлавацкай епархіі Сербскай праваслаўнай царквы, старажытныя манастыры Крка і Крупа<ref name="сербские храмы">{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонкі = 575 }}{{ref-sr}}</ref>, каталіцкія цэрквы Святога Лоўра<ref name="злочин у петринье">{{cite web | url = http://www.centar-za-mir.hr/index.php?page=article_sudjenja&trialId=157&article_id=48&lang=hr | title = Zločin u Petrinji | publisher = Centar za mir | lang = hr | archive-url = http://www.webcitation.org/6DAlwO9EK | archive-date = 2012-12-25 }}</ref>, святога Міхаіла, капліца святога Фларыяна<ref name="храмы в ловасе">{{cite web | datepublished = 23 красавіка 2010 | url = http://www.centar-za-mir.hr/index.php?page=article_sudjenja&trialId=157&article_id=48&lang=hr | title = Stradanje u domovinskom ratu | publisher = Općina Lovas | lang = hr | archive-url = http://www.webcitation.org/6DAlwO9EK | archive-date = 2012-12-25 }}</ref>, царква Маці Божай у Вочыне<ref name="разрушение в вочине">{{cite web |datepublished = 19 студзеня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/12/19/world/villagers-in-croatia-recount-massacre-by-serbian-forces.html |title = Villagers in Croatia Recount Massacre by Serbian Forces |author = STEPHEN ENGELBERG. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121105034819/http://www.nytimes.com/1991/12/19/world/villagers-in-croatia-recount-massacre-by-serbian-forces.html |archive-date = 5 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, Ловасе, Петрынье і іншых населеных пунктах<ref name="разрушенные храмы костайницы">{{cite web |url = http://www.hrvatska-kostajnica.hr/sakralni-objekti |title = Sakralni objekti |publisher = Grad Hrvatska Kostajnica |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69vtz2BNK?url=http://www.hrvatska-kostajnica.hr/sakralni-objekti |archive-date = 15 жніўня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Усяго ў 1990—1995 гадах, па даных сербскага боку, у Харватыі было разбурана 78 праваслаўных цэркваў<ref name="сербские храмы"/>. У кастрычніку 1995 харвацкі бок заявіў, што ў ходзе баявых дзеянняў харвацкімі сіламі было разбурана 5 праваслаўных храмаў. У сваю чаргу, было заяўлена, што да 40 % каталіцкіх цэркваў, якія знаходзіліся пад кантролем сербскіх сіл, было пашкоджана і разбурана<ref name="разрушение католических храмов">{{cite web |datepublished = 19 студзеня 1991 |url = http://biblicalstudies.org.uk/pdf/rss/30-1_045.pdf |title = The Catholic Church and Croatia's Two Transitions |publisher = Biblicalstudies.org.uk |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120521074237/http://biblicalstudies.org.uk/pdf/rss/30-1_045.pdf |archive-date = 21 мая 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. За час вайны ў Харватыі было ўстаноўлена больш за 2 мільёны розных мін. Большасць мінных палёў была створана зусім бязграматна і без стварэння іх карт<ref name="с.сольдо">{{cite web | datepublished = Люты 1999 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10050574 | title = «Injuries caused by antipersonnel mines in Croatian Army soldiers on the East Slavonia front during the 1991—1992 war in Croatia» | author = S. Soldo; D. Puntarić; Z. Petrovicki; D. Prgomet. | publisher = Military Medicine (Association of Military Surgeons of the United States) '''164''' (2): 141–4. [[ISSN]] [http://www.worldcat.org/title/military-medicine/oclc/474757808 1930-613X]. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10050574 10050574] | lang = en }}</ref>. Праз дзесяць гадоў пасля вайны, у 2005 годзе было зарэгістравана яшчэ каля 250 000 мін, устаноўленых уздоўж былой лініі фронту, на некаторых участках дзяржаўнай мяжы, асабліва паблізу Біхача і вакол некаторых былых аб’ектаў ЮНА<ref name="хансон96">{{кніга |аўтар = Hanson, Alan. |загаловак = «Croatian Independence from Yugoslavia, 1991—1992» |выдавецтва = Rowman & Littlefield |год = 2000 |pages = 96 |isbn = 0-8476-9892-0 }} {{en icon}}</ref>. У 2007 годзе тэрыторыі, якія па-ранейшаму змяшчаюць (фактычна ці паводле меркавання) міны, ахоплівалі каля 1000 км²<ref name="николас вэлтон">{{cite web |datepublished = 30 мая 2007 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/6701517.stm |title = «Croatian bees sniff out landmines» |author = Nicholas Walton. |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130521162502/http://news.bbc.co.uk/2/hi/6701517.stm |archive-date = 21 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Падчас баявых дзеянняў больш за 1900 чалавек было забіта або атрымала раненні ад мін, а пасля вайны 500 чалавек было забіта ці паранена мінамі<ref name="мины">{{cite web |datepublished = 2010 |url = http://www.hcr.hr/en/aktualnostCijela.asp?ID=1245 |title = «Mine victims assistance (MVA)» |publisher = Croatian Mine Action Centre |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAm0XQIO?url=http://www.hcr.hr/en/aktualnostCijela.asp?ID=1245 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У перыяд з 1998 па 2005 год у Харватыі было выдаткавана каля 240 мільёнаў € у рамках розных мерапрыемстваў па пытаннях супрацьміннай дзейнасці<ref name="марцинмонко">{{cite web |datepublished = 30 верасня 2005 |url = http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/croatia-mines-300905.htm |title = «Croatia: safe playgrounds in danger zones» |author = Marcin Monko. |publisher = [[Чырвоны Крыж|International Committee of Red Cross]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAm1OaAH?url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/croatia-mines-300905.htm |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У 2009 годзе ўсе мінныя палі і раёны, што засталіся, і якія, як мяркуецца, змяшчаюць міны і боепрыпасы, былі дакладна пазначаны. Аднак, нягледзячы на гэта, працэс размініравання ідзе вельмі павольна, і, па розных ацэнках, спатрэбіцца яшчэ 50 гадоў, каб знішчыць усе мінныя палі<ref name="валентинапоп">{{cite web |datepublished = 10 жніўня 2009 |url = http://euobserver.com/886/28527 |title = «Croatian region calls for EU aid on landmines» |author = Valentina Pop. |publisher = [[EUobserver]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121005071551/http://euobserver.com/regions/28527 |archive-date = 5 кастрычніка 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. === Ваенныя злачынства і МТБЮ === {{глядзі таксама|Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі}} Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі быў створаны рэзалюцыяй 827 [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]] 25 мая 1993 года. Гэты суд быў надзелены паўнамоцтвамі ажыццяўляць судовы праследаванне асоб, адказных за сур’ёзныя парушэнні міжнароднага гуманітарнага права, [[Жэнеўская канвенцыя|Жэнеўскай канвенцыі]], парушэнні законаў і звычаяў вайны, [[генацыд]] і злачынствы супраць чалавечнасці, учыненыя на тэрыторыі былой Югаславіі з 1 студзеня 1991 года<ref name="МТБЮ">{{cite web |datepublished = Верасень 2009 |url = http://www.icty.org/sid/135 |title = «Statute of the Tribunal» |publisher = [[МТБЮ|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130104215729/http://www.icty.org/sid/135 |archive-date = 4 студзеня 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У спіс абвінавачаных былі ўключаны самыя розныя асобы: ад радавых ваеннаслужачых да прэм’ер-міністраў і прэзідэнтаў. Аднымі з найбольш высокапастаўленых асоб, абвінавачаных МТБЮ, былі [[Слабадан Мілошавіч]], Мілан Бабіч, [[Ратка Младзіч]] і [[Антэ Гатовіна]]<ref name="об мтбю">{{cite web |url = http://www.icty.org/sections/AbouttheICTY |title = «About the ICTY» |publisher = International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArPQW8W?url=http://www.icty.org/sections/AbouttheICTY |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Першы прэзідэнт Харватыі [[Франьё Туджман]] памёр у 1999 годзе да планаванага прад’яўлення абвінавачванняў трыбуналам<ref name="смерть туджмана">{{cite web |datepublished = 15 апреля 2011 |url = http://www.nytimes.com/2011/04/16/world/europe/16hague.html?_r=1 |title = «U.N. Court Convicts Two Croatian Generals of War Crimes and Frees a Third» |author = Simons, Marlise. |publisher = New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20220617191356/http://www.nytimes.com/2011/04/16/world/europe/16hague.html?_r=2 |archive-date = 17 чэрвеня 2022 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Па словах Марка Атылы Хора, былога супрацоўніка МТБЮ, следчая група займалася расследаваннем злачыннай дзейнасці не толькі лідара Югаславіі Мілошавіча, але і іншых кіраўнікоў краіны: Велькі Кадзіевіча, Благое Аджыча, Барыслава Ёвіча, Бранка Косціча, Моміра Булатавіча і іншых. Аднак, пасля ўмяшання Карлы дэль Понтэ, гэтыя расследаванні былі адкінуты, і абвінаваўчае заключэнне абмежавалася толькі Мілошавічам, у выніку чаго многім з гэтых людзей ніколі не было прад’яўлена абвінавачванняў<ref name="атиллахор">{{cite web |datepublished = Чэрвень 2005 |url = http://www.helsinki.org.rs/tjtribunal_t01.html |title = «The Capitulation of the Hague Tribunal» |author = Attila Hoare, Marko. |publisher = Henry Jackson Society |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130612012211/http://www.helsinki.org.rs/tjtribunal_t01.html |archive-date = 12 чэрвеня 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. {{Цытата|У перыяд з 1991 па 1995 Мілан Марціч займаў пасады міністра ўнутраных спраў, міністра абароны і прэзідэнта самаабвешчанай «Сербскай аўтаномнай вобласці Краіна» (САО Краіна), якая пазней была перайменавана ў «Рэспубліку Сербская Краіна» (РСК). Ён удзельнічаў у сумеснай злачыннай дзейнасці са Слабаданам Мілошавічам, мэтай якой было стварэнне адзінай сербскай дзяржавы шляхам здзяйснення шырока распаўсюджанай і сістэматычнай кампаніі злачынстваў супраць несербаў, насельнікаў тых раёнаў Харватыі, Босніі і Герцагавіны, што павінны былі стаць часткай такой дзяржавы.<ref name="единое сербское гос-во"/>}} [[Файл:ICTY 2006-01-16.jpg|міні|150px|злева|Будынак МТБЮ ў [[Гаага|Гаазе]]]] [[Мілан Марціч]] атрымаў найбольшае пакаранне — 35 гадоў турмы<ref name="серб лидер">{{cite web |datepublished = 10 сакавіка 2006 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6743607.stm |title = «Serb leader jailed for war crimes» |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArSXnm7?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6743607.stm |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = live }}</ref>, Мілан Бабіч быў асуджаны на 13 гадоў пазбаўлення волі. Ён выказаў раскаянне за сваю дзейнасць у час вайны, просячы «харвацкіх братоў дараваць яму»<ref name="бабич просит прощения">{{cite web |datepublished = 10 сакавіка 2006 |url = http://www.timesplus.co.uk/tto/news/?login=false&url=http%3A%2F%2Fwww.thetimes.co.uk%2Ftto%2Fopinion%2Fobituaries%2F |title = «Milan Babic—Former dentist who founded the doomed Serb Republic of Krajina and initiated 'ethnic cleansing'» |publisher = The Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120507141324/http://www.timesplus.co.uk/tto/news/?login=false&url=http%3A%2F%2Fwww.thetimes.co.uk%2Ftto%2Fopinion%2Fobituaries%2F |archive-date = 7 мая 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе разглядаў у МТБЮ было даказана, што значная колькасць харвацкіх грамадзянскіх асоб у бальніцах і прытулках, адзначаных Чырвоным крыжам, была мішэнню для сербскіх сіл<ref name="ройгутман">{{cite web |datepublished = 31 снежня 1998 |url = http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jpjf.htm |title = «Spotlight on violations of international humanitarian law—The role of the media» |author = Roy W. Gutman. |publisher = ''International Review of the Red Cross''(325) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110917045550/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jpjf.htm |archive-date = 17 верасня 2011 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead}}</ref>. У 2007 годзе былі асуджаны два былыя афіцэры [[ЮНА]] за [[Вукаварская разня|масавае забойства харватаў]] у [[Вукавар]]ы. Весялін Шліванчанін быў асуджаны на 10 гадоў турмы<ref name="пригвор шливанчанину">{{cite web |datepublished = 5 мая 2009 |url = http://www.france24.com/en/20090505-un-court-increases-serb-officers-sentence-vukovar-massacre-croatia |title = «UN court increases Serb officer’s sentence for Vukovar massacre» |publisher = [[France 24]]. Agence France-Presse (Société de l'audiovisuel extérieur de la France) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121102102945/http://www.france24.com/en/20090505-un-court-increases-serb-officers-sentence-vukovar-massacre-croatia |archive-date = 2 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, а Мілі Мркшыч атрымаў 20 гадоў пазбаўлення волі<ref name="приговор мркшичу">{{cite web |datepublished = 5 мая 2009 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8033635.stm |title = «Hague triples Vukovar jail term» |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131016062951/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8033635.stm |archive-date = 16 кастрычніка 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Пракуроры заявілі, што пасля [[Бітва за Вукавар|ўзяцця Вукавара]] югаслаўскімі войскамі некалькі соцень харватаў было перададзена сербскім ваенізаваным сілам, якія ўдзельнічалі ў штурме. З іх прынамсі 264 (у тым ліку параненыя салдаты, жанчыны, дзеці і пажылыя людзі) былі забіты і пахаваны ў брацкіх магілах на ўскраіне Вукавара<ref name="вуковарское зверство">{{cite web |datepublished = 25 верасня 2007 |url = http://www.reuters.com/article/2007/09/25/us-warcrimes-vukovar-idUSL2579742920070925 |title = «U.N. tribunal to rule in Vukovar massacre case» |publisher = Reuters |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArWiahB?url=http://www.reuters.com/article/2007/09/25/us-warcrimes-vukovar-idUSL2579742920070925 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Мэр Вукавара Слаўка Дакманавіч быў дастаўлены ў Гаагу для судовага разбору, але скончыў жыццё самагубствам у 1998 годзе перш, чым разбор пачаўся<ref name="симонс">{{cite web |datepublished = 10 чэрвеня 1998 |url = http://www.nytimes.com/1998/06/30/world/serb-charged-in-massacre-commits-suicide.html |title = «Serb Charged in Massacre Commits Suicide» |author = Marlise Simons. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518203637/http://www.nytimes.com/1998/06/30/world/serb-charged-in-massacre-commits-suicide.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. [[Файл:Slobodan_Milošević_facingright.jpg|міні|справа|150px|[[Слабадан Мілошавіч]] — першы былы глава дзяржавы, які прадстаў перад міжнародным крымінальным судом]] Генералы ЮНА Паўле Стругар і Міадраг Ёкіч былі асуджаны МТБЮ на 8 і 7 гадоў зняволення за [[Аблога Дуброўніка|абстрэлы Дуброўніка]] падчас аблогі [[Дуброўнік|горада]]<ref name="наказание за дубровник">{{cite web |datepublished = 1 лютага 2005 |url = http://www.nytimes.com/2005/01/31/world/europe/31iht-serbs.html?_r=1&scp=1&sq=pavle%20strugar%20miodrag%20joki%C4%87%207%20years&st=cse |title = «General guilty in Dubrovnik attack» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20220610065403/http://www.nytimes.com/2005/01/31/world/europe/31iht-serbs.html?_r=2 |archive-date = 10 чэрвеня 2022 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Начальнік генеральнага штаба югаслаўскай арміі, Мамчыла Перышыч, быў асуджаны на 27 гадоў турэмнага зняволення за свае рашэнні аб дапамозе і фінансаванні армій Сербскай Краіны і Рэспублікі Сербскай, якія, у сваю чаргу, здзейснілі злачынствы ў [[Сараева|Сараеве]], [[Заграб]]е і [[Срэбраніца|Срэбраніцы]]<ref name="перишич">{{cite web|datepublished=6 верасня 2011|url=http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_summary.pdf|title=«Summary of the Judgement in the Case of Prosecutor v. Momčilo Perišić»|publisher=The Hague: International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120914162304/http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_summary.pdf|archive-date=14 верасня 2012|access-date=26 лютага 2014|url-status=dead}}</ref>. Аднак у лютым 2013 года апеляцыйнай палатай МТБЮ ён быў цалкам апраўданы і вызвалены з-пад варты<ref name="оправдание перишича">{{cite web |datepublished = 28 лютага 2013 |url = http://www.itar-tass.com/c1/663815.html |title = Гаагский трибунал освободил экс-начальника генштаба югославской армии Перишича |publisher = [[ИТАР-ТАСС]] |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20130302070426/http://www.itar-tass.com/c1/663815.html |archive-date = 2 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref>. Акрамя злачынстваў, учыненых пасля захопу Вукавара, было мноства задакументаваных ваенных злачынстваў супраць грамадзянскіх асоб і ваеннапалонных, учыненых сербскімі і югаслаўскімі сіламі ў Харватыі. Большасць з іх былі разгледжаны МТБЮ або нацыянальнымі судовымі органамі. Сярод іх злачынствы: [[Інцыдэнт ў Баравым Сяле|забойства ў Баравым Сяле]]<ref name="стефен энгелберг">{{cite web |datepublished = 5 мая 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/05/05/world/one-more-dead-as-clashes-continue-in-yugoslavia.html?ref=croatia |title = «One More Dead as Clashes Continue in Yugoslavia» |author = Stephen Engelberg. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014324/http://www.nytimes.com/1991/05/05/world/one-more-dead-as-clashes-continue-in-yugoslavia.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, [[разня ў Даль]]<ref name="резня в даль">{{cite web |datepublished = 29 кастрычніка 2001 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/354561.stm |title = «Milosevic Indictment: Text» |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121114114049/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/354561.stm |archive-date = 14 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, масавае забойства ў Ловасе<ref name="убитйства в эрдуте"/><ref name="резня в ловасе">{{cite web |datepublished = 20 кастрычніка 2010 |url = http://www.b92.net/info/dokumenti/index.php?nav_id=466651 |title = «69 hrvatskih civila ubijeno u Lovasu u oktobru 1991.» |publisher = B92 |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104134015/http://www.b92.net/info/dokumenti/index.php?nav_id=466651 |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, масавае забойства ў Шырокай Кулі<ref name="убийства в куле">{{cite web |datepublished = 1 лютага 1994 |url = http://www.unhcr.org/refworld/category,COI,IRBC,QUERYRESPONSE,HRV,3ae6acfb9f,0.html |title = «Croatia: Information on abuses carried out between April 1992 and September 1992 by Serbian military and paramilitary forces in Krajina generally and in particular in the places named in Response HRV16050.E» |publisher = United Nations High Commissioner for Refugees – Refworld. Immigration and Refugee Board of Canada |lang = en |access-date = 26 лютага 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121017041708/http://www.unhcr.org/refworld/category,COI,IRBC,QUERYRESPONSE,HRV,3ae6acfb9f,0.html |archive-date = 17 кастрычніка 2012 |url-status = dead }}</ref>, разня ў Бачыне<ref name="резня в даль"/>, масавае забойства ў Саборска<ref name="убийство в саборско">{{cite web |datepublished = 12 июня 2007 |url = http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612_summary_en.pdf |title = «SUMMARY OF JUDGEMENT FOR MILAN MARTIĆ» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804015855/http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612_summary_en.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, разня ў Шкабрнье<ref name="системз"/>, разня ў Вочыне<ref name="резня в даль"/><ref name="убийства в вочине">{{cite web |datepublished = 19 снежня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/12/19/world/villagers-in-croatia-recount-massacre-by-serbian-forces.html?ref=croatia |title = «Villagers in Croatia Recount Massacre by Serbian Forces» |author = Stephen Engelberg. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518205756/http://www.nytimes.com/1991/12/19/world/villagers-in-croatia-recount-massacre-by-serbian-forces.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, забойства ў Брушке<ref name="убийство в саборско"/> і ракетны абстрэл Заграба<ref name="обстрел загреба1"/><ref name="обстрел загреба2"/>. Таксама падчас вайны існавалі спецыялізаваныя лагеры для ўтрымання ваеннапалонных і грамадзянскіх асоб. Падобныя лагеры існавалі ў Срэмска-Мітравіцы і іншых [[Гарады Сербіі|гарадах]] [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]] для ўтрымання харватаў<ref name="обмен пленными"/>. Былыя зняволеныя гэтых лагераў стварылі «Харвацкую асацыяцыю зняволеных сербскіх канцэнтрацыйных лагераў» для дапамогі пацярпелым у гэтых лагерах. Харвацкі бок таксама ствараў падобныя лагеры для ўтрымання сербскіх палонных, напрыклад, канцэнтрацыйны лагер у [[Спліт|Спліце]]<ref name="обмен пленными"/>. Харвацкія сілы таксама здзяйснялі ваенныя злачынствы супраць сербаў у ходзе вайны, якія былі разгледжаны ў МТБЮ і нацыянальных судах<ref name="преступления хорватов">{{cite web |datepublished = 30 мая 2008 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7427641.stm |title = «Croatia jails war crimes general» |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120521182208/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7427641.stm |archive-date = 21 мая 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Сярод гэтых злачынстваў масавае забойства ў Госпічы, масавыя забойствы ў Сісаку, напад у Белавары<ref name="резня в беловаре">{{cite web |datepublished = 21 снежня 2007 |url = http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007&mm=12&dd=21&nav_category=64&nav_id=277569 |title = «Hrvatska: Presuda za Bjelovar» |publisher = Vesti — B92 |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20201112040139/https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007 |archive-date = 12 лістапада 2020 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, учыненыя ў 1991 і 1992 гадах<ref name="убийства сербов">{{cite web |datepublished = 28 мая 2010 |url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,,HRV,,4c03a834c,0.html |title = «Amnesty International Report 2010 — Croatia» |publisher = ''UNHCR – Refworld''. [[Міжнародная амністыя|Amnesty International]] |lang = en |access-date = 26 лютага 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121017095835/http://www.unhcr.org/refworld/country,,,,HRV,,4c03a834c,0.html |archive-date = 17 кастрычніка 2012 |url-status = dead }}</ref>, і іншыя<ref name="зверства над сербами">{{cite web |datepublished = 25 студзеня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/01/25/world/evidence-in-massacre-points-to-croats.html |title = «Evidence in Massacre Points to Croats» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518192503/http://www.nytimes.com/1992/01/25/world/evidence-in-massacre-points-to-croats.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="зверства над сербами2">{{cite web |datepublished = 3 кастрычніка 1995 |url = http://articles.latimes.com/1995-10-03/news/mn-52684_1_serb-civilians |title = «Croatia Admits Serb Civilians Were Killed» |publisher = Los Angeles Times. Associated Press |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121224221927/http://articles.latimes.com/1995-10-03/news/mn-52684_1_serb-civilians |archive-date = 24 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Адзін з найбольш сумна вядомых прыкладаў харвацкіх ваенных злачынстваў — забойствы этнічных сербаў, учыненыя харвацкімі паліцэйскімі пад камандаваннем Таміслава Мерчэпа каля Пакраца ў канцы 1991 і пачатку 1992 гадоў<ref name="дело мерчепа">{{cite web |datepublished = 12 декабря 2010 |url = http://daily.tportal.hr/101036/Mercep-suspected-of-murder-or-disappearance-of-43-people.html |title = «Mercep suspected of murder or disappearance of 43 people» |publisher = T-portal |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArjtsfo?url=http://daily.tportal.hr/101036/Mercep-suspected-of-murder-or-disappearance-of-43-people.html |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Першапачаткова гэта справа разглядалася МТБЮ, аднак затым была перададзена ў суд Харватыі<ref name="из мтбю в суд хорватии">{{cite web |datepublished = 31 ліпеня 2006 |url = http://www.nacional.hr/en/clanak/26774/suljic-dying-statement-against-mercep-impossible |title = «Suljic dying, statement against Mercep impossible» |author = Berislav Jelinić. |publisher = Nacional. NCL Media Grupa d.o.o |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArm9Z93?url=http://www.nacional.hr/en/clanak/26774/suljic-dying-statement-against-mercep-impossible |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Больш за дзесяць гадоў пасля гэтага пяці членам гэтай групы былі прад’яўлены абвінавачванні па некалькіх эпізодах, звязаных з гэтымі падзеямі, пасля чаго яны былі асуджаны<ref name="победа правды">{{cite web |datepublished = 17 верасня 2005 |url = http://www.jutarnji.hr/pobjeda-pravde/7264 |title = «Pobjeda pravde» |author = Davor Butković. |publisher = Jutarnji list (Europapress Holding) |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArmtxei?url=http://www.jutarnji.hr/pobjeda-pravde/7264 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="мерчеп">{{cite web |datepublished = 10 мая 2006 |url = http://www.vsrh.hr/EasyWeb.asp?pcpid=673 |title = «Presuda i rješenje broj: I Kž 81/06-7» |publisher = Supreme Court of the Republic of Croatia |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517104543/http://www.vsrh.hr/EasyWeb.asp?pcpid=673 |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Meрчэп быў арыштаваны за ўчыненыя злачынствы ў снежні 2010 года<ref name="осуждены хорваты">{{cite web | datepublished = 10 снежня 2010 | url = http://www.cbc.ca/news/world/story/2010/12/10/croatia-war-crimes-mercep.html | title = «Croatia detains former official for war crimes» | publisher = CBC News. Canadian Broadcasting Corporation | lang = en | archive-url = http://www.webcitation.org/6DArojUZu | archive-date = 2012-12-25 }}</ref>. У 2009 годзе харвацкі дэпутат Бранімір Главаш быў асуджаны за ваенныя злачынствы, учыненыя ў Осіеку ў 1991 годзе, і прысуджаны да турэмнага зняволення харвацкім судом<ref name="главаш">{{cite web |datepublished = 13 мая 2009 |url = http://www.rferl.org/content/Bosnia_Arrests_Croatian_Deputy_Convicted_Of_War_Crimes/1730996.html |title = «Bosnia Arrests Croatian Deputy Convicted Of War Crimes» |publisher = [[Радыё «Свабода»|Radio Free Europe/Radio Liberty]]. Broadcasting Board of Governors |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121013031014/http://www.rferl.org/content/Bosnia_Arrests_Croatian_Deputy_Convicted_Of_War_Crimes/1730996.html |archive-date = 13 кастрычніка 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У 2001—2003 гадах МТБЮ прад’явіў абвінавачванні харвацкім генералам Янка Бабетка, Мірка Норацу і Рахіму Адэмі ў здзяйсненні ваенных злачынстваў падчас [[аперацыя «Медакская кішэнь»|аперацыі «Медакская кішэнь»]], аднак пазней гэтую справу таксама перадалі ў харвацкі суд<ref name="адеми норац"/>. Норац быў прызнаны вінаватым і заключаны ў турму<ref name="преступления хорватов"/>, Адэмі быў апраўданы<ref name="дело адеми">{{cite web |datepublished = 13 мая 2009 |url = http://www.icty.org/x/cases/ademi/cis/en/cis_ademi_norac.pdf |title = «Case information sheet: „MEDAK POCKET“ (IT-04-78) — ADEMI & NORAC» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121115091106/http://www.icty.org/x/cases/ademi/cis/en/cis_ademi_norac.pdf |archive-date = 15 лістапада 2012 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, а Бабетка быў абвешчаны няздатным паўстаць перад судом з-за стану здароўя<ref name="здоровье бобетко">{{cite web |datepublished = 29 красавіка 2003 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2985951.stm |title = «Profile: General Janko Bobetko» |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131016062949/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2985951.stm |archive-date = 16 кастрычніка 2013 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="здоровье бобетко2">{{cite web |datepublished = 30 красавіка 2003 |url = http://www.nytimes.com/2003/04/30/obituaries/30BOBE.html |title = «Janko Bobetko, 84, a Hero of Croatian Independence, Dies» |publisher = The New York Times. Associated Press |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518192457/http://www.nytimes.com/2003/04/30/obituaries/30BOBE.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Абвінаваўчае заключэнне па справе іншага харвацкага генерала Антэ Гатовіны назвала не менш як 150 сербскіх грамадзянскіх асоб, забітых у перыяд правядзення аперацыі «Бура»<ref name="веснаперич">{{cite web |datepublished = 12 сакавіка 2008 |url = http://www.independent.co.uk/news/world/europe/croatian-general-accused-of-ethnic-cleansing-against-serbs-goes-on-trial-794474.html |title = «Croatian general accused of ethnic cleansing against Serbs goes on trial» |author = Vesna Perić Zimonjić. |publisher = The Independent |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121109105125/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/croatian-general-accused-of-ethnic-cleansing-against-serbs-goes-on-trial-794474.html |archive-date = 9 лістапада 2012 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Харвацкі Хельсінскі камітэт зарэгістраваў 677 сербскіх грамадзянскіх асоб, якія загінулі падчас гэтай аперацыі<ref name="маринакарлович">{{cite web |datepublished = 15 верасня 2001 |url = http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20010915/prilozi.htm |title = «Prohujalo s Olujom» |author = Marina Karlović-Sabolić. |publisher = Slobodna Dalmacija (Europapress Holding) |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20121017003713/http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20010915/prilozi.htm |archive-date = 17 кастрычніка 2012 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Пракурор МТБЮ Луіза Арбур заявіла, што законнасць і легітымнасць аперацыі не з’яўляецца праблемай, але пры гэтым неабходна даследаваць пытанне аб тых злачынствах, якія былі здзейснены падчас кампаніі<ref name="арбур">{{cite web |datepublished = 20 ліпеня 1999 |url = http://www.icty.org/sid/7748 |title = «Statement by Justice Louise Arbour, Prosecutor of the ICTY during her visit to Zagreb, Croatia.» |author = Marina Karlović-Sabolić. |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517022535/http://www.icty.org/sid/7748 |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Судовая палата пацвердзіла, што законнасць аперацыі «Бура» «не мае значэння», бо МТБЮ зацікаўлены толькі ў даследаванні ваенных злачынстваў<ref name="операцияштром">{{cite web |datepublished = 21 кастрычніка 2005 |url = http://www.sense-agency.com/icty/judges-grant-leave-to-amend-operation-storm-indictment.29.html?cat_id=1&news_id=9335 |title = «Judges Grant Leave to Amend Operation Storm Indictment» |author = Marina Karlović-Sabolić. |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArwoiCX?url=http://www.sense-agency.com/icty/judges-grant-leave-to-amend-operation-storm-indictment.29.html?cat_id=1 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У 2011 годзе Антэ Гатовіна быў прысуджаны да 24 гадоў пазбаўлення волі, а другі харвацкі генерал Младэн Маркач — да 18 гадоў турмы<ref name="готовина вердикт"/>. У 2012 годзе апеляцыйная камісія МТБЮ цалкам апраўдала абодвух генералаў<ref name="оправдание готовины"/><ref name="оправдание маркача"/>. {{Цытата|Палата выявіла, што некаторыя члены харвацкага палітычнага і ваеннага кіраўніцтва ставілі мэтай выдаленне сербскага грамадзянскага насельніцтва з Краіны сілай або пагрозай прымянення сілы, якія прывялі да дэпартацый, гвалтоўнага перамяшчэння і праследавання праз ўвядзенне абмежавальных і дыскрымінацыйных мер, незаконных нападаў на грамадзянскіх асоб і грамадзянскія аб'екты, дэпартацыі і гвалтоўныя перамяшчэнні. [...] Палата выявіла, што Франьё Туджман, галоўны палітычны і ваенны лідар Харватыі да, падчас і пасля перыяду абвінаваўчага заключэння, быў ключавым членам сумеснай злачыннай дзейнасці. Туджман планаваў для Краіны паўторнае засяленне харватамі. Палата таксама лічыць, што іншыя члены ваенна-палітычнага кіраўніцтва Харватыі (Гойка Шушак і Званімір Чарвенка) мелі дачыненне да сумеснай злачыннай дзейнасці.<ref name="готовина вердикт"/>}} == Роля Сербіі == === Падчас вайны === [[Выява:Serbia in the Yugoslav Wars - ru.png|250px|right|thumb|Тэрыторыі, якія кантраляваліся сербскімі сіламі падчас [[Югаслаўская вайна|грамадзянскай вайны ў Югаславіі]]. Лічыцца, што гэтыя тэрыторыі павінны былі ўвайсці ў [[Вялікая Сербія|Вялікую Сербію]], якая аб’яднала б усіх сербаў па ўсёй былой Югаславіі<ref name="первые столкновения"/><ref name="николас вуд">{{cite web | datepublished = 18 сакавіка 2006 | url = http://www.nytimes.com/2006/03/18/international/europe/18serbia.html | title = «The End of Greater Serbia» | author = Nicholas Wood. | publisher = The New York Times | lang = en | archive-url = http://www.webcitation.org/6DArxmZHA | archive-date = 2012-12-25 }}</ref><ref name="великая сербия доклад">{{cite web |datepublished = 18 красавіка 2002 |url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/acdec/en/020418.pdf |title = Decision of the ICTY Appeals Chamber. Reasons for the Decision on Prosecution Interlocutory Appeal from Refusal to Order Joinder; Paragraph 8 |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517044240/http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/acdec/en/020418.pdf |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="великая сербия и милошевич">{{cite web |datepublished = 11 сакавіка 2006 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/655616.stm |title = «Obituary: Slobodan Milosevic» |publisher = BBC News (BBC) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120805043155/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/655616.stm |archive-date = 5 жніўня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>]] {{Quote box|width=20%|align=left|quote=«Межы заўсёды дыктуюцца моцнымі і ніколі не прадыктаваны слабымі. Мы проста разглядаем гэта як законныя правы і інтарэсы сербскага народа жыць у адной дзяржаве».|source=<small>[[Слабадан Мілошавіч]], [[16 сакавіка]] 1991 года<ref name="цитата милошевича">{{кніга |аўтар = Doder, Dusko; Branson, Louise. |загаловак = Milosevic: Portrait of a Tyrant |спасылка = http://books.google.hr/books?id=gXPc621X6yMC |выдавецтва = Simon & Schuster |год = 1999 |pages = 81 |isbn = 0684843080, 9780684843087 }}</ref>.</small>}} [[Саюзная Рэспубліка Югаславія]] і [[Харватыя]] ніколі не знаходзіліся ў стане вайны, аднак Югаславія ўскосна была ўцягнута ў баявыя дзеянні на тэрыторыі Харватыі<ref name="биндер 8января"/>. Бялград і міністэрства абароны Югаславіі актыўна аказвалі ваенную дапамогу краінскім сербам<ref name="изваза"/>. Сербія таксама падтрымлівала розныя ваенізаваныя падраздзяленні і паўваенные фарміраванні сербскіх добраахвотнікаў, якія ваявалі ў Харватыі<ref name="спец.войска">{{cite web |datepublished = 27 мая 1994 |url = http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 |title = Special Forces Final report of the United Nations Commission of Experts, established pursuant to |publisher = Резолюция СовБеза ООН 780 (1992), Annex III.A Special forces; Under the Direction of: M. Cherif Bassiouni; S/1994/674/Add.2 (Vol. IV). School of Humanities, Languages and Social Sciences (UWE) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110319013625/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 |archive-date = 19 сакавіка 2011 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. На тэрыторыі [[Сербія і Чарнагорыя|Сербіі і Чарнагорыі]] існавалі лагеры для ўтрымання харвацкіх ваеннапалонных<ref name="обмен пленными"/>. У ходзе судовых разглядаў МТБЮ па справе [[Слабадан Мілошавіч|Мілошавіча]] былі выяўлены шматлікія рассакрэчаныя дакументы аб удзеле [[СРЮ]] у войнах у Харватыі і Босніі<ref name="эфенберг о поддержке сербов">{{cite web |datepublished = 27 июля 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/07/27/world/serbia-sending-supplies-to-compatriots-in-croatia.html?ref=croatia |title = «Serbia Sending Supplies to Compatriots in Croatia» |author = Stephen Engelberg. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014757/http://www.nytimes.com/1991/07/27/world/serbia-sending-supplies-to-compatriots-in-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Былі прадстаўлены доказы аб забеспячэнні зброяй і іншай матэрыяльнай дапамогі баснійскім і харвацкім сербам з боку афіцыйнага Бялграда, а таксама стварэння адміністрацыйных і кадравых структур для падтрымкі армій Краіны і Рэспублікі Сербскай<ref name="хьюман райт вотч"/> У [[1993]] годзе Бялград на 90 % забяспечыў бюджэт Сербскай Краіны. Нацыянальны банк Краіны існаваў як філіял Народнага банка Югаславіі, а да сакавіка 1994 Югаславія, Сербская Краіна і Рэспубліка Сербская выкарыстоўвалі [[Югаслаўскі дынар|адзіную валюту]]. Фінансаванне баснійскіх і краінскіх сербаў вылілася ў [[Гіперінфляцыя|гіперінфляцыю]] ў СРЮ<ref name="хьюман райт вотч"/>. У 1993 годзе [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]] паведаміў, што адразу пасля аперацый «Медакская кішэнь» і «Масленіца» улады Сербіі накіравалі значную колькасць «добраахвотнікаў» на тэрыторыю РСК<ref name="сербские беженцы2"/>. Былы сакратар Жэлька Ражнатавіч падчас судовага працэсу ў [[Гаага|Гаазе]] заявіў, што лідар Сербскай добраахвотніцкай гвардыі атрымліваў грошы ад МУС Югаславіі<ref name="марлиссимон">{{cite web |datepublished = 24 красавіка 2003 |url = http://www.nytimes.com/2003/04/24/world/mystery-witness-faces-milosevic.html |title = «Mystery Witness Faces Milosevic» |author = Marlise Simons. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121109090742/http://www.nytimes.com/2003/04/24/world/mystery-witness-faces-milosevic.html |archive-date = 9 лістапада 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Аказанне такой падтрымкі давала магчымасць кіраўніцтву СРЮ ўмешвацца ў перамовы паміж Харватыяй і РСК і даваць кансультацыі Кніну<ref name="юна-вск"/>. Югаслаўскі бок фактычна ўдзельнічаў у падпісанні Эрдуцкага мірнага пагаднення<ref name="ван линден"/><ref name="слобомилошевич"/>. Югаслаўскія дзяржаўныя СМІ часта скажалі рэальную інфармацыю аб становішчы ў Харватыі<ref name="милошвасич">{{cite web |datepublished = 23 января 1999 |url = http://www.vreme.com/arhiva_html/431/8.html |title = «Politika Falsifikata» |author = Miloš Vasić. |publisher = Vreme. NP «VREME» d.o.o |lang = sr |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAs0sEYo?url=http://www.vreme.com/arhiva_html/431/8.html |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="ситуация под дубровником">{{cite web |url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/021218IT.htm |title = ICTY Transcripts: Testemony of Petar Poljanić, Mayor of Dubrovnik |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804184113/http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/021218IT.htm |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Напрыклад, падчас сутыкненняў у [[Пакрац]]ы былі распаўсюджаны ілжывыя звесткі аб ахвярах сярод сербскага насельніцтва, хоць на той час ахвяр у выніку гэтых сутыкненняў не было<ref name="кристофербеннет">{{cite web |datepublished = 23 студзеня 1999 |url = http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/karadzic/bosnia/media.html |title = «How Yugoslavia’s Destroyers Harnessed Media» |author = Christopher Bennett. |publisher = [[Public Broadcasting Service]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130907092558/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/karadzic/bosnia/media.html |archive-date = 7 верасня 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. === Пасля вайны === [[Выява:Ovcara.jpg|right|250px|thumb|Мемарыяльны комплекс «Аўчары» на месцы Вукаварского масавага забойства]] Пасля рэалізацыі Эрдуцкага пагаднення адносіны паміж Харватыяй і Сербіяй сталі паступова паляпшацца. У [[1996]] годзе краіны ўсталявалі дыпламатычныя адносіны<ref name="дип.отношения">{{cite web |datepublished = 8 ліпеня 1996 |url = http://www.nytimes.com/1996/08/08/world/serbia-and-croatia-agree-to-diplomatic-relations.html |title = «Serbia and Croatia Agree to Diplomatic Relations» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518205246/http://www.nytimes.com/1996/08/08/world/serbia-and-croatia-agree-to-diplomatic-relations.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[2 ліпеня]] [[1999]] года Харватыя падала іск у Міжнародны суд ААН супраць Саюзнай Рэспублікі Югаславія, спасылаючыся на артыкул IX Канвенцыі аб прадухіленні злачынства генацыду і пакаранні за яго, абвінаваціўшы СРЮ ў генацыдзе<ref name="иск">{{cite web |datepublished = 18 ноября 2008 |url = http://www.icj-cij.org/docket/files/118/14891.pdf |title = «Preliminary Objections (Croatia v. Serbia)» |publisher = [[Международный суд ООН|The International Court of Justice]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAs3ZEr7?url=http://www.icj-cij.org/docket/files/118/14891.pdf |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[4 студзеня]] [[2010]] года [[Сербія]] ў адказ падала іск<ref name="ответный иск">{{cite web |datepublished = 4 студзеня 2010 |url = http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2010&mm=01&dd=04&nav_id=64226 |title = «Serbia files genocide lawsuit against Croatia» |publisher = B92 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAs44XPQ?url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2010 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, у якім заявіла аб забітых, бежанцах, выгнаных сербах, канцлагерах і ўсіх ваенных злачынствах, пачынаючы з часоў ганенняў сербаў, учыненых у [[Незалежная дзяржава Харватыя|Незалежнай дзяржаве Харватыя]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref name="ответный иск2">{{cite web |datepublished = 4 снежня 2010 |url = http://english.blic.rs/News/5785/No-court-trial-would-be-better-for-Zagreb |title = «No court trial would be better for Zagreb» |publisher = Blic |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAs5a4hv?url=http://english.blic.rs/News/5785/No-court-trial-would-be-better-for-Zagreb |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля [[2010]] працягнулася далейшае паляпшэнне адносін у рамках пагаднення па ўрэгуляванню пытанняў бежанцаў<ref name="улучшениеотношений">{{cite web |datepublished = 26 лістапада 2010 |url = http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=36873&Cr=UNHCR&Cr1 |title = «UN agency welcomes Serbia-Croatia agreement on refugee, return issues» |publisher = ООН |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121102191713/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=36873&Cr=UNHCR&Cr1 |archive-date = 2 лістапада 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Былі здзейснены візіт прэзідэнта Харватыі Іва Ёсіпавіча ў Бялград<ref name="йосипович">{{cite web |datepublished = 18 июля 2010 |url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-10679367 |title = «Serbia and Croatia forge ties with talks in Belgrade» |publisher = BBC News. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20111201224944/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-10679367 |archive-date = 1 снежня 2011 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і прэзідэнта Сербіі [[Барыс Тадзіч|Барыса Тадзіча]] ў Заграб і Вукавар. У ходзе сустрэчы ў Вукавары Барыс Тадзіч выступіў з заявай аб «выбачэнні і шкадаванні», а прэзідэнт Ёсіпавіч адзначыў, што «злачынствы, учыненыя ў час вайны, не застануцца беспакаранымі». Заявы былі зроблены падчас суместнай паездкі ў мемарыяльны цэнтр Аўчары на месцы [[Вукаварская разня|Вукаварскага масавага забойства]]<ref name="извинениятадича">{{cite web |datepublished = 4 лістапада 2010 |url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11689153 |title = «Serb leader Tadic apologises for 1991 Vukovar massacre» |publisher = BBC News. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120403223104/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11689153 |archive-date = 3 красавіка 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="извинениятадича2">{{cite web |datepublished = 4 лістапада 2010 |url = http://ria.ru/world/20101104/292586606.html |title = Президент Сербии Тадич извинился перед жертвами хорватского конфликта |author = Юлия Петровская. |publisher = РИА Новости |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20160306081326/http://ria.ru/world/20101104/292586606.html |archive-date = 6 сакавіка 2016 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. == Роля міжнароднай супольнасці == Вайна ў Харватыі пачалася ў той момант, калі ўвага сусветнай супольнасці была засяроджана на [[Вайна ў Персідскім заліве|вайне ў Персідскім заліве]], а таксама на рэзкім росце цэн на нафту і запаволенні тэмпаў росту сусветнай эканомікі. Рост [[Нацыяналізм|нацыяналістычных]] і [[Сепаратызм|сепаратысцкіх]] настрояў у свеце прывёў да палітыкі неўмяшання Захаду і Расіі. Гэта тычылася не толькі Балкан, але і [[Генацыд у Руандзе|грамадзянскай вайны ў Руандзе]] ў 1994 годзе. У 1989 годзе міжнародная супольнасць у асноўным падтрымлівала ўрад Югаславіі. У перыяд паміж 19 і 23 снежня 1991 [[Германія]], [[Швецыя]] і [[Італія]] абвясцілі аб прызнанні незалежнасці Харватыі і Славеніі<ref name="кинзер"/><ref name="монтгоимер"/>. 15 студзеня 1992 года гэта зрабіў і [[Еўрапейскі саюз]]. {{Сцяг Вялікабрытаніі}} '''[[Вялікабрытанія]]''' — Урад Джона Мэйджара заняў пазіцыю нейтралітэту, падтрымліваючы тэрытарыяльную цэласнасць Югаславіі<ref name="позицияанглии">{{кніга |аўтар = Glaurdic, Josip. |загаловак = The Hour of Europe |выдавецтва = Yale University Press |год = 2011 |pages = 264—265 |isbn = 19780300166453 }}</ref>. {{Сцяг ЗША}} '''[[ЗША]]''' — Адміністрацыя [[Джордж Буш-старэйшы|Джорджа Буша-старэйшага]] праводзіла палітыку неўмяшання ў канфлікт<ref name="позициясша">{{кніга |аўтар = Glaurdic, Josip. |загаловак = The Hour of Europe |выдавецтва = Yale University Press |год = 2011 |pages = 110 |isbn = 19780300166453 }}</ref>. Аднак адміністрацыя наступнага прэзідэнта, [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]], актыўна ўмешвалася ў югаслаўскі канфлікт. У 1994 годзе паміж ЗША і Харватыяй быў заключаны дагавор аб ваенным супрацоўніцтве. Амерыканскія ваенныя кансультавалі Харватыю ў пытаннях правядзення наступальных аперацый супраць Сербскай Краіны<ref>{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 799 |isbn = 9785916741216 }}</ref>. {{Сцяг Германіі}} '''[[Германія]]''' — першапачаткова Германія не падтрымлівала распад Югаславіі<ref name="позициягермании">{{кніга |аўтар = Glaurdic, Josip. |загаловак = The Hour of Europe |выдавецтва = Yale University Press |год = 2011 |pages = 59, 124—125 |isbn = 19780300166453 }}</ref>. Аднак пасля дыпламатычнага прызнання Славеніі і Харватыі ўрад [[Гельмут Коль|Гельмута Коля]], улічваючы гістарычныя сувязі, актыўна падтрымліваў Харватыю ў ходзе канфлікту{{efn|У знак падзякі Германіі за прызнанне незалежнасці ў Харватыі была напісана песня ''«[[Дзякуй Германія, песня|Дзякуй Германія]]»'', а некаторыя вуліцы былі названы ў гонар міністра замежных спраў ФРГ [[Ганс-Дзітрых Геншэр|Ганса-Дзітрыха Геншэра]]<ref name="спасибо германия">{{кніга |аўтар = Hanson, Stephen E.; Willfried Spohn. |загаловак = Can Europe Work?: Germany and the Reconstruction of Postcommunist Societies |спасылка = http://books.google.co.uk/books?id=bAtn4cB86ZAC&pg=PA161&dq=Danke+Deutschland&client=firefox-a&sig=ACfU3U10pWt8mhbKCNkTUh8wTw--Lu7P2g#v=onepage&q=Danke%20Deutschland&f=false |выдавецтва = University of Washington Press |год = 1995 |pages = 161 |isbn = 0295974605 }}{{ref-en}}</ref>.}}. {{Сцяг Расіі}} '''[[Расія]]''' — Расія выступала супраць прызнання Харватыі<ref name="азраэль">{{cite web |datepublished = 1996 |url = http://www.nytimes.com/1996/08/08/world/serbia-and-croatia-agree-to-diplomatic-relations.html |title = Chapter 11: Yugoslavia: 1989–1996 |author = Azrael, Jeremy R. and Emil A. Payin. |publisher = U.S. and Russian Policymaking With Respect to the Use of Force. Santa Monica, CA: RAND Corporation |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518205246/http://www.nytimes.com/1996/08/08/world/serbia-and-croatia-agree-to-diplomatic-relations.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, аднак не ўмешвалася ў канфлікт. Падчас прэзідэнцтва [[Барыс Ельцын|Барыса Ельцына]] знешняя палітыка Расіі на Балканах прайшла складаны шлях — ад бяздзейнасці праз засяроджванне да спробы абазначэння нацыянальных інтарэсаў, да актыўнага ўдзелу ў падзеях на Балканах. Аднак у выніку расійская актыўнасць у югаслаўскім крызісе працягвалася нядоўга і была выкарыстана ЗША і краінамі Заходняй Еўропы ў сваіх інтарэсах{{sfn|Гуськова|2001|с=558}}. == Гл. таксама == * [[Распад Югаславіі]] * [[Харвацка-баснійскі канфлікт]] * [[МТБЮ]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == '''Рускай мовай:''' * {{кніга |аўтар = Гуськова Е.Ю. |загаловак = История Югославского кризиса |год = 2001 |старонак = 720 |isbn = 5-94191-003-7 |ref = Гуськова }} * {{кніга |аўтар = Морозов Ю.В., Глушков В.В., Шаравин А.А. |загаловак = Балканы сегодня и завтра: военно-политические аспекты миротворчества |год = 2001 |isbn = 5-93349-008-3 }} * {{кніга |аўтар = Валецкий О.В. |загаловак = [http://www.soldiering.ru/war/yugoslavia/war_04.php Югославская война] }} * {{кніга |загаловак = История южных и западных славян: в 2 томах (под ред. Матвеева Г.Ф. и Ненашевой З.С.) |выдавецтва = МГУ |год = 2008 |isbn = 978-5-91561-019-3 }} * {{кніга |загаловак = Юго-Восточная Европа в эпоху кардинальных перемен (под ред. Язьковой А.А.) |выдавецтва = РАН, Институт Европы |год = 2007 |isbn = 978-5-7777-0353-8 }} '''Англійскай мовай:''' * {{кніга |аўтар = Bjelajac, Mile; Žunec, Ozren; Mieczyslaw Boduszynski, Raphael Draschtak, Igor Graovac, Sally Kent, Rüdiger Malli, Srdja Pavlović, Jason Vuić. |загаловак = «The War in Croatia, 1991—1995» |год = 2009 }} * {{кніга |аўтар = Beljo, Ante. |загаловак = Greater Serbia: From Ideology to Aggression |спасылка = http://books.google.hr/books?id=KLa-AAAACAAJ |выдавецтва = Croatian Information Centre |год = 1992 |isbn = 0919817300, 9780919817302 }} * {{кніга |аўтар = Blaskovich, Jerry. |загаловак = Anatomy of Deceit: An American Physician's First-Hand Encounter with the Realities of the War in Croatia |спасылка = http://books.google.hr/books?id=ngkIAAAACAAJ |выдавецтва = Dunhill Publishing |год = 1997 |isbn = 0935016244 }} * {{кніга |аўтар = Bucknam, Mark. |загаловак = Responsibility of Command |выдавецтва = Maxwell Air Force Base: Air University Press |год = 2003 |isbn = 1-58566-115-5 }} * {{кніга |аўтар = Burg, Steven L.; Shoup, Paul S. |загаловак = The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention |спасылка = http://books.google.hr/books?id=-4eKmp_qu_QC |выдавецтва = M.E. Sharpe |год = 2000 |isbn = 1563243091, 9781563243097 }} * {{кніга |аўтар = Charles W.; Emmert, Thomas Allan. |загаловак = Confronting the Yugoslav Controversies: a Scholars' Initiative |спасылка = http://books.google.hr/books?id=t0nYdgFrdG8C |выдавецтва = Purdue University Press |год = 2009 |isbn = 1557535337 }} * {{кніга |аўтар = Goldstein, Ivo] |загаловак = Croatia: A History |спасылка = http://books.google.hr/books?id=pSxJdE4MYo4C |выдавецтва = C. Hurst & Co. Publishers |год = 1999 |isbn = 1850655251 }} * {{кніга |аўтар = Dominelli, Lena. |загаловак = Revitalising Communities in a Globalising World |спасылка = http://books.google.hr/books?id=zrXHXm-qcfYC |выдавецтва = Ashgate Publishing |год = 2007 |isbn = 0754644987 }} * {{кніга |аўтар = Doder, Dusko; Branson, Louise. |загаловак = Milosevic: Portrait of a Tyrant |спасылка = http://books.google.hr/books?id=gXPc621X6yMC |выдавецтва = Simon & Schuster |год = 1999 |isbn = 0684843080, 9780684843087 }} * {{кніга |аўтар = Finlan, Alastair. |загаловак = The Collapse of Yugoslavia, 1991–1999 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=Y7mwpWxqXIUC |выдавецтва = Osprey Publishing |год = 2004 |isbn = 1841768057 }} * {{кніга |аўтар = Frucht, Richard C. |загаловак = Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture |спасылка = http://books.google.hr/books?id=lVBB1a0rC70C |год = 2005 |isbn = 1576078000 }} * {{кніга |аўтар = Hanson, Alan. |загаловак = «Croatian Independence from Yugoslavia, 1991—1992» |выдавецтва = Rowman & Littlefield |год = 2000 |isbn = 0-8476-9892-0 }} * {{кніга |аўтар = Georg Mader. |загаловак = Croatia's embargoed air force |месца = London |выдавецтва = World Air Power Journal |год = 2006 |isbn = 1-874023-66-2 }} * {{кніга |аўтар = Mann, Michael. |загаловак = The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing |спасылка = http://books.google.hr/books?id=cGHGPgj1_tIC |выдавецтва = Cambridge University Press |год = 2005 |isbn = 0521538548, 9780521538541 }} * {{кніга |аўтар = Meštrović, Stjepan Gabriel. |загаловак = Genocide After Emotion: The Postemotional Balkan War |спасылка = http://books.google.se/books?id=xGShXjNZzEsC |выдавецтва = Routledge |год = 1996 |isbn = 0415122945 }} * {{кніга |аўтар = Mesić, Stjepan. |загаловак = The Demise of Yugoslavia: A Political Memoir |спасылка = http://books.google.hr/books?id=mButzsYUurkC |выдавецтва = Central European University Press |год = 2004 |isbn = 9639241814, 9789639241817 }} * {{кніга |аўтар = Milivojević, Marko. |загаловак = «Croatia — The Economy» |спасылка = http://books.google.hr/books?id=qmN95fFocsMC |месца = Лондон |выдавецтва = [[Routledge]] |год = 1998 |серыя = Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States. |isbn = 1857430581 }} * {{кніга |аўтар = Nation, R. Craig. |загаловак = War in the Balkans, 1991–2002 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=V-lOPQAACAAJ |выдавецтва = Lightning Source |год = 2004 |isbn = 1410217736, 9781410217738 }} * {{кніга |аўтар = Joseph Pearson. |загаловак = Dubrovnik's Artistic Patrimony, and its Role in War Reporting |выданне = European History Quarterly |год = 1991 |том = 2 }} * {{кніга |аўтар = Vesna Pešić |загаловак = Serbian Nationalism and the Origins of the Yugoslav Crisis |спасылка = http://www.usip.org/publications/serbian-nationalism-and-origins-yugoslav-crisis |выдавецтва = Peaceworks |год = 1996 |archive-date = 17 лістапада 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151117033730/http://www.usip.org/publications/serbian-nationalism-and-origins-yugoslav-crisis }} * {{кніга |аўтар = Ramet, Sabrina P. |загаловак = The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918–2005 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=FTw3lEqi2-oC |выдавецтва = Indiana University Press |год = 2006 |isbn = 0253346568 |ref = Ramet }} * {{кніга |аўтар = Shawcross, William. |загаловак = Deliver Us From Evil: Peacekeepers, Warlords and a World of Endless Conflict |спасылка = http://books.google.hr/books?id=J1JDeZeDlxkC |выдавецтва = Simon & Schuster |год = 2001 |isbn = 0743225775 }} * {{кніга |аўтар = Silber, Laura; Little, Allan. |загаловак = The Death of Yugoslavia |спасылка = http://books.google.hr/books?id=mJNpAAAAMAAJ |выдавецтва = Penguin Books |год = 1996 |isbn = 0140261680 }} * {{кніга |аўтар = Silber, Laura; Little, Allan. |загаловак = Yugoslavia: Death of a Nation |спасылка = http://books.google.hr/books?id=QJztAAAAMAAJ |выдавецтва = Penguin Books |год = 1997 |isbn = 0140262636, 9780140262636 }} * {{кніга |аўтар = Thomas, Nigel. |загаловак = The Yugoslav Wars: Slovenia & Croatia 1991–95 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=G5Px01NrM7QC |выдавецтва = Osprey Publishing |год = 2006 |isbn = 1841769630, 9781841769639 }} * {{кніга |аўтар = Wertheim, Eric. |загаловак = Naval Institute Guide to Combat Fleets of the World: Their Ships, Aircraft, and Systems |спасылка = http://books.google.hr/books?id=TJunjRvplU4C |выдавецтва = Naval Institute Press |год = 2007 |isbn = 159114955X, 9781591149552 }} * {{кніга |аўтар = Western European Union. |загаловак = Proceedings—Assembly of Western European Union |спасылка = http://books.google.hr/books?id=aQcVAAAAYAAJ |выдавецтва = University of Virginia |год = 1986 }} * {{кніга |аўтар = Zimmermann, Warren. |загаловак = War in the Balkans: A Foreign Affairs Reader |спасылка = http://books.google.hr/books?id=0u4IAAAACAAJ |выдавецтва = Council on Foreign Relations |год = 1999 |isbn = 0876092601, 9780876092606 }} '''Сербахарвацкай мовай:''' * {{кніга |аўтар = Главаш Душан |загаловак = Наша Крајина: ратни дневник 1990-1995. године |спасылка = http://books.google.ru/books/about/Naša_Krajina.html?id=5IhbAAAACAAJ&redir_esc=y |выдавецтва = Књига-комерц |год = 205 |старонак = 230 |isbn = 86-7712-081-5 }} * {{кніга |аўтар = Дакић М. |загаловак = Српска Краjина: историjски темељи и настанак |месца = Книн |выдавецтва = Искра |год = 1994 |старонак = 95 |isbn = 86-82393-01-8 }} * {{кніга |аўтар = Дакић М. |загаловак = Крајина кроз вијекове: из историjе политичких, националних и људских права српског народа у Хрватскоj |месца = Београд |год = 2002 }} * {{кніга |аўтар = Новаковиħ Коста. |загаловак = Српска Краjина: (успони, падови уздизања) |месца = Београд; Книн |выдавецтва = Српско културно друштво ''Зора'' |год = 2009 |старонак = 602 |isbn = 978-86-83809-54-7 }} * {{кніга |аўтар = Радуловиħ С. |загаловак = Судбина Краjине |месца = Београд |выдавецтва = Дан Граф |год = 1996 |старонак = 189 }} * {{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонак = 742 }} * {{кніга |загаловак = Република Српска Краjина: десет година послиjе / [уредник Вељко Ђурић Мишина] |месца = Београд |выдавецтва = Добра Вольа |год = 2005 |старонак = 342 |isbn = 86-83905-04-7 }} * {{кніга |загаловак = Република Српска Краjина: десет година послиjе. Књ. 2 / [уредник Вељко Ђурић Мишина] |месца = Београд |выдавецтва = Добра Вольа |год = 2005 |старонак = 250 |isbn = 86-83905-05-5 }} * {{кніга |аўтар = Tarbuk Slobodan |загаловак = Rat na Baniji 1991-1995 |спасылка = http://books.google.ru/books/about/Rat_na_Baniji.html?id=tsK_LwEACAAJ&redir_esc=y |выдавецтва = Srpsko Kulturno Društvo «Zora» |год = 2009 |allpages = 441 }} * {{кніга |аўтар = Сава Штрбац |загаловак = Рат и ријеч |спасылка = http://www.jadovno.com/knjige-feljtoni/articles/rat-i-ri%D1%98ec-save-strpca.html |месца = Бања Лука |выдавецтва = Графид |год = 2011 |старонак = 190 |isbn = 9789993853749 |archive-date = 15 лістапада 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131115102228/http://www.jadovno.com/knjige-feljtoni/articles/rat-i-ri%D1%98ec-save-strpca.html }} * {{кніга |аўтар = Чубрыла Радзе |загаловак = Успон и пад Крајине |месца = Београд |выдавецтва = Друштво «Српска Крајина» |год = 2002 |старонак = 250 |isbn = 86-82199-05-X }} * {{кніга |аўтар = Kadijević, Veljko |загаловак = Moje viđenje raspada: vojska bez države |спасылка = http://books.google.hr/books?id=dJJsQgAACAAJ |месца = Белград |выдавецтва = Politika |год = 1993 |isbn = 8676070474 }} * {{кніга |аўтар = Kovačević, Drago; Linta, Miodrag. |загаловак = Kavez: Krajina u dogovorenom ratu |спасылка = http://books.google.se/books?id=_wTcAAAACAAJ |месца = Белград |выдавецтва = Srpski demokratski forum |год = 2003 |isbn = 8683759040 }} * {{кніга |аўтар = Sekulić, Milisav |загаловак = Knin je pao u Beogradu |спасылка = http://books.google.se/books?id=W0L_GAAACAAJ |выдавецтва = Nidda Verlag |год = 2000 }} * {{кніга |аўтар = Barić, Nikica. |загаловак = Srpska pobuna u Hrvatskoj 1990.-1995 |месца = Загреб |выдавецтва = Golden marketing. Tehnička knjiga |год = 2005 }} * {{кніга |аўтар = Vrcelj, Marko. |загаловак = Rat za Srpsku Krajinu: 1991–1995 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=O24tAQAAIAAJ |месца = Белград |выдавецтва = Srpsko kulturno društvo «Zora» |год = 2002 |isbn = 9788683809066 }} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://www.krajinaforce.com/dokumenti/index.html|title=Библиотека по войне в Хорватии|publisher=Krajinaforce|access-date=2012-10-22|lang=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627080013/http://www.krajinaforce.com/dokumenti/index.html|archive-date=27 чэрвеня 2013|url-status=dead}} * [http://www.newsru.com/background/06mar2006/crocivwar.html Гражданская война в Хорватии 1991—1995 (NEWSru.com)] * [http://www.hrono.ru/sobyt/1991horv.html Хронология войны (hrono.ru)] * [http://zvornik.narod.ru/1991/rmse111101.htm Сербо-хорватская война с сербской и хорватской точек зрения] * [http://www.dmoz.org/Society/History/By_Time_Period/Twentieth_Century/Wars_and_Conflicts/Yugoslav_Wars/Croatia_1991-95/ Война в Хорватии] на [[Open Directory Project]]{{ref-en}} * [http://www.sense-agency.com/naslovna/naslovna.1.html Sense Tribunal coverage of ICTY and ICJ proceedings]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120926071116/http://www.sense-agency.com/naslovna/naslovna.1.html |date=26 верасня 2012 }}{{ref-en}} * [http://www.warphotoltd.com/?section=limited&page=2&item=2 Фотографии войны в Хорватии]{{ref-en}} * [http://www.e-novine.com/fotogalerija/fotogalerija-region/44486-Zloin-bez-kazne.html Fotogalerija: Ratne ex-yu strahote 1991—1996] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110205123147/http://www.e-novine.com/fotogalerija/fotogalerija-region/44486-Zloin-bez-kazne.html |date=5 лютага 2011 }}{{ref-hr}} * [http://www.amnesty.org/en/library/asset/EUR48/026/1991/en/1c4c773b-ee3a-11dd-99b6-630c5239b672/eur480261991en.html «Yugoslavia: Torture and Deliberate and Arbitrary Killings in War Zones»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121007094234/http://www.amnesty.org/en/library/asset/EUR48/026/1991/en/1c4c773b-ee3a-11dd-99b6-630c5239b672/eur480261991en.html |date=7 кастрычніка 2012 }}. Міжнародная амністыя. Лістапад 1991{{ref-en}} * [http://www.nin.co.rs/1999-10/14/10153.html «Zloupotreba psihijatrije»]. NIN. Ringier Axel Springer. 14 октября 1999.{{ref-sr}} * [http://www.centardomovinskograta.hr/index.html Croatian Memorial-Documentation Center of the Homeland War] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120726084534/http://www.centardomovinskograta.hr/index.html |date=26 ліпеня 2012 }}{{ref-hr}} {{^}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{Югаслаўскія войны}} {{Выдатны артыкул|Гісторыя}} [[Катэгорыя:Войны Харватыі]] [[Катэгорыя:Грамадзянскія войны]] [[Катэгорыя:Войны XX стагоддзя]] 1fr9q0v8abn5hqrv5uc6uwsjy11gor2 0 176052 5157587 4843890 2026-06-23T08:43:13Z Pryhoža 169928 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5157587 wikitext text/x-wiki {{Грузавы аўтамабіль | Назва = БелАЗ-75710 | Выява = BelAZ 75710 5.png | Подпіс = | Выпуск = [[2013]]—ц.ч. | Вытворца = [[БелАЗ]] | Месца вытворчасці = [[Жодзіна]] {{Сцяг Беларусі}} | Папярэднік = | Пераемнік = | Тып = Кар'ерны самазвал | Клас = | Колавая формула = | Грузападымальнасць = 450 т | Маса прычэпа = | Нагрузка на сядло = | Падрыхтаваная маса = 360 т | Поўная маса = 810 т | Даўжыня = 20600 мм | Шырыня = 9870 мм | Вышыня = 8165 мм | Колавая база = 8000 мм | Вікісховішча = BelAZ-75710 }} '''БелАЗ-75710''' — кар’ерны самазвал [[БелАЗ]] грузападымальнасцю 450 тон. Унесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|кнігу рэкордаў Гінэса]] як самы вялікі ў свеце дзвюхвосевы [[самазвал]]. Таксама асобна ў кнігу ўнесены яго кузаў, як самы вялікі кузаў кар’ернага самазвала<ref>{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/rb/185081 |title = 450-тонный БелАЗ дважды вошел в Книгу рекордов Гиннесса |publisher = abw.by |date = 2015-10-06 |accessdate = 2022-01-29 |language = ru }}</ref>. == Гісторыя == Прадстаўлены [[25 верасня]] [[2013]] года на выпрабавальным палігоне Беларускага аўтамабільнага завода. Першы пабудаваны асобнік пачаў работу ў жніўні [[2014]] года на вугальным разрэзе «Чарнігавец» у [[Кемераўская вобласць|Кемераўскай вобласці]] ([[Расія]])<ref>{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/commercial/162652 |title = 450-тонный БелАЗ-75710 приступил к работе в Кузбассе |publisher = abw.by |date = 2014-08-22 |accessdate = 2022-01-29 |language = ru }}</ref>. У 2021 годзе выраблена новая мадыфікацыя — '''БелАЗ-75711'''<ref name="abw.by-2021-12-30">{{cite web |url = https://abw.by/news/commercial/2021/12/30/podvedem-itogi-vse-novinki-s-markoi-belaz-za-2021-god |title = Подведем итоги: все новинки с маркой БЕЛАЗ за 2021 год |publisher = abw.by |date = 2021-12-30 |accessdate = 2023-03-08 |language = ru }}</ref>. == Канструкцыя == === Кабіна і кузаў === [[Выява:BelAZ on presentation.png|thumb|left|Кабіна]] [[Выява:BelAZ 75710 15.png|thumb|З паднятым кузавам]] Кабіна — двухмесцавая. Рама ўяўляе зварную канструкцыю — падоўжныя бакавыя бэлькі каробкавага пастаяннага перасеку, злучаныя папярочкамі. Выраблена з высокатрывалай нізкалегіраванай сталі. Кузаў — каўшовага тыпу зварной канструкцыі з сістэмай бяспекі FOPS, і ахоўным купалам над кабінай. Абсталяваны прыладай для механічнага блакавання ў паднятым становішчы. Падаграваецца ад выхлапных газаў рухавіка. Геаметрычны аб’ём складае 160 кубаметраў. === Рухавік === Два дызельныя чатырохтактныя V-падобныя рухавікі {{нп3|MTU Friedrichshafen|MTU|de|MTU Friedrichshafen}} DD 16V4000 з электроннай сістэмай кіравання DDEC, непасрэдным упырскам паліва Common Rail, турбанаддзіманнем і прамежкавым астуджэннем надзіманага паветра. Развіваюць агульную магутнасць у 4600 конскіх сілаў. Старцёр — пнеўматычны. Ачыстка паветра ажыццяўляецца пры дапамозе трохступеньчатых фільтраў з элементамі сухога тыпу. Сістэма змазкі цыркуляцыйная. Сістэма астуджэння двухконтурная вадкасная, з прымусовай цыркуляцыяй. Астуджэнне алею — праз вода-алейны цеплаабменнік. Вадкасная сістэма перадпускавога падагрэву. Астуджэнне дыска працоўнага кола сістэмы праз гідраўлічную муфту з аўтаматычным кіраваннем. Уключэнне і выключэнне ажыццяўляецца з дапамогай тэрмастата. {| style="font-size:85%;" | valign="top" | {| style="margin-right:0;" class="wikitable" |+ Характарыстыкі * |- | Намінальная магутнасць, кВт <br /> пры 1900 аб/хв | align="right" | 1715 |- | Колькасць цыліндраў | align="right" | 16 |- | Аб'ём, л | align="right" | 65 |- | Дыяметр цыліндру, мм | align="right" | 165 |- | Ход поршня, мм | align="right" | 190 |- | Максімальны крутоўны момант, Нм <br /> пры 1500 аб/хв | align="right" | 9313 |- | Удзельная расход паліва, грам / кВт-гадзіну | align="right" | 198 |- |} ''* кожны рухавік'' |} === Трансмісія === Трансмісія электрамеханічная — [[Siemens]] MMT500. Складаецца з двух цягавых генератараў пераменнага току, чатырох цягавых электрарухавікоў і матор-колаў рэдуктараў, дапаможных электрычных машын, прыладаў кіравання. {| style="font-size:85%;" | valign="top" | {| style="margin-right:0;" class="wikitable" |- | Цягавы генератар | align="right" | YJ177A |- | Магутнасць, кВт | align="right" | 1704 * |- | Цягавы электрарухавік | align="right" | 1TB3026-0G-03 |- | Магутнасць, кВт | align="right" | 1200 * |- |} ''* кожны'' |} На мадыфікацыі БелАЗ-75711 замест трансмісіі Siemens ММТ500 усталяваны цягавы электрапрывад пераменнага току КТЭ-450 расійскай вытворчасці<ref name="abw.by-2021-12-30"/>. === Падвеска === [[Выява:BelAZ on presentation 4.png|thumb|]] Цыліндры пнеўмагідраўлічныя (алей і [[азот]]). Па два цыліндры на пярэдняй і задняй восях. На кожнай восі ўсталяваныя стабілізатары папярочнай устойлівасці. Шыны — [[Michelin]], пнеўматычныя, бяскамерныя, радыяльныя, з кар'ерным малюнкам пратэктара. Памер — 59/80R63. === Гідраўлічная сістэма === [[Выява:BelAZ 75710 10.png|thumb|]] Камбінаваная гідраўлічная сістэма выкарыстоўваецца для ўздыму кузава, рулявога кіравання і тармазной сістэмы. Алейная помпа — аксіяльна-поршневая, пераменнага патоку, з рэгулятарам ціску. Механічны прывад — праз карданны вал ад фланца выхаднога вала цягавага генератара. === Тормазы === Тармазная сістэма ўключае ў сябе працоўны, стаяначны, дапаможны тормазы і рэтардар. Працоўныя тормазы пярэдніх і задніх колаў — падвойныя дыскавыя тормазы з адной тармазной механізм на дыск і аўтаматычнай рэгулявання зазору. Дыскі ўстаноўлены на валах цягавых электрарухавікоў. Гідраўлічны прывад для пярэдніх і задніх колаў. Стаяначны тормаз — сістэма з двума тармазнымі механізмамі, пастаянна замкнёная на знешні дыскавы тормаз цягавага электрарухавіка. Запаволенне сістэмы ажыццяўляецца з дапамогай электрадынамічнага тармажэння цягавых рухавікоў у рэжыме з электрычным генератарам, з прымусовым паветраным астуджэннем тармазных рэзістараў. Тармазныя рэзістары — MMT500 Gridbox. === Спецыяльнае абсталяванне === * Перадпускавы падагравальнік; * Сістэма пажаратушэння з аўтаматычным кіраваннем; * Аўтаматычная цэнтралізаваная сістэма змазкі; * Сістэмы кантролю загрузкі і запраўкі палівам; * Тэлеметрыя сістэмы кіравання напампоўкі шын; * Дыягнастычная сістэма; * Сістэма папярэджання набліжэння да высакавольтных ліній; * Сістэма відэаназірання; * Абагравальнік і кліматычная ўстаноўка. ==== Опцыі ==== * Падкладка падлогі кузава; * Сістэма хуткай запраўкі Wiggins. [[Выява:Stamps of Belarus, 2015-04.jpg|thumb|БелАЗ-75710 на беларускай паштовай марцы]] == Гл. Таксама == * [[Liebherr T282B]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web |url = https://belaz.by/products/products-belaz/dumpers/dump-trucks-with-electromechanical-transmission/dumpers-series-7571/ |title = Карьерные самосвалы серии 7571 |publisher = Афіцыйны сайт завода БелАЗ // belaz.by |accessdate = 2022-01-29 |language = ru |archive-date = 28 студзеня 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220128213735/https://belaz.by/products/products-belaz/dumpers/dump-trucks-with-electromechanical-transmission/dumpers-series-7571/ |url-status = dead }} [[Катэгорыя:Аўтамабілі БелАЗ|75710]] [[Катэгорыя:Транспартныя сродкі, прадстаўленыя ў 2013 годзе]] ogxym1c3povkz4wipz9u68sc4lf7cy6 0 184152 5157530 5049505 2026-06-23T05:15:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157530 wikitext text/x-wiki [[Файл:Limestone quarry.jpg|250px|thumb|Здабыча вапны ў Бранной, [[Нарвегія]]]] '''Вапна''' з’яўляецца агульным тэрмінам для [[кальцый]]-утрымальных неарганічных матэрыялаў, у якіх пераважаюць [[карбанат]]ы, [[аксід]]ы і [[гідраксід]]ы. Строга кажучы, вапна з’яўляецца [[аксід кальцыю|аксідам кальцыю]] або [[гідраксід кальцыю|гідраксідам кальцыю]]. Гэта таксама назва прыроднага мінерала (прыроднй вапны) СаО, які з’яўляецца прадуктам [[пажары на вугальных пластах|пажараў вугальных пластоў]] і ў змененых [[ксеналіт]]ах вапняка ў выніку вулканічнага выкіду. Вапна ў вялікай колькасці выкарыстоўваюцца ў якасці будаўнічага і канструкцыйнага матэрыяла (у тым ліку прадукцыі з вапняка, [[бетон]]у і ў [[раствор]]ах) і ў якасці хімічнай сыравіны, для [[рафінаванне цукру|рафінавання цукру]], і для іншых мэтаў. Вытворчасць вапны і выкарыстанне іншых з атрыманых з яе прадуктаў датуюцца [[Першабытнае грамадтва|дагістарычнай эпохай]] як у [[Стары Свет|Старым Свеце]], дык і ў [[Новы Свет|Новым Свеце]]. Вапна шырока выкарыстоўваецца для [[ачыстка сцёкавых вод|ачысткі сцёкавых вод]] з ужываннем сульфату жалеза. Камяні і мінералы, з якіх атрымаюць вапну, як правіла, з’яўляюцца вапняк або [[мел]], і складаюцца ў асноўным з [[карбанат кальцыю|карбанату кальцыю]]. Яны могуць быць драблёныя, перацёртыя і хімічна змененыя. Гартаванне ([[кальцынацыя]]) пераўтворае іх у вельмі каўстычны матэрыял (аксід кальцыю СаО), а праз наступнае даданнем вады, у менш каўстычную (але ўсё яшчэ моцна [[шчолачы|шчолачную]]) гашоную вапну (гідраксіду кальцыю, Са(ОН)₂), працэс, які называецца гашэнне вапны. Калі гэты тэрмін сустракаецца ў сельскагаспадарчым кантэксце, ён, верагодна, адносіцца да [[сельскагаспадарчая вапна|сельскагаспадарчай вапны]]. У адваротным выпадку ён часцей за ўсё азначае [[гашоная вапна|гашоную вапну]], як больш небяспечная форма вапны. == Этымалогія == [[Беларуская мова|Беларускае]] слова '''вапна''' паходзіць ад [[Праславянская мова|праславянскага]] кораня ''*vapъ'', які азначае [[Фарбы|фарбу]]. == Працэс вытворчасці вапны == Вапняк здабываецца з кар’ераў або шахт. Частку вынятага камня, выбіраюць у адпаведнасці з яго хімічным складам і [[грануламетрыя]]й, пракаліваюць пры тэмпературы каля 1000 °C у розных тыпах печы для абпалу вапны. Нягашоная вапна вырабляецца ў адпаведнасці з рэакцыяй: [[карбанат кальцыю|CaCO₃]] + цяпло → [[аксід кальцыю|CaO]] + [[дыяксід вугляроду|CO₂]]. Нягашоная вапна можа быць вільготнай, гэта значыць, у спалучэнні з вадой. Гашоная вапна, вядомы як гашанай вапны, вырабляецца ў адпаведнасці з рэакцыяй : [[аксід кальцыю|CaO]] + [[вада|H₂O]] → [[гідраксід кальцыю|Ca(OH)₂]]. == Цыкл вапны == Гашоную вапну (гідраксід кальцыю) змешваюць у густой завісі з пяском і вадой для атрымання розных відаў [[раствор]]аў і тынкоўкі для будаўнічых мэтаў. Вапнавым растворам традыцыйна выкарыстоўваўся ў стыках паміж цаглінамі або камянямі ў мурах канструкцыі будынка. Цяпер [[цэмент]] звычайна дадаюць да сумесі, каб сфарміраваць больш жорсткі раствор. Калі мур ужо закладзены, гашоная вапна ў растворы пачынае павольна рэагаваць з дыяксідам вугляроду з утварэннем карбанату кальцыю (вапняку) у адпаведнасці з формулай : Ca (OH) 2 + CO2 → CaCO3 + H2O. Дыяксід вугляроду, які прымае ўдзел у гэтай рэакцыі, у існуе раствораным у дажджавой вадзе, а не ў газападобнай форме. Гэты працэс, пры якім вапняк ператвараюць пры награванні ў негашаную вапну, затым шляхам гідратацыі ў гашоную вапну, і ў выніку шляхам карбанізацыі да вапняка вядомы як ''Цыкл вапны''. == Вапна ў рымскім бетоне == Рымляне рабілі [[рымскі бетон|бетон]] шляхам змешвання вапны і вулканічнай [[пуцалан]]авай пароды . Для падводных збудаванняў вапна і пуцалан змешваліся для атрымання раствора, ён разам з вулканічным [[туф]]ам былі памяшчаліся ў драўляныя формы. Марская вада ўвесь час садзейнічала экзатэрмічнай хімічнай рэакцыі. Вапна была гідрыравана — у яе склад уключаліся малекулы вады, яна рэагавала з пуцаланам да стадыі пераўтварэння ў [[бетон|штучны камень]]. == Сельская гаспадарка == Вапна шырока выкарыстоўваецца ў [[земляробства|земляробстве]] як [[Аргана-мінеральныя ўгнаенні|арганічнае і мінеральнае ўгнаенне]] на кіслых [[глеба]]х, якое ўзбагачае іх [[кальцый|кальцыям]], нармалізуе [[Вадародны паказчык|pH]], паскарае раскладанне [[Арганічныя рэчывы|арганікі]] і такім чынам садзейнічае стварэнню [[гумус]]а. Нанясенне вапнавага раствора на [[Кара (біялогія)|кару]] пладовых [[дрэвы|дрэў]] увесну і ўвосень абараняе іх ад шкодных [[мікраарганізмы|мікраарганізмаў]], [[казуркі|казурак]], [[сонца|сонечных]] прамянёў. У [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]] вапна з’яўляецца дэзінфектарам натуральнай падсцілкі. Старая гашаная вапна — каштоўная падкормка для свойскіх [[птушкі|птушак]]. Нягашаную вапну ўносяць у [[рыбалоўства|рыбалоўныя]] сажалкі і азёры для папярэджання заморных з’яў. == У культуры == Атрыманне вапны — асноўны [[лейтматыў]] кароткага апавядання «Ля вaпeннaй гapы» [[Змітрок Бядуля|З. Бядулі]]. == Спасылкі == {{commonscat}} * [http://library.by/portalus/modules/belarus/readme.php?subaction=showfull&id=1290695875&archive=1291455490&start_from=&ucat=& Будаўнiчая арцель на Беларусі ў 11-16 ст.] * [http://www.bragin.by/2017/09/vytvorchasc-zhyvyolagado%D1%9Echaj-pradukcyi-pavyalichvaecca-rastuc-nadoi-i-pryvagi/ Вытворчасць жывёлагадоўчай прадукцыі павялічваецца, растуць надоі і прывагі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181227005742/http://www.bragin.by/2017/09/vytvorchasc-zhyvyolagado%D1%9Echaj-pradukcyi-pavyalichvaecca-rastuc-nadoi-i-pryvagi/ |date=27 снежня 2018 }} * [http://library.basnet.by/html/csl/261/books/AfanasievRaisingProductivity1933.pdf Афанасьеў, Я. М. Як падвысіць ураджайнасьць на глебах БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211124140213/http://library.basnet.by/html/csl/261/books/AfanasievRaisingProductivity1933.pdf |date=24 лістапада 2021 }} * [http://zviazda.by/ru/node/131374 Гашаная вапна на лецішчы і ў агародзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200812212856/http://zviazda.by/ru/node/131374 |date=12 жніўня 2020 }} * [https://mijory.by/pryroda-i-yekalogiya/757-dapamozham-azyoram.html Дапаможам азёрам]{{Недаступная спасылка}} * [http://karotkizmest.by/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BA-%D0%B1%D1%8F%D0%B4%D1%83%D0%BB%D1%8F/%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BA-%D0%B1%D1%8F%D0%B4%D1%83%D0%BB%D1%8F-%D0%BB%D1%8F-%D0%B2%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%8B.html Змiтpoк Бядyля — Ля вaпeннaй гapы] * [https://www.lime.org/lime-basics/how-lime-is-made/ How Lime is Made] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды]] [[Катэгорыя:Вяжучыя матэрыялы]] [[Катэгорыя:Мінералы кальцыю]] [[Катэгорыя:Угнаенні]] [[Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі]] r2194x1z8twgg4mjc6xbnixkgp0o0ct 0 185522 5157318 4743990 2026-06-22T15:45:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157318 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Бікіні}} {{Востраў |Назва = Бікіні |Нацыянальная назва = mh/Pikinni |Карта = Bikini 2244493428 13643c6505 o.jpg |Архіпелаг = Маршалавы Астравы |Акваторыя = Ціхі акіян |Краіна = Маршалавы Астравы |UTC = +12 |lat_dir = N|lat_deg = 11|lat_min = 35 |lon_dir = E|lon_deg =165 |lon_min =23 |Плошча = 6 |Выява = Bikini Atoll 2001-01-14, Landsat 7 ETM+, bands 3-2-1-8, rev2.png |Подпіс выявы = Выгляд з космасу |Катэгорыя на Вікісховішчы = Bikini Atoll }} '''Бікіні''' ({{lang-en|Bikini}}, [[маршальская мова|маршал.]]: ''Pikinni'') — [[атол]] на поўначы [[Маршалавы Астравы|Маршалавых Астравоў]], сумна вядомы выпрабаваннямі [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]]. Плошча [[суша|сушы]] — 6 км². Сталага насельніцтва ў наш час няма. == Геаграфія == Атол Бікіні знаходзіцца ў субэкватарыяльнай зоне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] ў 821 км на паўночны захад ад [[Маджура]], сталіцы [[Маршалавы Астравы|Маршалавых Астравоў]]. Вывучэнне атола Бікіні [[ЗША|амерыканскімі]] ваеннымі дало практычнае пацверджанне [[гіпотэза|гіпотэзы]] [[Чарльз Роберт Дарвін|Чарльза Дарвіна]] аб паходжанні атолаў. Даследаванні паказалі, што ён складаецца з [[вапняк]]оў — рэштак [[карал]]аў, размешчаных на вяршыні падводнага [[вулкан]]а. Атол уяўляе сабою [[лагуна|лагуну]] да 40 км у даўжыню і 23 км у шырыню, якую атачае няроўнае кола [[Каралавыя рыфы|каралавага рыфа]] з 23 невялікімі [[Каралавы востраў|астраўкамі]], мноствам [[скала|скал]] і скалістых водмеляў. У выніку выпрабаванняў [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]] ў лагуне ўтварыліся глыбокія штучныя кратары. Найбольшы кратар Брава знаходзіцца на паўночным захадзе атола. [[Клімат]] субэкватарыяльны засушлівы. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца на ўзроўні каля +27,5 — 31&nbsp;°C. == Прырода == Да [[1946]] г. большая частка [[суша|сушы]] была занята насаджэннямі какосавай пальмы і [[ксерафіты|ксерафітнымі раслінамі]]. Жыхары Бікіні вырошчвалі [[Colocasia esculenta|тара]]. Даследаванне [[1985]] г. паказала, што культурныя расліны саступілі месца дзікім, дамінуюць засушлівыя [[трава|травы]] і [[куст|хмызнякі]]<ref>[http://www.sil.si.edu/DigitalCollections/atollresearchbulletin/issues/00315.pdf F. RAYMOND FOSBERG, VEGETATION OF BIKINI ATOLL, 1985]</ref>. [[Фаўна]] бедная — некалькі відаў [[птушкі|птушак]], [[яшчаркі]] і [[казуркі]]. Незвычайным з’яўляецца поўнае ўзнаўленне [[Каралавыя паліпы|каралаў]] у [[лагуна|лагуне]], нават у раёне кратара Брава<ref>[http://www.nbcnews.com/id/24132798/#.UrhDlNJdWSo Coral thrive at Bikini Atoll a-bomb site]</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Leaving-bikini.jpg|thumb|left|Жыхары Бікіні пакідаюць сваю радзіму, 1946 г.]] Атол Бікіні быў населены [[мікранезійцы|мікранезійцамі]] ўжо ў 2 тысячагоддзі да н. э. На [[маршальская мова|маршальскай мове]] назва атола (''Pikinni'') азначае «паверхня [[какосавая пальма|какоса]]». Хаця Бікіні даволі ізаляваны, яго насельніцтва знаходзілася ў сталых стасунках з жыхарамі [[Маршалавы Астравы|Маршалавых астравоў]], па сваёй [[культура|культуры]] мала адрознівалася ад іншых [[маршальцы|маршальцаў]]. Асноўнымі заняткамі з’яўляліся [[земляробства]] і [[рыбалоўства]]. [[Востраў|Астравы]] атола былі падзелены паміж некалькімі тэрытарыяльна-родавымі супольнасцямі, на чале якіх стаялі правадыры. У [[1946]] г. на Бікіні жыло 167 чал. Сталыя кантакты тубыльцаў з [[Еўропа|еўрапейцамі]] пачаліся з 1820-х гг. пасля наведвання [[Расійская імперыя|расійскай]] экспедыцыі на чале з [[Ота Яўстафіевіч Кацэбу|О. Кацэбу]]. У канцы [[19 стагоддзе|XIX]] ст. [[пратэстантызм|пратэстанцкія]] місіянеры распаўсюдзілі [[хрысціянства]]. У [[1899]]—[[1914]] гг. атол Бікіні знаходзіўся пад кантролем [[Германія|Германіі]]. У [[1914]]—[[1945]] гг. — пад кантролем [[Японія|Японіі]]. Пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|II сусветнай вайны]] трапіў пад кантроль [[ЗША]]. У лютым [[1946]] г. камандуючы [[Ваенна-марскія сілы ЗША|ВМС ЗША]] ў [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] звярнуўся да тубыльцаў з прапановай пакінуць атол на «карысць чалавецтва і канцу ўсім сусветным войнам». Насельнікі Бікіні далі згоду і былі добраахвотна пераселены спачатку на [[атол Рангерык]], а ў [[1948]] г. — на незаселены [[востраў Кілі]]. З [[1946]] г. да [[1958]] г. ЗША правялі на Бікіні 4 ваенныя аперацыі, што суправаджаліся 23 выпрабаваннямі [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]]. З аднаго боку, выпрабаванні спрыялі паляпшэнню ваеннага патэнцыялу ЗША і [[навука|навуковаму]] вывучэнню наступстваў ядзернай катастрофы. З другога боку, ад выпрабаванняў пацярпела не толькі [[прырода]] Бікіні, але таксама суседнія астравы, асабліва [[атол Рангелап]], а таксама судна японскіх рыбакоў «Фукуру Мару». Між тым пераселеныя на малы востраў Кілі карэнныя жыхары Бікіні апынуліся ў складаным становішчы. З-за адсутнасці [[лагуна|лагуны]] і высокіх марскіх [[Хваля|хваль]] яны не маглі нармальна займацца рыбалоўствам. [[Тайфун]]ы пашкодзілі насаджэнні какосавай пальмы. Падвоз харчавання быў ускладнены з-за дрэнных умоў [[Навігацыя|навігацыі]]. Няўдачай скончылася спроба перасялення часткі насельніцтва на [[атол Джалуіт]]. У [[1968]] г. у сувязі з навуковай справаздачай аб памяншэнні ўзроўню [[радыяцыя|радыяцыі]] на Бікіні [[Ліндан Бэйнс Джонсан|прэзідэнт Джонсан]] дазволіў вяртанне бікінцаў на радзіму. Да гэтага часу іх колькасць узрасла да 580 чал. Пачалося аднаўленне інфраструктуры, будаўніцтва жылля і пасадка какосаў. У [[1972]] г. некалькі сем’яў сапраўды вярнуліся на атол, але ўжо праз некалькі гадоў стала зразумела, што забеспячэнне сябе харчам з дапамогай мясцовых рэсурсаў немагчыма з-за ўсё яшчэ вялікай колькасці радыенуклідаў. [[Францыя|французскія]] спецыялісты выявілі, што небяспеку для здароўя мае нават пітная вада. У [[1975]] г. перасяленцы пачалі [[суд]]овы працэс супраць адміністрацыі ЗША, якая не паклапацілася пра папярэднія даследаванні. У [[1978]] г. яны зноў пераехалі на Кілі і [[Атол Маджура|Маджура]]. У [[1986]] г. апека ЗША над Маршалавымі Астравамі скончылася, яны атрымалі абмежаваную незалежнасць. У [[1987]] г. правадыры бікінцаў наведалі родны атол, каб пацвердзіць свае правы на тэрыторыю. У [[1994]] г. парламент Маршалавых Астравоў накіраваў афіцыйны запыт да [[Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі|МАГАТЭ]] аб правядзенні дадатковых вымярэнняў. У [[1998]] г. МАГАТЭ апублікавала вынікі свайго даследавання і рэкамендавала не размяшчаць на атоле сталыя паселішчы, хаця яго часовае наведванне магчыма. === Ядзерныя выпрабаванні === [[Файл:Crossroads baker explosion.jpg|thumb|Выпрабаванне [[25 ліпеня]] [[1946]] г.]] {| class="wikitable" |- ! Назва аперацыі !! Правядзенне !! Колькасць !! Моц |- | Скрыжаванне ({{lang-en|Crossroads}}) || [[30 чэрвеня]] [[1946]] г.—[[24 ліпеня]] [[1946]] г. || 2 || 21 кілатона, 42 кілатоны |- | Замак ({{lang-en|Castle}}) || [[28 лютага]] [[1954]] г.—[[13 мая]] [[1954]] г. || 6 || да 48,2 мегатоны |- | Дрозд ({{lang-en|Redwing}})|| [[20 мая]] [[1956]] г.—[[20 ліпеня]] [[1956]] г. || 6 || да 18,265 мегатон |- | Сухар-1 ({{lang-en|Hardtack I}})|| [[28 красавіка]] [[1958]] г.—[[18 жніўня]] [[1958]] г. || 10 || 144 кілатоны — 12,02 мегатоны |} == Ахова == У [[2010]] г. зона выпрабаванняў [[ядзерная зброя|ядзернай зброі]] на атоле Бікіні, агульнай плошчай 73 500 га, была ўнесена ў спіс [[сусветная спадчына|сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.bikiniatoll.com bikiniatoll.com] * [http://whc.unesco.org/en/list/1339 whc.unesco.org] * [http://www.dtmag.com/Stories/DiveGeos/bikinigeo.htm Bikini Atoll: A Nautical History Haven in the Marshall Islands] * [http://www.theguardian.com/travel/2002/aug/06/travelnews.nuclearindustry.environment Paradise lost — 'for the good of mankind'] * [https://marshallislands.llnl.gov/bikini.php Marshall Islands Program: Bikini Atoll] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112122014/https://marshallislands.llnl.gov/bikini.php |date=12 лістапада 2013 }} * [http://www-ns.iaea.org/appraisals/bikini-atoll.asp Conditions at Bikini Atoll] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130801190516/http://www-ns.iaea.org/appraisals/bikini-atoll.asp |date=1 жніўня 2013 }} {{Сусветная спадчына|1339}} {{Сусветная спадчына ў Акіяніі}} [[Катэгорыя:Астравы паводле алфавіта|Бікіні]] [[Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна|Бікіні]] [[Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі|Бікіні]] [[Катэгорыя:Атолы|Бікіні]] [[Катэгорыя:Атолы Маршалавых Астравоў|Бікіні]] [[Катэгорыя:Незаселеныя астравы|Бікіні]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта|Бікіні]] tdx1jhh982b14kkixokbx3uoa0qihju 100 193441 5157323 5156899 2026-06-22T15:50:29Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5157323 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|2026-06-22T10:21:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Касцельная вежа|2026-06-22T10:13:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іаган Фрыдрых Кнобель|2026-06-22T07:53:24Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Юзаф Міцкевіч|2026-06-21T08:13:21Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Асінагарадок)|2026-06-20T19:40:19Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Абарончае дойлідства Беларусі (XIII—XVIII стагоддзі)|2026-06-19T14:42:38Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ураджай (стадыён, Нясвіж)|2026-06-19T08:08:17Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Спартак (стадыён, Полацк)|2026-06-19T07:58:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Сечанава (Мінск)|2026-06-15T12:04:41Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Свірыдава (Гомель)|2026-06-14T08:36:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юбілейная вуліца (Гомель)|2026-06-13T12:03:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Кожара (Гомель)|2026-06-13T11:05:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Стадыён СДЮШАР-8 (Гомель)|2026-06-13T06:09:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|РЦАП-Стайкі (стадыён)|2026-06-13T05:42:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Папернік (стадыён, Светлагорск)|2026-06-12T17:00:37Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Клецк)|2026-06-12T16:45:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> m1m2s3yx7uv4v4htp2z67i6ieehrzxg 0 203437 5157285 5101461 2026-06-22T14:34:48Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Музыканты AC/DC]]; дададзена [[Катэгорыя:AC/DC]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5157285 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Скот (значэнні)}} {{Музыкант |Імя = Бон Скот |Арыгінал імя = Bon Scott |Выява = |Шырыня = 250px |Апісанне выявы = |Поўнае імя = Роналд Белфард Скот<br /> ''Ronald Belford Scott'' |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Гады актыўнасці = [[1964]]—[[1980]] |Краіна = {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} |Інструменты = |Прафесіі = |Жанры = [[хард-рок]]<br />[[блюз-рок]] |Калектывы = [[AC/DC]],<br /> [[The Spektors]],<br /> [[The Valentines]],<br /> [[Fraternity]],<br /> [[Mount Lofty Rangers]] |Вікісховішча = }} '''Бон Скот''' ({{lang-en|Bon Scott}}, поўнае імя Роналд Белфард Скот, {{lang-en|Ronald Belford Scott}}; {{ДН|9|7|1946}}, Форфар, [[Шатландыя]] — {{ДС|19|2|1980}}, [[Лондан]], [[Англія]]) — аўстралійскі рок-музыкант і аўтар песень шатландскага паходжання, які праславіўся ў якасці вакаліста і фронтмэна аўстралійскага рок-гурта [[AC/DC]]. Займае 1 месца ў спісе «100 найвялікшых фронтмэнаў усіх часоў» па версіі брытанскага часопіса Classic Rock. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://acdcrocks.ru/ Буйны рускамоўны сайт о AC/DC] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061214003336/http://acdcrocks.ru/ |date=14 снежня 2006 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Скот Бон}} [[Катэгорыя:Рок-музыканты Аўстраліі]] [[Катэгорыя:AC/DC]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя]] jjd1v7bbmxbyd3o5f7zohyukxdxdoxr 0 204935 5157280 5035813 2026-06-22T14:19:04Z Makenzis 56337 5157280 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Дынама Заграб | Лагатып = FC Dinamo Zagreb logo2.png | ПоўнаяНазва = {{lang-hr|Građanski nogometni klub Dinamo Zagreb}} | Мянушкі = ''«Сінія»'' | Горад = [[Заграб]], [[Харватыя]] | Заснаваны = 9 чэрвеня [[1945]] | Стадыён = [[Максімір (стадыён)|Максімір]], [[Заграб]] | Умяшчальнасць = 35 123 | Прэзідэнт = | Трэнер = Марыё Кавачавіч | Чэмпіянат = [[Першая харвацкая футбольная ліга|Першая ліга]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 1 месца | Сайт = http://gnkdinamo.hr/ | pattern_la1 = _dzagreb2324h | pattern_b1 = _dzagreb2324h | pattern_ra1 = _dzagreb2324h | pattern_sh1 = _dzagreb2324h | pattern_so1 = _3_stripes_white | leftarm1 = 0000DD | body1 = 0000DD | rightarm1 = 0000DD | shorts1 = 0000DD | socks1 = 0000DD | pattern_la2 = _dzagreb2324a | pattern_b2 = _dzagreb2324a | pattern_ra2 = _dzagreb2324a | pattern_sh2 = _dzagreb2324a | pattern_so2 = _dzagreb2324a | leftarm2 = FF8D42 | body2 = FF8D42 | rightarm2 = FF8D42 | shorts2 = FF8D42 | socks2 = FF8D42 | pattern_la3 = _hamburger2324t | pattern_b3 = _dzagreb2324t | pattern_ra3 = _hamburger2324t | pattern_sh3 = _hamburger2324t | pattern_so3 = _dzagreb2324t | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''«Дынама»''' ({{lang-hr|Građanski nogometni klub Dinamo Zagreb}}) — [[Харватыя|харвацкі]] [[футбольны клуб]] з [[Заграб]]а. Заснаваны ў [[1945]] годзе на аснове трох заграбскіх клубаў (расфармаваных [[Саюз камуністаў Югаславіі|кампартыяй Югаславіі]]): «[[ФК Граджанскі Заграб|Граджанскі]]», «[[ФК Канкордыя Заграб|Канкордыя]]» і [[ФК ХАШК (1903)|ХАШК]]. Свае матчы праводзіць на стадыёне «[[Максімір (стадыён)|Максімір]]». З’яўляецца найлепшым клубам [[Харватыя|Харватыі]] ў перыяд незалежнасці па колькасці тытулаў. 24-разовы [[Чэмпіянат Харватыі па футболе|чэмпіён Харватыі]], 16-разовы ўладальнік [[Кубак Харватыі па футболе|Кубка Харватыі]] і пераможца сямі [[Суперкубак Харватыі па футболе|Суперкубкаў Харватыі]]. Клуб усю сваю гісторыю правёў у найвышэйшым дывізіёне, яшчэ будучы ўдзельнікам [[Першая ліга (Югаславія)|Першай лігі Югаславіі]] з 1946 па 1991 год, і потым з 1992 года выступае ў [[Першая харвацкая футбольная ліга|Першай лізе Харватыі]]. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Югаславіі па футболе|Чэмпіянат Югаславіі]]:''' ** '''Пераможца (4):''' 1947/48, 1953/54, 1957/58, 1981/82 * '''[[Чэмпіянат Харватыі па футболе|Чэмпіянат Харватыі]]:''' ** '''Пераможца (24):''' 1992/93, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/2000, 2002/03, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2020/21, 2021/22, 2022/23 * '''[[Кубак Югаславіі па футболе|Кубак Югаславіі]]:''' ** '''Уладальнік (7):''' 1951, 1960, 1963, 1965, 1969, 1980, 1983 * '''[[Кубак Харватыі па футболе|Кубак Харватыі]]:''' ** '''Уладальнік (16):''' 1994, 1996, 1997, 1998, 2001, 2002, 2004, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2015, 2016, 2018, 2021 * '''[[Суперкубак Харватыі па футболе|Суперкубак Харватыі]]:''' ** '''Уладальнік (7):''' 2002, 2003, 2006, 2010, 2013, 2019, 2022 * '''[[Кубак кірмашоў]]:''' ** '''Уладальнік (1):''' 1966/67 == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|1|{{Сцяг|Харватыя}}|Бр|[[Даніел Загарац]]||1987}} {{Ігрок|2|{{Сцяг|Іран}}|Аб|[[Садэг Махарамі]]||1996}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Японія}}|Аб|[[Такуя Огівара]]||1999}} <!--{{Ігрок|3|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Даніэл Штэфуль]]||1999}}--> {{Ігрок|4|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Бошка Шутала]]||2000}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Паўночная Македонія}}|ПА|[[Арыян Адэмі]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1991}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Максім Бернаўэр]]||1998}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Лука Стойкавіч]]||2003}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Лукас Качавенда]]||2003}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Бруна Петкавіч]]||1994}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Марцін Батурына]]||2003}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Азербайджан}}|Нап|[[Махір Эмрэлі]]||1997}} <!--{{Ігрок|12|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Петар Бочкай]]||1996}}--> {{Ігрок|13|{{Сцяг|Паўночная Македонія}}|Аб|[[Стэфан Рыстоўскі]]||1992}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Марка Рог]]||1995}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Марэна Жыўкавіч]]||2004}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Сандра Куленавіч]]||1999}} {{Ігрок|18|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Ранаэль П’ер-Габрыэль]]||1998}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Фран Бродзіч]]||1997}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Косава}}|ПА|[[Арбер Ходжа]]||1998}} <!--{{Ігрок|21|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Марка Бркляча]]||2004}}--> {{Ігрок|23|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Цібар Халілавіч]]||1995}} <!--{{Ігрок|24|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Марка Толіч]]||1995}}--> {{Ігрок|25|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}}|ПА|[[Петар Сучыч]]||2003}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Ёсіп Мішыч]]||1994}} {{Ігрок|28|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Кевен Тэафіль-Катрын]]||1989}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Японія}}|ПА|[[Такуро Канэко]]||1997}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Марка Булат]]||2001}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Харватыя}}|Бр|[[Іван Невісціч]]||1998}} <!--{{Ігрок|35|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Іван Шараніч]]||2003}}--> {{Ігрок|39|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Маўра Перкавіч]]||2003}} <!--{{Ігрок|39|{{Сцяг|Аўстралія}}|Нап|[[Дэні Юрыч]]||1997}}--> <!--{{Ігрок|41|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Габрыел Рукавіна]]||2004}}--> {{Ігрок|55|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Дзіна Перыч]]||1994}} <!--{{Ігрок|70|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}}|ПА|[[Лука Менала]]||1996}}--> {{Ігрок|72|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Габрыэл Відавіч]]||2003}} {{Ігрок|77|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Дарыа Шпікіч]]||1999}} <!--{{Ігрок|90|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Дуе Чоп]]||1990}}--> {{Ігрок|92|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Якаў-Антон Васіль]]||2002}} {{Ігрок||{{Сцяг|Швейцарыя||18px}}|Нап|[[Ёсіп Дрміч]]||1992}} {{Канец складу}} == Спасылкі == * [http://gnkdinamo.hr/ Афіцыйны сайт]{{ref-hr}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Першая харвацкая футбольная ліга}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Харватыі|Дынама Заграб]] [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Югаславіі|Дынама Заграб]] [[Катэгорыя:ФК Дынама Заграб| ]] t0l1rlsnucoh3o4o8thmo2h5zinimte 5157281 5157280 2026-06-22T14:19:21Z Makenzis 56337 /* Дасягненні */ 5157281 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Дынама Заграб | Лагатып = FC Dinamo Zagreb logo2.png | ПоўнаяНазва = {{lang-hr|Građanski nogometni klub Dinamo Zagreb}} | Мянушкі = ''«Сінія»'' | Горад = [[Заграб]], [[Харватыя]] | Заснаваны = 9 чэрвеня [[1945]] | Стадыён = [[Максімір (стадыён)|Максімір]], [[Заграб]] | Умяшчальнасць = 35 123 | Прэзідэнт = | Трэнер = Марыё Кавачавіч | Чэмпіянат = [[Першая харвацкая футбольная ліга|Першая ліга]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 1 месца | Сайт = http://gnkdinamo.hr/ | pattern_la1 = _dzagreb2324h | pattern_b1 = _dzagreb2324h | pattern_ra1 = _dzagreb2324h | pattern_sh1 = _dzagreb2324h | pattern_so1 = _3_stripes_white | leftarm1 = 0000DD | body1 = 0000DD | rightarm1 = 0000DD | shorts1 = 0000DD | socks1 = 0000DD | pattern_la2 = _dzagreb2324a | pattern_b2 = _dzagreb2324a | pattern_ra2 = _dzagreb2324a | pattern_sh2 = _dzagreb2324a | pattern_so2 = _dzagreb2324a | leftarm2 = FF8D42 | body2 = FF8D42 | rightarm2 = FF8D42 | shorts2 = FF8D42 | socks2 = FF8D42 | pattern_la3 = _hamburger2324t | pattern_b3 = _dzagreb2324t | pattern_ra3 = _hamburger2324t | pattern_sh3 = _hamburger2324t | pattern_so3 = _dzagreb2324t | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''«Дынама»''' ({{lang-hr|Građanski nogometni klub Dinamo Zagreb}}) — [[Харватыя|харвацкі]] [[футбольны клуб]] з [[Заграб]]а. Заснаваны ў [[1945]] годзе на аснове трох заграбскіх клубаў (расфармаваных [[Саюз камуністаў Югаславіі|кампартыяй Югаславіі]]): «[[ФК Граджанскі Заграб|Граджанскі]]», «[[ФК Канкордыя Заграб|Канкордыя]]» і [[ФК ХАШК (1903)|ХАШК]]. Свае матчы праводзіць на стадыёне «[[Максімір (стадыён)|Максімір]]». З’яўляецца найлепшым клубам [[Харватыя|Харватыі]] ў перыяд незалежнасці па колькасці тытулаў. 24-разовы [[Чэмпіянат Харватыі па футболе|чэмпіён Харватыі]], 16-разовы ўладальнік [[Кубак Харватыі па футболе|Кубка Харватыі]] і пераможца сямі [[Суперкубак Харватыі па футболе|Суперкубкаў Харватыі]]. Клуб усю сваю гісторыю правёў у найвышэйшым дывізіёне, яшчэ будучы ўдзельнікам [[Першая ліга (Югаславія)|Першай лігі Югаславіі]] з 1946 па 1991 год, і потым з 1992 года выступае ў [[Першая харвацкая футбольная ліга|Першай лізе Харватыі]]. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Югаславіі па футболе|Чэмпіянат Югаславіі]]:''' ** '''Пераможца (4):''' 1947/48, 1953/54, 1957/58, 1981/82 * '''[[Чэмпіянат Харватыі па футболе|Чэмпіянат Харватыі]]:''' ** '''Пераможца (26):''' 1992/93, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/2000, 2002/03, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2020/21, 2021/22, 2022/23, 2023/26 * '''[[Кубак Югаславіі па футболе|Кубак Югаславіі]]:''' ** '''Уладальнік (7):''' 1951, 1960, 1963, 1965, 1969, 1980, 1983 * '''[[Кубак Харватыі па футболе|Кубак Харватыі]]:''' ** '''Уладальнік (16):''' 1994, 1996, 1997, 1998, 2001, 2002, 2004, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2015, 2016, 2018, 2021 * '''[[Суперкубак Харватыі па футболе|Суперкубак Харватыі]]:''' ** '''Уладальнік (7):''' 2002, 2003, 2006, 2010, 2013, 2019, 2022 * '''[[Кубак кірмашоў]]:''' ** '''Уладальнік (1):''' 1966/67 == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|1|{{Сцяг|Харватыя}}|Бр|[[Даніел Загарац]]||1987}} {{Ігрок|2|{{Сцяг|Іран}}|Аб|[[Садэг Махарамі]]||1996}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Японія}}|Аб|[[Такуя Огівара]]||1999}} <!--{{Ігрок|3|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Даніэл Штэфуль]]||1999}}--> {{Ігрок|4|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Бошка Шутала]]||2000}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Паўночная Македонія}}|ПА|[[Арыян Адэмі]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1991}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Максім Бернаўэр]]||1998}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Лука Стойкавіч]]||2003}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Лукас Качавенда]]||2003}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Бруна Петкавіч]]||1994}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Марцін Батурына]]||2003}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Азербайджан}}|Нап|[[Махір Эмрэлі]]||1997}} <!--{{Ігрок|12|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Петар Бочкай]]||1996}}--> {{Ігрок|13|{{Сцяг|Паўночная Македонія}}|Аб|[[Стэфан Рыстоўскі]]||1992}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Марка Рог]]||1995}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Марэна Жыўкавіч]]||2004}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Сандра Куленавіч]]||1999}} {{Ігрок|18|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Ранаэль П’ер-Габрыэль]]||1998}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Фран Бродзіч]]||1997}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Косава}}|ПА|[[Арбер Ходжа]]||1998}} <!--{{Ігрок|21|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Марка Бркляча]]||2004}}--> {{Ігрок|23|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Цібар Халілавіч]]||1995}} <!--{{Ігрок|24|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Марка Толіч]]||1995}}--> {{Ігрок|25|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}}|ПА|[[Петар Сучыч]]||2003}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Ёсіп Мішыч]]||1994}} {{Ігрок|28|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Кевен Тэафіль-Катрын]]||1989}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Японія}}|ПА|[[Такуро Канэко]]||1997}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Марка Булат]]||2001}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Харватыя}}|Бр|[[Іван Невісціч]]||1998}} <!--{{Ігрок|35|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Іван Шараніч]]||2003}}--> {{Ігрок|39|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Маўра Перкавіч]]||2003}} <!--{{Ігрок|39|{{Сцяг|Аўстралія}}|Нап|[[Дэні Юрыч]]||1997}}--> <!--{{Ігрок|41|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Габрыел Рукавіна]]||2004}}--> {{Ігрок|55|{{Сцяг|Харватыя}}|Аб|[[Дзіна Перыч]]||1994}} <!--{{Ігрок|70|{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}}|ПА|[[Лука Менала]]||1996}}--> {{Ігрок|72|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Габрыэл Відавіч]]||2003}} {{Ігрок|77|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Дарыа Шпікіч]]||1999}} <!--{{Ігрок|90|{{Сцяг|Харватыя}}|Нап|[[Дуе Чоп]]||1990}}--> {{Ігрок|92|{{Сцяг|Харватыя}}|ПА|[[Якаў-Антон Васіль]]||2002}} {{Ігрок||{{Сцяг|Швейцарыя||18px}}|Нап|[[Ёсіп Дрміч]]||1992}} {{Канец складу}} == Спасылкі == * [http://gnkdinamo.hr/ Афіцыйны сайт]{{ref-hr}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Першая харвацкая футбольная ліга}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Харватыі|Дынама Заграб]] [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Югаславіі|Дынама Заграб]] [[Катэгорыя:ФК Дынама Заграб| ]] eua2bnszkjvc221imt4n9q7c226nbfz 0 205424 5157358 4871494 2026-06-22T16:39:35Z Redaktor GLAM 101782 Better quality version of image 5157358 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Вацлаў II | арыгінал імя = {{lang-cs|Václav II.}} | выява = Waclaw II (76842521) (cropped).jpg | шырыня = 200px | апісанне выявы = Партрэт працы Яна Матэйкі | герб = EU Member States' CoA Series- Czech Republic.svg | шырыня герба = 80px | пасада = [[Кароль Чэхіі]] | перыядпачатак = [[1283]] | перыядканец = [[1305]] | папярэднік = [[Пржэмысл Отакар II]] | пераемнік = [[Вацлаў III]] | пад імем = | каранацыя = [[1297]], [[Прага]] | пасада_2 = [[Спіс каралёў Польшчы|Князь Кракава]] | перыядпачатак_2 = [[1291]] | перыядканец_2 = [[1300]] | папярэднік_2 = [[Пшэмысл II]] | пераемнік_2 = [[Уладзіслаў Лакеток]] | пад імем_2 = | каранацыя_2 = | пасада_3 = [[Спіс каралёў Польшчы|Кароль Польшчы]] | перыядпачатак_3 = [[1300]] | перыядканец_3 = [[1305]] | папярэднік_3 = [[Пшэмысл II]] | пераемнік_3 = [[Вацлаў III Чэшскі]] | пад імем_3 = | каранацыя_3 = [[1300]], [[Гнезна (Польшча)|Гнезна]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | аўтограф = }} '''Ва́цлав ІІ''' ({{lang-cs|Václav II.}}; [[27 верасня]] [[1271]] — [[21 чэрвеня]] [[1305]]) — [[кароль Чэхіі]] (1283—1305) з дынастыі [[Пржэмысловічы|Пржэмысловічаў]], а таксама князь кракаўскі (1290—1305), [[кароль Польшчы]] (1300—1305). Сын караля Багеміі [[Пржэмысл Отакар II|Пржэмысла II Отакара]] і яго другой жонкі [[Кунігунда Славанская|Кунігунды]], праўнук [[Міхаіл Усеваладавіч|Св. Міхаіла Чарнігаўскага]], пра-праўнук караля Германіі [[Філіп Швабскі|Філіпа Швабскага]]. Першым заснаваў збор законаў, якія тычыліся шахцёрскай справы. Правёў грашовую рэформу, пачаўшы чаканіць знакаміты [[пражскі грош]]. Спрабаваў заснаваць у [[Прага|Празе]] ўніверсітэт. У часы кіравання Вацлава ІІ [[Багемія]] была адной з найбуйнейшых і наймагутных дзяржаў Еўропы. == Раннія гады == У 1276 [[Рудольф I Габсбург|Рудольф I]], Кароль Рымскі, абвясціў [[Імперская няміласць|імперскую няміласць]] Отакару і аблажыў [[Вена|Вену]]. Гэта вымусіла Отакара ў лістападзе 1276 падпісаць пагадненне, паводле якога ён аддаў усе правы на Аўстрыю і межавыя княствы, захаваўшы за сабой толькі Багемію і Маравію. Сын Отакара, Вацлаў, павінен быў жаніцца на дачцэ Рудольфа, Юдзіфе. Аднак, ужо праз год Отакар паспрабаваў адваяваць страчанае, і ў 1278 загінуў у [[Бітва ля Сухіх Крут|бітве]], Вацлаву незадоўга да гэтага споўнілася сем гадоў. Паколькі Вацлаў быў малы, за яго кіраваў [[Атон V, маркграф Брандэнбурга|Атон V]], маркграф [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбурга]], утрымліваючы яго ў якасці закладніка. Калі, Вацлаву споўнілася дванаццаць, у 1283, ён вярнуўся ў Багемію, да маці. Фактычная ўлада ў Чэхіі, тым часам засяродзілася ў руках мужа Кунегунды, чэшскага рыцара [[Завіш Віткавец|Завішы з Фалькенштэйна]]. У студзені 1285, Вацлаў ажаніўся з Юдзіфай Габсбургскай, дачкой Рудольфа, з якой ён быў заручаны з 1276. У 1290 муж маці быў абезгалоўлены па сумніўных абвінавачваннях, і Вацлаў пачаў кіраваць самастойна. == Кароль Чэхіі і Польшчы == У 1291 [[Пшэмысл II]], Вялікі Князь Польшчы, перадаў Кракаўскае княства Вацлаву. [[Кракаў]] асацыяваўся з вярхоўнай уладай у Польшчы, але Пшэмысл захаваў астатнія княствы і ў [[1295]] годзе каранаваўся як кароль Польшчы. Пасля смерці Пшэмысла ў [[1296]] годзе, Вацлаў стаў вярхоўным кіраўніком Польшчы і ў [[1300]] годзе быў каранаваны каралём ў горадзе [[Гнезна (Польшча)|Гнезна]]. == Срэбра Кутна-Горы == У 1298 у Кутна-Горы (Цэнтральная Багемія) было знойдзена [[срэбра]]. Вацлаў зрабіў здабычу срэбра каралеўскай манаполіяй, узяў пад поўны кантроль грашовую сістэму, пачаўшы чаканіць [[пражскі грош]] і забараніўшы абарот срэбра ў неманетным відзе. Кутна-Гора (Кутэнберг) стала адным з найбагацейшых еўрапейскіх радовішчаў срэбра: паміж 1300 і 1340 з шахты здабывалася па 20 тон срэбра штогод. У 1300 Вацлаў апублікаваў новы каралеўскі кодэкс пра шахты (Ius regale montanorum). У гэтым афіцыйным дакуменце распісаны як адміністрацыйныя, так і тэхнічныя пастановы і ўмовы, неабходныя для горнай здабычы<ref>{{cite web|url=http://www.kutnahora.cz/index.php?sec=2&cid=89|title=Гісторыя Кутна-Горы (на чэшскім)|archiveurl=https://www.webcitation.org/672wRk354?url=http://www.kutnahora.cz/index.php?sec=2|archivedate=19 красавіка 2012|url-status=live}}</ref>. == Карона Венгрыі і смерць == [[Файл:Wenceslaus II of Bohemia seal (16839870).png|166px|right|thumb|друк Вацлава II]] Каралева Юдзіф памерла ў 1297 годзе. Другой жонкай Вацлава стала [[Эльжбета Рыкса]], дачка польскага караля [[Пшэмысл II|Пшэмысла II]], (пазней яна выйшла замуж за [[Рудольф I (кароль Чэхіі)|Рудольфа Габсбурга]], які стаў каралём Чэхіі на кароткі час). У 1301, памірае кароль Венгрыі [[Андраш III]], блізкі сваяк Вацлава, і з яго смерцю перарываецца дынастыя [[Арпады|Арпадаў]] па мужчынскай лініі. Вацлаў стаў адным з прэтэндэнтаў на трон, і атрымаў яго на карысць свайго маленькага сына ад часткі венгерскага дваранства. 27 жніўня 1301 гала, Вацлаў III быў каранаваны ў горадзе Секешфехервар, пад імем ''Ладзіслаў V'' (па-венгерску ''Ласла'', але ў венгерскай гістарыяграфіі ён згадваецца проста як Венцэль). Тым часам Венгрыя фактычна з’яўлялася некалькімі незалежнымі княствамі, якія вялі пастаянную палітычную барацьбу. Да 1303 года маладога Вацлава падтрымлівалі толькі ў сталіцы Будзе, і Вацлаву II прыйшлося забраць сына і венгерскую карону ў Прагу. Вацлаў II памёр у 1305 годзе, рыхтуючы захоп Аўстрыі, ва ўзросце 34 гадоў, верагодна ад сухот. Яго спадчыннікам стаў сын, [[Вацлаў III]], які стаў апошнім каралём з Пржэмысловічаў. == Кіраванне Вацлава II == Вацлаў II адзін з найбольш важных каралёў у гісторыі Чэхіі. Ён пабудаваў вялікую імперыю ад Балтыкі да Дуная. Ён здабыў для свайго роду тры каралеўскія кароны (Чэшскую, Венгерскую і Польскую). Вацлаў II стварыў вялікую армію, чаму спрыяла тое, што Чэхія была найбуйнейшым вытворцам срэбра ў Еўропе. Ён стварыў пражскі грош, які стаў еўрапейскай валютай на працягу стагоддзяў. Падчас яго кіравання адбылося значнае развіццё гарадоў і рамёстваў. Вацлаў планаваў заснаваць універсітэт. Сіла і багацце Багемскага каралеўства выклікалі і павагу і варожасць еўрапейскіх каралеўскіх фамілій. Яго сын, Вацлаў III, не змог захаваць імперыю, і неўзабаве пасля смерці Вацлава II, яна пачала распадацца. Прыйшоў канец славутай эпосе ў гісторыі Багемскага каралеўства, калі на працягу стагоддзя каралеўская дынастыя Пржэмысловічаў здолела зрабіць Багемію моцнай палітычна і эканамічна. == Сям’я == Двойчы жанаты: У 1285 у г.[[Хеб]], ажаніўся з [[Юдыта Габсбург|Юдзіфай Габсбургскай]] (1271—1297), дачкой [[Рудольф I (кароль Германіі)|Рудольфа I]]. Яна памерла нарадзіўшы 10 дзяцей: * Пржэмысл Отакар (6 мая 1288 — 19 лістапада 1288) * [[Вацлаў III]] (6 кастрычніка 1289 — 4 жніўня 1306); [[Кароль Чэхіі]], [[Кароль Венгрыі]] і [[Кароль Польшчы]] * Ганна, блізня Вацлава. Памерла ў дзяцінстве. * Ганна Багемская (Пржэмыслаўна) (10 кастрычніка 1290 — 3 верасня 1313), выйшла замуж у 1306 годзе за [[Генрых Харутанскі|Генрыха Харутанскага]] * Елізавета Багемская ([[Элішка Пржэмыслаўна]]) (20 студзеня 1292 — 28 верасня 1330), выйшла замуж у 1310 годзе за [[Іаан Люксембургскі|Іаана Люксембургскага]] * Гута (3 сакавіка 1293 — 3 жніўня 1294) * Ян (26 лютага 1294 — 1 сакавіка 1295) * Ян (21 лютага 1295 — 6 снежня 1296) * Маргрэт Багемская (Маркету Пржэмыслаўна) (21 лютага 1296 — 8 красавіка 1322), выйшла замуж у 1308 за [[Баляслаў III Марнатравец|Баляслава III]], сілезскага князя * Гута (*†21 мая 1297) У 1300 годзе ажаніўся з [[Эльжбета Рыкса|Эльжбетай Рыксай]] (1286—1335), дачкой караля Польшчы [[Пшэмысл II|Пшэмысла II)]]. Нарадзілася адно дзіця: * Агнэса Багемская (15 чэрвеня 1305 — 4 студзеня 1337), замужам за сілезскім князем Генрыхам Яворскім. У Вацлава было шмат пазашлюбных дзяцей, адзін з якіх, [[Ян Волек]], стаў біскупам [[оламаўц]]кім. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Манархі Польшчы}} {{Князі і каралі Чэхіі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каралі польскія]] [[Катэгорыя:Каралі венгерскія]] [[Катэгорыя:Каралі чэшскія]] [[Катэгорыя:Пржэмысловічы]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя]] 8viusoodcfaq8ungkignrr4b87d9b12 0 205988 5157406 4580621 2026-06-22T18:30:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157406 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Вавоні |Нацыянальная назва = id/Wowoni |Карта = Астравы Паўднёва-Усходняга Сулавесі.svg |Архіпелаг = Вялікія Зондскія астравы |Акваторыя = мора Банда |Краіна = Інданезія |Рэгіён = |Раён = |UTC = UTC+8 |lat_dir = S |lat_deg = 4 |lat_min = 08 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 123 |lon_min = 06 |lon_sec = |CoordScale = |Плошча = 714.8 |Вышыня = 820 |Насельніцтва = 28944 |Год = 2010 |Выява = |Подпіс выявы = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Ваво́ні''' ({{lang-id|Wowoni}} — [[востраў]] у [[Інданезія|Інданезіі]]. Размешчаны на паўднёвы ўсход ад [[Сулавесі (востраў)|Сулавесі]]. Плошча — 714,8 км². Насельніцтва (2010) — {{Num|28944}} чалавек. ==Геаграфія== Вавоні месціцца на паўднёвым усходзе правінцыі [[Паўднёва-Усходні Сулавесі]]. Аддзелены ад астравоў Сулавесі і [[востраў Бутон|Бутон]] вузкімі суднаходнымі [[праліў|пралівам]] (адпаведна каля 6 км і 12 км). Даўжыня - 36 км, найбольшая шырыня - 33,4 км. Даўжыня [[бераг]]авой лініі - 108 км. Мае [[вулкан]]ічнае паходжанне. Фарміраваўся разам з іншымі тэрыторыямі Паўднёва-Усходняга Сулавесі, аднак у 8 тысячагоддзі да н. э. апынуўся ў ізаляцыі ад іншых частак [[суша|сушы]] ў сувязі з падняццем узроўню [[акіян]]а. Рэльеф пагорысты. Найвышэйшы пункт - 820 м. У сярэднім кожныя 50 гадоў адбываюцца моцныя [[землятрус]]ы. [[Клімат]] субэкватарыяльны пасатны. [[Май]] — найбольш дажджлівы месяц. Найбольш цёплы месяц - [[лістапад]], калі сярэдняя тэмпература трымаецца каля +29° C. ==Прырода== На востраве Вавоні захаваліся першародныя [[лес|лясы]], у якіх дамінуюць [[пальмы|пальмавыя]] расліны. На ўзбярэжжы вылучаюцца [[мангры|мангравыя]] зарасці. [[Фаўна]] вострава значна зменена чалавекам, аднак на сушы захаваліся шматлікія [[птушкі]], [[дзікі|дзікія свінні]], [[кажаны]], [[крабы]], [[паўзуны]] і інш. ==Насельніцтва== Востраў Вавоні населены пераважна [[баджа]]. Астравіцяне размаўляюць на асобнай мове [[аўстранезійскія мовы|аўстранезійскага]] паходжання. Асноўныя заняткі — [[сельская гаспадарка]], [[рыбалоўства]], [[марскі гандаль]]. Узровень жыцця на востраве адзін з самых нізкіх у [[Інданезія|Інданезіі]]. Зафіксаваны высокі ўзровень дзіцячай смяротнасці (37 на 1000 жыхароў). == Спасылкі == * [http://www.chinci.com/travel/pax/q/1621333/Pulau+Wowoni/ID/Indonesia/0/ Pulau Wowoni (island)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304190205/http://www.chinci.com/travel/pax/q/1621333/Pulau+Wowoni/ID/Indonesia/0/ |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://islands.unep.ch/IHB.htm Islands of Indonesia]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221119185623/http://islands.unep.ch/IHB.htm |date=19 лістапада 2022 }} * [http://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=PH2005000300 Floristic study of flowering plants in Wowoni Island, S.E. Sulawesi] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140715010726/http://agris.fao.org/agris-search/search.do?recordID=PH2005000300 |date=15 ліпеня 2014 }} * [http://travelingluck.com/Asia/Indonesia/Sulawesi+Tenggara/_1621333_Pulau+Wowoni.html#.U_PkJsWnySo Geographic features & Photographs around Pulau Wowoni] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астравы Інданезіі]] [[Катэгорыя:Вялікія Зондскія астравы]] [[Катэгорыя:Малайскі архіпелаг]] lmxls3iodrbms81tdx8esih47eul5ze 0 206801 5157469 5100408 2026-06-22T20:42:20Z HK-47 9640 /* Тактыка-тэхнічныя характарыстыкі */ дапаўненне 5157469 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Картка ЛА | назва = МіГ-21 | тып = знішчальнік | вытворца = {{сцяг СССР}} [[Сокал, авіябудаўнічы завод|Горкаўскі авіязавод]]<br />{{сцяг СССР}} [[Дукс, завод|ММЗ «Знамя труда»]]<br />{{сцяг СССР}} [[Тбіліскі авіязавод]]<br />{{сцяг Чэхаславакіі}} [[Aero Vodochody]]<ref>[http://www.aero.cz/en/history.html Aero Vodochody: History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110606150014/http://www.aero.cz/en/history.html |date=6 чэрвеня 2011 }}</ref><br />{{сцяг Індыі}} [[Hindustan Aeronautics]]<br />{{сцяг Кітая}}[[Chengdu Aircraft Industry Group]] | выява = MiG-21 Lancer C cropped.jpg | подпіс = <center>МіГ-21 LanceR 'C' ВПС Румыніі<center> | распрацоўшчык = {{сцяг СССР}} [[МіГ, кампанія|ДКБ Мікаяна і Гурэвіча]] | канструктар = [[Арцём Іванавіч Мікаян]] | першы палёт = 16 чэрвеня [[1956]] | пачатак эксплуатацыі = [[1959]] | канец эксплуатацыі = | статус = выкарыстоўваецца | асноўны эксплуатант = {{сцяг Індыі}} [[ВПС Індыі]]<br /> {{сцяг Кітая}} [[ВПС Кітая]]<br /> {{сцяг Сірыі}} [[ВПС Сірыі]] | гады вытворчасці = МіГ-21: 1959 — 1985<br /> J-7/F-7: з [[1967]]<ref name=autogenerated4>[http://www.airwar.ru/enc/fighter/j7.html J-7 (J-7I)]</ref><ref name=autogenerated3>[http://www.airforce-technology.com/projects/j7f7fighteraircraft/ J-7 / F-7, China]</ref><ref name=autogenerated7>[http://bmpd.livejournal.com/361506.html Первые F-7BGI для Бангладеш]</ref> | выпушчана адзінак = 11 496<ref name=autogenerated5>Gordon, Yefim. MiG-21 (Russian Fighters). Earl Shilton, Leicester, UK: Midland Publishing Ltd., 2008. ISBN 978-1-85780-257-3.</ref> (без уліку пабудаваных у [[КНР]])<br />{{сцяг СССР}} [[СССР]]: 10 645 <br />{{сцяг Чэхаславакіі}} [[Чэхаславакія]]: 194<br />{{сцяг Індыі}} [[Індыя]]: 657<br />{{сцяг Кітая}} [[КНР]]: ~2500 J-7/F-7 | кошт распрацоўкі = | кошт адзінкі = | базавая мадэль = | варыянты з асобнымі артыкуламі = [[Chengdu J-7]] | катэгорыя на Вікісховішчы = Mikoyan-Gurevich MiG-21 }} '''МіГ-21''' (аб’ект Е-5, самалёт І-500, па [[Кодавыя пазначэнні НАТА|кадыфікацыі НАТА]]: Fishbed — ''«Пласт, багаты скамянелымі рэшткамі рыб»''<ref>Военная авиация. Книга 2. — Мн.: Попурри, 2000. — С. 380.</ref>) — савецкі шматмэтавы [[знішчальнік]], распрацаваны [[МіГ, кампанія|ВКБ Мікаяна і Гурэвіча]] у сярэдзіне [[1950-я|1950-х]] гадоў. МіГ-21 стаў першым самалётам КБ МіГ з трохвугольным крылом. Самы распаўсюджаны звышгукавы баявы самалёт у свеце<ref>{{Cite web |url=http://army-news.ru/2012/02/istrebitel-mig-21-letayushhij-kalashnikov/ |title=Истребитель МиГ-21 — «летающий Калашников» |access-date=9 верасня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715022410/http://army-news.ru/2012/02/istrebitel-mig-21-letayushhij-kalashnikov/ |archivedate=15 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Выпускаўся серыйна ў [[СССР]] з 1959 па 1985 год, а таксама ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]], [[Індыя|Індыі]] і [[Кітай|Кітаі]]. Ужываўся ў многіх узброеных канфліктах. Дзякуючы масавасці вытворчасці, адрозніваўся вельмі нізкім сабекоштам: МіГ-21МФ, прыкладам, каштаваў танней, чым [[БМП-1]]<ref name=autogenerated4 />. Усяго ў СССР, Чэхаславакіі і Індыі было выпушчана 11 496 МІГ-21<ref name=autogenerated5 />. Чэхаславацкая копія МІГ-21 выраблялася пад назвай S-106. Кітайская копія МІГ-21 выпускалася пад назвай J-7 (для [[Народна-вызваленчая Армія Кітая|НВАК]]), а яе экспартная версія F7 працягвае выпускацца і ў наш час<ref name=autogenerated7 /><ref>[http://www.airwar.ru/enc/fighter/j7-2.html J-7II]</ref>.Па стане на 2012 год у Кітаі было выпушчана каля 2500 J-7/F-7<ref name=autogenerated3 /><ref>[http://www.armstrade.org/includes/periodics/mainnews/2012/0227/085511790/detail.shtml «Ченгду», «Локхид Мартин» и «Сухой» идут вровень по количеству прогнозируемого экспорта истребителей в 2012—2015 гг.]</ref><ref>[http://www.armstrade.org/includes/periodics/news/2011/0513/11158160/detail.shtml ВВС Нигерии в результате аварии потеряли первый из поставленных Китаем в 2010 году истребитель FT-7NI]</ref>. == Распрацоўка == [[Файл:MiG-21 cockpit.jpg|thumb|left|Кабіна МіГ-21]] МІГ-21 з’яўляецца першым савецкім рэактыўным [[Пакаленні рэактыўных знішчальнікаў|знішчальнікам другога пакалення]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070422051528/http://www.profile.ru/items/?item=23335 Что такое «поколения» истребителей? Журнал «Профиль».]</ref>, што мае на ўвазе выкарыстанне ракет як асноўнага ўзбраення і хуткасці каля M=2. Цяга рухавіка першых МіГ-21 была нават менш сумарнай цягі дзвюх [[РД-9]] на [[МІГ-19]], але за кошт ужывання шмат рэжымнага паветразаборніка змяняльнага ўваходнага перасеку з цэнтральным целам атрымалася падняць максімальную хуткасць самалёта больш чым на 700 км/г. На першай мадыфікацыі (МіГ-21Ф), як і на МіГ-19, асноўнай зброяй былі 2 гарматы калібру 30 мм і някіраваныя ракеты, але ўжо наступныя мадыфікацыі маглі несці кіраваныя ракеты класа «паветра-паветра». МІГ-21 быў лёгкім, манеўраным самалётам, што вельмі дапамагло яму ў змаганні з амерыканскім [[F-4|F-4 «Фантом» II]] у [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайне]]. Бо амерыканскія ракеты «[[AIM-9 Sidewinder]]» і «[[AIM-7 Sparrow]]» былі яшчэ недасканалыя, савецкаму знішчальніку было няцяжка здзейсніць манеўр ухілення і ашукаць ракету. Вынік гэтых бітваў паўплываў на далейшыя пагляды амерыканскіх ВПС на знішчальнікі: стала ясна, што гібрыд штурмавіка і знішчальніка не з’яўляецца ідэальным развязкам, і што блізкія манеўраныя баі зусім не зыйшлі ў мінулае. У СССР, у сваю чаргу, зрабілі выснову, што дзве ракеты — нікчэмна мала, і наступныя мадыфікацыі МІГ-21 былі здольныя ўжо несці чатыры ракеты паветра-паветра. Апроч таго, ужо выпушчаныя самалёты дапрацоўваліся (а на новых самалётах гэта выраблялася на заводзе-вытворцы) пад гарматнае ўзбраенне і неслі пад фюзеляжам 23-мм гармату [[ГШ-23Л]]. Далейшым развіццём самалёта МІГ-21 сталі мадыфікацыі з усталёўкай спачатку [[Р-13-300]] з цягай 63 кН, потам рухавіка [[Р-13Ф-300]] з цягай 65 кН надалей рухавіка [[Р-25-300]] з цягай 71 кН, што ў выніку на тону павялічыла падрыхтаваную вагу самалёта. Мадыфікацыя з рухавіком Р-25-300, прынятая на ўзбраенне ў 1972 годзе, звалася МІГ-21біс і магла цалкам канкураваць па ЛТХ са сваім тагачасным амерыканскім канкурэнтам — [[F-16|F-16A]] (прынятым на ўзбраенне ў 1979 годзе), моцна саступаючы яму па масе карыснай нагрузкі і авіёніцы. У 1977 годзе са з’яўленнем [[МіГ-29]] самалёт канчаткова састарэў і пачаў паступова выцясняцца новымі. Распрацаваная ў 1993 годзе апошняя мадыфікацыя МіГ-21 была абсталявана магутнай БРЛС «Дзіда», новай электрычнай сістэмай і прыстасавана для нясення сучаснай зброі. Гэта мадыфікацыя прызначалася для продажу на экспарт, а таксама мадэрнізацыі старых МіГ-21, якія стаяць на ўзбраенні ў замежных краін. == Характарыстыкі самалёта агульныя для ўсіх мадыфікацый == * '''Колькасць рухавікоў:''' 1 * '''[[Экіпаж]]:''' 1 чалавек (апроч двухмесных навучальных мадыфікацый) * '''[[Даўжыня]]:''' 14,10 метраў * '''[[Вышыня]]:''' 4,71 метра * '''Размах крыла:''' 7,15 метров * '''Плошча крыла:''' 22,95 м² Характарыстыка чэхаславацкага S-106 (МіГ 21Ф-13) Aero S-106: * Экіпаж: 1 чалавек * Даўжыня: 15,76 м * Размах крыла: 7,154 м * Вышыня: 4,1 м * Плошча крыла: 23,0 м? * Маса пустога: 4871 кг * Нармальная ўзлётная маса: 7100 кг * Сілкавальная ўсталёўка: 1 × Туманскі Р11Ф-300 * Максімальная хуткасць: 2125 км/г * Далёкасць: 1580 км * Практычная столь: 19000 м * Узбраенне: 1×30 мм НР-30 гармата, 2x 500 кг бомбаў, 2x КР K-13 == Мадыфікацыі == === Першае пакаленне === * '''МіГ-21Ф''' (тып 72) (1959) — франтавы знішчальнік. Узбраенне: дзве ўбудаваныя 30-мм гарматы [[НР-30]] і два падкрылавых [[Пілон (авіяцыя)|пілона]] для падвескі блокаў некіраваных ракет [[С-5 (НАР)|С-5]] (па 16 ракет у кожным блоку), ракет [[С-24 (НАР)|С-24]], бомбаў ці запальных бакаў. Рухавік Р-11Ф-300, цяга без фарсажу — 3880 кгс, на фарсажы — 5740 кгс. Радыёлакатара не было. Выпускаўся ў 1959—1960 гадах на горкаўскім авіязаводзе. Усяго пабудавана 83 асобніка. [[Файл:Mig21F13web.jpg|thumb|right|МіГ-21Ф-13.]] [[Файл:Mig21PFfamilyweb.jpg|thumb|right|Mig 21 Fishbed D.]] [[Файл:Mig21fishbedHfamilyweb.jpg|thumb|right|Mig 21 fishbed H/J S, R, SMT, MF]] * '''МіГ-21Ф-13''' (тып 74) (1960) — франтавы знішчальнік. З’явілася магчымасць падвешваць на падкрылавых пілонах кіраваныя ракеты «паветра-паветра» К-13 (Р-3С). Знята адна з гармат, што дазволіла павялічыць запас паліва на 140 літраў. Апроч гэтага, пад фюзеляжам на цэнтральным пілоне самалёт мог несці падвесны паліўны бак. Рухавік Р-11Ф2-300, цяга без фарсажу — 3950 кгс, на фарсажы — 6120 кгс. Радыёлакатара не было. Выпускаўся з 1960 па 1965 год на горкаўскім і маскоўскім авіязаводах. На палегчанай мадэлі гэтай мадыфікацыі пад назвай Е-66 у 1960 годзе ўсталяваны рэкорд хуткасці на замкнёным 100 км маршруце; дасягнута сярэдняя хуткасць 2149 км/г, а на асобных пляцоўках 2499 км/г. А 28 красавіка 1961 г. пастаўлены абсалютны рэкорд вышыні 34714 м. === Другое пакаленне === * '''МіГ-21П''' (1960) — вопытны ўсепагодны знішчальнік-перахопнік; абсталяваны радыёлакатарам ЦД-30Т і апаратурай каманднага навядзення «Блакіт», якая дазваляе самалёту ўзаемадзейнічаць з сістэмай аўтаматызаванага кіравання вынішчальнай авіяцыяй «Паветра-1». Рухавік Р-11Ф-300 (як на МІГ-21Ф), прыцэл АСП-5НДН. На гэтай мадыфікацыі была знята і другая гармата. Узбраенне складалася толькі з дзвюх кіраваных ракет К-13 (Р-3С). У той час узяло верх меркаванне што ракеты могуць цалкам замяніць гарматы (амерыканскі [[F-4 Phantom II|Фантом]] таксама атрымаў гармату толькі ў 1967). [[В’етнамская вайна]] дашчэнту разбіла гэту аблуду. Заміж ракет К-13 на пілоны можна было падвешваць бомбы і некіраваныя ракеты. Да чэрвеня 1960 г. была выраблена невялікая ўсталявальная серыя перахопнікаў МІГ-21П. Аднак на гэтым яго будаванне скончылася, а ў масавую вытворчасць пайшла наступная мадыфікацыя — ПФ. * '''МіГ-21ПФ''' (тып 76) (1961) — усепагодны перахопнік; абсталяваны апаратурай каманднага навядзення «Блакіт», якая дазваляе самалёту ўзаемадзейнічаць з сістэмай аўтаматызаванага кіравання вынішчальнай авіяцыяй «Паветра-1». Ад папярэдняй мадыфікацыі адрозніваўся магутнейшым рухавіком Р-11Ф2-300 (як на МІГ-21Ф-13), новым радыёлакатарам ЦД-30ТП (РП-21), і прыцэлам ГЖ-1. Серыйна выпускаўся з 1961 года на горкаўскім і маскоўскім авіязаводах. * '''МіГ-21ПФС''' (выраб 94)(МіГ-21ПФ(СПС)) (1963) — падварыянт МіГ-21ПФ. Літара «С» азначае «садзьмуванне памежнага слоя» (СПС). Вайскоўцы хацелі, каб МІГ-21 можна было лёгка эксплуатаваць з грунтовых аэрадромаў. Для гэтага была распрацавана сістэма сдзьмування памежнага слоя з закрылкаў. Пад гэту сістэму былі дапрацаваны рухавікі, што атрымалі назву Р-11-Ф2С-300, з адборам паветра ад кампрэсара. У выпушчаным становішчы да ніжніх паверхняў закрылкаў падавалася адабранае ад кампрэсара паветра, што рэзка палепшыла ўзлётна-пасадкавыя характарыстыкі самалёта. Ужыванне СПС дазволіла скараціць даўжыню прабегу ў сярэднім да 480 м, а пасадкавую хуткасць да 240 км/г. На самалёце маглі ўсталёўвацца два стартавых паскаральніка СПРД-99 для скарачэння даўжыні разбегу. Усе гэтыя новаўвядзенні ўсталёўваліся і на ўсіх наступных мадыфікацыях. Самалёты «ПФ» і «ПФС» выпускаліся ў 1961—1965 гадах. * '''МіГ-21ФЛ''' (тып 77) (1964) — экспартная мадыфікацыя МіГ-21ПФ для [[Індыя|Індыі]]. Спрошчана радыёэлектроннае абсталяванне; замест радыёлакатара РП-21 пастаўлены Р-2Л. Замест рухавіка Р-11Ф2-300 пастаўлены Р-11Ф-300, як на ранняй версіі МІГ-21П. Выпускаўся ў 1964—1968 гадах на горкаўскім і маскоўскім авіязаводах. Пастаўляўся ў Індыю з 1964 года, у разабраным выглядзе. Некаторая колькасць МІГ-21ФЛ трапіла і ў савецкія ВПС. Таксама выпускаўся ў Індыі па ліцэнзіі. * '''МіГ-21ПФМ''' (выраб 94) (1964) — Нястачай мадыфікацый ПФ/ПФС была адсутнасць гарматнага ўзбраення (хоць у той час яно памылкова і лічылася састарэлым). Таму ў новай мадыфікацыі была прадугледжана магчымасць падвескі гарматнага кантэйнера ГП-9 з дубальтовай 23-мм гарматай ГШ-23Л на цэнтральным пілоне. Пад мантаж кантэйнераў ГП-9 былі дапрацаваны і індыйскія МіГ-21ФЛ. Таксама высветлілася, што ў некаторых сітуацыях ракеты з радыёлакацыйным навядзеннем пераважней, чым з цеплавым, напрыклад, ва ўмовах хмарнасці ці туману. Таму нараду з ракетамі Р-3С (Да-13), самалёт ПФМ атрымаў магчымасць несці ракеты РС-2УС (Да-5МС) з радыёлакацыйнай сістэмай навядзення; для гэтага некалькі дапрацавалі бартавую РЛС, што атрымала ў гэтай мадыфікацыі пазначэнне РП-21М. Пазней да РП-21М былі дапрацаваны радыёлакацыйныя прыцэлы на МІГ-21ПФС. Сярод іншых удасканаленняў: усталяваны запытнік-адказнік СРЗО-2М «Хром-Нікель» (выд.023М), люстэрка для агляду задняй паўсферы (перыскоп), новае катапультавае крэсла КМ-1М, інфрачырвоны візір «Самацвет», новы прыцэл АСП-ПФ спалучаны з РЛС і ІЧ-візірам, і г.д. Серыйная вытворчасць МІГ-21ПФМ для ВПС Савецкага Саюзу вялося на заводзе № 21 у Горкім з 1964 па 1965. На маскоўскім заводзе «Сцяг Працы» дадзеная мадыфікацыя будавалася на экспарт з 1966 па 1968. * '''МіГ-21Р''' (1965) — выведвальны варыянт МіГ-21. Пад фюзеляжам на адмысловым абцякальным трымальніку ўсталёўваліся зменныя кантэйнеры з выведвальным абсталяваннем. Самалёты таксама камплектаваліся апаратурай радыёэлектроннай барацьбы на заканцоўках крыла. Апроч выведвальнага абсталявання, на МІГ-21Р прадугледжвалася размяшчэнне такога ж узбраення, як і на знішчальніку ПФМ, за выключэннем гарматнай гандолы ГП-9 і падвеснага паліўнага бака на падфюзеляжным пілоне. Усе папярэднія мадыфікацыі мелі толькі 2 падкрылавых пілона. МІГ-21Р і ўсе наступныя мадыфікацыі мелі ўжо 4. Мабыць, спрадвечна гэта было выклікана патрэбай павялічыць далёкасць лёту ў выведніка: бо на падфюзеляжны пілон ужо няможна было падвесіць дадатковы паліўны бак — на яго месцы размешчана выведвальная апаратура; калі ж заняць падвеснымі паліўнымі бакамі падкрылавыя пілоны, тое няма куды будзе падвесіць ракеты, і самалёт стане зусім бяззбройным. У змаганні за павышэнне далёкасці лёту запас паліва ва ўнутраных баках быў павялічаны і дасягнуў 2800 літраў, але гэтага было недастаткова. Затое са з’яўленнем двух дадатковых падкрылавых пілонаў праблема была вырашана. Зараз самалёт нёс выведвальную апаратуру пад фюзеляжам, два падвесных паліўных бака па 490 літраў на падкрылавых пілонах, і яшчэ два падкрылавых пілона маглі несці ўсю наменклатуру ўзбраення, як і папярэдняя мадыфікацыя «ПФМ». МІГ-21Р выпускаўся на Горкаўскім авіязаводзе № 21 у 1965—1971 гадах. === Трэцяе пакаленне === * '''МіГ-21С''' (выраб 95) (1965) — новым этапным крокам развіцця МіГ-21 стала з’яўленне новай бартавой радыёлакацыйнай станцыі РП-22, якая атрымала назву «Сапфір-21» ці скарочана С-21 (адсюль і літара «С» у назве мадыфікацыі). Станцыя мела больш высокія характарыстыкі, чым РП-21: пры тых жа кутах сканавання далёкасць выяўлення цэлі тыпу «бамбардзіроўшчык» дасягнула 30 км, а далёкасць суправаджэння павялічылася з 10 да 15 км. Але галоўнае — яна дазваляла ўжываць новыя ракеты Р-3Р (К-13Р) з паўактыўнай радыёлакацыйнай галоўкай саманавядзення і павялічанай далёкасцю пуску. Гэта змяняла тактыку ўжывання самалёта: калі раней, пусціўшы радыёракету РС-2-УС, лётчык быў змушаны паўтараць усе манеўры цэлі, каб весці яе праменем станцыі РП-21 аж да моманту паразы, тое зараз ад яго патрабавалася толькі «падсвятляць» цэль з дапамогай «Сапфіра», падаючы ракеце самой ганяцца за супернікам. Тыповым узбраеннем МіГ-21С сталі 4 кіраваныя ракеты: 2 з інфрачырвонай галоўкай саманавядзення Р-3С, і 2 з радыёлакацыйнай ГСН Р-3Р. Ды яшчэ пад фюзеляжам на цэнтральным пілоне гандола ГП-9 з гарматай ГШ-23. Новы [[аўтапілот]] АП-155 дазваляў не толькі захоўваць становішча машыны адносна трох восяў, але і прыводзіць яе да гарызантальнага лёту з кожнага становішча з наступнай стабілізацыяй вышыні і курса. У склад бартавога абсталявання ўвялі ўдасканаленую апаратуру навядзення на цэль «Блакіт-М» і новую станцыю папярэджання пра апрамяненне СПЗ-10. МІГ-21С выпускаўся серыйна ў Горкім у 1965-68 гг толькі для савецкіх ВПС. : Характарыстыкі МІГ-21С: :: Тып рухавіка: Р-11Ф2С-300 :: Цяга: :::: без фарсажу 3900 кгс :::: на фарсажы 6175 кгс :: Максімальная хуткасць: :::: на вышыні 2230 км/г :::: ля зямлі 1300 км/г :: Практычная столь 18000 метраў :: Макс. эксплуатацыйная перагрузка 8 :: Далёкасць лёту МІГ-21С на вышыні 10 км: :::: без падвесных паліўных бакаў — 1240 км :::: з адным падфюзеляжным ПТБ на 490 л — 1490 км :::: з трыма ПТБ на 490 л — 2100 км. * '''МіГ-21СН''' (1965) — падварыянт МіГ-21С, здольны несці на цэнтральным (падфюзяляжным) пілоне атамную бомбу РН-25 (пазней — і іншых тыпаў). Літара «Н» — ад слова «носьбіт». Выпускаўся серыйна з 1965 года. * '''МіГ-21СМ''' (тып 15) (1968) — МІГ-21СМ быў далейшым развіццём МІГ-21С. На ім быў пастаўлены магутнейшы рухавік Р-13-300, які валодаў да таго ж павялічаным запасам газадынамічнай устойлівасці і шырокім дыяпазонам рэжымаў фарсажу з плаўнай зменай цягі. Цяга без фарсажу — 4070 кгс, на фарсажы — 6490 кгс. У параўнанні з самалётамі папярэдніх мадыфікацый мае лепшыя разгонныя характарыстыкі і хуткаўздымнасць. Максімальная эксплуатацыйная перагрузка павялічана да 8,5 g. <br />Папярэднія мадыфікацыі маглі несці дубальтовую гармату ГШ-23 у падвесным кантэйнеры ГП-9, які мацаваўся на цэнтральным пілоне. Аднак такім чынам кантэйнер займаў цэнтральны пілон, на якім мог бы быць падвесны паліўны бак, бомба, ці кантэйнер з выведвальнай апаратурай. Апроч таго В’етнамская вайна ясна паказала, што гармата патрэбна знішчальніку не часам у адменных выпадках, а заўсёды — пры кожным баявым вылеце. Улічваючы ўсё гэта, МІГ-21СМ атрымаў убудаваную ў фюзеляж гармату ГШ-23Л з боекамплектам у 200 снарадаў. С укараненнем убудаванай гарматы аптычны прыцэл АСП-ПФ быў заменены прыцэлам АСП-ПФД.<br />З-за ўбудаванай гарматы давялося крыху зменшыць запас паліва — да 2650 літраў. Каб кампенсаваць гэта, быў распрацаваны новы падвесны бак аб’ёмам 800 літраў, прытым адлегласць ад яго да зямлі засталася ранейшай. Гэты бак можна было падвешваць толькі на цэнтральным пілоне, падкрылавыя маглі несці толькі 490-літровыя бакі.<br />На чатырох падкрылавых пілонах у розных спалучэннях маглі падвешвацца ракеты Р-3С, Р-3Р, блокі УБ-16-57 ці УБ-32-57 (першыя нясуць 16, другія — 32 некіраваныя ракеты С-5), некіраваныя ракеты С-24, бомбы і запальныя бакі калібрам да 500 кг. Максімальная маса баявой нагрузкі — 1300 кг. Самалёт таксама можа абсталёўвацца аэрафотаапаратам АФА-39. Апроч таго, у 1968 на ўзбраенне МІГ-21 паступіла кіраваная ракета «паветра-зямля» Х-66.<br />Знішчальнікі МІГ-21СМ будаваліся ў 1968—1971 гадах толькі для ВПС Савецкага Саюзу заводам № 21 у Горкім. * '''МіГ-21М''' (тып 96) (1968) — МІГ-21М уяўляе сабою экспартную мадыфікацыю знішчальніка МІГ-21С. Ён гэтак жа меў 4 падкрылавых пілона і такі ж рухавік Р-11Ф2С-300, але ў яго быў менш дасканалы чым РП-22С радыёпрыцэл — РП-21М, і адпаведна замест ракет Р-3Р на самалёт падвешваліся больш старыя РС-2УС. Аднак у адным аспекце МІГ-21М перасягаў мадыфікацыю «С»: на ім была ўсталявана ўбудаваная ў фюзеляж гармата ГШ-23Л, гэтак жа як і на пабудаваным для савецкіх ВПС навейшым МІГ-21СМ. Самалёт будаваўся на маскоўскім заводзе «Сцяг Працы» з 1968 па 1971 гады. У 1971 г. ліцэнзія на яго вытворчасць была перададзена Індыі. * '''МіГ-21МФ''' (1969) — мадыфікацыя МІГ-21СМ для паставак на экспарт. Самалёт меў такі ж рухавік Р-13-300, тую ж радыёлакацыйную станцыю РП-22 «Сапфір-21» і такі ж комплекс узбраення, як «СМ». Фактычна «МФ» амаль не адрозніваўся ад «СМ». Упершыню экспартная мадыфікацыя МІГ-21 ні ў чым не саступала свайму прататыпу прызначанаму для СССР (праўда з’явілася на год пазней). Некаторыя самалёты мадыфікацыі «МФ» трапілі і ў савецкія ўзброеныя сілы. МІГ-21МФ выпускаўся серыйна на маскоўскім заводзе «Сцяг Працы» ў 1969—1974 гадах. Апроч таго, ужо пасля гэтага, у 1975—1976 гадах, 231 знішчальнік гэтай мадыфікацыі выпусціў горкаўскі авіязавод. МІГ-21МФ пастаўляўся ў многія краіны. У ходзе [[Ірана-іракская вайна|Ірана-Іракскай]] вайны ён збіў іранскі [[F-14]]<ref>[http://wunderwaffe.narod.ru/Magazine/AirWar/114/02.htm МиГ-21. Часть 2]</ref> (ЗША пастаўлялі гэты найноўшы самалёт Ірану ў апошнія гады кіравання Шаха). МІГ-21МФ выпускаўся ў Індыі і ў Кітаі ;Мадыфікацыі СМТ и МТ (1971) Уяўлялі сабою мадыфікацыі знішчальнікаў «ГЛ» і «МФ» з павялічаным запасам паліва і магутнейшым рухавіком Р-13Ф-300. [[Файл:MiG 21 SMT - Altenburg-Nobitz.jpg|thumb|right|МІГ-21СМТ. Звернеце ўвагу на разадзьмуты «карак» самалёта. Там знаходзіцца паліўны бак № 7. За кошт павелічэння яго памераў і была падвышана агульная ёмістасць паліўных бакаў.]] * '''МіГ-21СМТ''' (тып 50) (1971)- машына прызначалася для Савецкіх ВПС. На ёй быў усталяваны магутнейшы рухавік Р-13Ф-300, які мае апроч звычайнага фарсажу, «надзвычайны фарсаж». Гэта дазволіла ў лёце ля зямлі з хуткасцю гуку павялічыць цягу на 1900 кгс у параўнанні з рухавіком Р13-300. : Агульны запас паліва ва ўнутраных баках быў павялічаны да 3250 л. Аднак з-за павелічэлай вагі і аб’ёму кіравальнасць самалёта пагоршылася. І хоць у некаторых сітуацыях большы запас паліва перакрываў гэту нястачу<ref>[http://army.lv/ru/mig-21/844/471 «Чебурашка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120406015706/http://army.lv/ru/mig-21/844/471 |date=6 красавіка 2012 }}</ref>, усё ж падчас вытворчасці ёмістасць паліўных бакаў зменшылі да 2880 літраў — гэтулькі ж, колькі і на наступнай мадыфікацыі МІГ-21біс. У літаратуры самалёты МІГ-21СМТ са зменшанымі да ўзроўню МІГ-21біс паліўнымі бакамі часам хібна завуць «МІГ-21СТ». : МІГ-21СМТ выпускаўся ў 1971—1973 гадах на Горкаўскім авіязаводзе. Усяго быў выпушчаны 281 знішчальнік. У ВПС СССР яны выкарыстоўваліся не толькі ў якасці знішчальнікаў, але і як носьбіты тактычнай ядзернай зброі. У НАТА МІГ-21СМТ атрымаў кодавае пазначэнне Fishbed-K. * '''МіГ-21МТ''' (1971) — экспартны варыянт знішчальніка «СМТ» (ці можна сказаць што гэта мадыфікацыя «МФ» з павялічаным запасам паліва і рухавіком Р-13Ф-300). Самалёт пачалі выпускаць на Маскоўскам заводзе «Сцяг Працы» ў 1971 г., аднак было пабудавана ўсяго 15 асобнікаў, дый тыя ўрэшце трапілі ў савецкія ВПС. ;Мадыфікацыя МиГ-21біс (1972) [[Файл:Mig21bisweb.jpg|thumb|right|МіГ-21біс.]] [[Файл:MiG-21bis Cápeti 02.jpg|thumb|right|МіГ-21біс у вугорскім музеі. На вонкавым падкрылавым і падфюзеляжным пілонах бачны падвесныя паліўныя бакі. На ўнутраным падкрылавым — блок некіраваных ракет С-5.]] * '''МІГ-21біс''' — апошняя і найболей дасканалая мадыфікацыя з усяго велізарнага сямейства «дваццаць першых», выпусканых у СССР. Галоўнай новаўвядзеннем стаў рухавік Р-25-300, які развіваў цягу без фарсажу 4100 кгс, на фарсажы — 6850 кгс, а на надзвычайным фарсажы — 7100 кгс (па некаторых крыніцах — нават 9900 кгс). Фарсаж зараз распальваўся за карацейшы час. Хуткаўздымнасць машыны павялічылася амаль у 1,6 разу.<br /> Паколькі высветлілася, што занадта вялікі запас паліва на МІГ-21СМТ (3250 літраў) пагаршае лётныя характарыстыкі, на МІГ-21бис аб’ём унутраных бакаў зменшылі да 2880 л. Такім чынам, пасля доўгіх пошукаў было дасягнута аптымальнае спалучэнне аэрадынамікі самалёта і аб’ёму яго паліўнай сістэмы.<br /> На самалёце таксама ўсталёўваліся: больш дасканалая РЛС «Сапфір-21М» (С-21М ці РП-22М), дапрацаваны аптычны прыцэл, што дазволіў зняць абмежаванні пры стральбе з гарматы пры вялікіх перагрузках, і новая сістэма аўтаматызаванага кантролю стану самалёта і рухавіка, што скараціла час тэхнічнага абслугоўвання. Рэсурс МІГ-21біс дасягнуў 2100 гадзін.<br /> На самалёце захаваліся перашкодаабароненая лінія сувязі «Блакіт-М», якая забяспечвае ўзаемадзеянне з наземнай аўтаматызаванай сістэмай кіравання «Паветра-1»; катапультавае крэсла КМ-1М, прымальнік паветранага ціску ПВД-18. У НАТА гэтыя знішчальнікі атрымалі кодавую назву Fishbed L.<br /> Падчас вытворчасці самалёты МІГ-21біс сталі абсталёўваць пілатажна-навігацыйным комплексам (ПНК) «Палёт-ОІ», прызначаным для выканання заданняў блізкай навігацыі і заходу на пасадку пры аўтаматычным і дырэктарным кіраванні. У склад комплексу ўваходзяць: * сістэма аўтаматычнага кіравання САУ-23ЕСН, што ўяўляе сабой спалучэнне электроннай вылічальнай прылады з індыкатарамі камандаў і аўтапілотам, што адпрацоўвае гэтыя каманды * сістэма блізкай навігацыі і пасадкі РСБСН-5С * антэна-фідарная сістэма Піён-Н Апроч таго, комплекс выкарыстоўвае сігналы гідрадатчыка АГД-1, курсавыя сістэмы КСІ, датчыка паветранай хуткасці ДВС-10 і датчыка вышыні ДВ-30. Звонку МІГ-21біс з сістэмай «Палёт-ОІ» адрозніваўся дзвюма невялікімі антэнамі, размешчанымі пад паветразаборнікам і над кілем. Ва Ўсходняй Еўропе такія знішчальнікі атрымала толькі [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]]. Там яны атрымалі лакальнае пазначэнне МІГ-21біс-САК(САУ), што азначала «МІГ-21біс з сістэмай аўтаматычнага кіравання». У НАТА МІГ-21біс з сістэмай «Палёт-ОІ» атрымалі кодавае пазначэнне Fishbed-N. МІГ-21біс выпускаўся з 1972 па 1985 год на Горкаўскім авіязаводзе № 21; усяго было выпушчана 2013 асобнікаў. Адной з першых гэтыя знішчальнікі закупіла Фінляндыя. Першыя самалёты былі дастаўлены туды ў 1977, дзе яны замянілі МІГ-21Ф-13. У Індыі «бісы» па ліцэнзіі не выпускаліся, але заводам HAL у Насіцэ было сабрана прыкладна 220 знішчальнікаў з камплектаў, пастаўленых з Савецкага Саюзу. Зборка апошняга індыйскага МІГ-21біс завяршылася ў 1987 г. Апроч удасканальвання самага самалёта, працягвалі з’яўляцца новыя ракеты. У 1973 годзе з’явіліся '''Р-13М''' з цеплавой галоўкай саманавядзення, што ўяўляе сабой глыбокую мадэрнізацыю Р-3С; і лёгкая манеўраная ракета блізкага бою '''[[Р-60]]'''. Прытым 2 з 4 падкрылавых пілонаў МіГ-21 маглі несці спараную падвеску з дзвюма ракетамі Р-60. Такім чынам агульны лік кіраваных ракет дасягаў 6. У цэлым лік магчымых камбінацый узбраення склаў 68 (на знішчальніках ранніх мадыфікацый яно было роўнае 20). Частка самалётаў МІГ-21біс аснашчалася абсталяваннем для падвескі ядзернай бомбы. === Двухмесныя навучальна-трэнавальныя мадыфікацыі === * '''МіГ-21У''' (1962) — навучальна-трэнавальны знішчальнік. * '''МіГ-21УС''' (1966) — навучальны фронтовый знішчальнік, абсталяваны рухавіком Р-11Ф2С-300. * '''МіГ-21УМ''' (1971) — навучальны франтавы знішчальнік з мадэрнізаваным БРЭО. === Іншыя === * '''М-21''' (М-21М) (1967) — высокаманеўраны радыёкіраваны самалёт-мішэнь. * '''МіГ-21І''' (1968) — самалёт-аналог звышгукавога пасажырскага самалёта [[Ту-144]]. Прызначаўся для даследавання паводзін самалётаў схемы «бясхвостка». Было пабудавана 2 асобніка. Першы быў страчаны 26 ліпеня 1970 года (лётчык В. Канстанцінаў загінуў), другі цяпер з’яўляецца экспанатам Цэнтральнага музея ВПС у Моніна. === Мадэрнізацыі === * '''МіГ-21-93''' (1994) — мадэрнізацыя серыйных МіГ-21біс для [[ВПС Індыі]] (пасля атрымаў назву MiG-21UPG Bison). РСК «МіГ» супольна з Ніжагародскім авіяцыйным заводам «Сокал» у кааперацыі з іншымі расійскімі прадпрыемствамі (НІІР «Фазатрон») распрацавала праграму мадэрнізацыі самалётаў сямейства МіГ-21, якая накіравана на пашырэнне наменклатуры і рэжымаў ужывання ўзбраення, што дазволіць ім паспяхова эксплуатавацца ў ВПС розных краін на працягу яшчэ шэрага гадоў. Па баявых магчымасцях мадэрнізаваныя самалёты МіГ-21 не саступаюць сучасным знішчальнікам чацвёртага пакалення. ВПС Індыі ў 1998—2005 гадах правялі глыбокую мадэрнізацыю 125 знішчальнікаў МІГ-21 на базе распрацаванага РСК «МІГ» праекта МІГ-21-93. Пры мадэрнізацыі знішчальнік МІГ-21біс атрымаў новую сістэму кіравання ўзбраеннем са шматфункцыйнай БРЛС «Дзіда», нашлемнай сістэмай цэлеўказання, апаратурай адлюстравання інфармацыі на аснове сучаснага індыкатара на лобавым шкле і шматфункцыйнага дысплея. БРЛС «Дзіда», распрацаваная Карпарацыяй «НІІР „Фазатрон“», мае павышаную далёкасць дзеяння. БРЛС забяспечвае выяўленне і атаку цэляў (у тым ліку, ракетамі сярэдняй далёкасці) у вольнай прасторы і на фоне зямлі, а таксама выяўленне радыёлакацыйна-кантрасных надводных і наземных цэляў. БРЛС «Дзіда» здольная суправаджаць да 8 цэляў і забяспечвае адначасную атаку дзвюх найболей небяспечных з іх. Ва ўзбраенне знішчальніка дадаткова ўлучаюцца кіраваныя ракеты «паветра-паветра» РВВ-АЕ, Р-27Р1, Р-27Т1 і Р-73Э і бомбы КАБ-500Кр што карэктуюцца. Паралельна з мадэрнізацыяй падоўжаны рэсурс і тэрміны службы самалёта. * у 1993 годзе на выставе авіятэхнікі ў Ле-Буржэ Ізраіль прэзентаваў мадэрнізаваны варыянт знішчальніка МІГ-21, пераабсталяванае ў штурмавік для нанясення ўдараў па марскіх і наземных цэлях. На самалёт было ўсталявана новае радыёэлектроннае, навігацыйнае і прыцэльнае абсталяванне, а таксама сістэма катапультавання лётчыка, спрадвечна распрацаваная для тактычнага знішчальніка «[[IAI Lavi|Лаві]]». Ліхтар кабіны, што складаўся з трох частак, замяняўся на суцэльнае шкленне. Кошт праграмы мадэрнізацыі аднаго самалёта складаў 1-4 млн даляраў, у залежнасці ад усталяванага абсталявання<ref>Израиль // «Зарубежное военное обозрение», № 7, 1993. — с. 61</ref>. * '''MIG-21-2000''' (1998) — праект мадэрнізацыі серыйных МіГ-21біс і МіГ-21МФ, распрацаваны ізраільскім канцэрнам «Таасія авіріт» і карпарацыяй IAI<ref>[http://www.iai.co.il/16730-25350-EN/MediaRoom_NewsArchives_1998.aspx IAI’s MIG-21-2000 Completes Series of Test Flights]</ref><ref>[http://www.airwar.ru/enc/fighter/mig212.html MIG-21 2000]</ref>. Прадугледжваў пераабсталяванне кабіны і ўсталёўку новага радыёэлектроннага абсталявання<ref>Израиль // «Зарубежное военное обозрение», № 5, 1998. — с. 59-60</ref>. == Баявое ўжыванне == === [[Вайна ў В’етнаме]] === [[Файл:Mig 21MF.jpg|thumb|300px|В’етнамскі МіГ-21]] Баявая дзейнасць МіГ-21 у В’етнаме пачалася ў красавіку 1966 года, калі ён прыйшоў на дапамогу [[МіГ-17]], што ваяваўу цяжкіх умовах. Маленькі, хуткі і досыць манеўраны, Міг-21 зрабіўся сур’ёзным супернікам для [[F-4 Phantom II|McDonnell Douglas F-4 Phantom II]]. ЗША былі змушаны нават пачаць праграму па адпрацоўцы тактыкі паветранага бою з МіГ-21. Ролю МіГ-21 пры адпрацоўцы выконваў [[Northrop F-5]].<br /> <br /> У В’етнаме пілоты МІГ-21 прытрымваліся савецкай дактрыны паветранага бою, выкарыстоўваючы навядзенне са станцыі наземнага кантролю. Упадабанай тактыкай стала следаванне за амерыканскім баявым звяном знізу і ззаду. Набраўшы хуткасць Мігі выпускалі ракеты К-13 і сыходзілі на базу. Такая тактыка прымушала таксама заўчасна скідаць бомбы.<br /> <br /> Галоўнай перавагай МІГ-21 з’яўляецца вельмі высокая манеўранасць на віражах. Галоўнай заганай была нястача убудаванай гарматы на першых мадыфікацыях. Менавіта В’етнамская вайна паказала памылковасць думкі, што ракеты могуць цалкам замяніць гарматы (ахвярай гэтай памылкі быў і асноўны супернік Мігу — амерыканскі «Фантом»).<br /> <br /> Па савецкіх дадзеных у агульнай суме в’етнамскія знішчальнікі (усіх тыпаў) у паветраных баях збілі 350 самалётаў суперніка, пры страце 131 свайго. Па амерыканскіх дадзеных, было збіта 195 в’етнамскіх самалётаў (усіх тыпаў), пры страце 77. Па дадзеных ACIG Team в’етнамскія МІГ-21 атрымалі 78-80 паветраных перамог, пры страце 91-95 самалётаў<ref>[http://www.airforce.ru/history/localwars/lokalwar3.htm МиГ-21 против «Фантома» и «Миража»]</ref><ref>Air Warfare: an International Encyclopedia: A-L (2002 ed.). Вальтер Бойн. 2002.</ref><ref name=autogenerated8>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=243&Itemid=47 Vietnamese Air-to-Air Victories, Part 1]</ref><ref name=autogenerated9>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=244&Itemid=47 Vietnamese Air-to-Air Victories, Part 2]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=241&Itemid=47 U.S. Air-to-Air Victories during the Vietnam War, Part 1]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=242&Itemid=47 U.S. Air-to-Air Victories during the Vietnam War, Part 2]</ref>. 2 студзеня 1967 амерыканскай авіяцыяй збіты 5-7 МІГ-21. 23 жніўня 1967 года ў паветраным бою паміж 10-ю Мігамі і 50-ю амерыканскімі знішчальнікамі, в’етнамскія лётчыкі збілі два «Фантома» і адзін «Тандерчыф», не панесячы страт (адзін самалёт быў пашкоджаны). В’етнамскія знішчальнікі неслі страты і ад «сяброўскага агню»: толькі за перыяд 1966—1968 гадоў в’етнамскай сістэмай СПА было збіта шэсць МІГ-21<ref>[http://vpk-news.ru/articles/16645 В. Барвиненко. Взаимодействия как не было, так и нет — часть I] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130715045401/http://vpk-news.ru/articles/16645 |date=15 ліпеня 2013 }}</ref>. === [[Араба-ізраільскі канфлікт]] === 16 жніўня 1966 года іракскі лётчык Мунир Радфа сагнаў МІГ −21 з Ірака ў Ізраіль. У 1967 годзе шэсць алжырскіх МІГ-21 былі захоплены Ізраілем<ref>[http://vadimvswar.narod.ru/ALL_OUT/AiKOut06/Su-7B/Su-7B104.htm Игорь Приходченко. Истребитель-бомбардировщик Су-7] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140528010512/http://vadimvswar.narod.ru/ALL_OUT/AiKOut06/Su-7B/Su-7B104.htm |date=28 мая 2014 }}</ref>. Пасля знішчэння ізраільскай авіяцыяй металургічнага завода ў Абу-Забале (люты 1970, загінула каля 70 працоўных<ref>Shlomo Aloni. Arab-Israeli Air Wars 1947-82. — Osprey Publishing/Combat Aircraft, выпуск № 23, 2001. — С. 69.</ref>), пабудаванага пры ўдзеле савецкіх спецыялістаў, прэзідэнт Егіпта Насер змушаны быў звярнуцца да Масквы з просьбай пра стварэнне «эфектыўнага ракетнага шчыта» супраць ізраільскай авіяцыі і пасылкі ў Егіпет рэгулярных савецкіх частак супрацьпаветранай абароны і авіяцыі.<br /> Да канца года колькасць асабовага складу савецкага вайсковага кантынгенту ў Егіпце склала 15 — 20 тысяч чалавек. Усяго ў раёнах Каіра, Александрыі, Асуана, у зоне канала і іншых месцах быў разгорнуты 21 савецкі зенітна-ракетны дывізіён. На вайсковых аэрадромах блізу Каіра, Александрыі і Асуана базаваліся два палкі савецкіх знішчальнікаў МІГ-21. Савецкія войскі склалі галоўную сілу ў адбіцці ізраільскіх авіяналётаў на Егіпет, якія аднавіліся летам 1970 года. 14 траўня 1970 года два сірыйскіх МІГ-21 былі збіты ізраільскімі знішчальнікамі «[[Mirage III|Міраж III]]». Яшчэ адзін МІГ-21 быў збіты «Міражом» на наступны дзень. 3 чэрвеня 1970 года тры егіпецкіх МІГ-21 былі збіты ізраільскімі знішчальнікамі «Міраж III». 22 чэрвеня 1970 года савецкі МІГ-21 ракетай пашкодзіў ізраільскі штурмавік [[A-4 Skyhawk|A-4 «Скайхок»]]. 23 ліпеня 1970 года савецкі МІГ-21 ракетай пашкодзіў ізраільскі штурмавік [[A-4 Skyhawk|A-4 «Скайхок»]]. 25 ліпеня 1970 года савецкі МІГ-21 збіў ізраільскі штурмавік A-4 «Скайхок». 30 ліпеня савецкія МІГ-21 былі злоўлены ў пастку, у паветраным бою было збіта чатыры «МіГа» і пашкоджаны адзін ізраільскі «Міраж III». 7 жніўня 1970 года савецкі МІГ-21 ракетай пашкодзіў ізраільскі знішчальнік «Міраж III»<ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=53&Itemid=47 Soviet Air-to-Air Victories of the Cold War]</ref><ref>[http://www.skywar.ru/rvi.html Russia vs Israel]</ref>. Гэты бой з’яўляецца апошнім сутыкненнем савецкіх і ізраільскіх самалётаў на той момант. У гэты ж дзень было складзена перамір’е. === [[Інда-пакістанскі канфлікт]] === [[Файл:Sheeju mig21.JPG|thumb|right|Індыйскі MiG-21 Bison]] Адной з самых удалых старонак баявога ўжывання МІГ-21 з’яўляецца яго служба ў [[ВПС Індыі]]. Набыццё ёю знішчальнікаў МІГ-21 адкрыла новую эпоху для яе ВПС. Гэта быў першы баявы самалёт незаходняга паходжання ў арсенале Індыі. Першая яго сустрэча с пакістанскімі знішчальнікамі адбылася 4 снежня 1965 года. Тады індыйскі пілот ракетамі здолеў пашкодзіць пакістанскі «[[F-86 Sabre|Сэйбр]]». У снежні 1971 года зноў пачаліся [[Трэцяя інда-пакістанская вайна|ваенныя дзеянні паміж Індыяй і Пакістанам]]. 4 снежня, у першы дзень вайны, індыйскае МІГ-21 збіў пакістанскі «Сэйбр»<ref name=autogenerated20130702-2>MiG-21 (Russian Fighters). Ефим Гордон. 2008.</ref>. Таксама ў гэты дзень на пакістанскім аэрадроме індыйскімі МІГ-21 быў знішчаны самалёт [[DHC-3]]. 5 снежня індыйскія Мігі на аэрадроме знішчылі яшчэ тры самалёта [[Pilatus P-3]]<ref name=autogenerated11>[http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1971War/Appendix3.html AIRCRAFT LOSSES IN PAKISTAN −1971 WAR] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090501082102/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1971War/Appendix3.html |date=1 мая 2009 }}</ref>. 6 снежня перад поўднем МІГ-21ФЛ эскартавалі самалёты [[HF-24 Marut|HF-24 «Марут»]] на нізкай вышыні. Пасля штурмоўкі камандзір «Марутаў» вырашыў адхіліцца да захаду ў пошуках магчымай цэлі. У той момант, калі «Маруты» пайшлі ў атаку пілот аднаго з МІГ-21 капітан Самар Бмкрам Шах убачыў самалёт, які ён прыняў за [[Cessna O-1]]. Зрабіўшы рэзкі разварот уніз, каб вызначыць тып машыны, Шах адначасна паглядзеў інстынктыўна назад каб пераканацца што на хвасце нікога няма. Ён убачыў два [[F-6]] на адлегласці прыкладна 1500 метраў, а трэці F-6 — вышэй, Шах, што знаходзіўся на вышыні каля 200 метраў неадкладна ўключыў фарсаж і падняў нос самалёта. Абодва F-6, якія набліжаліся да самалёта не распачалі спробы рушыць услед за МІГ-21. Шах вырашыў атакаваць пакістанскі самалёт, імкнучыся не праскочыць міма яго. Першы F-6 накіраваўся ўбок куды пайшлі «Маруты». Шах прыладзіўся за пакістанскім знішчальнікам і даў залп са сваіх 23-мм гармат с адлегласці каля 600 метраў. F-6 перавярнуўся і зваліўся на зямлю. Таксама ў гэты дзень, па заявах індыйцаў, МІГ-21 збіў пакістанскі [[C-130]] (пакістанскім бокам гэта не пацверджана).<br /> У 14 гадзін 12 снежня з авіябазы ў Джамнагаре два МІГ-21ФЛ, якія знаходзіліся на баявым дзяжурстве, былі падняты ў паветра: два пакістанскіх знішчальніка [[F-104 Starfighter|F-104 «Старфайтер»]] перасеклі берагавую лінію на нізкай вышыні. Пакістанцы атакавалі стаячыя самалёты на аэрадроме. Адзін з Мігаў сеў на хвост «Старфайтеру». Індыйскі пілот с адлегласці 900 метраў даў доўгі залп са спаранай гарматы. «Старфайтер» загарэўся і зваліўся ў мора, пілот ледзь паспеў катапультавацца. 16 снежня Шах збіў свой другі F-6. 17 снежня дыспетчар папярэдзіў Мігі, якія патрулявалі паветра, што нізкалётны самалёт на вялікай хуткасці набліжаецца да аэрадрома. «Старфайтер» па незразумелых прычынах не стаў атакаваць аэрадром і індыец сеў яму на хвост. Індыец выпусціў дзве ракеты К-13А, другая ракета паразіла цэль, але пакістанец змог працягнуць лёт. Тады індыец дапоўніў ракетную атаку залпам з гармат. Пасля гэтага ён стаў вяртацца на аэрадром, а пашкоджаны F-104 выбухнуў сярод пясчаных узгоркаў. Пазней у гэты дзень індыйскія МІГ-21 збілі яшчэ два «Старфайтера» ужо над пакістанскай тэрыторыяй, а індыйскі пілот Шах змог падбіць адзін F-104. Па дадзеных пакістанцаў, 17 снежня быў страчаны толькі адзін «Старфайтер». Апроч ужывання ў якасці перахопніка, індыйскія ВПС таксама выкарыстоўвалі МІГ-21 на ўсходняй мяжы для заваёвы панавання ў паветры і штурмавых дзеянняў. Найболей уражальным быў налёт 14 снежня на рэзідэнцыю губернатара Ўсходняга Пакістану. Шэсць МІГ-21ФЛ, далі па рэзідэнцыі некалькі залпаў 57-мм ракет, пасля чаго губернатар кінуўся ў найблізкую траншэю і на кавалачку паперы напісаў заяву пра адстаўку. Наступнай сустрэчай індыйскіх Мігаў с пакістанскімі самалётамі сталі 90-ыя. У 1997 годзе індыйскі МІГ-21біс, ракетай R.550 Magic, падбіў пакістанскі самалёт [[AV]]. 10 жніўня 1999 года, пасля сканчэння [[Каргільская вайна|Каргільскай вайны]], МІГ-21біс збіў пакістанскі выведвальны самалёт [[Br.1150 Atlantique]]<ref name=autogenerated11 /><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=162&Itemid=47 Indian Air-to-Air Victories since 1948]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_324.shtml |title=Pakistani Air-to-Air Victories |access-date=7 кастрычніка 2014 |archive-date=21 снежня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221231409/http://www.acig.org/artman/publish/article_324.shtml |url-status=dead }}</ref>. === [[Егіпецка-лівійская вайна]] === [[Файл:MiG-21PFM-Egypt-1982.jpg|thumb|250px|Егіпецкі МіГ-21]] За час кароткачасовага ваеннага канфлікту паміж Егіптам і Лівіяй адбылося зусім няшмат паветраных баёў. 22 ліпеня, на другі дзень вайны, лівійскі Mirage 5 збіў егіпецкі МІГ-21. На наступны дзень поспех спадарожнічаў егіпцянам, у паветраных баях «дваццацьпершыя» збілі 3-4 «Міраж 5» і 1 МІГ-23, не панесячы страт. У 1979 годзе, пасля сканчэння вайны, адбыўся паветраны бой паміж двума егіпецкімі МІГ-21 і двума лівійскімі МІГ-23. Егіпцяне збілі адзін «дваццацьтрэці», не панесячы страт<ref name=autogenerated20130702-2 />. === [[ВПС Кубы]] === [[Файл:4034204611 0c8ff691df o Cuban MIG over Florida.jpg|thumb|left|Кубінскі МіГ-21 пралятае над [[Фларыда (паўвостраў)|Фларыдай]]. 1970 год]] 10 траўня 1980 года патрульны катэр HMBS «Flamingo» Багамскай берагавой аховы заўважыў чужыя рыбацкія судны ў раёне выспы Кай Санта Дамінга. Імі сталіся два кубінскіх рыбацкіх судна. Пасля працяглай пагоні патрульны катэр адкрыў стральбу. Экіпаж патрульнага катэра арыштаваў і ўзяў на буксір абодва рыбацкіх судна. Кубінскія маракі паспелі паведаміць пра абстрэл сваім уладам, зазначыўшы што іх атакуе невядомы карабель. На дапамогу выляцела пара МІГ-21, якія здзейснілі некалькі праходаў над ім і выканалі папераджальную стральбу. Абодва знішчальніка вярнуліся на аэрадром і падрыхтаваліся да паўторнага вылету, падрыхтаваўшы блокі НУРС. МіГі пайшлі ў атаку і знішчылі патрульны катэр, забіўшы чатырох чальцоў экіпажа, астатнія перабеглі на арыштаваныя судны. Цягам наступных трох дзён Кубінскія ВПС учынялі паказальныя лёты над выспамі Багамскага архіпелага. Улічваючы тое, што HMBS «Flamingo» быў патоплены ў Багамскіх тэрытарыяльных водах, Кубе давялося выплаціць кампенсацыю за карабель і сем’ям загінулых маракоў<ref>[http://www.skywar.ru/caribsea.html Кубинские МиГ-и в морских инцидентах]</ref>. Не менш за 26 кубінскіх МІГ-21 былі страчаны пад час [[Грамадзянская вайна ў Анголе|вайны ў Анголе]]<ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/africa/cuba_angola/cubaangola.html Кубинские летчики, погибшие в Анголе]</ref>. === [[Эфіёпа-самалійская вайна]] === Падчас канфлікту МІГ-21 знаходзіўся на ўзбраенні [[ВПС Самалі]], а таксама на ім лёталі кубінскія лётчыкі, якія ваявалі на боку [[Эфіёпія|Эфіёпіі]]. Самалійскія лётчыкі збілі на ім 4 эфіёпскіх МІГ-21, 3 [[F-5]], 3 [[DC-3]] і 1 [[Canberra]]<ref>Mikoyan Mig-21 (Famous Russian Aircraft). Ефим Гордон и Кейт Декстер. 2008.</ref><ref>[http://aces.safarikovi.org/victories/somalia-1977-1978.html SOMALIA. Ogaden War (Ethiopian-Somalia Conflict) 1977—1978]</ref>. Разам з тым самалійцы страцілі не менш за 7 МІГ-21 у баях с эфіёпскімі F-5<ref>[http://aces.safarikovi.org/victories/ethiopia-1977-1978.html ETHIOPIA. Ogaden War (Ethiopian-Somalia Conflict) 1977—1978]</ref>. === [[ВПС КНДР]] === 19 студзеня 1967 года ў водах паўночней 38-й паралелі знішчальнікамі МІГ-21 быў патоплены вартавы карабель [[ВМС Паўднёвай Карэі]] «Танг По». 23 студзеня 1968 года ў Японскім моры караблі ВМФ КНА пры падтрымцы знішчальнікаў МІГ-21 вымусілі ўвайсці ў паўночнакарэйскія тэрытарыяльныя воды і адбуксіравалі ў порт Вонсан выведвальны карабель «Пуэбла» ВМС ЗША (частка сакрэтнага абсталявання была перададзена СССР). Карабель вернуты не быў. 14 ліпеня 1977 года знішчальнік МІГ-21 [[ВПС КНДР]] збіў амерыканскі шрубалёт [[CH-47 Chinook|CH-47D «Чынук»]]<ref>Последняя крепость Сталина. Военные секреты Северной Кореи/Война после войны, Чуприн Константин, 2012</ref>. === [[Афганістан]] === Большую частку самалётаў, перакінутых савецкай арміяй пад час [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайны (1979—1989)]], складалі знішчальнікі, у т.л. і МІГ-21. Нягледзячы на малую баявую нагрузку (звычайна 2-4 [[РБК-250]], [[ФАБ-250]] ці [[ОФАБ-250]]), істотная частка баявых вылетаў давялася менавіта на іх; прытым, з лепшага боку паказала сябе «знішчальная» мадыфікацыя МІГ-21біс. За малы час рэагавання ім далі мянушку «вясёлыя». У 1985 годзе на аэрадроме Шынданд у выніку дыверсіі былі знішчаны 13 афганскіх МІГ-21. На МІГ-21 быў збіты і загінуў савецкі генерал Мікалай Уласаў. Пасля вываду савецкіх войскаў некалькі самалётаў захапілі муджахеды. <br /> Ранняй раніцай 12 студзеня 1994 два МІГ-21 Паўночнага альянсу збілі над Кабулам два МІГ-21 муджахедаў, адзін пілот трапіў у палон. <br /> 30 студзеня «дваццацьпершыя» [[Паўночны альянс|Паўночнага альянсу]] збілі два [[Су-22]] муджахедаў. Да канца года альянскія МІГ-21 і Су-22 збілі яшчэ тры самалёты (у тым ліку адзін Су-22 і адзін МІГ-21) муджахедскай арганізацыі Дастума і Гульбудзінна. У 1995 годзе знішчальнікі Альянсу збілі адзін Су-22 і адзін [[Су-20]] [[Талібан]]скіх і Дастума-Гульбудзінскіх паветраных сіл. <br /> 15 чэрвеня 1995 года талібанскія знішчальнікі збілі два шрубалёта [[Мі-8]] Паўночнага альянсу<ref>[http://topwar.ru/21514-mig-21-v-afganistane.html МиГ-21 в Афганистане]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=54&Itemid=47 Afghan Air-to-Air Victories]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=158&Itemid=47 Afghanistan, 1979—2001; Part 2]</ref><ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/afgan/su17/su17.html Су-17 в афганской войне]</ref>. === [[Ірана-іракская вайна]] === Асноўным выпрабаваннем іракскіх МІГ-21 стала вайна з Іранам (22 верасня 1980 — 20 жніўня 1988). Да пачатку войны Ірак меў 90-115 самалётаў гэтага тыпу. Першыя паветраныя баі адбыліся яшчэ да пачатку вайны: * 8 верасня 1980 года іракскі МІГ-21 збіў іранскі «[[F-4 Phantom II|Фантом]]»<ref name=autogenerated13>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=47 Iraqi Air-to-Air Victories since 1967]</ref>. * 15 верасня 1980 іранскі «[[F-14 Tomcat|Томкэт]]» збіў іракскі МІГ-21. Агулам за перыяд 1980—1988 гадоў лётчыкі МІГ-21 атрымалі 30—55 паветраных перамог (у тым ліку 12-23 F-5, 11-16 F-4, 3 верталёты [[AH-1 Super Cobra|AH-1J]], 2 [[CH-47 Chinook|CH-47]], 1 МІГ-21 і 1-5 F-14), пры страце 34—58 самалётаў у паветраных баях. Іракскія лётчыкі прызналі гэты самалёт найболей эфектыўным з усіх вядомых ім знішчальнікаў; у той жа час пілотам МІГ-21 рэкамендавалася па магчымасці ўнікаць паветраных баёў з F-4E і F-14, калі на іх боку не было элементу нечаканасці. На знішчальніку МІГ-21 пачынаў сваю кар’еру іракскі ас Махамед Райян. 23 кастрычніка 1980 года ён на ім збіў два іранскія F-5 «Тыгр II». Таксама іракцам даводзілася змагацца с сірыйскімі разведвальнымі самалётамі. У красавіку 1981 года іракскі МІГ-21МФ збіў сірыйскага разведчыка МІГ-21Р. Ірак выкарыстоўваў свае МІГ-21 і як знішчальнікі-бамбардзіроўшчыкі, у тым ліку супраць іранскага суднаходства ў Персідскім заліве. Вядомы ўдалы налёт «Мігаў» на канвой 1 кастрычніка 1980 года, калі бомбамі былі выведзены са строю судны «Іран Бадр» і «Таха»<ref name=autogenerated13 /><ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/persg/iraniraq/iraniraq.html ВВС в первой Ирано-Иракской войне]</ref><ref>[http://army.lv/ru/mig-21/primenenie/502/80#info Боевое применение МиГ-21]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=35&Itemid=47 Iranian Air-to-Air Victories 1976—1981]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=47 Iranian Air-to-Air Victories, 1982-Today]</ref><ref>[http://www.hubara-rus.ru/aiv0607.html Оправдавший предназначение. А.Котлобовский, Р.Мараев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131015005012/http://www.hubara-rus.ru/aiv0607.html |date=15 кастрычніка 2013 }}</ref><ref>[http://www.ejection-history.org.uk/country-by-country/iranian_f_5_losses_any_ejections.htm Chronological Listing of Iranian Air Force Northrop F-5 Losses & Ejections] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131103092616/http://www.ejection-history.org.uk/Country-By-Country/iranian_f_5_losses_any_ejections.htm |date=3 лістапада 2013 }}</ref><ref>[http://www.skywar.ru/IRIAF8088.html Потери ВВС Ирана]</ref><ref>Tom Cooper, Farzad Bishop. Iranian F-14 Tomcat Units in Combat. Osprey Publishing, 2004. P. 85—88.</ref><ref>Tom Cooper, Farzad Bishop. Iranian F-4 Phantom II Units in Combat. — Osprey Publishing, 2003. P. 87—88.</ref><ref>David Nicolle, Tom Cooper. Arab MiG-19 & MiG-21 Units in Combat. — Osprey Publishing, 2004, p. 79.</ref><ref>[http://www.airvectors.net/avcobra_2.html Greg Goebel. Second-Generation Cobras]</ref>. === [[Распад Югаславіі]] === [[Файл:Yugoslav Air Force MiG-21bis wreckage.jpg|thumb|250px|Абломкі МіГ-21біс ВПС Югаславіі, збітага харвацкім СПА падчас налёту на вёску Саборска. Музей Вайны за незалежнасць Харватыі]] Пасля пачатку распаду [[Югаславія|Югаславіі]], знішчальнікі МІГ-21 перайшлі ў рукі да новаўтвораных дзяржаў на яе тэрыторыі. Сербскія "Міг"і ўжываліся для змагання с парушальнікамі меж, а таксама для ўдараў па наземных цэлях у [[Харватыя|Харватыі]] і [[Боснія (гістарычная вобласць)|Босніі]]. Некалькіх парушальнікаў «Мігі» прымусілі прызямліцца. 7 студзеня 1992 года сербскія МІГ-21 атакавалі верталёты [[Bell 204/205|AB.205]] [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага саюзу]], у выніку адзін верталёт быў збіты; гэты інцыдэнт прывёў да адстаўкі сербскага міністра абароны. 6 жніўня 1995 года адбыўся паветраны бой паміж сербскім МІГ-21 і харвацкім [[J-22 Орао|J-22]], абодва самалёты прамахнуліся і разышліся. Падчас вайны было страчана прынамсі 5 сербскіх МІГ-21 (3 збіты агнём з зямлі, 2 меркавана збіты). Югаславія скарыстала свае МІГ-21 падчас [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны з НАТА]]. На іх рахунку прынамсі адна збітая крылатая ракета «[[BGM-109 Tomahawk|Тамагаўк]]»<ref name=autogenerated20130717-1>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=46&Itemid=47 European Air-to-Air Victories]</ref>. На перахоп самалётаў НАТА вылеты не здзяйсняліся. У выніку ўдараў авіяцыі Альянса, на зямлі было знішчана 33 югаслаўскія МІГ-21. Узброены імі 83-і авіяполк пасля вайны быў расфарміраваны з-за высокіх страт матчасткі<ref>[http://vadimvswar.narod.ru/ALL_OUT/AiKOut06/VVSSerbi/VVSSerbi010.htm М. Никольский. ВВС Сербии]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/europe/yuairwar/yuairwar01.html Воздушная война в Югославии. Часть 1]</ref>. === Кітай === Кітай выкарыстоўваў МІГ-21 савецкай вытворчасці і ўласнай ([[J-7]]) для абароны паветраных меж Паводле дадзеных ACIG, 5 кастрычніка 1965 года кітайскі МІГ-21 збіў амерыканскага разведчыка [[A-3 Skywarrior|RA-3B]] (паводле дадзеных гісторыка ВПС ЗША Ставерэна, амерыканскі бок аспрэчыў страту самалёта, а кітайцы не прадэманстравалі ні абломкаў, ні пілотаў<ref>Jacob van Staaveren. Gradual Failure. The Air War Over North Vietnam 1965—1966. United States Air Force, Washington, D.C., 2002, p. 200.</ref>, але паводле дадзеных ACIG страта пацверджана і вядомы лётчык, які збіў самалёт). 3 студзеня 1966 кітайскі МІГ агнём [[С-5 (НАР)|57мм НУРС]] збіў амерыканскі БПЛА «[[AQM-34|Файрбі]]». Незвычайны выбар узбраення звязаны з адсутнасцю ў Кітая ўласных кіраваных ракет «паветра-паветра»<ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=51&Itemid=47 PRC/Chinese Air-to-Air Victories since 1950]</ref>. Самымі напружанымі для кітайскіх МіГаў перыядам стаў канец 1960-х — пачатак 1970-х. У гэтыя гады колькасць парушальнікаў лічылася сотнямі. З 1969 да 1971 года знішчальнікі J-7I над паўднёвымі раёнамі краіны атрымалі больш 300 паветраных перамог (шэсць пілатаваных самалётаў-парушальнікаў, а таксама больш 300 разведвальных і агітацыйных аэрастатаў). === Іншыя канфлікты === 15 ліпеня 1970 года польскі МІГ-21 збіў чэхаславацкі [[Су-7|Су-7БКЛ]]<ref name=autogenerated20130717-1 />. 21 кастрычніка 1989 года сірыйскі знішчальнік МІГ-21біс па памылцы ўварваўся ў паветраную прастору Турцыі. Там ён перахапіў турэцкі самалёт [[BN-2 Islander]], які ён прыняў за «парушальніка сірыйскай мяжы». Чаргой з гарматы ён збіў турэцкі самалёт<ref>[http://www.skywar.ru/lebsyr.html Другие инциденты над Ливаном и Сирией]</ref>. [[ВПС Ірака]] ўжывалі Мігі падчас [[Вайна ў Персідскім заліве|вайны ў Персідскім заліве (1991)]]. Іх дзеянні супраць авіяцыі Шматнацыянальных сіл сталіся безвыніковымі — імі не быў збіты ніводны самалёт Шматнацыянальных сіл, а даследчыкі, якія займаліся дзеяннямі ВПС Ірака ў гэтай вайне, не адзначаюць ніякіх заяў на паветраныя перамогі з боку іракскіх пілотаў. Актыўны ўдзел Мігаў у вайне скончыўся ў першы ж дзень пасля няўдалай спробы перахопу самалётаў [[ВМС ЗША]]. Падчас вайны 56 іракскіх МІГ-21 было знішчана (з іх 4 у паветры — два амерыканскімі [[F-15]] і два амерыканскімі [[F/A-18]]) і 32 пашкоджана<ref name=autogenerated13 /><ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/persg/poteriiraq/poteri_iraq.html Потери ВВС Ирака за 1988 — 91 гг.]</ref><ref>[http://www.dstorm.eu/pages/en/other/losses.html Damaged and lost allied planes and helos<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>David Nicolle, Tom Cooper. Arab MiG-19 & MiG-21 Units in Combat. — Osprey Publishing, 2004, p. 85.</ref>. Эфіопскія МіГ-21 удзельнічалі ў вайне з Эрытрэяй 1998—2000 гадоў. У гэтым канфлікце абодва бока ўжывалі савецкую авіятэхніку. Тры МіГ-21 былі збіты эрытрэйскімі [[МіГ-29]] у паветраных баях<ref>[http://aces.safarikovi.org/victories/eritrea-1999-2000.html Ethiopian-Eritrea Conflict 1999—2000]</ref>. 9 верасня 2008 года J-7 (кітайскі МІГ-21) [[ВПС Шры-Ланкі]] збіў перароблены пад штурмавік самалёт [[Zlin-143]] [[Тыгры вызвалення Таміл-Илама|Тамільскіх Тыграў]]<ref>[http://aces.safarikovi.org/victories/sri.lanka-2008.html Sri Lanka / Tamil Tigers Skirmishes]</ref>. ВПС Сірыі ўжываюць свае МІГ-21 у грамадзянскай вайне. Станам на сярэдзіну 2014 года ў баявых дзеяннях збіта ці разбіліся прынамсі 8 самалётаў гэтага тыпу<ref>[http://skywar.ru/syrianrevolt.html Сирийская революция]</ref>. == Цікавыя факты == [[Файл:MIG-21F-hatzerim-2.jpg|thumb|самалёт МІГ-21, сагнаны ў Ізраіль іракскім лётчыкам Мунірам Рэдфа]] * МІГ-21 знаходзіўся на ўзбраенні і выкарыстоўваўся ў ВПС больш за 65 краін. Савецкімі лётчыкамі за характэрны выгляд быў празваны «Балалайкай»<ref>[http://www.militaryparitet.com/vp/24/ СВЕРХЗВУКОВЫЕ МОЛНИИ. «Балалайка» и «Звёздный боец»]</ref>. * 15 жніўня 1966 года МіГ-21 ВПС Ірака быў сагнаны ў Ізраіль іракскім лётчыкам, завербаваным ізраільскай выведкай [[Масад]] ([[Аперацыя «Пеніцылін»]]). * Вядомы адзін МІГ-21, што знаходзіцца ў прыватным валоданні. Самалёт належыць Рэджынальду «Рэджу» Фінчу — былому пілоту авіякампаніі Амерыкан Эйрлайнс, які раней служыў у Канадскіх Каралеўскіх ВПС. Фінч набыў гэты МІГ ў канцы 1990-х гг. і патраціў тры гады, каб прывесці самалёт у лётны стан. Гэта МІГ-21УС 1967 гады выпуску быў імпартаваны ў ЗША з Венгрыі ў сярэдзіне 1980-х гадоў. Да таго, як Фінч стаў яго ўладальнікам, машына працяглы час лётала і выпрабоўвалася ў школе пілотаў-выпрабавальнікаў авіяцыі ВМС у Patuxent River, штат Мэрыленд у канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў. * У цалкам прыдатным і лётным стане ёсць самалёты на Адэскім авіярамонтным заводзе, дзе МІГ-21 рамантуецца і мадэрнізуецца для краін «трэцяга свету» с 1970 года. == Тактыка-тэхнічныя характарыстыкі == [[Файл:Mikoyan-Gurevich MiG-21 3-view line drawing.png|thumb|350px|Тры праекцыі МіГ-21]] Прыведзеныя ніжэй характарыстыкі адпавядаюць мадыфікацыі '''МіГ-21біс'''<ref>[http://www.airwar.ru/enc/fighter/mig21b.html МиГ-21бис]</ref><ref>[http://www.mig-21.de/english/technicaldata.htm Technical data and flying characteristics of the MiG-21]</ref> === Тэхнічныя характарыстыкі === * '''[[Маса]] пустога:''' 5 460 кг * '''Нармальная ўзлетная маса:''' 8 726 кг * '''Максімальная ўзлётная маса:''' 10 100 кг * '''Маса паліва:''' 2750 * '''[[Рухавік|Рухавік:]]''' [[ТРДДФ]] [[Р-25-300]] ** '''[[Цяга (самалёт)|Цяга]] максімальная без фарсажу:''' 4 100 кгс ** '''Цяга на [[фарсаж]]ы:''' 6 850 кгс ** '''Цяга на празвычайным [[фарсаж]]ы:''' 7 100 кгс<ref>[http://www.brazd.ru/p25300.html Р-25-300]</ref> === Лётныя характарыстыкі === * '''Максімальная [[хуткасць]] на вышыні:''' 2230 км/г * '''Максімальная хуткасць каля зямлі:''' 1300 км/г * '''Крэйсерская хуткасць:''' 1000 км/г * '''Далёкасць лёту:''' ** '''без ППБ:''' 1225 км ** '''з ППБ:''' 1470 км * '''[[Практычная столь]]:''' 19 000 м * '''[[Хуткаўздымнасць|Хуткаўздымнасць:]]''' 235 м/с * '''Максімальная эксплуатацыйная [[Паскарэнне вольнага падання|перагрузка]]:''' + 8,5 g<ref>{{cite web|url=http://www.aviation.ru/Leonid.Mehanikov/MiG-17_Flight_Manual/chapt03.htm|title=Самолёт МиГ-17. Инструкция летчику. Глава III|accessdate=2011-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/65dglJwei?url=http://www.aviation.ru/Leonid.Mehanikov/MiG-17_Flight_Manual/chapt03.htm|archivedate=22 лютага 2012|url-status=live}}</ref> === Узбраенне === * '''Гарматнае:''' 23-мм убудаваная гармата [[ГШ-23|ГШ-23Л]] (боезапас — 200 снарадаў) * '''Пункты падвескі:''' 5 * '''Маса падвесных элементаў:''' 1300 кг * '''Кіраваныя ракеты:''' ** «[[Ракета «паветра-паветра»|паветра-паветра]]»: [[К-13 (авіяцыйная ракета)|Р-3]], [[Р-60]], [[Р-60|Р-60М]] ** «[[Ракета «паветра-паверхня»|паветра-паверхня]]»: [[Х-66]], [[Х-31|Х-31А]] * '''[[Некіраваная авіяцыйная ракета|НАР]]:''' калібрам 57 і 240 мм * '''Свабоднападаючыя бомбы:''' розных тыпаў і вагой да 1000 кг == Помнікі і экспанаты == === Беларусь === * [[Мінск]] - МіГ-21біс у [[Музей авіяцыйнай тэхнікі|Музеі авіяцыі і касманаўтыкі]] == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == ;Артыкулы * [http://www.airwar.ru/fighter.html Артыкулы пра пасляваенныя знішчальнікі, у тым ліку розныя мадыфікацыі МІГ-21, на сайце Куток неба] * [http://www.mig-21.de/english/default.htm Сайт прысвечаны Міг-21] * [http://www.wunderwaffe.narod.ru/Magazine/AirWar/114 МіГ-21 на сайце «Гісторыя сусветных войн»] * [http://army.lv/ru/mig-21/502/80 МіГ-21 на сайце «Army.lv»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150316145541/http://army.lv/ru/mig-21/502/80 |date=16 сакавіка 2015 }} ;Фотаздымкі * [http://crimso.msk.ru/Images6/IA/IA01-2/52-1.jpg Фотакінакулямёт егіпецкага МІГ-21 фіксуе апошнія імгненні ізраільскага знішчальніка «Міраж III»] * [http://scalemodels.ru/modules/photo/viewcat_cid_145.html 15 фота МіГ-21УМ, усталяванага ў горадзе Авангард] * [http://www.airliners.net/search/photo.search?aircraft_genericsearch=%3D%22mikoyan-gurevich+mig-21%22&airlinesearch=bulgaria+-+air+force&countrysearch=&specialsearch=&daterange=&keywords=foxbat+bis&range=&sort_order=photo_id+desc&page_limit=15&thumbnails= Фота лётаючых МіГ-21біс ВПС Балгарыі (2011 год)] * [http://www.geolocation.ws/v/F/%7Cen%7Cmikoyan-gurevich_mig-21/mikoyan-gurevich-mig-21/ru Фотаздымкі МіГ-21 з ліцэнзіяй Creative Commons на geolocation.ws] ;Відэа * {{YouTube|afC6L2TFWtc|logo=1|title=Відэа пра мадэрнізаваны МіГ-21-93}} * {{YouTube|T6d4rPb9PZY|logo=1|title=МіГ-21 у перадачы «Крылы Расіі»}} * {{YouTube|WdlHyg4YPTY|logo=1|title=Тэлеперадача «Вайсковая справа»: Развітанне з МіГ-21}} * {{YouTube|4w5p-KNlvS0|logo=1|title=Кінахроніка палётаў на МіГ-21}} * {{YouTube|bZE0ln4Q_Qw|logo=1|title=Канал Дыскаверы пра МіГ-21}} * {{YouTube|uoRg_nLQRtM|logo=1|title=Эпізод пра МІГ-21 у Амерыцы}} * {{YouTube|WkqsWQQMGZM|logo=1|title=02.09.2014 Лівія, г. Табрук. Катастрофа Міг-21}} {{Самалёты МіГ}} [[Катэгорыя:Узбраенне арміі Індыі]] [[Катэгорыя:Узбраенне арміі Сірыі]] [[Катэгорыя:Узбраенне арміі Кітая]] [[Катэгорыя:ДКБ Мікаяна і Гурэвіча]] [[Катэгорыя:Самалёты СССР]] [[Катэгорыя:Рэактыўныя знішчальнікі]] luyivyflh0mlurqyiricuykc48j5213 0 213760 5157486 4429944 2026-06-22T21:36:21Z Bk1949 50943 5157486 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва =Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян |Арыгінальная назва = |Выява =Kaścioł_u_Barunach1.JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|412Г000062}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = Баруны (Ашмянскі раён) |lat_dir = |lat_deg = 54.316431|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 26.139068|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Канфесія = Рымска-каталіцкая царква |Епархія = [[Гродзенская дыяцэзія|Гродзенская]] |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = базыльяне |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = віленскае барока |Аўтар праекта = [[Аляксандр Асікевіч]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = 1833 |Пачатак будаўніцтва = 1747 |Заканчэнне будаўніцтва = 1753 |Рэліквіі = [[Абраз Маці Божай Барунскай]] |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = }} {{Значэнні|Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла}} '''Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян''' — рымска-каталіцкая святыня (раней грэка-каталіцкая) у в. [[Баруны (Ашмянскі раён)|Баруны]]. Помнік архітэктуры 2-й паловы [[XVIII ст.]] == Гісторыя == Паводле звестак краязнаўцы [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]], на мяжы [[XVI]]—[[XVII]] стст. у Барунах будаваўся драўляны касцёл (згарэў яшчэ незавершаны) і да канца [[XVII ст.]] тут не было іншых культавых збудаванняў. [[Файл:Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (N. Orda, 1879).jpg|thumb|250px|злева|Храм на малюнку [[Напалеон Орда|Н. Орды]], XIX ст.]] У [[1692]] г. намаганнямі ксяндза Мікалая Песьляка закладзена уніяцкая царква ў гонар З'яўлення Дзевы Марыі і заснаваны манастыр. У [[1700]] г. з мястэчка [[Вішнева (Смаргонскі раён)|Вішнева]] «разам з маёмасцю і настаўнікам» сюды пераведзена базыльянская школа, спачатку трохгадовая, а з [[1780]] г. — шасцігадовая (праіснавала да [[1833]] г.). Вядомы [[барунскія вершы|беларускія святочныя вершы]], верагодна, частка школьнага спектакля. У XIX ст. базыльянская школа стала знакамітай дзякуючы сваім выхаванцам, сярод якіх вядомыя пісьменнікі, сябры [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] — [[Антон Эдвард Адынец]] і [[Ігнат Ходзька]]. [[Файл:Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1916).jpg|міні|злева|250px|Храм пасля перабудовы ў праваслаўную царкву, 1916]] Базыльяне прывезлі з сабой цудатворны [[Абраз Маці Божай Барунскай|абраз Маці Божай]] і пачалі будаваць мураваную царкву, якая згарэла разам з усім мястэчкам у [[1707]] г. Рашэннем Варшаўскага сейма ў [[1710]] г. былі вылучаны сродкі на аднаўленне пабудоў, аднак работы спынены ў [[1711]] г. — з-за маравой пошасці. Новая фундацыя ў 1715 годзе належыць [[Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты|мітрапаліту кіеўскаму і галіцкаму]] [[Леў Кішка|Л. Кішку]]. Існуючы мураваны храм пабудаваны ў [[1747]]—[[1753]] гг. паводле праекта архітэктарам [[Аляксандр Асікевіч|Аляксандрам Асікевічам]]. Для афармлення інтэр'ера, якое працягвалася да [[1770]] г., базыльяне запрашалі лепшых майстроў з [[Вільнюс|Вільні]] і [[Мінск]]а. У [[1778]]—[[1793]] гг. быў узведзены мураваны двухпавярховы кляштарны корпус. У [[1833]] г. перададзены праваслаўным, з [[1845]] г. у манастыры размяшчалася духоўнае вучылішча. У выніку рэканструкцыі 19 ст. набыў рысы [[класіцызм]]у. Манастыр перастаў існаваць самастойна ў [[1874]] г., і быў прыпісаны да [[Віленскі манастыр Святога Духа|Віленскага манастыра Святога Духа]]. Царква {{дата|22|09|1881|1}} г. пераасвячона як праваслаўная Пакрова Прасвятой Багародзіцы. У [[1920]]—[[1922]] гг. у былым кляштары дзейнічала беларуская настаўніцкая семінарыя, дырэктарам якой быў вядомы дзеяч рэвалюцыйнага і нацыянальна-вызваленчана руху [[С. Рак-Міхайлоўскі]]. У [[1922]] г. царкава пераасвячона як касцёл Св. Пятра і Паўла. == Архітэктура == === Касцёл === [[Файл:Ансамбль былога манастыра базылян.jpg|міні|250пкс|Галоўны фасад касцёла]] Царква ўяўляе сабой трохнефавую [[базіліка|базіліку]] з кампактным [[кафалікон]]ам, які больш развіты ў шырыню, чым у глыбіню, і выцягнутай [[алтар]]най [[апсіда]]й з вялікімі [[сакрысція]]мі па баках вімы. Увага дойліда скіравана на стварэнне выразнага мастацкага аблічча даволі шырокага галоўнага фасада. Каб зрокава зменшыць яго працягласць, фасад энергічна падзяляецца на асобныя вертыкальныя часткі. Цэнтральны неф закрывае тыпова «брамкавы» [[рызаліт]], завершаны фігурным [[атык]]авым [[франтон]]ам з масіўнымі [[Валюта (архітэктура)|валютамі]]. На вонкавых вуглах бакавых нефаў пастаўлены адносна невялікія [[Чацвярык (збудаванне)|чацверыковыя]] [[вежа|вежы]], дыяганальны разварот якіх надае ўсяму фасаду хвалістую прасторавую структуру. Адна з вежаў мае тэлескапічную трох'ярусную будову, завяршэнне другой не захавалася ці ўвогуле не існавала, таму што поруч з ёй, праз браму, асобна пастаўлена двух'ярусная [[вежа]]-[[званіца]]. У выніку вертыкальны рытм фасада набывае пэўную адвольнасць і асіметрыю, але не страчвае мастацкай гармоніі. ==== Інтэр'ер ==== [[Файл:Дэкаратыўнае аздабленьне інтэр’ера царквы.jpg|250px|міні|злева|Інтэр'ер касцёла]] [[Файл:20090615 008 Баруны (12).jpg|thumb|250px|Галоўны алтар]] У інтэр'еры сем высокамастацкіх разьбяных [[алтар]]оў, выкананыя разьбяром Фрэдэрыкам Квячурам, сталяром Паўлам Якавіцкім і інш., славуты абраз [[Маці Божая Барунская|Маці Божай Барунскай]]. У інтэр'еры цэнтральны [[неф]], [[апсіда]] і [[Сакрысція|сакрысціі]] перакрыты [[Цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычнымі скляпеннямі]] з [[распалубка]]мі, бакавыя нефы — [[Крыжовыя скляпенні|крыжовымі]], насычанымі [[галаснік]]амі. Завяршае магутную перспектыву інтэр'ера [[стука]]вы [[барока|барочна]]-[[ракайль]]ны алтар, вырашаны ў выглядзе [[Карынфскі ордар|карынфскай]] [[каланада|каланады]] з разарваным і інтэнсіўна крапаваным [[антаблемент]]ам. Над ім чатыры скульптуры [[архангел]]аў. Больш аблегчаная кампазіцыя другога яруса алтара разгортваецца вакол круглага акна-[[люкарна|люкарны]], фланкіраванага [[Шчыт (архітэктура)|шчытом]] з выявамі [[Тройца|Тройцы]], [[анёл]]аў і ляпной кампазіцыяй «[[Глорыя]]» ў завяршэнні. Скульптурнае стукавае аздабленне амбона мае рысы стылю [[ракако]]. Пад храмам — [[крыпта]]-[[пахавальня]]. === Капліца === Невялічкая двух'ярусная [[капліца]] на васьміграннай аснове, пастаўленая перад царквой, прасторава развівае ансамбль і ўключаецца ў адвольную гульню вертыкальных і гарызантальных рытмаў. Другі ярус капліцы ўяўляе сабой скразную вежу з чатырма лучковымі прасветамі, пад скляпеннем якой устаноўлена скульптура [[Хрыстос|Хрыста]]. Збудаванне завершана невялікай двух'яруснай цыліндрычнай вежачкай з [[крыж]]ам над гранёным [[шатровы дах|шатровым дашкам]]. Капліца абнесена мураванай [[агароджа]]й з [[брама|брамкай]]. У гэтай «студэнцкай» капліцы, паводле мемуараў [[І. Ходзька|І. Ходзькі]], захоўвалася школьная [[харугва]], на якой на белым атласе з аднаго боку быў вышыты абраз Маці Божай, апякункі школы, з другога — [[сноп]] [[збожжа]] — эмблема плёну навук, якую вучні тлумачылі пасвойму: «Вучыся, асёл, добра — будзеш мець хлеб». === Манастыр === [[Файл:Manastyr bazylanaŭ u Barunach1.JPG|міні|250px|злева|Будынак манастыра]] [[Файл:Манастыр базыльянаў м. Баруны 3.jpg|thumb|250px|Галерэя ў манастыры]] Двухпавярховы мураваны будынак мае Т-падобную планіровачную кампазіцыю з рэгулярным рытмам фасадаў, які ствараюць прамавугольныя аконныя праёмы ў простых ліштвах і [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]] ў прасценках. Перакрытыя [[Цыліндрычнае скляпенне|цыліндрычнымі скляпеннямі]] з распалубкамі памяшканні аб'яднаны [[галерэя]]мі з ажурнымі [[Крыжовае скляпенне|крыжовымі скляпеннямі]]. == Абраз Маці Божай Барунскай == [[Файл:Maci Božaja Barunskaja. Маці Божая Барунская.jpg|thumb|250px|злева|Абраз Маці Божай Барунскай]] У касцёле шануецца [[абраз Маці Божай Барунскай]] (суцяшальніцы засмучаных) невядомага мастака. Першапачаткова належаў прапаведніку-базыльяніну і місіянеру айцу Іасафату Бражысу, які перад смерцю ў [[1691]] г. перадаў святыню сваяку Мікалаю Песляку. У [[1702]] г. базыльяне, занепакоеныя набліжэннем шведскага войска, перадалі абраз [[Гетман вялікі літоўскі|літоўскаму гетману]] [[Міхал Вішнявецкі|Міхалу Вішнявецкаму]] ў [[Валожын]]. У Баруны абраз вернуты ў [[1709]] г. Перад скасаваннем касцёла ў [[1833]] г. абраз аддадзены [[род Важынскіх|Важынскім]], вернуты ў храм у [[1922]] г. У апошнюю нядзелю 1991 г. парафія ў Барунах святкавала 300-годдзе культу Маці Божай Барунскай, Суцяшальніцы ўсіх засмучаных. == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|2к|Барунскі манастыр базыльян}} С. 322. * {{крыніцы/Мураваныя харалы|}} * {{крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|412Г000062}} {{Commons|Category:}} * {{radzima|1420}} * {{ГБ|http://globustut.by/boruny/index.htm#basil_main}} {{Ашмянскі дэканат}} [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Баруны (Ашмянскі раён)]] [[Катэгорыя:Касцёлы Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:Базыльянскія манастыры Беларусі]] [[Катэгорыя:Колішнія ўніяцкія храмы Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:1753 год у Беларусі]] 7z7m7dpjp2kokya3ruywqzyzz97y0wx 0 217692 5157332 5104616 2026-06-22T15:52:55Z Rabbi Mendl 19651 /* Спасылкі */ афармленне 5157332 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Яўген Антонавіч Ксяневіч |арыгінал_імя = |партрэт = Exhibition of Sergey Shilo about Vladimir Vysotsky 10.09.2013 in Pushkin`s library, Eugeny Ksenevich.JPG |памер = |подпіс = |апісанне = ''На адкрыцці выстаўкі [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргея Шылы]], 10 верасня 2013 года'' |імя пры нараджэнні= |род дзейнасці = [[калекцыянер]], [[бібліяфіл]], [[мецэнат]], куратар мастацкіх і музычных праектаў, кампазітар-песеннік. |дата нараджэння = 17.05.1952 |месца нараджэння = |грамадзянства = {{USSR}} → {{BLR}} |падданства = |супрацоўніцтва = [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] |вучоба = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі= |сайт = |Commons = |Rodovid = }} {{Цёзкі2|Ксяневіч}} '''Яўген Антонавіч Ксяневіч''' (нар. {{ДН|17|5|1952}}<ref>[http://dossier.bymedia.net/index.php?option=com_apressdb&view=person&id=2673 Ксеневич Евгений Антонович]{{Недаступная спасылка}}</ref>) — калекцыянер сучаснага беларускага мастацтва, бібліяфіл, куратар мастацкіх і музычных праектаў, кампазітар-песеннік. == Біяграфія == Нарадзіўся [[17 мая]] [[1952]] года ў пасёлку [[Зялёны Бор (Смалявіцкі раён)|Зялёны Бор]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] ў сям’і настаўнікаў-філолагаў. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускі педагагічны інстытут імя Максіма Горкага]] (1974). == Куратарства мастацкіх праектаў == З 1986 года займаецца куратарствам мастацкіх праектаў. Найбольш значныя з іх: * Персанальная выстаўка [http://azgur.by/sobytiya/item/vladimir-akulov-portret «УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ. ПАРТРЭТ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814173458/http://azgur.by/sobytiya/item/vladimir-akulov-portret |date=14 жніўня 2019 }} у [[Мемарыяльны музей-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура|Мемарыяльным музеі-майстэрні Заіра Азгура]]. (2017 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратары [[Мікалай Міхайлавіч Паграноўскі|Мікалай Паграноўскі]], Яўген Ксяневіч. * Персанальная выстаўка [http://museum.by/node/42120 «ПАЭЗІЯ ЧЭРВЕНЯ. УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814175007/http://museum.by/node/42120 |date=14 жніўня 2019 }} ў [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей|Жлобінскім гісторыка-краязнаўчым музеі]] ([[Палацава-паркавы комплекс Козелаў-Паклеўскіх (Красны Бераг)|Сядзіба ў Чырвоным Беразе]]) (2017 год, [[Жлобін]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://cinema.museum.by/be ЛІНІІ ЛЁСУ ЎЛАДЗІМІРА АКУЛАВА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130517185706/http://cinema.museum.by/be |date=17 мая 2013 }} ў [[Музей гісторыі беларускага кіно|Музеі гісторыі беларускага кіно]] (2017 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://polotsk.museum.by/node/41959 «УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ. ТРАЕКТОРЫЯ ЧАСУ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814175009/http://polotsk.museum.by/node/41959 |date=14 жніўня 2019 }} ў [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|Нацыянальным Полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку]] (2017 год, [[Полацк]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://www.palacegomel.by/index.php?newsid=1671 «УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ. СЕМНАЦЦАЦЬ ІМГНЕННЯЎ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029051316/http://www.palacegomel.by/index.php?newsid=1671 |date=29 кастрычніка 2020 }} ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|Палацы Румянцавых — Паскевічаў]]. Куратары Алена Калугіна, Яўген Ксяневіч. (2017 год, [[Гомель]] [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [https://web.archive.org/web/20170809000623/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=159912&lang=ru&rubricId=893 «УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ. ІМГНЕННІ ЖЫЦЦЯ»] ў [[:ru:Национальная библиотека Беларуси|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]]. (2017 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://www.tvr.by/news/kultura/v_galeree_universitet_kultury_otkrylas_ekspozitsiya_vladimira_akulova/ «МАЯ ДАРОГА»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814175013/https://www.tvr.by/news/kultura/v_galeree_universitet_kultury_otkrylas_ekspozitsiya_vladimira_akulova/ |date=14 жніўня 2019 }} ў [[:ru:Белорусский государственный университет культуры и искусств|Галерэі «Універсітэт культуры»]] (2017 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://ont.by/news/our_news/raboti-vladimira-akylova-vistavili-v-nacionalnom-centre-sovremennih-iskysst/%7C «ЗДАБЫЦЦЁ ЛЕГЕНДЫ»]{{Недаступная спасылка}} ў [http://ncsm.by/ Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190810203957/http://ncsm.by/ |date=10 жніўня 2019 }}(2016—2017 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://www.tvr.by/news/kultura/rubrika_promenad%D0%B0%D0%BF%D0%B2%D0%B0%D0%BF%D0%B2%D1%83%D0%BA/ «ІНШАЕ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200910005449/https://www.tvr.by/news/kultura/rubrika_promenad%D0%B0%D0%BF%D0%B2%D0%B0%D0%BF%D0%B2%D1%83%D0%BA/ |date=10 верасня 2020 }} ў [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі]]. Гасцёўня [[:ru:Голубок, Владислав Иосифович|Уладзіслава Галубка]] (2016 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Міжнародная персанальная выстаўка [https://web.archive.org/web/20170110020029/http://slutsk24.by/category/kultura/ «СУСТРЭЧА КУЛЬТУР»] у [http://belarus.embajada.gob.ec/ Амбасадзе Эквадора ў Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190728042529/http://belarus.embajada.gob.ec/ |date=28 ліпеня 2019 }}. Мастакі [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] — Рафаэль Дзіас Рыкальдэ. Куратары Яўген Ксяневіч, Віктар Атрошчык. (2016 год, [[Мінск]], [[Беларусь]], [[Эквадор]]). * Персанальная выстаўка [https://web.archive.org/web/20160816004839/http://eco.unibel.by/meropriyatiya/anonsyi-meropriyatij/vyistavka_rabot_xudozhnika_vladimira_akulova_kosmos_vladimira_akulova.html «КОСМАС УЛАДЗІМІРА АКУЛАВА]» у [http://eco.unibel.by/ Рэспубліканскім цэнтры экалогіі і краязнаўства]. Жывапіс, графіка, паэзія — 100 работ (2016 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [[Уладзімір Акулаў|Уладзіміра Акулава]] [https://web.archive.org/web/20160816004839/http://eco.unibel.by/meropriyatiya/anonsyi-meropriyatij/vyistavka_rabot_xudozhnika_vladimira_akulova_kosmos_vladimira_akulova.html«][http://publib.by/ru/glav/news.html АДЛЮСТРАВАННІ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160602052333/http://publib.by/ru/glav/news.html |date=2 чэрвеня 2016 }}" ў Цэнтральнай бібліятэцы імя [[Янка Купала|Янкі Купалы]] (2016 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка работ [[Уладзімір Акулаў|Уладзіміра Акулава]] «[https://vitebsk.biz/afisha/exhibition/2472/ ВІТРАЖЫ ЧАСУ]{{Недаступная спасылка}}» ў Віцебскім мастацкім музеі (2016 год, [[Віцебск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка работ [[Валерый Песін|Валерыя Песіна]] «ДЭТАЛІ» ў Цэнтры сучасных мастацтваў (частка работ з калекцыі) (2015 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратар Т. Маркіна. * Персанальная выстаўка работ [[Уладзімір Акулаў|Уладзіміра Акулава]] да [http://forum.artinvestment.ru/showthread.php?t=273601 60-годдзя мастака] ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] (2014 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Праект «Краса і сіла» ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]], прысвечаны алімпіядзе ў Афінах (2004 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Выстаўка твораў сучасных беларускіх мастакоў у [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна|Абласной бібліятэцы імя А. С. Пушкіна]] (2003 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). '''Найбольш буйныя персанальныя выстаўкі, праведзеныя Яўгенам Ксяневічам у 2016—2017 гадах''' <center><gallery mode="packed" heights="120"> File:Vladimir Akulov Evgeny Ksenevich - Golubka (4).jpg|На адкрыцці персанальнай выставы "УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ. ІНШАЕ" ў Нацыянальным гістарычным музеі (Гасцёўня Ўладзіслава Галубка). 2016 г. Куратары выстаўкі - Яўген Ксяневіч (у цэнтры), Юрый Абдурахманаў (злева). File:Ksenevich Evgeny Akulov Vladimir (80).png|Адкрыццё выстаўкі "Сустрэча культур" беларускага мастака Ўладзіміра Акулава і эквадорскага мастака Рафаэля Дзіас Рыкальдэ ў Амбасадзе Эквадора ў Беларусі. На фота крайні злева міністр адукацыі Беларусі Ігар карпенка, другі злева пасол Эквадора ў Беларусі Ларэа Давіла Карлас, перакладчыца амбасады, трэці справа куратар выстаўкі Віктар Атрошчык, другі справа радыёжурналіст Леанід новікаў, крайні справа куратар выстаўкі Яўген Ксяневіч. 15 верасня 2016 года. File:Ksenevich Evgeny Akulov Vladimir (1).jpg|На адкрыцці выстаўкі "Сустрэча культур". Злева крайні гісторык і пісьменнік Леў Казлоў, у цэнтры куратра выставы Яўген Ксяневіч, трэцяя справа прафесар Ірына Чыкалава, другі справа журналіст белтэлерадыёкампаніі Леанід новікаў. 15 верасня 2016 года. File:Ksenevich Evgeny Akulov Vladimir (72).png|На адкрыцці выстаўкі "Сустрэча культур". 6 міністр замежных спраў Сяргей Мартынаў. 15 верасня 2016 года. File:Kosmos Vladimira Akulova kurator Ksenevich (42).jpg|Адкрыццё персанальнай выстаўкі "Космас Уладзіміра Акулава". Мінск, 2016. File:Kosmos Vladimira Akulova kurator Ksenevich (76).jpg|На выставе "Космас Уладзіміра Акулава". Злева куратар Яўген Ксяневіч, справа мастак Леанід Хобатаў. Мінск, 2016. File:Kosmos Vladimira Akulova kurator Ksenevich (26).jpg|Адкрыццё персанальнай выстаўкі "Космас Уладзіміра Акулава". Мінск, 2016. File:Kosmos Vladimira Akulova kurator Ksenevich (71).jpg|Адкрыццё персанальнай выстаўкі "Космас Уладзіміра Акулава". Крайні злева старшыня саюза мастакоў Беларусі Рыгор Сітніца, другі злева куратар выставы Яўген Ксяневіч, трэці злева фотамастак Уладзімір Паўлаў. Мінск, 2016. File:Kosmos Vladimira Akulova Kurator Ksenevich 2016 (4)- Vladimir Akulov.jpg|Адкрыццё персанальнай выстаўкі "Космас Уладзіміра Акулава". Мінск, 2016. File:Kosmos Vladimira Akulova kurator Ksenevich (60).jpg|Адкрыццё персанальнай выстаўкі "Космас Уладзіміра Акулава". Мінск, 2016. </gallery></center> '''Персанальная выстаўка беларускага мастака Уладзіміра Акулава «ВІТРАЖЫ ЧАСУ» ў Віцебскім мастацкім музеі. Фотаздымкі з адкрыцця выставы, красавік 2016 года. Куратар Яўген Ксяневіч''' <center><gallery mode="packed" heights="120"> File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 01.JPG|На адкрыцці выставы - аднакурснік, студэнцкі сябра Акулава віцебскі мастак [[Пётр Кірылін]] і куратар выставы Яўген Ксяневіч File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 02.JPG|Куратар Я. Ксяневіч (другі злева) з выпускнікамі віцебскага худграфа ў 1970-1980-я гады [[П. Кірылін]]ым (крайні злева), куратарам студэнцкай групы Акулава ва ўніверсітэцкія гады і мастачкай Г.Васільевай |У горадзе юнацтва Марка Шагала і Уладзіміра Акулава - Віцебску. На здымку - на фоне графіці-партрэта Шагала - студэнцкі сябра Акулава віцебскі мастак [[П. Кірылін]] (справа) і куратар Я. Ксяневіч File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 04.JPG|thumb|На фоне Віцебскага мастацкага музея злева направа мастак [[П. Кірылін]], супрацоўнік музея, дырэктар музея В. Акуневіч, куратар Я. Ксяневіч, куратар групы Акулава ў студэнцкія гады File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 05.JPG|thumb|На адкрыцці выставы - кандыдат мастацтвазнаўства, дацэнт Віцебскага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава М. Л. Цыбульскі і аршанскі мастак М. І. Таранда File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 06.JPG|thumb|На адкрыцці выставы злева направа - куратар Я.Ксяневіч, дырэктар Віцебскага мастацкага музея В.Акуневіч, аднакурснік, студэнцкі сябра Акулава мастак [[П. Кірылін]] File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 08.JPG|thumb|На адкрыцці выставы - куратар выставы Я. Ксяневіч (злева) і мастак А. Слепаў File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 07.JPG|thumb|Госці выставы, пяты справа - дырэктар Віцебскага цэнтра сучаснага мастацтва А. Э. Духоўнікаў </gallery></center> '''Персанальная выстаўка работ Уладзіміра Акулава да 60-годдзя мастака ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, Мінск, лістапад-снежань 2014 года. Куратар Яўген Ксяневіч''' <center><gallery mode="packed" heights="120"> File:Куратор выставки Евгений Ксеневич с Владимиром Акуловым на открытии персональной выставки художника в НББ. Минск.JPG|Куратар выставы Я.Ксяневіч з У.Акулавым на адкрыцці выставы. File:Художник Владимир Акулов.JPG|Мастак Уладзімір Акулаў на адкрыцці выставы. File:Искусствовед Л.Д.Финкельштейн на открытии персональной выставки Владимира Акулова в Национальной библиотеке Беларуси. 2014.JPG|Мастацтвазнавец Л.Д.Фінкельштэйн на адкрыцці выставы Уладзіміра Акулава ў НББ. File:Т.В.Кузьминич на открытии выставки Владимира Акулова в НББ. 2014.JPG|Намеснік дырэктара НББ па інфармацыйных рэсурсах Т.В.Кузьмініч на адкрыцці выставы Уладзіміра Акулава File:Куратор выставки Е. Ксеневич с В.Акуловым на открытии персональной выставки художника в НББ. Минск.jpg|thumb|Уладзімір Акулаў у НББ |Афіша выставы. |Даведка выставы. </gallery></center> '''Выстаўка «КРАСА І СІЛА» ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. 2004 год. Куратар Яўген Ксяневіч''' <center class=""><gallery mode="packed" heights="140"> |Злева направа: Л.Г.Кірухіна, алімпійскі чэмпіён Н.А.Алёхін, куратар Я.Ксяневіч, алімпійскія чэмпіёны А.Д.Бялова і А.В.Каршакевіч, спявак [[Аляксандр Антонавіч Саладуха|А. Саладуха]], алімпійскі чэмпіён А.С.Партноў File:Vystavka Krasa i sila 2004 curator Evgeny Ksenevich2.jpg|У першым радзе злева направа В. Смаляк, куратар Я.Ксяневіч, алімпійскія чэмпіёны В. Партноў, А. Каршакевіч, Н. Алёхін File:Vystavka Krasa i sila 2004 curator Evgeny Ksenevich.jpg|thumb|Другі злева Пасол Туркменістана ў Беларусі І. В. Вельджанаў, трэці злева куратар Я. Ксяневіч, чацвёртая злева Л. Г. Кірухіна File:Vystavka Krasa i sila 2004 curator Evgeny Ksenevich3.jpg|thumb|Алімпійская чэмпіёнка Е. Д. Бялова, куратар Я.Ксяневіч File:Vystavka Krasa i sila 2004 curator Evgeny Ksenevich5.jpg|thumb|Спявак [[Уладзімір Міхайлавіч Правалінскі|Уладзімір Правалінскі]] File:Vystavka Krasa i sila 2004 curator Evgeny Ksenevich4.jpg|thumb|спявак А. Саладуха, куратар Я.Ксяневіч </gallery></center> '''Выстаўка твораў сучасных беларускіх мастакоў у [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна|Абласной бібліятэцы імя А. С. Пушкіна]] (2003 год, Мінск). Куратар Яўген Ксяневіч''' <center class=""><gallery mode="packed" heights="140"> |Злева направа: мастак Рыгор Несцераў, мастак Іван Кліменка, куратар Я.Ксяневіч. File:Vystavka curator evgeny ksenevich1.jpg|thumb|Злева направа: – мастакі Р.Несцераў, І.Кліменка, куратар Я.Ксяневіч, мастакі В.Касцючэнка, С.Малішэўскі і В.Песін. File:Vystavka curator evgeny ksenevich2.jpg|thumb|Злева направа: мастак С.Малішэўскі, мастацвазнавец Т.Бембель, мастак В.Песін |thumb|Мастак І.Кліменка на фоне сваіх работ |thumb|Мастак Р.Несцераў на фоне сваіх работ |thumb|Работы Васіля Касцючэнкі на выставе |thumb|Работы Ивана Кліменкі на выставе </gallery></center> == Музычная творчасць == З 1980-х гадоў стварае эстрадныя песні на паэзію рускамоўных і беларускамоўных аўтараў (больш за 100 аўтараў вершаў). Напісаў песні на рускамоўныя вершы і пераклады паэтаў: [[Інакенцій Аненскі]], [[Мікалаз Бараташвілі]], [[Гіём Апалінэр]], [[Іван Бунін]], [[Канстанцін Бальмонт]], [[Валерый Брусаў]], [[Андрей Белый|Андрэй Белы]], [[Павел Васільеў]], [[Генрых Гейнэ]], [[Мікалай Гумілёў]], [[Вячаслаў Іваноў]], [[Авецік Ісаакян]], [[Барыс Карнілаў]], [[Мікалай Клюеў]], [[Аўнатан Нагаш]], [[Ігар Севяранін]], [[Федэрыка Гарсіа Лорка]], [[Осіп Мандэльштам]], [[Аляксей Недагонаў]], [[Франчэска Пятрарка]], [[Фрыдрых Рукерт]], [[Ілья Садоф'еў]], [[Канстанцін Фафанаў]], [[Вільям Шэкспір]], [[Марына Цвятаева]], [[Сяргей Ясенін]] і інш. Стварыў песні на вершы беларускіх паэтаў-класікаў і сучаснікаў: [[Максім Багдановіч]], [[Канстанцыя Буйло]], [[Змітрок Бядуля]], [[Алесь Гурло]], [[Сяргей Дарожны]], [[Карусь Каганец]], [[Якуб Колас]], [[Янка Купала]], [[Юрка Лявонны]], [[Язэп Пушча]], [[Казімір Сваяк]], [[Мікола Сурначоў]], [[Валянцін Таўлай]], [[Паўлюк Трус]], [[Міхась Чарот]] і інш. З 2017 года вядзе рубрыку [http://zviazda.by/be/author/yaugen-ksyanevich// «Песню бярыце з сабою»] у газеце [[Звязда (газета)|«Звязда»]], дзе апублікавана больш за [http://zviazda.by/be/author/yaugen-ksyanevich// 40 песень] на вершы беларускіх паэтаў. Я.Ксяневіч публікаваў песні на вершы рускамоўных аўтараў у газеце [https://www.sb.by/zn// «Знамя юности»]. Яўген Ксяневіч з’яўляецца аўтарам зборніка песень на вершы беларускіх паэтаў для калектываў мастацкай творчасці, які быў выдадзены дзякуючы Дзяржпраграме «Культура Беларусі» на 2016—2020 гады. Выданне падрыхтавана [http://nationalcultures.by/news/respublikanskij-centr-nacionalnyh-kultur-predstavlyaet-novye-izdaniya// Рэспубліканскім цэнтрам нацыянальных культур] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200125195301/http://nationalcultures.by/news/respublikanskij-centr-nacionalnyh-kultur-predstavlyaet-novye-izdaniya// |date=25 студзеня 2020 }} у 2019 г. [https://e-catalog.nlb.by/Search/Results?lookfor=%D1%8F%D1%9E%D0%B3%D0%B5%D0%BD+%D0%BA%D1%81%D1%8F%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87&type=AllFields//«Краіна мая, песня мая…»][Ноты]: песні на вершы беларускіх паэтаў: для непрафесійных (аматарскіх) калектываў мастацкай творчасці: [для голасу з літарна-лічбавым абазначэннем суправаджэння] / Яўген Ксяневіч. — Мінск : ІВЦ Мінфіна, 2019. — 55 с. == Мініяцюрныя кнігі == Яўген Ксяневіч з 1980-х гадоў калекцыяніруе рэдкія і мініяцюрныя кнігі. Валодае адной з самых цікавых калекцый мініяцюрных кніжак у Беларусі. Гэта кнігі з пачатку XIX ст. кішэннага фармату самай разнастайнай тэматыкі, у тым ліку выдадзеныя ў Беларусі і многіх краінах свету на розных мовах: зборнікі твораў класікаў сусветнай, беларускай і рускай паэзіі, выбраныя творы прозы, даведнікі і энцыклапедыі, даследаванні па гісторыі і мастацтвазнаўстве, гумарыстычныя і дзіцячыя выданні, кнігі Бібліі і хрысціянская літаратура, выданні па кулінарыі, шахматах і філасофіі. Яўген Ксяневіч лічыць мініяцюрную кнігу вяршыняй паліграфічнага мастацтва. Выданне такіх кніг патрабуе сумеснай тонкай працы высокакваліфікаваных мастакоў, друкароў, дызайнераў. У інтэрв’ю падкрэслівае: «мініяцюрныя кнігі — гэта візітная картка паліграфіі краіны. І Беларусь славіцца сваімі кнігамі. Першыя кнігі былі выдадзены ў Мінску ў 1833 годзе — у мініяцюрным фармаце. І з тых часоў гэтая традыцыя жыве і сёння: многія выдавецтвы выпускаюць выдатныя мініяцюрныя кнігі, якія заваёўваюць прызы на міжнародных конкурсах». '''Найбольш значныя выставы мініяцюрнай кнігі, праведзеныя куратарам Я.Ксяневічам''' * Выстаўка [https://budzma.by/news/mini-knihi.html мініяцюрных кніг] у [[Дзяржаўны літаратурны музей Петруся Броўкі|Дзяржаўным літаратурным музеі Петруся Броўкі]]. (2009 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратар Яўген Ксяневіч. * Выстаўка [https://budzma.by/news/mini-knihi.html мініяцюрных кніг] у [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры]] да 520-годдзя з дня нараджэння Францыска Скарыны. (2010 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратар Яўген Ксяневіч. * Выстаўка мініяцюрных кніг [http://histmuseum.by/by/news/895 «Кніга і культура»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190830232724/http://histmuseum.by/by/news/895 |date=30 жніўня 2019 }} у [[Гасцёўня Уладзіслава Галубка|Гасцёўні Уладзіслава Галубка]] да 500-годдзю беларускага кнігадрукавання. (29 сакавіка 2017 года, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратар Яўген Ксяневіч. * Выстаўка мініяцюрных кніг [https://blr.belta.by/culture/view/amal-350-minijatsjurnyh-knig-pradstavjats-na-vystautsy-u-gomeli-58954-2017/ «Кніга і культура»] да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|Музеі Палаца Румянцавых і Паскевічаў]] (7 чэрвеня 2017 года, [[Гомель]], [[Беларусь]]). Куратар Яўген Ксяневіч. * Выстаўка мініяцюрных кніг у [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры]] (жнівень-верасень 2019 года, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратар Яўген Ксяневіч. '''Фота з найбольш буйных выстаў мініяцюрнай кнігі, праведзеных куратарам Яўгенам Ксяневічам''' <center><gallery mode="packed" heights="120"> File:Evgeny Ksenevich mini knigi 2010.jpg|На выставе міні-кнігі да 520-годдзя з дня нараджэння Ф.Скарыны (2010). File:Kurator_Evgeny_Ksenevich_mini_knigi.jpg|Афіша выставы міні кнігі да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання(2017). File:Kurator_Evgeny_Ksenevich_mini_knigi_5.png|На выставе міні кнігі ў Гасцёўні Уладзіслава Галубка (2017). File:Kurator Evgeny Ksenevich mini knigi 2.png|Куратар Яўген Ксяневіч і мастацтвазнавец Мікалай Паграноўскі на выставе міні кнігі ў Гасцёўні Уладзіслава Галубка (2017). File:Kurator Evgeny Ksenevich mini knigi 6.png|На выставе міні-кнігі ў Гасцёўні Уладзіслава Галубка (2017). <center><gallery mode="packed" heights="120"> |Выстаўка мініяцюрных кніг у Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры (2019). File:02 Evgeny Ksenevich.jpg|Куратар Яўген Ксяневіч на здымках дакументальнага праекта тэлерадыёкампаніі "Мір", прысвечана рукапісу і кнігадруку ў СНД. |Выстаўка міні-кніг у Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры (2019). File:04 Evgeny Ksenevich.jpg|Выстаўка міні-кніг у Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры (2019). |Выстаўка міні-кніг у Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры (2019). </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * ''Белоусов О.'' [http://www.sb.by/kultura/article/v-art-biznes-prishli-azartnye-lyudi-led-tronulsya.html В арт-бизнес пришли азартные люди. Лед тронулся?] // Советская Белоруссия, 13 октября 2004 {{ref-ru}} * ''Гуляева М.'' [http://www.belgazeta.by/ru/2004_09_13/portmone/8239/ В очередь за бессмертием] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160811085155/http://www.belgazeta.by/ru/2004_09_13/portmone/8239/ |date=11 жніўня 2016 }} // Выставка современной живописи «Начало». Куратор Е.Ксеневич. — Белгазета. № 36 (453) 13 сентября 2004 г. {{ref-ru}} * ''Гуляева М.'' Это были просто жалкие бумажки. Беседа об эволюции банкнот и ценных бумаг с коллекционером Евгением Ксеневичем. — Белгазета. 08 мая 2006 г. {{ref-ru}} * ''Замировская Т.'' [http://www.belgazeta.by/ru/2012_01_23/life/137/ Сила вина и винила] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150704165540/http://www.belgazeta.by/ru/2012_01_23/life/137/ |date=4 ліпеня 2015 }} // О презентации художественного альбома «Белорусский авангард 80-х». — Белгазета № 3 (828) 23 января 2012 г. * ''Ксеневич Е.'' Статья о белорусском авангарде // Журнал «Доберман», № 13, 2011 год {{ref-ru}} * ''Ксеневич Е.'' Абстрактное искусство // Республика Беларусь: Энциклопедия: В 6 т. Т.1, Минск: БелЭн, 2004 г. {{ref-ru}} * ''Ксеневич Е.'' Андеграунд // Республика Беларусь: Энциклопедия: В 6 т. Т.1, Минск: БелЭн, 2004 г. {{ref-ru}} * ''Ксеневич Е.'' Анималистика // Республика Беларусь: Энциклопедия: В 6 т. Т.1, Минск: БелЭн, 2004 г. {{ref-ru}} * ''Мытько О.'' [http://natbookcat.org.by/isgbi/marcview.do?id=654179&position=7. Чудеса на ладонях.] О выставке миниатюрных книг в Музее истории белорусской литературы. Беседа с библиофилом Евгением Ксеневичем // Газета «7 дней», 18 февраля 2010 г.(№ 7). — С.16 {{ref-ru}} * ''Пясецкі Я.'' Дзівосы на далоні // Артыкул пра выстаўку мініяцюрных кніг з калекцыі Я.Ксяневіча. — газета «Звязда», люты 2010 г. * ''Степан В.'' [http://belsmi.by/archive/article/47864 Гений в авангарде. Владимир Акулов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160807032233/http://belsmi.by/archive/article/47864 |date=7 жніўня 2016 }} // Разговор с коллекционером Евгением Ксеневичем. — СБ. Беларусь сегодня № 83 (24965). Среда, 04 мая 2016 {{ref-ru}} * ''Степан В.'' [http://www.sb.by/kultura/article/tsvety-provintsii-31-07-2015.html Цветы провинции] // Советская Белоруссия № 144 (24774). Пятница, 31 июля 2015 {{ref-ru}} * ''Шунейка Я.'' Творца пераломнага часу // Газета «Літаратура і мастацтва», № 19. 13 мая 2016. == Спасылкі == [[Файл:Открытие персональной выставки Валерия Песина "Детали". Выступление коллекционера Евгения Ксеневича.jpg|thumb|left| На персанальнай выставе «ДЭТАЛІ» (2015) мастака Валерыя Песіна (крайні злева). Выступленне Я. Ксяневіча. Куратар [[Таццяна Маркіна]] крайняя справа. Дырэктар Музея сучаснага выяўленчага мастацтва Н. В. Шаранговіч другая справа.]] * [http://www.ratusha-vit.by/uslugi/vystavka-vitrazhi-vremeni Персональная выставка Владимира Акулова «Витражи времени». Куратор Евгений Ксеневич. 2016] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160807020130/http://ratusha-vit.by/uslugi/vystavka-vitrazhi-vremeni |date=7 жніўня 2016 }}, [[Витебский областной краеведческий музей]], Витебский художественный музей, Витебск, Республика Беларусь. * [http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=108432&lang=ru&rubricId=893.do Персональная юбилейная выставка к 60-летию Владимира Акулова. Куратор Евгений Ксеневич. 2014 г.]{{Недаступная спасылка}}, [[Национальная библиотека Беларуси]], Минск, Республика Беларусь. * [http://news.tut.by/culture/440365.html Отсутствие денег, индивидуальности или зрелой критики] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} // Что мешает современному белорусскому искусству? — Круглый стол в ЦСИ в Минске 20 марта 2015 {{ref-ru}} * [http://forum.artinvestment.ru/showthread.php?t=317421 Выставки. События. Владимир Акулов. Персональная выставка живописи в Витебском художественном музее. 2016 г.] Работы с выставки. Куратор Евгений Ксеневич.{{ref-ru}} * [http://forum.artinvestment.ru/showthread.php?t=273601 Фоторепортажи с выставки. Юбилейная выставка к 60-летию белорусского художника Владимира Акулова в НББ. 2014 г.] Работы с выставки. Куратор Евгений Ксеневич.{{ref-ru}} * [http://www.tvr.by/bel/culture.asp?id=25780 «Дзівосы на далоні» — незвычайная выстава адкрылася ў Музеі гісторыі беларускай літаратуры.]{{Недаступная спасылка}} * [http://budzma.by/news/vasmidzesyatyya-vyartayucca-prezentacyya-alboma-belaruski-avanhard-1980-x-fotarepartazh.html Васьмідзесятыя вяртаюцца.] — Прэзентацыя альбома з серыі «Калекцыя пАРТызана» — «Беларускі авангард 1980-х». * [http://budzma.org/literature/mini-knihi.html Міні-кнігі.] Выстаўка мініяцюрных кніг з калекцыі Я.Ксяневіча ў Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры. Да 520-годдзя з дня нараджэння Ф. Скарыны. * [http://finance.tut.by/news290444.html ''Евгений Ксеневич''. Личное: Проще продавать секонд-хенд на Ждановичах, чем коллекционировать предметы искусства.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305014541/http://finance.tut.by/news290444.html |date=5 сакавіка 2016 }} Интервью с Евгением Ксеневичем для портала finance.tut.by — 22 мая 2012 г. {{ref-ru}} * [http://belavangard.by/?p=4450 ''Белоруссий авангард''. 2013 — открытие выставки «Местоположение».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150704054833/http://belavangard.by/?p=4450 |date=4 ліпеня 2015 }} Выступления искусствоведов и коллекцинеров на выставке Владимира Акулова {{ref-ru}} * [http://www.belgazeta.by/ru/2012_01_23/life/137/ ''БелГазета''. Презентация художественного альбома «Белорусский авангард 80-х».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150704165540/http://www.belgazeta.by/ru/2012_01_23/life/137/ |date=4 ліпеня 2015 }} {{ref-ru}} * [http://vilka.by/carpe-diem/chudesa_na_ladonyah_ili_vystavka_krohotnyh_knig/. Чудеса на ладонях или Выставка крохотных книг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133807/http://vilka.by/carpe-diem/chudesa_na_ladonyah_ili_vystavka_krohotnyh_knig/ |date=4 сакавіка 2016 }} Календарь событий. 08.02.2010 {{ref-ru}} * [http://natbookcat.org.by/isgbi/marcview.do?id=654179&position=7. Чудеса на ладонях. О выставке миниатюрных книг. Беседа с библиофилом Евгением Ксеневичем.] {{ref-ru}} * [http://bgteptk.by/bel-book. А чем может удивить белорусская книга? Самая миниатюрная.]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [http://news.21.by/society/2010/02/18/465856.html. В Государственном музее истории белорусской литературы открылась необычная выставка.]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [http://news.21.by/culture/2010/03/08/487770.html «Чудеса на ладони» — необычная выставка открылась в Музее истории белорусской литературы.] Миниатюрные книги — визитная карточка полиграфии страны.{{ref-ru}} * [http://naviny.by/rubrics/culture/2010/02/04/ic_news_117_325498/print/. В Минске открылась выставка карманных книжек] // Белорусские новости. Культура. — 04.02.2010 {{ref-ru}} * [http://umk.by/docs/ubileinie%20dati/god%20knigi/mini-knigi%20vchera,%20segodnia,%20zavtra%20.pdf. Миниатюрная книга: вчера, сегодня, завтра]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [http://belapan.by/archive/2010/02/05/media_mini/ В столичном музее истории белорусской литературы открылась выставка миниатюрных изданий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160816151713/http://belapan.by/archive/2010/02/05/media_mini/ |date=16 жніўня 2016 }} Представлено 375 книг из коллекции Е.Ксеневича и более 50 изданий из собрания музея. {{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Ксяневіч Яўген}} [[Катэгорыя:Кампазітары-песеннікі]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смалявіцкім раёне]] [[Катэгорыя:Постаці беларускага мастацтва]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] eedpepi0l01uboybo20rcvsadmir97j 5157335 5157332 2026-06-22T15:55:11Z Rabbi Mendl 19651 вікіфікацыя 5157335 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Яўген Антонавіч Ксяневіч |арыгінал_імя = |партрэт = Exhibition of Sergey Shilo about Vladimir Vysotsky 10.09.2013 in Pushkin`s library, Eugeny Ksenevich.JPG |памер = |подпіс = |апісанне = ''На адкрыцці выстаўкі [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргея Шылы]], 10 верасня 2013 года'' |імя пры нараджэнні= |род дзейнасці = [[калекцыянер]], [[бібліяфіл]], [[мецэнат]], куратар мастацкіх і музычных праектаў, кампазітар-песеннік. |дата нараджэння = 17.05.1952 |месца нараджэння = |грамадзянства = {{USSR}} → {{BLR}} |падданства = |супрацоўніцтва = [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] |вучоба = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі= |сайт = |Commons = |Rodovid = }} {{Цёзкі2|Ксяневіч}} '''Яўген Антонавіч Ксяневіч''' (нар. {{ДН|17|5|1952}}<ref>[http://dossier.bymedia.net/index.php?option=com_apressdb&view=person&id=2673 Ксеневич Евгений Антонович]{{Недаступная спасылка}}</ref>) — калекцыянер сучаснага беларускага мастацтва, бібліяфіл, куратар мастацкіх і музычных праектаў, кампазітар-песеннік. == Біяграфія == Нарадзіўся [[17 мая]] [[1952]] года ў пасёлку [[Зялёны Бор (Смалявіцкі раён)|Зялёны Бор]] [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] ў сям’і настаўнікаў-філолагаў. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускі педагагічны інстытут імя Максіма Горкага]] (1974). == Куратарства мастацкіх праектаў == З 1986 года займаецца куратарствам мастацкіх праектаў. Найбольш значныя з іх: * Персанальная выстаўка [http://azgur.by/sobytiya/item/vladimir-akulov-portret «УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ. ПАРТРЭТ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814173458/http://azgur.by/sobytiya/item/vladimir-akulov-portret |date=14 жніўня 2019 }} у [[Мемарыяльны музей-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура|Мемарыяльным музеі-майстэрні Заіра Азгура]]. (2017 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратары [[Мікалай Міхайлавіч Паграноўскі|Мікалай Паграноўскі]], Яўген Ксяневіч. * Персанальная выстаўка [http://museum.by/node/42120 «ПАЭЗІЯ ЧЭРВЕНЯ. УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814175007/http://museum.by/node/42120 |date=14 жніўня 2019 }} ў [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей|Жлобінскім гісторыка-краязнаўчым музеі]] ([[Палацава-паркавы комплекс Козелаў-Паклеўскіх (Красны Бераг)|Сядзіба ў Чырвоным Беразе]]) (2017 год, [[Жлобін]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://cinema.museum.by/be ЛІНІІ ЛЁСУ ЎЛАДЗІМІРА АКУЛАВА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130517185706/http://cinema.museum.by/be |date=17 мая 2013 }} ў [[Музей гісторыі беларускага кіно|Музеі гісторыі беларускага кіно]] (2017 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://polotsk.museum.by/node/41959 «УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ. ТРАЕКТОРЫЯ ЧАСУ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814175009/http://polotsk.museum.by/node/41959 |date=14 жніўня 2019 }} ў [[Нацыянальны Полацкі гісторыка-культурны музей-запаведнік|Нацыянальным Полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку]] (2017 год, [[Полацк]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://www.palacegomel.by/index.php?newsid=1671 «УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ. СЕМНАЦЦАЦЬ ІМГНЕННЯЎ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029051316/http://www.palacegomel.by/index.php?newsid=1671 |date=29 кастрычніка 2020 }} ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|Палацы Румянцавых — Паскевічаў]]. Куратары Алена Калугіна, Яўген Ксяневіч. (2017 год, [[Гомель]] [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [https://web.archive.org/web/20170809000623/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=159912&lang=ru&rubricId=893 «УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ. ІМГНЕННІ ЖЫЦЦЯ»] ў [[:ru:Национальная библиотека Беларуси|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]]. (2017 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://www.tvr.by/news/kultura/v_galeree_universitet_kultury_otkrylas_ekspozitsiya_vladimira_akulova/ «МАЯ ДАРОГА»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190814175013/https://www.tvr.by/news/kultura/v_galeree_universitet_kultury_otkrylas_ekspozitsiya_vladimira_akulova/ |date=14 жніўня 2019 }} ў [[:ru:Белорусский государственный университет культуры и искусств|Галерэі «Універсітэт культуры»]] (2017 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://ont.by/news/our_news/raboti-vladimira-akylova-vistavili-v-nacionalnom-centre-sovremennih-iskysst/%7C «ЗДАБЫЦЦЁ ЛЕГЕНДЫ»]{{Недаступная спасылка}} ў [http://ncsm.by/ Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190810203957/http://ncsm.by/ |date=10 жніўня 2019 }}(2016—2017 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [http://www.tvr.by/news/kultura/rubrika_promenad%D0%B0%D0%BF%D0%B2%D0%B0%D0%BF%D0%B2%D1%83%D0%BA/ «ІНШАЕ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200910005449/https://www.tvr.by/news/kultura/rubrika_promenad%D0%B0%D0%BF%D0%B2%D0%B0%D0%BF%D0%B2%D1%83%D0%BA/ |date=10 верасня 2020 }} ў [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі]]. Гасцёўня [[:ru:Голубок, Владислав Иосифович|Уладзіслава Галубка]] (2016 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Міжнародная персанальная выстаўка [https://web.archive.org/web/20170110020029/http://slutsk24.by/category/kultura/ «СУСТРЭЧА КУЛЬТУР»] у [http://belarus.embajada.gob.ec/ Амбасадзе Эквадора ў Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190728042529/http://belarus.embajada.gob.ec/ |date=28 ліпеня 2019 }}. Мастакі [[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]] — Рафаэль Дзіас Рыкальдэ. Куратары Яўген Ксяневіч, Віктар Атрошчык. (2016 год, [[Мінск]], [[Беларусь]], [[Эквадор]]). * Персанальная выстаўка [https://web.archive.org/web/20160816004839/http://eco.unibel.by/meropriyatiya/anonsyi-meropriyatij/vyistavka_rabot_xudozhnika_vladimira_akulova_kosmos_vladimira_akulova.html «КОСМАС УЛАДЗІМІРА АКУЛАВА]» у [http://eco.unibel.by/ Рэспубліканскім цэнтры экалогіі і краязнаўства]. Жывапіс, графіка, паэзія — 100 работ (2016 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка [[Уладзімір Акулаў|Уладзіміра Акулава]] [https://web.archive.org/web/20160816004839/http://eco.unibel.by/meropriyatiya/anonsyi-meropriyatij/vyistavka_rabot_xudozhnika_vladimira_akulova_kosmos_vladimira_akulova.html«][http://publib.by/ru/glav/news.html АДЛЮСТРАВАННІ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160602052333/http://publib.by/ru/glav/news.html |date=2 чэрвеня 2016 }}" ў Цэнтральнай бібліятэцы імя [[Янка Купала|Янкі Купалы]] (2016 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка работ [[Уладзімір Акулаў|Уладзіміра Акулава]] «[https://vitebsk.biz/afisha/exhibition/2472/ ВІТРАЖЫ ЧАСУ]{{Недаступная спасылка}}» ў Віцебскім мастацкім музеі (2016 год, [[Віцебск]], [[Беларусь]]). * Персанальная выстаўка работ [[Валерый Песін|Валерыя Песіна]] «ДЭТАЛІ» ў Цэнтры сучасных мастацтваў (частка работ з калекцыі) (2015 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратар Т. Маркіна. * Персанальная выстаўка работ [[Уладзімір Акулаў|Уладзіміра Акулава]] да [http://forum.artinvestment.ru/showthread.php?t=273601 60-годдзя мастака] ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] (2014 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Праект «Краса і сіла» ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]], прысвечаны алімпіядзе ў Афінах (2004 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). * Выстаўка твораў сучасных беларускіх мастакоў у [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна|Абласной бібліятэцы імя А. С. Пушкіна]] (2003 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). '''Найбольш буйныя персанальныя выстаўкі, праведзеныя Яўгенам Ксяневічам у 2016—2017 гадах''' <center><gallery mode="packed" heights="120"> File:Vladimir Akulov Evgeny Ksenevich - Golubka (4).jpg|На адкрыцці персанальнай выставы "УЛАДЗІМІР АКУЛАЎ. ІНШАЕ" ў Нацыянальным гістарычным музеі (Гасцёўня Ўладзіслава Галубка). 2016 г. Куратары выстаўкі - Яўген Ксяневіч (у цэнтры), Юрый Абдурахманаў (злева). File:Ksenevich Evgeny Akulov Vladimir (80).png|Адкрыццё выстаўкі "Сустрэча культур" беларускага мастака Ўладзіміра Акулава і эквадорскага мастака Рафаэля Дзіас Рыкальдэ ў Амбасадзе Эквадора ў Беларусі. На фота крайні злева міністр адукацыі Беларусі Ігар карпенка, другі злева пасол Эквадора ў Беларусі Ларэа Давіла Карлас, перакладчыца амбасады, трэці справа куратар выстаўкі Віктар Атрошчык, другі справа радыёжурналіст Леанід новікаў, крайні справа куратар выстаўкі Яўген Ксяневіч. 15 верасня 2016 года. File:Ksenevich Evgeny Akulov Vladimir (1).jpg|На адкрыцці выстаўкі "Сустрэча культур". Злева крайні гісторык і пісьменнік Леў Казлоў, у цэнтры куратра выставы Яўген Ксяневіч, трэцяя справа прафесар Ірына Чыкалава, другі справа журналіст белтэлерадыёкампаніі Леанід новікаў. 15 верасня 2016 года. File:Ksenevich Evgeny Akulov Vladimir (72).png|На адкрыцці выстаўкі "Сустрэча культур". 6 міністр замежных спраў Сяргей Мартынаў. 15 верасня 2016 года. File:Kosmos Vladimira Akulova kurator Ksenevich (42).jpg|Адкрыццё персанальнай выстаўкі "Космас Уладзіміра Акулава". Мінск, 2016. File:Kosmos Vladimira Akulova kurator Ksenevich (76).jpg|На выставе "Космас Уладзіміра Акулава". Злева куратар Яўген Ксяневіч, справа мастак Леанід Хобатаў. Мінск, 2016. File:Kosmos Vladimira Akulova kurator Ksenevich (26).jpg|Адкрыццё персанальнай выстаўкі "Космас Уладзіміра Акулава". Мінск, 2016. File:Kosmos Vladimira Akulova kurator Ksenevich (71).jpg|Адкрыццё персанальнай выстаўкі "Космас Уладзіміра Акулава". Крайні злева старшыня саюза мастакоў Беларусі Рыгор Сітніца, другі злева куратар выставы Яўген Ксяневіч, трэці злева фотамастак Уладзімір Паўлаў. Мінск, 2016. File:Kosmos Vladimira Akulova Kurator Ksenevich 2016 (4)- Vladimir Akulov.jpg|Адкрыццё персанальнай выстаўкі "Космас Уладзіміра Акулава". Мінск, 2016. File:Kosmos Vladimira Akulova kurator Ksenevich (60).jpg|Адкрыццё персанальнай выстаўкі "Космас Уладзіміра Акулава". Мінск, 2016. </gallery></center> '''Персанальная выстаўка беларускага мастака Уладзіміра Акулава «ВІТРАЖЫ ЧАСУ» ў Віцебскім мастацкім музеі. Фотаздымкі з адкрыцця выставы, красавік 2016 года. Куратар Яўген Ксяневіч''' <center><gallery mode="packed" heights="120"> File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 01.JPG|На адкрыцці выставы - аднакурснік, студэнцкі сябра Акулава віцебскі мастак [[Пётр Кірылін]] і куратар выставы Яўген Ксяневіч File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 02.JPG|Куратар Я. Ксяневіч (другі злева) з выпускнікамі віцебскага худграфа ў 1970-1980-я гады [[П. Кірылін]]ым (крайні злева), куратарам студэнцкай групы Акулава ва ўніверсітэцкія гады і мастачкай Г.Васільевай |У горадзе юнацтва Марка Шагала і Уладзіміра Акулава - Віцебску. На здымку - на фоне графіці-партрэта Шагала - студэнцкі сябра Акулава віцебскі мастак [[П. Кірылін]] (справа) і куратар Я. Ксяневіч File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 04.JPG|thumb|На фоне Віцебскага мастацкага музея злева направа мастак [[П. Кірылін]], супрацоўнік музея, дырэктар музея В. Акуневіч, куратар Я. Ксяневіч, куратар групы Акулава ў студэнцкія гады File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 05.JPG|thumb|На адкрыцці выставы - кандыдат мастацтвазнаўства, дацэнт Віцебскага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава М. Л. Цыбульскі і аршанскі мастак М. І. Таранда File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 06.JPG|thumb|На адкрыцці выставы злева направа - куратар Я.Ксяневіч, дырэктар Віцебскага мастацкага музея В.Акуневіч, аднакурснік, студэнцкі сябра Акулава мастак [[П. Кірылін]] File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 08.JPG|thumb|На адкрыцці выставы - куратар выставы Я. Ксяневіч (злева) і мастак А. Слепаў File:Фота з персанальнай выставы Вітражы часу мастака Уладзіміра Акулава ў Віцебскім мастацкім музеі 07.JPG|thumb|Госці выставы, пяты справа - дырэктар Віцебскага цэнтра сучаснага мастацтва А. Э. Духоўнікаў </gallery></center> '''Персанальная выстаўка работ Уладзіміра Акулава да 60-годдзя мастака ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, Мінск, лістапад-снежань 2014 года. Куратар Яўген Ксяневіч''' <center><gallery mode="packed" heights="120"> File:Куратор выставки Евгений Ксеневич с Владимиром Акуловым на открытии персональной выставки художника в НББ. Минск.JPG|Куратар выставы Я.Ксяневіч з У.Акулавым на адкрыцці выставы. File:Художник Владимир Акулов.JPG|Мастак Уладзімір Акулаў на адкрыцці выставы. File:Искусствовед Л.Д.Финкельштейн на открытии персональной выставки Владимира Акулова в Национальной библиотеке Беларуси. 2014.JPG|Мастацтвазнавец Л.Д.Фінкельштэйн на адкрыцці выставы Уладзіміра Акулава ў НББ. File:Т.В.Кузьминич на открытии выставки Владимира Акулова в НББ. 2014.JPG|Намеснік дырэктара НББ па інфармацыйных рэсурсах Т.В.Кузьмініч на адкрыцці выставы Уладзіміра Акулава File:Куратор выставки Е. Ксеневич с В.Акуловым на открытии персональной выставки художника в НББ. Минск.jpg|thumb|Уладзімір Акулаў у НББ |Афіша выставы. |Даведка выставы. </gallery></center> '''Выстаўка «КРАСА І СІЛА» ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. 2004 год. Куратар Яўген Ксяневіч''' <center class=""><gallery mode="packed" heights="140"> |Злева направа: Л.Г.Кірухіна, алімпійскі чэмпіён Н.А.Алёхін, куратар Я.Ксяневіч, алімпійскія чэмпіёны А.Д.Бялова і А.В.Каршакевіч, спявак [[Аляксандр Антонавіч Саладуха|А. Саладуха]], алімпійскі чэмпіён А.С.Партноў File:Vystavka Krasa i sila 2004 curator Evgeny Ksenevich2.jpg|У першым радзе злева направа В. Смаляк, куратар Я.Ксяневіч, алімпійскія чэмпіёны В. Партноў, А. Каршакевіч, Н. Алёхін File:Vystavka Krasa i sila 2004 curator Evgeny Ksenevich.jpg|thumb|Другі злева Пасол Туркменістана ў Беларусі І. В. Вельджанаў, трэці злева куратар Я. Ксяневіч, чацвёртая злева Л. Г. Кірухіна File:Vystavka Krasa i sila 2004 curator Evgeny Ksenevich3.jpg|thumb|Алімпійская чэмпіёнка Е. Д. Бялова, куратар Я.Ксяневіч File:Vystavka Krasa i sila 2004 curator Evgeny Ksenevich5.jpg|thumb|Спявак [[Уладзімір Міхайлавіч Правалінскі|Уладзімір Правалінскі]] File:Vystavka Krasa i sila 2004 curator Evgeny Ksenevich4.jpg|thumb|спявак А. Саладуха, куратар Я.Ксяневіч </gallery></center> '''Выстаўка твораў сучасных беларускіх мастакоў у [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна|Абласной бібліятэцы імя А. С. Пушкіна]] (2003 год, Мінск). Куратар Яўген Ксяневіч''' <center class=""><gallery mode="packed" heights="140"> |Злева направа: мастак Рыгор Несцераў, мастак Іван Кліменка, куратар Я.Ксяневіч. File:Vystavka curator evgeny ksenevich1.jpg|thumb|Злева направа: – мастакі Р.Несцераў, І.Кліменка, куратар Я.Ксяневіч, мастакі В.Касцючэнка, С.Малішэўскі і В.Песін. File:Vystavka curator evgeny ksenevich2.jpg|thumb|Злева направа: мастак С.Малішэўскі, мастацвазнавец Т.Бембель, мастак В.Песін |thumb|Мастак І.Кліменка на фоне сваіх работ |thumb|Мастак Р.Несцераў на фоне сваіх работ |thumb|Работы Васіля Касцючэнкі на выставе |thumb|Работы Ивана Кліменкі на выставе </gallery></center> == Музычная творчасць == З 1980-х гадоў стварае эстрадныя песні на паэзію рускамоўных і беларускамоўных аўтараў (больш за 100 аўтараў вершаў). Напісаў песні на рускамоўныя вершы і пераклады паэтаў: [[Інакенцій Аненскі]], [[Мікалаз Бараташвілі]], [[Гіём Апалінэр]], [[Іван Бунін]], [[Канстанцін Бальмонт]], [[Валерый Брусаў]], [[Андрей Белый|Андрэй Белы]], [[Павел Васільеў]], [[Генрых Гейнэ]], [[Мікалай Гумілёў]], [[Вячаслаў Іваноў]], [[Авецік Ісаакян]], [[Барыс Карнілаў]], [[Мікалай Клюеў]], [[Аўнатан Нагаш]], [[Ігар Севяранін]], [[Федэрыка Гарсіа Лорка]], [[Осіп Мандэльштам]], [[Аляксей Недагонаў]], [[Франчэска Пятрарка]], [[Фрыдрых Рукерт]], [[Ілья Садоф'еў]], [[Канстанцін Фафанаў]], [[Вільям Шэкспір]], [[Марына Цвятаева]], [[Сяргей Ясенін]] і інш. Стварыў песні на вершы беларускіх паэтаў-класікаў і сучаснікаў: [[Максім Багдановіч]], [[Канстанцыя Буйло]], [[Змітрок Бядуля]], [[Алесь Гурло]], [[Сяргей Дарожны]], [[Карусь Каганец]], [[Якуб Колас]], [[Янка Купала]], [[Юрка Лявонны]], [[Язэп Пушча]], [[Казімір Сваяк]], [[Мікола Сурначоў]], [[Валянцін Таўлай]], [[Паўлюк Трус]], [[Міхась Чарот]] і інш. З 2017 года вядзе рубрыку [http://zviazda.by/be/author/yaugen-ksyanevich// «Песню бярыце з сабою»] у газеце [[Звязда (газета)|«Звязда»]], дзе апублікавана больш за [http://zviazda.by/be/author/yaugen-ksyanevich// 40 песень] на вершы беларускіх паэтаў. Я.Ксяневіч публікаваў песні на вершы рускамоўных аўтараў у газеце [https://www.sb.by/zn// «Знамя юности»]. Яўген Ксяневіч з’яўляецца аўтарам зборніка песень на вершы беларускіх паэтаў для калектываў мастацкай творчасці, які быў выдадзены дзякуючы Дзяржпраграме «Культура Беларусі» на 2016—2020 гады. Выданне падрыхтавана [http://nationalcultures.by/news/respublikanskij-centr-nacionalnyh-kultur-predstavlyaet-novye-izdaniya// Рэспубліканскім цэнтрам нацыянальных культур] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200125195301/http://nationalcultures.by/news/respublikanskij-centr-nacionalnyh-kultur-predstavlyaet-novye-izdaniya// |date=25 студзеня 2020 }} у 2019 г. [https://e-catalog.nlb.by/Search/Results?lookfor=%D1%8F%D1%9E%D0%B3%D0%B5%D0%BD+%D0%BA%D1%81%D1%8F%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87&type=AllFields//«Краіна мая, песня мая…»][Ноты]: песні на вершы беларускіх паэтаў: для непрафесійных (аматарскіх) калектываў мастацкай творчасці: [для голасу з літарна-лічбавым абазначэннем суправаджэння] / Яўген Ксяневіч. — Мінск : ІВЦ Мінфіна, 2019. — 55 с. == Мініяцюрныя кнігі == Яўген Ксяневіч з 1980-х гадоў калекцыяніруе рэдкія і мініяцюрныя кнігі. Валодае адной з самых цікавых калекцый мініяцюрных кніжак у Беларусі. Гэта кнігі з пачатку XIX ст. кішэннага фармату самай разнастайнай тэматыкі, у тым ліку выдадзеныя ў Беларусі і многіх краінах свету на розных мовах: зборнікі твораў класікаў сусветнай, беларускай і рускай паэзіі, выбраныя творы прозы, даведнікі і энцыклапедыі, даследаванні па гісторыі і мастацтвазнаўстве, гумарыстычныя і дзіцячыя выданні, кнігі Бібліі і хрысціянская літаратура, выданні па кулінарыі, шахматах і філасофіі. Яўген Ксяневіч лічыць мініяцюрную кнігу вяршыняй паліграфічнага мастацтва. Выданне такіх кніг патрабуе сумеснай тонкай працы высокакваліфікаваных мастакоў, друкароў, дызайнераў. У інтэрв’ю падкрэслівае: «мініяцюрныя кнігі — гэта візітная картка паліграфіі краіны. І Беларусь славіцца сваімі кнігамі. Першыя кнігі былі выдадзены ў Мінску ў 1833 годзе — у мініяцюрным фармаце. І з тых часоў гэтая традыцыя жыве і сёння: многія выдавецтвы выпускаюць выдатныя мініяцюрныя кнігі, якія заваёўваюць прызы на міжнародных конкурсах». '''Найбольш значныя выставы мініяцюрнай кнігі, праведзеныя куратарам Я.Ксяневічам''' * Выстаўка [https://budzma.by/news/mini-knihi.html мініяцюрных кніг] у [[Дзяржаўны літаратурны музей Петруся Броўкі|Дзяржаўным літаратурным музеі Петруся Броўкі]]. (2009 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратар Яўген Ксяневіч. * Выстаўка [https://budzma.by/news/mini-knihi.html мініяцюрных кніг] у [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры]] да 520-годдзя з дня нараджэння Францыска Скарыны. (2010 год, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратар Яўген Ксяневіч. * Выстаўка мініяцюрных кніг [http://histmuseum.by/by/news/895 «Кніга і культура»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190830232724/http://histmuseum.by/by/news/895 |date=30 жніўня 2019 }} у [[Гасцёўня Уладзіслава Галубка|Гасцёўні Уладзіслава Галубка]] да 500-годдзю беларускага кнігадрукавання. (29 сакавіка 2017 года, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратар Яўген Ксяневіч. * Выстаўка мініяцюрных кніг [https://blr.belta.by/culture/view/amal-350-minijatsjurnyh-knig-pradstavjats-na-vystautsy-u-gomeli-58954-2017/ «Кніга і культура»] да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання ў [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|Музеі Палаца Румянцавых і Паскевічаў]] (7 чэрвеня 2017 года, [[Гомель]], [[Беларусь]]). Куратар Яўген Ксяневіч. * Выстаўка мініяцюрных кніг у [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры]] (жнівень-верасень 2019 года, [[Мінск]], [[Беларусь]]). Куратар Яўген Ксяневіч. '''Фота з найбольш буйных выстаў мініяцюрнай кнігі, праведзеных куратарам Яўгенам Ксяневічам''' <center><gallery mode="packed" heights="120"> File:Evgeny Ksenevich mini knigi 2010.jpg|На выставе міні-кнігі да 520-годдзя з дня нараджэння Ф.Скарыны (2010). File:Kurator_Evgeny_Ksenevich_mini_knigi.jpg|Афіша выставы міні кнігі да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання(2017). File:Kurator_Evgeny_Ksenevich_mini_knigi_5.png|На выставе міні кнігі ў Гасцёўні Уладзіслава Галубка (2017). File:Kurator Evgeny Ksenevich mini knigi 2.png|Куратар Яўген Ксяневіч і мастацтвазнавец Мікалай Паграноўскі на выставе міні кнігі ў Гасцёўні Уладзіслава Галубка (2017). File:Kurator Evgeny Ksenevich mini knigi 6.png|На выставе міні-кнігі ў Гасцёўні Уладзіслава Галубка (2017). <center><gallery mode="packed" heights="120"> |Выстаўка мініяцюрных кніг у Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры (2019). File:02 Evgeny Ksenevich.jpg|Куратар Яўген Ксяневіч на здымках дакументальнага праекта тэлерадыёкампаніі "Мір", прысвечана рукапісу і кнігадруку ў СНД. |Выстаўка міні-кніг у Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры (2019). File:04 Evgeny Ksenevich.jpg|Выстаўка міні-кніг у Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры (2019). |Выстаўка міні-кніг у Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры (2019). </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * ''Белоусов О.'' [http://www.sb.by/kultura/article/v-art-biznes-prishli-azartnye-lyudi-led-tronulsya.html В арт-бизнес пришли азартные люди. Лед тронулся?] // Советская Белоруссия, 13 октября 2004 {{ref-ru}} * ''Гуляева М.'' [http://www.belgazeta.by/ru/2004_09_13/portmone/8239/ В очередь за бессмертием] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160811085155/http://www.belgazeta.by/ru/2004_09_13/portmone/8239/ |date=11 жніўня 2016 }} // Выставка современной живописи «Начало». Куратор Е.Ксеневич. — Белгазета. № 36 (453) 13 сентября 2004 г. {{ref-ru}} * ''Гуляева М.'' Это были просто жалкие бумажки. Беседа об эволюции банкнот и ценных бумаг с коллекционером Евгением Ксеневичем. — Белгазета. 08 мая 2006 г. {{ref-ru}} * ''Замировская Т.'' [http://www.belgazeta.by/ru/2012_01_23/life/137/ Сила вина и винила] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150704165540/http://www.belgazeta.by/ru/2012_01_23/life/137/ |date=4 ліпеня 2015 }} // О презентации художественного альбома «Белорусский авангард 80-х». — Белгазета № 3 (828) 23 января 2012 г. * ''Ксеневич Е.'' Статья о белорусском авангарде // Журнал «Доберман», № 13, 2011 год {{ref-ru}} * ''Ксеневич Е.'' Абстрактное искусство // Республика Беларусь: Энциклопедия: В 6 т. Т.1, Минск: БелЭн, 2004 г. {{ref-ru}} * ''Ксеневич Е.'' Андеграунд // Республика Беларусь: Энциклопедия: В 6 т. Т.1, Минск: БелЭн, 2004 г. {{ref-ru}} * ''Ксеневич Е.'' Анималистика // Республика Беларусь: Энциклопедия: В 6 т. Т.1, Минск: БелЭн, 2004 г. {{ref-ru}} * ''Мытько О.'' [http://natbookcat.org.by/isgbi/marcview.do?id=654179&position=7. Чудеса на ладонях.] О выставке миниатюрных книг в Музее истории белорусской литературы. Беседа с библиофилом Евгением Ксеневичем // Газета «7 дней», 18 февраля 2010 г.(№ 7). — С.16 {{ref-ru}} * ''Пясецкі Я.'' Дзівосы на далоні // Артыкул пра выстаўку мініяцюрных кніг з калекцыі Я.Ксяневіча. — газета «Звязда», люты 2010 г. * ''Степан В.'' [http://belsmi.by/archive/article/47864 Гений в авангарде. Владимир Акулов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160807032233/http://belsmi.by/archive/article/47864 |date=7 жніўня 2016 }} // Разговор с коллекционером Евгением Ксеневичем. — СБ. Беларусь сегодня № 83 (24965). Среда, 04 мая 2016 {{ref-ru}} * ''Степан В.'' [http://www.sb.by/kultura/article/tsvety-provintsii-31-07-2015.html Цветы провинции] // Советская Белоруссия № 144 (24774). Пятница, 31 июля 2015 {{ref-ru}} * ''Шунейка Я.'' Творца пераломнага часу // Газета «Літаратура і мастацтва», № 19. 13 мая 2016. == Спасылкі == [[Файл:Открытие персональной выставки Валерия Песина "Детали". Выступление коллекционера Евгения Ксеневича.jpg|thumb|left| На персанальнай выставе «ДЭТАЛІ» (2015) мастака [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] (крайні злева). Выступленне Я. Ксяневіча. Куратар [[Таццяна Маркіна]] крайняя справа. Дырэктар Музея сучаснага выяўленчага мастацтва [[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталля Шаранговіч]] другая справа.]] * [http://www.ratusha-vit.by/uslugi/vystavka-vitrazhi-vremeni Персональная выставка Владимира Акулова «Витражи времени». Куратор Евгений Ксеневич. 2016] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160807020130/http://ratusha-vit.by/uslugi/vystavka-vitrazhi-vremeni |date=7 жніўня 2016 }}, [[Витебский областной краеведческий музей]], Витебский художественный музей, Витебск, Республика Беларусь. * [http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/detailed_news?param0=108432&lang=ru&rubricId=893.do Персональная юбилейная выставка к 60-летию Владимира Акулова. Куратор Евгений Ксеневич. 2014 г.]{{Недаступная спасылка}}, [[Национальная библиотека Беларуси]], Минск, Республика Беларусь. * [http://news.tut.by/culture/440365.html Отсутствие денег, индивидуальности или зрелой критики] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} // Что мешает современному белорусскому искусству? — Круглый стол в ЦСИ в Минске 20 марта 2015 {{ref-ru}} * [http://forum.artinvestment.ru/showthread.php?t=317421 Выставки. События. Владимир Акулов. Персональная выставка живописи в Витебском художественном музее. 2016 г.] Работы с выставки. Куратор Евгений Ксеневич.{{ref-ru}} * [http://forum.artinvestment.ru/showthread.php?t=273601 Фоторепортажи с выставки. Юбилейная выставка к 60-летию белорусского художника Владимира Акулова в НББ. 2014 г.] Работы с выставки. Куратор Евгений Ксеневич.{{ref-ru}} * [http://www.tvr.by/bel/culture.asp?id=25780 «Дзівосы на далоні» — незвычайная выстава адкрылася ў Музеі гісторыі беларускай літаратуры.]{{Недаступная спасылка}} * [http://budzma.by/news/vasmidzesyatyya-vyartayucca-prezentacyya-alboma-belaruski-avanhard-1980-x-fotarepartazh.html Васьмідзесятыя вяртаюцца.] — Прэзентацыя альбома з серыі «Калекцыя пАРТызана» — «Беларускі авангард 1980-х». * [http://budzma.org/literature/mini-knihi.html Міні-кнігі.] Выстаўка мініяцюрных кніг з калекцыі Я.Ксяневіча ў Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры. Да 520-годдзя з дня нараджэння Ф. Скарыны. * [http://finance.tut.by/news290444.html ''Евгений Ксеневич''. Личное: Проще продавать секонд-хенд на Ждановичах, чем коллекционировать предметы искусства.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305014541/http://finance.tut.by/news290444.html |date=5 сакавіка 2016 }} Интервью с Евгением Ксеневичем для портала finance.tut.by — 22 мая 2012 г. {{ref-ru}} * [http://belavangard.by/?p=4450 ''Белоруссий авангард''. 2013 — открытие выставки «Местоположение».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150704054833/http://belavangard.by/?p=4450 |date=4 ліпеня 2015 }} Выступления искусствоведов и коллекцинеров на выставке Владимира Акулова {{ref-ru}} * [http://www.belgazeta.by/ru/2012_01_23/life/137/ ''БелГазета''. Презентация художественного альбома «Белорусский авангард 80-х».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150704165540/http://www.belgazeta.by/ru/2012_01_23/life/137/ |date=4 ліпеня 2015 }} {{ref-ru}} * [http://vilka.by/carpe-diem/chudesa_na_ladonyah_ili_vystavka_krohotnyh_knig/. Чудеса на ладонях или Выставка крохотных книг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133807/http://vilka.by/carpe-diem/chudesa_na_ladonyah_ili_vystavka_krohotnyh_knig/ |date=4 сакавіка 2016 }} Календарь событий. 08.02.2010 {{ref-ru}} * [http://natbookcat.org.by/isgbi/marcview.do?id=654179&position=7. Чудеса на ладонях. О выставке миниатюрных книг. Беседа с библиофилом Евгением Ксеневичем.] {{ref-ru}} * [http://bgteptk.by/bel-book. А чем может удивить белорусская книга? Самая миниатюрная.]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [http://news.21.by/society/2010/02/18/465856.html. В Государственном музее истории белорусской литературы открылась необычная выставка.]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [http://news.21.by/culture/2010/03/08/487770.html «Чудеса на ладони» — необычная выставка открылась в Музее истории белорусской литературы.] Миниатюрные книги — визитная карточка полиграфии страны.{{ref-ru}} * [http://naviny.by/rubrics/culture/2010/02/04/ic_news_117_325498/print/. В Минске открылась выставка карманных книжек] // Белорусские новости. Культура. — 04.02.2010 {{ref-ru}} * [http://umk.by/docs/ubileinie%20dati/god%20knigi/mini-knigi%20vchera,%20segodnia,%20zavtra%20.pdf. Миниатюрная книга: вчера, сегодня, завтра]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [http://belapan.by/archive/2010/02/05/media_mini/ В столичном музее истории белорусской литературы открылась выставка миниатюрных изданий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160816151713/http://belapan.by/archive/2010/02/05/media_mini/ |date=16 жніўня 2016 }} Представлено 375 книг из коллекции Е.Ксеневича и более 50 изданий из собрания музея. {{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Ксяневіч Яўген}} [[Катэгорыя:Кампазітары-песеннікі]] [[Катэгорыя:Бібліяфілы Беларусі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смалявіцкім раёне]] [[Катэгорыя:Постаці беларускага мастацтва]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] gvganpwejxotk87nl7n7143oaffz614 0 222303 5157583 5127158 2026-06-23T08:34:18Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя */ гэтая пара ішла з-за нейкай гары, якая былі бліжэй да ракі Сэрвачы, чым да Наваградка, таму татары думалі, што за гарой стаіць войска, а пара ідзе ад коней 5157583 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня |Назва = Малы Замак |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |НП = Навагрудак |Востраў = |Нябеснае цела = |Горная сістэма = Навагрудскае ўзвышша |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 316—317 |Крыніца вышыні = |Адносная вышыня = <!-- у м --> |Першае ўзыходжанне = }} '''Малы Замак''' — [[узвышша]] ў [[Навагрудак|Навагрудку]], летапісны «[[вакольны горад]]». == Апісанне == Узвышша размешчана на захад ад Замкавай гары. Малы замак і Замкавая гара цяпер маюць аднолькавую вышыню, якая складае 316—317 м над узроўнем [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] на Малым замку і 316,5 м на Замкавай гары, але плошча Малога замка амаль у тры разы большая. Першапачаткова пляцоўка будучага Малога замка была вышэйшая за астатнія ўзгоркі. Самы высокі яе пункт (315 м) знаходзіўся ў цэнтральнай частцы<ref name="beldumka"/>. [[Файл:Навагрудак. Краявід.jpg|міні|злева|Краявід з Малога замка]] На думку гісторыкаў [[Таццяна Бубенка|Таццяны Бубенка]] і [[Андрэй Мяцельскі|Андрэя Мяцельскага]], Замкавая гара і Малы замак Навагрудка першапачаткова ўяўлялі сабой адзінае плато квадратнай формы з бакамі прыкладна 180х180 м (каля 3,6 [[га]]). Не раней за [[XIII]] стагоддзе быў выкапаны [[Роў (фартыфікацыя)|роў]], які падзяліў некалі адзінае [[Замкавае ўзвышша]] на дзве часткі. Зборны план пабудоў Малога замка дазваляе сцвярджаць, што на мяжы [[XII]]—[[XIII]] стагоддзяў роў паміж Замкавай гарой і Малым замкам яшчэ не існаваў, і яны ўяўлялі сабой адзіную пляцоўку, на якой і ўзнік [[дзяцінец]] Новагародка<ref name="beldumka"/>. На тэрыторыі Малога замка археолагамі была выяўлена ўнікальная для тагачаснай Беларусі грамадзянская мураваная пабудова — вялікі дом (паводле [[Ф. Д. Гурэвіч]] — «павалуша»), датаваны другой чвэрцю XII&nbsp;стагоддзя. Яго атынкаваныя сцены былі ўпрыгожаны фрэскамі з жыційнымі сцэнамі, верагодна, з [[Барыс і Глеб |Барыса-Глебскага цыкла]], выкананымі ў той жа мастацкай стылістыцы і такімі ж фарбамі, як і ў [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Спаса-Праабражэнскай царкве]] ў Полацку. Паводле альтэрнатыўнай версіі даследчыкаў [[Т. С. Бубенька|Т. Бубенькі]] і [[А. Мяцельскі|А. Мяцельскага]], у гэтым будынку магла размяшчацца княжацкая рэзідэнцыя{{sfn|Барэйша|2024|с=28-30}}. == Гісторыя == [[Ф. Д. Гурэвіч]] усталявала, што першапачатковае паселішча ў Навагрудку ўзнікае на Малым замку. Найбольш раннія матэрыялы тут прадстаўлены знаходкамі лімонападобных пацерак, аднабаковымі [[Расчоска|грабянямі]], [[Ключ (інструмент)|ключом]] тыпу «А», [[бронза]]вымі пласціністымі [[пярсцёнак|пярсцёнкамі]], [[кераміка]]й, характэрнай для Х-ХІ стагоддзяў<ref name="beldumka"/>. Малы Замак быў заселены як па краях, так i ў цэнтры, у той час як Замкавая гара напачатку засялялася толькі па краях пляцоўкі<ref name="kamunikat"/>. З канца [[X]] да канца [[XI ст.]] на Малым Замку пераважала свободная забудова<ref name="kamunikat"/>. Прычынай ранняга засялення гэтага ўчастка стала дамінантнае становішча заходняй часткі Замкавага ўзвышша (Малога замка)<ref name="beldumka">[http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_567139.pdf Основание Новоугородка: гипотезы и реальность]</ref>. У другой палове [[XI ст.]] на паселішчы Замкавай гары насыпалі вал, які ператварыў яе ў [[дзяцінец]], а Малы Замак i суседняе [[Барысаглебскае ўзвышша|ўзвышша]] сталі [[пасад]]амі<ref name="kamunikat"/>. Верагодна, у гэты час пляцоўка, агароджаная валам, служыла як крэпасць i сховішча для жыхароў пасадаў<ref name="kamunikat"/>. Пляцоўка Малога Замка заставалася неўмацаванай да пачатку [[XII]] ст<ref name="kamunikat"/>. З узвядзеннем вала на Малым Замку ў пачатку [[XII стагоддзе|XII ст.]] жыхары ствараюць другую лінію абарончых збудаванняў, i фарміруецца вакольны горад Навагрудка. У [[XIII ст.]] каля падножжа Замкавай гары быў насыпаны [[Вал (фартыфікацыя)|вал]], а ў [[XIV]] ст. ён быў падоўжаны, агароджваючы таксама Малы Замак. Гэты вал складаўся з [[пясок|пяску]] i [[гліна|гліны]] шчыльнай структуры<ref name="kamunikat"/>. Замкавую гару ад Малога Замка аддзяляў вырыты роў<ref>Ткачоў М. А. Абароннае дойлідства… С. 21.</ref> Вал на Малым Замку [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Ткачоў]] характэрызаваў як дрэваземляное ўмацаванне. У заходняй частцы вала адкрыты рэшткі ахоўнай вежы, складзенай з каменю i цэглы. Гэтая вежа, як i [[Новагародская вежа|на Замкавай гары]], належыць да тыпу [[валынскія вежы|валынскіх]]<ref>Ткачев М. А. Работа отряда по изученню военного зодчества Белоруссии // АО 1973 г. М., 1974. С. 382.</ref>. Дрэвазямляная канструкцыя характэрная для шэрагу гарадоў на тэрыторыі Беларусі ([[Пінск]], [[Давыд-Гарадок]]), а таксама з’яўляецца тыповый для гарадоў [[Валынь|Валыні]] i [[Галіцкая зямля|Галіцкай зямлі]], дзе яна зафіксавана ў помніках пачынаючы з канца [[1 тысячагоддзе|1 тысячагоддзя]]<ref name="kamunikat"/>. == Даследаванне == [[Культурны слой]] на ўзвышшы Малы Замак быў адкрыты ў [[1956]] г. у Навагрудку падчас археалагічнай экспедыцыі Ленінградскага аддзялення Iнстітута гісторыі матэрыяльнай культуры<ref>Гуревич Ф. Д. К истории древнего Новогрудка. Smіatowіt. Warszawa, 1962, XXІV. C. 558—559, 564.</ref>. У насельніцтва, якое засяляла наваградскія ўзвышшы, была ўжо добра сфарміраваная культура. Рэшткі домабудаўніцтва на Малым Замку дазваляюць меркаваць, што там пераважалі наземныя [[зруб]]ныя пабудовы, хаця сустракаліся i заглыбленыя. Сярод [[кераміка|керамікі]] пераважалі [[гаршчок|гаршкі]] з адагнутым [[венчык]]ам, частка якіх была толькі ў верхняй частцы абточана на [[ганчарны круг|ганчарным крузе]]. Сярод шматлікіх знаходак ляпнога [[посуд]]у цікавыя фрагменты тоўстасценных [[патэльня]]ў, якія служылі навершам [[печ]]аў<ref>Малевская М. В. Некоторые исторические связи Новогрудка в X в. (По материалам керамики) // КСИА. — 1972. — Вып. 129. — С. 14-20; ДН. С. 14-15.</ref>. Сярод раннекружальнага посуду на Малым Замку знойдзены таксама некаторыя формы [[пацеркі|пацерак]], у тым ліку [[мазаіка|мазаічныя]] [[пранізкі]], якія датуюцца IX-X стст.<ref name="kamunikat">{{Cite web |url=http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |author=Ф. Д. Гурэвіч |title=ЛЕТАПIСНЫ НОВГОРОДОК (СТАРАЖЫТНАРУСКI НАВАГРАДАК) |access-date=9 лютага 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305022726/http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> У матэрыялах ранняга паселішча на Малым Замку адбіліся заняткі жыхароў [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркай]] i разнастайнымі [[промыслы беларусаў|промысламі]], а таксама дамашняй вытворчасцю. Аб апошнім сведчаць шматлікія гліняныя i больш рэдкія каменныя [[прасліца|прасліцы]], касцяныя прылады i іншыя знаходкі<ref name="kamunikat"/>. Падчас шматгадовых раскопак пад кіраўніцтвам Ф. Д. Гурэвіч на Малым замку быў даследаваны фенаменальна багаты цэнтральны квартал, які яна інтэрпрэтавала як арганізаваную рамесную карпарацыю (гісторык А. Куза лічыў яго кварталам вотчыннага баярскага рамяства). У гэтым квартале быў выяўлены ў тым ліку дом галавы гільдыі{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Акрамя таго, падчас археалагічных даследаванняў 1960—1961 гадоў у мураванай пабудове першай паловы — 70-х гадоў XIII&nbsp;стагоддзя быў знойдзены ўнікальны абцугападобны жалезны інструмент — [[пламбіратар]] ([[булацырый]]), прызначаны для вырабу малафарматных свінцовых пячатак («малых сфрагісаў»). Гэтая знаходка, якая захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь]], пацвярджае факт існавання ўласнага эмісійнага цэнтра свінцовых пломб у старажытным Навагрудку{{sfn|Барэйша|2024|с=16-19, 57}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} == Спасылкі == * [http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf Ф. Д. Гурэвіч. ЛЕТАПIСНЫ НОВГОРОДОК (СТАРАЖЫТНАРУСКI НАВАГРАДАК)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305022726/http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} {{Славутасці Навагрудка}} [[Катэгорыя:Геаграфія Навагрудка]] [[Катэгорыя:Гісторыя Навагрудка]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] dwmspn1zfxedku64dk8uzqt8lj259zw 5157585 5157583 2026-06-23T08:38:51Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя */ 5157585 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня |Назва = Малы Замак |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |НП = Навагрудак |Востраў = |Нябеснае цела = |Горная сістэма = Навагрудскае ўзвышша |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 316—317 |Крыніца вышыні = |Адносная вышыня = <!-- у м --> |Першае ўзыходжанне = }} '''Малы Замак''' — [[узвышша]] ў [[Навагрудак|Навагрудку]], летапісны «[[вакольны горад]]». == Апісанне == Узвышша размешчана на захад ад Замкавай гары. Малы замак і Замкавая гара цяпер маюць аднолькавую вышыню, якая складае 316—317 м над узроўнем [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] на Малым замку і 316,5 м на Замкавай гары, але плошча Малога замка амаль у тры разы большая. Першапачаткова пляцоўка будучага Малога замка была вышэйшая за астатнія ўзгоркі. Самы высокі яе пункт (315 м) знаходзіўся ў цэнтральнай частцы<ref name="beldumka"/>. [[Файл:Навагрудак. Краявід.jpg|міні|злева|Краявід з Малога замка]] На думку гісторыкаў [[Таццяна Бубенка|Таццяны Бубенка]] і [[Андрэй Мяцельскі|Андрэя Мяцельскага]], Замкавая гара і Малы замак Навагрудка першапачаткова ўяўлялі сабой адзінае плато квадратнай формы з бакамі прыкладна 180х180 м (каля 3,6 [[га]]). Не раней за XIII стагоддзе быў выкапаны [[Роў (фартыфікацыя)|роў]], які падзяліў некалі адзінае [[Замкавае ўзвышша]] на дзве часткі. Зборны план пабудоў Малога замка дазваляе сцвярджаць, што на мяжы XII—XIII стагоддзяў роў паміж Замкавай гарой і Малым замкам яшчэ не існаваў, і яны ўяўлялі сабой адзіную пляцоўку, на якой і ўзнік [[дзяцінец]] Новагародка<ref name="beldumka"/>. На тэрыторыі Малога замка археолагамі была выяўлена ўнікальная для тагачаснай Беларусі грамадзянская мураваная пабудова — вялікі дом (паводле [[Ф. Д. Гурэвіч]] — «павалуша»), датаваны другой чвэрцю XII&nbsp;стагоддзя. Яго атынкаваныя сцены былі ўпрыгожаны фрэскамі з жыційнымі сцэнамі, верагодна, з [[Барыс і Глеб |Барыса-Глебскага цыкла]], выкананымі ў той жа мастацкай стылістыцы і такімі ж фарбамі, як і ў [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Спаса-Праабражэнскай царкве]] ў Полацку. Паводле альтэрнатыўнай версіі даследчыкаў [[Т. С. Бубенька|Т. Бубенькі]] і [[Андрэй Анатолевіч Мяцельскі|А. Мяцельскага]], у гэтым будынку магла размяшчацца княжацкая рэзідэнцыя{{sfn|Барэйша|2024|с=28-30}}. == Гісторыя == [[Ф. Д. Гурэвіч]] вызначыла, што першае паселішча ў Навагрудку ўзнікае на пазнейшым Малым замку. Найбольш раннія матэрыялы тут прадстаўлены знаходкамі лімонападобных пацерак, аднабаковымі [[Расчоска|грабянямі]], [[Ключ (інструмент)|ключом]] тыпу «А», [[бронза]]вымі пласціністымі [[пярсцёнак|пярсцёнкамі]], [[кераміка]]й, характэрнай для Х-ХІ стагоддзяў<ref name="beldumka"/>. Малы Замак быў заселены як па краях, так i ў цэнтры, тым часам як пазнейшая Замкавая гара спачатку засялялася толькі па краях пляцоўкі<ref name="kamunikat"/>. З канца X да канца XI ст. на Малым Замку пераважала свободная забудова<ref name="kamunikat"/>. Прычынай ранняга засялення гэтага ўчастка стала дамінантнае становішча заходняй часткі Замкавага ўзвышша (Малога замка)<ref name="beldumka">[http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_567139.pdf Основание Новоугородка: гипотезы и реальность]</ref>. У другой палове XI ст. на паселішчы Замкавай гары насыпалі вал, які ператварыў яе ў [[дзяцінец]], а Малы Замак i суседняе [[Барысаглебскае ўзвышша|ўзвышша]] сталі [[пасад]]амі<ref name="kamunikat"/>. Верагодна, у гэты час пляцоўка, агароджаная валам, служыла як крэпасць i сховішча для жыхароў пасадаў<ref name="kamunikat"/>. Пляцоўка Малога Замка заставалася неўмацаванай да пачатку XII ст<ref name="kamunikat"/>. Узвядзенне вала на Малым Замку ў пачатку XII ст. стварала другую лінію абарончых збудаванняў, сфарміраваўся вакольны горад Навагрудка. У XIII ст. каля падножжа Замкавай гары быў насыпаны [[Вал (фартыфікацыя)|вал]], а ў XIV ст. ён быў падоўжаны, агароджваючы таксама Малы Замак. Гэты вал складаўся з [[пясок|пяску]] i [[гліна|гліны]] шчыльнай структуры<ref name="kamunikat"/>. Замкавую гару ад Малога Замка аддзяляў вырыты роў<ref>Ткачоў М. А. Абароннае дойлідства… С. 21.</ref> Вал на Малым Замку [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Ткачоў]] характэрызаваў як дрэваземляное ўмацаванне. У заходняй частцы вала адкрыты рэшткі ахоўнай вежы, складзенай з каменю i цэглы. Гэтая вежа, як i [[Новагародская вежа|на Замкавай гары]], належыць да тыпу [[валынскія вежы|валынскіх]]<ref>Ткачев М. А. Работа отряда по изученню военного зодчества Белоруссии // АО 1973 г. М., 1974. С. 382.</ref>. Дрэвазямляная канструкцыя характэрная для шэрагу гарадоў на тэрыторыі Беларусі ([[Пінск]], [[Давыд-Гарадок]]), а таксама з’яўляецца тыповый для гарадоў [[Валынь|Валыні]] i [[Галіцкая зямля|Галіцкай зямлі]], дзе яна зафіксавана ў помніках пачынаючы з канца [[1 тысячагоддзе|1 тысячагоддзя]]<ref name="kamunikat"/>. == Даследаванне == [[Культурны слой]] на ўзвышшы Малы Замак быў адкрыты ў 1956 годзе ў Навагрудку падчас археалагічнай экспедыцыі Ленінградскага аддзялення Iнстітута гісторыі матэрыяльнай культуры<ref>Гуревич Ф. Д. К истории древнего Новогрудка. Smіatowіt. Warszawa, 1962, XXІV. C. 558—559, 564.</ref>. У насельніцтва, якое засяляла наваградскія ўзвышшы, была ўжо добра сфарміраваная культура. Рэшткі домабудаўніцтва на Малым Замку дазваляюць меркаваць, што там пераважалі наземныя [[зруб]]ныя пабудовы, хаця сустракаліся i заглыбленыя. Сярод [[кераміка|керамікі]] пераважалі [[гаршчок|гаршкі]] з адагнутым [[венчык]]ам, частка якіх была толькі ў верхняй частцы абточана на [[ганчарны круг|ганчарным крузе]]. Сярод шматлікіх знаходак ляпнога [[посуд]]у цікавыя фрагменты тоўстасценных [[патэльня]]ў, якія служылі навершам [[печ]]аў<ref>Малевская М. В. Некоторые исторические связи Новогрудка в X в. (По материалам керамики) // КСИА. — 1972. — Вып. 129. — С. 14-20; ДН. С. 14-15.</ref>. Сярод раннекружальнага посуду на Малым Замку знойдзены таксама некаторыя формы [[пацеркі|пацерак]], у тым ліку [[мазаіка|мазаічныя]] [[пранізкі]], якія датуюцца IX-X стст.<ref name="kamunikat">{{Cite web |url=http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |author=Ф. Д. Гурэвіч |title=ЛЕТАПIСНЫ НОВГОРОДОК (СТАРАЖЫТНАРУСКI НАВАГРАДАК) |access-date=9 лютага 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305022726/http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> У матэрыялах ранняга паселішча на Малым Замку адбіліся заняткі жыхароў [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркай]] i разнастайнымі [[промыслы беларусаў|промысламі]], а таксама дамашняй вытворчасцю. Аб апошнім сведчаць шматлікія гліняныя i больш рэдкія каменныя [[прасліца|прасліцы]], касцяныя прылады i іншыя знаходкі<ref name="kamunikat"/>. Падчас шматгадовых раскопак пад кіраўніцтвам Ф. Д. Гурэвіч на Малым замку быў даследаваны фенаменальна багаты цэнтральны квартал, які яна інтэрпрэтавала як арганізаваную рамесную карпарацыю (гісторык А. Куза лічыў яго кварталам вотчыннага баярскага рамяства). У гэтым квартале быў выяўлены ў тым ліку дом галавы гільдыі{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Акрамя таго, падчас археалагічных даследаванняў 1960—1961 гадоў у мураванай пабудове першай паловы — 70-х гадоў XIII&nbsp;стагоддзя быў знойдзены ўнікальны абцугападобны жалезны інструмент — [[пламбіратар]] ([[булацырый]]), прызначаны для вырабу малафарматных свінцовых пячатак («малых сфрагісаў»). Гэтая знаходка, якая захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь]], пацвярджае факт існавання ўласнага эмісійнага цэнтра свінцовых пломб у старажытным Навагрудку{{sfn|Барэйша|2024|с=16-19, 57}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} == Спасылкі == * [http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf Ф. Д. Гурэвіч. ЛЕТАПIСНЫ НОВГОРОДОК (СТАРАЖЫТНАРУСКI НАВАГРАДАК)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305022726/http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} {{Славутасці Навагрудка}} [[Катэгорыя:Геаграфія Навагрудка]] [[Катэгорыя:Гісторыя Навагрудка]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] cvm4t63mg224q4cbzdu83aaekf6silo 0 226466 5157378 4601724 2026-06-22T17:26:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157378 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Бітва пры Дырахіі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва пры Дырахіі |выява = Italy and Illyria 1084 AD-ru.svg |загаловак = Італія і Ілірыя ў 1084 годзе |частка = |дата = [[18 кастрычніка]] [[1081]] года |месца = [[Дырахій]] |вынік = перамога нарманаў |праціўнік1 = [[Візантыйская імперыя]] |праціўнік2 = [[Герцагства Апулія і Калабрыя]] |камандзір1 = [[Аляксей I Камнін]] <br />[[Георгій Палеалог]] |камандзір2 = [[Роберт Гвіскар]] <br />[[Баэмунд Тарэнцкі]] |сілы1 = 20 000 - 25 000<ref name="Haldon134">{{harvnb|Haldon|2001|p=134}}</ref><ref name="Birkenmeier62">{{harvnb|Birkenmeier|2002|p=62}}</ref> |сілы2 = 20 000<ref name="D'Amato9">{{harvnb|D'Amato|Rava|2010|p=9}}</ref><br />(спачатку 30 000)<ref name="Haldon134" /><ref name="АК1">Ганна Камніна. ''Алексіяда'' [http://krotov.info/acts/11/komnina/aleks_01.html Кніга 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402201153/http://krotov.info/acts/11/komnina/aleks_01.html |date=2 красавіка 2015 }}</ref><br /> 150 караблёў |страты1 = 5000 забітымі<ref name="Haldon137">{{harvnb|Haldon|2001|p=137}}</ref><br /> 7000 дэзертыравалі<ref>{{harvnb|Norwich|1995|p=20}}</ref><ref name="Treadgold">{{harvnb|Treadgold|1997|p=614}}</ref> |страты2 = 10,000 забітымі<ref name="Haldon137" /><ref name="АК4">Ганна Камніна. ''Алексіяда'' [http://krotov.info/acts/11/komnina/aleks_01.html Кніга 4] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402201153/http://krotov.info/acts/11/komnina/aleks_01.html |date=2 красавіка 2015 }}</ref> * 500 рыцараў<ref name="АК4"/> }} '''Бітва пры Дырахіі''' (цяпер горад [[Дурэс]] у [[Албанія|Албаніі]]) адбылася 18 кастрычніка 1081 года паміж арміямі [[Візантыйская імперыя|Візантыйскай імперыі]] і нарманаў з [[Італія|Паўднёвай Італіі]]. [[Рамеі|Рамеямі]] кіраваў [[імператар]] [[Аляксей I Камнін]], нарманамі — [[Роберт Гвіскар]]. Бітва адбывалася недалёка ад [[Дурэс|Дырахія]] (таксама вядомага як ''Дураца'') — візантыйскай сталіцы [[Ілірыя|Ілірыі]] — і скончылася перамогай нарманаў. Пасля заваявання Паўднёвай Італіі і [[Сіцылія|Сіцыліі]] нарманамі візантыйскі імператар [[Міхаіл VII Дука]] ажаніў свайго сына з дачкой [[Роберт Гвіскар|Роберта Гвіскара]]. Калі Міхаіл быў зрынуты, яго цесць вырашыў напасці на Візантыю ў [[1081]] годзе. Салдаты Гвіскара пачалі аблогу Дырахія, аднак яго флот быў разбіты венецыянцамі. [[18 кастрычніка]] нарманскія войскі сутыкнуліся з візантыйцамі пад камандаваннем Камніна. Бітва пачалася з нападу правага флангу візантыйцаў, які здолеў абыйсці левы фланг праціўніка і разбіць яго, прымусіўшы ўцякаць. Варажскія найміты пачалі праслед тых, хто адыходзіў, але яны былі аддзелены ад галоўных сіл і забіты. Напад нарманскіх рыцараў на візантыйскі цэнтр вырашыў зыход бітвы, і воінам Камніна прыйшлося адступіць. Пасля гэтай перамогі, у лютым 1082 года Гвіскар захапіў Дырахій і працягнуў наступ, авалодаўшы большай часткай Македоніі і Фесаліі. Але з-за нападу [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] на яго саюзніка — [[Папа рымскі|Папу Рымскага]] — Роберту прыйшлося пакінуць [[Грэцыя|Грэцыю]]. Камандаванне над арміяй у Грэцыі прыняў [[Баэмунд I Тарэнцкі|Баэмунд Тарэнцкі]], які атрымаў перамогу над Камнінам у некалькіх бітвах, але ў выніку быў разбіты ім каля горада [[Ларыса]]. Пры адступленні ў Італію нарманы страцілі ўсе захопленыя тэрыторыі, і Візантыя змагла пачаць аднаўленне ад мінулых міжусобіц і войнаў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Анна Комнина.|загаловак=Алексиада|частка= [http://krotov.info/acts/11/komnina/aleks_00.html В 15 книгах] |месца=СПб.|выдавецтва=Алетейя|год=1996|старонак=704|isbn=5-89329-006}} * {{кніга|аўтар=Brown, Reginald Allen.|загаловак=The Normans|спасылка=http://books.google.com/books?id=ispoQgAACAAJ|месца=Woodridge|выдавецтва=Boydell Press|год=1984|isbn=085115199X|ref=Brown}} * {{кніга|аўтар=Holmes, Richard.|загаловак=The World Atlas of Warfare: Military Innovations that Changed the Course of History|спасылка=http://books.google.com/books?id=uUGTQgAACAAJ|месца=|выдавецтва=Viking Studio Books|год=1988|isbn=0670819670|ref=Holmes}} * {{кніга|аўтар=Cross, Robin.|загаловак=The Guinness Encyclopedia of Warfare|спасылка=http://books.google.com/books?id=ispoQgAACAAJ|месца=Enfield|выдавецтва=Guinness Publishing|год=1991|isbn=0851129854|ref=Cross}} * {{кніга|аўтар=Norwich, John Julius.|загаловак=Byzantium: The Decline and Fall|спасылка=http://books.google.com/books?id=HUpoAAAAMAAJ|месца=London, United Kingdom|выдавецтва=Viking|год=1995|isbn=0670823775|ref=Norwich}} * {{кніга|аўтар=Hooper, Nicholas; Bennett, Matthew.|загаловак=The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: The Middle Ages, 768—1487|спасылка=http://books.google.com/books?id=49HOSAAACAAJ|месца=Cambridge, United Kingdom|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1996|isbn=0521440491|ref=HooperBennett}}{{Недаступная спасылка}} * {{кніга|аўтар=Treadgold, Warren T.|загаловак=A History of the Byzantine State and Society|спасылка=http://books.google.com/books?id=IzB1QgAACAAJ|месца=Stanford, California|выдавецтва=Stanford University Press|год=1997|isbn=0804724210|ref=Treadgold}} * {{кніга|аўтар=Haldon, John F.|загаловак=The Byzantine Wars: Battles and Campaigns of the Byzantine Era|спасылка=http://books.google.com/books?id=OycjAQAAIAAJ|месца=Stroud, Gloucestershire|выдавецтва=Tempus Publishing|год=2001|isbn=0752417959|ref=Haldon}} * {{кніга|аўтар=Birkenmeier John W.|загаловак=The Development of the Komnenian Army: 1081—1180|спасылка=http://books.google.com/books?id=p8OOoGWRC2EC|месца=Boston, Massachusetts|выдавецтва=Brill|год=2002|isbn=9004117105|ref=Birkenmeier}} * {{кніга|аўтар=Harris, Jonathan.|загаловак=Byzantium and the Crusades|спасылка=http://books.google.com/books?id=oK9mAAAAMAAJ|месца=London, United Kingdom|выдавецтва=Hambledon and London|год=2003|isbn=1852852984|ref=Harris}} * {{кніга|аўтар=Gravett, Christopher; Nicolle, David.|загаловак=The Normans: Warrior Knights and their Castles|спасылка=http://books.google.com/books?id=tUnscbUKyJUC|месца=Oxford, United Kingdom|выдавецтва=Osprey Publishing|год=2006|isbn=1846030889|ref=Gravett & Nicolle}}{{Недаступная спасылка}} * {{кніга|аўтар=D'Amato, Raffaele; Rava, Guiseppe.|загаловак=The Varangian Guard 988—453|спасылка=http://books.google.com/books?id=rKj8_W9wL7kC|месца=Long Island City, New York and Oxford, United Kingdom|выдавецтва=Osprey Publishing|год=2010|isbn=1849081794|ref=D'AmatoRava}}{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Дырахій}} [[Катэгорыя:Бітвы Візантыі]] [[Катэгорыя:Бітвы XI стагоддзя]] [[Катэгорыя:1081]] bhud1dd84wzi121kycpczgwo79yxgyd 0 243389 5157556 5119447 2026-06-23T07:05:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157556 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Васход}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Васход |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Свято-Троицкая церковь (Могилев).jpg |подпіс = Свята-Троіцкая царква |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 46|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 21|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Магілёўскі |сельсавет = Вяйнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1775 |крыніца насельніцтва = <ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/mahilouskaja.htm |title=Архіўная копія |access-date=11 мая 2017 |archive-date=7 жніўня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807010320/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref> |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Vaschod |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 2119397130 }} '''Васхо́д'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vaschod}}, {{lang-ru|Восход}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908m0017908&q_id=4404300|title=Решение Могилевского районного Совета депутатов от 29 июля 2008 года № 13-5 "О преобразовании сельских населенных пунктов"|url-status=dead}}</ref> у [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вяйнянскі сельсавет|Вяйнянскага сельсавета]]. Размешчана за 14 км на поўдзень ад [[Магілёў|Магілёва]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Лупалава (станцыя)|Лупалава]] на лініі [[Магілёў]] — [[Крычаў]]. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты. На поўнач — штучнае вадасховішча на р. [[Вільчанка (рака)|Вільчанка]] (прыток р. [[Дняпро (рака)|Дняпро]]). Транспартныя сувязі па шашы [[Санкт-Пецярбург]] — [[Адэса]], якая праходзіць побач з пасёлкам. == Гісторыя == Вёска заснавана ў пачатку 1920-х гадоў. У сакавіку [[1924]] года ў выніку [[Першае ўзбуйненне БССР|першага ўзбуйнення БССР]] увайшла ў склад Беларусі. З [[20 жніўня]] [[1924]] года ў [[Дашкаўскі сельсавет|Дашкаўскім сельсавеце]] [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] (да [[26 ліпеня]] 1930), з [[20 лютага]] [[1938]] года ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У [[1925]] годзе арганізавана сельская гаспадарка «Усход». У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з ліпеня [[1941]] года да [[26 чэрвеня]] [[1944]] года акупіраваны [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. З [[20 чэрвеня]] [[1960]] года ў [[Вяйнянскі сельсавет|Вяйнянскім сельсавеце]]. У [[1990]] годзе цэнтр саўгаса «Усход». У пасёлку працавалі [[Дом культуры]], аддзяленне сувязі, [[бібліятэка]], сталовая, [[дзіцячы сад]]-яслі, грамадская [[лазня]]. У [[2000-я]] гады на базе пасёлка створаны [[аграгарадок]]. == Інфраструктура == [[Файл:Uschod, Belarus - panoramio (1).jpg|міні|злева|Школа]] [[Файл:Uschod, Belarus - panoramio (3).jpg|міні|злева|Дом культуры]] У [[2007]] годзе дзейнічалі [[сярэдняя школа]], аддзяленне сувязі, [[Дом культуры]], клуб, [[бібліятэка]], комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання насельніцтва. == Планіроўка == Праект планіроўкі і забудовы распрацаваны ў [[1982]] годзе праектным інстытутам «[[Магілёўграмадзянпраект]]». Планіровачна складаецца з 2 вуліц (шыротнай і мерыдыянальнай арыентацыі), забудаваных двухбакова, шчыльна, пераважна мураванымі двухпавярховымі 4—8-кватэрнымі і трохпавярховымі 16-кватэрнымі дамамі. На поўнач — парк адпачынку. У месцы скрыжавання вуліц размешчаны грамадскія будынкі. == Насельніцтва == * '''[[XX стагоддзе]]''': ** [[1926]] — 6 двароў, 29 жыхароў. ** [[1990]] — 118 гаспадарак, 390 жыхароў. * '''[[XXI стагоддзе]]''': ** [[2007]] — 604 гаспадаркі, 1662 жыхары. == Славутасці == * [[Свята-Троіцкая царква (Васход)|Свята-Троіцкая царква]] ([[2009]]; архітэктары [[Уладзімір Васілевіч Чаленка|У. В. Чаленка]] і [[А. Бараноўскі]]) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|Магілёўская-2|Васход}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Vaschod}} {{Вяйнянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Вяйнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна]] t5aotr8v1txnc7hb93ulxpycnidvmtv 0 244460 5157273 4506177 2026-06-22T13:43:02Z Makenzis 56337 5157273 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Хайдук Спліт | Лагатып = | ПоўнаяНазва = {{lang-hr|Hrvatski nogometni klub Hajduk Split}} | Мянушкі = {{lang-hr|Bili}} (''«Белыя»'')<br/>{{lang-hr|Majstori s mora}} (''«Майстры з мора»'') | Горад = [[Спліт]], [[Харватыя]] | Заснаваны = 13 лютага [[1911]] | Стадыён = [[Палюд]], [[Спліт]] | Умяшчальнасць = 34 448 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Першая харвацкая футбольная ліга|Першая ліга]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 2 месца | Сайт = http://www.hajduk.hr/ | pattern_la1 = _hajduk2223H | leftarm1 = FFFFFF | pattern_b1 = _hajduk2223H | body1 = FFFFFF | pattern_ra1 = _hajduk2223H | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 1B3E9B | pattern_so1 =_hajduk2223H | pattern_sh1 =_hajduk2122a | socks1 = 0b16c7 | pattern_la2 = _hajduk2122a | pattern_b2 = _hajduk2122a | pattern_ra2 = _hajduk2122a | pattern_sh2 = _hajduk2122a | pattern_so2 = | leftarm2 = 1B3E9B | body2 = 1B3E9B | rightarm2 = 1B3E9B | shorts2 = 1B3E9B | socks2 = 1B3E9B | pattern_la3 = _hajduk110 | leftarm3 = 000000 | pattern_b3 = _hajduk110 | body3 = FFFFFF | pattern_ra3 = _hajduk110 | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = 000000 | pattern_so3 =_hajduk110 | pattern_sh3 = _hajduk110 | socks3 = 000000 }} '''«Хайдук»''' ({{lang-hr|Hrvatski nogometni klub Hajduk Split}}) — [[Харватыя|харвацкі]] [[футбольны клуб]] з горада [[Спліт]]. Заснаваны 13 лютага [[1911]] года. Свае матчы праводзіць на стадыёне [[Палюд|«Палюд»]]. == Дасягненні == === Югаславія === * '''[[Чэмпіянат Югаславіі па футболе|Чэмпіянат Югаславіі]]:''' ** '''Пераможца (9):''' 1927, 1929, 1950, 1952, 1954/55, 1970/71, 1973/74, 1974/75, 1978/79 ** '''2-е месца (11):''' 1924, 1928, 1931/32, 1932/33, 1936/37, 1947/48, 1952/53, 1975/76, 1980/81, 1982/83, 1984/85 * '''[[Кубак Югаславіі па футболе|Кубак Югаславіі]]:''' ** '''Уладальнік (9):''' 1967, 1972, 1973, 1974, 1976, 1977, 1984, 1987, 1991 ** '''Фіналіст (5):''' 1953, 1955, 1963, 1969, 1990 === Харватыя === * '''[[Чэмпіянат Харватыі па футболе|Чэмпіянат Харватыі]]:''' ** '''Пераможца (6):''' 1991/92, 1993/94, 1994/95, 2000/01, 2003/04, 2004/05 ** '''2-е месца (14):''' 1992/93, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1999/00, 2001/02, 2002/03, 2006/07, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2021/22, 2022/23 * '''[[Кубак Харватыі па футболе|Кубак Харватыі]]:''' ** '''Уладальнік (8):''' 1993, 1995, 2000, 2003, 2010, 2013, 2022, 2023 ** '''Фіналіст (5):''' 2001, 2005, 2008, 2009, 2018 * '''[[Суперкубак Харватыі па футболе|Суперкубак Харватыі]]:''' ** '''Уладальнік (5):''' 1992, 1993, 1994, 2004, 2005 ** '''Фіналіст (4):''' 2003, 2010, 2013, 2022 == Спасылкі == * [http://www.hajduk.hr/ Афіцыйны сайт]{{ref-hr}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Першая харвацкая футбольная ліга}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Харватыі|Хайдук Спліт]] [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Югаславіі|Хайдук Спліт]] [[Катэгорыя:ФК Хайдук Спліт| ]] 45wri70sn18brwnp8j823vtut8isv6w 0 248360 5157266 4138477 2026-06-22T12:24:19Z Makenzis 56337 5157266 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Лакаматыва Заграб | Лагатып = NK Lokomotiva Zagreb.png | ПоўнаяНазва = {{lang-hr|Nogometni klub Lokomotiva Zagreb}} | Мянушкі = {{lang-hr|Lokosi}} (''«Лакаматывы»'') | Горад = [[Заграб]], [[Харватыя]] | Заснаваны = 1 мая [[1914]] | Стадыён = [[Краньчавічава (стадыён)|Краньчавічава]], [[Заграб]] | Умяшчальнасць = 8 850 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Першая харвацкая футбольная ліга|Першая ліга]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 5 месца | Сайт = http://www.nklokomotiva.hr/ | pattern_la1 = _lokomotivaz2122h | pattern_b1 = _lokomotivaz2122h | pattern_ra1 = _lokomotivaz2122h | pattern_sh1 = _lokomotivaz2021h | pattern_so1 = _lokomotivaz1920h | leftarm1 = 0000FF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_la2 = _adidasregista20wrb | pattern_b2 = _adidasregista20wrb | pattern_ra2 = _adidasregista20wrb | pattern_sh2 = _lokomotivaz2122a | pattern_so2 = _color_3_stripes_blue | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''«Лакаматыва»''' ({{lang-hr|Nogometni klub Lokomotiva Zagreb}}) — [[Харватыя|харвацкі]] [[футбольны клуб]] з горада [[Заграб]]. Заснаваны 1 мая [[1914]] года. Свае матчы праводзіць на стадыёне [[Краньчавічава (стадыён)|«Краньчавічава»]]. == Гісторыя == Клуб быў заснаваны ў 1914 годзе і ад пачатку свайго існавання знаходзіўся ў цені гарадскіх грандаў: «Граджанскі», ХАШК і «Канкордыі». Найбольш паспяховым этапам гісторыі можна лічыць пасляваенныя гады, калі каманда на працягу васьмі сезонаў з 1947 да 1955 года гуляла ў першай лізе Югаславіі. Найлепшы вынік за гісторыю югаслаўскіх чэмпіянатаў — трэцяе месца, пасля «[[ФК Хайдук Спліт|Хайдука]]» і «[[ФК Црвена Звезда|Црвены Звезды]]», у 1952 годзе. У 1957 годзе «Лакаматыва» зноў пакінула элітны дывізіён і да распаду СФРЮ на найвышэйшым узроўні не выступала. У часы фармавання незалежнага харвацкага футбола гульцы «Лакаматывы» ўдзельнічалі ў розыгрышах ніжэйшых ліг, пераважна трэцяй. Пасля вылету ў чацвёртую лігу ў 2006 годзе каманда стала фарм-клубам сталічнага «[[ФК Дынама Заграб|Дынама]]». Падобнае супрацоўніцтва станоўча адбілася на выступах нядаўняга аўтсайдара, сезон 2009/10 футбалісты пачалі ўжо ў [[Першая Харвацкая футбольная ліга|першай лізе]]. Каб адпавядаць патрабаванням турніру, каманда стала праводзіць хатнія матчы на арэне «Дынама» — «[[Максімір]]». У сезоне 2012/13 «Лакаматыва» атрымала першыя медалі ў гісторыі. За некалькі тураў да канца клуб датэрмінова забяспечыў сябе срэбранымі медалямі. == Дасягненні == === Югаславія === * '''[[Чэмпіянат Югаславіі па футболе|Чэмпіянат Югаславіі]]:''' ** '''3-е месца (1):''' 1952 === Харватыя === * '''[[Чэмпіянат Харватыі па футболе|Чэмпіянат Харватыі]]:''' ** '''2-е месца (2):''' 2012/13, 2019/20 * '''[[Кубак Харватыі па футболе|Кубак Харватыі]]:''' ** '''Фіналіст (2):''' 2012/13, 2019/20 == Спасылкі == * [http://www.nklokomotiva.hr/ Афіцыйны сайт] {{ref-hr}} {{Першая харвацкая футбольная ліга}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Харватыі|Лакаматыва Заграб]] [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Югаславіі|Лакаматыва Заграб]] [[Катэгорыя:ФК Лакаматыва Заграб| ]] hql5qxfi9g7scb7q7oh7fue73gkdy40 0 248443 5157272 5048197 2026-06-22T13:18:00Z Makenzis 56337 5157272 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = Рыека | Лагатып = | ПоўнаяНазва = {{lang-hr|Hrvatski nogometni klub Rijeka}} | Мянушкі = {{lang-hr|Bili}} (''«Белыя»'') | Горад = [[Рыека]], [[Харватыя]] | Заснаваны = красавік 1904 | Стадыён = [[Кантрыда (стадыён)|Кантрыда]], [[Рыека]] | Умяшчальнасць = 10 261 | Прэзідэнт = | Трэнер = | Чэмпіянат = [[Першая харвацкая футбольная ліга|Першая ліга]] | Сезон = 2025/26 | Месца = 4 месца | Сайт = http://www.nk-rijeka.hr | pattern_la1 = _rijeka2324h | pattern_b1 = _rijeka2324h | pattern_ra1 = _rijeka2324h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = _rijeka2324h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _rijeka2324a | pattern_b2 = _rijeka2324a | pattern_ra2 = _rijeka2324a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _rijeka2324a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = }} '''«Рыека»''' ({{lang-hr|Hrvatski nogometni klub Rijeka}}) — [[Харватыя|харвацкі]] [[футбольны клуб]] з [[Рыека|аднайменнага]] горада. Заснаваны ў красавіку 1904 года. Свае матчы праводзіць на стадыёне «[[Кантрыда (стадыён)|Кантрыда]]». == Дасягненні == === Югаславія === * '''[[Кубак Югаславіі па футболе|Кубак Югаславіі]]:''' ** '''Уладальнік (2):''' 1978, 1979 ** '''Фіналіст (1):''' 1987 === Харватыя === * '''[[Чэмпіянат Харватыі па футболе|Чэмпіянат Харватыі]]:''' ** '''Чэмпіён (2):''' 2016/17, 2024/25 ** '''2-е месца (7):''' 1998/99, 2005/06, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19 ** '''3-е месца (5):''' 2003/04, 2008/09, 2012/13, 2019/20, 2020/21 * '''[[Кубак Харватыі па футболе|Кубак Харватыі]]:''' ** '''Уладальнік (6):''' 2004/05, 2005/06, 2013/14, 2016/17, 2018/19, 2019/20 ** '''Фіналіст (2):''' 1993/94, 2021/22 * '''[[Суперкубак Харватыі па футболе|Суперкубак Харватыі]]:''' ** '''Уладальнік (1):''' 2014 == Спасылкі == * [http://www.nk-rijeka.hr Афіцыйны сайт]{{ref-hr}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Першая харвацкая футбольная ліга}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Харватыі|Рыека]] [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Югаславіі|Рыека]] [[Катэгорыя:ФК Рыека| ]] b1nmq2pyv4hjnsupkh876s2mjdsneff 0 274459 5157602 5037886 2026-06-23T09:24:31Z Emilia Noah 155537 /* Склад */ 5157602 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1990–2005<br />2011–2013<br />2017–цяпер | Краіна = Чэхія | Горад = Лiбiце | Мова = чэшская, англійская | Былыя ўдзельнікі = Shizoid<br />Humanoid<br />Android<br />Freedom<br />Wokis | Іншыя праекты ўдзельнікаў = Duobetic Homunkulus }} '''!{{Ltn|T.O.O.H.}}!''' (акронім ад {{Lang-en|The Obliteration Of Humanity}} — «Забыццё чалавечнасці») — чэшскі музычны калектыў, сфарміраваны ў 1990 годзе. Іх лірыка першапачаткова факусавалася на гвалце і крыві, а пазней — вакол палітыкі і палітычных пытанняў. Група першапачаткова насіла імя Devastator ([[Англійская мова|англ.]] «спусташальнік, руйнавальнік»), якое было зменена ў 1993 годзе. Гурт распаўся хутка пасля заканчэння запісу альбома «Rad a Trest» з-за фінансавых праблем, выкліканых разрывам кантракта з Earache Records, якая адклікала альбом з продажу праз два месяцы пасля выпуску. == Склад == * Jan Veselý («Schizoid») — [[Вакаліст|вакал]], ударныя * Josef Veselý («Humanoid») — вакал, [[электрагітара]] * Wokis — электрагітара<ref>{{Cite web |url=http://www.metal-archives.com/band.php?id=98138 |title=Encyclopaedia Metallum on Duobetic Homunkulus |access-date= 2009-03-27 |archive-date= 2017-09-03 |archive-url=https://www.webcitation.org/6tCDzC8o8?url=https://www.metal-archives.com/bands/Duobetic_Homunkulus/98138 }}</ref> * Petr Svoboda («Freedom») — [[бас-гітара]] == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Z Vyšší Vůle'' («From Higher Will») (2000) * ''Pod Vládou Bice'' («Under the Reign of the Whip») (2002) * ''Řád a Trest'' («Order and Punishment») (2005) * ''Democratic Solution'' (2013) * ''Free Speech'' (2020) '''Дэма-альбомы''' * ''Vy kusy mrdacího masa'' («You Pieces of Fucking Flesh»), дэма (1995) * ''Sen To Není, Nesmí'' («It’s Not, Can’t Be a Dream»), дэма (1997) * ''Live in Prosek,'' дэма (1998) '''Міні-альбомы''' * ''Z terária do kolumbária'' (2012) * ''Komouš'' (2019) * ''Premiant'' (2022) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{няма крыніц|дата=2025-09-22}} == Спасылкі == * {{Encyclopaedia Metallum band|16265}} (англ.)<span contenteditable="false"> на сайте </span>Encyclopaedia Metallum * [http://tooh.wz.cz/ Сайт групы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150927051714/http://www.tooh.wz.cz/ |date=27 верасня 2015 }} * [http://morgzine.narod.ru/i/itoohi.html Інтэрв’ю ва ўкраінскім часопісе — МОРГ] {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Квартэты]] [[Катэгорыя:Метал-гурты]] [[Катэгорыя:Метал-гурты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Дэз-метал-гурты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1990 годзе]] qj8q2g9tomk6dz6dismh27zvkajibef 5157603 5157602 2026-06-23T09:24:49Z Emilia Noah 155537 /* Крыніцы */ 5157603 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1990–2005<br />2011–2013<br />2017–цяпер | Краіна = Чэхія | Горад = Лiбiце | Мова = чэшская, англійская | Былыя ўдзельнікі = Shizoid<br />Humanoid<br />Android<br />Freedom<br />Wokis | Іншыя праекты ўдзельнікаў = Duobetic Homunkulus }} '''!{{Ltn|T.O.O.H.}}!''' (акронім ад {{Lang-en|The Obliteration Of Humanity}} — «Забыццё чалавечнасці») — чэшскі музычны калектыў, сфарміраваны ў 1990 годзе. Іх лірыка першапачаткова факусавалася на гвалце і крыві, а пазней — вакол палітыкі і палітычных пытанняў. Група першапачаткова насіла імя Devastator ([[Англійская мова|англ.]] «спусташальнік, руйнавальнік»), якое было зменена ў 1993 годзе. Гурт распаўся хутка пасля заканчэння запісу альбома «Rad a Trest» з-за фінансавых праблем, выкліканых разрывам кантракта з Earache Records, якая адклікала альбом з продажу праз два месяцы пасля выпуску. == Склад == * Jan Veselý («Schizoid») — [[Вакаліст|вакал]], ударныя * Josef Veselý («Humanoid») — вакал, [[электрагітара]] * Wokis — электрагітара<ref>{{Cite web |url=http://www.metal-archives.com/band.php?id=98138 |title=Encyclopaedia Metallum on Duobetic Homunkulus |access-date= 2009-03-27 |archive-date= 2017-09-03 |archive-url=https://www.webcitation.org/6tCDzC8o8?url=https://www.metal-archives.com/bands/Duobetic_Homunkulus/98138 }}</ref> * Petr Svoboda («Freedom») — [[бас-гітара]] == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Z Vyšší Vůle'' («From Higher Will») (2000) * ''Pod Vládou Bice'' («Under the Reign of the Whip») (2002) * ''Řád a Trest'' («Order and Punishment») (2005) * ''Democratic Solution'' (2013) * ''Free Speech'' (2020) '''Дэма-альбомы''' * ''Vy kusy mrdacího masa'' («You Pieces of Fucking Flesh»), дэма (1995) * ''Sen To Není, Nesmí'' («It’s Not, Can’t Be a Dream»), дэма (1997) * ''Live in Prosek,'' дэма (1998) '''Міні-альбомы''' * ''Z terária do kolumbária'' (2012) * ''Komouš'' (2019) * ''Premiant'' (2022) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Encyclopaedia Metallum band|16265}} (англ.)<span contenteditable="false"> на сайте </span>Encyclopaedia Metallum * [http://tooh.wz.cz/ Сайт групы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150927051714/http://www.tooh.wz.cz/ |date=27 верасня 2015 }} * [http://morgzine.narod.ru/i/itoohi.html Інтэрв’ю ва ўкраінскім часопісе — МОРГ] {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Квартэты]] [[Катэгорыя:Метал-гурты]] [[Катэгорыя:Метал-гурты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Дэз-метал-гурты Чэхіі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1990 годзе]] mwdoql3xxsmc4kfsm24dax7vzxid6ir 0 279347 5157253 4621140 2026-06-22T12:10:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157253 wikitext text/x-wiki '''Бэ́бі-бум''' ({{lang-en|baby boom}}) — кампенсацыйнае павелічэнне [[нараджальнасць|нараджальнасці]] ў канцы [[1940-я|1940-х]] — пачатку [[1950-я|1950-х гадоў]]. Гэты тэрмін атрымаў распаўсюджванне галоўным чынам у [[ЗША]]. Бэбі-бум узнік у параўнальна спрыяльных эканамічных умовах пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны 1939—1945 гг.]] У гады, якія ішлі пасля заканчэння вялікіх войнаў, назіраецца рэзкі рост агульных [[каэфіцыент шлюбнасці|каэфіцыентаў шлюбнасці]] і [[каэфіцыент нараджальнасці|нараджальнасці]]. Бяруцца шлюбы, якія размеркаваліся б у часе на працягу ўсіх гадоў вайны, калі б яна ім не перашкаджала. Каэфіцыент нараджальнасці таксама рэзка павялічваецца за кошт нараджэння дзяцей у сем'ях, якія існавалі раней, у якіх нараджэнні былі адкладзены з-за неспрыяльных умоў ваеннага часу. У ЗША каэфіцыент нараджальнасці ў [[1945]] годзе склаў 20,4 [[праміле|‰]] (у 1940 — 19,4 ‰), у 1950 — 24,1 ‰, у 1955 — 24,8 ‰. Колькасць нараджэнняў за гэтыя гады павялічылася з 2259 тыс. да 4104 тыс. у год. Сем'і з чатырма-пяццю дзецьмі зноў сталі нормай, як гэта было яшчэ ў канцы XIX стагоддзя. Цікава, што ў ЗША ўздым нараджальнасці пачаўся яшчэ ў канцы 1930-х (пасля заканчэння [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]]), і нават падчас вайны каэфіцыент сумарнай нараджальнасці заставаўся вышэйшым за аналагічны ў 1930 годзе. Бэбі-бум насіў часовы характар, з канца [[1950-я|1950-х]] гадоў нараджальнасць у ЗША, а затым і ў іншых развітых краінах пачала зніжацца. У [[1976]] годзе ў ЗША каэфіцыент нараджальнасці дасягнуў мінімуму — каля 1,75 дзіцяці на жанчыну, ніжэй за узровень узнаўлення і ўдвая меншы за каэфіцыент у сярэдзіне 1950-х. == Гл. таксама == * [[Дэмаграфічны выбух]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130124175419/http://www.rgo.ru/2011/07/kompensaciya-demograficheskaya-ili-bebi-bum/ Компенсация демографическая или беби-бум] * [http://expert.ru/expert/2011/01/detotryasenie/ П.Турчин, К.Панкратов. Детотрясение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130928024832/http://expert.ru/expert/2011/01/detotryasenie/ |date=28 верасня 2013 }} {{Чалавек года (па версіі часопіса Тайм) 1951—1975}} [[Катэгорыя:Насельніцтва ЗША]] [[Катэгорыя:Гісторыя ЗША]] [[Катэгорыя:Нараджальнасць]] fl2niq3783brk9hvae15fadlfk3ppd8 0 283167 5157247 4720828 2026-06-22T12:04:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157247 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|тып=тапонім|Быцень (значэнні){{!}}Быцень}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Быцень |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 18|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 03|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Дубраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020946 }} '''Бы́цень'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''з Бы́тня, за Бы́тнем'''</ref> ({{lang-be-trans|Bycień}}, {{lang-ru|Бытень}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дубраўскага сельсавета]]. Месціцца за 29 км на поўдзень ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 84 км ад [[Мінск]]а, непадалёк ад ракі [[Пціч (рака)|Пціч]]. Каля вёскі месціцца [[Быценьскі біялагічны заказнік]]. == Назва == Назва ўтворана ад асновы «быць». Быцень — часовая стаянка на знаёмым месцы, ці месца былой стаянкі<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}}</ref>. == Гісторыя == Упамінаецца ў пачатку XX стагоддзя як [[урочышча]] [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Паселішча мела статус [[Пасёлак|пасёлка]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая партызанская брыгада «[[Партызанская брыгада «Буравеснік»|Буравеснік]]». У траўні 1944 года ў час нямецкай аперацыі вёска была спалена<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/554|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2023-12-16|archive-date=14 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220814211659/http://db.narb.by/search/554|url-status=dead}}</ref>. Да 5 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Варашылаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Варашылаўскага сельсавета]], пасля — у складзе [[Сінчанскі сельсавет|Сінчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 2 двары, 10 жыхароў * 1908 год — 2 двары, 11 жыхароў * 1917 год — 7 двароў, 45 жыхароў * 1926 год — 9 двароў, 44 жыхары * 1960 год — 50 жыхароў * 2002 год — 3 двары, 4 жыхары * 2010 год — 2 гаспадаркі, 3 жыхары * 2012 год — 1 гаспадарка, 2 жыхары * 2019 год — 0 жыхароў == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Быцень|122}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубраўскі сельсавет, Пухавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] o028uft68a30nazqmo38g3dx84fq79k 0 285994 5157528 5036070 2026-06-23T04:40:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157528 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Валяр’яны |вобласць = Мінская |раён = Уздзенскі |сельсавет = Хатлянскі |ранейшыя назвы = Валяр’янаў<br/>Валяр’янава }} '''Валяр’я́ны'''<ref name=nazvy>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Valiarjany}}, {{lang-ru|Валерьяны}}), таксама '''Хвалья́ны'''<ref name=nazvy/> або '''Фалья́ны''' — [[вёска]] ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хатлянскі сельсавет|Хатлянскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вядомы прынамсі з першай паловы XIX стагоддзя, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], уваходзілі ў склад дамена [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]] графаў [[Грабоўскія|Грабоўскіх]]. З 1861 года вёска аддзелена ад уладанняў праз скасаванне прыгону, у валоданні Грабоўскіх застаўся фальварак. У [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1870 годзе дзейнічалі смалярны і шкіпінарны заводы графа Аляксандра Карлавіча Грабоўскага. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе адкрыта працоўная школа 1-й ступені, для якой вяскоўцы ў 1924 годзе пабудавалі памяшканне. З 20 жніўня 1924 года ў [[Шацкі раён (БССР)|Шацкім раёне]], з 4 жніўня 1927 года ва [[Уздзенскі раён|Уздзенскім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 20 лютага 1938 года ў [[Мінская вобласць|Менскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 14 снежня 1943 года партызаны савецкіх брыгад [[300-я партызанская брыгада імя К. Я. Варашылава|300-й імя К. Я. Варашылава]], [[27-я партызанская брыгада імя В. І. Чапаева|27-й імя В. І. Чапаева]] і [[200-я партызанская брыгада імя К. К. Ракасоўскага|200-й імя К. К. Ракасоўскага]] паблізу вёсак [[Баравыя (Уздзенскі раён)|Баравыя]] і Валяр’яны на шашы [[Менск]] — [[Слуцк]] разбілі аўтамабільную калону нямецкіх войскаў. На могілках у барцкай магіле пахаваны 22 савецкія вайскоўцы, якія загінулі ў баях за вязваленне вёскі і пры ліквідацыі акружанай нямецкай групоўкі ў чэрвені — ліпені 1944 года. == Насельніцтва == * 1897 год — вёска, 37 двароў, 202 жыхары; урочышча, 1 двор, 7 жыхароў * 1917 год — вёска, 37 двароў, 286 жыхароў; хутар, 2 двары, 9 жыхароў, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=125}} * 1926 год — 54 двары, 297 жыхароў * 1959 год — 274 жыхары * 1970 год — 281 жыхар * 1999 год — 81 жыхар * 2000 год — 43 гаспадаркі, 80 жыхароў * 2009 год — 49 жыхароў * 2019 год — 25 жыхароў == Славутасці == * Курганны могільнік. Месціцца за 4 км на поўдзень ад вёскі. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12|908|Waleryanów, Waleryanówo al. Foliany|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-5|Валяр’яны|194—195}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2798142|title=Списки жертв — Гутковский Иван Зиновьевич|website=base.memo.ru|access-date=2025-09-18|archive-date=29 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129154837/https://base.memo.ru/person/show/2798142|url-status=dead}} {{Хатлянскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Уздзенскага раёна]] i1u7cjfe7ww5p2n76rf0kdzapzaaxm6 0 289547 5157317 5125712 2026-06-22T15:45:27Z Kelainoss 13901 /* Б */ 5157317 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] 8t0y26renvgwehi47xj96o233owedf5 5157319 5157317 2026-06-22T15:48:14Z Kelainoss 13901 /* Ц */ 5157319 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] mdgz1tqbz1ewttr47u92d4t0x4zvugs 5157322 5157319 2026-06-22T15:50:10Z Kelainoss 13901 /* Ш */ 5157322 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] mjzpe99jw1cdmkycj02sdyd6u1mv0os 5157331 5157322 2026-06-22T15:52:37Z Kelainoss 13901 /* Ш */ 5157331 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] 80heikdhx3r6cj2pazor7no9xk1ptsi 5157334 5157331 2026-06-22T15:54:44Z Kelainoss 13901 /* Л */ 5157334 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] 1vwtt4ygozvpwz38rc2oj4rxv5lof58 5157336 5157334 2026-06-22T15:56:58Z Kelainoss 13901 /* Г */ 5157336 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] tqkx31d1tzploiq3dcgtoxqpk6yl02n 5157337 5157336 2026-06-22T15:58:35Z Kelainoss 13901 /* К */ 5157337 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] lifu8knqm3n9qzcene54hj31zomvd27 5157338 5157337 2026-06-22T16:00:40Z Kelainoss 13901 /* Г */ 5157338 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] qvbhpw4yuqptyqg9tg1t3tskx9uf82t 5157339 5157338 2026-06-22T16:02:27Z Kelainoss 13901 /* Л */ 5157339 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] b91ru06wmkzi1mp7dnxyeoc5ee7jo56 5157340 5157339 2026-06-22T16:04:49Z Kelainoss 13901 /* С */ 5157340 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] nvtvrqipz9tki9z8u0bl329wbd4bvu2 5157342 5157340 2026-06-22T16:08:13Z Kelainoss 13901 /* Т */ 5157342 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] lli1s3tp3felgq3jp6d4fejrr0jm6z1 5157345 5157342 2026-06-22T16:13:37Z Kelainoss 13901 /* Н */ 5157345 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * {{нп5|Іцхак Нісенбойм||he|יצחק ניסנבוים}} * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] qasgwd6k2dbbiu5lnrdk6ijnwc4fs0y 5157346 5157345 2026-06-22T16:16:42Z Kelainoss 13901 /* Ш */ 5157346 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * {{нп5|Іцхак Нісенбойм||he|יצחק ניסנבוים}} * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} * {{нп5|Хаім Шэлі||he|חיים שלי (איש העלייה השנייה)}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] 2bxunfx5c3iclr0yw4crrfuejrxp4k8 5157347 5157346 2026-06-22T16:18:35Z Kelainoss 13901 /* Ш */ 5157347 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * {{нп5|Іцхак Нісенбойм||he|יצחק ניסנבוים}} * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} * {{нп5|Хаім Шэлі||he|חיים שלי (איש העלייה השנייה)}} * {{нп5|Менахем Шэмі||he|מנחם שמי}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] mdvs4dpeeupxmjrhkvatiqzpo50j4mv 5157348 5157347 2026-06-22T16:20:14Z Kelainoss 13901 /* Т */ 5157348 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * {{нп5|Іцхак Нісенбойм||he|יצחק ניסנבוים}} * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Абрахам Таршыш||he|אברהם תרשיש}} * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} * {{нп5|Хаім Шэлі||he|חיים שלי (איש העלייה השנייה)}} * {{нп5|Менахем Шэмі||he|מנחם שמי}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] 0w6s9ncs39k95gc78owdb3is1caangm 5157349 5157348 2026-06-22T16:22:54Z Kelainoss 13901 /* К */ 5157349 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Рэўвен Кацнэльсон||he|ראובן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * {{нп5|Іцхак Нісенбойм||he|יצחק ניסנבוים}} * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Абрахам Таршыш||he|אברהם תרשיש}} * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} * {{нп5|Хаім Шэлі||he|חיים שלי (איש העלייה השנייה)}} * {{нп5|Менахем Шэмі||he|מנחם שמי}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] kfa30271l7j05os27ld93b24dzwypx0 5157351 5157349 2026-06-22T16:26:49Z Kelainoss 13901 /* Г */ 5157351 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. * {{нп5|Ісраэль Гур-Ар'е||he|ישראל גור אריה (אמן)}} === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Рэўвен Кацнэльсон||he|ראובן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * {{нп5|Іцхак Нісенбойм||he|יצחק ניסנבוים}} * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Абрахам Таршыш||he|אברהם תרשיש}} * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} * {{нп5|Хаім Шэлі||he|חיים שלי (איש העלייה השנייה)}} * {{нп5|Менахем Шэмі||he|מנחם שמי}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] 0f1wqjpu72brrrau3h04x0l6l6buqyh 5157354 5157351 2026-06-22T16:32:14Z Kelainoss 13901 /* Д */ 5157354 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. * {{нп5|Ісраэль Гур-Ар'е||he|ישראל גור אריה (אמן)}} === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * {{нп5|Міхаль Дэшэ||he|מיכאל דשא}} === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Рэўвен Кацнэльсон||he|ראובן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * {{нп5|Іцхак Нісенбойм||he|יצחק ניסנבוים}} * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Абрахам Таршыш||he|אברהם תרשיש}} * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} * {{нп5|Хаім Шэлі||he|חיים שלי (איש העלייה השנייה)}} * {{нп5|Менахем Шэмі||he|מנחם שמי}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] hxctkrk1gvv38i3u23rwsinz7mrrhol 5157356 5157354 2026-06-22T16:34:47Z Kelainoss 13901 /* Д */ 5157356 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. * {{нп5|Ісраэль Гур-Ар'е||he|ישראל גור אריה (אמן)}} === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * {{нп5|Цыля Дропкін||he|צילה דראפקין}} * {{нп5|Міхаль Дэшэ||he|מיכאל דשא}} === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Рэўвен Кацнэльсон||he|ראובן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * {{нп5|Іцхак Нісенбойм||he|יצחק ניסנבוים}} * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Абрахам Таршыш||he|אברהם תרשיש}} * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} * {{нп5|Хаім Шэлі||he|חיים שלי (איש העלייה השנייה)}} * {{нп5|Менахем Шэмі||he|מנחם שמי}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] khawvjkoqfmjuwu64if9oqdilegtosj 5157357 5157356 2026-06-22T16:39:33Z Kelainoss 13901 /* М */ 5157357 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. * {{нп5|Ісраэль Гур-Ар'е||he|ישראל גור אריה (אמן)}} === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * {{нп5|Цыля Дропкін||he|צילה דראפקין}} * {{нп5|Міхаль Дэшэ||he|מיכאל דשא}} === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Рэўвен Кацнэльсон||he|ראובן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * {{нп5|Лея Мірон Кацнэльсон||he|לאה מירון-כצנלסון}} * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * {{нп5|Іцхак Нісенбойм||he|יצחק ניסנבוים}} * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Абрахам Таршыш||he|אברהם תרשיש}} * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} * {{нп5|Хаім Шэлі||he|חיים שלי (איש העלייה השנייה)}} * {{нп5|Менахем Шэмі||he|מנחם שמי}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] s49faeb0p0rim7k4knswx3j0wza900v 5157360 5157357 2026-06-22T16:44:44Z Kelainoss 13901 /* М */ 5157360 wikitext text/x-wiki {{пералік}} == Ураджэнцы == === А === * [[Элья Хонанавіч Абелеў|Элья Абелеў]] — расійскі трэнер (спартыўная гімнастыка). * [[Ізраіль Агол]] — савецкі генетык, арганізатар навукі, акадэмік АН УССР. * [[Мікалай Васільевіч Азбукін|Мікалай Азбукін]] — беларускі географ, краязнавец. * [[Алеся (спявачка)|Алеся]] — беларуская эстрадная спявачка. * [[Дзмітрый Аляксандравіч Алісейка|Дзмітрый Алісейка]] — беларускі футбаліст. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Рыгоравіч Аляхно|Аляксандр Аляхно]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Генадзь Аляшчук]] — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). * [[Алена Васільеўна Амялюсік|Алена Амялюсік]] — беларуская спартсменка (веласпорт). * [[Віктар Міхайлавіч Ананіч|Віктар Ананіч]] — беларускі фінансіст, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. * [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] — беларуская баскетбалістка. * [[Ігар Сяргеевіч Анушкін|Ігар Анушкін]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Андрэй Валер’евіч Арлоўскі|Андрэй Арлоўскі]] — беларускі спартсмен (змяшаныя адзінаборствы). * [[Аляксандр Міхайлавіч Архіпаў|Аляксандр Архіпаў]] — беларускі палітык. * [[Самуіл Пятровіч Асновіч|Самуіл Асновіч]] — беларускі музыкант (скрыпка), заслужаны артыст Беларусі. * [[Маісей Маркавіч Ашкеназі]] (1913—1941) — савецкі мастак, жывапісец, графік. === Б === * [[Аляксандр Канстанцінавіч Баглай]] (нар. 1951) — беларускі мастак. * [[Ісідар Балоцін]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Менахем Барбаш||he|מנחם ברבש}} * [[Міхаіл Бархін]] — савецкі архітэктар, доктар архітэктуры, прафесар. * [[Эдуард Белагураў]] — беларускі жывапісец. * [[Аляксандр Паўлавіч Блахін|Аляксандр Блахін]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Аляксандр Блох]] — расійскі юрыст, публіцыст, рэвалюцыянер. * [[Вадзім Анатольевіч Богуш|Вадзім Богуш]] — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000). * [[Ігар Аляксандравіч Бокі|Ігар Бокі]] — беларускі паралімпійскі плывец, шматразовы паралімпійскі чэмпіён. * {{нп3|Максім Неафіт Буйніцкі|Максім Неафіт Буйніцкі|ru|Буйницкий, Максим Неофит}} — украінскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[Арцём Алегавіч Булойчык|Арцём Булойчык]] — беларускі футбаліст. * [[Бярнард Эмануілавіч Быхоўскі|Бярнард Быхоўскі]] — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук. * [[Віктар Фёдаравіч Бяльковіч|Віктар Бяльковіч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. === В === * [[Андрэй Вячаслававіч Вайцяховіч|Андрэй Вайцяховіч]] — беларускі археолаг. * [[Сямён Якаўлевіч Вальфсон|Сямён Вальфсон]] — беларускі філосаф, літаратуразнавец. * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў]] (нар. 1982) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Яўген Васьковіч]] — беларускі грамадскі актывіст, лідар арганізацыі «[[Малады фронт]]» (з 2017), сябра беларускай асацыяцыі журналістаў, палітвязень. * [[Паўліна Юльеўна Венгерава|Паўліна Венгерава]] — яўрэйская пісьменніца. === Г === * [[Андрэй Гайдукоў]] — актывіст [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. * [[Ігар Захаравіч Галубчык|Ігар Галубчык]] — расійскі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Анатоль Пятровіч Галуза|Анатоль Галуза]] — беларускі гандбаліст. * [[Аляксандр Міхайлавіч Гальмак|Аляксандр Гальмак]] — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. * [[Аляксандр Гіршавіч Гарэлік|Аляксандр Гарэлік]] — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і інфарматыкі, доктар тэхнічных навук. * [[Залман Абрамавіч Гарэлік|Залман Гарэлік]] — беларускі геолаг, доктар геолага-мінералагічных навук. * [[Іосіф Ісакавіч Гарэлік|Іосіф Гарэлік]] — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук. * [[Леў Давыдавіч Гарэлік|Леў Гарэлік]] — беларускі музыкант (скрыпка), народны артыст Беларусі. * {{нп5|Ной Гарэлік||he|נח גורליק}} * [[Саламон Аронавіч Гарэлік|Саламон Гарэлік]] — Герой Савецкага Саюза. * [[Вольга Сцяпанаўна Гаўрыленя|Вольга Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Таццяна Сцяпанаўна Гаўрыленя|Таццяна Гаўрыленя]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Іна Герасімава]] — беларускі [[гісторык]], кандыдат гістарычных навук. * [[Міхаіл Навумавіч Герчык|Міхась Герчык]] — беларускі пісьменнік. * [[Алеся Міхайлаўна Гетманава|Алеся Гетманава]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), бронзавы прызёр чэмпіянату Еўропы. * {{нп5|Цві Гілат||he|צבי גילת (קצין)}} * [[Валерый Ігнатавіч Глушакоў|Валерый Глушакоў]] — беларускі артыст оперы (лірычны тэнар), народны артыст Беларусі. * [[Яўген Якаўлевіч Голант|Яўген Голант]] — расійскі педагог. * [[Ларыса Леанідаўна Голубева|Ларыса Голубева]] — беларускі матэматык, кандыдат фізіка-матэматычных навук. * [[Геральд Міхайлавіч Горскі|Геральд Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі паперы, доктар тэхнічных навук. * [[Веніямін Максавіч Гохман|Веніямін Гохман]] — расійскі савецкі географ, доктар геаграфічных навук. * {{нп5|Ісраэль Гур-Ар'е||he|ישראל גור אריה (אמן)}} === Д === * [[Ісак Аронавіч Давідовіч|Ісак Давідовіч]] — беларускі жывапісец і графік. * [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]] — беларускі мастак-манументаліст. * [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]] — беларускі графік. * [[Марыя Уладзіміраўна Дашкоўская|Марыя Дашкоўская]] — беларуская футбалістка. * [[Надзея Пятроўна Дрозд|Надзея Дрозд]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * {{нп5|Цыля Дропкін||he|צילה דראפקין}} * {{нп5|Міхаль Дэшэ||he|מיכאל דשא}} === Ж === * [[Вольга Мікалаеўна Жук|Вольга Жук]] — беларуская дэпутатка. === З === * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў]] (нар. 1992) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. === К === * [[Вадзім Кабанчук]] — адзін з заснавальнікаў руху «[[Зубр (маладзёжны рух)|Зубр]]» і спартова-патрыятычнай арганізацыі «[[Край (арганізацыя)|Край]]», намеснік камандзіра [[Полк Каліноўскага|палка Каліноўскага]]. * [[Аляксандр Юр’евіч Каваленка|Аляксандр Каваленка]] — беларускі і латвійскі спартсмен. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). * [[Сямён Савельевіч Казіміроўскі|Саламон Казіміроўскі]] — савецкі рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. * [[Андрэй Фёдаравіч Казусёнак|Андрэй Казусёнак]] — беларускі самбіст і дзюдаіст. * [[Анатоль Іосіфавіч Калінін|Анатоль Калінін]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]] — беларускі жывапісец. * [[Ніна Фёдараўна Касцян|Ніна Касцян]] — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання. * [[Марта Кахно]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Аляксандр Барысавіч Кацнельсон|Аляксандр Кацнельсон]] — беларускі афтальмолаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. * {{нп5|Калман Кацнэльсон||he|קלמן כצנלסון}} * {{нп5|Рэўвен Кацнэльсон||he|ראובן כצנלסון}} * {{нп5|Руслан Коган||en|Ruslan Kogan}} — аўстралійскі прадпрымальнік. * [[Лілія Рыгораўна Козырава|Лілія Козырава]] — суддзя [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь]], [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]]. * [[Станіслаў Васільевіч Коласаў|Станіслаў Коласаў]] — беларускі радыёфізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аліна Анатольеўна Корбут|Аліна Корбут]] — беларуская спецыяліст у галіне тэорыі, методыкі і арганізацыі сацыяльна-культурнай дзейнасці. Кандыдат педагагічных навук (1997), дацэнт (2000). * [[Міхаіл Васільевіч Коржык|Міхаіл Коржык]] — беларускі фізік, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Сяргей Кошаль]] — беларускі футбаліст. * [[Леанід Іванавіч Краўчанка|Леанід Краўчанка]] — беларускі эканаміст. * [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]] — [[Беларусь|беларускі]] палітык, у 1990—1995 гадах адзін з членаў [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у складзе [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання]]. * [[Міхась Кукабака]] — савецкі дысідэнт, праваабаронца, палітычны вязень. * [[Анастасія Куніцкая]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. === Л === * [[Мікалай Віктаравіч Лазаковіч|Мікалай Лазаковіч]] — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук. * [[Самуіл Гарацыевіч Лазінскі|Самуіл Лазінскі]] — расійскі гісторык. * {{нп5|Шабтай Лазінскі||he|שבתאי לוזינסקי}} * [[Святлана Валянцінаўна Лапіна|Святлана Лапіна]] — беларускі сацыёлаг, філосаф, культуролаг. * [[Дзяніс Лебедзеў]] — беларускі футбаліст. * {{нп5|Мардэхай Леванон||he|מרדכי לבנון (שופט)}} * [[Іосіф Давыдавіч Левін|Іосіф Левін]] — беларускі архітэктар. * [[Абрам Іосіфавіч Лур’е|Абрам Лур’е]] — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне эканамічнай тэорыі. Прафесар (1930). * [[Алёна Аляксандраўна Любая|Алёна Любая]] — беларускі гісторык. === М === * [[Берта Якаўлеўна Макарава]] (1926—2012) — скрыпачка, выканаўца і педагог. * [[Альгерд Адамавіч Малішэўскі|Альгерд Малішэўскі]] — беларускі [[жывапісец]], заслужаны дзеяч мастацтва БССР. * [[Уладзімір Аляксандравіч Манілаў]] (1940—2003, [[Кіеў]]) — гітарыст, педагог<ref>https://esu.com.ua/article-63449</ref>. * [[Леанід Марчанка]] — беларускі графік. * [[Эдуард Мельнікаў]] — беларускі тэлевізійны [[журналіст]], кандыдат гістарычных навук. * [[Барыс Міхайлавіч Мікуліч|Барыс Мікуліч]] — беларускі пісьменнік. * {{нп5|Лея Мірон Кацнэльсон||he|לאה מירון-כצנלסון}} * {{нп5|Рыўка Кацнэльсон||he|רבקה כצנלסון}} * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхалкін|Уладзімір Міхалкін]] — савецкі военачальнік, маршал артылерыі. * [[Андрэй Анатолевіч Міхневіч|Андрэй Міхневіч]] — беларускі спартсмен (лёгкая атлетыка, штурханне ядра). * [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка|Зінаіда Моршчанка]] — работніца дрэваапрацоўчай прамысловасці, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. * [[Ірына Аляксандраўна Мядзведзева|Ірына Мядзведзева]] — расійская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Ігар Станіслававіч Нагорскі|Ігар Нагорскі]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі і аўтаматызацыі сельскай гаспадаркі. * [[Святлана Іванаўна Нартава|Святлана Нартава]] — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * {{нп5|Іцхак Нісенбойм||he|יצחק ניסנבוים}} * [[Алена Новікава]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. === П === * [[Лідзія Панасюк]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. * [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] — беларускі графік, народны мастак Беларусі, акадэмік НАН Беларусі. * [[Алена Міхайлаўна Піскун|Алена Піскун]] — беларуская спартыўная гімнастка. Двухразовая чэмпіёнка свету. * [[Таццяна Іванаўна Піскун|Таццяна Піскун]] — беларускі спецыяліст у вобласці тэхналогіі вытворчасці прадукцыі грамадскага харчавання. * [[Сяргей Васільевіч Плышэўскі|Сяргей Плышэўскі]] — беларускі хімік-тэхнолаг, кандыдат тэхнічных навук. * [[Аляксандр Цімафеевіч Пракапенка|Аляксандр Пракапенка]] — беларускі спартсмен (футбол). * [[Валянцін Рыгоравіч Прыешкін|Валянцін Прыешкін]] — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. * [[Сяргей Якаўлевіч Прыходзька|Сяргей Прыходзька]] — беларускі фехтавальшчык на шаблях і трэнер. * [[Генадзь Яўгенавіч Пунінскі|Генадзь Пунінскі]] — матэматык, спецыяліст у галіне матэматычнай логікі, алгебры і тэорыі лікаў. Доктар фізіка-матэматычных навук (1996), прафесар (1997). * [[Людміла Леанідаўна Пуцейка|Людміла Пуцейка]] — беларускі мастак. === Р === * [[Аркадзь Залманавіч Рахмілевіч|Аркадзь Рахмілевіч]] — скрыпач, педагог, дырыжор. * [[Уладзімір Міхайлавіч Рубцоў|Уладзімір Рубцоў]] — беларускі [[мастак]]-жывапісец. * [[Юрый Герасімавіч Рудзько|Юрый Рудзько]] — беларускі празаік, драматург, нарысіст. * [[Віталь Рымашэўскі]] — беларускі [[палітык]] і грамадскі дзеяч. * [[Ірына Мікалаеўна Рынейская|Ірына Рынейская]] — беларускі палітык. * [[Дзмітрый Васілевіч Рэкіш|Дзмітрый Рэкіш]] — беларускі футбаліст. * [[Анатоль Іосіфавіч Рэнейскі|Анатоль Рэнейскі]] — беларускі вясляр на каноэ. * [[Віктар Іосіфавіч Рэнейскі|Віктар Рэнейскі]] — беларускі і малдаўскі вясляр на каноэ, трэнер. Двухразовы чэмпіён Алімпійскіх гульняў. === С === * [[Усевалад Паўлавіч Савіч|Усевалад Савіч]] — вучоны ў галіне [[Ліхеналогія|ліхеналогіі]]. * [[Юрый Георгіевіч Сасулін]] (нар. 1936) — расійскі навуковец. * [[Эфраім Севела]] — савецкі і ізраільскі [[пісьменнік]], [[сцэнарыст]], кінарэжысёр. * [[Сергій (Акімаў)]] — беларускі свяшчэннік, багаслоў. Доктар багаслоўя (2014), дацэнт (2004). Рэктар Мінскай духоўнай акадэміі. * [[Сяргей Сікорскі]] — арганізатар і кіраўнік партызанскага руху ў Беларусі, Герой Савецкага Саюза. * [[Іосіф Бенцыянавіч Сіманоўскі|Іосіф Сіманоўскі]] — беларускі бібліятэказнавец, бібліёграф, перакладчык, заслужаны дзеяч культуры БССР. * {{нп5|Эльяху Сімпсан||he|אליהו סימפסון}} * [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Міхаіл Спірыдонаў]] — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук. * [[Юрый Пятровіч Сядлуха|Юрый Сядлуха]] — беларускі спецыяліст у галіне водазабеспячэння, каналізацыі, будаўнічых сістэм аховы водных рэсурсаў. === Т === * [[Уладзімір Пятровіч Табушаў|Уладзімір Табушаў]] — беларускі графік. * [[Сямён Львовіч Талкачоў|Сямён Талкачоў]] — беларускі піяніст , канцэртмайстар, педагог. * {{нп5|Абрахам Таршыш||he|אברהם תרשיש}} * {{нп5|Ёхевед Траўб||he|יוכבד טראוב}} * [[Валянціна Трыгубовіч]] — беларускі мастацтвазнавец. * [[Іосіф Тункель]] — яўрэйскі пісьменнік-гумарыст. * [[Дзмітрый Турлін]] — беларускі футбаліст. === Ф === * [[Марыя Васільеўна Філончык|Марыя Філончык]] — беларуская баскетбалістка. === Х === * [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] — дзяячка КПЗБ, Герой Савецкага Саюза. * [[Таісія Леанідаўна Хацановіч-Дарбінян|Таісія Хацановіч-Дарбінян]] — беларускі мастак. * [[Уладзімір Аляксандравіч Хвашчынскі|Уладзімір Хвашчынскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вольга Хілько]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба). === Ц === * [[Віктар Цемушаў]] — беларускі гісторык, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Міхаіл Яўгенавіч Цікоцкі|Міхась Цікоцкі]] — беларускі мовазнавец, журналіст, заслужаны работнік адукацыі Беларусі, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларусі. * [[Таццяна Цырулёва]] — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Міхаіл Цэйтлін]] — нямецкі спартсмен (шахматы), міжнародны гросмайстар, урач. * {{нп5|Нісан Цялушкін||he|ניסן טלושקין}} === Ч === * [[Валянцін Сяргеевіч Чаканаў|Валянцін Чаканаў]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Шарль Чарняўскі]] — французскі жывапісец, графік. === Ш === * [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова|Ірына Шаўцова]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), трохразовы бронзавы прызёр чэмпіянатаў Еўропы. * [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук|Аліна Шаўчук]] — беларуская спартсменка (вольная барацьба), чэмпіёнка Еўропы. * [[Генадзь Барысавіч Шведзік|Генадзь Шведзік]] — беларускі паэт. * {{нп5|Сара Шмуклер||he|שרה שמוקלר}} * [[Аксана Уладзіміраўна Шпак|Аксана Шпак]] — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Аляксандр Францавіч Шпілеўскі|Аляксандр Шпілеўскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Таццяна Іванаўна Шрамок|Таццяна Шрамок]] — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. * [[Саламон Яфімавіч Шульман|Сол Шульман]] — [[пісьменнік]], [[кінарэжысёр]], сцэнарыст. * [[Сяргей Рыгоравіч Шыла|Сяргей Шыла]] — беларускі мастак-канцэптуаліст, дызайнер, калекцыянер, выканаўца аўтарскай песні. * {{нп5|Эліэзэр Шэйн||he|אליעזר שיין}} * {{нп5|Хаім Шэлі||he|חיים שלי (איש העלייה השנייה)}} * {{нп5|Менахем Шэмі||he|מנחם שמי}} === Э === * [[Ехіэль Міхель Эпштэйн|Ехіэль Міхель ха-Леві Эпштэйн]] — рабін і аўтарытэт у яўрэйскім праве === Я === * [[Уладзімір Іванавіч Ярмак|Уладзімір Ярмак]] — Герой Савецкага Саюза, стралок. == Жылі (вучыліся, працавалі) == === А === * [[Аркадзь Якаўлевіч Адзінец|Аркадзь Адзінец]] — беларускі мовазнавец. * [[Андрэй Мікалаевіч Арамнаў|Андрэй Арамнаў]] — беларускі спартсмен (цяжкая атлетыка), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Аркадзь Станіслававіч Аркадзьеў|Аркадзь Аркадзьеў]] — беларускі акцёр, рэжысёр. * [[Сяргей Фёдаравіч Ахрамееў|Сяргей Ахрамееў]] — савецкі ваенны дзеяч, Маршал Савецкага Саюза, Герой Савецкага Саюза. === Б === * [[Андрэй Баболя]] — рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай. * [[Аляксандр Віктаравіч Багдановіч|Аляксандр Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Андрэй Віктаравіч Багдановіч|Андрэй Багдановіч]] — беларускі спартсмен (веславанне на байдарках і каноэ), чэмпіён Алімпійскіх гульняў (2008). * [[Браніслава Баскіна]] — савецкая беларуская шашыстка, першая чэмпіёнка Беларусі па рускіх шашках сярод жанчын. * [[Браніслаў Віктаравіч Баеў|Браніслаў Баеў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык|Таццяна Бандарчык]] — беларуская актрыса. * [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі|Віталь Баркоўскі]] — беларускі рэжысёр, акцёр. * [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава|Святлана Басуматрава]] — беларуская паэтэса. * [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. [[Файл:Вадзім Болбас.JPG|міні|150px|В. І. Болбас.]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас|Вадзім Болбас]] — выпускнік [[Сярэдняя школа|сярэдняй школы]] № 16 (1959), [[Літаратура|літаратар]], сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === В === * [[Васіль Вітка]] — беларускі [[паэт]], педагог. * [[Ян Віхерт]] — драматург і педагог. * [[Іосіф Васілевіч Воўк-Левановіч|Іосіф Воўк-Левановіч]] — беларускі мовазнавец. === Г === * [[Яфім Максімавіч Гаварушка|Яфім Гаварушка]] — беларускі пісьменнік, педагог. * [[Пётр Андрэевіч Горскі|Пётр Горскі]] — беларускі вучоны ў галіне гігіены, доктар медыцыны. * [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Сямён Мікалаевіч Домаш|Сямён Домаш]] — беларускі палітычны дзеяч. * [[Васіль Данілавіч Дружчыц|Васіль Дружчыц]] — беларускі гісторык. * [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] — беларускі драматург, заснавальнік нацыянальнага тэатра. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — беларускі архітэктар, матэматык. * [[Алесь Жаўрук]] — беларускі паэт. * [[Анатоль Аляксандравіч Жук|Анатоль Жук]] — беларускі акцёр тэата і кіно, пісьменнік, сцэнарыст, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. === І === * [[Дзіна Іванаўна Іванова|Дзіна Іванова]] — беларуская спявачка (лірыка-драматычнае сапрана), педагог, заслужаная артыстка БССР. === К === * [[Ніна Фёдараўна Калаптур|Ніна Калаптур]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка БССР. * [[Ніна Васілеўна Каменская|Ніна Каменская]] — беларускі гісторык. * [[Уладзімір Ігнатавіч Кандраценя|Уладзімір Кандраценя]] — беларускі пісьменнік. * [[Міхал Карыцкі]] — вялікалітоўскі паэт, філосаф, педагог. * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч|Дзмітрый Кацярыніч]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоль Концуб]] — мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка), жывапісец, педагог, заслужаны работнік народнай адукацыі Беларусі. * [[Фёдар Конюхаў]] — расійскі падарожнік, мастак, рэлігійны дзеяч, заслужаны майстар спорту СССР (спартыўны турызм). * [[Фёдар Іванавіч Куляшоў|Фёдар Куляшоў]] — беларускі літаратуразнаўца, крытык, доктар філалагічных навук, прафесар. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Кумельскі|Уладзімір Кумельскі]] — акцёр і рэжысёр, заслужаны артыст Беларусі, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі. === Л === * [[Георгій Сцяпанавіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР. * [[Уладзімір Іосіфавіч Лемяшонак|Уладзімір Лемяшонак]] — беларускі гісторык. * [[Сяргей Ліштван]] — беларускі спартсмен (барацьба грэка-рымская), сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1996), заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь. * [[Міхась Лынькоў]] — беларускі пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі. === М === * [[Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская|Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса. * [[Георгій Маляўскі]] — беларускі акцёр, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь. * [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|Валерый Маракоў]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Уладзімір Восіпавіч Марзон|Уладзімір Марзон]] — беларускі ўрач-хірург, кандыдат медыцынскіх навук, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. * [[Пётр Іванавіч Масцераў|Пётр Масцераў]] — беларускі акцёр тэатра, заслужаны артыст БССР. * [[Алег Мінкін]] — беларускі пісьменнік, перакладчык. * [[Тамара Міронава]] — беларуская актрыса тэатра і кіно. === Н === * [[Аляксей Ненадавец]] — беларускі фалькларыст, доктар філалагічных навук, прафесар. === П === * [[Аляксандр Гіларый Палубінскі]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Ганна Купрыянаўна Панкрат|Ганна Панкрат]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Пімен Емяльянавіч Панчанка|Пімен Панчанка]] — беларускі паэт, народны паэт Беларусі. * [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка|Ніна Пятрэнка]] — тынкоўшчыца, поўны кавалер ордэна Працоўнай Славы. === Р === * [[Ніна Антонаўна Равінская|Ніна Равінская]] — беларуская артыстка аперэты (сапрана), заслужаная артыстка Расіі, заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь. === С === * [[Ян Казімір Сапега]] — дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. * [[Мадэст Сіроцін]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, славуты кулінар. * [[Рыгор Ціханавіч Лынькоў|Рыгор Суніца]] — беларускі паэт. === Т === * [[Пётр Трызна]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === У === * [[Уладзімір Уладамірскі]] — беларускі акцёр. === Ф === * [[Вячаслаў Рыгоравіч Фаменка|Вячаслаў Фаменка]] — беларускі артыст аперэты (тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Ларыса Мікалаеўна Федчанка|Ларыса Федчанка]] — беларуская актрыса, заслужаная артыстка Беларусі. * [[Валерый Мікалаевіч Філатаў|Валерый Філатаў]] — беларускі акцёр тэатра і кіно, народны артыст Беларусі. === Ц === * [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўген Цікоцкі]] — беларускі кампазітар. === Ш === * [[Віктар Раманавіч Шаўкалюк|Віктар Шаўкалюк]] — беларускі артыст аперэты (лірычны тэнар), заслужаны артыст БССР. * [[Станіслаў Уладзіслававіч Шостак|Станіслаў Шостак]] — беларускі і польскі ваенны дзеяч. * [[Станіслава Браніславаўна Шымусік|Станіслава Шымусік]] — работніца прэса, Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Хвядос Шынклер]] — беларускі пісьменнік. === Я === * [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] — беларускі дзяржаўны дзеяч. == Лёсы, звязаныя з Бабруйскам == === А === * [[Мікола Аўрамчык]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[Антон Аўсянік]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч. === Б === * [[Паўлюк Багрым]] — беларускі паэт. * [[Павел Іванавіч Батаў|Павел Батаў]] — савецкі военачальнік. * [[Барыс Сяргеевіч Бахараў|Барыс Бахараў]] — савецкі военачальнік. === В === * [[Уладзіслаў Валовіч]] — ваенны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман польны. === Г === * [[Платон Раманавіч Галавач|Платон Галавач]] — беларускі пісьменнік. === Д === * [[Зарыян Якаўлевіч Даленга-Хадакоўскі|Зарыян Даленга-Хадакоўскі]] — беларускі археолаг, этнограф, фалькларыст. === Ж === * [[Тамаш Жаброўскі]] — рэлігійны дзеяч Беларусі, архітэктар. === З === * [[Іван Залатарэнка]] — казацкі палкоўнік. === К === * [[Антоні Клімантовіч]] — беларускі рэлігійны дзеяч. === Л === * [[Юрка Лявонны]] — беларускі паэт. === Н === * [[Тэадор Нарбут]] — беларускі гісторык, археолаг, інжынер. === П === * [[Караль Падчашынскі]] — беларускі архітэктар. * [[Адам Пучкар-Хмялеўскі]] — беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. === Т === * [[Навум Яфімавіч Трахтэнберг|Навум Трахтэнберг]] — беларускі архітэктар. * [[Васіль Тышкевіч]] — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. === Ш === * [[Фабіян Гіляравіч Шантыр|Фабіян Шантыр]] — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, пісьменнік, публіцыст. == Ганаровыя грамадзяне Бабруйска == * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраславу Еўдакімаву]] ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Парфяновіч|Аляксандру Парфяновічу]] ў 2022 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Постаці Бабруйска]] ryopxvor2wkzh04jyjzorxs4jfwp47h 0 303308 5157538 4416475 2026-06-23T05:29:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157538 wikitext text/x-wiki {{coord|55.210713|N|27.140202|E|display=title}} '''Варапаеўская Дача''' — вялікі [[лес|лясны масіў]] у Беларусі, размешчаны ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], у міжрэччы [[Паловіца (прыток Галбіцы)|Паловіцы]] і [[Галбіца|Галбіцы]]. Займае плошчу больш за 80 км². Каля паловы ляснога масіву забалочана. У цэнтральнай частцы Дачы (урочышча Шурыца) пераважаюць змешаныя [[Яловыя лясы|ялова]]-[[бярозавыя лясы]]. На сушэйшых месцах у паўночнай і заходняй частцы месца [[елка|елкі]] займае [[сасна]]. Ва ўрочышчы Зайцова, што знаходзіцца каля [[Варапаева]], сустракаюцца [[Асінавыя лясы|асіннікі]]. У асноўным лясы Варапаеўскай Дачы спелыя, сярэдняя вышыня дрэў 22-24 м, таўшчыня — 25-30 см. Большая частка ляснога масіву раней выкарыстоўвалася як [[ваенны палігон]]. == Спасылкі == * [http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=18461-1.pdf Ігар Пракаповіч. Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305022623/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=18461-1.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Лясныя масівы Беларусі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Пастаўскага раёна]] 78pwao3dcv5uwgcat53wws0serm3rpz 0 306067 5157555 5087071 2026-06-23T07:05:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя людзі, пахаваныя на Паўночных могілках */ 5157555 wikitext text/x-wiki {{Некропаль |Беларуская назва = Паўночныя могілкі |Арыгінальная назва = |Выява =Могила художника Натана Воронова.JPG |Подпіс выявы = |Каардынаты = 53.9854/27.5532 |CoordScale = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Мінская вобласць |Раён = Мінскі раён |Месцазнаходжанне = |Гістарычны раён = |Ранейшыя назвы = |Тып = |Славутасці = |Дата заснавання = [[1972]] |Першае згадка = |Першае пахаванне = |Апошняе пахаванне = |Дата закрыцця = |Дата ліквідацыі = |Плошча = |Архітэктар = |Колькасць пахаваных = больш за 100 тыс. чал |Колькасць пахаванняў = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Статус = |Ахоўны статус = |Кіруючая арганізацыя = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь Мінскі раён |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Паўночныя могілкі''' — могілкі каля [[Мінск]]а, знаходзяцца па-за межамі горада на паўночны захад ад вёскі [[Якубовічы (Мінскі раён)|Якубовічы]] (Мінскі раён). Адкрытыя ў 1972 годзе. Усяго на тэрыторыі комплекса пахавана больш за 100 тыс. чал<ref>[http://funeral.by/cemeteries/severnoye Северное кладбище, Минск] // Портал FUNERAL.BY</ref>. == Гісторыя == Паўночныя могілкі складаюцца з трох частак: * '''Паўночныя-1''' — абмежавана дзеючыя. Год адкрыцця: [[1972]], агульная плошча: 81,8571 га<ref name="ritualnyeuslugi.by">[http://ritualnyeuslugi.by/kladbiwe.html Кладбища Минска и Минского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211206230718/http://ritualnyeuslugi.by/kladbiwe.html |date=6 снежня 2021 }} // Сайт "Ритуальные услуги в Минске"</ref>. У [[1986]] г. на тэрыторыі Паўночных могілак пачаў дзейнічаць [[Мінскі крэматорый|крэматорый]] і могілкі былі абсталяваны калумбарыямі. З [[1995]] г. Паўночныя-1 з дзеючых сталі абмежавана дзеючымі. * '''Паўночныя-2''' — абмежавана дзеючыя. Год адкрыцця: [[1999]], агульная плошча: 11,463 га<ref name="ritualnyeuslugi.by"/>. * '''Паўночныя-3''' — дзеючыя. Год адкрыцця: [[2004]], агульная плошча: 5,1687 га<ref name="ritualnyeuslugi.by"/>. == Вядомыя людзі, пахаваныя на Паўночных могілках == {{кал|2}} * [[Леў Майсеевіч Абеліёвіч]] * [[Андрэй Дзмітрыевіч Адэнскі]] ([[1897]]—[[1979]]) — беларускі савецкі тэрапеўт. * [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч]] * [[Мікалай Іванавіч Аляксееў]] * [[Лідзія Львоўна Арабей]] (1925—2015) — беларуская пісьменніца і літаратуразнавец. * [[Пётр Пятровіч Архангельскі]] * {{нп5|Наіль Мірсаітавіч Ахунаў||ru|Ахунов, Наиль Мирсаитович}} (1930—1989) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант. * [[Аляксандр Іванавіч Багданчук]] * [[Юрый Багушэвіч (пісьменнік)|Юрый Багушэвіч]] (1917—1983) — беларускі пісьменнік і перакладчык. * [[Марына Барсток]] (1916—1994) — беларускі літаратуразнавец, паэтэса. * [[Алег Паўлавіч Белавусаў]] * [[Уладзімір Пятровіч Бельскі]] (1955—2012) — беларускі дыпламат, журналіст. * [[Міхась Міхайлавіч Блісцінаў]] (1909—1982) — беларускі празаік, драматург. * [[Барыс Іванавіч Бур’ян]] (1924—2009) — беларускі крытык і празаік. * [[Ядвіга Іосіфаўна Бяганская]] ([[1908]]—[[1992]]) — празаік, перакладчыца. * [[Галіна Ануфрыеўна Васілеўская]] (1927—2017) — беларуская пісьменніца * [[Ніна Барысаўна Ватацы]] (1908—1997) — беларускі бібліёграф. * [[Элеанора Іванаўна Вецер]] ([[1932]]—[[2011]]) — беларускі мастацтвазнавец і грамадскі дзеяч. * [[Васіль Лявонцьевіч Волгін]] * [[Артур Вольскі]] * [[Натан Майсеевіч Воранаў]] * [[Мікалай Аляксандравіч Гарулёў]] (1919—1980) — беларускі паэт, празаік, перакладчык, сцэнарыст і драматург. * [[Міхаіл Мікалаевіч Ганчарык]] * [[Гаўрыла Іванавіч Гарэцкі]] * [[Леанід Іванавіч Гаўрылкін]] (1935—1989) — беларускі празаік, драматург. * [[Іван Іванавіч Грамовіч]] (1918—1986) — беларускі пісьменнік. * [[Васіль Гроднікаў]] * [[Генадзь Уладзіміравіч Грушавы]] * [[Кастусь Губарэвіч]] (1907—1987) — беларускі драматург, кінасцэнарыст. * [[Аляксандр Залманавіч Гутковіч]] * [[Іван Міхайлавіч Дзёмін]] * [[Анатоль Андрэевіч Дзялендзік]] (1934—2019) — беларускі драматург, сцэнарыст, празаік. * [[Сяргей Сцяпанавіч Дзяргай]] * [[Аляксандр Абрамавіч Дракахруст]] (1923—2008) — расійскі і беларускі журналіст, паэт і перакладчык. * [[Соф’я Юр’еўна Друкер]] * [[Сяргей Аляксандравіч Друшчыц]] (1941—2015) — беларускі архітэктар і рэстаўратар. * [[Язэп Зазека]] (1907—1977) — беларускі пісьменнік, навуковец і педагог. * [[Міхаіл Міхайлавіч Зялёнкін]] * [[Яўген Аляксеевіч Ігнацьеў]] * [[Пімен Рыгоравіч Калеснікаў]] * [[Анатоль Сцяпанавіч Калашнікаў]] * {{нп5|Мікалай Сцяпанавіч Кірылаў||ru|Кириллов, Николай Степанович}} (1930—2007) — рускі мастак-афарміцель, жывапісец. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1991). * [[Рыгор Якаўлевіч Кобец]] * [[Барыс Іванавіч Коўзан]] * [[Фёдар Паўлавіч Красючэнка]] * [[Васіль Ягоравіч Кручкоў]] * [[Рыгор Васілевіч Ксяндзоў]] * [[Уладзімір Ільіч Курган]] ([[1953]]—[[2019]]) — беларускі акцёр і тэатральны педагог. * [[Тамара Нікандраўна Кулакоўская]] * [[Юрый Анатолевіч Курненін]] * [[Мікалай Іванавіч Лазавік]] * [[Іван Андрэевіч Ласкін]] * [[Арон Тэвелевіч Лейзераў]] * [[Дзмітрый Іванавіч Лугаўской]] * [[Анатоль Іосіфавіч Майсеня]] * [[Віктар Яфімавіч Макееў]] * [[Даніла Аляксандравіч Маркаў]] ([[1895]]—[[1976]]) — беларускі неўрапатолаг і фізіятэрапеўт. * [[Аркадзь Іосіфавіч Маўзон]] * [[Якуб Герасімавіч Міско]] * [[Гафар Назаравіч Насардзінаў]] * [[Іван Мікалаевіч Нікітчанка]] * [[Рыгор Восіпавіч Няхай]] * [[Сяргей Ігаравіч Панькоўскі]] * [[Аляксандр Мікалаевіч Плавінскі]] ([[1952]]—[[2019]]) — беларускі археолаг. * [[Іван Мікалаевіч Пташнікаў]] * [[Яўген Сцяпанавіч Рамановіч]] (1905—1979) — беларускі драматург, празаік, перакладчык, тэатральны дзеяч, тэатразнавец. * [[Гэлена Людвікаўна Раманоўская]] (1908—1980) — беларуская савецкая пісьменніца і перакладчыца польскай нацыянальнасці. * [[Аляксандр Ануфрыевіч Савіцкі]] (1924—2015) — беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч. * [[Леў Антонавіч Салавей]] ([[1925]]—[[1988]]) — беларускі перакладчык і крытык. * [[Іван Мікалаевіч Сарока]] * [[Ян Скрыган]] * [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка]] * [[Цімафей Мікалаевіч Сяргейчык]] * [[Браніслаў Пятровіч Спрынчан]] * [[Сяргей Якаўлевіч Сухараў]] * [[Вячаслаў Сямёнавіч Сцёпін]] (1934—2018) — беларускі і расійскі філосаф і арганізатар навукі. * [[Казімір Адамовіч Тамашэўскі]] * [[Мікалай Андрэевіч Уласаў]] * [[Уладзімір Канстанцінавіч Федасеенка]] (1926—2018) — беларускі празаік. * [[Янка Хвораст]] — беларускі танцоўшчык, балетмайстар, збіральнік беларускага харэаграфічнага фальклору. * [[Аркадзь Сільвестравіч Хмялеўскі]] * [[Міхаіл Рыгоравіч Ціхановіч]] * [[Юрый Мікалаевіч Цвяткоў]] * [[Яўген Пятровіч Шабан]] (1936—1982) — беларускі драматург, паэт, акцёр, рэжысёр. * [[Павел Рыгоравіч Шарамет]] * [[Іван Браніслававіч Шаціла]] * [[Міхаіл Аляксандравіч Чалісаў]] ([[1898]]—[[1973]]) — урач, вучоны ў галіне псіхіятрыі. {{канец кал}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://ritualnyeuslugi.by/2-severnoe-kladbiwe.html План-схема могілак «Паўночныя-2»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305050448/http://ritualnyeuslugi.by/2-severnoe-kladbiwe.html |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://ritualnyeuslugi.by/3-severnoe-kladbiwe.html План-схема могілак Паўночныя-3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170516115009/http://ritualnyeuslugi.by/3-severnoe-kladbiwe.html |date=16 мая 2017 }} {{Могілкі Мінска}} [[Катэгорыя:Могілкі Мінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе]] [[Катэгорыя:1972 год у Мінску]] 3w3684eyjokhfz8b5kuk855s1t2sqkv 0 308026 5157520 4684426 2026-06-23T03:02:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157520 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Сяроў}} {{Мастак}} '''Валянцін Аляксандравіч Сяро́ў'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|Валентин Александрович Серов}}; {{ДН|19|1|1865}}, [[Санкт-Пецярбург]] — {{ДС|22|11|1911}}, [[Масква]]) — расійскі [[жывапісец]] і [[Графіка (мастацтва)|графік]], майстар [[партрэт]]а. Правадзейны член [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] (1903—1905). == Біяграфія == Нарадзіўся 19 студзеня 1865 года ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў артыстычнай сям’і. У 1880 годзе ўступіў у [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскую Акадэмію мастацтваў]]. У 1884 годзе Сяроў пакінуў Акадэмію і пачаў працаваць самастойна. Сяроў рана стаў выбітным мастаком. Прайшоўшы моцную мастацкую школу ў [[Ілья Яфімавіч Рэпін|Рэпіна]], Сяроў удасканальваў мастацтва малявання ўсё жыццё. У творчасці майстра цяжка вылучыць галоўныя і не галоўныя творы. Ён натхнёна і ўпарта браўся да ўсякую працу і таму значна павялічыў колькасць шэдэўраў мастацтва. Памёр 22 студзеня 1911 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]] у [[Масква|Маскве]]. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сяро́ў Валянцін Аляксандравіч|Салавей Л. Ф.|357}} * {{ВСЭ3|Серо́в Валентин Александрович|том=23|старонкі=308—309|аўтар=Сарабъянов Д. В.}} * Серо́в Валентин Александрович // Популярная художественная энциклопедия. Архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство. В 2 т. / Под ред. Полевого В. М. Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков (зам. гл. ред.) — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1986. — Книга II. М—Я, 1986. — С. 226—227. — 432 с, ил., 32 л. ил. — 200 000 экз.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=53262 Серов Валентин Александрович]{{ref-ru}} // [[Расійская акадэмія мастацтваў]] * [https://rusmuseumvrm.ru/reference/classifier/author/serov_v_a/index.php Серов Валентин Александрович] // Виртуальный Русский музей{{ref-ru}} * [https://www.culture.ru/persons/8247/valentin-serov Валентин Серов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231016072801/https://www.culture.ru/persons/8247/valentin-serov |date=16 кастрычніка 2023 }} // Культура. РФ{{ref-ru}} * [https://histrf.ru/read/biographies/valentin-aleksandrovich-serov Серов Валентин] // История. РФ{{ref-ru}} {{Перасоўнікі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сяроў Валянцін Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] r863ueroiiaftt70q0iijcjaoz5zl81 0 322824 5157490 4416005 2026-06-22T22:27:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157490 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва за Влёру |частка = |выява = Vlora war combined.jpg |загаловак = Па ходзе гадзінніка зверху уніз: італьянская ваенная база; албанскія салдаты на пазіцыях; захопленыя албанцамі гарматы |дата = [[4 чэрвеня]] - [[3 верасня]] [[1920]] |месца = Паўночная Албанія |прычына = тэрытарыяльныя дамаганні Італіі да Албаніі і нявызначанасць граніц Албаніі |вынік = прызнанне Італіяй незалежнасці Албаніі |змены = італьянскае войска выведзенае з земляў Албаніі (акрамя вострава [[Сазані]], які застаўся пад італьянскім кантролем) |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Албанія|1914}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Італія|1861}} |камандзір1 = {{Сцяг|Албанія|1914}} [[Казім Качулі]]<br/>{{Сцяг|Албанія|1914}} [[Ахмет Лепеніца]]<br/>{{Сцяг|Албанія|1914}} [[Селам Мусай]] |камандзір2 = {{Сцяг|Італія|1861}} [[Джавані Джаліці]]<br/>{{Сцяг|Італія|1861}} [[Сеціміа Пьянчэціні]]<br/>{{Сцяг|Італія|1861}} [[Энрыка Гоці]] |сілы1 = 4 тысячы чалавек<ref name=Identities>Stephanie Schwandner-Sievers, Bernd Jürgen Fischer. Albanian identities: myth and history. Edition illustrated. C. Hurst & Co. Publishers, 2002. ISBN 1-85065-572-3, ISBN 978-1-85065-572-5</ref> |сілы2 = 20 тысяч чалавек, часткі артылерыі і флоту<ref name=Identities/> |страты1 = 3 тысячы забітымі |страты2 = ад 2 да 3 тысяч забітымі<ref>Hugh Montgomery-Massingberd, editor, Burke's Royal Families of the World, Volume 1: Europe & Latin America (London, UK: Burke's Peerage Ltd, 1977), page 106</ref> |агульныя страты = |заўвага = }} '''Бітва за [[Влёра|Влёру]]''', '''Вайна за Влёру''' ({{lang-sq|Lufta e Vlorës}}, {{lang-it|Guerra di Valona}}) ці '''Вайна 1920 года''' ({{lang-sq|Lufta e Njëzetës}}) — вайна паміж [[Княства Албанія|княствам Албанія]] і [[Каралеўства Італія (1861—1946)|каралеўствам Італія]], якая працягвалася з 4 чэрвеня па 3 верасня 1920 года на тэрыторыі Паўднёвай Албаніі і [[Влёра, вобласць|вобласці Влёра]]. Албанскія паўстанцы, якімя саступалі па колькасці і ўзбраенні італьянцам, здолелі атрымаць перамогу і прызнанне незалежнасці Албаніі: абмеркаванне граніц маладой дзяржавы на [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскай мірнай канферэнцыі]] скончылася толькі пасля заканчэння вайны за Влёру. Гэты канфлікт лічыцца пераломным у гісторыі незалежнасці Албаніі<ref name=Identities/>. == Пачатак канфлікту == У [[1915]] годзе Італія падпісала сакрэтны [[Лонданскі дагавор, 1915|Лонданскі дагавор]], па якой абавязвалася ўступіць у вайну супраць [[Германская імперыя|Германіі]] і [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгры]]і ў абмен на шэраг тэрытарыяльных саступак пасля вайны. Сярод абяцаных тэрыторый уваходзілі Валона (цяпер [[Влёра]]) і востраў Сазена (цяпер [[Сазані]]), а будучыня самой Албаніі заставалася пад пытаннем: у перспектыве [[Антанта]] магла дамагчыся падзелу значнай часткі Албаніі паміж Сербіяй, Чарнагорыяй і Грэцыяй, а частку албанскіх тэрыторый абвясціць нейтральнай зонай або зусім аддаць Італіі<ref>Southern Albania, 1912—1923 Publisher Stanford University Press ISBN 0-8047-6171-X, 9780804761710 p.61</ref>. На Парыжскай мірнай канферэнцыі, якая прайшла ў 1919—1920 гады, саюзнікі доўгі час не маглі вызначыцца з нагоды межаў Албаніі, але пры гэтым не сумняваліся ў правах Італіі на Влёру. Прэм'ер-міністр [[Франчэска Ніці]] лічыў, што саюзнікі падтрымаюць далучэнне албанскіх зямель да Італіі<ref>Italy from liberalism to fascism, 1870—1925 Author Christopher Seton-Watson Edition illustrated Publisher Taylor & Francis, 1967 ISBN 0-416-18940-7, ISBN 978-0-416-18940-7 p. 578</ref>. == Ход канфлікту == Албанскі ўрад не прызнаваў прэтэнзій Італіі і не жадаў ісці на саступкі. 4 чэрвеня албанцы запатрабавалі ад Італіі адмовіцца ад прэтэнзій на Влёру і перадаць кіраванне горадам і вобласцю Албаніі, на што генерал Сеціма Пьячэнціні адказаў адмовай. Албанцы абвясцілі аб стварэнні Нацыянальнага камітэта абароны пад кіраўніцтвам Казіма Качулі і пачалі збіраць добраахвотнікаў для абароны сваіх земляў. Камандзірам атрада колькасцю ў 4 тысячы чалавек стаў Ахмет Лепеньца. Албанскія паўстанцы былі дрэнна ўзброеныя: не ва ўсіх было агнястрэльная ці нават халодная зброя, хтосьці ўзбройваўся палкамі і камянямі. Ім супрацьстаялі 20 тысяч навучаных італьянскіх салдат, якія былі ўзброены артылерыяй і мелі падтрымку з мора. Албанцы завязалі баі ў рэгіёне Влёра, а неўзабаве мяцежнікаў падтрымалі і добраахвотнікі з іншых буйных албанскіх гарадоў<ref>[http://digilander.libero.it/fiammecremisi/dopoguerra1/alba.htm GLI ITALIANI IN ALBANIA ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141105045852/http://digilander.libero.it/fiammecremisi/dopoguerra1/alba.htm |date=5 лістапада 2014 }} {{ref-it}}</ref>. Імклівы націск албанцаў не дазволіў італьянцам перакінуць падмацавання, а мяцежнікі ўзялі горад Влёра ў аблогу<ref>[http://www.historias.ru/hias-805-1.html Узнікненне Албанскай дзяржавы] {{ref-ru}}</ref>. 2 жніўня 1920 Італія падпісала дагавор з Албаніяй і пагадзілася вывесці свае войскі і адмовіцца ад прэтэнзій на Влёру. 5 жніўня было абвешчана спыненне агню, што паклала канец узброеным сутыкненням. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Канфлікты 1920 года]] [[Катэгорыя:Войны XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Войны Італіі]] [[Катэгорыя:Войны Албаніі]] iyq9j2al3kqt7dvib2crjv8x9u4thws 0 324213 5157264 4316624 2026-06-22T12:21:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157264 wikitext text/x-wiki '''Бэлцкая свабодная эканамічная зона''' ({{lang-mo|Zona Economică Liberă «Bălţi»}}) — частка тэрыторыі [[Бэлць|муніцыпія Бэлць]] з вызначанымі межамі, у межах якой у дачыненні рэзідэнтаў гэтай свабоднай эканамічнай зоны ўсталёўваецца і дзейнічае адмысловы прававы рэжым для ажыццяўлення імі інвестыцыйнай і прадпрымальніцкай дзейнасці. '''Бэлцкая СЭЗ''' створана на падставе прынятага Парламентам [[Малдова|Рэспублікі Малдова]] Закона ад 4 сакавіка 2010 года дзеля развіцця сектара прамысловасці машынабудавання і металаапрацоўкі, прыцягнення замежных інвестыцый, а таксама падвышэнні экспартнага патэнцыялу рэспублікі<ref name="bre1">[http://www.parlament.md/ProcesulLegislativ/%C3%8Enregistrare/tabid/61/LegislativId/248/Default.aspx Текст закона на официальном сайте Парламента РМ]</ref>. '''Рэзідэнт Бэлцкай СЭЗ''' — юрыдычная асоба Рэспублікі Малдова ці індывідуальны прадпрымальнік Рэспублікі Малдова, зарэгістраваныя адміністрацыяй свабоднай эканамічнай зоны ў якасці рэзідэнта свабоднай эканамічнай зоны ў парадку, усталяваным заканадаўствам пра свабодныя эканамічныя зоны. '''Адмысловы праўны рэжым свабоднай эканамічнай зоны''' — сукупнасць праўных нормаў, што ўсталёўваюць асаблівы рэжым падаткаабкладання і іншага рэгулявання і агадваюць больш спрыяльныя, чым агульнапрынятыя, умовы для ажыццяўлення інвестыцыйнай і прадпрымальніцкай дзейнасці. '''Адміністрацыя свабоднай эканамічнай зоны''' — орган кіравання свабоднай эканамічнай зонай, што ствараецца ў парадку і форме, агаданых Законам Рэспублікі Малдова ад 27.07.2001 № 440-XV «Пра свабоднай эканамічныя зоны»<ref name="bre2">[http://www.parlament.md/laws/list/july2001/ru.html Текст закона (в списке одиннадцатый) на официальном сайте Парламента РМ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100509051301/http://www.parlament.md/laws/list/july2001/ru.html |date=9 мая 2010 }}</ref>. Заканадаўства пра свабодныя эканамічныя зоны засноўваецца на Канстытуцыі Рэспублікі Малдова і складаецца з Закона Рэспублікі Малдова ад 27.07.2001 № 440-XV «Пра вольныя эканамічныя зоны» і іншых актаў заканадаўства, што рэгламентуюць пытанні стварэння, функцыянавання і ліквідацыі вольных эканамічных зон. '''Бэлцкая СЭЗ''' з'яўляецца часткай тэрыторыі [[Бэлць|муніцыпія Бэлць]] [[Малдова|Рэспублікі Малдова]]. Муніцыпій Бэлць знаходзіцца ў 130 км да паўночнага захаду ад [[Кішынёў|Кішынёва]] на рацэ Рэўт. Трэці па колькасці насельніцтва горад у краіне (пасля Кішынёва і [[Ціраспаль|Ціраспаля]]) — каля 150 тысяч жыхароў. Бэлць з'яўляецца эканамічным і культурным цэнтрам паўночнага рэгіёна. Плошча горада — 60 км², з прыгарадамі — 78 км². Неафіцыйная сталіца поўначы Малдовы — муніцыпій Бэлць — буйны прамысловы цэнтр, грунт эканамічнага патэнцыялу якога складаюць машынабудаўнічая, харчовая, лёгкая і прыборабудаўнічая прамысловасці. Гадавы аб'ём прамысловай вытворчасці (у сярэдніх цэнах на 2004 г.) — 2,2 млрд леяў. Профільныя навучальныя ўстановы Бельцаў забяспечваюць рыхтоўлю высокакваліфікаваных спецыялістаў дадзеных галін. Знаходзячыся на скрыжаванні найважных транс'еўрапейскіх магістраляў Захад-Усход і Поўнач-Поўдзень, Бэлць таксама з'яўляецца буйным транспартным вузлом, што ўключае разгалінаваную сетку аўтамабільных і чыгунак. Бэлць маець два аэрапорты. Адзін з іх — [[Міжнародны аэрапорт Бэлць-Лядавены]], сучасны па савецкіх стандартах, пабудаваны ў 80-х гадах, дзе могуць здзяйсняць пасадку вялікія рэактыўныя авіялайнеры (адна ўзлётна-пасадкавая палоса даўжынёй у 2 200 метраў). Другі аэрапорт для невялікіх самалётаў — [[Аэрапорт Бэлць-Горад]], знаходзіцца на ўсходняй мяжы горада. У наш час Бэлцкая СЭЗ складаецца з 2 пляцовак: 1,4 га па вул. Даватар, 86, а таксама 10,35 га по вул. Індустрыалэ, 4, што дае свабоднай эканамічнай зоне доступ да чыгункі і [[Спіс еўрапейскіх аўтамабільных маршрутаў|аўтамагістралям рэспубліканскага і міжнароднага значэння]] (Е583). Апроч таго, СЭЗ мае камунальную інфраструктуру, вытворчыя плошчы і склады. У цяперашні момант у Бэлцкай СЭЗ зарэгістравана два рэзідэнта — акцыянернае таварыства «Claritate» і молдэ-нямецкае прадпрыемства «Draexlmaier Automotive» з агульным аб'ёмам заяўленых інвестыцый на 2010 год 26 млн еўра. Кампанія «Draexlmaier Automotive» ужыццяўляе простыя пастаўкі на заводы ў [[Оксфард]], [[Лейпцыг]] і [[Рэгенсбург]] для канцэрна [[BMW]]. Планаванае павелічэнне аб'ёму продажаў прамысловай прадукцыі да 0,5 млрд леяў, з якіх больш 90 % будзе экспартавацца. Мяркуецца рэканструяваць і падрыхтаваць для здачы ўнаймы іншым рэзідэнтам каля 50 тыс. м² вытворчых плошчаў. Да 2012 года лік занятых працаўнікоў павялічыцца да 8 тысяч. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.ko.md/main/view_article.php?issue_date=2010-03-04&issue_id=1634 Льготы за забором] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191019193901/http://www.ko.md/main/view_article.php?issue_date=2010-03-04&issue_id=1634 |date=19 кастрычніка 2019 }} «Кишинёвский Обозреватель» выпуск № 8 от 4 марта 2010 года * [http://press.try.md/item.php?id=113099 Бельцы могут стать оазисом молдавского бизнеса] «Пресс-обозрение» от 18 апреля 2010 года * [http://www.gazeta-sp.info/rubrics/index.php?ELEMENT_ID=9437 Свободная экономическая зона в Бельцах открылась] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100910164935/http://www.gazeta-sp.info/rubrics/index.php?ELEMENT_ID=9437 |date=10 верасня 2010 }} «СП» от 26 мая 2010 года [[Катэгорыя:Эканоміка Малдовы]] [[Катэгорыя:Бэлць]] 4d2w13c8y3pbtcl7efdy67p4gxpx5uo 0 325340 5157311 4580775 2026-06-22T15:35:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157311 wikitext text/x-wiki {{Манастыр |Беларуская назва = Бігорскі манастыр у Македоніі |Краіна = Паўночная Македонія |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 37|lat_sec = 19 |lon_dir = E|lon_deg = 20|lon_min = 36|lon_sec = 42 |region = MK |Канфесія = Праваслаўе |Заснаванне = 1020 |Рэліквіі = Абраз Іаана Прадцечы (Бігорскага) |Сучасны статус = Дзейны манастыр }} '''Бігорскі манастыр святога Іаана Прадцечы''' ({{lang-mk|Бигорски манастир}}) — манастыр некананічнай [[Македонская праваслаўная царква|Македонскай праваслаўнай царквы]], які знаходзіцца на паўночным захадзе [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]], побач з магістральным шляхам Дэбар-Гасцівар, ляжыць на схілах планіны Бістрэ, на беразе рэкі Радзіке паміж вёсак [[Ростуша]], [[Велебрдо]], [[Бітуша]] і [[Трэбішта]]. Назва «Бігорскі» злучана з манастырскімі пабудовамі з вапнавага [[туф]]а (па-македонску «бигор»). == Гісторыя == Манастыр заснаваны ў [[1020]] году: паводле [[легенда|легенды]] манастыр з'явіўся на тым месцы, дзе манах Іаан вылавіў з ракі [[Радзіке]] цудадзейны абраз [[Іаан Прадцеча|Іаана Прадцечы]]. [[Файл:2.Св.Јован Бигорски манастир, црква Св.Серафим Саровски, St.John the Baptist Monastery church Sv.Serafim Sarovski.JPG|міні|злева|Скіт Св. Серафіма Сароўскага.]] У [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]] манастыр быў разбураны [[туркі|туркамі]]. Пасля турэцкага валадарства на тэрыторыі манастыра засталася толькі невялікая [[Царква (збудаванне)|царква]] . Абраз Іаана Прадцечы таямнічым чынам знік і, паводле легенды, у поўнай захаванасці вярнуўся пазней — на тое жа месца, што і ўпершыню. Аднаўленне манастыра пачалося толькі ў [[1743]] годзе ігуменам Іларыёнам. Вядомы [[іканастас]] манастырскага храма — самы знакаміты іканастас у Македоніі. Ён быў створаны ў [[1829]]—[[1835]] гадах. Яго стваральнікі — Пётр Філіпаў-Гарката і яго брат Марка з сяла Гары, Макрарыдж Фркоўскі з сяла Галікнік і Аўрам Дзікаў з сынамі Вазілам і Філіпам з сяла Азоі. Іканастас падзелены на шэсць чыноў. Разьба ўяўляе сабою раслінны арнамент. У [[1885]] году быў створаны срэбны [[рыза, аклад|аклад]] вобраза Іаана Прадцечы, у якім яна захоўваецца і дагэтуль. == Літаратура == * Димитров Б. Християнството в българските земи. Български манастири. София, 2001 == Спасылкі == * [http://www.soros.org.mk/konkurs/076/angver/manastir_bigorski.html The Iconostasis of St. John Bigorski] * [http://www.culture.org.mk/eMANBIGDEB.HTM Monastery «Saint Jovan Bigorski»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081210150734/http://www.culture.org.mk/eMANBIGDEB.HTM |date=10 снежня 2008 }} * [http://www.gostivar.com/bigorski/ Bigorski]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110611031505/http://www.gostivar.com/bigorski/ |date=11 чэрвеня 2011 }} * [http://makedonya.ru/interest/jovan Бигорский монастырь] * [http://desniza.livejournal.com/2852.html St. Jovan Bigorski Church interior] [[Катэгорыя:Культура Паўночнай Македоніі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Паўночнай Македоніі]] qvpsqahpi37a624z0u7synvh757lna2 0 331484 5157448 5048973 2026-06-22T19:56:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157448 wikitext text/x-wiki [[Файл:RIAN_archive_819_Stalingrad's_defense.jpg|міні|270x270пкс|[[Старшына другой стацці]] ВМФ ВС СССР, які аднаўляе сувязь. [[Сталінградская бітва]]]] [[Файл:Soviet_navy_personnel_(1982).JPEG|міні|270x270пкс|Савецкія маракі, [[1982]] год]] Назва «'''Ваенна-марскі флот [[Узброеныя Сілы СССР|СССР]]'''» канчаткова замацавалася ў афіцыйных дакументах з 1938 года, пасля падпісання Пастановы ЦВК і [[Савет Народных Камісараў СССР|СНК СССР]] ад 30 снежня 1937 года «Аб утварэнні Народнага камісарыята Ваенна-Марскога Флоту СССР». Да гэтага моманту ВМФ СССР насіў назву «Марскія сілы Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі Саюза ССР»<ref>[[iarchive:ovvedeniipersona00sovi|Напрыклад, так ён называецца ў Пастанове ЦВК і Савета Народных Камісараў СССР.]]</ref> і «Ваенна-Марскія Сілы РСЧА СССР». Ваенна-марскі флот СССР з моманту [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|ўтварэння Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] у снежні 1922 года<ref>[http://www.statearchive.ru/468 Дэкларацыя і Дагавор аб утварэнні Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік ад 30 снежня 1922 года.]</ref>, і да моманту [[Распад СССР|распаду СССР]] у снежні 1991 года<ref>У снежні 1991 года «Дагавор аб утварэнні Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік ад 30 снежня 1922 года» быў дэнансаваны рашэннем Вярхоўнага Савета РСФСР.</ref> ахоўваў і абараняў марскія граніцы Савецкага Саюза. == Склад == ВМФ СССР арганізацыйна складаўся з наступных [[Род войск|родаў сіл]]: * [[Падводная лодка|падводныя лодкі]], * надводныя караблі, * [[марская авіяцыя]], * берагавыя ракетна-артылерыйскія войскі * [[марская пяхота]]. У яго склад уваходзілі таксама караблі і суда дапаможнага флоту, падраздзяленні і часткі спецыяльнага прызначэння (СпП) і розныя службы. Галоўнымі родамі сіл з’яўляліся падводныя лодкі і марская авіяцыя. Акрамя таго, у складзе ВМФ СССР меліся [[Воінская часць|часці]] і ўстановы тылу. Галоўны штаб ВМФ СССР — горад [[Масква]]. === Аб’яднанні === * [[Балтыйскі флот ВМФ СССР|Двойчы Чырванасцяжны Балтыйскі флот]] * [[Паўночны флот ВМФ СССР|Чырванасцяжны Паўночны флот]] * [[Ціхаакіянскі флот ВМФ СССР|Чырванасцяжны Ціхаакіянскі флот]] * [[Чарнаморскі флот ВМФ СССР|Чырванасцяжны Чарнаморскі флот]] * [[Каспійская флатылія ВМФ СССР|Чырванасцяжная Каспійская флатылія]] * Чырванасцяжная Ленінградская ваенна-марская база == Галоўнакамандуючыя ВМФ == Узначальваў ВМФ СССР [[Вярхоўны галоўнакамандуючы|Галоўнакамандуючы]] ВМФ (Камандуючы, Начальнік Марскіх сіл Рэспублікі, Народны камісар, Міністр), які з’яўляўся намеснікам [[Міністр абароны СССР|Міністра абароны СССР]]. Яму падпарадкоўваліся Галоўны штаб і ўпраўленні ВМФ. * [[Павел Яфімавіч Дыбенка]] (1917—1918) * [[Мадэст Васільевіч Іваноў]] (1918) * [[Васіль Міхайлавіч Альтфатэр]] (1918—1919) * [[Яўген Андрэевіч Берэнс]] (1919—1920) * [[Аляксандр Васільевіч Неміц]] (1920—1921) * [[Эдуард Самуілавіч Панцаржанскі]] (1921—1924) * [[Вячаслаў Іванавіч Зоф]] (1924—1926) * [[Рамуальд Адамавіч Муклевіч]] (1926—1931) * [[Уладзімір Мітрафанавіч Арлоў]] (1931—1937) * [[Міхаіл Уладзіміравіч Віктараў]] (1937—1938) * [[Петр Аляксандравіч Смірноў]] (1938) * [[Петр Іванавіч Смірноў-Святлоўскі]] (1938, в. а.) * [[Міхаіл Пятровіч Фрыноўскі]] (1938—1939) * [[Мікалай Герасімавіч Кузняцоў]] (1939—1947, 1951—1956) * [[Іван Сцяпанавіч Юмашаў]] (1947—1951) * [[Сяргей Георгіевіч Гаршкоў]] (1956—1985) * [[Уладзімір Мікалаевіч Чарнавін]] (1985—1992) == Сцяг == [[Ваенна-марскі сцяг СССР]] уяўляў сабой прамавугольнае палотнішча белага колеру з суадносінамі бакоў 2:3, з вузкай паласой сіняга колеру ўздоўж ніжняй абзы. Над сіняй паласой у левай частцы сцяга была намалёвана [[чырвоная зорка]], а ў правай — чырвоныя [[серп і молат]]. [[Сцяг]] быў прыняты 27 мая 1935 года пастановай ЦВК і [[Савет Народных Камісараў СССР|СНК СССР]] № 1982/341 «Аб ваенна-марскіх сцягах Саюза ССР». === ВМФ СССР падчас Вялікай Айчыннай вайны === [[Файл:Stamp_of_USSR_1307.jpg|міні|Паштовая марка СССР, [[1940]] год: «Ваенна-марскому флоту СССР — слава!».]] [[22 чэрвеня]] [[1941|1941 года]], у тры гадзіны ночы, [[Люфтвафэ|ваенна-паветраныя сілы]] [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] здзейснілі авіяцыйныя налеты на галоўную базу [[Чарнаморскі флот ВМФ СССР|Чарнаморскага флоту ВМФ СССР]] у [[Севастопаль|Севастопалі]] і на горад [[Ізмаіл]]. У 03:06 22 чэрвеня 1941 года начальнік штаба Чарнаморскага флоту [[контр-адмірал]] І. Д. Елісееў загадаў адкрыць агонь<ref>…. У ноч на 22 чэрвеня, у крытычныя хвіліны, калі было яму (заўв. Ф. С. Акцябрскаму) даложана аб з’яўленні перад Галоўнай базай невядомых самалётаў і апэратыўны дзяжурны прасіў дазволу «адкрыць агонь», Ф. З. Акцябрскі адказаў: "Прашу дзейнічаць па інструкцыі "- і яшчэ дадаў, што ў выпадку памылкі ён (заўв. дакладваючы падначалены) будзе расстраляны. Рашэнне прыйшлося прыняць начальніку штаба І. Д. Елісееву, пра што я (заўв. Кузняцоў М. Г.) пісаў у кнізе «Напярэдадні» …</ref> па нямецкім самалетам, якія ўварваліся далека ў паветраную прастору СССР<ref>Зводка Галоўнага камандавання Чырвонай арміі за 22.VI. — 1941 года. На світанні 22 чэрвеня 1941 года рэгулярныя войскі германскай арміі атакавалі нашы пагранічныя часткі на фронце ад Балтыйскага да Чорнага мораў і на працягу першай паловы дня стрымліваліся імі …. Авіяцыя суперніка атакавала шэраг нашых аэрадромаў і населеных пунктаў, але ўсюды сустрэла рашучы адпор нашых знішчальнікаў і зенітнай артылерыі, якія наносілі вялікія страты праціўніку. Намі збіта 65 самалётаў праціўніка.</ref>, чым і ўвайшоў у гісторыю: гэта быў самы першы баявы загад даць адпор напаўшым на Савецкі Саюз нацыстам у ходзе [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref>18 сакавіка 1966 года Віцэ-адмірал у адстаўцы І. Д. Елісееў паслаў у Гістарычны аддзел ВМФ СССР напісаныя ў сакавіку 1966 г. у адказ на ліст капітана 1-га рангу ў адстаўцы М. Т. Рыбалка «Нататкі аб становішчы ў штабе ЧФ у перыяд нападзення авіяцыі нацыстаў на Севастопаль у ноч на 22 чэрвеня 1941 г.». Копію «Нататак» накіраваў М.Г Кузняцову як жадаючаму «… дакументальна ўсталяваць, што фактычна адбывалася …» у 03:06 22 чэрвеня 1941 года.</ref><ref>… Загад адкрыць агонь па невядомых самалётах аддаў начальнік штаба флота контр-адмірал І. Д. Елісееў пры звароце да яго аператыўнага дзяжурнага капітана 2-га рангу М. Т. Рыбалка. (З успамінаў Віцэ-адмірала ў адстаўцы І. І. Азарава)</ref>. У Севастопалі, з мэтай заблакаваць Чарнаморскі флот, на ўваходны [[Фарватар|фарватэр]] базы і ў Паўночнай бухце былі скінутыя электрамагнітныя [[Марская міна|міны]]. Авіяцыю праціўніка сустрэў агонь зенітнай артылерыі і караблёў Дунайскай флатыліі. Паветраным нападам падвергнуліся таксама [[Ліепая|Ліепайская]] і [[Рыга|Рыжская]] ваенна-марскія базы. Магнітныя міны былі скінутыя з самалетаў у раене [[Кранштат|Кронштадта]]. Бамбілі і галоўную базу Паўночнага флоту — Палярнае. 22 чэрвеня, праінфармаваўшы ў Крэмль аб налеце на Севастопаль, адмірал Кузняцоў, не чакаючы ўказанняў зверху, загадаў усім флатам: «неадкладна пачаць пастаноўку мінных загарод па плану прыкрыцця». Галоўным праціўнікам флоту з пачаткам вайны сталі не марскія, а [[Люфтвафэ|паветраныя]] і [[Вермахт|сухапутныя сілы праціўніка]]. Галоўным у баявой дзейнасці флоту стала садзейнічанне прыморскаму флангу сухапутных войскаў у абароне і наступленні (за гады вайны да 85 % боезапасу карабельнай артылерыі было выдаткавана па берагавых мэтах і да 40 % самалёта-вылетаў марской авіяцыі было ажыццяўлена для нанясення удараў па сухапутным войскам). Другая па значнасці група задач — парушэнне марскіх камунікацый праціўніка, абарона сваіх камунікацый, знішчэнне сіл праціўніка ў моры, нанясенне ўдараў па аб’ектах на яго ўзбярэжжы і тэрыторыі. Вырашаючы гэтыя задачы, РСЧФ правёў 88 [[Ваенная аперацыя|ваенных аперацый]], з іх 23 разы прыцягваўся да ўдзелу ў армейскіх і франтавых аперацыях. Лёс Другой сусветнай і Вялікай Айчыннай войнаў вырашаўся на [[Усходні фронт Другой сусветнай вайны|сухапутным фронце]], таму планы флоту і яго дзеянні падпарадкоўваліся часцяком інтарэсам груповак сухапутных войскаў на прыморскіх напрамках. У гады вайны Ваенна-марскі флот СССР накіраваў на сухапутныя франты звыш 400 тысяч чалавек<ref>[http://otvoyna.ru/vmfsssr.htm ВМФ СССР у Вялікай Айчыннай вайне.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130503044633/http://www.otvoyna.ru/vmfsssr.htm |date=3 мая 2013 }} // otvoyna.ru</ref>. Многія транспартныя і дапаможныя суда, пераабсталяваныя ў баявыя караблі, увайшлі ў склад РСЧФ. == Стан ВМФ СССР на канец 1980-х гадоў == У склад сіл флоту (стратэгічных і агульнага прызначэння) ўваходзіла больш за 100 [[эскадра]]ў і [[Дывізія караблёў|дывізій]], а агульная колькасць асабовага складу ВМФ СССР складала каля 450 000{{Sfn|Монаков М. С.|2008|с=639|name=Монаков639}} (у тым ліку 12,6 тыс. у [[марская пяхота|марской пяхоце]]){{Sfn|Павлов А. С.|1991|с=47|name=Павлов47}}. Выдаткі на ВМФ СССР у 1989 годзе склалі 12,08 млрд [[Рубель|рублёў]] (пры агульным ваенным бюджэце ў 77,294 млрд рублёў), з іх 2993 млн рублёў на закупку караблёў і катэраў і 6531 млн на тэхнічнае абсталяванне)<ref name="Павлов47"/>. У баявым страі флоту знаходзілася 160 надводных караблёў акіянскай і далекай марской зоны, 83 стратэгічных атамных падводных ракетаносцаў другога пакалення, 113 шматмэтавых атамных падводных лодак і 254 дызель-электрычных<ref name="Монаков639"/>. [[Файл:Soviet_Navy_Bases_1984.png|міні|350x350пкс|[[Пункт базавання|Пункты базавання]] ВМФ СССР, 1984 год]] А. С. Паўлаў прыводзіць наступныя дадзеныя па складу ВМФ СССР на канец [[1980-я|1980-х]] гадоў: 64 атамныя і 15 дызельных падводных лодак з балістычнымі ракетамі{{sfn|Павлов А. С.|1991|с=4|name=Павлов4}}<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-.D0.9F.D0.B0.D0.B2.D0.BB.D0.BE.D0.B24_28-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-.D0.9F.D0.B0.D0.B2.D0.BB.D0.BE.D0.B24_28-0"></span>, 79 падводных лодак з крылатымі ракетамі (у тым ліку 63 атамныя){{sfn|Павлов А. С.|1991|с=15|name=Павлов15}}<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-.D0.9F.D0.B0.D0.B2.D0.BB.D0.BE.D0.B215_29-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-.D0.9F.D0.B0.D0.B2.D0.BB.D0.BE.D0.B215_29-0"></span>, 80 шматмэтавых тарпедных атамных падводных лодак{{sfn|Павлов А. С.|1991|с=22|name=Павлов22}}<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-.D0.9F.D0.B0.D0.B2.D0.BB.D0.BE.D0.B222_30-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-.D0.9F.D0.B0.D0.B2.D0.BB.D0.BE.D0.B222_30-0"></span> (усе дадзеныя па ПЛ на 1 студзеня 1989 года), чатыры [[Авіяносец|авіянясучых карабля]], 96 [[крэйсер]]аў, [[Эскадраны мінаносец|эсмінцаў]] і ракетных [[фрэгат]]аў, 174 [[Вартавы карабель|вартавых]] і малых супрацьлодкавых карабля, 623 катэры і [[тральшчык]]а, 107 дэсантных караблёў і катэраў. Усяго 1380 баявых караблёў (не лічачы дапаможных судоў), 1142 баявых самалета (усе дадзеныя па надводным караблям на 1 ліпеня 1988 г.)<ref name="Павлов47"/>. На 1991 год на суднабудаўнічых прадпрыемствах СССР будавалася: два авіяносца (у тым ліку адзін атамны), 11 атамных падводных лодак з балістычнымі ракетамі, 18 шматмэтавых атамных падводных лодак, сем дызельных падводных лодак, два ракетныя крэйсеры (у тым ліку адзін атамны), 10 эскадраных мінаносцаў і вялікіх супрацьлодкавых караблёў і інш{{sfn|Кузин В. П., Никольский В. И.|1996|с=462|name=КиН462}}<span class="mw-ref" id="cite_ref-.D0.9A.D0.B8.D0.9D462_31-0" rel="dc:references" contenteditable="false"></span>. У 1985 годзе савецкі флот дасягнуў піка сваёй магутнасці, меў у сваім складзе 1561 карабель у суме і па колькасці караблёў і баявым патэнцыяле займаў другое месца ў свеце пасля ВМФ ЗША<ref>{{Cite web|author=к.1 р. в отст. В.В.Заборс|title=Куда плывет ВМФ России? Проблемы состояния и развития ВМФ необходимо решать сегодня, иначе будет поздно|url=http://vvmure1987.ru/kms_catalog+stat+cat_id-22+nums-103.html|publisher=ВВМУРЭ им. А.С.Попова. Санкт-Петербург. 1-й факультет. Сайт выпускников 1987 года.|date=2007-10-31|access-date=30 мая 2016|archive-date=22 снежня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095208/http://vvmure1987.ru/kms_catalog+stat+cat_id-22+nums-103.html|url-status=dead}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Ваенна-марскі флот Расійскай імперыі|Расійскі імператарскі флот]] * [[Ваенна-Марскі Флот Расійскай Федэрацыі|Ваенна-марскі флот Расійскай Федэрацыі]] {{зноскі|2}} == Літаратура == * ''Горшков С. Г.'' Морская мощь государства. — М.: Военное издательство МО СССР, 1976. * ''Грибовский В. Ю.'' На пути к «большому морскому и океанскому» флоту (Кораблестроительные программы Военно-Морского Флота СССР в предвоенные годы). // Гангут. — СПб.: Издательство «Гангут», 1995. — № 9. — С. 2—20. — ISBN 5-85875-031-1. * ''Капитанец, И. М.'' Битва за мировой океан в «холодной» и будущих войнах. — М.: Вече, 2002. — 544 с. — (Военные тайны XX века). — 7000 экз. — ISBN 5-94538-064-4. * ''Краснов В. Н.'' Военное судостроение накануне Великой Отечественной войны. — М.: Наука, 2005. — 215 с. — ISBN 5-02-033780-3. * * {{h|Кузин В. П., Никольский В. И.|1996|3=''Кузин В. П., Никольский В. И.'' Военно-Морской флот СССР 1945—1991. — СПб.: Историческое Морское Общество, 1996. — 653 с.}} * {{h|Монаков М. С.|2008|3=''Монаков М. С.'' Главком (Жизнь и деятельность Адмирала флота Советского Союза С. Г. Горшкова). — М.: Кучково поле, 2008. — 704 с. — (Библиотека клуба адмиралов). — 3500 экз. — ISBN 978-5-9950-0008-2.}} * {{h|Павлов А. С.|1991|3=''Павлов А. С.'' Советский ВМФ. 1990—1991 г. Справочник. — Якутск, 1991. — 252 с. — 3000 экз.}} * МО РФ, Институт военной истории МО РФ Реформа в Красной Армии Документы и материалы 1923—1928 гг.. — Москва: Летний сад, 2006. * ''Самойлов К. И.'' Морской словарь. — Москва: НКВМФ Союза ССР, 1941. * ''Бежецких В. П.'', ''Внуков В. Д.'', ''Иванов В. Н.'' и др. Тактическое маневрирование ВВМУРЭ 1992 г. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * ''Киличенков А. А.''[http://www.nivestnik.ru/2007_2/20.shtml СОВЕТСКИЙ ВОЕННО-МОРСКОЙ ФЛОТ И ПОЛИТИКА СССР В «ТРЕТЬЕМ МИРЕ» (1960—1970-е гг.): Зарубежная историография] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305235206/http://nivestnik.ru/2007_2/20.shtml |date=5 сакавіка 2016 }} {{Ref-ru}} * [http://americanhistory.si.edu/subs/const/anatomy/sovietsubs/ Падлодкі ВМФ СССР]{{Ref-en}} * [http://www.hazegray.org/navhist/carriers/russia.htm Авіяносцы ВМФ СССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170319145355/http://www.hazegray.org/navhist/carriers/russia.htm |date=19 сакавіка 2017 }}{{Ref-en}} * [http://www.hazegray.org/navhist/battleships/russ_dr.htm Лінкоры ВМФ СССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110604142302/http://www.hazegray.org/navhist/battleships/russ_dr.htm |date=4 чэрвеня 2011 }}{{Ref-en}} * [http://korabley.net/news/otechestvennaja_klassifikacija_sovremennykh_voennykh_korablej/2013-05-13-1438 Классификация современных военных кораблей] {{Ref-ru}} * ''Мабілізацыя Узброеных Сіл'' — артыкул з [[Вялікая савецкая энцыклапедыя|Вялікай савецкай энцыклапедыі]] * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/75325/%D0%92%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE] // dic.academic.ru {{Віды войскаў УС СССР}} {{ВМФ СССР (1951—1991)}} [[Катэгорыя:Ваенна-марскія сілы Расіі]] [[Катэгорыя:Ваенна-марскі флот СССР| ]] 58xsarucqsrt5zojdr2y68iv1q05z1g 0 331542 5157261 4415302 2026-06-22T12:14:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157261 wikitext text/x-wiki {{Сорт |назва = ''Бэз'' 'Gaizinkalns' |image = Syringa 'Gaizinkalns'.jpg |image_width = |подпіс = Бэз 'Gaizinkalns' у Цэнтральным батанічным садзе НАН РБ |род = {{bt-bellat|Бэз|Syringa}} |від = |група_назва = |група = |група_2_назва = |група_2 = |сартавы_тып = |сорт = Бэз 'Gaizinkalns' |рэгістрацыйная_назва = |сінонімы = Syringa 'Гайзінькалнс', Syringa vulgaris 'Gaizinkalns', Syringa vulgaris 'Гайзінькалнс' |бацькі_назва = Формула |бацькі = |паходжанне = [[Латвійская ССР]] |аўтар = |селекцыянер = |арыгінатар = [[Петэрыс Упіціс|П. Упіціс]] |рэгістратар = |патэнты = |узнагароды = |commons = Category:Syringa 'Gaizinkalns' }} '''Бэз 'Гайзінькалнс'''' (Syringa 'Gaizinkalns') — [[сорт]] [[Род (біялогія)|роду]] {{bt-bellat|Бэз|Syringa}}. Выкарыстоўваецца як [[дэкаратыўная расліна|дэкаратыўны]] лістападны [[куст]] з пышнымі кветкамі. == Гісторыя == Гэты сорт з’яўляецца вынікам працы селекцыянера з Латвіі [[Петэрыс Упіціс|П. Упіціса]]. Атрымаў сваё імя па назве пагорка [[Гайзінькалнс]], самай высокай кропкі Латвіі. Яна знаходзіцца на паўднёвым усходзе ад Рыгі, яе вышыня 311 метраў. == Батанічнае апісанне == {{Біяфота|Syringa 'Gaizinkalns' in Minsk.jpg|Агульны выгляд расліны|left|ш=250|color=lightgreen}} Вышыня дарослай расліны 200-250 см<ref name="Сад">[http://sad-i-ogorod.com/katalog/listvennye/kustarniki/krasivocvetuwie_kustarniki/siren_syringa/gaizinkalns/ Сад от А до Я] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180606223750/http://sad-i-ogorod.com/katalog/listvennye/kustarniki/krasivocvetuwie_kustarniki/siren_syringa/gaizinkalns/ |date=6 чэрвеня 2018 }} {{ref-ru}}</ref>. Кветкі махровыя, пурпурна-фіялетавыя<ref name="Сад"/>. == У культуры == Светлалюбны, расце на добра дрэнаваных глебах<ref name="Сад"/>. == Выкарыстанне == Добры для {{нп3|Салітэр, батаніка|салітэрных|pl|Soliter (botanika)}} пасадак, таксама рэкамендуецца ў групе. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://sad-i-ogorod.com/katalog/listvennye/kustarniki/krasivocvetuwie_kustarniki/siren_syringa/gaizinkalns/ Сад от А до Я] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180606223750/http://sad-i-ogorod.com/katalog/listvennye/kustarniki/krasivocvetuwie_kustarniki/siren_syringa/gaizinkalns/ |date=6 чэрвеня 2018 }} {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя кусты]] [[Катэгорыя:Сарты раслін]] [[Катэгорыя:Маслінавыя]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] epwjnwunurc5hm7c0x8cj7cqtkdmv4k 0 333969 5157523 4992545 2026-06-23T03:38:56Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Mockingjay_(15470344510).jpg|Mockingjay_(15470344510).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Mockingjay (15470344510).jpg|]]. 5157523 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 1 |Выява = |Бюджэт = 125 млн $<ref>{{cite web|url=http://variety.com/2014/film/news/mockingjay-exclusive-art-mockingjay-filming-location-1201066280/|title=Lionsgate Pushing ‘Mockingjay’ Toward ‘Iron Man 3? Box Office|date=22 студзеня 2014|publisher=[[Variety]]|lang=en|access-date=2014-11-22}}</ref> |Зборы = 755 356 711 $<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=hungergames3.htm|title=The Hunger Games: Mockingjay - Part 1|publisher=[[Box Office Mojo]]|lang=en|access-date=2014-11-22}}</ref> |Папярэдні фільм = [[Галодныя гульні: І ўспыхне полымя]] |Наступны фільм = [[Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 2]] }} '''«Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 1»''' ({{lang-en|The Hunger Games: Mockingjay — Part 1}}) — фільм рэжысёра [[Фрэнсіс Лоўрэнс|Фрэнсіса Лоўрэнса]] па рамане [[Сьюзен Колінз]] «[[Сойка-перасмешніца]]», працяг фільмаў «[[Галодныя гульні (фільм)|Галодныя гульні]]» і «[[Галодныя гульні: І ўспыхне полымя]]». Рэліз — 21 лістапада 2014 года<ref>{{cite web|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/hunger-games-mockingjay-philip-seymour-3106636|title=Philip Seymour Hoffman dead: What is the future for The Hunger Games Mockingjay movies?|author=Claire Hodgson|date=2014-02-03|publisher=[[The Daily Mirror]]|access-date=2014-02-06}}</ref>. == Сюжэт == Пасля выратавання з арэны 75-х «Галодных гульняў» Кітніс апыняецца ў дыстрыкце 13, дзе сустракае Гейла, а таксама маці з сястрой. Усе жыхары дыстрыкта жывуць у [[бункер]]ы. Плутарх Хевенсбі распавядае ёй пра тое, што пасля нечаканага фіналу «Галодных гульняў» у розных дыстрыктах то тут, то там успыхваюць паўстанні. Ён знаёміць яе з прэзідэнтам дыстрыкта Альмай Койн, а затым прапануе Кітніс стаць сімвалам супраціўлення «Сойкай-перасмешніцай» і зняцца ў шэрагу [[Агітацыя|агітацыйных]] ролікаў. Кітніс адмаўляецца, дакараючы Плутарха за тое, што той пакінуў Піта ў руках Капітолія. Між тым, Піта паказваюць па цэнтральным тэлебачанні Капітолія. Звяртаючыся да Кітніс і да паўстанцаў, ён заклікае спыніць супраціўленне ў імя міру. Плутарх тлумачыць прэзідэнту дыстрыкта, што Кітніс асцерагаецца за жыццё Піта і што ў яе няма матывацыі. Каб «абудзіць» пачуцці дзяўчыны ён арганізуе ёй экскурсію ў дыстрыкт 12, дзе Кітніс бачыць страшныя разбурэнні. Яна таксама наведвае свой дом у «Вёсцы пераможцаў» і забірае адтуль асабістыя рэчы і ката. Вярнуўшыся ў бункер, Кітніс згаджаецца супрацоўнічаць з паўстанцамі, патрабуючы наўзамен [[Памілаванне|памілавання]] для ўсіх трыбутаў, уключаючы Піта, а таксама пакінуць ката сястры. Аднак, нягледзячы на старанні Эфі Трынкет і касцюм Сойкі-перасмешніцы, эскізы якога намаляваў Цына, зняты паўстанцамі ролік апынуўся недастаткова пераканаўчым. Хэймітч Эбернеці нагадвае ўдзельнікам нарады, што ўсе самыя эмацыйныя моманты ў тэлекар’еры Кітніс былі [[імправізацыя]]й і прапануе адправіць яе на вайну. Кітніс разам са здымачнай групай і Гейлам адпраўляецца ў дыстрыкт 8, дзе наведвае поўны параненых [[шпіталь]]. Гэты візіт заўважаюць у Капітоліі (праз відэакамеру) і Сноу пасылае ў дыстрыкт [[бамбардзіроўшчык]]і. Кітніс збівае абодва, патрапіўшы ў адзін з іх стралой з наканечнікам-узрыўчаткай, аднак не можа выратаваць людзей. Раз’юшаная Кітніс робіць прамову, звернутую да Сноу, у якой гаворыць, што калі паўстанцы і згараць, то «толькі разам з вамі». Біці ўдаецца падключыцца да цэнтральнага тэлебачання і паказаць ролік ва ўсіх дыстрыктах. Пасля гэтага ў 7-м дыстрыкце пачынаюцца хваляванні — рабочыя падрываюць «міратворцаў» на мінах. Піт ізноў выступае па цэнтральным тэлебачанні, заклікаючы спыніць гвалт. Гейл вінаваціць трыбута ў баязлівасці, але Кітніс гаворыць, што Піт, ды і наогул ніхто, не ведае, што здарылася ў дыстрыкце 12. Дзяўчына зноў наведвае родны дыстрыкт — ужо разам са здымачнай групай. Гейл распавядае пра бамбардзіроўку і гаворыць, што з 10000 чалавек яму ўдалося выратаваць толькі 915. Астатнія спрабавалі пакінуць горад, ідучы па дарозе, і загінулі. Падчас адпачынку на беразе сажалкі Кітніс бачыць сойку-перасмешніцу. Адзін з удзельнікаў здымачнай групы просіць яе праспяваць, і яна выконвае «[[The Hanging Tree (песня)|Дрэва шыбеніка]]», якая становіцца гімнам супраціўлення. Між тым, Піта зноў паказваюць па тэлебачанні. Ролік Кітніс канкуруе з урадавым паведамленнем, то «забіваючы» яго, то знікаючы. Піт бачыць ролік і нечакана папярэджвае паўстанцаў пра падрыхтоўку налёту на дыстрыкт 13. Выбраўшыся з-пад завалаў пасля бамбёжкі, Кітніс бачыць руіны, абсыпаныя белымі ружамі (свайго роду «падарунак» ад прэзідэнта Сноу). Асцерагаючыся за жыццё Піта, дзяўчына адмаўляецца здымаць чарговы ролік. Пасля трансляцыі рабочыя з дыстрыкта 5 нападаюць на [[Гідраэлектрастанцыя|электрастанцыю]] і ўзрываюць яе, пазбаўляючы Капітолій [[Электраэнергія|электрычнасці]]. Гэта дае паўстанцам магчымасць абыйсці ахоўныя сістэмы Капітолія. Гейл з паплечнікамі адпраўляюцца ў трэніровачны лагер, каб выратаваць Піта і іншых трыбутаў. Тым часам Фінік Одэйр адцягвае ўвагу, распавядаючы [[кампрамат]] на ўплывовых палітыкаў Капітолія і асабіста Сноу. Аперацыя праходзіць паспяхова, трыбуты выратаваны, аднак Гейл не разумее, чаму Капітолій дазволіў ім вярнуцца, бо сістэмы бяспекі да таго моманту ўжо былі актываваны. Калі Кітніс наведвае Піта, ён раптам накідваецца на яе і пачынае [[Странгуляцыя|душыць]], але яго «адключае» Богс. Калі Кітніс апрытомніла, Біці тлумачыць, што Піта [[катаванне|катавалі]] і падверглі [[Кантроль свядомасці|прамыванню мазгоў]] з выкарыстаннем яду вос-забойцаў каб ён лічыў Кітніс сваім ворагам. Плутарх гаворыць, што навукоўцы дыстрыкта паспрабуюць дапамагчы аднавіць свядомасць Піта. Тым часам прэзідэнт Койн аб’яўляе пра поспех аперацыі па выратаванні трыбутаў, а затым дадае, што наступным этапам рэвалюцыі будзе напад на ваенную базу Капітолія, размешчаную высока ў гарах у дыстрыкце 2. == У ролях == {{У ролях уверсе}} {{У ролях|[[Джэніфер Лоўрэнс]]||[[Кітніс Эвердзін]]|}} {{У ролях|[[Джош Хатчэрсан]]||Піт Меларк|}} {{У ролях|[[Ліям Хемсварт]]||Гейл Хотарн|}} {{У ролях|[[Сэм Клафлін]]||Фінік Одэйр|}} {{У ролях|[[Элізабет Бэнкс]]||Эфі Трынкет|}} {{У ролях|[[Філіп Сеймур Хофман]]||Плутарх Хевенсбі|}} {{У ролях|[[Стэнлі Тучы]]||Цэзар Флікерман|}} {{У ролях|[[Уілау Шылдс]]||Прымраўз Эвердзін|малодшая сястра Кітніс}} {{У ролях|[[Пола Малкамсан]]||місіс Эвердзін|мама Кітніс і Прымраўз}} {{У ролях|[[Вудзі Харэльсан]]||Хэймітч Эбернеці|}} {{У ролях|[[Джэфры Райт]]||Біці|}} {{У ролях|[[Джэна Мэлоўн]]||Джаана Мэйсан|}} {{У ролях|[[Дональд Сазерленд]]|прэзідэнт|Карыялан Сноу|}} {{У ролях|[[Джуліяна Мур]]|прэзідэнт Дыстрыкта 13|Альма Койн<ref>[http://31.media.tumblr.com/93cd9272c85429aa3aa573cb2bc81510/tumblr_mt3a0mvCL71rj87yco1_500.png Джуліяна Мур]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hypable.com/2013/08/27/the-hunger-games-mockingjay-casts-evan-ross-as-messalla/ |title='The Hunger Games: Mockingjay' casts Evan Ross as Messalla — Hypable |publisher=Hypable.com |date=2013-08-27 |access-date=2013-09-27 |archive-date=27 жніўня 2013 |archive-url=https://archive.today/20130827172606/http://www.hypable.com/2013/08/27/the-hunger-games-mockingjay-casts-evan-ross-as-messalla/ |url-status=dead }}</ref>|}} {{У ролях|[[Махершалалхашбаз Алі]]|палкоўнік|Богс<ref>{{cite web |url=http://mockingjay.net/2013/09/20/mahershala-ali-cast-boggs-mockingjay/ |title=Mahershala Ali Cast as Boggs in 'Mockingjay' |publisher=Mockingjay.net |access-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924015907/http://mockingjay.net/2013/09/20/mahershala-ali-cast-boggs-mockingjay/ |archive-date=24 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref>|}} {{У ролях|[[Наталі Дормер]]|рэжысёр здымачнай групы паўстанцаў Дыстрыкта 13|Крэсіда<ref>{{cite web |url=http://mockingjay.net/2013/08/22/official-game-thrones-actress-natalie-dormer-cast-cressida/ |title=Game of Thrones Actress Natalie Dormer Cast as Cressida |publisher=Mockingjay.net |access-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901020340/http://mockingjay.net/2013/08/22/official-game-thrones-actress-natalie-dormer-cast-cressida/ |archive-date=1 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref>|}} {{У ролях|Стэф Доўсан|пераможца 70-х Галодных гульняў і каханая Фініка Одэйра|Эні Крэста<ref>{{cite web |url=http://mockingjay.net/2013/08/26/official-stef-dawson-cast-annie-cresta-mockingjay-movies/ |title=Stef Dawson Cast as Annie Cresta for 'Mockingjay' Movies |publisher=Mockingjay.net |access-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903054336/http://mockingjay.net/2013/08/26/official-stef-dawson-cast-annie-cresta-mockingjay-movies/ |archive-date=3 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref>|}} {{У ролях|[[Эван Рос]]||Месала|памочнік Крэсіды}} {{У ролях|Уэс Чэтэм||Кастар|аператар}} {{У ролях|[[Элдэн Хенсан]]||Полукс|аператар}} {{У ролях|[[Паціна Мілер]]|камандар 8 дыстрыкта|Пэйлар<ref>{{cite web |url=http://mockingjay.net/2013/09/18/official-patina-miller-cast-commander-paylor-the-hunger-games-mockingjay/ |title=Patina Miller Cast as Commander Paylor in 'The Hunger Games: Mockingjay' |publisher=Mockingjay.net |access-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130924152254/http://mockingjay.net/2013/09/18/official-patina-miller-cast-commander-paylor-the-hunger-games-mockingjay/ |archive-date=24 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref>|}} {{У ролях|[[Сарыта Чаўдхуры]]|памочніца прэзідэнта Сноу||}} {{У ролях|[[Роберт Непер]]||Антоній|памочнік прэзідэнта Сноу}} {{У ролях|Эрыка Бірман|||унучка прэзідэнта Сноу}} {{У ролях ніз}} == Стварэнне == Рэжысёр — «[[Галодныя гульні: І ўспыхне полымя]]» [[Фрэнсіс Лоўрэнс]]<ref>{{cite web|url=http://collider.com/hunger-games-mockingjay-francis-lawrence/207898/|title=Exclusive: Francis Lawrence to Direct Remainder of The Hunger Games Franchise with Two-Part Adaptation of Mockingjay|publisher=Collider.com|date=November 1, 2012|access-date=9 чэрвеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20131125062714/http://collider.com/hunger-games-mockingjay-francis-lawrence/207898|archive-date=25 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref>. Студыя Lionsgate загадзя заручылася яго падтрымкай, а сцэнарый у кастрычніку 2012 года даручылі пісаць Дэні Стронгу, які раней працаваў над [[Галодныя гульні: І ўспыхне полымя|папярэднім фільмам]]<ref>{{cite web|url=http://insidetv.ew.com/2012/12/06/danny-strong-interview-game-change-mockingjay/|last=Busis|first=Hillary|title=Best of 2012 (Behind the Scenes): 'Game Change' (and 'Mockingjay') writer Danny Strong on his biggest year|date=December 6, 2012|access-date=January 21, 2013|work=Entertainment Weekly|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117193333/http://insidetv.ew.com/2012/12/06/danny-strong-interview-game-change-mockingjay/|archive-date=17 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. 10 ліпеня 2012 года стала вядома, што фільм «Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца» будзе выпушчаны ў дзвюх частках. Частка 1 была выпушчана 21 лістапада 2014 года, а частка 2 — 19 лістапада 2015 года<ref>{{cite web|url=http://www.movies.com/movie-news/the-hunger-games-mockingjay-release-dates/8685?wssac=164&wssaffid=news&_r=true%2F|title=The Two-Part 'Hunger Games' Finale 'Mockingjay' Sets Release Dates|publisher=movies.com|date=July 10, 2012|access-date=July 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040917/http://www.movies.com/movie-news/the-hunger-games-mockingjay-release-dates/8685?wssac=164&wssaffid=news&_r=true%2F|archive-date=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://insidemovies.ew.com/2012/07/10/mockingjay-split-release-dates/|title='Mockingjay' to be split into two movies, release dates announced|publisher=EW.com|date=July 10, 2012|access-date=October 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111082403/http://insidemovies.ew.com/2012/07/10/mockingjay-split-release-dates/|archive-date=11 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref>. Джэніфер Лоўрэнс, Джош Хатчэрсан, Ліям Хемсварт і Вудзі Харэльсан падпісалі кантракты на ўсе фільмы франшызы<ref>{{cite web |author=David Robert. |title=Woody Harrelson Talks 'Hunger Games' |url=http://movienight.mtv.ca/2011/11/woody-harrelson-talks-hunger-games/ |publisher=MTV |date=November 18, 2011 |access-date=December 30, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130310094417/http://www.mtv.ca/ |archive-date=10 сакавіка 2013 |url-status=dead }}</ref>. === Здымкі === Lionsgate здымае абедзве часткі «Сойкі-перасмешніцы» адначасова<ref>{{cite web|title='Mockingjay' Movie Starts Filming In Atlanta; Jennifer Lawrence, Liam Hemsworth Spotted On 'The Hunger Games' Set|url=http://www.ibtimes.com/mockingjay-movie-starts-filming-atlanta-jennifer-lawrence-liam-hemsworth-spotted-hunger-games-set|access-date=September 25, 2013|newspaper=ibtimes.com|date=September 24, 2013}}</ref>. Паводле інфармацыі з твітара Production Weekly, вытворчасць першай часткі пачалося 16 верасня<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a471311/hunger-games-mockingjay-to-begin-production-in-september.html|title='Hunger Games: Mockingjay' to begin production in September?|author=Emma Dibdin|date=2013-04-08|publisher=[[Digital Spy]]|access-date=2014-02-06}}</ref>. Здымкі праходзілі ў Атланце і Бостане<ref>[http://uk.eonline.com/news/465524/mockingjay-part-1-begins-filming-see-jennifer-lawrence-liam-hemsworth-ponder-a-rebellion Hunger Games Sequel Mockingjay Begins Filming: See Jennifer Lawrence & Liam Hemsworth Ponder Rebellion]</ref>. [[Філіп Сеймур Хофман]], які сыграў у фільме Плутарха Хевенсбі, сканаў 2 лютага 2014 года ў [[Нью-Ёрк]]у. У «Lionsgate» заявілі, што акцёр паспеў скончыць працу ў фільме<ref>{{cite web|url=http://nypost.com/2014/02/02/philip-seymour-hoffman-found-dead-in-his-apartment|title=Philip Seymour Hoffman found dead with needle in arm: cops|last=Celona|first=Larry|coauthors=Bruce Golding|date=February 2, 2014|work=[[New York Post]]|access-date=February 2, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1721638/philip-seymour-hoffman-mockingjay.jhtml|title='Hunger Games' Studio Reacts To Philip Seymour Hoffman Death|last=Sullivan|first=Kevin P.|date=February 2, 2014|work=[[MTV]]|access-date=3 February 2014|archive-date=2 лютага 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202224321/http://www.mtv.com/news/articles/1721638/philip-seymour-hoffman-mockingjay.jhtml|url-status=dead}}</ref>. == Узнагароды і намінацыі == * 2015 — намінацыя на прэмію [[Залаты глобус, прэмія, 2015|«Залаты глобус»]] за лепшую арыгінальную песню (Джоэл Літл і [[Лорд, спявачка|Лорд]] за песню «Yellow Flicker Beat»). * 2015 — дзве намінацыі на прэмію [[Сатурн (кінапрэмія)|«Сатурн»]]: лепшы навукова-фантастычны фільм і лепшая актрыса (Джэніфер Лоўрэнс). * 2015 — дзве прэміі ''[[MTV Movie Awards]]'' за лепшы музычны момант (Джэніфер Лоўрэнс) і за лепшую экранную трансфармацыю (Элізабет Бэнкс), а таксама тры намінацыі: фільм года, лепшая жаночая роля і лепшы герой (абедзве — Джэніфер Лоўрэнс). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{imdb title|id=1951265|title=«Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 1»}} {{рэйтынг-10|6.8}} * {{amg title|id=568566|title=«Галодныя гульні: Сойка-перасмешніца. Частка 1»}} {{рэйтынг-5|4}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2014 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2014 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2014 года]] [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы 2014 года]] [[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-антыўтопіі]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША]] [[Катэгорыя:Фантастычныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Экранізацыі раманаў]] [[Катэгорыя:Фільмы-сіквелы]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Фрэнсіса Лоўрэнса]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джэймс Ньютан Ховард]] 6lbgdfdzih9dyclorwq890ef8vc45ao 0 334679 5157606 4393807 2026-06-23T09:27:40Z Emilia Noah 155537 /* */ 5157606 wikitext text/x-wiki {{няма крыніц}} {{Картка трамвая | назва = 71-405 | выява = Tram 71-405 in Moscow.JPG | шырыня выявы = | подпіс = 71-405 у [[Масква|Маскве]]. | вытворца = {{Сцяг|Расія}} [[Уралтрансмаш]] | адзінак пабудавана = 106 | год праекта = | гады выпуску = 2006—сучаснасць | папярэднік = [[71-403]] | пераемнік = [[71-407]] | максімальная хуткасць = 75 | маса = 20 | месцаў для сядзення = 32 | стаячых месцаў = | намінальная змяшчальнасць = 120 | поўная змяшчальнасць = 172 | нізкападлогавасць = 0 | тып кантролера = | тып тормаза = | напружанне сеткі = 550 | напружанне бартавой сеткі = 24 | тып цягавага рэдуктара = дзвюхступеньчаты, цыліндрычна-канічны з эвальвентным зачапленнем | перадатачны лік рэдуктара = | колькасць дзвярэй = 3 | асвятленне салона = люмінесцэнтнае | дзяжурнае асвятленне = лямпы напальвання 24 В | ацяпленне кабіны = каларыфернае | тэрмін службы = 20 гадоў | каляіна = 1524 | даўжыня = 15 800 | шырыня = 2500 | вышыня = 3055 | база = 7460 | база цялежкі = 1900 | дыяметр колаў = 706 | праём дзвярэй = | тып рухавіка = | магутнасць = | сістэма кіравання = ТІСК | сумарная магутнасць рухавікоў = | расход электраэнергіі = | старонка на Вікісховішчы = UTM-5 }} '''71-405''' — [[Расія|расійскі]] пасажырскі аднабаковы чатырохвосевы высокападлогавы [[Трамвай|трамвайны]] вагон з асінхронным цягавым электрарухавіком вытворчасці ААТ «''[[Уралтрансмаш]]''». Трамвай выкарыстоўваецца ў некалькіх гарадах [[Расія|Расіі]]. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Трамваі Уралтрансмаш]] 7ksmsoy2py1m3r2kgw91qqx0ovxjblw 5157612 5157606 2026-06-23T09:38:49Z Emilia Noah 155537 /* */ 5157612 wikitext text/x-wiki {{Картка трамвая | назва = 71-405 | выява = Tram 71-405 in Moscow.JPG | подпіс = 71-405 у [[Масква|Маскве]]. | вытворца = {{Сцяг|Расія}} [[Уралтрансмаш]] | адзінак пабудавана = 106 | гады выпуску = 2006—сучаснасць | папярэднік = [[71-403]] | пераемнік = [[71-407]] | максімальная хуткасць = 75 | маса = 20 | месцаў для сядзення = 32 | намінальная змяшчальнасць = 120 | поўная змяшчальнасць = 172 | нізкападлогавасць = 0 | напружанне сеткі = 550 | напружанне бартавой сеткі = 24 | тып цягавага рэдуктара = дзвюхступеньчаты, цыліндрычна-канічны з эвальвентным зачапленнем | колькасць дзвярэй = 3 | асвятленне салона = люмінесцэнтнае | дзяжурнае асвятленне = лямпы напальвання 24 В | ацяпленне кабіны = каларыфернае | тэрмін службы = 20 гадоў | каляіна = 1524 | даўжыня = 15 800 | шырыня = 2500 | вышыня = 3055 | база = 7460 | база цялежкі = 1900 | дыяметр колаў = 706 | сістэма кіравання = ТІСК | старонка на Вікісховішчы = UTM-5 }} '''71-405''' — [[Расія|расійскі]] пасажырскі аднабаковы чатырохвосевы высокападлогавы [[Трамвай|трамвайны]] вагон з асінхронным цягавым электрарухавіком вытворчасці ААТ «''[[Уралтрансмаш]]''». Трамвай выкарыстоўваецца ў некалькіх гарадах [[Расія|Расіі]]. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Трамваі Уралтрансмаш]] depqpgcw8ttmaot4rtfhc78ivfyd6qf 0 335284 5157622 4879570 2026-06-23T10:25:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157622 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Васіль Філімонавіч Шавура | выява = Phoca thumb l shauro vf.jpg | шырыня = | тытул = Старшыня Вярхоўнага Савета БССР | парадак = 6 | сцяг = Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg | сцяг2 = | перыядпачатак = [[28 сакавіка]] [[1963]] | перыядканец = [[22 снежня]] [[1965]] | папярэднік = {{s|[[Цімафей Сазонавіч Гарбуноў]]}} | пераемнік = [[Максім Танк|Яўген Іванавіч Скурко]] | партыя = [[КПСС]] з [[1940]] года | адукацыя = [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскі педагагічны інстытут]] ([[1936]]) | узнагароды = }} '''Васі́ль Філімо́навіч Шаву́ра''' ({{ВД-Прэамбула}})<ref name="tomb">{{Cite web |url=http://moscow-tombs.narod.ru/2007/shauro_vf.htm |title=Московские могилы. |access-date=15 ліпеня 2012 |archive-date=5 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505024610/http://moscow-tombs.narod.ru/2007/shauro_vf.htm |url-status=dead }}</ref>) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, першы сакратар Мінскага абкама КПСС (1956—60), загадчык Аддзела культуры ЦК КПСС (1965—1986). Член [[КПСС]] з 1940 г., кандыдат у члены ЦК КПСС у 1966—1986 гг. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 5—11 скліканняў (1958—87). == Біяграфія == Нарадзіўся 6 лістапада 1912 года ў в. [[Гарадчэвічы]] (цяпер — [[Лепельскі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]). У 1936 годзе скончыў [[Магілёўскі педагагічны інстытут]] (завочна). З 1930 г. працаваў настаўнікам, загадчыкам вучэбнай часткай, дырэктарам сярэдняй школы ў Віцебскай вобласці. У 1942 годзе скончыў ВПШ пры ЦК УКП(б). У 1942—1947 гг. — у апараце ЦК УКП(б). У 1947—1948 гг. — у апараце ЦК [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б) Беларусі]] — загадчык Аддзелам прапаганды Упраўлення прапаганды і агітацыі, У 1948—1956 гг. — сакратар Мінскага абкама КП Беларусі, У 1956—1960 гг. — першы сакратар Мінскага абкама КП Беларусі, У 1960—1965 гг. — сакратар ЦК КП Беларусі, адначасова — Старшыня [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] (1963—1965 гг.). У 1965—1986 гг. — загадчык Аддзела культуры ЦК КПСС. З 1986 года на пенсіі. Памёр 13 красавіка 2007 года ў Маскве. Пахаваны ў Маскве на Траекураўскіх могілках (нав. 5)<ref name="tomb"/>. == Цікавыя факты == В. Ф. Шавура вядомы сваёй тайнай барацьбой з [[Аляксандр Мікалаевіч Якаўлеў|А. М. Якаўлевым]] у бытнасць таго в. а. загадчыка аддзела прапаганды ЦК КПСС (1969—1973). У гэтай барацьбе выйшаў пераможцам (пры падтрымцы пісьменнікаў і навукоўцаў), Якаўлеў быў зняты з пасады. Пасля вяртання Якаўлева на працу ў апарат ЦК КПСС (1986) Шавура быў адпраўлены на пенсію. {{зноскі}} {{Старшыні ВС БССР}} {{Першыя сакратары Мінскага абкама КПБ}} {{DEFAULTSORT:Шавура Васіль Філімонавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнага Савета БССР]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова]] [[Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ]] srg7t4356kfm36k5do6eyn5i7gx4j2n 0 340951 5157333 5133185 2026-06-22T15:54:14Z Aliaksei Lastouski 75892 5157333 wikitext text/x-wiki '''Ляховіч''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксандр Пятровіч Ляховіч]] — беларускі [[лёгкаатлет]]. * [[Андрэй Ляховіч]] — беларускі палітолаг. * [[Валянціна Антонаўна Ляховіч]] — беларуская мастачка. * [[Леў Сцяпанавіч Ляховіч]] (1919—1990) — вучоны ў галіне [[металазнаўства]]. * [[Людміла Віктараўна Ляховіч]] — беларуская і ўкраінская лёгкаатлетка. * [[Сяргей Пятровіч Ляховіч]] — беларускі баксёр. * [[Фелікс Ляховіч]] (1804-1878) - заснавальнік філарэцкіх маладзёвых таварыстваў. {{неадназначнасць}} aqalyb01bnp1taatnnj2aiqu35uakvi 0 346467 5157386 4580584 2026-06-22T17:53:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157386 wikitext text/x-wiki '''Біярэсурсы''' — колькасныя паказчыкі стану жывёльнага і расліннага свету, для ацэнкі якіх выкарыстоўваюцца паняцці [[біямаса]], біяпрадукцыйнасць. Стан біярэсурсаў адлюстроўваецца ў дзяржаўным дакуменце — кадастр жывёльнага і расліннага свету. Ацэнка біялагічных рэсурсаў звычайна праводзіцца праз устаноўленыя таксы — кошт адной асобіны або кілаграма прадукцыі. == Літаратура == * Бобылёв С. Н. Экономика сохранения биоразнообразия. — М., 1995 — C. 138—143 * Каменова И. Е., Мартынов А. С. Укрупненная оценка «готовности платить» и других элементов экономической оценки биологических ресурсов Московской области. // В книге «Экономика сохранения биоразнообразия» М.: Министерство охраны окружающей среды и природных ресурсов РФ, 1995. С. 175—181. * Кривенко В. Г. // «Стратегические вопросы охраны редких и исчезающих видов животных России» Аграрная Россия № 2 — 2001. * Кривенко В. Г. Сохранение биоразнообразия России — экономические механизмы защиты // Бюллетень Центра экологической политики России № 5 (9) декабрь, 1998 г. * Кузнецова А. В. Эколого-экономические критерии при разработке такс для оценки вреда редким и исчезающим видам животных /ж-л Аграрная Россия. 2011 № 4 1-68 стр. 23 == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130406232135/http://www.rgo.ru/2010/09/biologicheskie-resursy/ Біялагічныя рэсурсы Зямлі] [[Катэгорыя:Экалогія]] ln7tp8nymg8bchxix401glc6s8dtmrx 0 350664 5157527 4979733 2026-06-23T04:35:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157527 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Авяр’янаў}} {{Навуковец |Навуковая сфера = [[радыётэхніка]], [[электроніка]] |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|тэхнічных навук}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Узнагароды і прэміі = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Айчыннай вайны 2 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}- {{!}} {{Медаль За абарону Сталінграда}} {{!!}} {{Медаль За ўзяцце Кёнігсберга}}{{!!}} {{Медаль За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.}} {{!}}} }} '''Валяр’ян Якаўлевіч Авяр’янаў''' ({{lang-ru|Валерьян Яковлевич Аверьянов}}; {{ДН|13|8|1919}}, {{МН|Уладзімір|ва Уладзіміры (Расія)|Уладзімір (горад, Расія)}} — {{ДС|29|11|2010}}<ref name="pm">[http://www.polkmoskva.ru/people/1102965/ Аверьянов Валерьян Яковлевич // Бессмертный полк. Москва]{{Недаступная спасылка}}</ref>, {{МС|Мінск}}) — вучоны ў галіне [[Радыётэхніка|радыётэхнікі]] і [[Электроніка|электронікі]]. [[Доктар тэхнічных навук]] (1964). [[Прафесар]] (1968). Ганаровы член Міжнароднай Акадэміі прыкладной электронікі (1994). Заслужаны рацыяналізатар БССР (1967). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == В. Я. Авяр’янаў нарадзіўся ў горадзе [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]] ([[Расія]]). Удзельнічаў у будаўніцтве абарончых рубяжоў пад [[Масква|Масквой]] у раёне горада [[Вязьма]]. У 1942 годзе скончыў [[Маскоўскі інстытут інжынераў сувязі]] і быў накіраваны на фронт. З мая 1942 г. начальнік сувязі 76-а гвардзейскага мінамётнага палка, 317-а гвардзейскага мінамётнага палка. Удзельнік [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітвы]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]] і Кёнігсбергскай аперацый. Са студзеня 1948 г. начальнік сувязі 1377-а зенітнага артылерыйскага палка (Група савецкіх войскаў у Германіі). З мая 1948 г. В. Я. Авяр’янаў ад’юнкт у [[Ваенная артылерыйская акадэмія радыёлакацыі|Ваеннай артылерыйскай акадэміі радыёлакацыі]], з 1951 г. старэйшы выкладчык, з 1953 г. намеснік начальніка, начальнік кафедры радыёпрыёмных устройстваў. У 1954—1954 гг. на пасадзе начальніка кафедры ў [[Гомельскае вышэйшае інжынернае радыётэхнічнае вучылішча проціпаветранай абароны|Гомельскім вышэйшым інжынерным радыётэхнічным вучылішчы]] Войскаў СПА краіны, з 1957 г. начальнік кафедры радыёперадаючых і радыёпрёмных устройстваў у [[Мінскае вышэйшае інжынернае радыётэхнічнае вучылішча проціпаветранай абароны|Мінскім вышэйшым інжынерным радыётэхнічным вучылішчы]] Войскаў СПА краіны. У 1974 годзе [[палкоўнік]] В. Я. Авяр’янаў звольнены ў запас. З 1976 г. працаваў у [[БДУІР|Мінскім радыётэхнічным інстытуце]] (БДУІР), загадчык кафедры антэн і ўстройстваў ЗВЧ. == Навуковая дзейнасць == В. Я. Авяр’янаў займаўся даследаваннямі разнесеных [[Радар|радыёлакацыйных станцый]] у мэтах павелічэння далёкасці дзеяння бартавых радыёлакацыйных прыцэлаў і галовак саманавядзення ракет, праблем радыёлакацыі нізкалётаючых цэляў, уздзеяння актыўных памех на работу радыёлакацыйных станцый. Аўтар электра-дыпольнай тэорыі шаравой маланкі, вялікай колькасці філасофскіх і навукова-метадычных работ. Аўтар шэрагу [[патэнт]]аў. Сярод апублікаваных прац: * На чём держится земля [Текст]: (Электр. гипотеза гравитации) / В. Я. Аверьянов ; Белорус. гос. ун-т информатики и радиоэлектроники. — Минск: [б. и.], 1994. — 30 с. : ил.<ref name="irbis">[http://webirbis.spsl.nsc.ru/irbis64r_01/cgi/cgiirbis_64.exe?Z21ID=&I21DBN=CAT&P21DBN=CAT&S21STN=1&S21REF=&S21FMT=fullwebr&C21COM=S&S21CNR=&S21P01=0&S21P02=1&S21P03=A=&S21STR=Аверьянов, Валерьян Яковлевич // Государственная публичная научно-техническая библиотека СО РАН]{{ref-ru}}</ref> * Электро-дипольная гипотеза гравитации и ее следствия / В. Я. Аверьянов ; Белорус. гос. ун-т информатики и радиоэлектроники. — Минск: БГУИР, 1999. — 59 с. : ил. — ISBN 985-444-096-6<ref name="irbis" /> * Разнесённые радиолокационные станции и системы / В. Я. Аверьянов; научный редактор А. Е. Охрименко — Мн., 1978. * Шаровая молния: монография (2005) * Электро-дипольная теория гравитации: монография (2004) * Десять рассказов о Радио… == Узнагароды == Узнагароджаны ордэнамі [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны]] 1-й і 2-й ступені, ордэнам [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Чырвонай Зоркі]], медалямі [[Медаль «За абарону Сталінграда»|«За абарону Сталінграда»]], [[Медаль «За ўзяцце Кёнігсберга»|«За ўзяцце Кёнігсберга»]], [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|«За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]], «Ветэран Узброеных Сіл СССР»<ref name="pm" /> і інш. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1}} == Спасылкі == * [http://respublika.sb.by/nauka-67/article/nebesnuyu-mekhaniku-pora-perepisyvat.html?AJAX_MONTH=4&AJAX_YEAR=2011 Небесную механику пора переписывать?]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} * [http://rntbcat.org.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-SEK-184879%22&lst_siz=20 Электронный каталог РНТБ]{{ref-ru}} * [https://www.bsuir.by/online/showpage.jsp?lang=ru&menuItemID=115061&PageID=86784&resID=101523 Педагог, учёный, патриот // Газета БДУІР «Импульс»]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} * [http://bypatents.com/patents/averyanov-valeryan-yakovlevich База патентов Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191127175736/http://bypatents.com/patents/averyanov-valeryan-yakovlevich |date=27 лістапада 2019 }}{{ref-ru}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie34778306/ Партал «Память народа»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Авяр’янаў Валяр’ян Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Радыётэхнікі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУІР]] [[Катэгорыя:Сувязісты Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы]] [[Катэгорыя:Палкоўнікі СССР]] 6y09oo31fa73mk9vukk3pcf82rq8s6t 0 353584 5157310 4580593 2026-06-22T15:31:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157310 wikitext text/x-wiki '''Бібліятэчная справа''' — галіна інфармацыйнай, культурнай, адукацыйнай дзейнасці грамадства, якая ўключае стварэнне і развіццё сеткі [[Бібліятэка|бібліятэк]], фарміраванне і апрацоўку бібліятэчных фондаў, арганізацыю бібліятэчнага, інфармацыйнага і даведачна-бібліяграфічнага абслугоўвання карыстальнікаў бібліятэк, падрыхтоўку бібліятэчных кадраў, навуковае і метадычнае забеспячэнне развіцця бібліятэк<ref>[https://web.archive.org/web/20120521141720/http://nbuv.gov.ua/law/95_lib.html О библиотеках и библиотечном деле<span> </span>: Закон Украины, 27 фев. 1995 г.] // Библ. вісн. — 1995. — № 2. — С. 1-5.</ref>. == Гл. таксама == * [[Бібліятэказнаўства]] {{зноскі}} [[Катэгорыя:Бібліятэчная справа| ]] r6osk5blu908wuagvg8tuca2oni2hhw 14 438801 5157257 3562197 2026-06-22T12:13:17Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты]]; дададзена [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты паводле краін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5157257 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты паводле краін|Беларусь]] [[Катэгорыя:Поп-гурты Беларусі|Рок]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока Беларусі]] 50xztpawe6z440g69l0rmgu6ivlitlx 0 439284 5157575 5001442 2026-06-23T07:55:09Z M.L.Bot 261 /* Gipsy і In Tune (2007—2009) */ 5157575 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў |Назва=Hair Peace Salon |Фота=Hair Peace Salon Басовішча 2005.jpg |Апісанне_фота=«Hair Peace Salon» выступае на фестывалі «[[Басовішча]]» (22 чэрвеня 2005 года), злева направа: Вадзім Дубіна, Максім «''Gandibober''» Дзевічэнскі, Алег Вяль, Артур Лучкоў. |alt=«Hair Peace Salon» выступае на фестывалі «[[Басовішча]]» (22 чэрвеня 2005 года), злева направа: Вадзім Дубіна, Максім «Gandibober» Дзевічэнскі, Алег Вяль, Артур Лучкоў. |Гады=[[1998 год у гісторыі музыкі|1998]]—[[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] |Краіна=Беларусь |Горад=[[Мінск]] |Мова=[[Англійская мова|англійская]], [[Беларуская мова|беларуская]] |Жанры=[[інды-рок]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310163925/http://ultra-music.com/news/13971|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/13971|title=The Toobes, Hair Peace Salon і Dzieciuki выступяць на фестывалі Cieszanów Rock|last=Радионов|first=Вячеслав|date=2013-07-24|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=The Toobes, Hair Peace Salon, and Dzieciuki will perform at the Cieszanów Rock festival|access-date=2018-11-25}}</ref><ref name="pop rock">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017203221/http://www.experty.by/content/helaiv-s-privetom-ot-hair-peace-salon-slushat|archive-date=2018-10-17|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/helaiv-s-privetom-ot-hair-peace-salon-slushat|title=Helaiv с приветом от Hair Peace Salon (+слушать)|publisher=[[experty.by]]|date=2017-11-19|access-date=2019-01-03|language=ru|trans-title=Helaiv with a hello from Hair Peace Salon (+listen)}}</ref><ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022232526/http://generation.by/news2553.html|archive-date=2018-10-22|url-status=live|url=http://generation.by/news2553.html|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|date=2008-10-22|access-date=10 February 2016|language=be|title=1 лістапада ў Менску пройдзе вялікі сольны канцэрт гурта Hair Peace Salon}}</ref>, [[альтэрнатыўны рок]]<ref name="cheelzzzUM" />, [[брыт-поп]]<ref name="романтичный brit-pop" /><ref name="брыт-поп">{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-1345.htm|title=У Менску зноў будзе брыт-поп|last=Сарокіна|first=Кася|last2=Скарабагатава|first2=Алена|date=2007-11-16|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=Britpop will be in Minsk again|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317173048/http://mpby.ru/news-1345.htm|archive-date=2019-03-17|url-status=live|access-date=2019-03-17|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref><ref name="experty.by" /><ref>{{Cite web|url=http://old.34mag.net/post/new-music/|title=Дыск New Music – альтэрнатыўная музыка, якая руліла ў 2007-м|last=34mag|date=2007-05-04|publisher=[[34mag]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311063152/http://old.34mag.net/post/new-music/|archive-date=11 сакавіка 2020|access-date=2020-03-11|url-status=dead}}</ref><ref name="Замировская Иващенко">{{Cite journal|issue=10|year=2006|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2006/10/mg61002.html|title=СЕМЬ ДНЕЙ ИСТОРИИ :: БЕЛОРУССКОГО РОК-Н-РОЛЛА|last=Замировская|first=Татьяна|last2=Иващенко|first2=Максим|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727110757/http://www.nestor.minsk.by/mg/2006/10/mg61002.html|archive-date=2020-07-27|url-status=live|access-date=2020-07-27}}</ref>, [[брыт-рок]]<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2007/07/27/ic_articles_117_152004|title=Пукст и Михей в «Граффити» прокладывали ложные тропинки|last=Днепрова|first=Лидия|date=2007-07-27|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105164806/https://naviny.by/rubrics/culture/2007/07/27/ic_articles_117_152004|archive-date=5 лістапада 2019|access-date=2019-11-05|url-status=live}}</ref><ref name="резентация сингла группы Jitters - Pick Me Up" /><ref name="Белорусский брит-рок выходит на большую сцену" /><ref name="В гостях Hair Peace Salon">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2006/48/0200.html|first2=Катя|last2=Петрова|title=В гостях Hair Peace Salon|language=ru|trans-title=Visiting Hair Peace Salon|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=48|first=Елена|last=Соболевская|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409131133/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2006/48/0200.html|archive-date=2019-04-09|url-status=live|access-date=2019-04-09}}</ref><ref name="Split Before, Together Now">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by:80/mg/2007/41/mg74102.html|title=Hair Peace Salon/Jitters Split Before, Together Now|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon/Jitters Split Before, Together Now|access-date=2018-12-03|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=41|year=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512041123/http://nestor.minsk.by/mg/articles/2007/41/0200.html|archive-date=2008-05-12|url-status=live|last1=Соболевская|first1=E.}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/articles/bb-2007|title=День безбилетника 2007|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|year=2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071208004556/http://livesound.by/articles/bb-2007|archive-date=2007-12-08|access-date=2019-10-27}}</ref><ref name="Л БДУ" /><ref>{{Cite web|url=http://music.com.ua/readingroom/musgas/2005/10/05/19200.html|title=Музыкальная Газета N 38/2005 (Минск, Беларусь)|date=2005-10-05|publisher=[[music.com.ua]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20080113080700/http://www.music.com.ua/readingroom/2005/10/05/19200.html|archive-date=13 студзеня 2008|access-date=2019-12-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/11/1307.html|title=с билетом на beZ bileta ....|date=2006-11-13|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219183049/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/11/1307.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref>, [[паўэр-поп]]<ref name="куда" /><ref name="Ne brit rock">{{Cite web|url=http://old.euroradio.fm/by/1179/interview/46226/|title=Hair Peace Salon: “Мы ўжо больш не брыт-рок”|last=Еўрарадыё|date=2010-04-09|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329015444/http://old.euroradio.fm/by/1179/interview/46226/|archive-date=29 сакавіка 2012|access-date=2019-11-03|url-status=live}}</ref><ref name=«kyky.org»>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221134654/https://kyky.org/music/hair-peace-salon|archive-date=2018-12-21|url-status=live|url=https://kyky.org/music/hair-peace-salon|title=ку поговорил с группой Hair Peace Salon про передвижения людей и идей вокруг группы|publisher=[[kyky.org]]|date=2010-09-10|access-date=2018-12-21|language=ru|trans-title=ку пагаварыў з гуртам Hair Peace Salon пра рух людзей і ідэй вакол гурта}}</ref>, [[рок-н-рол]]<ref name="Серенков" />, [[інды-поп]]<ref name="Осокина">{{Cite web|url=http://babruysk.by/v-bobrujske-vystupila-gruppa-hair-peace-salon/|title=В Бобруйске выступила группа «Hair Peace Salon»|last=Осокина|first=Ольга|date=2012-11-27|access-date=2019-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410055312/http://babruysk.by/v-bobrujske-vystupila-gruppa-hair-peace-salon/|archive-date=10 красавіка 2019|publisher=[[Бобруйский курьер]]|language=ru|trans-title=The group “Hair Peace Salon” performed in Babruysk|url-status=live}}</ref> |Лэйбл=[[West Records]] |Склад=Алег Вяль<br />Канстанцін Карман<br />Максім «''Gandibober''»<ref name="Гандзі">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/bonus/2007/08/2401.html|title=С.-Пб_NIN_Справаздача-інтэрв'ю|language=be|trans-title=St.-Pb_NIN_ Report-interview|access-date=2018-12-07|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=8|year=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071205014713/http://www.nestor.minsk.by/mg/bonus/2007/08/2401.html|archive-date=2007-12-05|url-status=live|last=Слэп}}</ref> Дзевічэнскі<br />Аляксандр Сцепановіч<br /> |Былыя ўдзельнікі= Аляксандр Вашчыла<br />Аляксей Кузняцоў<br />Артур Лучкоў<br />Вадзім Дубіна<br />Андрэй Козік<br />Вадзім Ісаеў<br />Уладзімір Агаян |Сайт=[http://hairpeacesalon.com hairpeacesalon.com] |Іншыя праекты ўдзельнікаў=«[[Jitters]]», «[[Bristeil]]», «[[Helaiv]]» }} '''«Hair Peace Salon»''' ({{lang-be|Салон міра і валасоў}}<ref name=«CTV» />) — [[брыт-поп]] і {{нп3|power pop|паўэр-поп|en|power pop}} гурт з [[Мінск]]а, адзін з галоўных [[Беларусы|беларускіх]] прадстаўнікоў брытанскага [[інды-рок]]а<ref name="experty.by">{{Cite web|date=2012-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311064657/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-gentleman-audio|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-gentleman-audio|title=Hair Peace Salon "Gentleman" (+аудио)|work=[[experty.by]]|access-date=2018-10-30|language=be}}</ref><ref name="nn" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2005/12/2006.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060103144531/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2005/12/2006.html|archive-date=3 студзеня 2006|title=Минск отметил день рождения Джима Моррисона|last=ЕВ|work=[[Telegraf.by]]|date=2005-12-20|year=2005|access-date=2018-12-07|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live}}</ref><ref name="Сямашка">{{Cite web|url=http://file2.podfm.ru/lowest/6/60/603/6033/mp3/KR035_Elektrasfera_06-10-10.mp3?fbclid=IwAR1v7ccgxbmNHhWThnyKOlMpXBgNlkpXx5cr-YzPgVoVx-fVSyXnLMXhypU|title=“Электрасфэра” Кракатук №035|last=Сямашка|first=Віктар|date=2010-10-12|access-date=2019-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107074822/http://file2.podfm.ru/lowest/6/60/603/6033/mp3/KR035_Elektrasfera_06-10-10.mp3?fbclid=IwAR1v7ccgxbmNHhWThnyKOlMpXBgNlkpXx5cr-YzPgVoVx-fVSyXnLMXhypU|archive-date=7 лістапада 2019|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|author-link=Віктар Віктаравіч Сямашка|coauthors=Назараў, Андрэй|language=be|work=podfm.ru|editor-last=Назараў|editor-first=Андрэй|format=mp3|quote=Працягнем агляд электрасфэры гуртом „Hair Peace Salon“. Флягманы айчыннага брыт-попу... Дыджэйскія вэрсіі аказаліся лепшымі за арыгіналы...|url-status=live}}</ref><ref name="досыць" />. Яго музыка вылучаецца ў большасці [[Англійская мова|англамоўнай]] лірыкай з эмацыйнай падачай і рэзкімі перападамі настрою ў спевах<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230349/http://mpby.ru/news-1621.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-1621.htm|title=Nака і Hair Peace Salon: гармонія супрацьлеглясьцяў|date=2008-04-24|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Naka and Hair Peace Salon: the harmony of an opposition|last=Слэп}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230749/http://mpby.ru/news-2243.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2243.htm|title=Hard-Fest на сканчэньне лета|date=2009-08-07|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hard-Fest at the end of summer}}</ref><ref name="Навстречу западному ветру" />. Гурт быў заснаваны ў [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]] годзе і выдаў поўнафарматны [[Музычны альбом|альбом]] «[[Gentleman (альбом)|Gentleman]]», а таксама з тузін [[сінгл]]аў і [[EP]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311062851/http://mpby.ru/news-3493.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-3493.htm|title=Hair Peace Salon выдалі першы альбом за 14 гадоў існаваньня|date=2012-03-21|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=Hair Peace Salon released its first album in 14 years of existence|access-date=2018-12-19|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref>. У сярэдзіне [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года музыкі прыпынілі супрацоўніцтва і некаторыя людзі з апошняга складу гурту, уключаючы франтмена і сузаснавальніка Алега Вяля, які лічыцца адным з найлепшых рок-выканаўцаў у [[Беларусь|Беларусі]]<ref name=«CTV»>{{cite web|url=http://www.ctv.by/новости/константин-карман-группаhair-peace-salon»-бегать-по-динамо»-и-искать-новую-маечку-слишком|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111224456/http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B0hair-peace-salon%C2%BB-%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%82%D1%8C-%D0%BF%D0%BE-%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%BE%C2%BB-%D0%B8-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%8E-%D0%BC%D0%B0%D0%B5%D1%87%D0%BA%D1%83-%D1%81%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BC|archive-date=11 студзеня 2017|title=Константин Карман (группа"Hair Peace Salon"): Бегать по "Динамо" и искать новую маечку – слишком дорого|publisher=[[СТБ]]|date=2010-06-20|access-date=2016-01-31|language=ru|trans-title=Канстанцін Карман (гурт "Hair Peace Salon"), "Бегчы па "Дынама" і шукаць новую теніску вельмі дорага"|url-status=live}}</ref>, сфарміравалі [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[рок-гурт]] «[[Bristeil]]»<ref name="Tuzin2">{{cite web|author-link=Сяргей Будкін|url=http://tuzin.by/performer/mp3/460/bristol.html|title=Bristol. Перамагчы немасьць дзён (аўдыё)|last=Будкін|first=Сяргей “SB”|date=2014-01-07|publisher=[[Тузін Гітоў]]|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102180223/http://tuzin.by/performer/mp3/460/bristol.html|archive-date=2019-01-02|url-status=live|language=be|trans-title=Bristol. To take over the dumbness of days (audio)}}</ref>, за якім у [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] годзе з’явілася нараджэнне сольнага [[Электронная музыка|электроннага]] праекта музыкі «[[Helaiv]]»<ref name="ableton">{{Cite web|url=https://34mag.net/piarshak/post/ableton-school|title=Неизданная музыка учеников Ableton School|last=Сазанович|first=Даша “Sheeborshee”|date=2017-12-18|publisher=[[34mag]]|language=ru|trans-title=Unpublished music by Ableton School students|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103174006/https://34mag.net/piarshak/post/ableton-school|archive-date=2019-01-03|url-status=live|access-date=2019-01-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/vokalist-hair-peace-salon-oleg-vyal-predstavil-solnyy-elektronnyy-proekt-helaiv|title=Вокалист Hair Peace Salon Олег Вяль представил сольный электронный проект Helaiv|last=Колесникова|first=Маша|date=2017-10-20|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title=Vocalist of Hair Peace Salon Aleh Vial presented a solo electronic project Helaiv|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102172106/https://euroradio.fm/ru/vokalist-hair-peace-salon-oleg-vyal-predstavil-solnyy-elektronnyy-proekt-helaiv|archive-date=2019-01-02|url-status=live|access-date=2019-01-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/vakalist-hair-peace-salon-aleg-vyal-pradstaviu-solny-elektronny-praekt-helaiv|title=Вакаліст Hair Peace Salon Алег Вяль прадставіў сольны электронны праект Helaiv|last=Калеснікава|first=Маша|date=2017-10-20|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|trans-title=Vocalist of Hair Peace Salon Aleh Vial presented a solo electronic project Helaiv|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017204650/https://euroradio.fm/vakalist-hair-peace-salon-aleg-vyal-pradstaviu-solny-elektronny-praekt-helaiv|archive-date=2018-10-17|url-status=live|access-date=2019-01-03}}</ref>. == Гісторыя == === Раннія гады (1998—2001) === Алег Вяль пачаў марыць граць музыку яшчэ ў [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] годзе<ref name="XLAM1">{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=22|title=Интервью с группой Hair Peace Salon|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|date=2006-01-06|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=Interview with Hair Peace Salon band|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320231431/http://xlam.by/articles.php?id=22|archive-date=2017-03-20|access-date=2018-12-16}}</ref>. На наступны год яго брат набыў для [[Jitters|свайго гурта]] [[Ударная ўстаноўка|ўдарную ўстаноўку]], і гэта стала першай матэрыяльнай падставай для пачатку<ref name="XLAM1" />. Алег хацеў далучыцца да музычнага калектыву брата, але яго не ўзялі, бо той яшчэ не граў ні на якім [[Музычны інструмент|музычным інструменце]]<ref name="XLAM1" />. У [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]] годзе будучы вакаліст-гітарыст збірае двух школьных таварышаў, басіста Максіма Дзевічэнскага і барабаншчыка Аляксандра Вашчылу, у гурт<ref name="XLAM1" />. Усе жадалі граць музыку як натхнёную музычнымі гуртамі агульных сяброў, такімі як «[[Jitters]]», так і вядомымі на ўвесь свет, такімі як «[[Nirvana]]», «[[Radiohead]]», «[[Pearl Jam]]»<ref name="Навстречу западному ветру" />. Першыя гады хлопцы толькі вучыліся граць і эксперыментавалі з новымі ідэямі і метадамі напісання твораў<ref name="Навстречу западному ветру">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/38/0500.html|title=Hair Peace Salon Навстречу западному ветру|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon Towards to the West Wind|access-date=2018-12-15|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=38|first=Марина|last=Новикова|year=2005|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101172239/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/38/0500.html|archive-date=2019-01-01}}</ref>. === Першыя рэлізы (2002—2006) === Упершыню назва «Hair Peace Salon» афіцыйна прагучала са сцэны мінскага клуба «База» [[22 лютага]] [[2002 год у гісторыі музыкі|2002]] года на канцэрце-трыб’юце [[Курт Кабейн|Курта Кабэйна]] і гурта «[[Nirvana]]»<ref name="Навстречу западному ветру" />. Імпрэза была прысвечана дню нараджэння музыканта, і на ёй «Hair Peace Salon» адыграў некалькі песень<ref name="Навстречу западному ветру" />. На той момант гурт складаўся з трох чалавек: Алега, Максіма і Аляксандра, — але апошні ў тым жа годзе пакідае гурт і яго наступнікам становіцца Артур Лучкоў<ref name="XLAM1" />. Неўзабаве склад узмацняе сола-гітарыст Вадзім Дубіна<ref name="XLAM1" />. Такім чынам, гурт на [[2003 год у гісторыі музыкі|2003]] год збірае класічны склад [[Рок-музыка|рок-ансабля]] з чатырох чалавек: рытм-гітара, сола-гітара, бас-гітара, барабаны<ref>{{cite web| url= https://ej.by/music/artists/hair.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181019003035/https://ej.by/music/artists/hair.html|archive-date=2018-10-19|first=Дмитрий|last=Подберезский|author-link=Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|title=Hair Peace Salon|publisher=ej.by|language=ru|access-date=201810-16}}</ref>. У сакавіку «Hair Peace Salon» прымаюць удзел у «{{нп3|Мамант (фестываль)|Фестывалі авангарднай музыкі і моды|ru|Мамонт (фестиваль)}}» ў [[Мінск]]у. У рэкламных мэтах гурт запісвае першы сінгл «Next Level», які складаўся з дзвюх песень, і ён выходзіць у пачатку [[2004 год у гісторыі музыкі|2004]] года{{sfn|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|2008|loc=|quote=|p=|pp=322|s=|S=|с=|g=|name=}}. У чэрвені [[2004 год у гісторыі музыкі|2004]] года «Hair Peace Salon» разам з «[[Jitters]]» прымае ўдзел у міжнародным фестывалі «Piirideta Muusika» ({{lang-et|«Музыка без межаў»}}), які праходзіў у горадзе [[Нарва]] ([[Эстонія]])<ref name="Навстречу западному ветру" />. У тыя гады Артур Лучкоў і Алег Вяль таксама гралі ў брыт-рок гурце «Jitters», дзе за бас-гітарай спяваў Канстанцін Карман<ref name="резентация сингла группы Jitters - Pick Me Up">{{Cite web|url=http://nestor.minsk.by/mg//news/2006/10/1607.html|title=Презентация сингла группы Jitters - Pick Me Up|year=2006|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|trans-title=Presentation of the Jitters single - Pick Me Up|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211164849/http://nestor.minsk.by/mg//news/2006/10/1607.html|archive-date=2019-02-11|url-status=live|access-date=2019-02-11}}</ref>, да таго ж абодва англамоўныя музычныя калектывы часта выступалі разам на зборных канцэртах і сумесна ездзілі па фестывалях, так што музыкі добра ведалі адзін аднаго<ref name="Muravei Inc.">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/34/mg53405.html|title=Muravei Inc. «Мы подумали: зачем нам надеяться на кого-то? И решили все сделать сами…»|language=ru|trans-title=Muravei Inc. "We thought, why should we hope for someone? And we decided to do everything by themselves…"|access-date=2018-12-07|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=34|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20060113003751/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/34/mg53405.html|archive-date=2006-01-13|url-status=live|last=Ахрамович|first=Тася}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2006/11/09/ic_news_117_261781|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028151515/https://naviny.by/rubrics/culture/2006/11/09/ic_news_117_261781|archive-date=2018-10-28|title=Накануне "Дня безбилетника 2006" группа beZ bileta стала больше|date=2006-11-09|work=[[БелаПАН]]|access-date=2018-11-28|language=ru}}</ref><ref name="Jitters2">{{Cite web|url=http://xlam.of.by:80/|title=Справаздача : Прэзентацыя сiнгла JITTERS|last=Сарычаў|first=Максім “p1xel”|date=2006-11-10|publisher=[[xlam.by]]|language=be|trans-title=Report: the presentation of the single of JITTERS|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114192923/http://xlam.of.by/|archive-date=14 лістапада 2006|access-date=2018-12-22|url-status=live}}</ref>. Калектыў робіць крокі на грандж-сцэну, актыўна граючы на мінскіх клубных пляцоўках на працягу 2002—2004 гадоў<ref name="Навстречу западному ветру" />. У [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] годзе па сямейных абставінах з гурта выходзіць Вадзім Дубіна<ref name="В гостях Hair Peace Salon" />. Праз чатыры месяцы пасля доўгіх пошукаў і эксперыментаў на яго месца прыходзіць [[гітарыст]] Вадзім Ісаеў з [[Жодзіна]], знаёмства з якім адбываецца праз «[[Музыкальная газета|Музыкальную газету]]» і прыход якога робіць калектыў больш згуртаваным і цэласным<ref name="Итоги года 2006">{{Cite journal|first=Людмила|last=Погодина|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/01/mg70176.html|title=ИТОГИ ГОДА: К итогам 2006-го|language=ru|trans-title=RESULTS OF THE YEAR: About the results of 2006|access-date=2018-12-03|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=1|year=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727120215/http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/01/mg70176.html|archive-date=2020-07-27|url-status=live}}</ref>. У [[Ліпень|ліпені]] гурт удзельнічае ў [[Польшча|польскім]] фестывалі «[[Басовішча]]-2005»<ref name=":0">{{Cite web|title = Basowiszcza'05 – Фестиваль музыки молодой Беларуси|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012045322/http://xlam.by/articles.php?id=8|archive-date=2017-10-12|url-status=dead|url = http://xlam.by/articles.php?id=8 |publisher=[[Xlam.by]]|access-date=2018-10-16|date=2005-09-24|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|language=ru|trans-title= Basowiszcza'05 – Фестываль музыкі маладой Беларусі}}</ref>, у [[Снежань|снежні]] — у «[[Рок-кола|Рок-коле]]-2005» ([[Полацк]])<ref name="Рок-кола-2005">{{Cite journal|author-link=Сяргей Будкін|last=Будкин|first=Сергей|year=2005|title=«Рок-кола-2005» учись, «Басовішча»!|trans-title=“Rock-Kola-2005” learn, “Basovišča”!|url=http://nestor.minsk.by/mg/articles/2005/48/0600.html|url-status=live|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=48|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218194222/http://nestor.minsk.by/mg/articles/2005/48/0600.html|archive-date=2019-02-18|access-date=2019-02-18}}</ref>. Наступны рэкламны [[CD]] гурта з’яўляецца ў свет у тым жа [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] годзе<ref name="Hair Peace Salon CD 2005" />. Кружэлка ўключыла ў сябе EP «[[Hover]]» з аднайменным загалоўным сінглам, а сама кампазіцыя «Hover» трапіла ў [[Вялікабрытанія|брытанскі]] зборнік [[Альтэрнатыўны рок|альтэрнатыўнага рока]] «Spotlight On» выдавецтва «Matchbox Recordings», выхад якога датуецца [[14 лістапада]] [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] года<ref name="allmusic" />. У кастрычніку Алег Вяль па пэўных тэхнічных прычынах і каб больш часу ўдзяляць свайму гурту спыняе супрацоўніцтва з «[[Jitters]]», дзе ён паралельна граў на гітары і быў бэк-вакалістам<ref name="«Karman">{{Cite web|title=JITTERS, HAIR PEACE SALON, "Split Before, Together Now" и 'Gipsy'|url=http://xlam.by/index.php?id=289|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=JITTERS, HAIR PEACE SALON, "Split Before, Together Now" and 'Gipsy'|date=2007-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429043642/http://xlam.by/index.php?id=289|archive-date=2017-04-29|access-date=2018-10-23|url-status=dead}}</ref>. Пад новы 2005 год склад пашырыў клавішнік-вакаліст Андрэй Козік са стылістычна блізкага «Hair Peace Salon» гурта «[[Rosary]]», але ў сукупнасці ён пайграў супольна каля паўгода<ref name="В гостях Hair Peace Salon" /><ref name="XLAM1" />. Пад канец вясны [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] года Артур Лучкоў таксама вызваліўся ад пабочных абавязкаў у «Jitters», а сам год гурт правёў на сцэне і, акрамя канцэртаў па [[Беларусь|Беларусі]], прыняў удзел у замежных фестывалях «{{lang-pl|Rock bez Igły}}» ([[Тыхы]]), «{{lang-pl|Wiosło Jaćwinga}}» ([[Сувалкі]]), «{{lang-pl|Fiesta Borealis}}» ([[Алецка]])<ref name="Итоги года 2006" /><ref name="Итоги года 2006" /><ref name="Дзень Безквітоўніка 2006">{{Cite web|url=http://xlam.of.by:80/|title=Справаздача : “Дзень Безквітоўніка”|last=SLAP|date=2006-11-20|publisher=[[xlam.by]]|language=be|trans-title=Report: "The Day of the Free-rider"|archive-url=https://web.archive.org/web/20061206211723/http://xlam.of.by/|archive-date=6 снежня 2006|access-date=2018-12-22|url-status=live}}</ref>. Да таго ж музыканты з’явіліся на супольным канцэрце з удзелам «[[Neuro Dubel]]», «[[Крама (гурт)|Крама]]», «[[N.R.M.]]», «[[Indiga]]» і шэрагу іншых знакамітых [[Беларусь|беларускіх]] [[Рок-гурт|рок-калектываў]] у падтрымку выпуску серыі зборнікаў «[[Песьні свабоды]]», які адбыўся на [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]] [[25 жніўня]] [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] года<ref name="Итоги года 2006" />. === Gipsy і In Tune (2007—2009) === [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] год стаў годам выпуску другога сінгла, які разам з канцэртна-спаборніцкай актыўнасцю за гэты час прынясе намінацыю ў катэгорыі «Прарыў года» на цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]-2007» у наступным лютым<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105043414/http://bdg.by/news/news.htm%3F115746%2C5|archive-date=2019-01-05|url-status=live|url=http://bdg.by/news/news.htm?115746,5|title=На "Рок-коронации-2007" в Беларуси корон будет больше, чем групп|date=2008-02-27|work=[[Белорусская деловая газета]]|access-date=2018-10-28|language=ru|trans-title=There will be more crowns than groups at "Rock Coronation-2007" in Belarus.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/102128.html|title=Хто і што чакаецца на "Рок-Каранацыі 2007"?|date=2008-01-25|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20120707052514/http://news.tut.by/culture/102128.html|archive-date=2012-07-07|url-status=live|access-date=2019-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://music.fromby.net/article/1042/|title=Шорт-ліст «Рок-Каранацыі-2007»|last=ТГ|date=2008-01-24|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725071003/http://music.fromby.net/article/1042/|archive-date=2008-07-25|url-status=dead|access-date=2019-02-22}}</ref>. Гурт выйграе майскі трэцьфінал па галасаванні гледачоў, вынікі якога зацвердзіў гітарыст-педагог [[Уладзімір Пятровіч Угольнік|Уладзімір Угольнік]]<ref name="Хождения" /><ref name="ИДИнаРОК-1">{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/05/2805.html|title=ИДИнаРОК. Первый этап|trans-title=IDInaROCK. First stage|last=Соболевская|first=Елена|date=2007-05-28|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219184424/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/05/2805.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref>, і сам фінал конкурсу «ИдиНаРок» у чэрвені з прызам запісаць песню на прафесійнай музычнай студыі<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/08/2303.html|title=«ИДИнаРОК»|date=2007-08-23|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219191008/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/08/2303.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref><ref name="ИДИнаРОК. Финал">{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=102|title=ИДИнаРОК. Финал.|publisher=[[xlam.by]]|access-date=2018-12-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424152932/http://xlam.by/articles.php?id=102|archive-date=2017-04-24|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|date=2007-06-13}}</ref>. Хлопцы граюць на вялікіх пляцоўках падчас святкавання Дню горада [[Мінск]]а і на фестывалі «Амбасовішча», які быў праведзены амбасадай [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ў [[Беларусь|Беларусі]] ў верасні<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230818/http://mpby.ru/news-1251.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-1251.htm|title=«Басовішча» + амбасада ЗША = «Амбасовішча»!|date=2007-09-13|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title="Basovišča" + the U.S. Embassy = «Ambasovišča»!|last=Мінчонак|first=Аляксей}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2007/09/13/ambasowisza_by/|title=Фотарэпартаж з трэцяга музычнага фэсту «Амбасовішча», які прайшоў у рэзідэнцыі пасла ЗША пад Мінскам|last=Рахлей|first=Марына|last2=Шырокі|coauthors=Шырокі, Юрый|first2=Юрый|date=2007-09-13|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103165244/https://belapan.by/archive/2007/09/13/ambasowisza_by/|archive-date=2019-11-03|access-date=2019-11-03}}</ref>, і толькі з-за махінацый з падлікам галасоў спыняюцца ў паўфінале міжнароднага конкурсу «[[Global Battle Of The Bands|Global Battle of the Bands]]», у якім яны ўдзельнічалі на працягу другой часткі [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года<ref name="Battle of the Bands LiveSound">{{Cite web|url=http://livesound.by:80/articles/battle_gurzuf|title=«Французские революционеры» едут покорять Лондон|last=Сказка|first=Мария “СкаZка”|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title="French revolutionaries" are going to conquer London|archive-url=https://web.archive.org/web/20071208004542/http://livesound.by/articles/battle_gurzuf|archive-date=8 снежня 2007|access-date=2018-11-28|language=ru|url-status=dead}}</ref>. Пасля спроб пайграць разам з сесійнымі [[клавішнік]]амі, у тым ліку на сцэне падчас імпрэзы «Акустыка вясны» ў сакавіку<ref name="Krok, Karavan, Hair Peace Salon" />, пад канец [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года колькасць афіцыйных удзельнікаў гурта павялічваецца, бо Канстанцін Карман прыпыняе існаванне свайго гурта «[[Jitters]]» і далучаецца да «Hair Peace Salon» на пастаяннай аснове<ref>{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-1228.htm|title=Як беларусы да Nine Inch Nails завіталі|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027143129/http://mpby.ru/news-1228.htm|archive-date=2018-11-27|date=2007-08-30|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=How Belarusians came to Nine Inch Nails :: Music space of Belarus|access-date=2018-10-27|work=[[Тузін Гітоў]]|author=Слэп|coauthors=Neroz}}</ref>. У гурце ўжо быў свой [[Бас-гітара|басіст]], а паколькі Канстанцін Карман нядаўна купіў [[сінтэзатар]] «{{нп3|Roland JP-8000|Roland JP-8000|en|Roland JP-8000}}» падчас дзелавой паездкі ў [[Шатландыя|Шатландыю]], то ён стаў клавішнікам, які спявае вакальныя партыі, а таксама складае спевы<ref name="«Tut.by">{{cite web|date=3 December 2010|title=Онлайн-концерт: Hair Peace Salon|trans-title=Online concert: Hair Peace Salon|url=http://news.tut.by/tv/207038.html|access-date=2018-10-127|publisher=[[TUT.BY]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200707/https://news.tut.by/tv/207038.html|archive-date=2018-11-23}}</ref>. [[28 кастрычніка]] [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года EP «Gipsy» быў выдадзены ў свет<ref name="Split Before, Together Now" />. Новае аблічча гурта было паказана на канцэртнай прэзентацыі рэліза, падтрыманай выступленнямі «[[Open Space]]» і некаторых іншых музыкаў — сябраў гурта, [[18 лістапада]] [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года<ref name="HPS_CD">{{Cite web|url=http://livesound.by:80/articles/hps_cd|title=HPS не гости, а хозяева|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title=HPS are not guests, but the hosts|archive-url=https://web.archive.org/web/20071208004812/http://livesound.by/articles/hps_cd|archive-date=8 снежня 2007|access-date=2018-11-27|language=ru|url-status=dead}}</ref>. [[25 лістапада]] [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года для прасоўвання новага супрацоўніцтва на лэйбле «[[West Records]]» быў выдадзены [[спліт-альбом]] «[[Split Before, Together Now]]»<ref name="Split Before, Together Now» – першы сумесны рэліз беларускіх брыт-рокераў Hair Peaсe Salon і Jitters">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181026104332/http://mpby.ru/news-1316.htm|archive-date=2018-10-26|url=http://mpby.ru/news-1316.htm|title="Split Before, Together Now" – першы сумесны рэліз беларускіх брыт-рокераў Hair Peace Salon і Jitters|trans-title="Split Before, Together Now" is the first joint-release by Belarusian brit-rockers Hair Peace Salon and Jitters|last=Скарабагатава|first=Алена|date=2007-10-29|publisher=mpby.ru|work=[[Тузін Гітоў]]|language=be|access-date=2018-10-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://charter97.org/ru/news/2007/12/29/2728/|title=«Советская Белоруссия» отметила популярность «Крамы», «Нейро Дюбеля» и «Крамбамбули»|date=2007-12-29|publisher=[[Хартыя'97]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222152424/https://charter97.org/ru/news/2007/12/29/2728/|archive-date=2019-02-22|url-status=live|access-date=2019-02-22}}</ref>. На CD трапілі EP «Gypsy» «Hair Peace Salon» і «[[Pick Me Up]]» «Jitters» з арыгінальным афармленнем вокладкі, на якую былі змешчаны два звязаныя шнуркамі дзіцячыя чаравікі як сімвал таго, што раней было два гурты, але з гэтага часу яны аб’яднаны<ref name="Hair Peace Salon и Jitters объединились West Records">{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/10/3002.html|title=Группы Hair Peace Salon и Jitters объединились|date=2007-10-30|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220080204/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/10/3002.html|archive-date=2020-02-20|access-date=2020-02-20|trans-title=Hair Peace Salon and Jitters have teamed up}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news1967.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018003010/http://generation.by/news1967.html|archive-date=2018-10-18|title=18 лістапада "Hair Peace Salon" і "Jitters" прэзэнтуюць сумесную праграму|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2017-05-21|language=be}}</ref><ref name="XLAM2">{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=110|title=Hair Peace Salon отвечают на вопросы в преддверии выхода сплита с группой Jitters|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|date=2008-10-20|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon answering to questions on the eve of the split release with the Jitters band|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424091659/http://xlam.by/articles.php?id=110|archive-date=2017-04-24|url-status=dead}}</ref>. «''Хлопцы з „HPS“ заўсёды захапляліся творчасцю не вельмі вядомай, але ўлюбёнай у пэўных колах каманды „Jitters“. А сёння яны дагналі іх у майстэрстве, сталі побач і ў чымсьці нават абышлі''», — крытык Алена Сабалеўская з «[[Музыкальная газета|Музыкальнай газеты]]» падсумавала жыццёвы шлях гуртоў у сваім аглядзе на дыск<ref name="Split Before, Together Now" />. У дадатак да рэгулярных канцэртаў, а іх было дадзена ў [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] годзе каля трыццаці, музыкі паспяхова ўдзельнічалі ў розных музычных конкурсах, такіх як «Музычны плэй-оф» (паўфіналісты)<ref name="XLAM3">{{Cite web|url=http://xlam.by/index.php?id=315|title=Презентация сингла Hair Peace Salon и сплита с Jitters|date=2007-11-15|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon's single and split with Jitters presentation|access-date=2018-12-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428222620/http://xlam.by/index.php?id=315|archive-date=2017-04-28}}</ref><ref name="наступ працягваецца" /><ref>{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=118|title=MILQUE TWINS. Они продаются в аптеках|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|coauthors=Чайковская, Лина|last2=Чайковская|first2=Лина|date=2007-12-28|publisher=[[Xlam.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425070330/http://xlam.by/articles.php?id=118|archive-date=2017-04-25|access-date=2019-12-15}}</ref>, «Залатая акустыка» (пераможцы)<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123201012/https://www.sb.by/articles/rokery-narod-surovyy.html|archive-date=2018-11-23|url-status=live|url=https://www.sb.by/articles/rokery-narod-surovyy.html|title=Рокеры — народ суровый|last=Попова|first=Виктория|date=2008-01-29|work=[[СБ. Беларусь сегодня]]|access-date=2018-11-23|language=ru|trans-title=Rockers are austere people}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605051612/http://mpby.ru/news-1484.htm|archive-date=5 чэрвеня 2019|url=http://mpby.ru/news-1484.htm|title=Новыя перамогі Hair Peace Salon|date=2008-02-04|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2019-06-05|trans-title=New victories of Hair Peace Salon|first=Алена|last=Скарабагатава|url-status=live}}</ref>, «Рок-спарынг» (уладальнікі прыза на запіс на студыі)<ref name="наступ працягваецца">{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-1437.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181026182607/http://mpby.ru/news-1437.htm|archive-date=2018-10-26|title=Hair Peace Salon: наступ працягваецца|publisher=mpby.ru|work=[[Тузін Гітоў]]|date=2008-01-10|access-date=2018-12-09|first=Алена|last=Скарабагатава|language=be}}</ref>. Па выніках апошняга конкурсу пад канец 2007 года Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская з партала «[[LiveSound.by]]» прадказала, што пра музыкаў гурта, які, на думку Сяргея Ясючэні, дырэктара «West Records», выбіўся ў трэнды<ref>{{Cite web|url=http://puls.by/news/2824|title=West Records подводит итоги года|last=Скопинов|first=Артем|date=2007-12-30|publisher=puls.by|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911155347/http://puls.by/news/2824|archive-date=2018-09-11|access-date=2020-02-19}}</ref>, ''«будуць пісаць усё радзей і радзей, таму што пісалі пра іх вельмі'' ''шмат»''<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by/news/425|title=Рок-спарринг – седьмая битва|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|date=2007-12-17|language=ru|publisher=[[LiveSound.by]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071219120753/http://www.livesound.by/news/425|archive-date=2007-12-19|access-date=2019-10-25}}</ref>. Афіцыйнае відэа да аднайменнага вядучага сінгла EP «Hover», у якім быў прадстаўлены новы выгляд гурта з Канстанцінам Карманам, было знята рэжысёрам Анатолем Вечарам у лютым [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] года, і гатовы ролік 16 сакавіка быў паказаны па тэлебачанню ў праграме «Pro движение+»<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by/news/652|title=Silent Hill от Hair Peace Salon|last=Х|last2=Черницкий|first2=Андрей “duckling”|date=2008-03-24|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328180454/http://www.livesound.by/news/652|archive-date=28 сакавіка 2008|access-date=2019-11-22|coauthors=Черницкий, Андрей “duckling”|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230247/http://mpby.ru/news-1614.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-1614.htm|title=Hair Peace Salon зачараваліся відэа|date=2008-04-21|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hair Peace Salon has been fascinated by video|last=Слэп}}</ref>. Падчас першай частцы [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] года на студыі «OSMOS» быў запісаны і новы сінгл «Stand The Rain» — прыз пераможцам музычнага конкурсу «ИдиНаРок»<ref name="In Tune SLAP" />. У сакавіку гурт выступіў у перадачы «Музычны партал» [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|Першага Нацыянальнага канала Беларускага радыё]], дзе сыграў яшчэ не выдадзеныя песні: «Stand The Rain», «Ice Age», «Borderline»<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by:80/news/653|title=НОВОСТИ: Веснавы дарануак ад HAIR PEACE SALON|last=Чарніцкі|first=Андрэй “duckling”|date=2008-03-24|publisher=[[LiveSound.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328180459/http://www.livesound.by/news/653|archive-date=28 сакавіка 2008|access-date=2020-07-13|url-status=dead}}</ref>. У той жа час Вадзім Ісаеў пакідае гурт<ref name="Be in Tune!" />. Гэта сталася ўдарам, бо адбылося падчас сесій запісу новага міні-дыска, і хаця каманда спрабавала знайсці новага сола-гітарыста, але гэтага не ўдалося. Нягледзячы на акалічнасці, квартэт, які застаўся, не пажадаў ні марудзіць з тэмпам запісу новых твораў, ні змяншаць колькасць жывых выступленняў<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230542/http://mpby.ru/news-1571.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-1571.htm|title=Веснавы падарунак ад Hair Peace Salon|date=2008-03-25|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Spring gift from Hair Peace Salon|coauthors=Скарабагатава, Алена|last=Слэп}}</ref>. Прэзентацыя новага EP «In Tune» была зладжана ў дзень яго выпуску [[1 лістапада]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] года ў клубе «Bronx» з удзелам Вадзіма Ісава<ref name="Be in Tune!">{{Cite web|url=http://www.livesound.by/articles/|title=Be in Tune!: презентация нового альбома от «Hair Peace Salon»|year=2008|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20081218213607/http://www.livesound.by/articles/|archive-date=18 снежня 2008|access-date=2020-01-05|url-status=dead}}</ref> пры падтрымцы [[Народная музыка|фальклорнага]] гурту «[[Akana-NHS]]» з Ірэнай Катвіцкай і [[Руся]]й<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115153901/http://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0000282685|archive-date=2018-11-15|url-status=live|url=http://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0000282685#details|title=Hair Peace Salon (Изоматериал): большой сольный концерт, клуб "Bronx", 2 ноября: (флайер)|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]|trans-title=Hair Peace Salon [Visual material]: a big solo concert, the "Bronx" club, November 2: [flyer]|language=ru, en|access-date=2018-12-24}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029191653/http://generation.by/doc14-197.html|archive-date=2018-10-29|url-status=live|url=http://generation.by/doc14-197.html|title=Фотарэпартаж з канцэрту-прэзэнтацыі Hair Peace Salon новай плыткі In Tune|last=Кузьміч|first=Воля|date=2008-11-04|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-29|language=be|trans-title=Photo report from the concert-presentation of Hair Peace Salon new album In Tune}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ultra-music.com/blog/1043|title=Мысли вслух… Минские площадки|last=Радионов|first=Вячеслав|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122171959/http://ultra-music.com/blog/1043|archive-date=2018-11-22|url-status=live|date=2008-11-28|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Thinking out loud ... Minsk stages|access-date=2018-11-22}}</ref>. Гэты дыск быў запоўнены чатырма песнямі, уключая бонусную «Stand The Rain», якая ўжо выдавалася на сінгле<ref name="Be in Tune!"/><ref name="InTuneUM">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122172006/http://ultra-music.com/news/1029|archive-date=2018-11-22|url=http://ultra-music.com/news/1029|title=Hair Peace Salon представили новый сингл|date=2008-11-26|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon presented a new single|url-status=live|access-date=2018-11-22}}</ref>. Як пераможца адборачных тураў разам з «[[Open Space]]»<ref>{{Cite web|url=http://xlam.by/index.php?id=906|title=Отчет: 9 ноября, «Bandscan: Belarus»|last2=Полидовец|first2=Александра “iwishican”|coauthors=Полидовец, Александра “iwishican”|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|publisher=[[xlam.by]]|access-date=2018-11-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osband.com/press/xlamby-otchet-9-noyabrya-bandscan-belarus-1-yj-chetvertfinal-13-noyabrya-2008/|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117105311/http://www.osband.com/press/xlamby-otchet-9-noyabrya-bandscan-belarus-1-yj-chetvertfinal-13-noyabrya-2008/|archive-date=2018-11-17|url-status=live|title=Xlam.by «Отчет: 9 ноября, «Bandscan: Belarus»|coauthors=Полидовец, Александра “iwishican”|last2=Полидовец|first2=Александра “iwishican”|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|date=2008-11-13|publisher=[[Open Space]]|work=[[xlam.by]]|language=ru|access-date=2018-11-17}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122172044/http://ultra-music.com/news/827|archive-date=2018-11-22|url-status=live|work=[[Тузін Гітоў]]|url=http://ultra-music.com/news/827|title=Першыя вынікі Bandscan:Belarus|last=Hagward|first=Christian|date=2008-11-16|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|trans-title=The first results of Bandscan:Belarus|access-date=2018-11-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://music.fromby.net/article/1474|title=I Love You, Baby! і шэсьць лепшых|last=ТГ|date=2008-11-29|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|trans-title=I Love You, Baby! and six of the best|archive-url=https://web.archive.org/web/20110108153739/http://music.fromby.net/article/1474/|archive-date=2011-01-08|url-status=dead|access-date=2019-02-21}}</ref> у студзені [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года гурт сыграў на мясцовым фінале фестывалю «[[Bandscan]]»<ref>{{Cite web|url=http://generation.by/doc14-231.html|title=Менскі Hair Peace Salon на на фінале беларуска-швэдзкага музычнага праекту Bandscan:belarus|last=Сідун|first=Юра|date=2009-01-29|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20090916010846/http://generation.by/doc14-231.html|archive-date=2009-09-16|url-status=live|access-date=2019-02-25}}</ref>, заключная частка якога павінна была прайсці ў [[Швецыя|Швецыі]], але «Hair Peace Salon» заняў толькі другое месца<ref name="Спасибо so much!">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017203142/http://generation.by/news2712.html|archive-date=2018-10-17|url-status=live|coauthors=Сідун, Юра|url=http://generation.by/news2712.html|title=Завершаны музычны конкурс Bandscan:Belarus: з канцэртамі ў Стакгольм едзе менскі The Toobes|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-12-24|last=Вітушка|first=Воля|language=be|trans-title=The music competition Bandscan:Belarus has been finished: The Toobes is going to travel with concerts in Stockholm|date=2009-01-29}}</ref>. Музычнае відэа на песню «In Tune» было знята ў лютым, а сам завершаны кліп быў паказаны публіцы ў снежні таго ж года<ref name="Pastushenko">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114182226/http://www.experty.by/content/novyi-klip-gruppy-hair-peace-salon-video|archive-date=2018-11-14|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/novyi-klip-gruppy-hair-peace-salon-video|title=Новый клип группы Hair Peace Salon (+видео)|date=28 December 2009|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-14|language=ru|trans-title=New clip of the Hair Peace Salon band (+video)}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200953/http://ultra-music.com/news/1688|archive-date=2018-11-23|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/1688|title=Hair Peace Salon представляют дебютный клип|date=2009-12-25|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon presents debut video|access-date=2018-11-23}}</ref>. У вясновы час Артур Лучкоў пакідае гурт у выніку рознагалоссяў у «Hair Peace Salon», але пасля кароткіх пошукаў Аляксей Кузняцоў, былы ўдзельнік «[[Prophetic Dream]]», «[[Iris7]]»<ref name="Iris holiday">{{Cite web|url=http://livesound.by:80/articles/11-03-iris7|title=«Ирискин» праздник|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title="Iris" holiday|archive-url=https://web.archive.org/web/20080106224902/http://livesound.by/articles/11-03-iris7|archive-date=6 студзеня 2008|url-status=dead|language=ru|access-date=2018-11-20|last2=Тарналицкий|first2=Максим “Zoom”|coauthors=Тарналицкий, Максим “Zoom”}}</ref> і некаторых іншых гуртоў, займае яго месца<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028033728/http://another.by/gallery/23-04-09-gudvin-moi-raketi-vverh/hairpeacesalon-3/|archive-date=2018-10-28|url-status=live|url=http://another.by/gallery/23-04-09-gudvin-moi-raketi-vverh/hairpeacesalon-3/|title=Фото «Hair Peace Salon»|publisher=another.by|last=sart|access-date=2018-12-24}}</ref>. У ходзе наступнага перыяду года «Hair Peace Salon» актыўна працаваў у студыі над новымі музычнымі творамі, узбагачаў досвед падачы сваіх акустычнай<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121203949/https://naviny.by/rubrics/culture/2009/03/16/ic_articles_117_161694|archive-date=2018-11-21|url-status=live|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2009/03/16/ic_articles_117_161694|title=В Минске отметят праздник Святого Патрика|last=Яблонская|first=Анжела|date=2009-03-16|work=[[БелаПАН]]|language=ru|trans-title=У Мінску адзначаць Дзень Святога Патрыка|access-date=2018-11-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/photo/21-03-2009|title=21.03.2009 Акустика весны (Дворец молодёжи) фотограф - Максим Васько|date=2009-03-21|publisher=[[LiveSound.by]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090401152536/http://livesound.by/photo/21-03-2009|archive-date=2009-05-03|url-status=dead|access-date=2018-11-25}}</ref> і рокавай праграм<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by:80/billboard/|title=афиша|publisher=[[LiveSound.by]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419105345/http://livesound.by/billboard/|archive-date=19 красавіка 2009accessdate=2018-11-28|language=ru|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228072145/http://another.by/gallery/23-04-09-gudvin-moi-raketi-vverh/hairpeacesalon-2/|archive-date=2019-02-29|url-status=live|url=http://another.by/gallery/23-04-09-gudvin-moi-raketi-vverh/hairpeacesalon-2/|title=Фото «Hair Peace Salon»|last=sart|date=2009-04-23|publisher=another.by|language=ru|trans-title=Photo «Hair Peace Salon»|access-date=2018-11-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://livesound.by:80/photo/18.02.2009|title=Фестиваль "НАША МУЗЫКА": Esprit & Hair Peace Salon (кафе-клуб Дежавю) Фотограф - Максим Васько|last=Васько|first=Максим|date=2009-02-18|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title=02/18/2009 Festival "Our Music": Esprit & Hair Peace Salon (cafe-club Deja Vu) photographer - Maxim Vas'ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20090503120826/http://livesound.by/photo/18.02.2009|archive-date=3 мая 2009|access-date=2018-11-29|language=ru|url-status=dead}}</ref>, часта, як і ў мінулыя гады<ref name="British Lovers 2 HPS OS">{{Cite web|url=http://livesound.by:80/articles/british-lovers/|title=Белорусские бритрокеры: кто сильнее?|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|date=2007-07-03|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title=Belarusian brit-rockers: who is stronger?|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003132725/http://livesound.by/articles/british-lovers/|archive-date=3 кастрычніка 2008|access-date=2018-11-28|language=ru|url-status=dead}}</ref><ref name="Безграничный рок">{{Cite web|url=http://livesound.by:80/news/737|title=СТАТЬИ: Безграничный рок или…?|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|coauthors=Черницкий, Андрей “duckling”|date=2008-05-01|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title=ARTICLES: Limitless rock or ...?|last2=Черницкий|first2=Андрей “duckling”|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202143009/http://livesound.by/news/737|archive-date=2 снежня 2008|language=ru|access-date=2018-11-17|url-status=dead}}</ref>, ладзіў канцэрты разам з паплечнікамі, таксама прадстаўнікамі брытанскай хвалі, «Open Space» ды іншымі<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/142498.html|title=В витебском "Чердачке" репетируют Koktebel Jazz Festival|last=Чернявская|first=Евгения|date=2009-07-14|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219200630/https://news.tut.by/culture/142498.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref><ref name="Вітушка">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029191552/http://generation.by/news2651.html|archive-date=2018-10-29|url-status=live|url=http://generation.by/news2651.html|coauthors=Сідун, Юра|title=Bandscan:Belarus: вызначаныя ўдзельнікі фіналу музычнага конкурсу|last=Вітушка|first=Воля|date=2008-12-10|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-29|language=be|trans-title=Bandscan: Belarus: some finalists of the music contest have been defined}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.vitebsk.cc/2009/07/21/pre-party-koktebel-muzyika-tut/|title=Pre-party Koktebel: музыка тут!|last=Скрайновіч|first=Хведар|date=2009-07-21|publisher={{нп3|Народныя навіны Віцебска|Народныя навіны Віцебска|en|Narodnya Naviny Vitsebska}}|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922110018/https://news.vitebsk.cc/2009/07/21/pre-party-koktebel-muzyika-tut/|archive-date=2019-09-22|access-date=2019-09-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2009/07/2003.html|title=Второй фестиваль "Жывы Гук ON-line"|date=2009-07-20|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219202008/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2009/07/2003.html|archive-date=2020-02-20|access-date=2020-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304063033/http://mpby.ru/news-2208.htm|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2208.htm|title=На Koktebel Jazz Festival будзе беларуская ноч|date=2009-07-09|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=There will be a Belarusian night at the Koktebel Jazz Festival|first=Алена|last=Скарабагатава}}</ref>. Перамога ў адборы за месца ў зборніку грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]» і «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]» «[[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]]»<ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/pyeramozhcy-internet-adboru-maladykh-muzykaw-re1ikt-tsukyerka-hair-peace-salon-esprit-vsrip.html|title=Пераможцы інтэрнэт-адбору маладых музыкаў: Re1ikt, Цукерка, Hair Peace Salon, ESPRIT, VS[RIP]|date=2009-04-20|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|trans-title=The winners of the online selection of young musicians: Re1ikt, Sweetie, Hair Peace Salon, ESPRIT, VS [RIP]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626051349/https://budzma.by/news/pyeramozhcy-internet-adboru-maladykh-muzykaw-re1ikt-tsukyerka-hair-peace-salon-esprit-vsrip.html|archive-date=26 чэрвеня 2019|access-date=2019-06-25|url-status=live}}</ref> па часе супала з удзелам у праекце «[[Тузін. Перазагрузка]]» [[вэб-партал]]а «[[Тузін Гітоў|Тузін Гітоў»]] і «Будзьма беларусамі!», дзеля чаго гурт пераспяваў сваю песню «Ice Age» на [[Беларуская мова|беларускай мове]], лірыку да якой [[Паэзія|паэтычна]] [[Перакладчык|пераклаў]] [[Пісьменнік|літаратар]] [[Віталь Воранаў]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304064114/https://news.tut.by/culture/141862.html|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=https://news.tut.by/culture/141862.html|title=“Тузін. Перазагрузка”: мова натхняе|date=2009-07-06|work=[[Тузін Гітоў]]|access-date=2018-11-23|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|trans-title="Tuzin. Perazagruzka": a language inspires}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304064459/http://mpby.ru/news-2277.htm|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2277.htm|title=«Тузін» перагрузіўся|date=2009-09-11|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=«Tuzin» has rebooted|last=Mechaniczny|first=Wiecier “WM”|authorlink = Wiecier Mechaniczny}}</ref>, і гэта стала першым спевам хлопцаў па-беларуску<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120419/http://news.tut.by/culture/134060.html|archive-date=2016-03-04|url=https://news.tut.by/culture/134060.html|title=Перазагрузка: Hair Peace Salon|date=2009-04-09|work=[[Тузін Гітоў]]|access-date=2018-11-15|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|trans-title=The reboot: Hair Peace Salon}}</ref>. Прыметны трэк пад назвай «Студзень» трапіў на CD-кампіляцыю праекта, якая была выпушчана ў свет у снежні [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года<ref name="Tuzin.Perazagruzka Experty">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304063528/http://www.experty.by/content/vyisha-cd-praektu-tuz-nperazagruzka|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/vyisha-cd-praektu-tuz-nperazagruzka|title=Выйшаў CD праекту "Тузін.Перазагрузка"|date=2009-12-21|publisher=[[experty.by]]|access-date=2018-12-02|language=be|trans-title=CD of the project "Tuzin.Perazagruzka" has been released}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305060156/https://news.tut.by/culture/155621.html|archive-date=5 сакавіка 2019|url=https://news.tut.by/culture/155621.html|title=Вышел в свет новый компакт-диск произведений белорусских музыкантов "Тузін. Перазагрузка"|last=Горевой|first=Марат|date=2009-12-18|work=[[БелаПАН]]|access-date=2018-11-15|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|url-status=live}}</ref>. У жніўні [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года гурт атрымаў перамогу ў нацыянальным адборы, арганізаваным «Будзьма беларусамі!»<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2009/08/13/ic_news_117_316068|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305061139/https://naviny.by/rubrics/culture/2009/08/13/ic_news_117_316068|archive-date=5 сакавіка 2019|title=Пять человек могут бесплатно попасть на фестиваль Be Free — 2009|date=2009-08-13|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|trans-title=Five people can get to the festival Be Free – 2009 for free|access-date=2018-12-18|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/1805132.html|title=Беларускія музыкі паехалі ў Чарнігаў|last=Студзінская|first=Іна|date=2009-09-22|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=be|trans-title=Belarusian musicians went to Chernigov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626064100/https://www.svaboda.org/a/1805132.html|archive-date=26 чэрвеня 2019|access-date=2019-06-26|url-status=live}}</ref>, і з’ездзіў у [[Чарнігаў]] ([[Украіна]]) на фестываль «[[Be Free]]», каб прадставіць тую версію спева на [[Родная мова|роднай мове]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305085218/https://belapan.by/archive/2009/08/24/media_befree/|archive-date=5 сакавіка 2019|url=https://belapan.by/archive/2009/08/24/media_befree/|title=Наибольшее количество зрителей на фестивале Be Free в Чернигове собрала группа "Ляпис Трубецкой"|date=2008-08-24|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|access-date=2018-11-16|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305183642/https://charter97.org/ru/news/2009/8/24/21349/|archive-date=2019-03-05|url-status=live|url=https://charter97.org/ru/news/2009/8/24/21349/|title=«Воплі Відоплясова» выступали под бело-красно-белым флагом (Фото)|language=ru|publisher=[[Хартыя'97]]|access-date=2018-11-16|date=2009-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belaruspartisan.by/life/145186/|title=Чем молодые группы удивят на Be Free?|date=2009-08-18|publisher=[[Белорусский партизан]]|language=ru|trans-title=What young bands will surprise at Be Free with?|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526195454/https://belaruspartisan.by/life/145186/|archive-date=26 мая 2019|access-date=2019-05-26|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|url-status=live}}</ref>. У канцы [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года гурт абнавіў афіцыйны сайт, дызайн якога распрацавала Паліна Пастушэнка, [[рэжысёр]] апошняга кліпа «In Tune»<ref name="Pastushenko"/>. У снежні [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года Аляксей Кузняцоў пакінуў гурт (пазней Алег Вяль скажа, што адыход музыкі адбыўся з-за таго, што яны не гралі з гэтым бубначом добра ў гармоніі), і ўжо ў наступныя месяцы Уладзімір Агаян, прыхільнік гурту, які выйграў кастынг, стаў яго пераемнікам<ref name="«Tut.by" />. Такім складам Вяль, Дзевічэнскі, Карман і Агаян учатырох пачалі працу над поўнафарматным [[Музычны альбом|альбомам]]<ref name="我爱摇滚乐 98">{{Cite journal|date=May 2010|title=“美女之国”的三好生——白俄罗斯乐队Hair Peace Salon|journal=我爱摇滚乐|language=zh|issue=98|pages=16|isbn=978-7-88573-475-6|id=CN-G04-10-306-00/A.J6}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309062132/http://mpby.ru/news-2761.htm|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2761.htm|title=Hair Peace Salon: «Рукі прэч ад Тыбэту»|date=2010-11-29|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hair Peace Salon: “Do not touch Tibet”}}</ref>. === Gentleman (2010—2012) === {{Main|Gentleman (альбом)}} У першыя некалькі месяцаў 2010 года гурт прымае ўдзел у адкрытым музычным фестывалі «Graffiti Open Music Fest», паспяхова праходзячы яго раунды<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309062344/http://ultra-music.com/news/1736|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/1736|title=На Graffiti Open Music Fest отобраны 36 групп|date=2010-01-19|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=36 bands were selected for Graffiti Open Music Fest|access-date=2018-11-23}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309093723/http://budzma.org/music/graffiti-open-music-fest-2-oy-tur-fotarepartazh.html|archive-date=2019-03-09|url=http://budzma.org/music/graffiti-open-music-fest-2-oy-tur-fotarepartazh.html|title=Graffiti Open Music Fest 2-ой тур (фотарэпартаж)|date=2010-04-21|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|trans-title=Graffiti Open Music Fest 2nd round (photo report)|url-status=live|access-date=2018-11-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-2404.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309094208/http://mpby.ru/news-2404.htm|archive-date=2019-03-09|url-status=live|title=«Graffiti Open Music Fest»: другі трыбой|date=2010-01-28|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=«Graffiti Open Music Fest»: the second thirdfinal}}</ref>, а таксама дабіраецца да рэгіянальнага фіналу конкурсу «Рок-ноч»<ref name="Ne brit rock" /><ref>{{Cite web|url=https://dzedzich.org/2010/05/06/16-traunya-final-rok-nachy/|title=16 траўня: фінал «Рок-начы» — Дзедзіч|last=dzedzich|date=2010-05-06|publisher=[[Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне)|Дзедзіч]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103181939/https://dzedzich.org/2010/05/06/16-traunya-final-rok-nachy/|archive-date=3 лістапада 2019|access-date=2019-11-03|url-status=live}}</ref>. Першы [[сінгл]] пад назвай «Happy For A While» з будучага поўнафарматнага альбома быў выпушчаны [[5 красавіка]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года спачатку на [[кітай]]скі рынак з адметнай вокладкай, каб падтрымаць падпісанне новага бубнача<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309094335/https://music.douban.com/subject/4742814/|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=https://music.douban.com/subject/4742814/|title=Happy for a While (豆瓣)|publisher={{нп3|Douban|Douban|en|Douban}}|access-date=2016-05-27}}</ref>, у той час як яго сусветны выхад адбыўся на пяць дзён пазней<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309100453/http://ultra-music.com/news/2030|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/2030|title=Hair Peace Salon презентуют интернет-сингл «Happy For A While»|date=2010-04-06|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|access-date=2018-11-17}}</ref><ref name="HFAW">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309095357/http://www.experty.by/content/gruppa-hair-peace-salon-vypustila-internet-singl-gotovit-albom|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/gruppa-hair-peace-salon-vypustila-internet-singl-gotovit-albom|title=Группа Hair Peace Salon выпустила интернет-сингл, готовит альбом|date=7 April 2010|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-14|language=ru|trans-title=The Hair Peace Salon band released internet-single, preparing album}}</ref>. Гэты рэліз азначыў музычны зрух гурту ў бок [[паўэр-поп]]а, а альбом з новымі спевамі павінен быў выйсці наступнай восенню<ref name="Melancholy Tuzin">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309095109/http://mpby.ru/news-2507.htm|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2507.htm|title=Hair Peace Salon пазбавіліся мэлянхаліі|date=2010-04-07|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hair Peace Salon lost melancholia}}</ref>. Новыя песні з сінгла, як і зменены дрэс-код музыкаў, былі прадстаўлены 10 красавіка ў клубе «Broadway» у рамках прэм’ернага шоу разам з «[[Drum Ecstasy]]», «[[Кассиопея]]», «[[The Stampletons]]» ды іншымі<ref name="романтичный brit-pop">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309095934/http://ultra-music.com/articles/reviews/2076|archive-date=2019-03-09|url=http://ultra-music.com/articles/reviews/2076|title=home-fest «cheelzzz!»: пятилетие «fucktoreal promo»|last=Пятаков|first=Андрей|date=2010-04-14|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|url-status=live|access-date=2018-11-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ultra-music.com/photo/2077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309100748/http://ultra-music.com/photo/2077|archive-date=2019-03-09|title=home-fest «cheelzzz!»|last=Шеремет|first=Егор|date=2010-04-14|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|url-status=live|access-date=2018-11-17}}</ref><ref name="broadway">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311045223/http://another.by/gallery/10-04-10-broadway-home-fest-cheelzzz/hair-peace-salon/|archive-date=2019-03-11|url-status=live|last=Любимова|first=Оля “olya_liubimova”|url=http://another.by/gallery/10-04-10-broadway-home-fest-cheelzzz/hair-peace-salon/|title=Фото «Hair Peace Salon»|publisher=another.by|access-date=2018-12-25}}</ref>. У верасні [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года гурт робіць двайны рэліз: выхад новага [[рок-н-рол]]ьнага<ref name="Серенков">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311045737/http://www.experty.by/content/subektivnyi-internet-obzor-sentyabr-2010|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/subektivnyi-internet-obzor-sentyabr-2010|title=Субъективный интернет-обзор (сентябрь 2010)|last=Серенков|first=Антон|trans-title=Subjective internet review (September 2010)|date=2010-10-11|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-14|language=ru}}</ref> інтэрнэт-сінгла «[[Rolz'n'Rulz]]» быў падтрыманы эксперыментальным EP рэміксаў «HPS Remixed», на які трапілі шэсць песень з дзвюх апошніх сінглаў у транс, драм-н-бэйс, даўнтэмпа ды іншых стылёвых апрацоўках ад шэрага [[Дыджэй|дыджэяў]] [[мінск]]ай [[Электронная музыка|электроннай]] сцэны<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309145323/http://ultra-music.com/news/2602|archive-date=2019-03-09|url=http://ultra-music.com/news/2602|title=Hair Peace Salon выпустили новый интернет-сингл «Rolz’N’Rulz»|date=2010-09-17|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon released new internet single "Rolz’N’Rulz"|url-status=live|access-date=2018-11-23}}</ref><ref>{{Cite web|last=Slap|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309145613/http://generation.by/news3883.html|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://generation.by/news3883.html|title=Новыя рэлізы ад гурта Hair Peace Salon|date=2010-09-16|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-29|language=be|trans-title=New releases from the Hair Peace Salon band}}</ref><ref name="RR HPSR Tuzin">{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-2716.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309154627/http://mpby.ru/news-2716.htm|archive-date=2019-03-09|url-status=live|title=Танчыць Hair Peace Salon|date=2010-10-05|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hair Peace Salon is dancing}}</ref>. [[Віктар Сямашка]] як вядоўца «[[Беларускае Радыё Рацыя|Беларускага Радыё Рацыя]]» прызнаў эксперымент паспяховым<ref name="Сямашка" />. [[3 снежня]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года гурт даў анлайн-канцэрт на «[[TUT.BY]]», дзе выканаў у тым ліку некалькі песень з гэтых новых сінглаў<ref name="«Tut.by" /><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310051726/http://ultra-music.com/news/2980|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/2980|title=Hair Peace Salon в удалённом доступе|date=2010-11-28|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon in remote access|access-date=2018-11-23}}</ref>. У [[прэс-рэліз]]е ў падтрымку сінгла і EP было адзначана, што праца над будучым дэбютным альбомам будзе завершана ў пачатку зімы [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года<ref name="World Government">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310052032/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-anonsiruyut-novyi-albom|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-anonsiruyut-novyi-albom|title=Hair Peace Salon анонсируют новый альбом|date=20 September 2010|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-14|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon announces new album}}</ref>. Тым не менш, на працягу [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] года гурт працягнуў трымаць фокус на запісе твораў да альбома, што абмежавала колькасць канцэртаў<ref name=":3">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310052329/http://generation.by/news4110.html|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://generation.by/news4110.html|title=Hair Peace Salon у аддаленым доступе|date=29 November 2010|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-29|language=be|trans-title=Hair Peace Salon in remote access}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oz.by/about/events/view.phtml?id=25|title=При поддержке OZ.by состоится мини-фестиваль Хиган Home-Edition|date=2011-03-16|publisher=[[Oz.by]]|language=ru|trans-title=Mini-festival Higan Home-Edition will be held with the support of OZ.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126140454/https://oz.by/about/events/view.phtml?id=25|archive-date=26 лістапада 2016|access-date=2019-05-30|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310052650/http://ultra-music.com/open/5928|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://ultra-music.com/open/5928|title=Афиша: кроме 11.11.11 есть и другие дни|last=Войтович|first=Мария|date=2011-11-07|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Poster: there are other days except 11.11.11|via=Open.by|access-date=2018-11-23}}</ref>. Першапачаткова на дыску планавалася выдаць адзінаццаць спеваў; асноўнымі ў ім павінны былі стаць тэмы высакароднасці, шчодрасці, сілы духу, прагі да жыцця з крыхой дзівацтваў і самаіроніі<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310062136/http://generation.by/news5199.html|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://generation.by/news5199.html|title=Hair Peace Salon выпусьціў джэнтэльмэнскі альбом (+спампаваць)|date=2012-03-21|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-29|language=be|trans-title=Hair Peace Salon released a gentlemanly album (+download)}}</ref>. Разам з заканчэннем працы над музычным бокам кружэлкі ў канцы [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] года пачаліся пошукі «сапраўднага мастака», які намаляваў бы яго вокладку<ref name="populyarnost">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310063140/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-mechtanii-ili-nadezhd-na-globalnuyu-populyarnost-u-nas-net-foto|archive-date=2019-03-10|url-status=live|last=Малиновский|first=Илья|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-mechtanii-ili-nadezhd-na-globalnuyu-populyarnost-u-nas-net-foto|title=Hair Peace Salon: "Мечтаний или надежд на глобальную популярность у нас нет" (+фото)|publisher=[[experty.by]]|access-date=2018-11-13|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon "We have no dreams or hopes for global popularity" (+photo)|date=2012-03-30}}</ref>. [[18 сакавіка]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года гурт зрабіў афіцыйны анонс свайго поўнафарматнага альбома ў кароткім відэа<ref name="released">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310062909/http://ultra-music.com/news/7898|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/7898|title=Hair Peace Salon выпустили альбом "Gentleman"|date=2012-03-21|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon released the "Gentleman" album|first=Александр|last=Чернухо|access-date=2018-11-23}}</ref>. Музычныя творы за апошнія тры гады былі аб’яднаны ў альбом «Gentleman»; гэты рэліз стаў даступны для прыхільнікаў на афіцыйным сайце з [[21 сакавіка]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года бясплатна з магчымасцю {{нп3|заплаціць столькі, колькі захочаце|заплаціць столькі, колькі вы захочаце|ru|Плати сколько хочешь}}<ref name="Krukoff">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310060553/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-vypustili-debyutnyi-polnoformatnik-skachat|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-vypustili-debyutnyi-polnoformatnik-skachat|title=Hair Peace Salon выпустили дебютный полноформатник (+скачать)|date=2012-03-22|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-13|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon released a debut full-length one (+download)}}</ref>. Нягледзячы на папярэднюю аб’яву, толькі 10 трэкаў з’явіліся ў фінальнай версіі: адзін прышлося выдаліць<ref name="Krukoff" />. На пярэдняй вокладцы і для аздаблення буклета [[CD]] былі выкарыстаны [[афорт]]ы [[Сяргей Уладзіміравіч Балянок|Сяргея Балянка]], беларускага мастака<ref name="Мараў">{{Cite web|url=https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-maraw-tsi-nadzeyaw-na-glabalnuyu-papulyarnasts-u-nas-nyama-103390|title=Hair Peace Salon: Мараў ці надзеяў на глабальную папулярнасць у нас няма|last=Маліноўскі|first=Ілля|date=2012-03-26|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507034108/https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-maraw-tsi-nadzeyaw-na-glabalnuyu-papulyarnasts-u-nas-nyama-103390|archive-date=2015-05-07|access-date=2019-11-26}}</ref>. Альбом атрымаў у асноўным станоўчую крытыку: ''«добрая, грунтоўная, прадуманая і гожая праца. Ну і асобны рэспект афармленню»''<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310065306/https://euroradio.fm/hair-peace-salon-gentleman|archive-date=2019-03-10|url-status=live|date=2012-04-11|last=Калеснікава|first=Маша|url=https://euroradio.fm/hair-peace-salon-gentleman|title=Hair Peace Salon "Gentleman"|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|access-date=2017-06-17}}</ref>'', «яны маюць усё, што трэба — выдатныя галасы, неблагую лірыку, хвацкі гук, бездакорнае выкананне, пісьменную падачу»''<ref name="досыць">{{Cite web|url=http://budzma.by/column/muzahliad/hair-peace-salon-gentleman-internet-reliz-2012.html|title=Hair Peace Salon — Gentleman, інтэрнэт-рэліз, 2012|last=Будкін|first=Сяргей|date=2012-05-02|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|trans-title=Hair Peace Salon – Gentleman, internet release, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322183804/http://budzma.by/column/muzahliad/hair-peace-salon-gentleman-internet-reliz-2012.html|archive-date=2019-03-22|url-status=live|access-date=2019-03-22|author-link=Сяргей Будкін}}</ref>'', «„[[Rolz'n'Rulz|Rolz’n’Rulz]]“ чапляе»''<ref name="experty.by" />'', «гэты калектыў і знаходзіцца якраз ці не за ўсіх бліжэй да стандартнай еўрапейскай традыцыі сумяшчэння рокавага інструментарыя з дастаткова папсовай мелодыкай»''<ref name="experty.by" /><ref name="ej.by Gentleman">{{Cite web|url=https://ej.by/music/albums/gentleman.html|title=Gentleman|last=Подберезский|author-link=Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|first=Дмитрий|year=2012|publisher=ej.by|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065142/https://ej.by/music/albums/gentleman.html|archive-date=2019-03-11|url-status=live|access-date=2018-12-09}}</ref>, ''«меладычныя і меланхалічныя песні, прыгожыя гітары і распазнавальны высокі вакал Алега Вяля»''<ref name="experty.by" />, ''«зачараванне „HPS“ не толькі ў стылістычнай вытрыманасці, не толькі ў бездакорна якаснай аранжыровачнай і кампазітарскай працы, але і ў безумоўнай арганічнасці»''<ref name="nneformat">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310065924/http://www.nneformat.ru/reviews/?id=7303|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.nneformat.ru/reviews/?id=7303|title="Ситка Пит 2012-05" (KARAKUL, Anvil Smith, HAIR PEACE SALON, LOWRIDERZ, Organoid, Starpilot и др.)|publisher=nneformat.ru|access-date=2018-12-25|trans-title="Sitka Pete 2012-05" (KARAKUL, Anvil Smith, HAIR PEACE SALON, LOWRIDERZ, Organoid, Starpilot, etc.)|last=Хагнир}}</ref>'', «[[Паліфонія|шматгалоссе]], што часам прымушае ўспомніць [[The Beatles|ліверпульскую чацвёрку]], надае гучанню паветранасць і адчуванне буйнога мазка»''<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310070145/http://www.experty.by/content/vneshtatnyi-ekspert-mkolesnikova-hair-peace-salon-gentleman|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/vneshtatnyi-ekspert-mkolesnikova-hair-peace-salon-gentleman|title=Внештатный эксперт М.Колесникова: Hair Peace Salon "Gentleman"|last=Колесникова|first=Маша|date=2012-06-28|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-12|language=be}}</ref>. У той жа час аглядальнікі пакрытыкавалі калектыў за адсутнасць яркасці і арыгінальнасці, таму што запіс чуўся, як звычайны альбом брытанскай хвалі, ды за бруднаватае гаражнае гучанне<ref name="experty.by" /><ref name="Мараў" />. ''«Вельмі слаўная праца, дзе адчуваецца індывідуальнасць»'', як было адзначана ў аглядзе года «[[Тузін Гітоў]]»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310070424/http://mpby.ru/news-3813.htm|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-3813.htm|title=А хто там ідзе? Вынікі 2012 году|date=2012-12-29|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Who goes there? Results of 2012}}</ref>, была абрана ў некалькі топаў беларускіх альбомаў, выпушчаных у той час<ref>{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-3603.htm|title=ТОП-5 беларускай музыкі гэтай вясны|date=2012-06-02|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Top 5 of Belarusian music of this spring|archive-date=2018-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230751/http://mpby.ru/news-3603.htm}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310072458/http://www.experty.by/content/luchshie-albomy-2012-top-10-za-pervoe-polugodie-audio|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/luchshie-albomy-2012-top-10-za-pervoe-polugodie-audio|trans-title=Best albums of 2012: top 10 for the first half of the year (+audio)|title=Лучшие альбомы 2012: топ-10 за первое полугодие (+аудио)|date=2012-10-08|work=[[experty.by]]|access-date=12 November 2018|language=ru}}</ref><ref name="Филимонов">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310072705/http://www.experty.by/content/aleksandr-filimonov-rossiya-lichnyi-top-10-belorusskikh-albomov-za-2012-god|archive-date=2019-03-10|url-status=live|publisher=[[Experty.by]]|url=http://www.experty.by/content/aleksandr-filimonov-rossiya-lichnyi-top-10-belorusskikh-albomov-za-2012-god|trans-title=Alexander Filimonov (Russia): personal top 10 Belarusian albums for 2012|title=Александр Филимонов (Россия): личный топ-10 белорусских альбомов за 2012 год|last=Филимонов|first=Александр|date=2013-04-09|access-date=2018-11-11|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310073042/http://www.experty.by/content/syargei-budk-n-asab-sty-top-10-belarusk-kh-alboma-za-2012-god-dye|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/syargei-budk-n-asab-sty-top-10-belarusk-kh-alboma-za-2012-god-dye|date=2013-04-11|author-link=Сяргей Будкін|first=Сяргей|last=Будкін|title=Сяргей Будкін: асабісты топ-10 беларускіх альбомаў за 2012 год (+аўдыё)|work=[[experty.by]]|trans-title=Sergey Budkin: personal top-10 Belarusian albums in 2012 (+audio)|access-date=2017-06-17|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310081456/http://www.experty.by/content/masha-kalesn-kava-asab-sty-top-10-belarusk-kh-alboma-za-2012-god-dye|archive-date=2019-03-10|url-status=live|date=2013-04-24|url=http://www.experty.by/content/masha-kalesn-kava-asab-sty-top-10-belarusk-kh-alboma-za-2012-god-dye|trans-title=Masha Kalesnikava: personal top-10 Belarusian albums in 2012 (+audio)|title=Маша Калеснікава: асабісты топ-10 беларускіх альбомаў за 2012 год (+аўдыё)|work=[[experty.by]]|access-date=2017-06-17|language=ru}}</ref><ref name="Новые герои звукозаписи" />, а яе першы трэк «Borderline» быў выбраны ў топ лепшых сучасных [[Беларусь|беларускіх]] песень партала «{{нп3|Lenta.ru|Lenta.ru|ru|Lenta.ru}}»<ref name="гітарысты">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310082057/https://lenta.ru/articles/2013/04/10/blrs/|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=https://lenta.ru/articles/2013/04/10/blrs/|title=Заводы стаяць, адны гітарысты ў краіне|access-date=2018-12-20|date=2013-04-10|last=Филимонов|first=Александр|language=ru, be|trans-title=Factories are stopped, there are only guitarists in the country|publisher={{нп3|Lenta.ru|Lenta.ru|ru|Lenta.ru}}}}</ref>. Пасля выпуску альбома была зроблена замена ў гурце: новы [[Барабан|бубнач]] Аляксандр Сцяпановіч быў знойдзены ў пачатку жніўня замест Уладзіміра Агаяна, які пакінуў склад<ref name="babruisk 2012">{{Cite web|url=http://www.babruisk.by/rus/новости/культура/4236/|title=Hair Peace Salon выступили в Бобруйске (фото, видео)|last=С.|first=А.|last2=Лацінскі|first2=Сяржук|coauthors=Лацінскі, Сяржук|date=2012-11-27|publisher=babruisk.by|language=be|trans-title=Hair Peace Salon performed in Bobruisk (photo, video)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922040739/http://www.babruisk.by/rus/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/4236/|archive-date=22 верасня 2013|access-date=2018-12-12|url-status=dead}}</ref>. У сувязі з пошукамі барабаншчыка буйное шоу да выхаду плыты «[[Gentleman (альбом)|Gentleman]]» было адкладзена да [[11 кастрычніка]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года<ref>{{Cite web|last=Borodatos|first=Vitaly|title=В Репаблик джентлемены Hair Peace Salon наденут штаны|date=2012-10-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=zB6Qhjc4IUg&t=21s&list=PLH7ZS7OR9oMT1zliKKAyrvVSs_YubMXd5&index=23|work=[[Мінская вобласць|Минская волна]]|trans-title=The gentlemen of Hair Peace Salon are going to wear pants in the RE:PUBLIC|publisher=[[YouTube]]|language=ru|access-date=2018-12-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ultra-music.com/news/10123|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310082405/http://ultra-music.com/news/10123|archive-date=2019-03-10|url-status=live|title=Hair Peace Salon презентует альбом, выпущенный полгода назад|date=2012-10-01|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon presents the album released a half of the year ago|access-date=2018-11-21}}</ref>. У гэты дзень «Hair Peace Salon» адыграў сольны канцэрт на адной з самых папулярных пляцовак [[Мінск]]а, у клубе «[[RE:PUBLIC]]»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310083501/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-use-narmalna-yak-zvychaina-na-chatsverachku-fota|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-use-narmalna-yak-zvychaina-na-chatsverachku-fota|title=Hair Peace Salon: "Усё нармальна. Як звычайна. На чацвёрачку" (+фота)|last=Калеснікава|first=Маша|date=2012-10-12|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-12|language=be|trans-title=Hair Peace Salon, "Everything is normal, as usual, at the score of B" (+photos)}}</ref>. Падчас яго гурт выканаў песні з альбома, творы мінулых гадоў і некалькі [[Кавер-версія|кавер-версій]] сваіх жа песень на беларускай мове, а таксама прэзентаваў цалкам новы спеў-дуэт з Ірэнай Катвіцкай, [[вакаліст]]кай [[Народная музыка|этнічных]] [[джаз]]авых калектываў «[[Akana-NHS]]» і «[[Kazalpin]]» — «Гарэла Сасна», праца над запісам якога распачалася яшчэ ў [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] годзе<ref name="Ne brit rock" /><ref name="chacvyorachku">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310082842/http://budzma.org/news/hair-peace-salon-usyo-narmalna-yak-zvychajna-na-chacvyorachku.html|archive-date=2019-03-10|url-status=live|last2=Ждановіч|first2=Аляксандр|coauthors=Ждановіч, Аляксандр|url=http://budzma.org/news/hair-peace-salon-usyo-narmalna-yak-zvychajna-na-chacvyorachku.html|title=Hair Peace Salon: "Усё нармальна. Як звычайна. На чацвёрачку" (фотарэпартаж)|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|access-date=2018-12-26|date=2012-10-12|last=Калеснікава|first=Маша|language=be}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.akana-nhs.com:80/|title=Hair Peace Salon & Akana|date=2010-02-22|publisher=[[Akana-NHS]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920001753/http://www.akana-nhs.com/|archive-date=20 верасня 2012|access-date=2018-11-21|url-status=dead}}</ref>. === Распад (2013) === У наступныя паўгады альбом быў падтрыманы шэрагам дадатковых шоу як у акустычным<ref name="babruisk 2012" /><ref name="Вытанчаная">{{Cite web|last2=Ждановіч|first2=Аляксандр|coauthors=Ждановіч, Аляксандр|last=Будкін|first=Сяргей|author-link=Сяргей Будкін|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310083946/http://budzma.by/news/vytanchanaya-akustyka-ad-hair-peace-salon-fotarepartazh.html|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://budzma.by/news/vytanchanaya-akustyka-ad-hair-peace-salon-fotarepartazh.html|title=Вытанчаная акустыка ад Hair Peace Salon (фотарэпартаж)|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|date=2013-01-21|access-date=2018-10-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://p-guk.org:80/interview/skolko-uchastnikov-hair-peace-salon-nuzhno-chtoby-vzyat-intervyu.html|title=Сколько участников Hair Peace Salon нужно, чтобы взять интервью|date=2013-01-21|publisher=Памяркоўны Гук|language=ru|trans-title=How many Hair Peace Salon members need to get an interview|archive-url=https://web.archive.org/web/20130409023056/http://p-guk.org/tag/hair-peace-salon.html|archive-date=9 красавіка 2013|access-date=2018-11-27|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310085442/https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-prapanuyuc-staromu-vuhu-novae-guchanne-127747|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-prapanuyuc-staromu-vuhu-novae-guchanne-127747|title=Hair Peace Salon прапануюць старому вуху новае гучанне|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|access-date=2018-12-26|last=Калеснікава|first=Маша|trans-title=Hair Peace Salon offers new sound to the old ear}}</ref>, так і ў рокавым фарматах<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124003718/http://ultra-music.com/afisha/10899|archive-date=2018-11-24|url-status=live|url=http://ultra-music.com/afisha/10899|title=Анонсы недели: Brazzaville, AS/DS, [AMATORY], Akute, "Кассиопея"|last=Радионов|first=Вячеслав|date=2012-12-10|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Announcements of the week: Brazzaville, AS/DS, [AMATORY], Akute, «Кассиопея»|access-date=2018-11-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://p-guk.org/reports/kontsert-hair-peace-salon-i-clover-club.html|title=Концерт Hair Peace Salon и Clover Club|date=2013-04-03|access-date=2018-11-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406015442/http://p-guk.org/reports/kontsert-hair-peace-salon-i-clover-club.html|archive-date=2013-04-06|publisher=Памяркоўны Гук|first1=Татьяна|last1=Бобер|coauthors=Шиманская, Алина|language=ru|trans-title=Concert of Hair Peace Salon and Clover Club}}</ref><ref name="ССК-2">{{Cite web|url=https://kurjer.info/2013/04/24/na-prezentacii-ssk-2-peli-pro-raj-pooshhryali-gostej-goroda-i-delali-vsyo-naoborot/|title=На презентации «ССК-2» пели про рай, поощряли гостей города и делали всё наоборот|last=Зингер|first=Ольга|date=2013-04-24|publisher=[[Інфа-Кур’ер]]|language=ru|trans-title=At the presentation of the “SSK-2”, they sang about paradise, encouraged guests of the city and did the opposite|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410050807/https://kurjer.info/2013/04/24/na-prezentacii-ssk-2-peli-pro-raj-pooshhryali-gostej-goroda-i-delali-vsyo-naoborot/|archive-date=2019-04-10|url-status=live|access-date=2019-04-10}}</ref>. На сваім трэцім выступленні на штогадовай імпрэзе «Акустыка вясны», якое адбылося ў сакавіку 2013 года, гурт даў паслухаць са сцэны свой свежы матэрыял, які пазней будзе афіцыйна выдадзены ўжо іншым калектывам Алега Вяля «[[Bristeil]]» на сінгле «[[Cyruĺnia Svietu]]»: новую песню на [[Беларуская мова|беларускай мове]] «Nieba Abraz» і хіт [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] [[Спявак|спявачкі]] [[Лана Дэль Рэй|Ланы Дэль Рэй]] «{{нп3|Video Games|Video Games|ru|Video Games (песня)}}», які будзе пераспяваны па-беларуску і стане яго адзінай такой [[кавер-версія]]й<ref name="куда">{{Cite web|url=http://p-guk.org:80/reports/akustika-vesny-kuda-katitsya-festival-fotootchet.html|title=Акустика весны: куда катится фестиваль? (фотоотчет)|last=Кедо|first=Евгений|date=2013-03-05|publisher=Памяркоўны Гук|language=ru|trans-title=Acoustics of Spring: Where is the festival heading? (photo report)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130409023056/http://p-guk.org/tag/hair-peace-salon.html|archive-date=9 красавіка 2013|access-date=2018-11-27|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126011255/https://euroradio.fm/ru/report/akustika-vesny-drugie-intonacii-dlya-obshcheniya-s-molodezhyu-slushat|archive-date=2018-11-26|url-status=live|url=https://euroradio.fm/ru/report/akustika-vesny-drugie-intonacii-dlya-obshcheniya-s-molodezhyu-slushat|title="Акустика весны": другие интонации для общения с молодежью (слушать)|last=Колесникова|first=Маша|date=2013-03-05|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title="Acoustics of Spring": other intonations for communication with young people (listen)|access-date=2018-11-28}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105132116/https://euroradio.fm/report/akustyka-vyasny-inshyya-intanacyi-dlya-razmovy-z-moladdzyu-sluhac|archive-date=2019-01-05|url=https://euroradio.fm/report/akustyka-vyasny-inshyya-intanacyi-dlya-razmovy-z-moladdzyu-sluhac|title="Акустыка вясны": іншыя інтанацыі для размовы з моладдзю (слухаць)|last=Калеснікава|first=Маша|date=2013-03-05|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|trans-title="Acoustics of Spring": other intonations for communication with young people (listen)|url-status=live|access-date=2019-01-05}}</ref>. Гурт атрымлівае намінацыю ў катэгорыі «Дэбют года» на музычнай прэміі «[[Rock Profi]]» за альбом «[[Gentleman (альбом)|Gentleman]]»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310130720/https://naviny.by/rubrics/culture/2013/04/17/ic_articles_117_181497|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2013/04/17/ic_articles_117_181497|title=Первую профессиональную музпремию получили Akute и «Ляписы»|last=Поплавская|first=Ася|date=2013-04-17|work=[[БелаПАН|naviny.by]]|access-date=2018-11-12}}</ref>. Апошняе на той момант шоу на радзіме было адыграна [[19 мая]] [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года, калі музыканты далі сумесны канцэрт з «[[Open Space]]» у мінскім рок-клубе «TNT»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713205429/http://www.osband.com/concerts/tnt-minsk/|archive-date=2018-07-13|url-status=dead|url=http://www.osband.com/concerts/tnt-minsk/|title=TNT Rock Club, Минск|publisher=[[Open Space]]|access-date=2018-11-23|date=2013-04-30|language=ru}}</ref>. У пачатку лета яны былі згаданы сярод канкурсантаў за права зграць на «[[Басовішча]]-2013», але не былі адабраны<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310131808/http://ultra-music.com/news/13414|archive-date=2019-03-10|url-status=live|publisher=[[Ultra-music.com]]|url=http://ultra-music.com/news/13414|title=Фестываль «Басовішча-2013» назваў імёны канкурсантаў|last=Радионов|first=Вячеслав|date=2013-06-04|language=be|trans-title=Festival "Basovišča'13" nominated names of contestants|access-date=2018-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news6134.html|title=У конкурсе Басовішча сёлета спаборнічаюць 28 гуртоў|last=Канапкін|first=Ягор|date=2013-06-04|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]] |language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031234148/http://generation.by/news6134.html|archive-date=2013-10-31|url-status=live|access-date=2019-02-22}}</ref>. Тым не менш, у канцы жніўня яны разам з гуртамі «[[The Toobes]]» і «[[Dzieciuki]]» ўсё ж такі былі запрошаны прадставіць [[Беларусь]] у [[Польшча|Польшчы]] на фестывалі «Cieszanów Rock Festiwal 2013»<ref name="advises2">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310132620/https://euroradio.fm/dze-patusic-na-vyhadnyh-9-11-zhniunya-raic-kanstancin-karman|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=https://euroradio.fm/dze-patusic-na-vyhadnyh-9-11-zhniunya-raic-kanstancin-karman|title=Дзе патусіць на выхадных 9-11 жніўня, раіць Канстанцін Карман|last=Калеснікава|first=Маша|date=2013-08-08|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title=Konstantin Karman advises on where to hang out on the weekend of August 9–11|access-date=2018-11-25}}</ref><ref name="advises">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310132148/https://euroradio.fm/ru/gde-potusit-na-vyhodnyh-9-11-avgusta-sovetuet-konstantin-karman|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=https://euroradio.fm/ru/gde-potusit-na-vyhodnyh-9-11-avgusta-sovetuet-konstantin-karman|title=Где потусить на выходных 9-11 августа, советует Константин Карман|last=Колесникова|first=Маша|date=2013-08-08|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title=Konstantin Karman advises on where to hang out on the weekend of August 9–11|access-date=2018-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125115536/https://www.dziennikwschodni.pl/co-gdzie-kiedy/festiwale/cieszanow-rock-festiwal-2013-program,n,1000012601.html|archive-date=2018-11-25|url-status=live|url=https://www.dziennikwschodni.pl/co-gdzie-kiedy/festiwale/cieszanow-rock-festiwal-2013-program,n,1000012601.html|title=Cieszanów Rock Festiwal 2013 (program)|date=2013-08-21|work={{нп3|Dziennik Wschodni|Dziennik Wschodni|pl|Dziennik Wschodni}}|access-date=2018-11-25|language=pl|trans-title=Cieszanów Rock Festiwal 2013 (program)}}</ref>. Атрымаўшы некаторы досвед ігры дуэтам «VS ½ HPS» вясной 2013 года<ref name="VS ½ HPS">{{Cite web|url=http://p-guk.org:80/reports/tribyut-coldplay-proshel-v-ramkakh-proekta-britanika.html|title=Трибьют Coldplay прошел в рамках проекта Британика|last=Шиманская|first=Алина|date=2013-03-26|publisher=Памяркоўны Гук|language=ru|trans-title=Coldplay tribute was held in the framework of the Britanica project|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329045852/http://p-guk.org/reports/tribyut-coldplay-proshel-v-ramkakh-proekta-britanika.html|archive-date=29 сакавіка 2013|access-date=2018-11-27|url-status=dead}}</ref>, Алег Вяль і Аляксандр Сцепановіч разам з двума іншымі музыкантамі ў выніку бяздзейнасці «Hair Peace Salon» восенню стварылі новы [[Беларуская мова|беларускамоўны]] рок-гурт «[[Bristeil]]»<ref name="Expert2»">{{cite web|url=http://www.experty.by/content/gurt-bristol-vyda-debyutny-ep-slukhats|title=Гурт Bristol выдаў дэбютны EP (+слухаць)|last=Маліноўскі|first=Ілля|date=2014-05-29|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103184614/http://www.experty.by/content/gurt-bristol-vyda-debyutny-ep-slukhats|archive-date=2019-01-03|url-status=live|publisher=[[experty.by]]|language=be|trans-title=The Bristeil band released the debut EP (+listen)}}</ref><ref name="Tuzin3">{{cite web|url=http://tuzinfm.by/zhamerun/907/bristol-pieraspiavau-haire-peace-salon-i-lanu-del-rej-pa-bielarusku.html|title=Bristol перасьпяваў Hair Peace Salon i Лану Дэль Рэй па-беларуску (аўдыё)|publisher=[[Тузін Гітоў]]|date=2014-05-30|access-date=2019-01-03|language=be|trans-title=Bristol re-sung Hair Peace Salon and Lana Del Rey in Belarusian (audio)|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111214558/http://tuzin.fm/zhamerun/907/bristol-pieraspiavau-haire-peace-salon-i-lanu-del-rej-pa-bielarusku.html|archive-date=11 студзеня 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Expert">{{cite web|url=http://www.experty.by/node/2345|title=Лідар Hair Peace Salon прэзентуе новы гурт (+слухаць)|last=Калеснікава|first=Маша|date=2013-12-03|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102175432/http://www.experty.by/content/l-dar-hair-peace-salon-prezentue-novy-gurt-slukhats|archive-date=2019-01-02|url-status=live|publisher=[[experty.by]]|language=be|trans-title=The leader of Hair Peace Salon presents his new band (+listen)}}</ref>. Гурт «Hair Peace Salon» ніколі не заяўляў пра свой распад, але з [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года калектыў не выпускаў новых песень у свет. [[Сяргей Будкін]], аўтар «[[Будзьма беларусамі!]]» і рэдактар «[[Тузін Гітоў]]», у 2014 годзе паспачуваў гурту, музыкі якога пасля прэзентацыі альбома ''«апынуліся ў няпэўным стане»,'' бо ён ''«меў усё, акрамя хіба што шанцавання»''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://budzma.by/news/unutry-alyeha-vyalya.html|title=Унутры Алега Вяля|last=Будкін|first=Сяргей|author-link=Сяргей Будкін|date=2014-06-12|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302071800/https://budzma.by/news/unutry-alyeha-vyalya.html|archive-date=2 сакавіка 2020|access-date=2020-03-02|url-status=live}}</ref><ref name="TuzinReview">{{cite web|author-link=Сяргей Будкін|url=http://tuzinfm.by/reviews/1220/unutry-aleha-viala.html|title=Унутры Алега Вяля|last=Будкін|first=Сяргей|date=2014-09-12|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202112703/http://tuzinfm.by/reviews/1220/unutry-aleha-viala.html|archive-date=2018-12-02|url-status=live|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|trans-title=Inside of Aleh Vial}}</ref>. [[Алег Клімаў]], карэспандэнт газеты «[[Культура (газета)|Культура]]», рэфлектаваў наконт заняпаду гурта: ''«шчыра шкада папярэдніх каманд Алега, што згінулі заўчасна»'', у 2017 годзе, выказваючы думку, што Алег Вяль не дацярпеў да таго моманту, каб яго дзецішча ''«трывала ўмацавалася на клубнай канцэртнай сцэне»''<ref>{{Cite journal|last=Клімаў|author-link=Алег Клімаў|first=Алег|date=2017-11-11|title=Аўдыя & Відэа|url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14706&mode=print|journal=[[Культура (газета)|Культура]]|language=be|issue=45 (1328)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211065516/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14706&mode=print|archive-date=11 лютага 2020|access-date=2020-02-11|url-status=live}}</ref>. == Стыль == Музыканты «Hair Peace Salon», што пачыналі на рубяжы тысячагоддзяў у якасці гурту [[альтэрнатыўны рок|альтэрнатыўнага рока]], праз перыяд [[інды-рок]]-, брыт-рок- і [[брыт-поп]]-рэпертуару [[2000-я|2000-х]], у [[2010-я]] сталі найбольш вядомыя як выканаўцы [[Англійская мова|англамоўнага]] [[паўэр-поп]]а<ref name="cheelzzzUM">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309142756/http://ultra-music.com/news/1987|archive-date=2019-03-09|url=http://ultra-music.com/news/1987|title=home-fest «cheelzzz!»: вечер для ценителей харизматичной и профес­сиональной музыки|date=2010-03-31|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=home-fest "cheelzzz{{!}}": an evening for lovers of charismatic and professional music|url-status=live|access-date=2018-11-22}}</ref><ref name="Indra">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310170844/http://mpby.ru/news-2539.htm|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2539.htm|title=Graffiti Open Music Fest: Indra супраць «Жнюв»|last=ТГ|date=2010-04-27|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Graffiti Open Music Fest: Indra against "Zhnyuv»}}</ref>. Спевы «Hair Peace Salon», як уважаюць музычныя крытыкі, у асноўным напоўнены сумнымі і трагічнымі матывамі<ref name="cheelzzzUM" />, але ні адзін з іх твораў не выбіваецца за рамкі брытанскага рока<ref name="ИДИнаРОК-1" />. Музыка гурта выклікае эмоцыі суму, суперажывання, так што праца артыстаў падыходзіць пад вызначэнне брыт-рока, дзе часта прысутнічае дэпрэсіўны настрой<ref name="Iris holiday" /><ref name="British Lovers 2 HPS OS" />. ''«Нячаста можна ўбачыць, як „Hair Peace Salon“ строіць кепікі, а яшчэ радзей — як народ пад іх трагічную музыку адрываецца»'', — сведчыла Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская, канцэртны аглядальнік «[[LiveSound.by]]», ў 2007 годзе<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by/articles/neafishiruemyy-koncert-v-katakombah|title=Неафишируемый концерт в «Катакомбах»|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|date=2007-04-02|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106070532/http://www.livesound.by/articles/neafishiruemyy-koncert-v-katakombah|archive-date=2007-11-06|access-date=2019-10-26}}</ref>. Тым не менш, пасля выхаду альбома «[[Gentleman (альбом)|Gentleman]]» у 2012 годзе [[Алег Клімаў]] як калумніст «[[СБ. Беларусь сегодня]]» канстатаваў, што ''«гурт, які спачатку выконваў сумненькі інды-рок, дадаў агрэсіўнасці, нервовасці ў кампазіцыі, і зараз пад іх можна не толькі пазяхаць, але і адрывацца на танцполе»''<ref name="Новые герои звукозаписи">{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/novye-geroi-zvukozapisi.html|author-link=Алег Клімаў|title=Новые герои звукозаписи|last=Климов|first=Олег|date=2012-08-01|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609174211/https://www.sb.by/articles/novye-geroi-zvukozapisi.html|archive-date=9 чэрвеня 2019|access-date=2020-02-02|url-status=live}}</ref>. [[Вольга Эдуардаўна Самусік|Вольга Самусік]], супрацоўніца «[[Музыкальная газета|Музыкальнай газеты]]», апавядала на старонках выдання пра выступленне гурта на «[[Басовішча|Басовішчы]]-2005», ладна ацаніўшы яго ''«прыгожы брыт-рок»'': ''«Адчувальная прэтэнзія на заходнее гучанне. Граюць хлопцы проста ачмурэць. „Басовішча“ — гэта ўжо не іх узровень. Не разумеем, навошта яны марнуюць тут свой музычны час, ім трэба пакараць еўрапейскія вышыні… „Hair Peace Salon“ — добры гурт, асабліва для тых, хто з’яўляецца сапраўдным брыт-рокерам-поперам»''<ref name="Басовище-2005">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by:80/mg/2005/29/mg52907.html|title=«Басовище-2005» Как Оно Было…|language=ru|trans-title=Basovišča-2005 How It Was...|access-date=2018-12-04|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=29|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20070829025352/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/29/mg52907.html|archive-date=29 жніўня 2007|url-status=live|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік}}</ref>. Па выніках вераснёвага канцэрта ў 2006 годзе аглядальнік «Музыкальнай газеты» Слэп пісаў: ''«Склалася ўражанне, што гэтай музыцы ўжо цесна ў маленькім клубным памяшканні. Па напале эмоцый, якасці матэрыялу ды яго выканання было відавочна, што хлопцам ужо час выходзіць на вялікія пляцоўкі да вялікай аўдыторыі»''<ref name="АЎСЯНКА">{{Cite journal|url=https://nestor.minsk.by/mg/bonus/2006/10/0401.html|title=“АЎСЯНКА, СЭР!”|language=be|trans-title=Oatmeal, sir!|access-date=2018-12-03|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=10|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301070400/http://www.nestor.minsk.by/mg/bonus/2006/10/0401.html|archive-date=2019-03-01|url-status=live|last=Слэп}}</ref>. У справаздачы з невялікага клубнага канцэрта ад прома-групы «[[LiveSound.by]]» у пачатку красавіка 2008 года Дар’я ''«misty»'' Іванкова апавядала пра душэўна блізкіх да суайчыннікаў хлопцаў, якія ''«сталі зусім еўрапейскімі»'' і якія нават для вузкага кола людзей гралі, як ''«быццам для стадыёна»''<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/news/692|title=СТАТЬИ: Совсем не злые мысли|last=Иванкова|first=Дарья “misty”|date=2008-04-08|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20080412184739/http://livesound.by/news/692|archive-date=12 красавіка 2008|access-date=2019-11-22|url-status=dead}}</ref>. На наступны год Андрэй Чарніцкі, заснавальнік «LiveSound.by», у артыкуле пра студзеньскі трыб'''’'''ют «[[U2]]» залічыў брыт-рок калектыў у шэраг гуртоў, якія ''«заслужана занялі сваё месца ў'' ''[[Мінск|сталічным]] [[мэйнстрым]]е»''<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/articles/daddy_shaker_irish_boys|title=Ирландские мальчики папочки Шейкера|last=Черницкий|first=Андрей|last2=Тарналицкий|first2=Максим|year=2009|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207162639/http://livesound.by/articles/daddy_shaker_irish_boys|archive-date=2009-02-07|access-date=2020-01-15|coauthors=Тарналицкий, Максим}}</ref>, а [[Сяргей Будкін|Сяргей ''«SB»'' Будкін]] у 2010 годзе згадаў гурт сярод ''«моцных сераднякоў [[Беларускі рок|беларускага рока]]»''<ref>{{Cite web|url=http://music.fromby.net/article/2141/|title=Termin X: паўстаньне зь мёртвых|last=Будкін “SB”|first=Сяргей|date=2010-05-10|author-link=Сяргей Будкін|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628142356/http://music.fromby.net/article/2141/|archive-date=28 чэрвеня 2011|access-date=2020-03-14|url-status=dead}}</ref>. Пасля наведання аднаго з сумесных канцэртаў беларускіх брыт-рокераў восенню 2007 года Кацярына ''«Fobia_L»'' Асіпчык з «LiveSound.by» станоўча ахарактарызавала якасць гуку і своеасаблівасць стылю ''«англійскіх спадароў»'', як назвала гурт Маша ''«СкаZка»'' Сказка адтуль жа<ref name="Battle of the Bands LiveSound" />, і выказала рэспект артыстам за знешні выгляд і музыку, адпаведныя брытанскай хвалі<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/news/333|title=Contr-US-тный Brit Rock|last=Осипчик|first=Екатерина “Fobia_L”|last2=Черницкий|first2=Андрей “duckling”|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071111120249/http://livesound.by/news/333|archive-date=2007-11-11|access-date=2019-10-25|coauthors=Черницкий, Андрей “duckling”}}</ref>. Пасля праслухоўвання ''«сапраўднай брыт-поп»'' праграмы «Hair Peace Salon» на канцэрце ў [[Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Ліцэі БДУ]] ў лістападзе 2007 года ў карэспандэнта «LiveSound.by» Вікі ''«Кактус»'' Нарко стварылася ўражанне, што выступаў «''не беларускі гурт, а [[Вялікабрытанія|вялікабрытанскія]] музыкі вельмі добрага ўзроўню»''<ref name="Л БДУ">{{Cite web|coauthors=Демидович, Катя “Gothica”; Черницкий, Андрей “duckling”|url=http://livesound.by/articles/lyceum_rock|title=Life Is Rock – рок концерт в лицее БГУ|last=Норко|first=Вика “Кактус”|last2=Gothica|first2=Катя “Gothica”|last3=Черницкий|first3=Андрей “duckling”|date=2007-11-28|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201002200/http://www.livesound.by/news/377|archive-date=2007-12-01|access-date=2019-10-29}}</ref>. Спявак [[Дзмітрый Аляксандравіч Калдун|Дзмітрый Калдун]] як эксперт партала «[[Тузін Гітоў]]» на прыкладзе [[Кавер-версія|кавера]] «Студзень» вылучаў амерыканскую мелодыку і якасць гуку гурта<ref name="Калдуна">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304064946/http://mpby.ru/news-2318.htm|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2318.htm|title=Фаварыты Дзьмітрыя Калдуна на ТГ: Дземідовіч, «Існасць» і Hair Peace Salon|date=2009-10-24|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=Dmitry Koldun's favorites at TG: Demidovich, «Існасць», and Hair Peace Salon|last=Калдун|first=Дзьмітры|access-date=2018-12-19|work=[[Тузін Гітоў]]|author-link=Дзмітрый Аляксандравіч Калдун}}</ref>. Вольга Зінгер са [[слуцк]]ай газеты «[[Інфа-Кур’ер|Iнфа-Кур’ер]]» у сваім рэпартажы з выступлення «Hair Peace Salon» у 2013 годзе засведчыла, што выкананая ім праграма дазваляе прыняць думку музычных крытыкаў наконт самага брытанскага гурта Беларусі, адзначыўшы яго ''«відавочна высокі ўзровень»''<ref name="ССК-2" />. У рэцэнзіі на сінгл [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] года «[[Hover]]» Алег ''«О’К»'' Клімаў з «Музыкальнай газеты» апісваў музыку «Hair Peace Salon» як ''«гітарны рок на [[Англійская мова|англійскай мове]], багаты па думцы, эфектны, які адсылае цябе да [[Прагрэсіўны рок|прог-музыкі]] (гэта як калі б брыт-рокеры ўскладніліся з нейкага ражна)… выдатны вакал. З аранжыровачнымі эмоцыямі, як і „ўхвалена“ ў такога роду музыцы, — бедна»''<ref name="Hair Peace Salon CD 2005">{{Cite journal|author-link=Алег Клімаў|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/21/mg52102.html|title=Hair Peace Salon Hair Peace Salon|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon Hair Peace Salon|access-date=2018-12-04|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=21|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306093849/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/21/mg52102.html|archive-date=2016-03-06|url-status=live|last=Климов|first=Олег “О’К”}}</ref>. У цэлым гучанне калектыву параўноўваецца з творчасцю «Jitters», гурта брытанскага рока, усе ўдзельнікі якога падзялялі гэтую стылістычную блізкасць<ref name="MG">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/15/mg51515.html|title=Jitters И Их Британский Рок-Н-Ролл|language=ru|trans-title=Jitters And Their British Rock’n'Roll|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203152052/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/15/mg51515.html|archive-date=2018-12-03|access-date=2018-11-18|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=15|year=2005|url-status=live|first=Ольга|last=Самусик|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік}}</ref>; як адзначаў сам галоўны рэдактар газеты пасля праслухоўвання прома-дыскаў [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] года абодвух, ''«Пра „[[Jitters]]“ можна напісаць усё тое, што напісана пра „HPS“. Можа, „жітэрсы“ крыху больш рэзкія. А палова складу „Jitters“ і зусім грае ў „Hair Peace Salon“… ці наадварот»''<ref name="Jitters CD 2005">{{Cite journal|author-link=Алег Клімаў|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/21/mg52101.html|title=Jitters Jitters|language=ru|trans-title=Jitters Jitters|access-date=2018-12-04|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=21|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306123632/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/21/mg52101.html|archive-date=2016-03-06|url-status=live|last=Климов|first=Олег “О’К”}}</ref>. ''«Далей „Jitters“ — амаль нічога не змянілася — ратацыя „Hair Peace Salon“ на 50 %»'', — адзначыў галоўны рэдактар сайта «tvordom.com» Янка Бусел па выніках годных і роўных выступленняў абодвух гуртоў запар у рамках вечарыны брытанскага року ў сакавіку 2005 года і дадаў, што вакал «Hair Peace Salon» ''«бясспрэчна захапляе»''<ref>{{Cite web|last=Бусел|first=Янка|date=2005-03-28|title=Вечерние настроения на Britrock Party|url=http://www.tvordom.com/obzor.php?work=900|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050418064424/http://www.tvordom.com/obzor.php?work=900|archive-date=2005-04-18|access-date=2020-08-24|publisher=tvordom.com|language=ru}}</ref>. СЛЭП як канцэртны аглядальнік музычнага партала «[[Xlam.by]]» паўтарыў думку абадвух, бо ''«ад перамены месцаў складнікаў сума не змяняецца»''<ref>{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=59|title=British wave lovers gig, клюб "Арена"|last=СЛЭП|date=2006-10-15|publisher=[[Xlam.by]]|language=be|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425095953/http://xlam.by/articles.php?id=59|archive-date=2017-04-25|access-date=2019-12-15|trans-title=British wave lovers gig, the club «The Arena»}}</ref>. ''«Цудоўна згуртаваным блокам выглядалі і слухаліся „Hair Peace Salon“ і „Jitters“»'', — пісала W. для «Музыкальнай газеты» ў справаздачы з вясновага трыб’юта «[[Depeche Mode]]» у 2006 годзе, вылучыўшы ''«якасны брыт-рок»'', але і заўважыўшы, што ''«агульнанароднае прызнанне наўрад ці здарыцца»'', бо [[менталітэт]] іх суайчыннікаў ''«не пад тое заточаны»''<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/04/1320.html|title=Трибьют Depeche Mode плюс дебют|last=W.|date=2006-04-13|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218192441/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/04/1320.html|archive-date=2020-02-18|access-date=2020-02-18}}</ref>, што адлюстравала і падобную выснову журналіста «[[Белорусская деловая газета|Белорусской деловой газеты]]» Паўла Свярдлова<ref name="Замировская Иващенко" />. Як паведамляла Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская праз «LiveSound.by» ды «Музыкальную газету», са з’яўленнем у [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] годзе за [[сінтэзатар]]ам Канстанціна Кармана гурт стаў граць па-новаму, дзесьці можна было правесці паралель з гуртом «[[Без Билета]]»<ref name="Безграничный рок" />, а агульнае гучанне стала яшчэ больш глыбокім, рамантычным і насычаным<ref name="Split Before, Together Now" /><ref name="ИДИнаРОК-1" />. Праслухаўшы альбом «Split Before, Together Now», яна ж яшчэ раз безумоўна прыпісала творчасць ''«мінскіх пабрацімаў гурта „[[Coldplay]]“»'', як пісаў і карэспандэнт «Музыкальнай газеты» Сяргей Будкін у 2005 годзе<ref name="Рок-кола-2005" />, да брытанскай рок-сцэны, таму што ''«гурты, якія адносяць да брыт-попа („{{нп3|Travis|Travis|ru|Travis}}“, „[[Radiohead]]“, „{{нп3|Muse|Muse|be-x-old|Muse}}“, „{{нп3|Blur|Blur|ru|Blur}}“, „Coldplay“) маюць шмат агульнага, іх пазнаюць, такім чынам, да чагосьці аднаго іх можна прыпісаць… У „салонаў“ ёсць штосьці ў гучанні, блізкае ўсім гэтым калектывам, са сваімі асаблівасцямі, вядома, але распазнавальнае дакладна гэтак жа»''<ref name="Split Before, Together Now" />. Музыку «Hair Peace Salon» у рэцэнзіі гэтага жа альбома Таццяна Заміроўская са штотыднёвіка «[[БелГазета]]» апісала словамі: ''«[[брыт-рок]] з галавакружнымі перапляценнямі гармоній а-ля „[[The Mars Volta]]“, тэхнічнымі гітарнымі арпеджыа а-ля „{{нп3|Muse|Muse|be-x-old|Muse}}“ і неўратычныя-пачуццёвымі інтанацыямі а-ля „{{нп3|Travis|Travis|ru|Travis}}“… Сякія-такія мелодыі „HPS“ незразумелым чынам нагадваюць [[In Rainbows|новы альбом]] „[[Radiohead]]“ (які выйшаў пасля таго, як матэрыял гэтага дыска быў запісаны!)»''<ref name="Не надо «а-ля»!. Личный вкус.">{{Cite journal|url=http://www.belgazeta.by/ru/2007_11_12/lichnyi_vkus/15223/|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028033640/http://www.belgazeta.by/ru/2007_11_12/lichnyi_vkus/15223/|archive-date=2018-10-28|title=Не надо «а-ля»!. Личный вкус.|language=ru|trans-title=It is not needed "à la"! Personal taste|access-date=2018-10-27|journal=[[БелГазета]]|issue=45 (615)|year=2007|last=Замировская|first=Татьяна}}</ref>. Яшчэ раз яна параўнала беларусаў з «Radiohead» у 2009 годзе<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311033051/https://naviny.by/rubrics/opinion/2009/03/22/ic_articles_410_161786|archive-date=2019-03-11|url=https://naviny.by/rubrics/opinion/2009/03/22/ic_articles_410_161786|title=ШОУ-БИЗ. Слушать что-нибудь белорусское|last=Замировская|first=Татьяна|date=2009-03-22|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|trans-title=SHOW-BIZ. To listen to something Belarusian|url-status=live|access-date=2018-12-18}}</ref>. Юлія ''«Ju»'' Тынявіцкая для «xlam.by» па прыездзе з «Басовішча-2005» таксама пісала пра арыентацыю ''«вельмі цікавага гурту»'' на ''«„Radiohead“ і кампанію»''<ref name=":0" />; у тым годзе калектыў, як адзначыла WASP для «Музыкальнай газеты», ''«выразна вытрымаў стыль, [[Альбіён|па-туманна-альбіёнаўскі]]»'', адыграўшы на вечары, прысвечаным творчасці «Radiohead»<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2005/03/0104.html|title=26-го февраля в минском клубе «Граффити» состоялся вечер, посвященный творчеству группы Radiohead|last=WASP|date=2005-03-01|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218183503/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2005/03/0104.html|archive-date=2020-02-18|access-date=2020-02-18}}</ref>. Супрацоўнікі «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]» ў 2010 годзе адзначалі, што ў эфіры гурт часта блытаюць з «[[Open Space]]»<ref>{{Cite web|url=http://euroradio.fm/by/1186/interview/46614/|title=Open Space: "Скарыць Мінск — гэта свайго роду вайнушка!"|last=Еўрарадыё|first2=Аляксандр “Tarantino”|last2=Ждановіч|year=2010|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427013641/http://euroradio.fm/by/1186/interview/46614/|archive-date=27 красавіка 2010|access-date=2019-11-02|url-status=dead}}</ref>. Аўтары «LiveSound.by» знайшлі падабенства з «[[Naka]]» пасля сумеснага канцэрта ў маі 2008 года<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by:80/articles/two_cats|title=Две кошки и рок|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20081020020833/http://www.livesound.by/articles/|archive-date=2008-10-20|url-status=dead|access-date=2020-07-13}}</ref>. Дыск «In Tune» 2008 года азначаўся SLAP для «Тузіна Гітоў» як ''«меладычная, рамантычная і напоўненая светлым сумам, але дужа рытмічна збітая [[поп-музыка]]»''<ref name="In Tune SLAP">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230924/http://mpby.ru/news-1886.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-1886.htm|title=Новы сынгл ад Hair Peace Salon|date=2008-11-25|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=New single from Hair Peace Salon|last=Слэп}}</ref>, а канцэртная праграма «Gentleman» асвятлялася Сяргеем Будкіным, музычным аглядальнікам «Будзьма беларусамі!», ужо як ''«меладычная рок-музыка»''<ref name="Вытанчаная" />. Эксперт «Тузіна Гітоў» [[Севярын Аляксандравіч Квяткоўскі|Севярын Квяткоўскі]] аднойчы выклаў думку, што музыка гурта нагадвае яму «{{нп3|Czerwone Gitary|Czerwone Gitary|be-x-old|Czerwone Gitary}}» і [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] ў сучаснай [[брыт-поп]] стылістыцы<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311033834/http://mpby.ru/printnews-2305.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/printnews-2305.htm|title=Экспэрт ТГ С. Квяткоўскі: «У „Глюкаў“ заслужаная перамога»|last=Квяткоўскі|first=Севярын|date=2009-10-09|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=TG’s expert S. Kwiatkowski “Glyuki has a deserved victory”|author-link=Севярын Аляксандравіч Квяткоўскі}}</ref>. Аляксандр Філімонаў, аўтар «Lenta.ru», у 2013 годзе, падсумаваўшы думкі ўсіх крытыкаў, канстатаваў, што гурт ''«дэманструе беражлівыя адносіны да спадчыны [[пост-рок]]а, брыт-попа, паўэр-попа»''<ref name="гітарысты" />. На пытанне Вольгі Асокінай з «[[Бобруйский курьер|Бабруйскага кур’ера]]» пра што іх песні, Канстанцін Карман у 2012 годзе адказаў так: ''«Гэта вынаходства ўласнай рэальнасці. Мы закранаем вечныя тэмы, якія заўсёды будуць актуальныя»''<ref name="Осокина" />. == Ацэнкі == Калегі музыкантаў, прадстаўнікі [[грандж]]-сцены з гурта «[[Caravan]]», на пытанне «Музыкальнай газеты» пра каманды, якія ім даспадобы, у другім студзеньскім нумары 2005 года вылучылі ''«выдатныя калектывы»'' «Hair Peace Salon» і «Jitters», таму што ''«яны граюць арыгінальную музыку»''<ref name="«Caravan-2005&quot;">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/02/mg50211.html|title=Caravan Они играют грандж|language=ru|trans-title=Caravan They play grunge|access-date=2018-12-06|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=2|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110140822/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/02/mg50211.html|archive-date=2008-01-10|url-status=live|last=Новикова|first=Марина}}</ref>. [[Віталь Артыст]], франтмен «Без Билета», таксама пахваліў абедзве каманды ў 2006 годзе: ''«Я вельмі рады, што давялося прадстаўляць нашу краіну з такімі гуртамі, як „[[Jitters]]“ і „Hair Peace Salon“. У [[Алецка (гміна)|Алеццы]] мы па-сапраўднаму „запалілі“<ref>{{Cite web|url=http://xlam.of.by/index.php?subaction=showfull&id=1154435323&archive=&start_from=&ucat=&|title=beZ bileta удостоены приза прессы на рок-фестивале в польском Олецко|last=Сарычев|first=Максим “p1xel”|date=2006-08-01|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=beZ bileta was awarded the press prize at the rock festival in Polish Olecko|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822090712/http://xlam.of.by/|archive-date=22 жніўня 2006|access-date=2019-03-21|url-status=dead}}</ref>. З гэтага часу там будуць больш паважаць [[Беларусы|беларусаў]]»''<ref>{{Cite web|url=http://mpby.ru/printnews-730.htm|title=beZ bileta на польскім фэсьце Przystanek|last=Грудзько|first=Марыя|last2=Пазьнякоў|first2=Віктар|coauthors=Пазьнякоў, Віктар|date=2006-08-02|publisher=mpby.ru|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317181052/http://mpby.ru/printnews-730.htm|archive-date=2019-03-17|url-status=live|access-date=2019-03-17|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref>. Ён жа ў 2010 годзе праз «[[СБ. Беларусь сегодня]]» яшчэ раз прарэкламаваў ''«таленавіты праект»'' «HPS»<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/vkhod-svobodnyy-6.html|title=Вход свободный|last=Ружечка|first=Александр|last2=Декола|first2=Надежда|date=2010-04-24|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205182811/https://www.sb.by/articles/vkhod-svobodnyy-6.html|archive-date=5 лютага 2020|access-date=2020-02-05|last3=Незванов|first3=Анатолий|coauthors=Декола, Надежда; Незванов, Анатолий|url-status=live}}</ref>. Яўген Змушко, вакаліст гурта «[[Мутнаевока]]», у 2007 годзе ў «Музыкальнай газеце» вылучыў «Hair Peace Salon» сярод гуртоў, уклініцца ў шэраг якіх ён бы хацеў<ref name="Мутнаевока">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/12/mg71204.html|title=МутнаеВока: «Мы играем какой-то непонятный рок…»|language=ru|trans-title=МутнаеВока, "We are playing some strange rock...»|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404032235/http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/12/mg71204.html|archive-date=2016-04-04|access-date=2018-12-18|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=12|year=2007|first=Анна|last=Сивакова}}</ref>. Аляксей Бразгаўка, франтмен гранж-гурта «Karavan», адзначаў для «Музыкальнай газеты», што з гуртом «Hair Peace Salon» граць заўсёды прыемна<ref name="Бразговка">{{cite journal|last=Новикова|first=Марина|year=2007|title=KARAVAN, KROK, HAIR PEACE SALON :: Aкустика весны|trans-title=KARAVAN, KROK, HAIR PEACE SALON :: Acoustic of Spring|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126005553/http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/10/mg71006.html|archive-date=2018-11-26|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/10/mg71006.html|magazine=[[Музыкальная газета]]|language=be|issue=10|access-date=2018-12-24}}</ref>. Гурт «[[Дзецідзяцей]]» шанаваў «Hair Peace Salon», бо ён грае ''«добрую музыку»''<ref>{{Cite web|url=http://detidetey.com/index.php?option=com_content&task=view&id=301&Itemid=1|title=Детидетей - «Bandscan:belarus»: полуфинал|year=2008|publisher=[[Дзецідзяцей]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029181258/http://detidetey.com/index.php?option=com_content&task=view&id=301&Itemid=1|archive-date=29 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-29|url-status=live}}</ref>. Артур Шустоўскі, франтмен гурту «{{нп3|In Vino|In Vino|be-x-old|In Vino}}», характарызаваў сваіх супернікаў па «[[Global Battle Of The Bands]]» як ''«цікавы, прафесійны, моцны калектыў»''<ref>{{Cite journal|last=Сказка|first=Мария “СкаZка”|year=2007|title=Группа "In Vino"в мечтах о туманном Альбионе|language=ru|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/bonus/2007/10/2101.html|url-status=live|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030065510/http://www.nestor.minsk.by/mg/bonus/2007/10/2101.html|archive-date=2019-10-30|access-date=2019-10-30}}</ref>. ''«Што „Hair Peace Salon“ — музыка не для мас, вядома ўжо даўно»'', — пісала пра гурт у 2007 годзе Алена Сабалеўская з «Музыкальнай газеты»<ref name="Krok, Karavan, Hair Peace Salon">{{Cite web|url=http://nestor.minsk.by/mg//news/2007/03/2613.html|title=Акустические пробы Krok, Karavan и Hair Peace Salon|last=Соболевская|first=Елена|date=2007-03-26|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|trans-title=Acoustic tests of Krok, Karavan, and Hair Peace Salon|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126005541/http://nestor.minsk.by/mg//news/2007/03/2613.html|year=2007|archive-date=2018-11-26|url-status=live|access-date=2018-11-25}}</ref>, сцвердзіўшы меркаванне [[Алег Клімаў|Алега ''«О'''’'''К»'' Клімава]], выказанае за два гады да таго<ref name="Jitters CD 2005" />. Пасля наведання вясновага грандж-сэйшна 2006 года Ганна Сівакова з «Музыкальнай газеты» абрысавала выступ гурта так: ''«Незвычайна прыгожая, філасофская, эмацыйная музыка. Шкада, не для ўсіх прымальная»''<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/05/0504.html|title=Grunge для Курта в Реакторе|last=Сивакова|first=Анна|date=2006-05-05|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219180817/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/05/0504.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref>. «LiveSound.by» апісаў артыстызм «Hair Peace Salon» на фоне сумеснага канцэрта «British Lovers» з «Open Space» у чэрвені таго ж года амаль аднолькавым чынам: ''«Творчасць не для ўсіх, у нейкай меры арыстакратычная, якае не прэтэндуе на масавасць»''<ref name="British Lovers 2 HPS OS" />. ''«Перад намі наглядны прыклад таго, як калектыў дамагаецца поспеху і вядомасці праз творчасць»'', — пісала Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская з «LiveSound.by»<ref name="HPS_CD" />. Культуролаг [[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Максім Жбанкоў]] у аналізе 2008 года для Беларусі заключыў, што выйгрышнае становішча занялі артысты ''«без відавочнай палітычнай прапіскі»'', да якіх аднёс і «Hair Peace Salon», прадстаўніка ''«новай гітарнай хвалі»''<ref>{{кніга |аўтар = [[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Жбанков, Максим]] |частка = Белорусская культура: между «Батлейкой» и «Белcатом» |загаловак = Белорусский ежегодник 2008 |мова = ru |спасылка = http://nmnby.eu/yearbook/get/yearbook2008.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128030115/http://nmnby.eu/yearbook/get/yearbook2008.pdf |archive-date=2018-01-28 |адказны = Анатолий Паньковский, Валерия Костюгова |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = Белорусский институт стратегических исследований, Белорусский фонд публичной политики |год = 2009 |старонкі = 215 |старонак = 416 |issn= 1822-4091 }}</ref><ref>{{кніга |аўтар = [[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Zhbankov, Maksim]] |частка = Belarusian Culture: between Batleika and Belsat |загаловак = Belarusian Yearbook 2008 |мова = en |спасылка = https://nmnby.eu/content/images/by_2008_eng.pdf |issn=1822-4091 |адказны = Anatoly Pankovsky, Valeria Kostyugova |месца = [[Мінск|Minsk]] |выдавецтва = Belarusian Institute for Strategic Studies, Belarus Public Policy Fund |год = 2009 |pages = 192 |allpages = 360 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726182001/https://nmnby.eu/content/images/by_2008_eng.pdf |archive-date=2020-07-26 }}</ref>. У запісцы са зборнага канцэрту-паніхіды па Курту Кабэйну ўвесну 2006 года Ганна Сівакова з «Музыкальнай газеты» назвала фаварытам «Hair Peace Salon», які ''«ўвёў усіх у транс сваёй жывой, эмацыянальнай псіхадэлікай»''<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/04/1322.html|title=Музыканты помянули Кобейна|last=Сивакова|first=Анна|date=2006-04-13|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219170837/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/04/1322.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref>. ''«Нягледзячы на багацце каманд, якія граюць у стылі брыт-рок, гэты музычны напрамак у нашай краіне доўгі час заставаўся ў цяні. І вось здарыўся прарыў», —'' сустракаў выхад дыска «Split Before, Together Now» Андрэй ''«duckling»'' Чарніцкі<ref name="Белорусский брит-рок выходит на большую сцену">{{Cite web|language=ru|url=http://www.livesound.by/news/309|title=Белорусский брит-рок выходит на большую сцену|last=Черницкий|first=Андрей “duckling”|date=2007-10-25|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title=Belarusian Brit-rock goes to the big stage|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030172005/http://www.livesound.by/news/309|archive-date=2007-10-30|url-status=dead|access-date=2019-04-12}}</ref>. Камітэт карэспандэнтаў «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]» на чале з Машай Яр пры справаздачы з фэсту «[[Be Free]]» ў 2009 годзе паведаміў пра ''«прыгожыя мелодыі і гарманічныя хады»'' гурта, які прывёз ''«песні, падобныя на песні»''<ref>{{Cite web|last3=Витальев|first3=Юрась|url=http://www.euroradio.fm/by/951/photoreps/37317/|title=Воплі Відаплясава на Be Free вучылі беларускую мову|last=Яр|first=Маша|date=2009-08-24|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20090916030346/http://www.euroradio.fm/by/951/photoreps/37317/|archive-date=16 верасня 2009|access-date=2019-11-02|last2=Киянко|first2=Кастусь|url-status=dead}}</ref>. Заснавальнік сайта «[[Ultra-music.com]]» Віталь Радзівонаў у сваім запісе з фэсту «Жывы Гук ON-line» летам 2009 года папракнуў гурт за нуднасць канцэртнай праграмы, паставіў яму ў прыклад гурт «[[The Toobes]]»<ref name="Жывы Гук ON-line">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304062622/http://ultra-music.com/blog/1413|archive-date=2019-03-04|url=http://ultra-music.com/blog/1413|title=«Жывы Гук ON-line»: музыка в самом центре Минска|last=Радионов|first=Вячеслав|date=2009-06-28|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=“Zhyvy Guk ON-line”: music in the very center of Minsk|access-date=2018-11-22}}</ref>, але ўжо праз год як член журы «Graffiti Open Music Fest» засведчыў прагрэс ''«дарослага і вядомага»'' калектыву, выступленне якога спадабалася<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309064714/http://ultra-music.com/blog/1782|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://ultra-music.com/blog/1782|title=Graffiti Open Music Fest в полном разгаре!|last=Радионов|first=Вячеслав|date=2010-02-03|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Graffiti Open Music Fest in full swing!|access-date=2018-11-23}}</ref>. Па ўражаннях ад жывых выступленняў гурта карэспандэнты «[[xlam.by]]» і «Музыкальнай газеты» Юлія ''«Ju»'' Тынявіцкая і Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская адзначалі харэаграфію, пазітыўную энергію і вакальныя здольнасці Канстанціна Кармана<ref name="ИДИнаРОК-1" /><ref name="ИДИнаРОК. Финал" />, ''«прыемны голас»'' адзначаў і ihar з «xlam.by»<ref name="Хождения">{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=100|title="Хождения по року" или "why don't we do some boogie-woogie?"|last=ihar|date=2007-05-30|publisher=[[Xlam.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425013758/http://xlam.by/articles.php?id=100|archive-date=2017-04-25|access-date=2019-12-15}}</ref>. Алег Вяль падчас выступлення гурта на тэлеканале «[[СТБ]]» у 2010 годзе быў названы ''«адным з найлепшых беларускіх рок-выканаўцаў»''<ref name="«CTV»" />. Алена Сабалеўская, аўтар «[[Музыкальная газета|Музыкальнай газеты]]», па выніках «Акустыкі вясны» вясной 2007 года пісала, што ''«вакальныя даныя Алега не пакідаюць абыякавым»''<ref name="Krok, Karavan, Hair Peace Salon" />. І пад рокавы акампанемент, ''«наймацнейшы голас Алега… гучыць ашаламляльна»'', адзначала яна ж у тыя часы здольнасць вакаліста ўжо як рэпарцёр «LiveSound.by»<ref name="Great Music Evening в «Гудвине»">{{Cite web|url=http://www.livesound.by/articles/10-05-gme|title=Great Music Evening в «Гудвине»|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|date=2007-05-28|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106070102/http://www.livesound.by/articles/10-05-gme|archive-date=2007-11-06|access-date=2019-10-26}}</ref>. Віка ''«Кактус»'' Нарко з таго ж рэсурсу таксама захаплялася моцай ''«мяккага і прыемнага»'' голасу франтмена<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/news/498|title=СТАТЬЯ: В стране чудес: акустический концерт Hair Peace Salon (клуб «Граффити», 22.01.08)|last=Норко|first=Вика “Кактус”|date=2008-01-28|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003133215/http://livesound.by/news/498|archive-date=3 кастрычніка 2008|access-date=2019-11-24|url-status=dead}}</ref>. Алег Клімаў, музычны эксперт праекта «[[Experty.by]]», у 2012 годзе прыпісаў яго ж да шэрагу ''«найлепшых айчынных рок-вакалістаў, якія спяваюць на [[Англійская мова|англійскай мове]]»''<ref name="experty.by" />. Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская з «LiveSound.by» на прыкладзе трыб’юта «[[Placebo]]» у 2006 годзе падкрэслівала чысціню, ветлівасць і прыгажосць выканання, ''«дарослы падыход да справы»'' гурта<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by/articles/11-12-2006-tribute-placebo.html|title=Трибьют Placebo в «Юле»|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106070113/http://www.livesound.by/articles/11-12-2006-tribute-placebo.html|archive-date=2007-11-06|access-date=2019-10-27}}</ref>, які, па ўспамінах Яўженіі і Алехандры з «Музыкальнай газеты», здаволеная публіка не хацела адпускаць<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/12/1206.html|title=Tribute to Placebo & Brian Molko Birthday Party|last=Евжения|last2=Алехандра|coauthors=Алехандра.|date=2006-12-12|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103091440/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/12/1206.html|archive-date=2019-11-03|access-date=2019-11-03}}</ref>. Master Shablonov у справаздачы з вечарыны «Brit Rock Party» для «xlam.by» у 2007 годзе прыгадваў факт, што гурт з ''«самымі лепшымі прыхільніцамі»'' публіка любіць<ref>{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=80|title=Brit Rock Party 4 ноября в клубе Гудвин|last=Shablonov|first=Master|date=2007-11-15|coauthors=maty|last2=maty|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021061628/http://xlam.by/articles.php?id=80|archive-date=2008-10-21|access-date=2019-11-15}}</ref>. У тым жа годзе майскі вечар «Great Music Evening» запомніўся аўтару «LiveSound.by» Лёшу ''«Tiktak»'' Старавойтаву выхадам «Hair Peace Salon», які падняў настрой і некалькі ажывіў публіку<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by/articles/gme|title=Great Music Evening|last=Старовойтов|first=Леша “Tiktak”|date=2007-05-30|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106070401/http://www.livesound.by/articles/gme|archive-date=2007-11-06|access-date=2019-10-26}}</ref>, бо, як пісала Алена Сабалеўская, ''«дзяўчаты перад сцэнай былі задаволеныя на ўсе сто»''<ref name="Great Music Evening в «Гудвине»" />, а пасля сумеснай імпрэзы з гуртом «[[Glofira]]» ў сакавіку 2008 года Кацярына ''«Fobia_L»'' Асіпчык удакладніла калег: гурт менавіта дамскі<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/articles/gipnoz|title=Между гипнозом и оргазмом: britrock в «Граффити»|last=Осипчик|first=Екатерина “Fobia_L”|year=2008|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324000324/http://livesound.by/articles/gipnoz|archive-date=24 сакавіка 2008|access-date=2019-11-22|url-status=dead}}</ref>. Яна ж пісала пра ''«спакойны,'' ''роўны і чысты гук»'' гурта на «Inside Out Fest» у аглядзе фестывалю для «LiveSound.by» у 2007 годзе<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/articles/inside_out|title=Inside Out Fest gave us its best!|last=Осипчик|first=Екатерина “Fobia_L”|date=2007-10-29|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status =dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071128133954/http://livesound.by/articles/inside_out|archive-date=2007-11-28|access-date=2019-10-29}}</ref>. Падобнымі словамі аглядальнік «tvordom.com» Алесь Менскі апісаў выхад гурта, які выступіў ''«роўна і цікава»'', на вечары памяці [[Джым Морысан|Джыма Морысана]] ў снежні 2004 года<ref>{{Cite web|last=Бусел|first=Ян|date=2004-12-23|title=“Come on baby, light my fire. Try to set the night on fire”|url=http://www.tvordom.com/obzor.php?work=614|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051112112816/http://www.tvordom.com/obzor.php?work=614|archive-date=2005-11-12|access-date=2020-08-24|publisher=tvordom.com|language=ru}}</ref>. Інтэлігентнасць і прастату ў дачыненні да музыкаў «Hair Peace Salon» узгадваў Gooffy з «xlam.by»<ref name="Fabrique">{{Cite web|url=http://xlam.by/index.php?id=969|title=Отчет: Полуфинал конкурса Bandscan, 7 декабря в клубе Fabrique|last=Gooffy|coauthors=rem|date=2008-12-12|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=Report: Bandscan Contest semi-final, December 7th at the Fabrique Club|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112194703/http://xlam.by/index.php?id=969|archive-date=2009-01-12|url-status=dead|access-date=2019-02-20}}</ref>, Воля Кузьміч з [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]] апісвала «''кранальную інтэлігентнасць»''<ref name="распушчанасьці">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017203400/http://generation.by/news2595.html|archive-date=2018-10-17|url-status=live|url=http://generation.by/news2595.html|title=Hair Peace Salon: "Кожны думае ў меру распушчанасьці сваіх валасоў"|last=Кузьміч|first=Воля|date=2008-11-04|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-26|language=be}}</ref>, Воля Вітушка адтуль жа таксама стала сведкай інтэлігентнасці і джэнтльменства артыстаў<ref name="Спасибо so much!" />. Антрэпрэнёр Ян Бусел з нумару гурта на адкрыцці беларускага фан-клуба «[[Radiohead]]» у сакавіку 2005 года вынес ''«сціпласць паводзінаў удзельнікаў, што падкупляе»''<ref>{{Cite web|last=Бусел|first=Ян|date=2005-03-04|title=Открытие белорусского фэн-клуба Radiohead в Граффити|url=http://www.tvordom.com/obzor.php?work=839|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051110201429/http://www.tvordom.com/obzor.php?work=839|archive-date=2005-11-10|access-date=2020-08-24|publisher=tvordom.com|language=ru}}</ref>. [[Дыджэй|Дыджэі]] «World Government» расказалі «Experty.by» пра гурт у 2010 годзе так: ''«Яны захавалі нейкую чысціню, і ў іх абсалютна няма пафасу ці апломбу, што нам вельмі імпануе»''<ref name="World Government" />. У 2012 годзе журналіст «Еўрапейскага радыё для Беларусі» Маша Калеснікава запрашала на канцэрт ''«беларускіх джэнтльменаў»''<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035600/https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-sprychynilisya-da-muzyki-karanyou-sluhaem-119945|archive-date=2019-03-11|url-status=live|last=Калеснікава|first=Маша|url=https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-sprychynilisya-da-muzyki-karanyou-sluhaem-119945|title=Hair Peace Salon спрычыніліся да музыкі каранёў (слухаем!)|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2012-10-08|access-date=2018-09-26|language=be|trans-title=Hair Peace Salon became involved in the music of the roots (listen!)}}</ref>, якой па яго выніках туравала Ірэна Катвіцкая праз «[[Будзьма беларусамі!]]»: «''Гэта джэнтльмены нашай беларускай сцэны, і іх вытанчанасць мне вельмі даспадобы»''<ref name="chacvyorachku" />. == Моўнае пытанне == Члены гурта, які на працягу першых дзесяці год быў выключна [[Англійская мова|англамоўным]]<ref name="nn" />, у адным з інтэрв’ю «xlam.by» у сярэдзіне [[2000-я|2000-х]] гадоў выказалі меркаванне, што з-за таго, што яны не спявалі на [[Беларуская мова|беларускай мове]], іх з цяжкасцю запрашалі на фестывалі і кепска «круцілі» па [[радыё]], нягледзячы на якасную творчую працу, а на прамое пытанне журналіста [[сайт]]а, ці будуць яны пісаць песні на беларускай мове, Алег Вяль ды Максім Дзевічэнскі адказалі адмоўна, у той час як другія ўдзельнікі былі больш схільныя паспрабаваць<ref name="XLAM1" />. Вакаліст і аўтар тэкстаў быў такой думкі, што ''«не заўсёды хочацца, каб мяне разумелі»'', а басіст аргументаваў словамі: ''«Каму гэта будзе цікава, той возьме і перакладзе»''<ref name="XLAM1" />. Канстанцін Карман наконт моўнага пытання тлумачыў «Тузіну Гітоў» у 2007 годзе так: ''«Мы не паэты — на [[Англійская мова|англійскай мове]] пісаць і выкладаць думкі нават прасцей. А наяўнасць у [[Беларусь|Беларусі]] пэўнай англійскамоўнай культуры азначае, што і наша краіна прычынілася да [[Еўропа|Еўропы]], якая ў большасці спявае па-англійску»''<ref name="Split Before, Together Now» – першы сумесны рэліз беларускіх брыт-рокераў Hair Peaсe Salon і Jitters" />. На падобнае пытанне «Еўрапейскага радыё для Беларусі» ў тым жа годзе музыкі адказалі, што іх выбар ёсць даніна ўсей рокавай музыцы, ды і ''«англійская мова — гэта мова [[рок-н-рол]]у''»<ref name="Беларускі брыт-рок">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023161933/https://euroradio.fm/belaruski-bryt-rok|archive-date=2018-10-23|url=https://euroradio.fm/belaruski-bryt-rok|title=Беларускі брыт-рок|trans-title=Belarussian brit-rock|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|date=2007-12-12|access-date=2018-12-18}}</ref>. «''Мы пяём па-англійску таму што пэўныя ў тым, што англійскамоўнае мастацтва павінна прысутнічаць тут. Гэта набліжае нас да еўрапейскага кантэксту»,'' — казалі музыкі «Тузіну Гітоў» у 2009 годзе<ref name="Студзень" />. У 2014 годзе Алег Вяль для «Еўрапейскага радыё для Беларусі» патлумачыў выбар замежнай мовы так: «''Мы проста хацелі быць бліжэйшымі да той музыкі, якую слухалі'', ''—'' а тое, што мову не разумеюць, ''— стварае для слухача пэўную загадку, а загадка ў мастацтве — заўсёды плюс»''<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/pra-shto-hity-anglamounyh-belaruskih-rokerau|title=Пра што хіты англамоўных беларускіх рокераў|last=Маліноўскі|first=Ілля|date=2014-07-18|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|trans-title=What are the hits of English-speaking Belarusian rockers about?|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708152759/https://euroradio.fm/pra-shto-hity-anglamounyh-belaruskih-rokerau|archive-date=8 ліпеня 2019|access-date=2019-07-08|url-status=live}}</ref>. Музычны рэдактар радыёстанцыі «{{нп3|Unistar|Unistar|ru|Радио Unistar}}» Аляксандр Ажынскі казаў «Еўрапейскаму радыё для Беларусі» у 2009 годзе, што англамоўны рок «Hair Peace Salon» часта грае на яе хвалях, так як станцыя ''«аддае перавагу якаснай папулярнай музыцы»'' цікавай дарослым<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/muzychnyya-redaktary-budze-dobry-pradukt-ne-spatrebyacca-i-adsotki|title=Музычныя рэдактары: будзе добры прадукт — не спатрэбяцца і адсоткі|date=2009-09-12|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|trans-title=Music editors: if there is a good product, then no percentages will be needed|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618175357/https://euroradio.fm/muzychnyya-redaktary-budze-dobry-pradukt-ne-spatrebyacca-i-adsotki|archive-date=2019-06-18|url-status=live|access-date=2019-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/muzykalnye-redaktory-budet-horoshiy-produkt-ne-ponadobyatsya-i-procenty|title=Музыкальные редакторы: Будет хороший продукт — не понадобятся и проценты|date=2009-09-14|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title=Music editors: if there is a good product, then no percentages will be needed|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618174624/https://euroradio.fm/ru/muzykalnye-redaktory-budet-horoshiy-produkt-ne-ponadobyatsya-i-procenty|archive-date=2019-06-18|url-status=live|access-date=2019-06-18}}</ref>. Тым не менш, з цягам часу музыкі ўсё ж такі ''«адкрылі для сябе незвычайную пекнасць і меладычнасць [[Беларуская мова|беларускай мовы]]»'', ствараючы песню «Студзень», як яны прызналіся ў 2015 годзе інфармацыйнаму агенцтву «Мінск-навіны»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311034037/https://minsknews.by/belaruskae-slouka-stydzen/|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=https://minsknews.by/belaruskae-slouka-stydzen/|title=Беларускае слоўка: стýдзень|last=Куліковіч|first=Уладзімір|date=2015-01-01|publisher=Информационное агентство «Минск-новости»|access-date=2018-11-25|language=be|trans-title=Belarusian word: studzień}}</ref>. ''«Ідэя заспяваць па-беларуску завабіла нас тым, што гэта абсалютна новы віток у нашай творчасці, які можа прыцягнуць большую колькасць слухачоў»'', — казалі музыкі парталу «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» пра сінгл у 2009 годзе<ref name="nn">{{Cite web|author-link=Сяргей Будкін|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=25357|title=Hair Peace Salon заспявае па-беларуску|last=СБ|date=2009-04-09|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=be|trans-title=Hair Peace Salon will sing in Belarusian|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516155545/https://nashaniva.by/?c=ar&i=25357|archive-date=16 мая 2019|access-date=2019-05-16|url-status=live}}</ref>, разгарнуўшы адказ, дадзены «Тузіну Гітоў»: «''Наша мова — вельмі клёвая. Таму маем намер спяваць і па-беларуску. Мы ж жывём тут»''<ref name="Студзень">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304063703/http://mpby.ru/news-2268.htm|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2268.htm|title=Hair Peace Salon: надзеі спраўдзіліся|publisher=mpby.ru|work=[[Тузін Гітоў]]|language=be|date=2009-09-05|access-date=2018-12-18|last=Будкін|first=Сяргей “SB”|author-link=Сяргей Будкін}}</ref>. Шлях да запатрабаванай [[Беларусізацыя|беларусізацыі]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035017/http://mpby.ru/news-2435.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2435.htm|title=Экспэрт ТГ І. Назаранка: «Глюкам» і «Маўзэрам» падкручваюць дзяўчынкі|date=2010-02-22|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=TG’s expert I. Nazarenko: "Glyuki" and "Mauzer" will be twisted off by the girls|first=Ігар|last=Назаранка}}</ref> неўзабаве падтрымаў [[Кавер-версія|кавер]] сваёй жа песні «Gipsy» — «Цянькі», таксама зроблены на лірыку [[Віталь Воранаў|Віталя Воранава]]<ref name="Цянькі">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035145/http://mpby.ru/news-2292.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2292.htm|title=Hair Peace Salon: шлях да беларусізацыі|date=2010-09-29|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=Hair Peace Salon: the path to Belarusization|access-date=2018-12-19|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref><ref name="Ciańki Tuzin">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035314/http://mpby.ru/news-2408.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2408.htm|title=Hair Peace Salon працягнуў «Перазагрузку»|date=2010-02-02|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hair Peace Salon continued the Perazagruzka}}</ref>''.'' Спробы спяваць па-беларуску былі незразуметыя экспертам «Тузіна Гітоў» [[Алег Хаменка|Алегам Хаменкам]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311034315/http://mpby.ru/news-2293.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2293.htm|title=Экспэрт ТГ Алег Хаменка: «Прышпільна, крута і капец як крута»|date=2009-09-29|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=TG’s expert Oleg Khomenko, «Amazing, cool, and cool as fuck|author-link=Алег Хаменка|first=Алег|last=Хаменка}}</ref>, Сяргей Будкін акрэсліў іх як ''«досыць удалыя эксперыменты»''<ref name="досыць" /> і ''«''[беларуская мова] ''ім яўна пасуе»''<ref name="Вытанчаная" />, яго меркаванне падзяліў Ілля Маліноўскі, журналіст «Еўрапейскага радыё для Беларусі»<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/zmyaya-poprobuy|title=“Зьмяя” “Попробуй”|last=Малиновский|first=Илья|date=2013-11-15|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404153700/http://euroradio.fm/ru/zmyaya-poprobuy|archive-date=2014-04-04|access-date=2020-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/zmyaya-poprobuy|title=“Зьмяя” “Попробуй”|last=Маліноўскі|first=Ілля|date=2013-11-14|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414233859/http://euroradio.fm/zmyaya-poprobuy|archive-date=2015-04-14|access-date=2020-02-20}}</ref>''. «Па-свойму, беларуская мова гучыць крута»'', — разважаў Алег Вяль на запыт «Еўрапейскага радыё для Беларусі» вясною 2010 года<ref name="Ne brit rock" />. У інтэрв’ю «Experty.by» вясною 2012 года ён жа адзначыў: ''«Беларуская мова для мяне стала вельмі важнай. Спадзяюся, што мы здолеем рэалізаваць нейкія новыя трэкі адразу на беларускай»''<ref name="populyarnost" />. Падчас прэм’еры апошняга сінгла «Гарэла Сасна» на «[[Тузін Гітоў|Тузіне Гітоў]]» вакаліст зусім упэўніў грамадства: ''«Мы і надалей будзем імкнуцца, каб роднай мовы ў нашай творчасці было больш»''<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035427/http://mpby.ru/news-3732.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-3732.htm|title=Hair Peace Salon і Ірэна Катвіцкая запісалі трэк пра адзінства (+Mp3-прэм’ера)|date=2012-10-09|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=Hair Peace Salon and Irena Kotvitskaya recorded a track about unity (+Mp3-premiere)|access-date=2018-12-19|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref>. У цэлым жа ў 2014 годзе ў рэтраспектыве стасункаў франтмена з беларускай мовай у матэрыяле для «Будзьма беларусамі!» і «Тузін Гітоў» Сяргей Будкін прыйшоў да высновы, што ''«з вуснаў Алега англійская мова гучала цалкам самадастаткова і гарманічна»'', але ''«не менш прыгожа ён пяе і па-свойму»''<ref name=":1" /><ref name="TuzinReview" />. == Назва гурта == [[Файл:John Lennon en zijn echtgenote Yoko Ono op huwelijksreis in Amsterdam. John Lenn, Bestanddeelnr 922-2302.jpg|міні|Bed-In for Peace, Amsterdam 1969 — Джон Ленан і Ёка Она.]] Алег Вяль заўсёды марыў пра доўгую, гучную і нестандартную назву свайго гурту а-ля «{{нп3|Mother Love Bone|Mother Love Bone|ru|Mother Love Bone}}», «{{нп3|Ugly Kid Joe|Ugly Kid Joe|ru|Ugly Kid Joe}}», «[[Jefferson Airplane]]», «{{нп3|Hairspray Queen|Hairspray Queen|en|Hairspray Queen}}»<ref name="Навстречу западному ветру" />. Выпадкова найменне «Hair Peace Salon» было падказана сябрам артыста, які таксама пісаў музыку<ref name="XLAM1" />. Алег Вяль убачыў частку тэксту да яго песні пад назвай «Hair Peace Salon»<ref name="XLAM1" />. Яго сябар узяў гэтае напісанне з адной [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] кінастужкі, гэта была ўсяго толькі шыльда на доме<ref name="XLAM1" />. Алег Вяль правёў даследаванне і не знайшоў аніякіх гуртоў, якія мелі б такую назву<ref name="XLAM1" />. Другі раз напісанне «Hair Peace» ён пабачыў на акне ў дакументальным фільме пра [[Джон Ленан|Джона Ленана]] і [[Ёка Она]] «{{нп3|Bed-In|Bed-In|ru|В постели за мир}}»<ref name="XLAM1" />. == Дыскаграфія == * «''Next Level»'' (сінгл, [[2004 год у гісторыі музыкі|2004]]) * «''[[Hover]]''» (сінгл, [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]]) * «''Gipsy''» (EP, [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]) * «''[[Split Before, Together Now]]''» ([[спліт-альбом]], [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]) * «''Stand The Rain»'' (сінгл, [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]) * «''In Tune»'' (EP, [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]) * «''Happy For A While»'' (сінгл, [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]) * «''HPS Remixed»'' (EP, [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]) * «''[[Rolz'n'Rulz|Rolz’n’Rulz]]''» (сінгл, [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]) * «''[[Gentleman (альбом)|Gentlemen]]''» (альбом, [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]) * «''Гарэла Сасна''» ''(з удзелам Ірэны Катвіцкай)'' (сінгл, [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]])<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311044347/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-pokazhut-dzhentelmena-shirokoi-publike|archive-date=2019-03-11|url-status=live|last=Колесникова|first=Маша|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-pokazhut-dzhentelmena-shirokoi-publike|title=Hair Peace Salon покажут "Джентельмена" широкой публике|publisher=[[Experty.by]]|trans-title=Hair Peace Salon will show "Gentleman" to the general public|date=2012-10-02|access-date=2018-12-26|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035759/https://euroradio.fm/ru/hair-peace-salon-stali-prichastny-k-muzyke-korney-slushaem|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=https://euroradio.fm/ru/hair-peace-salon-stali-prichastny-k-muzyke-korney-slushaem|title=Hair Peace Salon стали причастны к музыке корней (слушаем!)|last=Колесникова|first=Маша|date=2012-10-09|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon became involved in the music of the roots (listen!)|access-date=2018-10-28}}</ref> === Удзел у зборніках === * «''Spotlight On»'' ([[2005 год у гісторыі музыкі|2005]]), трэк «Hover»<ref name="allmusic">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222173129/https://www.allmusic.com/album/spotlight-on-mw0001110103|archive-date=2018-12-22|url=https://www.allmusic.com/album/spotlight-on-mw0001110103|title=Spotlight On - Various Artists|publisher=[[AllMusic]]|language=en|url-status=live|access-date=2018-12-22}}</ref><ref name="Беларускі брыт-рок" /> * «''我爱摇滚乐 = So Rock! Magazine 98»'' ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]), трэк «In Tune»<ref name="我爱摇滚乐 98" /><ref name="ruk-prech-ad-cbeta">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216030832/https://udf.by/news/kultura/35886-hair-peace-salon-ruk-prech-ad-cbeta.html|archive-date=2018-12-16|url-status=live|url=https://udf.by/news/kultura/35886-hair-peace-salon-ruk-prech-ad-cbeta.html|title=Hair Peace Salon: Рукі прэч ад Тыбета|last=Будкін|first=Сяргей|date=2010-11-29|work=[[Тузін Гітоў]]|language=be|trans-title=Hair Peace Salon: Hands off Tibet|publisher=UDF.BY|author-link=Сяргей Будкін|access-date=2018-12-12}}</ref> * ''«[[Тузін. Перазагрузка]]»'' ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]), трэк «Студзень»<ref name="Студзень" /> * ''«[[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]]»'' ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]), трэк «Цянькі»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311040426/http://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001177901|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001177901#details|title=Budzma The Best Rock [Гуказапіс] ; Budzma The Best Rock / New / Еўрапейскае Радыё для Беларусі|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]|language=be|access-date=2018-12-26|trans-title=Budzma The Best Rock [Sound recording] ; Budzma The Best Rock / New / European Radio for Belarus}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311044740/http://mpby.ru/news-2681.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2681.htm|title=Усе вынікі году 2010 у гіт-парадзе «Тузіна Гітоў»|date=2010-09-04|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=All the results of the 2010 year in the hit parade of «Tuzin Gitou»|access-date=2018-12-19|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref> * ''«APS Sound» Volume 1'' ([[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]), трэк «Rolz’n’Rulz»<ref>{{Cite web|url=https://aps-solver.ru/infocenter/news/sound/|title=«APS Sound» Volume 1|date=2013-01-18|publisher=APS|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111163323/https://aps-solver.ru/infocenter/news/sound/|archive-date=2019-01-11|url-status=live|access-date=2019-01-11}}</ref> * «''The Festival Anthem»'' ''ад Waxme'' ([[2013 год у гісторыі музыкі|2013]]), трэк «Stand the Rain» (Waxme Space Funk Remix)<ref>{{Cite web|url=https://www.xiami.com/song/8I22B9f1831|title=Stand the Rain (Waxme Space Funk Remix)-Waxme, Stand the Rain (Waxme Space Funk Remix)MP3下载,歌词下载 - 虾米音乐|publisher={{нп3|Xiami|Xiami|en|Xiami}}|language=zh|access-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116131833/https://www.xiami.com/song/8I22B9f1831|archive-date=2018-11-16|url-status=live}}</ref> == Відэаграфія == * «Hover» ([[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]) * «Like A Whale» ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]) * «In Tune» ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]) == Удзельнікі == {{col-begin}} {{col-2}} * Алег Вяль — вядучы і бэк-вакал, рытм і лід-[[гітара]] <small>(1998—2013)</small>. * Канстанцін Карман — вядучы і бэк-вакал, [[Клавішнік|клавішныя]], [[сінтэзатар]] <small>(2007—2013)</small>. * Максім ''«Gandibober»'' Дзевічэнскі — [[бас-гітара]] <small>(1998—2013)</small>. * Аляксандр Сцепановіч — [[Ударная ўстаноўка|ударныя]] <small>(2012—2013)</small>. {{col-2}} ;Былыя ўдзельнікі * Аляксандр Вашчыла — ударныя <small>(1998—2002)</small>. * Артур Лучкоў — ударныя <small>(2003—2009)</small>. * Вадзім Дубіна — сола-гітара <small>(2003—2005)</small>. * Андрэй Козік — клавішныя, бэк-вакал <small>(2005—2006)</small>. * Вадзім Ісаеў — сола-гітара, бэк-вакал <small>(2005—2008)</small>. * Аляксей Кузняцоў — ударныя <small>(2009)</small>. * Уладзімір Агаян — ударныя <small>(2010—2012)</small>. {{col-end}} ;Часовая шкала {{#tag:timeline| ImageSize = width:950 height:auto barincrement:20 PlotArea = left:130 bottom:80 top:0 right:15 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1998 till:01/12/2013 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:1 start:1998 ScaleMinor = increment:1 start:1998 Colors = id:Vocals value:red legend: Вядучы_вакал id:BVocals value:yellow legend:Бэк_вакал id:SGuitar value:teal legend:Сола_гітара id:Guitar value:green legend:Гітары id:Bass value:blue legend:Бас id:Drums value:orange legend:Барабаны id:Keyboards value:purple legend:Клавішныя id:studio value:black legend:Студыйныя_альбомы LineData = color:studio layer:back at:21/03/2012 LineData = color:studio layer:back at:25/10/2007 BarData = bar:Vial text:"Алег Вяль" bar:Devichensky text:"Максім Дзевічэнскі" bar:Dubina text:"Вадзім Дубіна" bar:Kozik text:"Андрэй Козік" bar:Isaev text:"Вадзім Ісаеў" bar:Karman text:"Канстанцін Карман" bar:Vashchilo text:"Аляксандр Вашчыла" bar:Luchkov text:"Артур Лучкоў" bar:Kuznetsov text:Аляксей Кузняцоў" bar:Agayan text:"Уладзімір Агаян" bar:Stepanovich text:"Аляксандр Сцепановіч" PlotData= width:11 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:Vial from:start till:end color:Vocals bar:Vial from:start till:end color:Guitar width:3 bar:Vial from: 01/01/2007 till:end color: BVocals width:6 bar:Devichensky from:start till: end color:Bass bar:Kuznetsov from:01/02/2009 till:31/12/2009 color:Drums bar:Agayan from:01/01/2010 till: 23/07/2012 color:Drums bar:Stepanovich from:14/09/2012 till:end color:Drums bar:Dubina from:01/01/2003 till:31/12/2004 color:SGuitar bar:Kozik from:01/09/2005 till:31/01/2006 color: Keyboards width:3 bar:Kozik from:01/09/2005 till:31/01/2006 color: BVocals width:6 bar:Isaev from:01/01/2005 till:19/05/2008 color:SGuitar bar:Isaev from:01/01/2005 till:19/05/2008 color:BVocals width:3 bar:Karman from:01/01/2007 till:end color:Keyboards bar:Karman from:01/01/2007 till:end color:Vocals width:3 bar:Karman from:01/01/2007 till:end color: BVocals width:5 bar:Vashchilo from:start till:31/12/2002 color:Drums bar:Luchkov from:01/01/2003 till:31/01/2009 color:Drums }} {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]] |частка = «Hair Peace Salon» |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |старонкі = 322–323 |старонак = 368 |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж =2000 |мова=be |ref =Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі}} == Спасылкі == * [http://hairpeacesalon.bandcamp.com Спасылка на апошнія запісы (Bandcamp)] {{вонкавыя спасылкі}} {{Выдатны артыкул|Музычны калектыў}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Квартэты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х]] [[Катэгорыя:Квінтэты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе]] o5i3vnb3t1151dbrqtyyriuzd30z14v 5157576 5157575 2026-06-23T07:56:36Z M.L.Bot 261 /* Gentleman (2010—2012) */ 5157576 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў |Назва=Hair Peace Salon |Фота=Hair Peace Salon Басовішча 2005.jpg |Апісанне_фота=«Hair Peace Salon» выступае на фестывалі «[[Басовішча]]» (22 чэрвеня 2005 года), злева направа: Вадзім Дубіна, Максім «''Gandibober''» Дзевічэнскі, Алег Вяль, Артур Лучкоў. |alt=«Hair Peace Salon» выступае на фестывалі «[[Басовішча]]» (22 чэрвеня 2005 года), злева направа: Вадзім Дубіна, Максім «Gandibober» Дзевічэнскі, Алег Вяль, Артур Лучкоў. |Гады=[[1998 год у гісторыі музыкі|1998]]—[[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] |Краіна=Беларусь |Горад=[[Мінск]] |Мова=[[Англійская мова|англійская]], [[Беларуская мова|беларуская]] |Жанры=[[інды-рок]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310163925/http://ultra-music.com/news/13971|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/13971|title=The Toobes, Hair Peace Salon і Dzieciuki выступяць на фестывалі Cieszanów Rock|last=Радионов|first=Вячеслав|date=2013-07-24|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=The Toobes, Hair Peace Salon, and Dzieciuki will perform at the Cieszanów Rock festival|access-date=2018-11-25}}</ref><ref name="pop rock">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017203221/http://www.experty.by/content/helaiv-s-privetom-ot-hair-peace-salon-slushat|archive-date=2018-10-17|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/helaiv-s-privetom-ot-hair-peace-salon-slushat|title=Helaiv с приветом от Hair Peace Salon (+слушать)|publisher=[[experty.by]]|date=2017-11-19|access-date=2019-01-03|language=ru|trans-title=Helaiv with a hello from Hair Peace Salon (+listen)}}</ref><ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022232526/http://generation.by/news2553.html|archive-date=2018-10-22|url-status=live|url=http://generation.by/news2553.html|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|date=2008-10-22|access-date=10 February 2016|language=be|title=1 лістапада ў Менску пройдзе вялікі сольны канцэрт гурта Hair Peace Salon}}</ref>, [[альтэрнатыўны рок]]<ref name="cheelzzzUM" />, [[брыт-поп]]<ref name="романтичный brit-pop" /><ref name="брыт-поп">{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-1345.htm|title=У Менску зноў будзе брыт-поп|last=Сарокіна|first=Кася|last2=Скарабагатава|first2=Алена|date=2007-11-16|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=Britpop will be in Minsk again|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317173048/http://mpby.ru/news-1345.htm|archive-date=2019-03-17|url-status=live|access-date=2019-03-17|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref><ref name="experty.by" /><ref>{{Cite web|url=http://old.34mag.net/post/new-music/|title=Дыск New Music – альтэрнатыўная музыка, якая руліла ў 2007-м|last=34mag|date=2007-05-04|publisher=[[34mag]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311063152/http://old.34mag.net/post/new-music/|archive-date=11 сакавіка 2020|access-date=2020-03-11|url-status=dead}}</ref><ref name="Замировская Иващенко">{{Cite journal|issue=10|year=2006|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2006/10/mg61002.html|title=СЕМЬ ДНЕЙ ИСТОРИИ :: БЕЛОРУССКОГО РОК-Н-РОЛЛА|last=Замировская|first=Татьяна|last2=Иващенко|first2=Максим|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727110757/http://www.nestor.minsk.by/mg/2006/10/mg61002.html|archive-date=2020-07-27|url-status=live|access-date=2020-07-27}}</ref>, [[брыт-рок]]<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2007/07/27/ic_articles_117_152004|title=Пукст и Михей в «Граффити» прокладывали ложные тропинки|last=Днепрова|first=Лидия|date=2007-07-27|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105164806/https://naviny.by/rubrics/culture/2007/07/27/ic_articles_117_152004|archive-date=5 лістапада 2019|access-date=2019-11-05|url-status=live}}</ref><ref name="резентация сингла группы Jitters - Pick Me Up" /><ref name="Белорусский брит-рок выходит на большую сцену" /><ref name="В гостях Hair Peace Salon">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2006/48/0200.html|first2=Катя|last2=Петрова|title=В гостях Hair Peace Salon|language=ru|trans-title=Visiting Hair Peace Salon|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=48|first=Елена|last=Соболевская|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409131133/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2006/48/0200.html|archive-date=2019-04-09|url-status=live|access-date=2019-04-09}}</ref><ref name="Split Before, Together Now">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by:80/mg/2007/41/mg74102.html|title=Hair Peace Salon/Jitters Split Before, Together Now|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon/Jitters Split Before, Together Now|access-date=2018-12-03|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=41|year=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512041123/http://nestor.minsk.by/mg/articles/2007/41/0200.html|archive-date=2008-05-12|url-status=live|last1=Соболевская|first1=E.}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/articles/bb-2007|title=День безбилетника 2007|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|year=2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071208004556/http://livesound.by/articles/bb-2007|archive-date=2007-12-08|access-date=2019-10-27}}</ref><ref name="Л БДУ" /><ref>{{Cite web|url=http://music.com.ua/readingroom/musgas/2005/10/05/19200.html|title=Музыкальная Газета N 38/2005 (Минск, Беларусь)|date=2005-10-05|publisher=[[music.com.ua]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20080113080700/http://www.music.com.ua/readingroom/2005/10/05/19200.html|archive-date=13 студзеня 2008|access-date=2019-12-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/11/1307.html|title=с билетом на beZ bileta ....|date=2006-11-13|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219183049/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/11/1307.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref>, [[паўэр-поп]]<ref name="куда" /><ref name="Ne brit rock">{{Cite web|url=http://old.euroradio.fm/by/1179/interview/46226/|title=Hair Peace Salon: “Мы ўжо больш не брыт-рок”|last=Еўрарадыё|date=2010-04-09|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329015444/http://old.euroradio.fm/by/1179/interview/46226/|archive-date=29 сакавіка 2012|access-date=2019-11-03|url-status=live}}</ref><ref name=«kyky.org»>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221134654/https://kyky.org/music/hair-peace-salon|archive-date=2018-12-21|url-status=live|url=https://kyky.org/music/hair-peace-salon|title=ку поговорил с группой Hair Peace Salon про передвижения людей и идей вокруг группы|publisher=[[kyky.org]]|date=2010-09-10|access-date=2018-12-21|language=ru|trans-title=ку пагаварыў з гуртам Hair Peace Salon пра рух людзей і ідэй вакол гурта}}</ref>, [[рок-н-рол]]<ref name="Серенков" />, [[інды-поп]]<ref name="Осокина">{{Cite web|url=http://babruysk.by/v-bobrujske-vystupila-gruppa-hair-peace-salon/|title=В Бобруйске выступила группа «Hair Peace Salon»|last=Осокина|first=Ольга|date=2012-11-27|access-date=2019-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410055312/http://babruysk.by/v-bobrujske-vystupila-gruppa-hair-peace-salon/|archive-date=10 красавіка 2019|publisher=[[Бобруйский курьер]]|language=ru|trans-title=The group “Hair Peace Salon” performed in Babruysk|url-status=live}}</ref> |Лэйбл=[[West Records]] |Склад=Алег Вяль<br />Канстанцін Карман<br />Максім «''Gandibober''»<ref name="Гандзі">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/bonus/2007/08/2401.html|title=С.-Пб_NIN_Справаздача-інтэрв'ю|language=be|trans-title=St.-Pb_NIN_ Report-interview|access-date=2018-12-07|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=8|year=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071205014713/http://www.nestor.minsk.by/mg/bonus/2007/08/2401.html|archive-date=2007-12-05|url-status=live|last=Слэп}}</ref> Дзевічэнскі<br />Аляксандр Сцепановіч<br /> |Былыя ўдзельнікі= Аляксандр Вашчыла<br />Аляксей Кузняцоў<br />Артур Лучкоў<br />Вадзім Дубіна<br />Андрэй Козік<br />Вадзім Ісаеў<br />Уладзімір Агаян |Сайт=[http://hairpeacesalon.com hairpeacesalon.com] |Іншыя праекты ўдзельнікаў=«[[Jitters]]», «[[Bristeil]]», «[[Helaiv]]» }} '''«Hair Peace Salon»''' ({{lang-be|Салон міра і валасоў}}<ref name=«CTV» />) — [[брыт-поп]] і {{нп3|power pop|паўэр-поп|en|power pop}} гурт з [[Мінск]]а, адзін з галоўных [[Беларусы|беларускіх]] прадстаўнікоў брытанскага [[інды-рок]]а<ref name="experty.by">{{Cite web|date=2012-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311064657/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-gentleman-audio|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-gentleman-audio|title=Hair Peace Salon "Gentleman" (+аудио)|work=[[experty.by]]|access-date=2018-10-30|language=be}}</ref><ref name="nn" /><ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2005/12/2006.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060103144531/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2005/12/2006.html|archive-date=3 студзеня 2006|title=Минск отметил день рождения Джима Моррисона|last=ЕВ|work=[[Telegraf.by]]|date=2005-12-20|year=2005|access-date=2018-12-07|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live}}</ref><ref name="Сямашка">{{Cite web|url=http://file2.podfm.ru/lowest/6/60/603/6033/mp3/KR035_Elektrasfera_06-10-10.mp3?fbclid=IwAR1v7ccgxbmNHhWThnyKOlMpXBgNlkpXx5cr-YzPgVoVx-fVSyXnLMXhypU|title=“Электрасфэра” Кракатук №035|last=Сямашка|first=Віктар|date=2010-10-12|access-date=2019-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191107074822/http://file2.podfm.ru/lowest/6/60/603/6033/mp3/KR035_Elektrasfera_06-10-10.mp3?fbclid=IwAR1v7ccgxbmNHhWThnyKOlMpXBgNlkpXx5cr-YzPgVoVx-fVSyXnLMXhypU|archive-date=7 лістапада 2019|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|author-link=Віктар Віктаравіч Сямашка|coauthors=Назараў, Андрэй|language=be|work=podfm.ru|editor-last=Назараў|editor-first=Андрэй|format=mp3|quote=Працягнем агляд электрасфэры гуртом „Hair Peace Salon“. Флягманы айчыннага брыт-попу... Дыджэйскія вэрсіі аказаліся лепшымі за арыгіналы...|url-status=live}}</ref><ref name="досыць" />. Яго музыка вылучаецца ў большасці [[Англійская мова|англамоўнай]] лірыкай з эмацыйнай падачай і рэзкімі перападамі настрою ў спевах<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230349/http://mpby.ru/news-1621.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-1621.htm|title=Nака і Hair Peace Salon: гармонія супрацьлеглясьцяў|date=2008-04-24|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Naka and Hair Peace Salon: the harmony of an opposition|last=Слэп}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230749/http://mpby.ru/news-2243.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2243.htm|title=Hard-Fest на сканчэньне лета|date=2009-08-07|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hard-Fest at the end of summer}}</ref><ref name="Навстречу западному ветру" />. Гурт быў заснаваны ў [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]] годзе і выдаў поўнафарматны [[Музычны альбом|альбом]] «[[Gentleman (альбом)|Gentleman]]», а таксама з тузін [[сінгл]]аў і [[EP]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311062851/http://mpby.ru/news-3493.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-3493.htm|title=Hair Peace Salon выдалі першы альбом за 14 гадоў існаваньня|date=2012-03-21|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=Hair Peace Salon released its first album in 14 years of existence|access-date=2018-12-19|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref>. У сярэдзіне [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года музыкі прыпынілі супрацоўніцтва і некаторыя людзі з апошняга складу гурту, уключаючы франтмена і сузаснавальніка Алега Вяля, які лічыцца адным з найлепшых рок-выканаўцаў у [[Беларусь|Беларусі]]<ref name=«CTV»>{{cite web|url=http://www.ctv.by/новости/константин-карман-группаhair-peace-salon»-бегать-по-динамо»-и-искать-новую-маечку-слишком|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111224456/http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B0hair-peace-salon%C2%BB-%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%82%D1%8C-%D0%BF%D0%BE-%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%BE%C2%BB-%D0%B8-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%8E-%D0%BC%D0%B0%D0%B5%D1%87%D0%BA%D1%83-%D1%81%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BC|archive-date=11 студзеня 2017|title=Константин Карман (группа"Hair Peace Salon"): Бегать по "Динамо" и искать новую маечку – слишком дорого|publisher=[[СТБ]]|date=2010-06-20|access-date=2016-01-31|language=ru|trans-title=Канстанцін Карман (гурт "Hair Peace Salon"), "Бегчы па "Дынама" і шукаць новую теніску вельмі дорага"|url-status=live}}</ref>, сфарміравалі [[Беларуская мова|беларускамоўны]] [[рок-гурт]] «[[Bristeil]]»<ref name="Tuzin2">{{cite web|author-link=Сяргей Будкін|url=http://tuzin.by/performer/mp3/460/bristol.html|title=Bristol. Перамагчы немасьць дзён (аўдыё)|last=Будкін|first=Сяргей “SB”|date=2014-01-07|publisher=[[Тузін Гітоў]]|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102180223/http://tuzin.by/performer/mp3/460/bristol.html|archive-date=2019-01-02|url-status=live|language=be|trans-title=Bristol. To take over the dumbness of days (audio)}}</ref>, за якім у [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] годзе з’явілася нараджэнне сольнага [[Электронная музыка|электроннага]] праекта музыкі «[[Helaiv]]»<ref name="ableton">{{Cite web|url=https://34mag.net/piarshak/post/ableton-school|title=Неизданная музыка учеников Ableton School|last=Сазанович|first=Даша “Sheeborshee”|date=2017-12-18|publisher=[[34mag]]|language=ru|trans-title=Unpublished music by Ableton School students|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103174006/https://34mag.net/piarshak/post/ableton-school|archive-date=2019-01-03|url-status=live|access-date=2019-01-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/vokalist-hair-peace-salon-oleg-vyal-predstavil-solnyy-elektronnyy-proekt-helaiv|title=Вокалист Hair Peace Salon Олег Вяль представил сольный электронный проект Helaiv|last=Колесникова|first=Маша|date=2017-10-20|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title=Vocalist of Hair Peace Salon Aleh Vial presented a solo electronic project Helaiv|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102172106/https://euroradio.fm/ru/vokalist-hair-peace-salon-oleg-vyal-predstavil-solnyy-elektronnyy-proekt-helaiv|archive-date=2019-01-02|url-status=live|access-date=2019-01-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/vakalist-hair-peace-salon-aleg-vyal-pradstaviu-solny-elektronny-praekt-helaiv|title=Вакаліст Hair Peace Salon Алег Вяль прадставіў сольны электронны праект Helaiv|last=Калеснікава|first=Маша|date=2017-10-20|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|trans-title=Vocalist of Hair Peace Salon Aleh Vial presented a solo electronic project Helaiv|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017204650/https://euroradio.fm/vakalist-hair-peace-salon-aleg-vyal-pradstaviu-solny-elektronny-praekt-helaiv|archive-date=2018-10-17|url-status=live|access-date=2019-01-03}}</ref>. == Гісторыя == === Раннія гады (1998—2001) === Алег Вяль пачаў марыць граць музыку яшчэ ў [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] годзе<ref name="XLAM1">{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=22|title=Интервью с группой Hair Peace Salon|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|date=2006-01-06|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=Interview with Hair Peace Salon band|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320231431/http://xlam.by/articles.php?id=22|archive-date=2017-03-20|access-date=2018-12-16}}</ref>. На наступны год яго брат набыў для [[Jitters|свайго гурта]] [[Ударная ўстаноўка|ўдарную ўстаноўку]], і гэта стала першай матэрыяльнай падставай для пачатку<ref name="XLAM1" />. Алег хацеў далучыцца да музычнага калектыву брата, але яго не ўзялі, бо той яшчэ не граў ні на якім [[Музычны інструмент|музычным інструменце]]<ref name="XLAM1" />. У [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]] годзе будучы вакаліст-гітарыст збірае двух школьных таварышаў, басіста Максіма Дзевічэнскага і барабаншчыка Аляксандра Вашчылу, у гурт<ref name="XLAM1" />. Усе жадалі граць музыку як натхнёную музычнымі гуртамі агульных сяброў, такімі як «[[Jitters]]», так і вядомымі на ўвесь свет, такімі як «[[Nirvana]]», «[[Radiohead]]», «[[Pearl Jam]]»<ref name="Навстречу западному ветру" />. Першыя гады хлопцы толькі вучыліся граць і эксперыментавалі з новымі ідэямі і метадамі напісання твораў<ref name="Навстречу западному ветру">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/38/0500.html|title=Hair Peace Salon Навстречу западному ветру|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon Towards to the West Wind|access-date=2018-12-15|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=38|first=Марина|last=Новикова|year=2005|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101172239/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/38/0500.html|archive-date=2019-01-01}}</ref>. === Першыя рэлізы (2002—2006) === Упершыню назва «Hair Peace Salon» афіцыйна прагучала са сцэны мінскага клуба «База» [[22 лютага]] [[2002 год у гісторыі музыкі|2002]] года на канцэрце-трыб’юце [[Курт Кабейн|Курта Кабэйна]] і гурта «[[Nirvana]]»<ref name="Навстречу западному ветру" />. Імпрэза была прысвечана дню нараджэння музыканта, і на ёй «Hair Peace Salon» адыграў некалькі песень<ref name="Навстречу западному ветру" />. На той момант гурт складаўся з трох чалавек: Алега, Максіма і Аляксандра, — але апошні ў тым жа годзе пакідае гурт і яго наступнікам становіцца Артур Лучкоў<ref name="XLAM1" />. Неўзабаве склад узмацняе сола-гітарыст Вадзім Дубіна<ref name="XLAM1" />. Такім чынам, гурт на [[2003 год у гісторыі музыкі|2003]] год збірае класічны склад [[Рок-музыка|рок-ансабля]] з чатырох чалавек: рытм-гітара, сола-гітара, бас-гітара, барабаны<ref>{{cite web| url= https://ej.by/music/artists/hair.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181019003035/https://ej.by/music/artists/hair.html|archive-date=2018-10-19|first=Дмитрий|last=Подберезский|author-link=Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|title=Hair Peace Salon|publisher=ej.by|language=ru|access-date=201810-16}}</ref>. У сакавіку «Hair Peace Salon» прымаюць удзел у «{{нп3|Мамант (фестываль)|Фестывалі авангарднай музыкі і моды|ru|Мамонт (фестиваль)}}» ў [[Мінск]]у. У рэкламных мэтах гурт запісвае першы сінгл «Next Level», які складаўся з дзвюх песень, і ён выходзіць у пачатку [[2004 год у гісторыі музыкі|2004]] года{{sfn|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|2008|loc=|quote=|p=|pp=322|s=|S=|с=|g=|name=}}. У чэрвені [[2004 год у гісторыі музыкі|2004]] года «Hair Peace Salon» разам з «[[Jitters]]» прымае ўдзел у міжнародным фестывалі «Piirideta Muusika» ({{lang-et|«Музыка без межаў»}}), які праходзіў у горадзе [[Нарва]] ([[Эстонія]])<ref name="Навстречу западному ветру" />. У тыя гады Артур Лучкоў і Алег Вяль таксама гралі ў брыт-рок гурце «Jitters», дзе за бас-гітарай спяваў Канстанцін Карман<ref name="резентация сингла группы Jitters - Pick Me Up">{{Cite web|url=http://nestor.minsk.by/mg//news/2006/10/1607.html|title=Презентация сингла группы Jitters - Pick Me Up|year=2006|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|trans-title=Presentation of the Jitters single - Pick Me Up|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211164849/http://nestor.minsk.by/mg//news/2006/10/1607.html|archive-date=2019-02-11|url-status=live|access-date=2019-02-11}}</ref>, да таго ж абодва англамоўныя музычныя калектывы часта выступалі разам на зборных канцэртах і сумесна ездзілі па фестывалях, так што музыкі добра ведалі адзін аднаго<ref name="Muravei Inc.">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/34/mg53405.html|title=Muravei Inc. «Мы подумали: зачем нам надеяться на кого-то? И решили все сделать сами…»|language=ru|trans-title=Muravei Inc. "We thought, why should we hope for someone? And we decided to do everything by themselves…"|access-date=2018-12-07|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=34|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20060113003751/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/34/mg53405.html|archive-date=2006-01-13|url-status=live|last=Ахрамович|first=Тася}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2006/11/09/ic_news_117_261781|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028151515/https://naviny.by/rubrics/culture/2006/11/09/ic_news_117_261781|archive-date=2018-10-28|title=Накануне "Дня безбилетника 2006" группа beZ bileta стала больше|date=2006-11-09|work=[[БелаПАН]]|access-date=2018-11-28|language=ru}}</ref><ref name="Jitters2">{{Cite web|url=http://xlam.of.by:80/|title=Справаздача : Прэзентацыя сiнгла JITTERS|last=Сарычаў|first=Максім “p1xel”|date=2006-11-10|publisher=[[xlam.by]]|language=be|trans-title=Report: the presentation of the single of JITTERS|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114192923/http://xlam.of.by/|archive-date=14 лістапада 2006|access-date=2018-12-22|url-status=live}}</ref>. Калектыў робіць крокі на грандж-сцэну, актыўна граючы на мінскіх клубных пляцоўках на працягу 2002—2004 гадоў<ref name="Навстречу западному ветру" />. У [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] годзе па сямейных абставінах з гурта выходзіць Вадзім Дубіна<ref name="В гостях Hair Peace Salon" />. Праз чатыры месяцы пасля доўгіх пошукаў і эксперыментаў на яго месца прыходзіць [[гітарыст]] Вадзім Ісаеў з [[Жодзіна]], знаёмства з якім адбываецца праз «[[Музыкальная газета|Музыкальную газету]]» і прыход якога робіць калектыў больш згуртаваным і цэласным<ref name="Итоги года 2006">{{Cite journal|first=Людмила|last=Погодина|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/01/mg70176.html|title=ИТОГИ ГОДА: К итогам 2006-го|language=ru|trans-title=RESULTS OF THE YEAR: About the results of 2006|access-date=2018-12-03|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=1|year=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727120215/http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/01/mg70176.html|archive-date=2020-07-27|url-status=live}}</ref>. У [[Ліпень|ліпені]] гурт удзельнічае ў [[Польшча|польскім]] фестывалі «[[Басовішча]]-2005»<ref name=":0">{{Cite web|title = Basowiszcza'05 – Фестиваль музыки молодой Беларуси|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012045322/http://xlam.by/articles.php?id=8|archive-date=2017-10-12|url-status=dead|url = http://xlam.by/articles.php?id=8 |publisher=[[Xlam.by]]|access-date=2018-10-16|date=2005-09-24|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|language=ru|trans-title= Basowiszcza'05 – Фестываль музыкі маладой Беларусі}}</ref>, у [[Снежань|снежні]] — у «[[Рок-кола|Рок-коле]]-2005» ([[Полацк]])<ref name="Рок-кола-2005">{{Cite journal|author-link=Сяргей Будкін|last=Будкин|first=Сергей|year=2005|title=«Рок-кола-2005» учись, «Басовішча»!|trans-title=“Rock-Kola-2005” learn, “Basovišča”!|url=http://nestor.minsk.by/mg/articles/2005/48/0600.html|url-status=live|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=48|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218194222/http://nestor.minsk.by/mg/articles/2005/48/0600.html|archive-date=2019-02-18|access-date=2019-02-18}}</ref>. Наступны рэкламны [[CD]] гурта з’яўляецца ў свет у тым жа [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] годзе<ref name="Hair Peace Salon CD 2005" />. Кружэлка ўключыла ў сябе EP «[[Hover]]» з аднайменным загалоўным сінглам, а сама кампазіцыя «Hover» трапіла ў [[Вялікабрытанія|брытанскі]] зборнік [[Альтэрнатыўны рок|альтэрнатыўнага рока]] «Spotlight On» выдавецтва «Matchbox Recordings», выхад якога датуецца [[14 лістапада]] [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] года<ref name="allmusic" />. У кастрычніку Алег Вяль па пэўных тэхнічных прычынах і каб больш часу ўдзяляць свайму гурту спыняе супрацоўніцтва з «[[Jitters]]», дзе ён паралельна граў на гітары і быў бэк-вакалістам<ref name="«Karman">{{Cite web|title=JITTERS, HAIR PEACE SALON, "Split Before, Together Now" и 'Gipsy'|url=http://xlam.by/index.php?id=289|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=JITTERS, HAIR PEACE SALON, "Split Before, Together Now" and 'Gipsy'|date=2007-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429043642/http://xlam.by/index.php?id=289|archive-date=2017-04-29|access-date=2018-10-23|url-status=dead}}</ref>. Пад новы 2005 год склад пашырыў клавішнік-вакаліст Андрэй Козік са стылістычна блізкага «Hair Peace Salon» гурта «[[Rosary]]», але ў сукупнасці ён пайграў супольна каля паўгода<ref name="В гостях Hair Peace Salon" /><ref name="XLAM1" />. Пад канец вясны [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] года Артур Лучкоў таксама вызваліўся ад пабочных абавязкаў у «Jitters», а сам год гурт правёў на сцэне і, акрамя канцэртаў па [[Беларусь|Беларусі]], прыняў удзел у замежных фестывалях «{{lang-pl|Rock bez Igły}}» ([[Тыхы]]), «{{lang-pl|Wiosło Jaćwinga}}» ([[Сувалкі]]), «{{lang-pl|Fiesta Borealis}}» ([[Алецка]])<ref name="Итоги года 2006" /><ref name="Итоги года 2006" /><ref name="Дзень Безквітоўніка 2006">{{Cite web|url=http://xlam.of.by:80/|title=Справаздача : “Дзень Безквітоўніка”|last=SLAP|date=2006-11-20|publisher=[[xlam.by]]|language=be|trans-title=Report: "The Day of the Free-rider"|archive-url=https://web.archive.org/web/20061206211723/http://xlam.of.by/|archive-date=6 снежня 2006|access-date=2018-12-22|url-status=live}}</ref>. Да таго ж музыканты з’явіліся на супольным канцэрце з удзелам «[[Neuro Dubel]]», «[[Крама (гурт)|Крама]]», «[[N.R.M.]]», «[[Indiga]]» і шэрагу іншых знакамітых [[Беларусь|беларускіх]] [[Рок-гурт|рок-калектываў]] у падтрымку выпуску серыі зборнікаў «[[Песьні свабоды]]», які адбыўся на [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]] [[25 жніўня]] [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] года<ref name="Итоги года 2006" />. === Gipsy і In Tune (2007—2009) === [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] год стаў годам выпуску другога сінгла, які разам з канцэртна-спаборніцкай актыўнасцю за гэты час прынясе намінацыю ў катэгорыі «Прарыў года» на цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]-2007» у наступным лютым<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105043414/http://bdg.by/news/news.htm%3F115746%2C5|archive-date=2019-01-05|url-status=live|url=http://bdg.by/news/news.htm?115746,5|title=На "Рок-коронации-2007" в Беларуси корон будет больше, чем групп|date=2008-02-27|work=[[Белорусская деловая газета]]|access-date=2018-10-28|language=ru|trans-title=There will be more crowns than groups at "Rock Coronation-2007" in Belarus.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/102128.html|title=Хто і што чакаецца на "Рок-Каранацыі 2007"?|date=2008-01-25|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20120707052514/http://news.tut.by/culture/102128.html|archive-date=2012-07-07|url-status=live|access-date=2019-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://music.fromby.net/article/1042/|title=Шорт-ліст «Рок-Каранацыі-2007»|last=ТГ|date=2008-01-24|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725071003/http://music.fromby.net/article/1042/|archive-date=2008-07-25|url-status=dead|access-date=2019-02-22}}</ref>. Гурт выйграе майскі трэцьфінал па галасаванні гледачоў, вынікі якога зацвердзіў гітарыст-педагог [[Уладзімір Пятровіч Угольнік|Уладзімір Угольнік]]<ref name="Хождения" /><ref name="ИДИнаРОК-1">{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/05/2805.html|title=ИДИнаРОК. Первый этап|trans-title=IDInaROCK. First stage|last=Соболевская|first=Елена|date=2007-05-28|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219184424/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/05/2805.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref>, і сам фінал конкурсу «ИдиНаРок» у чэрвені з прызам запісаць песню на прафесійнай музычнай студыі<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/08/2303.html|title=«ИДИнаРОК»|date=2007-08-23|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219191008/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/08/2303.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref><ref name="ИДИнаРОК. Финал">{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=102|title=ИДИнаРОК. Финал.|publisher=[[xlam.by]]|access-date=2018-12-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424152932/http://xlam.by/articles.php?id=102|archive-date=2017-04-24|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|date=2007-06-13}}</ref>. Хлопцы граюць на вялікіх пляцоўках падчас святкавання Дню горада [[Мінск]]а і на фестывалі «Амбасовішча», які быў праведзены амбасадай [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ў [[Беларусь|Беларусі]] ў верасні<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230818/http://mpby.ru/news-1251.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-1251.htm|title=«Басовішча» + амбасада ЗША = «Амбасовішча»!|date=2007-09-13|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title="Basovišča" + the U.S. Embassy = «Ambasovišča»!|last=Мінчонак|first=Аляксей}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2007/09/13/ambasowisza_by/|title=Фотарэпартаж з трэцяга музычнага фэсту «Амбасовішча», які прайшоў у рэзідэнцыі пасла ЗША пад Мінскам|last=Рахлей|first=Марына|last2=Шырокі|coauthors=Шырокі, Юрый|first2=Юрый|date=2007-09-13|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103165244/https://belapan.by/archive/2007/09/13/ambasowisza_by/|archive-date=2019-11-03|access-date=2019-11-03}}</ref>, і толькі з-за махінацый з падлікам галасоў спыняюцца ў паўфінале міжнароднага конкурсу «[[Global Battle Of The Bands|Global Battle of the Bands]]», у якім яны ўдзельнічалі на працягу другой часткі [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года<ref name="Battle of the Bands LiveSound">{{Cite web|url=http://livesound.by:80/articles/battle_gurzuf|title=«Французские революционеры» едут покорять Лондон|last=Сказка|first=Мария “СкаZка”|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title="French revolutionaries" are going to conquer London|archive-url=https://web.archive.org/web/20071208004542/http://livesound.by/articles/battle_gurzuf|archive-date=8 снежня 2007|access-date=2018-11-28|language=ru|url-status=dead}}</ref>. Пасля спроб пайграць разам з сесійнымі [[клавішнік]]амі, у тым ліку на сцэне падчас імпрэзы «Акустыка вясны» ў сакавіку<ref name="Krok, Karavan, Hair Peace Salon" />, пад канец [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года колькасць афіцыйных удзельнікаў гурта павялічваецца, бо Канстанцін Карман прыпыняе існаванне свайго гурта «[[Jitters]]» і далучаецца да «Hair Peace Salon» на пастаяннай аснове<ref>{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-1228.htm|title=Як беларусы да Nine Inch Nails завіталі|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027143129/http://mpby.ru/news-1228.htm|archive-date=2018-11-27|date=2007-08-30|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=How Belarusians came to Nine Inch Nails :: Music space of Belarus|access-date=2018-10-27|work=[[Тузін Гітоў]]|author=Слэп|coauthors=Neroz}}</ref>. У гурце ўжо быў свой [[Бас-гітара|басіст]], а паколькі Канстанцін Карман нядаўна купіў [[сінтэзатар]] «{{нп3|Roland JP-8000|Roland JP-8000|en|Roland JP-8000}}» падчас дзелавой паездкі ў [[Шатландыя|Шатландыю]], то ён стаў клавішнікам, які спявае вакальныя партыі, а таксама складае спевы<ref name="«Tut.by">{{cite web|date=3 December 2010|title=Онлайн-концерт: Hair Peace Salon|trans-title=Online concert: Hair Peace Salon|url=http://news.tut.by/tv/207038.html|access-date=2018-10-127|publisher=[[TUT.BY]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200707/https://news.tut.by/tv/207038.html|archive-date=2018-11-23}}</ref>. [[28 кастрычніка]] [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года EP «Gipsy» быў выдадзены ў свет<ref name="Split Before, Together Now" />. Новае аблічча гурта было паказана на канцэртнай прэзентацыі рэліза, падтрыманай выступленнямі «[[Open Space]]» і некаторых іншых музыкаў — сябраў гурта, [[18 лістапада]] [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года<ref name="HPS_CD">{{Cite web|url=http://livesound.by:80/articles/hps_cd|title=HPS не гости, а хозяева|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title=HPS are not guests, but the hosts|archive-url=https://web.archive.org/web/20071208004812/http://livesound.by/articles/hps_cd|archive-date=8 снежня 2007|access-date=2018-11-27|language=ru|url-status=dead}}</ref>. [[25 лістапада]] [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] года для прасоўвання новага супрацоўніцтва на лэйбле «[[West Records]]» быў выдадзены [[спліт-альбом]] «[[Split Before, Together Now]]»<ref name="Split Before, Together Now» – першы сумесны рэліз беларускіх брыт-рокераў Hair Peaсe Salon і Jitters">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181026104332/http://mpby.ru/news-1316.htm|archive-date=2018-10-26|url=http://mpby.ru/news-1316.htm|title="Split Before, Together Now" – першы сумесны рэліз беларускіх брыт-рокераў Hair Peace Salon і Jitters|trans-title="Split Before, Together Now" is the first joint-release by Belarusian brit-rockers Hair Peace Salon and Jitters|last=Скарабагатава|first=Алена|date=2007-10-29|publisher=mpby.ru|work=[[Тузін Гітоў]]|language=be|access-date=2018-10-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://charter97.org/ru/news/2007/12/29/2728/|title=«Советская Белоруссия» отметила популярность «Крамы», «Нейро Дюбеля» и «Крамбамбули»|date=2007-12-29|publisher=[[Хартыя'97]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222152424/https://charter97.org/ru/news/2007/12/29/2728/|archive-date=2019-02-22|url-status=live|access-date=2019-02-22}}</ref>. На CD трапілі EP «Gypsy» «Hair Peace Salon» і «[[Pick Me Up]]» «Jitters» з арыгінальным афармленнем вокладкі, на якую былі змешчаны два звязаныя шнуркамі дзіцячыя чаравікі як сімвал таго, што раней было два гурты, але з гэтага часу яны аб’яднаны<ref name="Hair Peace Salon и Jitters объединились West Records">{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/10/3002.html|title=Группы Hair Peace Salon и Jitters объединились|date=2007-10-30|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220080204/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2007/10/3002.html|archive-date=2020-02-20|access-date=2020-02-20|trans-title=Hair Peace Salon and Jitters have teamed up}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news1967.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018003010/http://generation.by/news1967.html|archive-date=2018-10-18|title=18 лістапада "Hair Peace Salon" і "Jitters" прэзэнтуюць сумесную праграму|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2017-05-21|language=be}}</ref><ref name="XLAM2">{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=110|title=Hair Peace Salon отвечают на вопросы в преддверии выхода сплита с группой Jitters|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|date=2008-10-20|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon answering to questions on the eve of the split release with the Jitters band|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424091659/http://xlam.by/articles.php?id=110|archive-date=2017-04-24|url-status=dead}}</ref>. «''Хлопцы з „HPS“ заўсёды захапляліся творчасцю не вельмі вядомай, але ўлюбёнай у пэўных колах каманды „Jitters“. А сёння яны дагналі іх у майстэрстве, сталі побач і ў чымсьці нават абышлі''», — крытык Алена Сабалеўская з «[[Музыкальная газета|Музыкальнай газеты]]» падсумавала жыццёвы шлях гуртоў у сваім аглядзе на дыск<ref name="Split Before, Together Now" />. У дадатак да рэгулярных канцэртаў, а іх было дадзена ў [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] годзе каля трыццаці, музыкі паспяхова ўдзельнічалі ў розных музычных конкурсах, такіх як «Музычны плэй-оф» (паўфіналісты)<ref name="XLAM3">{{Cite web|url=http://xlam.by/index.php?id=315|title=Презентация сингла Hair Peace Salon и сплита с Jitters|date=2007-11-15|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon's single and split with Jitters presentation|access-date=2018-12-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428222620/http://xlam.by/index.php?id=315|archive-date=2017-04-28}}</ref><ref name="наступ працягваецца" /><ref>{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=118|title=MILQUE TWINS. Они продаются в аптеках|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|coauthors=Чайковская, Лина|last2=Чайковская|first2=Лина|date=2007-12-28|publisher=[[Xlam.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425070330/http://xlam.by/articles.php?id=118|archive-date=2017-04-25|access-date=2019-12-15}}</ref>, «Залатая акустыка» (пераможцы)<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123201012/https://www.sb.by/articles/rokery-narod-surovyy.html|archive-date=2018-11-23|url-status=live|url=https://www.sb.by/articles/rokery-narod-surovyy.html|title=Рокеры — народ суровый|last=Попова|first=Виктория|date=2008-01-29|work=[[СБ. Беларусь сегодня]]|access-date=2018-11-23|language=ru|trans-title=Rockers are austere people}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605051612/http://mpby.ru/news-1484.htm|archive-date=5 чэрвеня 2019|url=http://mpby.ru/news-1484.htm|title=Новыя перамогі Hair Peace Salon|date=2008-02-04|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2019-06-05|trans-title=New victories of Hair Peace Salon|first=Алена|last=Скарабагатава|url-status=live}}</ref>, «Рок-спарынг» (уладальнікі прыза на запіс на студыі)<ref name="наступ працягваецца">{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-1437.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181026182607/http://mpby.ru/news-1437.htm|archive-date=2018-10-26|title=Hair Peace Salon: наступ працягваецца|publisher=mpby.ru|work=[[Тузін Гітоў]]|date=2008-01-10|access-date=2018-12-09|first=Алена|last=Скарабагатава|language=be}}</ref>. Па выніках апошняга конкурсу пад канец 2007 года Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская з партала «[[LiveSound.by]]» прадказала, што пра музыкаў гурта, які, на думку Сяргея Ясючэні, дырэктара «West Records», выбіўся ў трэнды<ref>{{Cite web|url=http://puls.by/news/2824|title=West Records подводит итоги года|last=Скопинов|first=Артем|date=2007-12-30|publisher=puls.by|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911155347/http://puls.by/news/2824|archive-date=2018-09-11|access-date=2020-02-19}}</ref>, ''«будуць пісаць усё радзей і радзей, таму што пісалі пра іх вельмі'' ''шмат»''<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by/news/425|title=Рок-спарринг – седьмая битва|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|date=2007-12-17|language=ru|publisher=[[LiveSound.by]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071219120753/http://www.livesound.by/news/425|archive-date=2007-12-19|access-date=2019-10-25}}</ref>. Афіцыйнае відэа да аднайменнага вядучага сінгла EP «Hover», у якім быў прадстаўлены новы выгляд гурта з Канстанцінам Карманам, было знята рэжысёрам Анатолем Вечарам у лютым [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] года, і гатовы ролік 16 сакавіка быў паказаны па тэлебачанню ў праграме «Pro движение+»<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by/news/652|title=Silent Hill от Hair Peace Salon|last=Х|last2=Черницкий|first2=Андрей “duckling”|date=2008-03-24|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328180454/http://www.livesound.by/news/652|archive-date=28 сакавіка 2008|access-date=2019-11-22|coauthors=Черницкий, Андрей “duckling”|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230247/http://mpby.ru/news-1614.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-1614.htm|title=Hair Peace Salon зачараваліся відэа|date=2008-04-21|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hair Peace Salon has been fascinated by video|last=Слэп}}</ref>. Падчас першай частцы [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] года на студыі «OSMOS» быў запісаны і новы сінгл «Stand The Rain» — прыз пераможцам музычнага конкурсу «ИдиНаРок»<ref name="In Tune SLAP" />. У сакавіку гурт выступіў у перадачы «Музычны партал» [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|Першага Нацыянальнага канала Беларускага радыё]], дзе сыграў яшчэ не выдадзеныя песні: «Stand The Rain», «Ice Age», «Borderline»<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by:80/news/653|title=НОВОСТИ: Веснавы дарануак ад HAIR PEACE SALON|last=Чарніцкі|first=Андрэй “duckling”|date=2008-03-24|publisher=[[LiveSound.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328180459/http://www.livesound.by/news/653|archive-date=28 сакавіка 2008|access-date=2020-07-13|url-status=dead}}</ref>. У той жа час Вадзім Ісаеў пакідае гурт<ref name="Be in Tune!" />. Гэта сталася ўдарам, бо адбылося падчас сесій запісу новага міні-дыска, і хаця каманда спрабавала знайсці новага сола-гітарыста, але гэтага не ўдалося. Нягледзячы на акалічнасці, квартэт, які застаўся, не пажадаў ні марудзіць з тэмпам запісу новых твораў, ні змяншаць колькасць жывых выступленняў<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230542/http://mpby.ru/news-1571.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-1571.htm|title=Веснавы падарунак ад Hair Peace Salon|date=2008-03-25|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Spring gift from Hair Peace Salon|coauthors=Скарабагатава, Алена|last=Слэп}}</ref>. Прэзентацыя новага EP «In Tune» была зладжана ў дзень яго выпуску [[1 лістапада]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] года ў клубе «Bronx» з удзелам Вадзіма Ісава<ref name="Be in Tune!">{{Cite web|url=http://www.livesound.by/articles/|title=Be in Tune!: презентация нового альбома от «Hair Peace Salon»|year=2008|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20081218213607/http://www.livesound.by/articles/|archive-date=18 снежня 2008|access-date=2020-01-05|url-status=dead}}</ref> пры падтрымцы [[Народная музыка|фальклорнага]] гурту «[[Akana-NHS]]» з Ірэнай Катвіцкай і [[Руся]]й<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115153901/http://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0000282685|archive-date=2018-11-15|url-status=live|url=http://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0000282685#details|title=Hair Peace Salon (Изоматериал): большой сольный концерт, клуб "Bronx", 2 ноября: (флайер)|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]|trans-title=Hair Peace Salon [Visual material]: a big solo concert, the "Bronx" club, November 2: [flyer]|language=ru, en|access-date=2018-12-24}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029191653/http://generation.by/doc14-197.html|archive-date=2018-10-29|url-status=live|url=http://generation.by/doc14-197.html|title=Фотарэпартаж з канцэрту-прэзэнтацыі Hair Peace Salon новай плыткі In Tune|last=Кузьміч|first=Воля|date=2008-11-04|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-29|language=be|trans-title=Photo report from the concert-presentation of Hair Peace Salon new album In Tune}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ultra-music.com/blog/1043|title=Мысли вслух… Минские площадки|last=Радионов|first=Вячеслав|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122171959/http://ultra-music.com/blog/1043|archive-date=2018-11-22|url-status=live|date=2008-11-28|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Thinking out loud ... Minsk stages|access-date=2018-11-22}}</ref>. Гэты дыск быў запоўнены чатырма песнямі, уключая бонусную «Stand The Rain», якая ўжо выдавалася на сінгле<ref name="Be in Tune!"/><ref name="InTuneUM">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122172006/http://ultra-music.com/news/1029|archive-date=2018-11-22|url=http://ultra-music.com/news/1029|title=Hair Peace Salon представили новый сингл|date=2008-11-26|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon presented a new single|url-status=live|access-date=2018-11-22}}</ref>. Як пераможца адборачных тураў разам з «[[Open Space]]»<ref>{{Cite web|url=http://xlam.by/index.php?id=906|title=Отчет: 9 ноября, «Bandscan: Belarus»|last2=Полидовец|first2=Александра “iwishican”|coauthors=Полидовец, Александра “iwishican”|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|publisher=[[xlam.by]]|access-date=2018-11-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osband.com/press/xlamby-otchet-9-noyabrya-bandscan-belarus-1-yj-chetvertfinal-13-noyabrya-2008/|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117105311/http://www.osband.com/press/xlamby-otchet-9-noyabrya-bandscan-belarus-1-yj-chetvertfinal-13-noyabrya-2008/|archive-date=2018-11-17|url-status=live|title=Xlam.by «Отчет: 9 ноября, «Bandscan: Belarus»|coauthors=Полидовец, Александра “iwishican”|last2=Полидовец|first2=Александра “iwishican”|last=Тыневицкая|first=Юлия “Ju”|date=2008-11-13|publisher=[[Open Space]]|work=[[xlam.by]]|language=ru|access-date=2018-11-17}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122172044/http://ultra-music.com/news/827|archive-date=2018-11-22|url-status=live|work=[[Тузін Гітоў]]|url=http://ultra-music.com/news/827|title=Першыя вынікі Bandscan:Belarus|last=Hagward|first=Christian|date=2008-11-16|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|trans-title=The first results of Bandscan:Belarus|access-date=2018-11-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://music.fromby.net/article/1474|title=I Love You, Baby! і шэсьць лепшых|last=ТГ|date=2008-11-29|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|trans-title=I Love You, Baby! and six of the best|archive-url=https://web.archive.org/web/20110108153739/http://music.fromby.net/article/1474/|archive-date=2011-01-08|url-status=dead|access-date=2019-02-21}}</ref> у студзені [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года гурт сыграў на мясцовым фінале фестывалю «[[Bandscan]]»<ref>{{Cite web|url=http://generation.by/doc14-231.html|title=Менскі Hair Peace Salon на на фінале беларуска-швэдзкага музычнага праекту Bandscan:belarus|last=Сідун|first=Юра|date=2009-01-29|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20090916010846/http://generation.by/doc14-231.html|archive-date=2009-09-16|url-status=live|access-date=2019-02-25}}</ref>, заключная частка якога павінна была прайсці ў [[Швецыя|Швецыі]], але «Hair Peace Salon» заняў толькі другое месца<ref name="Спасибо so much!">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017203142/http://generation.by/news2712.html|archive-date=2018-10-17|url-status=live|coauthors=Сідун, Юра|url=http://generation.by/news2712.html|title=Завершаны музычны конкурс Bandscan:Belarus: з канцэртамі ў Стакгольм едзе менскі The Toobes|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-12-24|last=Вітушка|first=Воля|language=be|trans-title=The music competition Bandscan:Belarus has been finished: The Toobes is going to travel with concerts in Stockholm|date=2009-01-29}}</ref>. Музычнае відэа на песню «In Tune» было знята ў лютым, а сам завершаны кліп быў паказаны публіцы ў снежні таго ж года<ref name="Pastushenko">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114182226/http://www.experty.by/content/novyi-klip-gruppy-hair-peace-salon-video|archive-date=2018-11-14|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/novyi-klip-gruppy-hair-peace-salon-video|title=Новый клип группы Hair Peace Salon (+видео)|date=28 December 2009|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-14|language=ru|trans-title=New clip of the Hair Peace Salon band (+video)}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200953/http://ultra-music.com/news/1688|archive-date=2018-11-23|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/1688|title=Hair Peace Salon представляют дебютный клип|date=2009-12-25|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon presents debut video|access-date=2018-11-23}}</ref>. У вясновы час Артур Лучкоў пакідае гурт у выніку рознагалоссяў у «Hair Peace Salon», але пасля кароткіх пошукаў Аляксей Кузняцоў, былы ўдзельнік «[[Prophetic Dream]]», «[[Iris7]]»<ref name="Iris holiday">{{Cite web|url=http://livesound.by:80/articles/11-03-iris7|title=«Ирискин» праздник|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title="Iris" holiday|archive-url=https://web.archive.org/web/20080106224902/http://livesound.by/articles/11-03-iris7|archive-date=6 студзеня 2008|url-status=dead|language=ru|access-date=2018-11-20|last2=Тарналицкий|first2=Максим “Zoom”|coauthors=Тарналицкий, Максим “Zoom”}}</ref> і некаторых іншых гуртоў, займае яго месца<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028033728/http://another.by/gallery/23-04-09-gudvin-moi-raketi-vverh/hairpeacesalon-3/|archive-date=2018-10-28|url-status=live|url=http://another.by/gallery/23-04-09-gudvin-moi-raketi-vverh/hairpeacesalon-3/|title=Фото «Hair Peace Salon»|publisher=another.by|last=sart|access-date=2018-12-24}}</ref>. У ходзе наступнага перыяду года «Hair Peace Salon» актыўна працаваў у студыі над новымі музычнымі творамі, узбагачаў досвед падачы сваіх акустычнай<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121203949/https://naviny.by/rubrics/culture/2009/03/16/ic_articles_117_161694|archive-date=2018-11-21|url-status=live|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2009/03/16/ic_articles_117_161694|title=В Минске отметят праздник Святого Патрика|last=Яблонская|first=Анжела|date=2009-03-16|work=[[БелаПАН]]|language=ru|trans-title=У Мінску адзначаць Дзень Святога Патрыка|access-date=2018-11-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/photo/21-03-2009|title=21.03.2009 Акустика весны (Дворец молодёжи) фотограф - Максим Васько|date=2009-03-21|publisher=[[LiveSound.by]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090401152536/http://livesound.by/photo/21-03-2009|archive-date=2009-05-03|url-status=dead|access-date=2018-11-25}}</ref> і рокавай праграм<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by:80/billboard/|title=афиша|publisher=[[LiveSound.by]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419105345/http://livesound.by/billboard/|archive-date=19 красавіка 2009accessdate=2018-11-28|language=ru|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228072145/http://another.by/gallery/23-04-09-gudvin-moi-raketi-vverh/hairpeacesalon-2/|archive-date=2019-02-29|url-status=live|url=http://another.by/gallery/23-04-09-gudvin-moi-raketi-vverh/hairpeacesalon-2/|title=Фото «Hair Peace Salon»|last=sart|date=2009-04-23|publisher=another.by|language=ru|trans-title=Photo «Hair Peace Salon»|access-date=2018-11-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://livesound.by:80/photo/18.02.2009|title=Фестиваль "НАША МУЗЫКА": Esprit & Hair Peace Salon (кафе-клуб Дежавю) Фотограф - Максим Васько|last=Васько|first=Максим|date=2009-02-18|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title=02/18/2009 Festival "Our Music": Esprit & Hair Peace Salon (cafe-club Deja Vu) photographer - Maxim Vas'ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20090503120826/http://livesound.by/photo/18.02.2009|archive-date=3 мая 2009|access-date=2018-11-29|language=ru|url-status=dead}}</ref>, часта, як і ў мінулыя гады<ref name="British Lovers 2 HPS OS">{{Cite web|url=http://livesound.by:80/articles/british-lovers/|title=Белорусские бритрокеры: кто сильнее?|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|date=2007-07-03|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title=Belarusian brit-rockers: who is stronger?|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003132725/http://livesound.by/articles/british-lovers/|archive-date=3 кастрычніка 2008|access-date=2018-11-28|language=ru|url-status=dead}}</ref><ref name="Безграничный рок">{{Cite web|url=http://livesound.by:80/news/737|title=СТАТЬИ: Безграничный рок или…?|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|coauthors=Черницкий, Андрей “duckling”|date=2008-05-01|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title=ARTICLES: Limitless rock or ...?|last2=Черницкий|first2=Андрей “duckling”|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202143009/http://livesound.by/news/737|archive-date=2 снежня 2008|language=ru|access-date=2018-11-17|url-status=dead}}</ref>, ладзіў канцэрты разам з паплечнікамі, таксама прадстаўнікамі брытанскай хвалі, «Open Space» ды іншымі<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/142498.html|title=В витебском "Чердачке" репетируют Koktebel Jazz Festival|last=Чернявская|first=Евгения|date=2009-07-14|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219200630/https://news.tut.by/culture/142498.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref><ref name="Вітушка">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029191552/http://generation.by/news2651.html|archive-date=2018-10-29|url-status=live|url=http://generation.by/news2651.html|coauthors=Сідун, Юра|title=Bandscan:Belarus: вызначаныя ўдзельнікі фіналу музычнага конкурсу|last=Вітушка|first=Воля|date=2008-12-10|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-29|language=be|trans-title=Bandscan: Belarus: some finalists of the music contest have been defined}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.vitebsk.cc/2009/07/21/pre-party-koktebel-muzyika-tut/|title=Pre-party Koktebel: музыка тут!|last=Скрайновіч|first=Хведар|date=2009-07-21|publisher={{нп3|Народныя навіны Віцебска|Народныя навіны Віцебска|en|Narodnya Naviny Vitsebska}}|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922110018/https://news.vitebsk.cc/2009/07/21/pre-party-koktebel-muzyika-tut/|archive-date=2019-09-22|access-date=2019-09-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2009/07/2003.html|title=Второй фестиваль "Жывы Гук ON-line"|date=2009-07-20|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219202008/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2009/07/2003.html|archive-date=2020-02-20|access-date=2020-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304063033/http://mpby.ru/news-2208.htm|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2208.htm|title=На Koktebel Jazz Festival будзе беларуская ноч|date=2009-07-09|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=There will be a Belarusian night at the Koktebel Jazz Festival|first=Алена|last=Скарабагатава}}</ref>. Перамога ў адборы за месца ў зборніку грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]» і «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]» «[[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]]»<ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/pyeramozhcy-internet-adboru-maladykh-muzykaw-re1ikt-tsukyerka-hair-peace-salon-esprit-vsrip.html|title=Пераможцы інтэрнэт-адбору маладых музыкаў: Re1ikt, Цукерка, Hair Peace Salon, ESPRIT, VS[RIP]|date=2009-04-20|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|trans-title=The winners of the online selection of young musicians: Re1ikt, Sweetie, Hair Peace Salon, ESPRIT, VS [RIP]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626051349/https://budzma.by/news/pyeramozhcy-internet-adboru-maladykh-muzykaw-re1ikt-tsukyerka-hair-peace-salon-esprit-vsrip.html|archive-date=26 чэрвеня 2019|access-date=2019-06-25|url-status=live}}</ref> па часе супала з удзелам у праекце «[[Тузін. Перазагрузка]]» [[вэб-партал]]а «[[Тузін Гітоў|Тузін Гітоў»]] і «Будзьма беларусамі!», дзеля чаго гурт пераспяваў сваю песню «Ice Age» на [[Беларуская мова|беларускай мове]], лірыку да якой [[Паэзія|паэтычна]] [[Перакладчык|пераклаў]] [[Пісьменнік|літаратар]] [[Віталь Воранаў]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304064114/https://news.tut.by/culture/141862.html|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=https://news.tut.by/culture/141862.html|title=“Тузін. Перазагрузка”: мова натхняе|date=2009-07-06|work=[[Тузін Гітоў]]|access-date=2018-11-23|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|trans-title="Tuzin. Perazagruzka": a language inspires}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304064459/http://mpby.ru/news-2277.htm|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2277.htm|title=«Тузін» перагрузіўся|date=2009-09-11|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=«Tuzin» has rebooted|last=Mechaniczny|first=Wiecier “WM”|authorlink = Wiecier Mechaniczny}}</ref>, і гэта стала першым спевам хлопцаў па-беларуску<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120419/http://news.tut.by/culture/134060.html|archive-date=2016-03-04|url=https://news.tut.by/culture/134060.html|title=Перазагрузка: Hair Peace Salon|date=2009-04-09|work=[[Тузін Гітоў]]|access-date=2018-11-15|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|trans-title=The reboot: Hair Peace Salon}}</ref>. Прыметны трэк пад назвай «Студзень» трапіў на CD-кампіляцыю праекта, якая была выпушчана ў свет у снежні [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года<ref name="Tuzin.Perazagruzka Experty">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304063528/http://www.experty.by/content/vyisha-cd-praektu-tuz-nperazagruzka|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/vyisha-cd-praektu-tuz-nperazagruzka|title=Выйшаў CD праекту "Тузін.Перазагрузка"|date=2009-12-21|publisher=[[experty.by]]|access-date=2018-12-02|language=be|trans-title=CD of the project "Tuzin.Perazagruzka" has been released}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305060156/https://news.tut.by/culture/155621.html|archive-date=5 сакавіка 2019|url=https://news.tut.by/culture/155621.html|title=Вышел в свет новый компакт-диск произведений белорусских музыкантов "Тузін. Перазагрузка"|last=Горевой|first=Марат|date=2009-12-18|work=[[БелаПАН]]|access-date=2018-11-15|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|url-status=live}}</ref>. У жніўні [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года гурт атрымаў перамогу ў нацыянальным адборы, арганізаваным «Будзьма беларусамі!»<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2009/08/13/ic_news_117_316068|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305061139/https://naviny.by/rubrics/culture/2009/08/13/ic_news_117_316068|archive-date=5 сакавіка 2019|title=Пять человек могут бесплатно попасть на фестиваль Be Free — 2009|date=2009-08-13|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|trans-title=Five people can get to the festival Be Free – 2009 for free|access-date=2018-12-18|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/1805132.html|title=Беларускія музыкі паехалі ў Чарнігаў|last=Студзінская|first=Іна|date=2009-09-22|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=be|trans-title=Belarusian musicians went to Chernigov|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626064100/https://www.svaboda.org/a/1805132.html|archive-date=26 чэрвеня 2019|access-date=2019-06-26|url-status=live}}</ref>, і з’ездзіў у [[Чарнігаў]] ([[Украіна]]) на фестываль «[[Be Free]]», каб прадставіць тую версію спева на [[Родная мова|роднай мове]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305085218/https://belapan.by/archive/2009/08/24/media_befree/|archive-date=5 сакавіка 2019|url=https://belapan.by/archive/2009/08/24/media_befree/|title=Наибольшее количество зрителей на фестивале Be Free в Чернигове собрала группа "Ляпис Трубецкой"|date=2008-08-24|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|access-date=2018-11-16|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305183642/https://charter97.org/ru/news/2009/8/24/21349/|archive-date=2019-03-05|url-status=live|url=https://charter97.org/ru/news/2009/8/24/21349/|title=«Воплі Відоплясова» выступали под бело-красно-белым флагом (Фото)|language=ru|publisher=[[Хартыя'97]]|access-date=2018-11-16|date=2009-08-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belaruspartisan.by/life/145186/|title=Чем молодые группы удивят на Be Free?|date=2009-08-18|publisher=[[Белорусский партизан]]|language=ru|trans-title=What young bands will surprise at Be Free with?|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526195454/https://belaruspartisan.by/life/145186/|archive-date=26 мая 2019|access-date=2019-05-26|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|url-status=live}}</ref>. У канцы [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года гурт абнавіў афіцыйны сайт, дызайн якога распрацавала Паліна Пастушэнка, [[рэжысёр]] апошняга кліпа «In Tune»<ref name="Pastushenko"/>. У снежні [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] года Аляксей Кузняцоў пакінуў гурт (пазней Алег Вяль скажа, што адыход музыкі адбыўся з-за таго, што яны не гралі з гэтым бубначом добра ў гармоніі), і ўжо ў наступныя месяцы Уладзімір Агаян, прыхільнік гурту, які выйграў кастынг, стаў яго пераемнікам<ref name="«Tut.by" />. Такім складам Вяль, Дзевічэнскі, Карман і Агаян учатырох пачалі працу над поўнафарматным [[Музычны альбом|альбомам]]<ref name="我爱摇滚乐 98">{{Cite journal|date=May 2010|title=“美女之国”的三好生——白俄罗斯乐队Hair Peace Salon|journal=我爱摇滚乐|language=zh|issue=98|pages=16|isbn=978-7-88573-475-6|id=CN-G04-10-306-00/A.J6}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309062132/http://mpby.ru/news-2761.htm|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2761.htm|title=Hair Peace Salon: «Рукі прэч ад Тыбэту»|date=2010-11-29|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hair Peace Salon: “Do not touch Tibet”}}</ref>. === Gentleman (2010—2012) === {{Main|Gentleman (альбом)}} У першыя некалькі месяцаў 2010 года гурт прымае ўдзел у адкрытым музычным фестывалі «Graffiti Open Music Fest», паспяхова праходзячы яго раунды<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309062344/http://ultra-music.com/news/1736|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/1736|title=На Graffiti Open Music Fest отобраны 36 групп|date=2010-01-19|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=36 bands were selected for Graffiti Open Music Fest|access-date=2018-11-23}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309093723/http://budzma.org/music/graffiti-open-music-fest-2-oy-tur-fotarepartazh.html|archive-date=2019-03-09|url=http://budzma.org/music/graffiti-open-music-fest-2-oy-tur-fotarepartazh.html|title=Graffiti Open Music Fest 2-ой тур (фотарэпартаж)|date=2010-04-21|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|trans-title=Graffiti Open Music Fest 2nd round (photo report)|url-status=live|access-date=2018-11-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-2404.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309094208/http://mpby.ru/news-2404.htm|archive-date=2019-03-09|url-status=live|title=«Graffiti Open Music Fest»: другі трыбой|date=2010-01-28|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=«Graffiti Open Music Fest»: the second thirdfinal}}</ref>, а таксама дабіраецца да рэгіянальнага фіналу конкурсу «Рок-ноч»<ref name="Ne brit rock" /><ref>{{Cite web|url=https://dzedzich.org/2010/05/06/16-traunya-final-rok-nachy/|title=16 траўня: фінал «Рок-начы» — Дзедзіч|last=dzedzich|date=2010-05-06|publisher=[[Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне)|Дзедзіч]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103181939/https://dzedzich.org/2010/05/06/16-traunya-final-rok-nachy/|archive-date=3 лістапада 2019|access-date=2019-11-03|url-status=live}}</ref>. Першы [[сінгл]] пад назвай «Happy For A While» з будучага поўнафарматнага альбома быў выпушчаны [[5 красавіка]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года спачатку на [[кітай]]скі рынак з адметнай вокладкай, каб падтрымаць падпісанне новага бубнача<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309094335/https://music.douban.com/subject/4742814/|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=https://music.douban.com/subject/4742814/|title=Happy for a While (豆瓣)|publisher={{нп3|Douban|Douban|en|Douban}}|access-date=2016-05-27}}</ref>, у той час як яго сусветны выхад адбыўся на пяць дзён пазней<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309100453/http://ultra-music.com/news/2030|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/2030|title=Hair Peace Salon презентуют интернет-сингл «Happy For A While»|date=2010-04-06|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|access-date=2018-11-17}}</ref><ref name="HFAW">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309095357/http://www.experty.by/content/gruppa-hair-peace-salon-vypustila-internet-singl-gotovit-albom|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/gruppa-hair-peace-salon-vypustila-internet-singl-gotovit-albom|title=Группа Hair Peace Salon выпустила интернет-сингл, готовит альбом|date=7 April 2010|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-14|language=ru|trans-title=The Hair Peace Salon band released internet-single, preparing album}}</ref>. Гэты рэліз азначыў музычны зрух гурту ў бок [[паўэр-поп]]а, а альбом з новымі спевамі павінен быў выйсці наступнай восенню<ref name="Melancholy Tuzin">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309095109/http://mpby.ru/news-2507.htm|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2507.htm|title=Hair Peace Salon пазбавіліся мэлянхаліі|date=2010-04-07|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hair Peace Salon lost melancholia}}</ref>. Новыя песні з сінгла, як і зменены дрэс-код музыкаў, былі прадстаўлены 10 красавіка ў клубе «Broadway» у рамках прэм’ернага шоу разам з «[[Drum Ecstasy]]», «[[Кассиопея]]», «[[The Stampletons]]» ды іншымі<ref name="романтичный brit-pop">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309095934/http://ultra-music.com/articles/reviews/2076|archive-date=2019-03-09|url=http://ultra-music.com/articles/reviews/2076|title=home-fest «cheelzzz!»: пятилетие «fucktoreal promo»|last=Пятаков|first=Андрей|date=2010-04-14|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|url-status=live|access-date=2018-11-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ultra-music.com/photo/2077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309100748/http://ultra-music.com/photo/2077|archive-date=2019-03-09|title=home-fest «cheelzzz!»|last=Шеремет|first=Егор|date=2010-04-14|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|url-status=live|access-date=2018-11-17}}</ref><ref name="broadway">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311045223/http://another.by/gallery/10-04-10-broadway-home-fest-cheelzzz/hair-peace-salon/|archive-date=2019-03-11|url-status=live|last=Любимова|first=Оля “olya_liubimova”|url=http://another.by/gallery/10-04-10-broadway-home-fest-cheelzzz/hair-peace-salon/|title=Фото «Hair Peace Salon»|publisher=another.by|access-date=2018-12-25}}</ref>. У верасні [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года гурт робіць двайны рэліз: выхад новага [[рок-н-рол]]ьнага<ref name="Серенков">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311045737/http://www.experty.by/content/subektivnyi-internet-obzor-sentyabr-2010|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/subektivnyi-internet-obzor-sentyabr-2010|title=Субъективный интернет-обзор (сентябрь 2010)|last=Серенков|first=Антон|trans-title=Subjective internet review (September 2010)|date=2010-10-11|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-14|language=ru}}</ref> інтэрнэт-сінгла «[[Rolz'n'Rulz]]» быў падтрыманы эксперыментальным EP рэміксаў «HPS Remixed», на які трапілі шэсць песень з дзвюх апошніх сінглаў у транс, драм-н-бэйс, даўнтэмпа ды іншых стылёвых апрацоўках ад шэрага [[Дыджэй|дыджэяў]] [[мінск]]ай [[Электронная музыка|электроннай]] сцэны<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309145323/http://ultra-music.com/news/2602|archive-date=2019-03-09|url=http://ultra-music.com/news/2602|title=Hair Peace Salon выпустили новый интернет-сингл «Rolz’N’Rulz»|date=2010-09-17|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon released new internet single "Rolz’N’Rulz"|url-status=live|access-date=2018-11-23}}</ref><ref>{{Cite web|last=Slap|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309145613/http://generation.by/news3883.html|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://generation.by/news3883.html|title=Новыя рэлізы ад гурта Hair Peace Salon|date=2010-09-16|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-29|language=be|trans-title=New releases from the Hair Peace Salon band}}</ref><ref name="RR HPSR Tuzin">{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-2716.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309154627/http://mpby.ru/news-2716.htm|archive-date=2019-03-09|url-status=live|title=Танчыць Hair Peace Salon|date=2010-10-05|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hair Peace Salon is dancing}}</ref>. [[Віктар Віктаравіч Сямашка|Віктар Сямашка]] як вядоўца «[[Беларускае Радыё Рацыя|Беларускага Радыё Рацыя]]» прызнаў эксперымент паспяховым<ref name="Сямашка" />. [[3 снежня]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года гурт даў анлайн-канцэрт на «[[TUT.BY]]», дзе выканаў у тым ліку некалькі песень з гэтых новых сінглаў<ref name="«Tut.by" /><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310051726/http://ultra-music.com/news/2980|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/2980|title=Hair Peace Salon в удалённом доступе|date=2010-11-28|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon in remote access|access-date=2018-11-23}}</ref>. У [[прэс-рэліз]]е ў падтрымку сінгла і EP было адзначана, што праца над будучым дэбютным альбомам будзе завершана ў пачатку зімы [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года<ref name="World Government">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310052032/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-anonsiruyut-novyi-albom|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-anonsiruyut-novyi-albom|title=Hair Peace Salon анонсируют новый альбом|date=20 September 2010|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-14|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon announces new album}}</ref>. Тым не менш, на працягу [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] года гурт працягнуў трымаць фокус на запісе твораў да альбома, што абмежавала колькасць канцэртаў<ref name=":3">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310052329/http://generation.by/news4110.html|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://generation.by/news4110.html|title=Hair Peace Salon у аддаленым доступе|date=29 November 2010|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-29|language=be|trans-title=Hair Peace Salon in remote access}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://oz.by/about/events/view.phtml?id=25|title=При поддержке OZ.by состоится мини-фестиваль Хиган Home-Edition|date=2011-03-16|publisher=[[Oz.by]]|language=ru|trans-title=Mini-festival Higan Home-Edition will be held with the support of OZ.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126140454/https://oz.by/about/events/view.phtml?id=25|archive-date=26 лістапада 2016|access-date=2019-05-30|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310052650/http://ultra-music.com/open/5928|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://ultra-music.com/open/5928|title=Афиша: кроме 11.11.11 есть и другие дни|last=Войтович|first=Мария|date=2011-11-07|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Poster: there are other days except 11.11.11|via=Open.by|access-date=2018-11-23}}</ref>. Першапачаткова на дыску планавалася выдаць адзінаццаць спеваў; асноўнымі ў ім павінны былі стаць тэмы высакароднасці, шчодрасці, сілы духу, прагі да жыцця з крыхой дзівацтваў і самаіроніі<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310062136/http://generation.by/news5199.html|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://generation.by/news5199.html|title=Hair Peace Salon выпусьціў джэнтэльмэнскі альбом (+спампаваць)|date=2012-03-21|work=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-29|language=be|trans-title=Hair Peace Salon released a gentlemanly album (+download)}}</ref>. Разам з заканчэннем працы над музычным бокам кружэлкі ў канцы [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] года пачаліся пошукі «сапраўднага мастака», які намаляваў бы яго вокладку<ref name="populyarnost">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310063140/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-mechtanii-ili-nadezhd-na-globalnuyu-populyarnost-u-nas-net-foto|archive-date=2019-03-10|url-status=live|last=Малиновский|first=Илья|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-mechtanii-ili-nadezhd-na-globalnuyu-populyarnost-u-nas-net-foto|title=Hair Peace Salon: "Мечтаний или надежд на глобальную популярность у нас нет" (+фото)|publisher=[[experty.by]]|access-date=2018-11-13|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon "We have no dreams or hopes for global popularity" (+photo)|date=2012-03-30}}</ref>. [[18 сакавіка]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года гурт зрабіў афіцыйны анонс свайго поўнафарматнага альбома ў кароткім відэа<ref name="released">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310062909/http://ultra-music.com/news/7898|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://ultra-music.com/news/7898|title=Hair Peace Salon выпустили альбом "Gentleman"|date=2012-03-21|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon released the "Gentleman" album|first=Александр|last=Чернухо|access-date=2018-11-23}}</ref>. Музычныя творы за апошнія тры гады былі аб’яднаны ў альбом «Gentleman»; гэты рэліз стаў даступны для прыхільнікаў на афіцыйным сайце з [[21 сакавіка]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года бясплатна з магчымасцю {{нп3|заплаціць столькі, колькі захочаце|заплаціць столькі, колькі вы захочаце|ru|Плати сколько хочешь}}<ref name="Krukoff">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310060553/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-vypustili-debyutnyi-polnoformatnik-skachat|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-vypustili-debyutnyi-polnoformatnik-skachat|title=Hair Peace Salon выпустили дебютный полноформатник (+скачать)|date=2012-03-22|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-13|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon released a debut full-length one (+download)}}</ref>. Нягледзячы на папярэднюю аб’яву, толькі 10 трэкаў з’явіліся ў фінальнай версіі: адзін прышлося выдаліць<ref name="Krukoff" />. На пярэдняй вокладцы і для аздаблення буклета [[CD]] былі выкарыстаны [[афорт]]ы [[Сяргей Уладзіміравіч Балянок|Сяргея Балянка]], беларускага мастака<ref name="Мараў">{{Cite web|url=https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-maraw-tsi-nadzeyaw-na-glabalnuyu-papulyarnasts-u-nas-nyama-103390|title=Hair Peace Salon: Мараў ці надзеяў на глабальную папулярнасць у нас няма|last=Маліноўскі|first=Ілля|date=2012-03-26|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507034108/https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-maraw-tsi-nadzeyaw-na-glabalnuyu-papulyarnasts-u-nas-nyama-103390|archive-date=2015-05-07|access-date=2019-11-26}}</ref>. Альбом атрымаў у асноўным станоўчую крытыку: ''«добрая, грунтоўная, прадуманая і гожая праца. Ну і асобны рэспект афармленню»''<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310065306/https://euroradio.fm/hair-peace-salon-gentleman|archive-date=2019-03-10|url-status=live|date=2012-04-11|last=Калеснікава|first=Маша|url=https://euroradio.fm/hair-peace-salon-gentleman|title=Hair Peace Salon "Gentleman"|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|access-date=2017-06-17}}</ref>'', «яны маюць усё, што трэба — выдатныя галасы, неблагую лірыку, хвацкі гук, бездакорнае выкананне, пісьменную падачу»''<ref name="досыць">{{Cite web|url=http://budzma.by/column/muzahliad/hair-peace-salon-gentleman-internet-reliz-2012.html|title=Hair Peace Salon — Gentleman, інтэрнэт-рэліз, 2012|last=Будкін|first=Сяргей|date=2012-05-02|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|trans-title=Hair Peace Salon – Gentleman, internet release, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322183804/http://budzma.by/column/muzahliad/hair-peace-salon-gentleman-internet-reliz-2012.html|archive-date=2019-03-22|url-status=live|access-date=2019-03-22|author-link=Сяргей Будкін}}</ref>'', «„[[Rolz'n'Rulz|Rolz’n’Rulz]]“ чапляе»''<ref name="experty.by" />'', «гэты калектыў і знаходзіцца якраз ці не за ўсіх бліжэй да стандартнай еўрапейскай традыцыі сумяшчэння рокавага інструментарыя з дастаткова папсовай мелодыкай»''<ref name="experty.by" /><ref name="ej.by Gentleman">{{Cite web|url=https://ej.by/music/albums/gentleman.html|title=Gentleman|last=Подберезский|author-link=Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|first=Дмитрий|year=2012|publisher=ej.by|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065142/https://ej.by/music/albums/gentleman.html|archive-date=2019-03-11|url-status=live|access-date=2018-12-09}}</ref>, ''«меладычныя і меланхалічныя песні, прыгожыя гітары і распазнавальны высокі вакал Алега Вяля»''<ref name="experty.by" />, ''«зачараванне „HPS“ не толькі ў стылістычнай вытрыманасці, не толькі ў бездакорна якаснай аранжыровачнай і кампазітарскай працы, але і ў безумоўнай арганічнасці»''<ref name="nneformat">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310065924/http://www.nneformat.ru/reviews/?id=7303|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.nneformat.ru/reviews/?id=7303|title="Ситка Пит 2012-05" (KARAKUL, Anvil Smith, HAIR PEACE SALON, LOWRIDERZ, Organoid, Starpilot и др.)|publisher=nneformat.ru|access-date=2018-12-25|trans-title="Sitka Pete 2012-05" (KARAKUL, Anvil Smith, HAIR PEACE SALON, LOWRIDERZ, Organoid, Starpilot, etc.)|last=Хагнир}}</ref>'', «[[Паліфонія|шматгалоссе]], што часам прымушае ўспомніць [[The Beatles|ліверпульскую чацвёрку]], надае гучанню паветранасць і адчуванне буйнога мазка»''<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310070145/http://www.experty.by/content/vneshtatnyi-ekspert-mkolesnikova-hair-peace-salon-gentleman|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/vneshtatnyi-ekspert-mkolesnikova-hair-peace-salon-gentleman|title=Внештатный эксперт М.Колесникова: Hair Peace Salon "Gentleman"|last=Колесникова|first=Маша|date=2012-06-28|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-12|language=be}}</ref>. У той жа час аглядальнікі пакрытыкавалі калектыў за адсутнасць яркасці і арыгінальнасці, таму што запіс чуўся, як звычайны альбом брытанскай хвалі, ды за бруднаватае гаражнае гучанне<ref name="experty.by" /><ref name="Мараў" />. ''«Вельмі слаўная праца, дзе адчуваецца індывідуальнасць»'', як было адзначана ў аглядзе года «[[Тузін Гітоў]]»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310070424/http://mpby.ru/news-3813.htm|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-3813.htm|title=А хто там ідзе? Вынікі 2012 году|date=2012-12-29|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Who goes there? Results of 2012}}</ref>, была абрана ў некалькі топаў беларускіх альбомаў, выпушчаных у той час<ref>{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-3603.htm|title=ТОП-5 беларускай музыкі гэтай вясны|date=2012-06-02|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Top 5 of Belarusian music of this spring|archive-date=2018-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230751/http://mpby.ru/news-3603.htm}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310072458/http://www.experty.by/content/luchshie-albomy-2012-top-10-za-pervoe-polugodie-audio|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/luchshie-albomy-2012-top-10-za-pervoe-polugodie-audio|trans-title=Best albums of 2012: top 10 for the first half of the year (+audio)|title=Лучшие альбомы 2012: топ-10 за первое полугодие (+аудио)|date=2012-10-08|work=[[experty.by]]|access-date=12 November 2018|language=ru}}</ref><ref name="Филимонов">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310072705/http://www.experty.by/content/aleksandr-filimonov-rossiya-lichnyi-top-10-belorusskikh-albomov-za-2012-god|archive-date=2019-03-10|url-status=live|publisher=[[Experty.by]]|url=http://www.experty.by/content/aleksandr-filimonov-rossiya-lichnyi-top-10-belorusskikh-albomov-za-2012-god|trans-title=Alexander Filimonov (Russia): personal top 10 Belarusian albums for 2012|title=Александр Филимонов (Россия): личный топ-10 белорусских альбомов за 2012 год|last=Филимонов|first=Александр|date=2013-04-09|access-date=2018-11-11|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310073042/http://www.experty.by/content/syargei-budk-n-asab-sty-top-10-belarusk-kh-alboma-za-2012-god-dye|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/syargei-budk-n-asab-sty-top-10-belarusk-kh-alboma-za-2012-god-dye|date=2013-04-11|author-link=Сяргей Будкін|first=Сяргей|last=Будкін|title=Сяргей Будкін: асабісты топ-10 беларускіх альбомаў за 2012 год (+аўдыё)|work=[[experty.by]]|trans-title=Sergey Budkin: personal top-10 Belarusian albums in 2012 (+audio)|access-date=2017-06-17|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310081456/http://www.experty.by/content/masha-kalesn-kava-asab-sty-top-10-belarusk-kh-alboma-za-2012-god-dye|archive-date=2019-03-10|url-status=live|date=2013-04-24|url=http://www.experty.by/content/masha-kalesn-kava-asab-sty-top-10-belarusk-kh-alboma-za-2012-god-dye|trans-title=Masha Kalesnikava: personal top-10 Belarusian albums in 2012 (+audio)|title=Маша Калеснікава: асабісты топ-10 беларускіх альбомаў за 2012 год (+аўдыё)|work=[[experty.by]]|access-date=2017-06-17|language=ru}}</ref><ref name="Новые герои звукозаписи" />, а яе першы трэк «Borderline» быў выбраны ў топ лепшых сучасных [[Беларусь|беларускіх]] песень партала «{{нп3|Lenta.ru|Lenta.ru|ru|Lenta.ru}}»<ref name="гітарысты">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310082057/https://lenta.ru/articles/2013/04/10/blrs/|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=https://lenta.ru/articles/2013/04/10/blrs/|title=Заводы стаяць, адны гітарысты ў краіне|access-date=2018-12-20|date=2013-04-10|last=Филимонов|first=Александр|language=ru, be|trans-title=Factories are stopped, there are only guitarists in the country|publisher={{нп3|Lenta.ru|Lenta.ru|ru|Lenta.ru}}}}</ref>. Пасля выпуску альбома была зроблена замена ў гурце: новы [[Барабан|бубнач]] Аляксандр Сцяпановіч быў знойдзены ў пачатку жніўня замест Уладзіміра Агаяна, які пакінуў склад<ref name="babruisk 2012">{{Cite web|url=http://www.babruisk.by/rus/новости/культура/4236/|title=Hair Peace Salon выступили в Бобруйске (фото, видео)|last=С.|first=А.|last2=Лацінскі|first2=Сяржук|coauthors=Лацінскі, Сяржук|date=2012-11-27|publisher=babruisk.by|language=be|trans-title=Hair Peace Salon performed in Bobruisk (photo, video)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922040739/http://www.babruisk.by/rus/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/4236/|archive-date=22 верасня 2013|access-date=2018-12-12|url-status=dead}}</ref>. У сувязі з пошукамі барабаншчыка буйное шоу да выхаду плыты «[[Gentleman (альбом)|Gentleman]]» было адкладзена да [[11 кастрычніка]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года<ref>{{Cite web|last=Borodatos|first=Vitaly|title=В Репаблик джентлемены Hair Peace Salon наденут штаны|date=2012-10-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=zB6Qhjc4IUg&t=21s&list=PLH7ZS7OR9oMT1zliKKAyrvVSs_YubMXd5&index=23|work=[[Мінская вобласць|Минская волна]]|trans-title=The gentlemen of Hair Peace Salon are going to wear pants in the RE:PUBLIC|publisher=[[YouTube]]|language=ru|access-date=2018-12-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ultra-music.com/news/10123|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310082405/http://ultra-music.com/news/10123|archive-date=2019-03-10|url-status=live|title=Hair Peace Salon презентует альбом, выпущенный полгода назад|date=2012-10-01|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon presents the album released a half of the year ago|access-date=2018-11-21}}</ref>. У гэты дзень «Hair Peace Salon» адыграў сольны канцэрт на адной з самых папулярных пляцовак [[Мінск]]а, у клубе «[[RE:PUBLIC]]»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310083501/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-use-narmalna-yak-zvychaina-na-chatsverachku-fota|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-use-narmalna-yak-zvychaina-na-chatsverachku-fota|title=Hair Peace Salon: "Усё нармальна. Як звычайна. На чацвёрачку" (+фота)|last=Калеснікава|first=Маша|date=2012-10-12|work=[[experty.by]]|access-date=2018-11-12|language=be|trans-title=Hair Peace Salon, "Everything is normal, as usual, at the score of B" (+photos)}}</ref>. Падчас яго гурт выканаў песні з альбома, творы мінулых гадоў і некалькі [[Кавер-версія|кавер-версій]] сваіх жа песень на беларускай мове, а таксама прэзентаваў цалкам новы спеў-дуэт з Ірэнай Катвіцкай, [[вакаліст]]кай [[Народная музыка|этнічных]] [[джаз]]авых калектываў «[[Akana-NHS]]» і «[[Kazalpin]]» — «Гарэла Сасна», праца над запісам якога распачалася яшчэ ў [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] годзе<ref name="Ne brit rock" /><ref name="chacvyorachku">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310082842/http://budzma.org/news/hair-peace-salon-usyo-narmalna-yak-zvychajna-na-chacvyorachku.html|archive-date=2019-03-10|url-status=live|last2=Ждановіч|first2=Аляксандр|coauthors=Ждановіч, Аляксандр|url=http://budzma.org/news/hair-peace-salon-usyo-narmalna-yak-zvychajna-na-chacvyorachku.html|title=Hair Peace Salon: "Усё нармальна. Як звычайна. На чацвёрачку" (фотарэпартаж)|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|access-date=2018-12-26|date=2012-10-12|last=Калеснікава|first=Маша|language=be}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.akana-nhs.com:80/|title=Hair Peace Salon & Akana|date=2010-02-22|publisher=[[Akana-NHS]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920001753/http://www.akana-nhs.com/|archive-date=20 верасня 2012|access-date=2018-11-21|url-status=dead}}</ref>. === Распад (2013) === У наступныя паўгады альбом быў падтрыманы шэрагам дадатковых шоу як у акустычным<ref name="babruisk 2012" /><ref name="Вытанчаная">{{Cite web|last2=Ждановіч|first2=Аляксандр|coauthors=Ждановіч, Аляксандр|last=Будкін|first=Сяргей|author-link=Сяргей Будкін|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310083946/http://budzma.by/news/vytanchanaya-akustyka-ad-hair-peace-salon-fotarepartazh.html|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://budzma.by/news/vytanchanaya-akustyka-ad-hair-peace-salon-fotarepartazh.html|title=Вытанчаная акустыка ад Hair Peace Salon (фотарэпартаж)|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|date=2013-01-21|access-date=2018-10-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://p-guk.org:80/interview/skolko-uchastnikov-hair-peace-salon-nuzhno-chtoby-vzyat-intervyu.html|title=Сколько участников Hair Peace Salon нужно, чтобы взять интервью|date=2013-01-21|publisher=Памяркоўны Гук|language=ru|trans-title=How many Hair Peace Salon members need to get an interview|archive-url=https://web.archive.org/web/20130409023056/http://p-guk.org/tag/hair-peace-salon.html|archive-date=9 красавіка 2013|access-date=2018-11-27|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310085442/https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-prapanuyuc-staromu-vuhu-novae-guchanne-127747|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-prapanuyuc-staromu-vuhu-novae-guchanne-127747|title=Hair Peace Salon прапануюць старому вуху новае гучанне|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|access-date=2018-12-26|last=Калеснікава|first=Маша|trans-title=Hair Peace Salon offers new sound to the old ear}}</ref>, так і ў рокавым фарматах<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181124003718/http://ultra-music.com/afisha/10899|archive-date=2018-11-24|url-status=live|url=http://ultra-music.com/afisha/10899|title=Анонсы недели: Brazzaville, AS/DS, [AMATORY], Akute, "Кассиопея"|last=Радионов|first=Вячеслав|date=2012-12-10|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Announcements of the week: Brazzaville, AS/DS, [AMATORY], Akute, «Кассиопея»|access-date=2018-11-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://p-guk.org/reports/kontsert-hair-peace-salon-i-clover-club.html|title=Концерт Hair Peace Salon и Clover Club|date=2013-04-03|access-date=2018-11-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406015442/http://p-guk.org/reports/kontsert-hair-peace-salon-i-clover-club.html|archive-date=2013-04-06|publisher=Памяркоўны Гук|first1=Татьяна|last1=Бобер|coauthors=Шиманская, Алина|language=ru|trans-title=Concert of Hair Peace Salon and Clover Club}}</ref><ref name="ССК-2">{{Cite web|url=https://kurjer.info/2013/04/24/na-prezentacii-ssk-2-peli-pro-raj-pooshhryali-gostej-goroda-i-delali-vsyo-naoborot/|title=На презентации «ССК-2» пели про рай, поощряли гостей города и делали всё наоборот|last=Зингер|first=Ольга|date=2013-04-24|publisher=[[Інфа-Кур’ер]]|language=ru|trans-title=At the presentation of the “SSK-2”, they sang about paradise, encouraged guests of the city and did the opposite|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410050807/https://kurjer.info/2013/04/24/na-prezentacii-ssk-2-peli-pro-raj-pooshhryali-gostej-goroda-i-delali-vsyo-naoborot/|archive-date=2019-04-10|url-status=live|access-date=2019-04-10}}</ref>. На сваім трэцім выступленні на штогадовай імпрэзе «Акустыка вясны», якое адбылося ў сакавіку 2013 года, гурт даў паслухаць са сцэны свой свежы матэрыял, які пазней будзе афіцыйна выдадзены ўжо іншым калектывам Алега Вяля «[[Bristeil]]» на сінгле «[[Cyruĺnia Svietu]]»: новую песню на [[Беларуская мова|беларускай мове]] «Nieba Abraz» і хіт [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] [[Спявак|спявачкі]] [[Лана Дэль Рэй|Ланы Дэль Рэй]] «{{нп3|Video Games|Video Games|ru|Video Games (песня)}}», які будзе пераспяваны па-беларуску і стане яго адзінай такой [[кавер-версія]]й<ref name="куда">{{Cite web|url=http://p-guk.org:80/reports/akustika-vesny-kuda-katitsya-festival-fotootchet.html|title=Акустика весны: куда катится фестиваль? (фотоотчет)|last=Кедо|first=Евгений|date=2013-03-05|publisher=Памяркоўны Гук|language=ru|trans-title=Acoustics of Spring: Where is the festival heading? (photo report)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130409023056/http://p-guk.org/tag/hair-peace-salon.html|archive-date=9 красавіка 2013|access-date=2018-11-27|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126011255/https://euroradio.fm/ru/report/akustika-vesny-drugie-intonacii-dlya-obshcheniya-s-molodezhyu-slushat|archive-date=2018-11-26|url-status=live|url=https://euroradio.fm/ru/report/akustika-vesny-drugie-intonacii-dlya-obshcheniya-s-molodezhyu-slushat|title="Акустика весны": другие интонации для общения с молодежью (слушать)|last=Колесникова|first=Маша|date=2013-03-05|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title="Acoustics of Spring": other intonations for communication with young people (listen)|access-date=2018-11-28}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105132116/https://euroradio.fm/report/akustyka-vyasny-inshyya-intanacyi-dlya-razmovy-z-moladdzyu-sluhac|archive-date=2019-01-05|url=https://euroradio.fm/report/akustyka-vyasny-inshyya-intanacyi-dlya-razmovy-z-moladdzyu-sluhac|title="Акустыка вясны": іншыя інтанацыі для размовы з моладдзю (слухаць)|last=Калеснікава|first=Маша|date=2013-03-05|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|trans-title="Acoustics of Spring": other intonations for communication with young people (listen)|url-status=live|access-date=2019-01-05}}</ref>. Гурт атрымлівае намінацыю ў катэгорыі «Дэбют года» на музычнай прэміі «[[Rock Profi]]» за альбом «[[Gentleman (альбом)|Gentleman]]»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310130720/https://naviny.by/rubrics/culture/2013/04/17/ic_articles_117_181497|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2013/04/17/ic_articles_117_181497|title=Первую профессиональную музпремию получили Akute и «Ляписы»|last=Поплавская|first=Ася|date=2013-04-17|work=[[БелаПАН|naviny.by]]|access-date=2018-11-12}}</ref>. Апошняе на той момант шоу на радзіме было адыграна [[19 мая]] [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года, калі музыканты далі сумесны канцэрт з «[[Open Space]]» у мінскім рок-клубе «TNT»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713205429/http://www.osband.com/concerts/tnt-minsk/|archive-date=2018-07-13|url-status=dead|url=http://www.osband.com/concerts/tnt-minsk/|title=TNT Rock Club, Минск|publisher=[[Open Space]]|access-date=2018-11-23|date=2013-04-30|language=ru}}</ref>. У пачатку лета яны былі згаданы сярод канкурсантаў за права зграць на «[[Басовішча]]-2013», але не былі адабраны<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310131808/http://ultra-music.com/news/13414|archive-date=2019-03-10|url-status=live|publisher=[[Ultra-music.com]]|url=http://ultra-music.com/news/13414|title=Фестываль «Басовішча-2013» назваў імёны канкурсантаў|last=Радионов|first=Вячеслав|date=2013-06-04|language=be|trans-title=Festival "Basovišča'13" nominated names of contestants|access-date=2018-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news6134.html|title=У конкурсе Басовішча сёлета спаборнічаюць 28 гуртоў|last=Канапкін|first=Ягор|date=2013-06-04|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]] |language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031234148/http://generation.by/news6134.html|archive-date=2013-10-31|url-status=live|access-date=2019-02-22}}</ref>. Тым не менш, у канцы жніўня яны разам з гуртамі «[[The Toobes]]» і «[[Dzieciuki]]» ўсё ж такі былі запрошаны прадставіць [[Беларусь]] у [[Польшча|Польшчы]] на фестывалі «Cieszanów Rock Festiwal 2013»<ref name="advises2">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310132620/https://euroradio.fm/dze-patusic-na-vyhadnyh-9-11-zhniunya-raic-kanstancin-karman|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=https://euroradio.fm/dze-patusic-na-vyhadnyh-9-11-zhniunya-raic-kanstancin-karman|title=Дзе патусіць на выхадных 9-11 жніўня, раіць Канстанцін Карман|last=Калеснікава|first=Маша|date=2013-08-08|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title=Konstantin Karman advises on where to hang out on the weekend of August 9–11|access-date=2018-11-25}}</ref><ref name="advises">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310132148/https://euroradio.fm/ru/gde-potusit-na-vyhodnyh-9-11-avgusta-sovetuet-konstantin-karman|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=https://euroradio.fm/ru/gde-potusit-na-vyhodnyh-9-11-avgusta-sovetuet-konstantin-karman|title=Где потусить на выходных 9-11 августа, советует Константин Карман|last=Колесникова|first=Маша|date=2013-08-08|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title=Konstantin Karman advises on where to hang out on the weekend of August 9–11|access-date=2018-11-25}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181125115536/https://www.dziennikwschodni.pl/co-gdzie-kiedy/festiwale/cieszanow-rock-festiwal-2013-program,n,1000012601.html|archive-date=2018-11-25|url-status=live|url=https://www.dziennikwschodni.pl/co-gdzie-kiedy/festiwale/cieszanow-rock-festiwal-2013-program,n,1000012601.html|title=Cieszanów Rock Festiwal 2013 (program)|date=2013-08-21|work={{нп3|Dziennik Wschodni|Dziennik Wschodni|pl|Dziennik Wschodni}}|access-date=2018-11-25|language=pl|trans-title=Cieszanów Rock Festiwal 2013 (program)}}</ref>. Атрымаўшы некаторы досвед ігры дуэтам «VS ½ HPS» вясной 2013 года<ref name="VS ½ HPS">{{Cite web|url=http://p-guk.org:80/reports/tribyut-coldplay-proshel-v-ramkakh-proekta-britanika.html|title=Трибьют Coldplay прошел в рамках проекта Британика|last=Шиманская|first=Алина|date=2013-03-26|publisher=Памяркоўны Гук|language=ru|trans-title=Coldplay tribute was held in the framework of the Britanica project|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329045852/http://p-guk.org/reports/tribyut-coldplay-proshel-v-ramkakh-proekta-britanika.html|archive-date=29 сакавіка 2013|access-date=2018-11-27|url-status=dead}}</ref>, Алег Вяль і Аляксандр Сцепановіч разам з двума іншымі музыкантамі ў выніку бяздзейнасці «Hair Peace Salon» восенню стварылі новы [[Беларуская мова|беларускамоўны]] рок-гурт «[[Bristeil]]»<ref name="Expert2»">{{cite web|url=http://www.experty.by/content/gurt-bristol-vyda-debyutny-ep-slukhats|title=Гурт Bristol выдаў дэбютны EP (+слухаць)|last=Маліноўскі|first=Ілля|date=2014-05-29|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103184614/http://www.experty.by/content/gurt-bristol-vyda-debyutny-ep-slukhats|archive-date=2019-01-03|url-status=live|publisher=[[experty.by]]|language=be|trans-title=The Bristeil band released the debut EP (+listen)}}</ref><ref name="Tuzin3">{{cite web|url=http://tuzinfm.by/zhamerun/907/bristol-pieraspiavau-haire-peace-salon-i-lanu-del-rej-pa-bielarusku.html|title=Bristol перасьпяваў Hair Peace Salon i Лану Дэль Рэй па-беларуску (аўдыё)|publisher=[[Тузін Гітоў]]|date=2014-05-30|access-date=2019-01-03|language=be|trans-title=Bristol re-sung Hair Peace Salon and Lana Del Rey in Belarusian (audio)|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111214558/http://tuzin.fm/zhamerun/907/bristol-pieraspiavau-haire-peace-salon-i-lanu-del-rej-pa-bielarusku.html|archive-date=11 студзеня 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Expert">{{cite web|url=http://www.experty.by/node/2345|title=Лідар Hair Peace Salon прэзентуе новы гурт (+слухаць)|last=Калеснікава|first=Маша|date=2013-12-03|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102175432/http://www.experty.by/content/l-dar-hair-peace-salon-prezentue-novy-gurt-slukhats|archive-date=2019-01-02|url-status=live|publisher=[[experty.by]]|language=be|trans-title=The leader of Hair Peace Salon presents his new band (+listen)}}</ref>. Гурт «Hair Peace Salon» ніколі не заяўляў пра свой распад, але з [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года калектыў не выпускаў новых песень у свет. [[Сяргей Будкін]], аўтар «[[Будзьма беларусамі!]]» і рэдактар «[[Тузін Гітоў]]», у 2014 годзе паспачуваў гурту, музыкі якога пасля прэзентацыі альбома ''«апынуліся ў няпэўным стане»,'' бо ён ''«меў усё, акрамя хіба што шанцавання»''<ref name=":1">{{Cite web|url=https://budzma.by/news/unutry-alyeha-vyalya.html|title=Унутры Алега Вяля|last=Будкін|first=Сяргей|author-link=Сяргей Будкін|date=2014-06-12|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302071800/https://budzma.by/news/unutry-alyeha-vyalya.html|archive-date=2 сакавіка 2020|access-date=2020-03-02|url-status=live}}</ref><ref name="TuzinReview">{{cite web|author-link=Сяргей Будкін|url=http://tuzinfm.by/reviews/1220/unutry-aleha-viala.html|title=Унутры Алега Вяля|last=Будкін|first=Сяргей|date=2014-09-12|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202112703/http://tuzinfm.by/reviews/1220/unutry-aleha-viala.html|archive-date=2018-12-02|url-status=live|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|trans-title=Inside of Aleh Vial}}</ref>. [[Алег Клімаў]], карэспандэнт газеты «[[Культура (газета)|Культура]]», рэфлектаваў наконт заняпаду гурта: ''«шчыра шкада папярэдніх каманд Алега, што згінулі заўчасна»'', у 2017 годзе, выказваючы думку, што Алег Вяль не дацярпеў да таго моманту, каб яго дзецішча ''«трывала ўмацавалася на клубнай канцэртнай сцэне»''<ref>{{Cite journal|last=Клімаў|author-link=Алег Клімаў|first=Алег|date=2017-11-11|title=Аўдыя & Відэа|url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14706&mode=print|journal=[[Культура (газета)|Культура]]|language=be|issue=45 (1328)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211065516/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=14706&mode=print|archive-date=11 лютага 2020|access-date=2020-02-11|url-status=live}}</ref>. == Стыль == Музыканты «Hair Peace Salon», што пачыналі на рубяжы тысячагоддзяў у якасці гурту [[альтэрнатыўны рок|альтэрнатыўнага рока]], праз перыяд [[інды-рок]]-, брыт-рок- і [[брыт-поп]]-рэпертуару [[2000-я|2000-х]], у [[2010-я]] сталі найбольш вядомыя як выканаўцы [[Англійская мова|англамоўнага]] [[паўэр-поп]]а<ref name="cheelzzzUM">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309142756/http://ultra-music.com/news/1987|archive-date=2019-03-09|url=http://ultra-music.com/news/1987|title=home-fest «cheelzzz!»: вечер для ценителей харизматичной и профес­сиональной музыки|date=2010-03-31|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=home-fest "cheelzzz{{!}}": an evening for lovers of charismatic and professional music|url-status=live|access-date=2018-11-22}}</ref><ref name="Indra">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310170844/http://mpby.ru/news-2539.htm|archive-date=2019-03-10|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2539.htm|title=Graffiti Open Music Fest: Indra супраць «Жнюв»|last=ТГ|date=2010-04-27|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Graffiti Open Music Fest: Indra against "Zhnyuv»}}</ref>. Спевы «Hair Peace Salon», як уважаюць музычныя крытыкі, у асноўным напоўнены сумнымі і трагічнымі матывамі<ref name="cheelzzzUM" />, але ні адзін з іх твораў не выбіваецца за рамкі брытанскага рока<ref name="ИДИнаРОК-1" />. Музыка гурта выклікае эмоцыі суму, суперажывання, так што праца артыстаў падыходзіць пад вызначэнне брыт-рока, дзе часта прысутнічае дэпрэсіўны настрой<ref name="Iris holiday" /><ref name="British Lovers 2 HPS OS" />. ''«Нячаста можна ўбачыць, як „Hair Peace Salon“ строіць кепікі, а яшчэ радзей — як народ пад іх трагічную музыку адрываецца»'', — сведчыла Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская, канцэртны аглядальнік «[[LiveSound.by]]», ў 2007 годзе<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by/articles/neafishiruemyy-koncert-v-katakombah|title=Неафишируемый концерт в «Катакомбах»|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|date=2007-04-02|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106070532/http://www.livesound.by/articles/neafishiruemyy-koncert-v-katakombah|archive-date=2007-11-06|access-date=2019-10-26}}</ref>. Тым не менш, пасля выхаду альбома «[[Gentleman (альбом)|Gentleman]]» у 2012 годзе [[Алег Клімаў]] як калумніст «[[СБ. Беларусь сегодня]]» канстатаваў, што ''«гурт, які спачатку выконваў сумненькі інды-рок, дадаў агрэсіўнасці, нервовасці ў кампазіцыі, і зараз пад іх можна не толькі пазяхаць, але і адрывацца на танцполе»''<ref name="Новые герои звукозаписи">{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/novye-geroi-zvukozapisi.html|author-link=Алег Клімаў|title=Новые герои звукозаписи|last=Климов|first=Олег|date=2012-08-01|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609174211/https://www.sb.by/articles/novye-geroi-zvukozapisi.html|archive-date=9 чэрвеня 2019|access-date=2020-02-02|url-status=live}}</ref>. [[Вольга Эдуардаўна Самусік|Вольга Самусік]], супрацоўніца «[[Музыкальная газета|Музыкальнай газеты]]», апавядала на старонках выдання пра выступленне гурта на «[[Басовішча|Басовішчы]]-2005», ладна ацаніўшы яго ''«прыгожы брыт-рок»'': ''«Адчувальная прэтэнзія на заходнее гучанне. Граюць хлопцы проста ачмурэць. „Басовішча“ — гэта ўжо не іх узровень. Не разумеем, навошта яны марнуюць тут свой музычны час, ім трэба пакараць еўрапейскія вышыні… „Hair Peace Salon“ — добры гурт, асабліва для тых, хто з’яўляецца сапраўдным брыт-рокерам-поперам»''<ref name="Басовище-2005">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by:80/mg/2005/29/mg52907.html|title=«Басовище-2005» Как Оно Было…|language=ru|trans-title=Basovišča-2005 How It Was...|access-date=2018-12-04|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=29|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20070829025352/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/29/mg52907.html|archive-date=29 жніўня 2007|url-status=live|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік}}</ref>. Па выніках вераснёвага канцэрта ў 2006 годзе аглядальнік «Музыкальнай газеты» Слэп пісаў: ''«Склалася ўражанне, што гэтай музыцы ўжо цесна ў маленькім клубным памяшканні. Па напале эмоцый, якасці матэрыялу ды яго выканання было відавочна, што хлопцам ужо час выходзіць на вялікія пляцоўкі да вялікай аўдыторыі»''<ref name="АЎСЯНКА">{{Cite journal|url=https://nestor.minsk.by/mg/bonus/2006/10/0401.html|title=“АЎСЯНКА, СЭР!”|language=be|trans-title=Oatmeal, sir!|access-date=2018-12-03|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=10|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301070400/http://www.nestor.minsk.by/mg/bonus/2006/10/0401.html|archive-date=2019-03-01|url-status=live|last=Слэп}}</ref>. У справаздачы з невялікага клубнага канцэрта ад прома-групы «[[LiveSound.by]]» у пачатку красавіка 2008 года Дар’я ''«misty»'' Іванкова апавядала пра душэўна блізкіх да суайчыннікаў хлопцаў, якія ''«сталі зусім еўрапейскімі»'' і якія нават для вузкага кола людзей гралі, як ''«быццам для стадыёна»''<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/news/692|title=СТАТЬИ: Совсем не злые мысли|last=Иванкова|first=Дарья “misty”|date=2008-04-08|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20080412184739/http://livesound.by/news/692|archive-date=12 красавіка 2008|access-date=2019-11-22|url-status=dead}}</ref>. На наступны год Андрэй Чарніцкі, заснавальнік «LiveSound.by», у артыкуле пра студзеньскі трыб'''’'''ют «[[U2]]» залічыў брыт-рок калектыў у шэраг гуртоў, якія ''«заслужана занялі сваё месца ў'' ''[[Мінск|сталічным]] [[мэйнстрым]]е»''<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/articles/daddy_shaker_irish_boys|title=Ирландские мальчики папочки Шейкера|last=Черницкий|first=Андрей|last2=Тарналицкий|first2=Максим|year=2009|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207162639/http://livesound.by/articles/daddy_shaker_irish_boys|archive-date=2009-02-07|access-date=2020-01-15|coauthors=Тарналицкий, Максим}}</ref>, а [[Сяргей Будкін|Сяргей ''«SB»'' Будкін]] у 2010 годзе згадаў гурт сярод ''«моцных сераднякоў [[Беларускі рок|беларускага рока]]»''<ref>{{Cite web|url=http://music.fromby.net/article/2141/|title=Termin X: паўстаньне зь мёртвых|last=Будкін “SB”|first=Сяргей|date=2010-05-10|author-link=Сяргей Будкін|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628142356/http://music.fromby.net/article/2141/|archive-date=28 чэрвеня 2011|access-date=2020-03-14|url-status=dead}}</ref>. Пасля наведання аднаго з сумесных канцэртаў беларускіх брыт-рокераў восенню 2007 года Кацярына ''«Fobia_L»'' Асіпчык з «LiveSound.by» станоўча ахарактарызавала якасць гуку і своеасаблівасць стылю ''«англійскіх спадароў»'', як назвала гурт Маша ''«СкаZка»'' Сказка адтуль жа<ref name="Battle of the Bands LiveSound" />, і выказала рэспект артыстам за знешні выгляд і музыку, адпаведныя брытанскай хвалі<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/news/333|title=Contr-US-тный Brit Rock|last=Осипчик|first=Екатерина “Fobia_L”|last2=Черницкий|first2=Андрей “duckling”|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071111120249/http://livesound.by/news/333|archive-date=2007-11-11|access-date=2019-10-25|coauthors=Черницкий, Андрей “duckling”}}</ref>. Пасля праслухоўвання ''«сапраўднай брыт-поп»'' праграмы «Hair Peace Salon» на канцэрце ў [[Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|Ліцэі БДУ]] ў лістападзе 2007 года ў карэспандэнта «LiveSound.by» Вікі ''«Кактус»'' Нарко стварылася ўражанне, што выступаў «''не беларускі гурт, а [[Вялікабрытанія|вялікабрытанскія]] музыкі вельмі добрага ўзроўню»''<ref name="Л БДУ">{{Cite web|coauthors=Демидович, Катя “Gothica”; Черницкий, Андрей “duckling”|url=http://livesound.by/articles/lyceum_rock|title=Life Is Rock – рок концерт в лицее БГУ|last=Норко|first=Вика “Кактус”|last2=Gothica|first2=Катя “Gothica”|last3=Черницкий|first3=Андрей “duckling”|date=2007-11-28|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201002200/http://www.livesound.by/news/377|archive-date=2007-12-01|access-date=2019-10-29}}</ref>. Спявак [[Дзмітрый Аляксандравіч Калдун|Дзмітрый Калдун]] як эксперт партала «[[Тузін Гітоў]]» на прыкладзе [[Кавер-версія|кавера]] «Студзень» вылучаў амерыканскую мелодыку і якасць гуку гурта<ref name="Калдуна">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304064946/http://mpby.ru/news-2318.htm|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2318.htm|title=Фаварыты Дзьмітрыя Калдуна на ТГ: Дземідовіч, «Існасць» і Hair Peace Salon|date=2009-10-24|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=Dmitry Koldun's favorites at TG: Demidovich, «Існасць», and Hair Peace Salon|last=Калдун|first=Дзьмітры|access-date=2018-12-19|work=[[Тузін Гітоў]]|author-link=Дзмітрый Аляксандравіч Калдун}}</ref>. Вольга Зінгер са [[слуцк]]ай газеты «[[Інфа-Кур’ер|Iнфа-Кур’ер]]» у сваім рэпартажы з выступлення «Hair Peace Salon» у 2013 годзе засведчыла, што выкананая ім праграма дазваляе прыняць думку музычных крытыкаў наконт самага брытанскага гурта Беларусі, адзначыўшы яго ''«відавочна высокі ўзровень»''<ref name="ССК-2" />. У рэцэнзіі на сінгл [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] года «[[Hover]]» Алег ''«О’К»'' Клімаў з «Музыкальнай газеты» апісваў музыку «Hair Peace Salon» як ''«гітарны рок на [[Англійская мова|англійскай мове]], багаты па думцы, эфектны, які адсылае цябе да [[Прагрэсіўны рок|прог-музыкі]] (гэта як калі б брыт-рокеры ўскладніліся з нейкага ражна)… выдатны вакал. З аранжыровачнымі эмоцыямі, як і „ўхвалена“ ў такога роду музыцы, — бедна»''<ref name="Hair Peace Salon CD 2005">{{Cite journal|author-link=Алег Клімаў|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/21/mg52102.html|title=Hair Peace Salon Hair Peace Salon|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon Hair Peace Salon|access-date=2018-12-04|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=21|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306093849/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/21/mg52102.html|archive-date=2016-03-06|url-status=live|last=Климов|first=Олег “О’К”}}</ref>. У цэлым гучанне калектыву параўноўваецца з творчасцю «Jitters», гурта брытанскага рока, усе ўдзельнікі якога падзялялі гэтую стылістычную блізкасць<ref name="MG">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/15/mg51515.html|title=Jitters И Их Британский Рок-Н-Ролл|language=ru|trans-title=Jitters And Their British Rock’n'Roll|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203152052/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/15/mg51515.html|archive-date=2018-12-03|access-date=2018-11-18|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=15|year=2005|url-status=live|first=Ольга|last=Самусик|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік}}</ref>; як адзначаў сам галоўны рэдактар газеты пасля праслухоўвання прома-дыскаў [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] года абодвух, ''«Пра „[[Jitters]]“ можна напісаць усё тое, што напісана пра „HPS“. Можа, „жітэрсы“ крыху больш рэзкія. А палова складу „Jitters“ і зусім грае ў „Hair Peace Salon“… ці наадварот»''<ref name="Jitters CD 2005">{{Cite journal|author-link=Алег Клімаў|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/21/mg52101.html|title=Jitters Jitters|language=ru|trans-title=Jitters Jitters|access-date=2018-12-04|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=21|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306123632/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/21/mg52101.html|archive-date=2016-03-06|url-status=live|last=Климов|first=Олег “О’К”}}</ref>. ''«Далей „Jitters“ — амаль нічога не змянілася — ратацыя „Hair Peace Salon“ на 50 %»'', — адзначыў галоўны рэдактар сайта «tvordom.com» Янка Бусел па выніках годных і роўных выступленняў абодвух гуртоў запар у рамках вечарыны брытанскага року ў сакавіку 2005 года і дадаў, што вакал «Hair Peace Salon» ''«бясспрэчна захапляе»''<ref>{{Cite web|last=Бусел|first=Янка|date=2005-03-28|title=Вечерние настроения на Britrock Party|url=http://www.tvordom.com/obzor.php?work=900|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050418064424/http://www.tvordom.com/obzor.php?work=900|archive-date=2005-04-18|access-date=2020-08-24|publisher=tvordom.com|language=ru}}</ref>. СЛЭП як канцэртны аглядальнік музычнага партала «[[Xlam.by]]» паўтарыў думку абадвух, бо ''«ад перамены месцаў складнікаў сума не змяняецца»''<ref>{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=59|title=British wave lovers gig, клюб "Арена"|last=СЛЭП|date=2006-10-15|publisher=[[Xlam.by]]|language=be|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425095953/http://xlam.by/articles.php?id=59|archive-date=2017-04-25|access-date=2019-12-15|trans-title=British wave lovers gig, the club «The Arena»}}</ref>. ''«Цудоўна згуртаваным блокам выглядалі і слухаліся „Hair Peace Salon“ і „Jitters“»'', — пісала W. для «Музыкальнай газеты» ў справаздачы з вясновага трыб’юта «[[Depeche Mode]]» у 2006 годзе, вылучыўшы ''«якасны брыт-рок»'', але і заўважыўшы, што ''«агульнанароднае прызнанне наўрад ці здарыцца»'', бо [[менталітэт]] іх суайчыннікаў ''«не пад тое заточаны»''<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/04/1320.html|title=Трибьют Depeche Mode плюс дебют|last=W.|date=2006-04-13|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218192441/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/04/1320.html|archive-date=2020-02-18|access-date=2020-02-18}}</ref>, што адлюстравала і падобную выснову журналіста «[[Белорусская деловая газета|Белорусской деловой газеты]]» Паўла Свярдлова<ref name="Замировская Иващенко" />. Як паведамляла Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская праз «LiveSound.by» ды «Музыкальную газету», са з’яўленнем у [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] годзе за [[сінтэзатар]]ам Канстанціна Кармана гурт стаў граць па-новаму, дзесьці можна было правесці паралель з гуртом «[[Без Билета]]»<ref name="Безграничный рок" />, а агульнае гучанне стала яшчэ больш глыбокім, рамантычным і насычаным<ref name="Split Before, Together Now" /><ref name="ИДИнаРОК-1" />. Праслухаўшы альбом «Split Before, Together Now», яна ж яшчэ раз безумоўна прыпісала творчасць ''«мінскіх пабрацімаў гурта „[[Coldplay]]“»'', як пісаў і карэспандэнт «Музыкальнай газеты» Сяргей Будкін у 2005 годзе<ref name="Рок-кола-2005" />, да брытанскай рок-сцэны, таму што ''«гурты, якія адносяць да брыт-попа („{{нп3|Travis|Travis|ru|Travis}}“, „[[Radiohead]]“, „{{нп3|Muse|Muse|be-x-old|Muse}}“, „{{нп3|Blur|Blur|ru|Blur}}“, „Coldplay“) маюць шмат агульнага, іх пазнаюць, такім чынам, да чагосьці аднаго іх можна прыпісаць… У „салонаў“ ёсць штосьці ў гучанні, блізкае ўсім гэтым калектывам, са сваімі асаблівасцямі, вядома, але распазнавальнае дакладна гэтак жа»''<ref name="Split Before, Together Now" />. Музыку «Hair Peace Salon» у рэцэнзіі гэтага жа альбома Таццяна Заміроўская са штотыднёвіка «[[БелГазета]]» апісала словамі: ''«[[брыт-рок]] з галавакружнымі перапляценнямі гармоній а-ля „[[The Mars Volta]]“, тэхнічнымі гітарнымі арпеджыа а-ля „{{нп3|Muse|Muse|be-x-old|Muse}}“ і неўратычныя-пачуццёвымі інтанацыямі а-ля „{{нп3|Travis|Travis|ru|Travis}}“… Сякія-такія мелодыі „HPS“ незразумелым чынам нагадваюць [[In Rainbows|новы альбом]] „[[Radiohead]]“ (які выйшаў пасля таго, як матэрыял гэтага дыска быў запісаны!)»''<ref name="Не надо «а-ля»!. Личный вкус.">{{Cite journal|url=http://www.belgazeta.by/ru/2007_11_12/lichnyi_vkus/15223/|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028033640/http://www.belgazeta.by/ru/2007_11_12/lichnyi_vkus/15223/|archive-date=2018-10-28|title=Не надо «а-ля»!. Личный вкус.|language=ru|trans-title=It is not needed "à la"! Personal taste|access-date=2018-10-27|journal=[[БелГазета]]|issue=45 (615)|year=2007|last=Замировская|first=Татьяна}}</ref>. Яшчэ раз яна параўнала беларусаў з «Radiohead» у 2009 годзе<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311033051/https://naviny.by/rubrics/opinion/2009/03/22/ic_articles_410_161786|archive-date=2019-03-11|url=https://naviny.by/rubrics/opinion/2009/03/22/ic_articles_410_161786|title=ШОУ-БИЗ. Слушать что-нибудь белорусское|last=Замировская|first=Татьяна|date=2009-03-22|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|trans-title=SHOW-BIZ. To listen to something Belarusian|url-status=live|access-date=2018-12-18}}</ref>. Юлія ''«Ju»'' Тынявіцкая для «xlam.by» па прыездзе з «Басовішча-2005» таксама пісала пра арыентацыю ''«вельмі цікавага гурту»'' на ''«„Radiohead“ і кампанію»''<ref name=":0" />; у тым годзе калектыў, як адзначыла WASP для «Музыкальнай газеты», ''«выразна вытрымаў стыль, [[Альбіён|па-туманна-альбіёнаўскі]]»'', адыграўшы на вечары, прысвечаным творчасці «Radiohead»<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2005/03/0104.html|title=26-го февраля в минском клубе «Граффити» состоялся вечер, посвященный творчеству группы Radiohead|last=WASP|date=2005-03-01|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218183503/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2005/03/0104.html|archive-date=2020-02-18|access-date=2020-02-18}}</ref>. Супрацоўнікі «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]» ў 2010 годзе адзначалі, што ў эфіры гурт часта блытаюць з «[[Open Space]]»<ref>{{Cite web|url=http://euroradio.fm/by/1186/interview/46614/|title=Open Space: "Скарыць Мінск — гэта свайго роду вайнушка!"|last=Еўрарадыё|first2=Аляксандр “Tarantino”|last2=Ждановіч|year=2010|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427013641/http://euroradio.fm/by/1186/interview/46614/|archive-date=27 красавіка 2010|access-date=2019-11-02|url-status=dead}}</ref>. Аўтары «LiveSound.by» знайшлі падабенства з «[[Naka]]» пасля сумеснага канцэрта ў маі 2008 года<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by:80/articles/two_cats|title=Две кошки и рок|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20081020020833/http://www.livesound.by/articles/|archive-date=2008-10-20|url-status=dead|access-date=2020-07-13}}</ref>. Дыск «In Tune» 2008 года азначаўся SLAP для «Тузіна Гітоў» як ''«меладычная, рамантычная і напоўненая светлым сумам, але дужа рытмічна збітая [[поп-музыка]]»''<ref name="In Tune SLAP">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220230924/http://mpby.ru/news-1886.htm|archive-date=2018-12-20|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-1886.htm|title=Новы сынгл ад Hair Peace Salon|date=2008-11-25|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=New single from Hair Peace Salon|last=Слэп}}</ref>, а канцэртная праграма «Gentleman» асвятлялася Сяргеем Будкіным, музычным аглядальнікам «Будзьма беларусамі!», ужо як ''«меладычная рок-музыка»''<ref name="Вытанчаная" />. Эксперт «Тузіна Гітоў» [[Севярын Аляксандравіч Квяткоўскі|Севярын Квяткоўскі]] аднойчы выклаў думку, што музыка гурта нагадвае яму «{{нп3|Czerwone Gitary|Czerwone Gitary|be-x-old|Czerwone Gitary}}» і [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] ў сучаснай [[брыт-поп]] стылістыцы<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311033834/http://mpby.ru/printnews-2305.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/printnews-2305.htm|title=Экспэрт ТГ С. Квяткоўскі: «У „Глюкаў“ заслужаная перамога»|last=Квяткоўскі|first=Севярын|date=2009-10-09|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=TG’s expert S. Kwiatkowski “Glyuki has a deserved victory”|author-link=Севярын Аляксандравіч Квяткоўскі}}</ref>. Аляксандр Філімонаў, аўтар «Lenta.ru», у 2013 годзе, падсумаваўшы думкі ўсіх крытыкаў, канстатаваў, што гурт ''«дэманструе беражлівыя адносіны да спадчыны [[пост-рок]]а, брыт-попа, паўэр-попа»''<ref name="гітарысты" />. На пытанне Вольгі Асокінай з «[[Бобруйский курьер|Бабруйскага кур’ера]]» пра што іх песні, Канстанцін Карман у 2012 годзе адказаў так: ''«Гэта вынаходства ўласнай рэальнасці. Мы закранаем вечныя тэмы, якія заўсёды будуць актуальныя»''<ref name="Осокина" />. == Ацэнкі == Калегі музыкантаў, прадстаўнікі [[грандж]]-сцены з гурта «[[Caravan]]», на пытанне «Музыкальнай газеты» пра каманды, якія ім даспадобы, у другім студзеньскім нумары 2005 года вылучылі ''«выдатныя калектывы»'' «Hair Peace Salon» і «Jitters», таму што ''«яны граюць арыгінальную музыку»''<ref name="«Caravan-2005&quot;">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/02/mg50211.html|title=Caravan Они играют грандж|language=ru|trans-title=Caravan They play grunge|access-date=2018-12-06|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=2|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110140822/http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/02/mg50211.html|archive-date=2008-01-10|url-status=live|last=Новикова|first=Марина}}</ref>. [[Віталь Артыст]], франтмен «Без Билета», таксама пахваліў абедзве каманды ў 2006 годзе: ''«Я вельмі рады, што давялося прадстаўляць нашу краіну з такімі гуртамі, як „[[Jitters]]“ і „Hair Peace Salon“. У [[Алецка (гміна)|Алеццы]] мы па-сапраўднаму „запалілі“<ref>{{Cite web|url=http://xlam.of.by/index.php?subaction=showfull&id=1154435323&archive=&start_from=&ucat=&|title=beZ bileta удостоены приза прессы на рок-фестивале в польском Олецко|last=Сарычев|first=Максим “p1xel”|date=2006-08-01|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=beZ bileta was awarded the press prize at the rock festival in Polish Olecko|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822090712/http://xlam.of.by/|archive-date=22 жніўня 2006|access-date=2019-03-21|url-status=dead}}</ref>. З гэтага часу там будуць больш паважаць [[Беларусы|беларусаў]]»''<ref>{{Cite web|url=http://mpby.ru/printnews-730.htm|title=beZ bileta на польскім фэсьце Przystanek|last=Грудзько|first=Марыя|last2=Пазьнякоў|first2=Віктар|coauthors=Пазьнякоў, Віктар|date=2006-08-02|publisher=mpby.ru|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317181052/http://mpby.ru/printnews-730.htm|archive-date=2019-03-17|url-status=live|access-date=2019-03-17|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref>. Ён жа ў 2010 годзе праз «[[СБ. Беларусь сегодня]]» яшчэ раз прарэкламаваў ''«таленавіты праект»'' «HPS»<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/vkhod-svobodnyy-6.html|title=Вход свободный|last=Ружечка|first=Александр|last2=Декола|first2=Надежда|date=2010-04-24|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200205182811/https://www.sb.by/articles/vkhod-svobodnyy-6.html|archive-date=5 лютага 2020|access-date=2020-02-05|last3=Незванов|first3=Анатолий|coauthors=Декола, Надежда; Незванов, Анатолий|url-status=live}}</ref>. Яўген Змушко, вакаліст гурта «[[Мутнаевока]]», у 2007 годзе ў «Музыкальнай газеце» вылучыў «Hair Peace Salon» сярод гуртоў, уклініцца ў шэраг якіх ён бы хацеў<ref name="Мутнаевока">{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/12/mg71204.html|title=МутнаеВока: «Мы играем какой-то непонятный рок…»|language=ru|trans-title=МутнаеВока, "We are playing some strange rock...»|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404032235/http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/12/mg71204.html|archive-date=2016-04-04|access-date=2018-12-18|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=12|year=2007|first=Анна|last=Сивакова}}</ref>. Аляксей Бразгаўка, франтмен гранж-гурта «Karavan», адзначаў для «Музыкальнай газеты», што з гуртом «Hair Peace Salon» граць заўсёды прыемна<ref name="Бразговка">{{cite journal|last=Новикова|first=Марина|year=2007|title=KARAVAN, KROK, HAIR PEACE SALON :: Aкустика весны|trans-title=KARAVAN, KROK, HAIR PEACE SALON :: Acoustic of Spring|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126005553/http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/10/mg71006.html|archive-date=2018-11-26|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2007/10/mg71006.html|magazine=[[Музыкальная газета]]|language=be|issue=10|access-date=2018-12-24}}</ref>. Гурт «[[Дзецідзяцей]]» шанаваў «Hair Peace Salon», бо ён грае ''«добрую музыку»''<ref>{{Cite web|url=http://detidetey.com/index.php?option=com_content&task=view&id=301&Itemid=1|title=Детидетей - «Bandscan:belarus»: полуфинал|year=2008|publisher=[[Дзецідзяцей]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029181258/http://detidetey.com/index.php?option=com_content&task=view&id=301&Itemid=1|archive-date=29 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-29|url-status=live}}</ref>. Артур Шустоўскі, франтмен гурту «{{нп3|In Vino|In Vino|be-x-old|In Vino}}», характарызаваў сваіх супернікаў па «[[Global Battle Of The Bands]]» як ''«цікавы, прафесійны, моцны калектыў»''<ref>{{Cite journal|last=Сказка|first=Мария “СкаZка”|year=2007|title=Группа "In Vino"в мечтах о туманном Альбионе|language=ru|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/bonus/2007/10/2101.html|url-status=live|journal=[[Музыкальная газета]]|issue=21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030065510/http://www.nestor.minsk.by/mg/bonus/2007/10/2101.html|archive-date=2019-10-30|access-date=2019-10-30}}</ref>. ''«Што „Hair Peace Salon“ — музыка не для мас, вядома ўжо даўно»'', — пісала пра гурт у 2007 годзе Алена Сабалеўская з «Музыкальнай газеты»<ref name="Krok, Karavan, Hair Peace Salon">{{Cite web|url=http://nestor.minsk.by/mg//news/2007/03/2613.html|title=Акустические пробы Krok, Karavan и Hair Peace Salon|last=Соболевская|first=Елена|date=2007-03-26|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|trans-title=Acoustic tests of Krok, Karavan, and Hair Peace Salon|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126005541/http://nestor.minsk.by/mg//news/2007/03/2613.html|year=2007|archive-date=2018-11-26|url-status=live|access-date=2018-11-25}}</ref>, сцвердзіўшы меркаванне [[Алег Клімаў|Алега ''«О'''’'''К»'' Клімава]], выказанае за два гады да таго<ref name="Jitters CD 2005" />. Пасля наведання вясновага грандж-сэйшна 2006 года Ганна Сівакова з «Музыкальнай газеты» абрысавала выступ гурта так: ''«Незвычайна прыгожая, філасофская, эмацыйная музыка. Шкада, не для ўсіх прымальная»''<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/05/0504.html|title=Grunge для Курта в Реакторе|last=Сивакова|first=Анна|date=2006-05-05|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219180817/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/05/0504.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref>. «LiveSound.by» апісаў артыстызм «Hair Peace Salon» на фоне сумеснага канцэрта «British Lovers» з «Open Space» у чэрвені таго ж года амаль аднолькавым чынам: ''«Творчасць не для ўсіх, у нейкай меры арыстакратычная, якае не прэтэндуе на масавасць»''<ref name="British Lovers 2 HPS OS" />. ''«Перад намі наглядны прыклад таго, як калектыў дамагаецца поспеху і вядомасці праз творчасць»'', — пісала Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская з «LiveSound.by»<ref name="HPS_CD" />. Культуролаг [[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Максім Жбанкоў]] у аналізе 2008 года для Беларусі заключыў, што выйгрышнае становішча занялі артысты ''«без відавочнай палітычнай прапіскі»'', да якіх аднёс і «Hair Peace Salon», прадстаўніка ''«новай гітарнай хвалі»''<ref>{{кніга |аўтар = [[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Жбанков, Максим]] |частка = Белорусская культура: между «Батлейкой» и «Белcатом» |загаловак = Белорусский ежегодник 2008 |мова = ru |спасылка = http://nmnby.eu/yearbook/get/yearbook2008.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128030115/http://nmnby.eu/yearbook/get/yearbook2008.pdf |archive-date=2018-01-28 |адказны = Анатолий Паньковский, Валерия Костюгова |месца = [[Мінск|Минск]] |выдавецтва = Белорусский институт стратегических исследований, Белорусский фонд публичной политики |год = 2009 |старонкі = 215 |старонак = 416 |issn= 1822-4091 }}</ref><ref>{{кніга |аўтар = [[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Zhbankov, Maksim]] |частка = Belarusian Culture: between Batleika and Belsat |загаловак = Belarusian Yearbook 2008 |мова = en |спасылка = https://nmnby.eu/content/images/by_2008_eng.pdf |issn=1822-4091 |адказны = Anatoly Pankovsky, Valeria Kostyugova |месца = [[Мінск|Minsk]] |выдавецтва = Belarusian Institute for Strategic Studies, Belarus Public Policy Fund |год = 2009 |pages = 192 |allpages = 360 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726182001/https://nmnby.eu/content/images/by_2008_eng.pdf |archive-date=2020-07-26 }}</ref>. У запісцы са зборнага канцэрту-паніхіды па Курту Кабэйну ўвесну 2006 года Ганна Сівакова з «Музыкальнай газеты» назвала фаварытам «Hair Peace Salon», які ''«ўвёў усіх у транс сваёй жывой, эмацыянальнай псіхадэлікай»''<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/04/1322.html|title=Музыканты помянули Кобейна|last=Сивакова|first=Анна|date=2006-04-13|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219170837/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/04/1322.html|archive-date=2020-02-19|access-date=2020-02-19}}</ref>. ''«Нягледзячы на багацце каманд, якія граюць у стылі брыт-рок, гэты музычны напрамак у нашай краіне доўгі час заставаўся ў цяні. І вось здарыўся прарыў», —'' сустракаў выхад дыска «Split Before, Together Now» Андрэй ''«duckling»'' Чарніцкі<ref name="Белорусский брит-рок выходит на большую сцену">{{Cite web|language=ru|url=http://www.livesound.by/news/309|title=Белорусский брит-рок выходит на большую сцену|last=Черницкий|first=Андрей “duckling”|date=2007-10-25|publisher=[[LiveSound.by]]|trans-title=Belarusian Brit-rock goes to the big stage|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030172005/http://www.livesound.by/news/309|archive-date=2007-10-30|url-status=dead|access-date=2019-04-12}}</ref>. Камітэт карэспандэнтаў «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]» на чале з Машай Яр пры справаздачы з фэсту «[[Be Free]]» ў 2009 годзе паведаміў пра ''«прыгожыя мелодыі і гарманічныя хады»'' гурта, які прывёз ''«песні, падобныя на песні»''<ref>{{Cite web|last3=Витальев|first3=Юрась|url=http://www.euroradio.fm/by/951/photoreps/37317/|title=Воплі Відаплясава на Be Free вучылі беларускую мову|last=Яр|first=Маша|date=2009-08-24|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20090916030346/http://www.euroradio.fm/by/951/photoreps/37317/|archive-date=16 верасня 2009|access-date=2019-11-02|last2=Киянко|first2=Кастусь|url-status=dead}}</ref>. Заснавальнік сайта «[[Ultra-music.com]]» Віталь Радзівонаў у сваім запісе з фэсту «Жывы Гук ON-line» летам 2009 года папракнуў гурт за нуднасць канцэртнай праграмы, паставіў яму ў прыклад гурт «[[The Toobes]]»<ref name="Жывы Гук ON-line">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304062622/http://ultra-music.com/blog/1413|archive-date=2019-03-04|url=http://ultra-music.com/blog/1413|title=«Жывы Гук ON-line»: музыка в самом центре Минска|last=Радионов|first=Вячеслав|date=2009-06-28|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=“Zhyvy Guk ON-line”: music in the very center of Minsk|access-date=2018-11-22}}</ref>, але ўжо праз год як член журы «Graffiti Open Music Fest» засведчыў прагрэс ''«дарослага і вядомага»'' калектыву, выступленне якога спадабалася<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190309064714/http://ultra-music.com/blog/1782|archive-date=2019-03-09|url-status=live|url=http://ultra-music.com/blog/1782|title=Graffiti Open Music Fest в полном разгаре!|last=Радионов|first=Вячеслав|date=2010-02-03|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=ru|trans-title=Graffiti Open Music Fest in full swing!|access-date=2018-11-23}}</ref>. Па ўражаннях ад жывых выступленняў гурта карэспандэнты «[[xlam.by]]» і «Музыкальнай газеты» Юлія ''«Ju»'' Тынявіцкая і Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская адзначалі харэаграфію, пазітыўную энергію і вакальныя здольнасці Канстанціна Кармана<ref name="ИДИнаРОК-1" /><ref name="ИДИнаРОК. Финал" />, ''«прыемны голас»'' адзначаў і ihar з «xlam.by»<ref name="Хождения">{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=100|title="Хождения по року" или "why don't we do some boogie-woogie?"|last=ihar|date=2007-05-30|publisher=[[Xlam.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425013758/http://xlam.by/articles.php?id=100|archive-date=2017-04-25|access-date=2019-12-15}}</ref>. Алег Вяль падчас выступлення гурта на тэлеканале «[[СТБ]]» у 2010 годзе быў названы ''«адным з найлепшых беларускіх рок-выканаўцаў»''<ref name="«CTV»" />. Алена Сабалеўская, аўтар «[[Музыкальная газета|Музыкальнай газеты]]», па выніках «Акустыкі вясны» вясной 2007 года пісала, што ''«вакальныя даныя Алега не пакідаюць абыякавым»''<ref name="Krok, Karavan, Hair Peace Salon" />. І пад рокавы акампанемент, ''«наймацнейшы голас Алега… гучыць ашаламляльна»'', адзначала яна ж у тыя часы здольнасць вакаліста ўжо як рэпарцёр «LiveSound.by»<ref name="Great Music Evening в «Гудвине»">{{Cite web|url=http://www.livesound.by/articles/10-05-gme|title=Great Music Evening в «Гудвине»|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|date=2007-05-28|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106070102/http://www.livesound.by/articles/10-05-gme|archive-date=2007-11-06|access-date=2019-10-26}}</ref>. Віка ''«Кактус»'' Нарко з таго ж рэсурсу таксама захаплялася моцай ''«мяккага і прыемнага»'' голасу франтмена<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/news/498|title=СТАТЬЯ: В стране чудес: акустический концерт Hair Peace Salon (клуб «Граффити», 22.01.08)|last=Норко|first=Вика “Кактус”|date=2008-01-28|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003133215/http://livesound.by/news/498|archive-date=3 кастрычніка 2008|access-date=2019-11-24|url-status=dead}}</ref>. Алег Клімаў, музычны эксперт праекта «[[Experty.by]]», у 2012 годзе прыпісаў яго ж да шэрагу ''«найлепшых айчынных рок-вакалістаў, якія спяваюць на [[Англійская мова|англійскай мове]]»''<ref name="experty.by" />. Алена ''«Aresha»'' Сабалеўская з «LiveSound.by» на прыкладзе трыб’юта «[[Placebo]]» у 2006 годзе падкрэслівала чысціню, ветлівасць і прыгажосць выканання, ''«дарослы падыход да справы»'' гурта<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by/articles/11-12-2006-tribute-placebo.html|title=Трибьют Placebo в «Юле»|last=Соболевская|first=Елена “Aresha”|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106070113/http://www.livesound.by/articles/11-12-2006-tribute-placebo.html|archive-date=2007-11-06|access-date=2019-10-27}}</ref>, які, па ўспамінах Яўженіі і Алехандры з «Музыкальнай газеты», здаволеная публіка не хацела адпускаць<ref>{{Cite web|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/12/1206.html|title=Tribute to Placebo & Brian Molko Birthday Party|last=Евжения|last2=Алехандра|coauthors=Алехандра.|date=2006-12-12|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103091440/http://www.nestor.minsk.by/mg/news/2006/12/1206.html|archive-date=2019-11-03|access-date=2019-11-03}}</ref>. Master Shablonov у справаздачы з вечарыны «Brit Rock Party» для «xlam.by» у 2007 годзе прыгадваў факт, што гурт з ''«самымі лепшымі прыхільніцамі»'' публіка любіць<ref>{{Cite web|url=http://xlam.by/articles.php?id=80|title=Brit Rock Party 4 ноября в клубе Гудвин|last=Shablonov|first=Master|date=2007-11-15|coauthors=maty|last2=maty|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021061628/http://xlam.by/articles.php?id=80|archive-date=2008-10-21|access-date=2019-11-15}}</ref>. У тым жа годзе майскі вечар «Great Music Evening» запомніўся аўтару «LiveSound.by» Лёшу ''«Tiktak»'' Старавойтаву выхадам «Hair Peace Salon», які падняў настрой і некалькі ажывіў публіку<ref>{{Cite web|url=http://www.livesound.by/articles/gme|title=Great Music Evening|last=Старовойтов|first=Леша “Tiktak”|date=2007-05-30|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071106070401/http://www.livesound.by/articles/gme|archive-date=2007-11-06|access-date=2019-10-26}}</ref>, бо, як пісала Алена Сабалеўская, ''«дзяўчаты перад сцэнай былі задаволеныя на ўсе сто»''<ref name="Great Music Evening в «Гудвине»" />, а пасля сумеснай імпрэзы з гуртом «[[Glofira]]» ў сакавіку 2008 года Кацярына ''«Fobia_L»'' Асіпчык удакладніла калег: гурт менавіта дамскі<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/articles/gipnoz|title=Между гипнозом и оргазмом: britrock в «Граффити»|last=Осипчик|first=Екатерина “Fobia_L”|year=2008|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20080324000324/http://livesound.by/articles/gipnoz|archive-date=24 сакавіка 2008|access-date=2019-11-22|url-status=dead}}</ref>. Яна ж пісала пра ''«спакойны,'' ''роўны і чысты гук»'' гурта на «Inside Out Fest» у аглядзе фестывалю для «LiveSound.by» у 2007 годзе<ref>{{Cite web|url=http://livesound.by/articles/inside_out|title=Inside Out Fest gave us its best!|last=Осипчик|first=Екатерина “Fobia_L”|date=2007-10-29|publisher=[[LiveSound.by]]|language=ru|url-status =dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071128133954/http://livesound.by/articles/inside_out|archive-date=2007-11-28|access-date=2019-10-29}}</ref>. Падобнымі словамі аглядальнік «tvordom.com» Алесь Менскі апісаў выхад гурта, які выступіў ''«роўна і цікава»'', на вечары памяці [[Джым Морысан|Джыма Морысана]] ў снежні 2004 года<ref>{{Cite web|last=Бусел|first=Ян|date=2004-12-23|title=“Come on baby, light my fire. Try to set the night on fire”|url=http://www.tvordom.com/obzor.php?work=614|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051112112816/http://www.tvordom.com/obzor.php?work=614|archive-date=2005-11-12|access-date=2020-08-24|publisher=tvordom.com|language=ru}}</ref>. Інтэлігентнасць і прастату ў дачыненні да музыкаў «Hair Peace Salon» узгадваў Gooffy з «xlam.by»<ref name="Fabrique">{{Cite web|url=http://xlam.by/index.php?id=969|title=Отчет: Полуфинал конкурса Bandscan, 7 декабря в клубе Fabrique|last=Gooffy|coauthors=rem|date=2008-12-12|publisher=[[xlam.by]]|language=ru|trans-title=Report: Bandscan Contest semi-final, December 7th at the Fabrique Club|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112194703/http://xlam.by/index.php?id=969|archive-date=2009-01-12|url-status=dead|access-date=2019-02-20}}</ref>, Воля Кузьміч з [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]] апісвала «''кранальную інтэлігентнасць»''<ref name="распушчанасьці">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017203400/http://generation.by/news2595.html|archive-date=2018-10-17|url-status=live|url=http://generation.by/news2595.html|title=Hair Peace Salon: "Кожны думае ў меру распушчанасьці сваіх валасоў"|last=Кузьміч|first=Воля|date=2008-11-04|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|access-date=2018-10-26|language=be}}</ref>, Воля Вітушка адтуль жа таксама стала сведкай інтэлігентнасці і джэнтльменства артыстаў<ref name="Спасибо so much!" />. Антрэпрэнёр Ян Бусел з нумару гурта на адкрыцці беларускага фан-клуба «[[Radiohead]]» у сакавіку 2005 года вынес ''«сціпласць паводзінаў удзельнікаў, што падкупляе»''<ref>{{Cite web|last=Бусел|first=Ян|date=2005-03-04|title=Открытие белорусского фэн-клуба Radiohead в Граффити|url=http://www.tvordom.com/obzor.php?work=839|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051110201429/http://www.tvordom.com/obzor.php?work=839|archive-date=2005-11-10|access-date=2020-08-24|publisher=tvordom.com|language=ru}}</ref>. [[Дыджэй|Дыджэі]] «World Government» расказалі «Experty.by» пра гурт у 2010 годзе так: ''«Яны захавалі нейкую чысціню, і ў іх абсалютна няма пафасу ці апломбу, што нам вельмі імпануе»''<ref name="World Government" />. У 2012 годзе журналіст «Еўрапейскага радыё для Беларусі» Маша Калеснікава запрашала на канцэрт ''«беларускіх джэнтльменаў»''<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035600/https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-sprychynilisya-da-muzyki-karanyou-sluhaem-119945|archive-date=2019-03-11|url-status=live|last=Калеснікава|first=Маша|url=https://euroradio.fm/report/hair-peace-salon-sprychynilisya-da-muzyki-karanyou-sluhaem-119945|title=Hair Peace Salon спрычыніліся да музыкі каранёў (слухаем!)|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2012-10-08|access-date=2018-09-26|language=be|trans-title=Hair Peace Salon became involved in the music of the roots (listen!)}}</ref>, якой па яго выніках туравала Ірэна Катвіцкая праз «[[Будзьма беларусамі!]]»: «''Гэта джэнтльмены нашай беларускай сцэны, і іх вытанчанасць мне вельмі даспадобы»''<ref name="chacvyorachku" />. == Моўнае пытанне == Члены гурта, які на працягу першых дзесяці год быў выключна [[Англійская мова|англамоўным]]<ref name="nn" />, у адным з інтэрв’ю «xlam.by» у сярэдзіне [[2000-я|2000-х]] гадоў выказалі меркаванне, што з-за таго, што яны не спявалі на [[Беларуская мова|беларускай мове]], іх з цяжкасцю запрашалі на фестывалі і кепска «круцілі» па [[радыё]], нягледзячы на якасную творчую працу, а на прамое пытанне журналіста [[сайт]]а, ці будуць яны пісаць песні на беларускай мове, Алег Вяль ды Максім Дзевічэнскі адказалі адмоўна, у той час як другія ўдзельнікі былі больш схільныя паспрабаваць<ref name="XLAM1" />. Вакаліст і аўтар тэкстаў быў такой думкі, што ''«не заўсёды хочацца, каб мяне разумелі»'', а басіст аргументаваў словамі: ''«Каму гэта будзе цікава, той возьме і перакладзе»''<ref name="XLAM1" />. Канстанцін Карман наконт моўнага пытання тлумачыў «Тузіну Гітоў» у 2007 годзе так: ''«Мы не паэты — на [[Англійская мова|англійскай мове]] пісаць і выкладаць думкі нават прасцей. А наяўнасць у [[Беларусь|Беларусі]] пэўнай англійскамоўнай культуры азначае, што і наша краіна прычынілася да [[Еўропа|Еўропы]], якая ў большасці спявае па-англійску»''<ref name="Split Before, Together Now» – першы сумесны рэліз беларускіх брыт-рокераў Hair Peaсe Salon і Jitters" />. На падобнае пытанне «Еўрапейскага радыё для Беларусі» ў тым жа годзе музыкі адказалі, што іх выбар ёсць даніна ўсей рокавай музыцы, ды і ''«англійская мова — гэта мова [[рок-н-рол]]у''»<ref name="Беларускі брыт-рок">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023161933/https://euroradio.fm/belaruski-bryt-rok|archive-date=2018-10-23|url=https://euroradio.fm/belaruski-bryt-rok|title=Беларускі брыт-рок|trans-title=Belarussian brit-rock|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|date=2007-12-12|access-date=2018-12-18}}</ref>. «''Мы пяём па-англійску таму што пэўныя ў тым, што англійскамоўнае мастацтва павінна прысутнічаць тут. Гэта набліжае нас да еўрапейскага кантэксту»,'' — казалі музыкі «Тузіну Гітоў» у 2009 годзе<ref name="Студзень" />. У 2014 годзе Алег Вяль для «Еўрапейскага радыё для Беларусі» патлумачыў выбар замежнай мовы так: «''Мы проста хацелі быць бліжэйшымі да той музыкі, якую слухалі'', ''—'' а тое, што мову не разумеюць, ''— стварае для слухача пэўную загадку, а загадка ў мастацтве — заўсёды плюс»''<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/pra-shto-hity-anglamounyh-belaruskih-rokerau|title=Пра што хіты англамоўных беларускіх рокераў|last=Маліноўскі|first=Ілля|date=2014-07-18|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|trans-title=What are the hits of English-speaking Belarusian rockers about?|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708152759/https://euroradio.fm/pra-shto-hity-anglamounyh-belaruskih-rokerau|archive-date=8 ліпеня 2019|access-date=2019-07-08|url-status=live}}</ref>. Музычны рэдактар радыёстанцыі «{{нп3|Unistar|Unistar|ru|Радио Unistar}}» Аляксандр Ажынскі казаў «Еўрапейскаму радыё для Беларусі» у 2009 годзе, што англамоўны рок «Hair Peace Salon» часта грае на яе хвалях, так як станцыя ''«аддае перавагу якаснай папулярнай музыцы»'' цікавай дарослым<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/muzychnyya-redaktary-budze-dobry-pradukt-ne-spatrebyacca-i-adsotki|title=Музычныя рэдактары: будзе добры прадукт — не спатрэбяцца і адсоткі|date=2009-09-12|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|trans-title=Music editors: if there is a good product, then no percentages will be needed|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618175357/https://euroradio.fm/muzychnyya-redaktary-budze-dobry-pradukt-ne-spatrebyacca-i-adsotki|archive-date=2019-06-18|url-status=live|access-date=2019-06-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/muzykalnye-redaktory-budet-horoshiy-produkt-ne-ponadobyatsya-i-procenty|title=Музыкальные редакторы: Будет хороший продукт — не понадобятся и проценты|date=2009-09-14|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title=Music editors: if there is a good product, then no percentages will be needed|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618174624/https://euroradio.fm/ru/muzykalnye-redaktory-budet-horoshiy-produkt-ne-ponadobyatsya-i-procenty|archive-date=2019-06-18|url-status=live|access-date=2019-06-18}}</ref>. Тым не менш, з цягам часу музыкі ўсё ж такі ''«адкрылі для сябе незвычайную пекнасць і меладычнасць [[Беларуская мова|беларускай мовы]]»'', ствараючы песню «Студзень», як яны прызналіся ў 2015 годзе інфармацыйнаму агенцтву «Мінск-навіны»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311034037/https://minsknews.by/belaruskae-slouka-stydzen/|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=https://minsknews.by/belaruskae-slouka-stydzen/|title=Беларускае слоўка: стýдзень|last=Куліковіч|first=Уладзімір|date=2015-01-01|publisher=Информационное агентство «Минск-новости»|access-date=2018-11-25|language=be|trans-title=Belarusian word: studzień}}</ref>. ''«Ідэя заспяваць па-беларуску завабіла нас тым, што гэта абсалютна новы віток у нашай творчасці, які можа прыцягнуць большую колькасць слухачоў»'', — казалі музыкі парталу «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» пра сінгл у 2009 годзе<ref name="nn">{{Cite web|author-link=Сяргей Будкін|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=25357|title=Hair Peace Salon заспявае па-беларуску|last=СБ|date=2009-04-09|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=be|trans-title=Hair Peace Salon will sing in Belarusian|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516155545/https://nashaniva.by/?c=ar&i=25357|archive-date=16 мая 2019|access-date=2019-05-16|url-status=live}}</ref>, разгарнуўшы адказ, дадзены «Тузіну Гітоў»: «''Наша мова — вельмі клёвая. Таму маем намер спяваць і па-беларуску. Мы ж жывём тут»''<ref name="Студзень">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304063703/http://mpby.ru/news-2268.htm|archive-date=2019-03-04|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2268.htm|title=Hair Peace Salon: надзеі спраўдзіліся|publisher=mpby.ru|work=[[Тузін Гітоў]]|language=be|date=2009-09-05|access-date=2018-12-18|last=Будкін|first=Сяргей “SB”|author-link=Сяргей Будкін}}</ref>. Шлях да запатрабаванай [[Беларусізацыя|беларусізацыі]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035017/http://mpby.ru/news-2435.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2435.htm|title=Экспэрт ТГ І. Назаранка: «Глюкам» і «Маўзэрам» падкручваюць дзяўчынкі|date=2010-02-22|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=TG’s expert I. Nazarenko: "Glyuki" and "Mauzer" will be twisted off by the girls|first=Ігар|last=Назаранка}}</ref> неўзабаве падтрымаў [[Кавер-версія|кавер]] сваёй жа песні «Gipsy» — «Цянькі», таксама зроблены на лірыку [[Віталь Воранаў|Віталя Воранава]]<ref name="Цянькі">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035145/http://mpby.ru/news-2292.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2292.htm|title=Hair Peace Salon: шлях да беларусізацыі|date=2010-09-29|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=Hair Peace Salon: the path to Belarusization|access-date=2018-12-19|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref><ref name="Ciańki Tuzin">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035314/http://mpby.ru/news-2408.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2408.htm|title=Hair Peace Salon працягнуў «Перазагрузку»|date=2010-02-02|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Hair Peace Salon continued the Perazagruzka}}</ref>''.'' Спробы спяваць па-беларуску былі незразуметыя экспертам «Тузіна Гітоў» [[Алег Хаменка|Алегам Хаменкам]]<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311034315/http://mpby.ru/news-2293.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2293.htm|title=Экспэрт ТГ Алег Хаменка: «Прышпільна, крута і капец як крута»|date=2009-09-29|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=TG’s expert Oleg Khomenko, «Amazing, cool, and cool as fuck|author-link=Алег Хаменка|first=Алег|last=Хаменка}}</ref>, Сяргей Будкін акрэсліў іх як ''«досыць удалыя эксперыменты»''<ref name="досыць" /> і ''«''[беларуская мова] ''ім яўна пасуе»''<ref name="Вытанчаная" />, яго меркаванне падзяліў Ілля Маліноўскі, журналіст «Еўрапейскага радыё для Беларусі»<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/zmyaya-poprobuy|title=“Зьмяя” “Попробуй”|last=Малиновский|first=Илья|date=2013-11-15|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404153700/http://euroradio.fm/ru/zmyaya-poprobuy|archive-date=2014-04-04|access-date=2020-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/zmyaya-poprobuy|title=“Зьмяя” “Попробуй”|last=Маліноўскі|first=Ілля|date=2013-11-14|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414233859/http://euroradio.fm/zmyaya-poprobuy|archive-date=2015-04-14|access-date=2020-02-20}}</ref>''. «Па-свойму, беларуская мова гучыць крута»'', — разважаў Алег Вяль на запыт «Еўрапейскага радыё для Беларусі» вясною 2010 года<ref name="Ne brit rock" />. У інтэрв’ю «Experty.by» вясною 2012 года ён жа адзначыў: ''«Беларуская мова для мяне стала вельмі важнай. Спадзяюся, што мы здолеем рэалізаваць нейкія новыя трэкі адразу на беларускай»''<ref name="populyarnost" />. Падчас прэм’еры апошняга сінгла «Гарэла Сасна» на «[[Тузін Гітоў|Тузіне Гітоў]]» вакаліст зусім упэўніў грамадства: ''«Мы і надалей будзем імкнуцца, каб роднай мовы ў нашай творчасці было больш»''<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035427/http://mpby.ru/news-3732.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-3732.htm|title=Hair Peace Salon і Ірэна Катвіцкая запісалі трэк пра адзінства (+Mp3-прэм’ера)|date=2012-10-09|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=Hair Peace Salon and Irena Kotvitskaya recorded a track about unity (+Mp3-premiere)|access-date=2018-12-19|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref>. У цэлым жа ў 2014 годзе ў рэтраспектыве стасункаў франтмена з беларускай мовай у матэрыяле для «Будзьма беларусамі!» і «Тузін Гітоў» Сяргей Будкін прыйшоў да высновы, што ''«з вуснаў Алега англійская мова гучала цалкам самадастаткова і гарманічна»'', але ''«не менш прыгожа ён пяе і па-свойму»''<ref name=":1" /><ref name="TuzinReview" />. == Назва гурта == [[Файл:John Lennon en zijn echtgenote Yoko Ono op huwelijksreis in Amsterdam. John Lenn, Bestanddeelnr 922-2302.jpg|міні|Bed-In for Peace, Amsterdam 1969 — Джон Ленан і Ёка Она.]] Алег Вяль заўсёды марыў пра доўгую, гучную і нестандартную назву свайго гурту а-ля «{{нп3|Mother Love Bone|Mother Love Bone|ru|Mother Love Bone}}», «{{нп3|Ugly Kid Joe|Ugly Kid Joe|ru|Ugly Kid Joe}}», «[[Jefferson Airplane]]», «{{нп3|Hairspray Queen|Hairspray Queen|en|Hairspray Queen}}»<ref name="Навстречу западному ветру" />. Выпадкова найменне «Hair Peace Salon» было падказана сябрам артыста, які таксама пісаў музыку<ref name="XLAM1" />. Алег Вяль убачыў частку тэксту да яго песні пад назвай «Hair Peace Salon»<ref name="XLAM1" />. Яго сябар узяў гэтае напісанне з адной [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] кінастужкі, гэта была ўсяго толькі шыльда на доме<ref name="XLAM1" />. Алег Вяль правёў даследаванне і не знайшоў аніякіх гуртоў, якія мелі б такую назву<ref name="XLAM1" />. Другі раз напісанне «Hair Peace» ён пабачыў на акне ў дакументальным фільме пра [[Джон Ленан|Джона Ленана]] і [[Ёка Она]] «{{нп3|Bed-In|Bed-In|ru|В постели за мир}}»<ref name="XLAM1" />. == Дыскаграфія == * «''Next Level»'' (сінгл, [[2004 год у гісторыі музыкі|2004]]) * «''[[Hover]]''» (сінгл, [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]]) * «''Gipsy''» (EP, [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]) * «''[[Split Before, Together Now]]''» ([[спліт-альбом]], [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]]) * «''Stand The Rain»'' (сінгл, [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]) * «''In Tune»'' (EP, [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]) * «''Happy For A While»'' (сінгл, [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]) * «''HPS Remixed»'' (EP, [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]) * «''[[Rolz'n'Rulz|Rolz’n’Rulz]]''» (сінгл, [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]]) * «''[[Gentleman (альбом)|Gentlemen]]''» (альбом, [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]) * «''Гарэла Сасна''» ''(з удзелам Ірэны Катвіцкай)'' (сінгл, [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]])<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311044347/http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-pokazhut-dzhentelmena-shirokoi-publike|archive-date=2019-03-11|url-status=live|last=Колесникова|first=Маша|url=http://www.experty.by/content/hair-peace-salon-pokazhut-dzhentelmena-shirokoi-publike|title=Hair Peace Salon покажут "Джентельмена" широкой публике|publisher=[[Experty.by]]|trans-title=Hair Peace Salon will show "Gentleman" to the general public|date=2012-10-02|access-date=2018-12-26|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311035759/https://euroradio.fm/ru/hair-peace-salon-stali-prichastny-k-muzyke-korney-slushaem|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=https://euroradio.fm/ru/hair-peace-salon-stali-prichastny-k-muzyke-korney-slushaem|title=Hair Peace Salon стали причастны к музыке корней (слушаем!)|last=Колесникова|first=Маша|date=2012-10-09|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|trans-title=Hair Peace Salon became involved in the music of the roots (listen!)|access-date=2018-10-28}}</ref> === Удзел у зборніках === * «''Spotlight On»'' ([[2005 год у гісторыі музыкі|2005]]), трэк «Hover»<ref name="allmusic">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222173129/https://www.allmusic.com/album/spotlight-on-mw0001110103|archive-date=2018-12-22|url=https://www.allmusic.com/album/spotlight-on-mw0001110103|title=Spotlight On - Various Artists|publisher=[[AllMusic]]|language=en|url-status=live|access-date=2018-12-22}}</ref><ref name="Беларускі брыт-рок" /> * «''我爱摇滚乐 = So Rock! Magazine 98»'' ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]), трэк «In Tune»<ref name="我爱摇滚乐 98" /><ref name="ruk-prech-ad-cbeta">{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216030832/https://udf.by/news/kultura/35886-hair-peace-salon-ruk-prech-ad-cbeta.html|archive-date=2018-12-16|url-status=live|url=https://udf.by/news/kultura/35886-hair-peace-salon-ruk-prech-ad-cbeta.html|title=Hair Peace Salon: Рукі прэч ад Тыбета|last=Будкін|first=Сяргей|date=2010-11-29|work=[[Тузін Гітоў]]|language=be|trans-title=Hair Peace Salon: Hands off Tibet|publisher=UDF.BY|author-link=Сяргей Будкін|access-date=2018-12-12}}</ref> * ''«[[Тузін. Перазагрузка]]»'' ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]), трэк «Студзень»<ref name="Студзень" /> * ''«[[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]]»'' ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]), трэк «Цянькі»<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311040426/http://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001177901|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001177901#details|title=Budzma The Best Rock [Гуказапіс] ; Budzma The Best Rock / New / Еўрапейскае Радыё для Беларусі|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]|language=be|access-date=2018-12-26|trans-title=Budzma The Best Rock [Sound recording] ; Budzma The Best Rock / New / European Radio for Belarus}}</ref><ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311044740/http://mpby.ru/news-2681.htm|archive-date=2019-03-11|url-status=live|url=http://mpby.ru/news-2681.htm|title=Усе вынікі году 2010 у гіт-парадзе «Тузіна Гітоў»|date=2010-09-04|publisher=mpby.ru|language=be|trans-title=All the results of the 2010 year in the hit parade of «Tuzin Gitou»|access-date=2018-12-19|work=[[Тузін Гітоў]]}}</ref> * ''«APS Sound» Volume 1'' ([[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]), трэк «Rolz’n’Rulz»<ref>{{Cite web|url=https://aps-solver.ru/infocenter/news/sound/|title=«APS Sound» Volume 1|date=2013-01-18|publisher=APS|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111163323/https://aps-solver.ru/infocenter/news/sound/|archive-date=2019-01-11|url-status=live|access-date=2019-01-11}}</ref> * «''The Festival Anthem»'' ''ад Waxme'' ([[2013 год у гісторыі музыкі|2013]]), трэк «Stand the Rain» (Waxme Space Funk Remix)<ref>{{Cite web|url=https://www.xiami.com/song/8I22B9f1831|title=Stand the Rain (Waxme Space Funk Remix)-Waxme, Stand the Rain (Waxme Space Funk Remix)MP3下载,歌词下载 - 虾米音乐|publisher={{нп3|Xiami|Xiami|en|Xiami}}|language=zh|access-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116131833/https://www.xiami.com/song/8I22B9f1831|archive-date=2018-11-16|url-status=live}}</ref> == Відэаграфія == * «Hover» ([[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]) * «Like A Whale» ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]) * «In Tune» ([[2009 год у гісторыі музыкі|2009]]) == Удзельнікі == {{col-begin}} {{col-2}} * Алег Вяль — вядучы і бэк-вакал, рытм і лід-[[гітара]] <small>(1998—2013)</small>. * Канстанцін Карман — вядучы і бэк-вакал, [[Клавішнік|клавішныя]], [[сінтэзатар]] <small>(2007—2013)</small>. * Максім ''«Gandibober»'' Дзевічэнскі — [[бас-гітара]] <small>(1998—2013)</small>. * Аляксандр Сцепановіч — [[Ударная ўстаноўка|ударныя]] <small>(2012—2013)</small>. {{col-2}} ;Былыя ўдзельнікі * Аляксандр Вашчыла — ударныя <small>(1998—2002)</small>. * Артур Лучкоў — ударныя <small>(2003—2009)</small>. * Вадзім Дубіна — сола-гітара <small>(2003—2005)</small>. * Андрэй Козік — клавішныя, бэк-вакал <small>(2005—2006)</small>. * Вадзім Ісаеў — сола-гітара, бэк-вакал <small>(2005—2008)</small>. * Аляксей Кузняцоў — ударныя <small>(2009)</small>. * Уладзімір Агаян — ударныя <small>(2010—2012)</small>. {{col-end}} ;Часовая шкала {{#tag:timeline| ImageSize = width:950 height:auto barincrement:20 PlotArea = left:130 bottom:80 top:0 right:15 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1998 till:01/12/2013 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:1 start:1998 ScaleMinor = increment:1 start:1998 Colors = id:Vocals value:red legend: Вядучы_вакал id:BVocals value:yellow legend:Бэк_вакал id:SGuitar value:teal legend:Сола_гітара id:Guitar value:green legend:Гітары id:Bass value:blue legend:Бас id:Drums value:orange legend:Барабаны id:Keyboards value:purple legend:Клавішныя id:studio value:black legend:Студыйныя_альбомы LineData = color:studio layer:back at:21/03/2012 LineData = color:studio layer:back at:25/10/2007 BarData = bar:Vial text:"Алег Вяль" bar:Devichensky text:"Максім Дзевічэнскі" bar:Dubina text:"Вадзім Дубіна" bar:Kozik text:"Андрэй Козік" bar:Isaev text:"Вадзім Ісаеў" bar:Karman text:"Канстанцін Карман" bar:Vashchilo text:"Аляксандр Вашчыла" bar:Luchkov text:"Артур Лучкоў" bar:Kuznetsov text:Аляксей Кузняцоў" bar:Agayan text:"Уладзімір Агаян" bar:Stepanovich text:"Аляксандр Сцепановіч" PlotData= width:11 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:Vial from:start till:end color:Vocals bar:Vial from:start till:end color:Guitar width:3 bar:Vial from: 01/01/2007 till:end color: BVocals width:6 bar:Devichensky from:start till: end color:Bass bar:Kuznetsov from:01/02/2009 till:31/12/2009 color:Drums bar:Agayan from:01/01/2010 till: 23/07/2012 color:Drums bar:Stepanovich from:14/09/2012 till:end color:Drums bar:Dubina from:01/01/2003 till:31/12/2004 color:SGuitar bar:Kozik from:01/09/2005 till:31/01/2006 color: Keyboards width:3 bar:Kozik from:01/09/2005 till:31/01/2006 color: BVocals width:6 bar:Isaev from:01/01/2005 till:19/05/2008 color:SGuitar bar:Isaev from:01/01/2005 till:19/05/2008 color:BVocals width:3 bar:Karman from:01/01/2007 till:end color:Keyboards bar:Karman from:01/01/2007 till:end color:Vocals width:3 bar:Karman from:01/01/2007 till:end color: BVocals width:5 bar:Vashchilo from:start till:31/12/2002 color:Drums bar:Luchkov from:01/01/2003 till:31/01/2009 color:Drums }} {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]] |частка = «Hair Peace Salon» |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |старонкі = 322–323 |старонак = 368 |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж =2000 |мова=be |ref =Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі}} == Спасылкі == * [http://hairpeacesalon.bandcamp.com Спасылка на апошнія запісы (Bandcamp)] {{вонкавыя спасылкі}} {{Выдатны артыкул|Музычны калектыў}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Квартэты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х]] [[Катэгорыя:Квінтэты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе]] bxukcsvs0vqrbfegekwmbexbyc1asqr 0 466160 5157473 4469409 2026-06-22T20:48:59Z JerzyKundrat 174 5157473 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |імя = Яніна Антаніна Левандоўская |арыгінал імя = ''Janina Antonina Lewandowska z domu Dowbor-Muśnicka'' |дата нараджэння = 22.10.1908 |дата смерці = красавік [[1940]] |месца нараджэння = |месца смерці = |выява = JLewandowska.JPG |шырыня = 250px |апісанне выявы = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцяг|Польшча}} [[II Рэч Паспалітая|Польская Рэспубліка]] |званне = [[Выява:Naramiennik ppor old lotn.svg|55px]] падпаручнік |род войскаў = [[авіяцыя]] |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Польскі паход РСЧА]] |узнагароды = |вікісховішча = |сувязі = [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|генерал Юзаф Доўбар-Мусніцкі]] |у адстаўцы = }} '''Яніна Антаніна Левандоўская''', у дзявоцтве '''Доўбар-Мусніцкая''' ({{lang-pl|Janina Antonina Lewandowska z domu Dowbor-Muśnicka}}; [[22 красавіка]] [[1908]] — красавік [[1940]]) — [[Польшча|польская]] планерыстка і лётчыца-аматарка, адзіная жанчына — ахвяра [[Катынскі расстрэл|Катынскага расстрэлу]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Харкаў|Харкаве]] ў сям’і [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі|Юзафа Доўбар-Мусніцкага]], афіцэра расійскай арміі, будучага польскага генерала. Вучылася ў кансерваторыі, спрабавала сябе ў якасці артысткі, працавала тэлеграфісткай. Адначасова яна паступіла ў аэраклуб у [[Познань|Познані]], скончыла курсы пілатавання і радыётэлеграфіі. У [[1937]] годзе атрымала пасведчанне спартыўнага пілота. У [[1939]] годзе ажанілася з Мечыславам Левандоўскім, інструктарам па планерызме. Пасля [[Польская абарончая вайна (1939)|нападу Германіі на Польшчу]] ў верасні 1939 года, пачуўшы, што ў [[Луцк]]у ствараецца авіяцыйная часць, Яніна з таварышамі з аэраклуба накіравалася туды і была залічана ў III авіяцыйны полк. [[22 верасня]] каля [[Гусяцін]]а полк авіятараў акружылі савецкія войскі, якія [[Польскі паход РСЧА|ўварваліся ў Польшчу з усходу]]. Разам з іншымі афіцэрамі Яніна трапіла ў савецкі палон і была накіравана ў [[Казельск]]і лагер ([[Опціна пустынь]]). У лагеры была ўзведзена ў званне падпаручніка адным са старэйшых афіцэраў<ref>Dr. Kazimiera J. Cottam, "Lewandowska, Janina, " Amazons to Fighter Pilots: A Biographical Dictionary of Military Women, Vol. I. Westport, Connecticut: Greenwood Press, 2003.</ref>. Прозвішча Яніны Левандоўскай прыводзіцца ў этапным спісе на адпраўку ў распараджэнне Упраўлення [[НКУС]] па [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] за нумарам 0401. У наступным спісе (№ 0402) захавалася дата — [[20 красавіка]] [[1940]]. Гэта азначае, што Яніна Левандоўская была расстраляная ў Катынскім лесе ў канцы красавіка 1940 года. У [[1943]] годзе, калі [[Трэці Рэйх|нямецкія акупанты]] выявілі пахаванні расстраляных, яны знайшлі сярод іх рэшткі адной жанчыны. У [[1945]] годзе чэрапы эксгумаваных ахвяр расстрэлу патрапілі ў распараджэнне польскага прафесара судовай медыцыны Баляслава Папельскага. Да нашага часу іх засталося толькі сем, яны захоўваюцца ў [[Кракаў|Кракаве]]. Адзін з іх — жаночы. Экспертыза [[ДНК]] для пацверджання таго, што гэта чэрап Яніны Левандоўскай, верагодна, пакуль не была праведзена. У адпаведнасці з загадам Міністэрства абароны Польшчы № 439/MON ад 5 кастрычніка 2007 года, ёй прысвоена званне «паручнік авіяцыі» (пасмяротна)<ref>Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie.</ref> Малодшая сястра Агнешка Доўбар-Мусніцкая была расстраляная немцамі ў тым жа 1940 годзе ў [[Пальмірскія могілкі|Пальмірах]] як удзельніца ваеннай арганізацыі «Ваўкі». {{зноскі}} == Літаратура == * Grajek J., ''Kronika działalności Towarzystwa Pamięci Generała Józefa Dowbora-Muśnickiego w Lusowie k. Poznania'', Lusowo, 2000 * Urszula Olech, ''Pro Memoria. Janina Lewandowska'', Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 2 (128), Warszawa 1989 == Спасылкі == * [http://www.novpol.ru/index.php?id=1331 ''В. Дыбальская.'' Пошла Янка на войну] * [http://www.polishairforce.pl/lewandowska.html ''Janina Lewandowska'', Polskie Siły Powietrzne w II wojnie światowej] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Левандоўская Яніна}} [[Катэгорыя:Ахвяры катынскага расстрэлу]] [[Катэгорыя:Жанчыны-авіятары]] [[Катэгорыя:Жанчыны ў войнах]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] cv42gqiltwkqjkwtzhm5tuowxfgqz9h 0 467611 5157588 4889939 2026-06-23T08:43:54Z Pryhoža 169928 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5157588 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Гістарычная дзяржава |статус = Ваенная акупацыя |p1 = Японская імперыя |flag_p1 = Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg |s1 = Японія |flag_s1 = Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg |s2 = Акупацыя Акінавы |flag_s2 = Civil ensign of the Ryukyu Islands (1952–1967).svg |герб = Japanese Imperial Seal.svg |карта = Occupied Japan.png |валюта = [[іена]] |назва = Акупацыя Японіі |утворана = 2 верасня 1945 |ліквідавана = 28 красавіка 1952 |сцяг = Flag of Allied Occupied Japan.svg |апісанне сцяга = Сцяг акупіраванай Японіі |апісанне = Акупіраваная Японія. 1 - японская метраполія, акупіраваная ЗША. 2 - Тайвань, анексіраваны Кітаем. 3 - Паўднёвы Сахалін і Курылы, анексіраваныя СССР. 4 - Карэя, раздзелена на савецкую і амерыканскую зоны акупацыі. 5 - Квантунская вобласць, анексіраваная СССР. 6 - Паўднёва-Маньчжурская чыгунка, анексіраваная Кітаем. 7 -Паўднёвы Ціхаакіянскі мандат, акупіраваны ЗША. |сталіца = [[Токіа]] |плошча = 377 835 }} '''Акупацыя Японіі саюзнымі войскамі''' ({{lang-ja|連合国軍占領下の日本}}) мела месца ў [[1945]]—[[1952|1952 гадах]] пасля яе капітуляцыі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. На працягу гэтага перыяду [[Японія]] не валодала дзяржаўным суверэнітэтам, урад і імператар падпарадкоўваліся Вярхоўнаму Камандуючаму Саюзнымі войскамі. Найважнейшай задачай акупацыйных войскаў было правядзенне дэмілітарызацыі Японіі. На працягу гэтага перыяду быў праведзены [[Такійскі працэс]], прынятая новая [[Канстытуцыя Японіі|Канстытуцыя]] краіны і распачатае аднаўленне японскай эканомікі. Пасля ўступлення ў сілу [[Сан-Францыскі мірны дагавор|Сан-Францыскага мірнага дагавора]] акупацыя скончылася і Японія зноў стала суверэннай дзяржавай. == Арганізацыя і кантроль над акупаванай Японіяй == На выпадак працягу супраціву Японіі пасля заняткі яе калоній і лакальных ўдарных аперацый (уключаючы [[Атамныя бамбардзіроўкі Хірасімы і Нагасакі|атамную бамбардзіроўку]]), што запатрабавала б кровапралітных баёў і было не пад сілу адным ЗША, у ЗША быў распрацаваны агульны план падзелу Японіі з падзелам краіны на зоны вядзення баявых дзеянняў і акупацыі, а ў СССР меўся аператыўны план савецкай акупацыі, пачынаючы з высадкі на Хакайда двух стралковых дывізій, якая павінна была рушыць услед за Маньчжурскай і Паўднёва-Сахалінскай сухапутнымі, Курыльскай і трыма карэйскімі тактычнымі дэсантнымі аперацыямі [[Савецка-японская вайна|Савецка-японскай вайны]] згодна з загадзе, аддадзеным галоўнакамандуючым савецкімі войскамі на Далёкім Усходзе маршалам Васілеўскім, але адкладзены да новых указанняў Стаўкі<ref>[[ЦАМО|ЦАМО РФ]], ф. 66, оп. 178499, д. 1, л. 265—266</ref>. У сувязі з [[Акт аб капітуляцыі Японіі|Актам капітуляцыі Японіі]] рэалізацыя планаў не спатрэбілася, акупацыя Японіі заходнімі войскамі адбылася без кровапраліцця. Акупацыйная палітыка саюзных дзяржаў у дачыненні да Японіі вызначалася перш за ўсё [[Патсдамская дэкларацыя (1945)|Патсдамскай дэкларацыяй]]. Але асновай канкрэтнай палітыкі ў дачыненні да Японіі з'явіўся дакумент, падрыхтаваны дзяржаўным дэпартаментам [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] з удзелам ваеннага і марскога міністэрстваў і апублікаваны 23 верасня 1945 года пад назвай «Асноўныя прынцыпы палітыкі ЗША ў дачыненні да Японіі ў пачатковы перыяд акупацыі».<ref>Каирская декларация, Крымское соглашение, Потсдамская декларация, решение Московского совещания и другие документы, связанные с капитуляцией Японии. Сборник документов 1943—1946. М., 1947. с. 43-49.</ref> Прадугледжвалася, што галоўнакамандуючы «будзе ажыццяўляць сваю ўладу праз пасродка японскай урадавай машыны і агенцтва, у тым ліку імператара...» За японскім народам прызнавалася «права свабоды перамены праўлення Японіі», пры ўмове, што такая перамена не будзе супярэчыць бяспекі амерыканскай арміі і мэтам акупацыйнай палітыкі. У дакуменце таксама гаварылася аб дэмілітарызацыі Японіі, ліквідацыі ідэалогіі мілітарызму і агрэсіі і забеспячэнні развіцця сусветнай эканомікі. На нарадзе міністраў замежных спраў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]], ЗША і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], якое адбылося ў [[Масква|Маскве]] ў снежні 1945 года, было прынятае рашэнне заснаваць Далёкаўсходнюю камісію (ДВК) (з пастаянным знаходжаннем у [[Вашынгтон]]е) і Саюзны савет (з месцазнаходжаннем у [[Токіа]]) для Японіі, якія пачалі дзейнічаць з 1946 года. Далёкаўсходняя камісія павінна была выпрацоўваць асновы акупацыйнай палітыкі саюзных дзяржаў у дачыненні да Японіі, а Саюзны савет кансультаваць галоўнакамандуючага акупацыйных войскаў. У далейшым, па меры змены міжнароднай абстаноўкі, у прыватнасці, з абвастрэннем адносін паміж ЗША і Савецкім Саюзам, ролю і значэнне гэтых міжнародных органаў рэзка саслаблі. Для ажыццяўлення ваеннай акупацыі самой Японіі на яе тэрыторыю былі ўведзеныя сухапутныя, ваенна-марскія і ваенна-паветраныя сілы пад агульным камандаваннем генерала Макартура. Але кіраванне Японіяй не насіла чыста ваеннага характару, панаванне саюзнікаў над Японіяй ажыццяўлялася ўскосна: праз японскія ўрадавыя органы. На месцах, ва ўсіх прэфектурах і гарадах, 8-й арміяй ЗША былі створаны адпаведныя аддзелы, якія ажыццяўлялі кіраўніцтва і кантроль за дзейнасцю японскіх органаў улады. Гэтыя органы існавалі ўвесь перыяд акупацыі, але колькасць асабістага складу ў іх па меры выканання задач акупацыі, пачынаючы з 1949 года, паступова скарачалася. == Акупацыйная палітыка == === Палітыка дэмакратызацыі === * Дырэктыва аб ліквідацыі абмежаванняў палітычных і рэлігійных свабод і іншых грамадзянскіх правоў (4 кастрычніка 1945 года). * Дазвол дзейнасці забароненых у гады вайны прафсаюзаў (1946 год). * Дазвол дзейнасці апазіцыйных палітычных партый, у тым ліку [[Камуністычная партыя Японіі|КПЯ]] і СПЯ. * Прадастаўленне выбарчага права жанчынам. У снежні 1945 г. на аснове дырэктывы акупацыйных уладаў [[Сінтаізм|сінтаісцкая]] рэлігія была аддзелена ад дзяржавы, а ў навагоднім звароце да народу ў 1946 г. імператар публічна адрокся ад свайго «боскага паходжання» (гл. Нінгэн-сэнгэн). === Эканамічная палітыка === * Ліквідацыя дзайбацу (буйныя манапалістычныя канцэрны). * Аграрная рэформа 1946-1949 гадоў, у выніку якой памешчыцкае землеўладанне было практычна знішчана, а з арандатараў сяляне сталі ўласнікамі зямлі. Групу распрацоўшчыкаў рэформы ўзначаліў амерыканскі эканаміст Вольф Ладзежынскі. У працэсе рэформы ў буйных землеўладальнікаў былі прымусова выкупленыя каля 5 800 000 акраў (каля 2 млн 300 тыс. га) зямлі, што складала каля 38 % сельскагаспадарчай зямлі краіны. Выкупленыя землі былі прададзеныя на ўмовах працяглай растэрміноўкі сялянам, да таго моманту які арандаваў гэтую зямлю ў памешчыкаў. Інфляцыя хутка абнуліла даўгі сялян па выкупе і да 1950 годзе былыя арандатары ператварыліся ў тры мільёны фермераў-уласнікаў. Такі вынік рэформы паклаў канец ўлады буйных землеўладальнікаў і ў значнай ступені ліквідаваў сацыяльную базу для левацких настрояў у японскай вёсцы. * «Лінія. Д. Доджа» (1949-1950) — лінія стабілізацыі японскай эканомікі, распрацаваная амерыканскім фінансістам. Д. Доджам. Важнай часткай «лініі Доджа» была ажыццёўленая ў 1949 годзе рэформа падатковай сістэмы Японіі, праект якой быў распрацаваны групай амерыканскіх экспертаў на чале з Шоупам. Сутнасць рэформы заключалася ў павелічэнні падаткаў у мэтах пераадолення [[Інфляцыя|інфляцыі]] і стабілізацыі эканомікі. Цэнтральнае месца ў ёй займалі прамыя падаткі, у аснову якіх быў пакладзены прынцып прагрэсіўнага падаходнага падатку. Галоўным вынікам фінансавай рэформы Доджа стала тое, што быў складзены і прыняты да выканання бездэфіцытны [[дзяржаўны бюджэт]], пры якім даходы не пакрывалі выдаткі, але і значна перавышалі іх. Гэтая фінансавая рэформа таксама аказала дабратворны ўплыў на стан знешняга гандлю Японіі: стабілізавалі [[Іена|іену]] і дазволіла выйсці дзяржаве з які зацягнуўся фінансавага крызісу. У 1945 годзе акупацыйнымі ўладамі пачаты выпуск у зварот акупацыйных іен, якія знаходзіліся ў звароце паралельна з японскай іенай. У 1948 годзе акупацыйная ена была канфіскавана з звароту, за выключэннем Акінавы, дзе яна была аб'яўлена адзіным законным плацежным сродкам, цалкам замяніўшы ў звароце японскую іену. == Культура акупаванай Японіі. Цэнзура == У першыя гады акупацыі амерыканскім камандаваннем быў выдадзены шэраг законаў і дырэктыў, былі дэклараваць асноўныя правы і свабоды, выпушчаныя з турмаў палітычныя і культурныя дзеячы, распушчаны прафашысцкія аб'яднання (у тым ліку Японскі літаратурнае грамадства і Асацыяцыя пісьменнікаў Вялікай [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]]), скасаваная цэнзура ў кінематографе і тэатральным мастацтве. Разам з тым маштаб пераўтварэнняў быў зрэзаны побач спецыяльных указанняў, якія забараняюць, у прыватнасці, згадка жорсткасці амерыканскіх вайскоўцаў{{sfn|Попов и др.|1978|с=99—100}}. Выдадзеныя ў першы пасляваенны месяц распараджэння адкрылі амерыканскай адміністрацыі шлях да [[Вестэрнізацыя|вестэрнізацыі]] японскай культуры і ладу жыцця. Пры штабе акупацыйных войскаў было створана Упраўленне грамадзянскай інфармацыі і асветы, у функцыі якога ўвайшло кіраўніцтва рознымі абласцямі культуры, кантроль за выкананнем распараджэнняў штаба ў гэтай галіне і на першы час спыненне праяў ідэалогіі японскага мілітарызму. Аддзел грамадзянскай цэнзуры (Мінкан дзехокеку) займаўся цэнзурай ўсіх формаў інфармацыі — кніг, фільмаў, радыёперадач, карэспандэнцыі і г. д. У верасні 1945 года быў выдадзены «Кодэкс прэсы» («Прэсу кодо») — дырэктыва, якая забараняе публікацыю крытыкі акупацыйнай адміністрацыі і любых матэрыялаў, здольных пашкодзіць амерыканскай палітыцы{{sfn|Попов и др.|1978|с=99—100}}. Адной з мер па дэмакратызацыі японскага грамадства сталі і рэгламентацыі ў галіне рэлігіі. Згодна дырэктыве ад 15 снежня 1945 года ўсе [[Сінтаізм|сінтаісцкія]] ўстановы (храмы, вучылішча і т. д.) былі аддзеленыя ад дзяржавы, а Бюро па храмах пры міністэрстве ўнутраных спраў і ўстановы, якія займаліся падрыхтоўкай святароў і даследаваннем гэтай рэлігіі, былі распушчаны. Распаўсюджванне ідэй сінтаізм ў навучальных установах падпалі пад забарону, а сінтаісцкія алтары былі прыбраныя з усіх школ. Разам з тым павялічвалася ўплыў [[хрысціянства]]: пад эгідай амерыканскіх уладаў у Японіі актывізавалі сваю дзейнасць місіянеры. Каталікі і прадстаўнікі іншых канфесій стварылі ў краіне вялікую сетку школ, семінарый і універсітэтаў{{sfn|Попов и др.|1978|с=101}}. Ажыўленне культурнага жыцця, якое пачалося з заканчэннем Другой сусветнай вайны, закранула і жывапісу. У той час як у гады вайны ў адпаведнасці з палітыкай «японскага духу» насаджваўся кірунак традыцыйнай японскай жывапісу ніхонга, і якія абапіраюцца на еўрапейскія традыцыі мастакі былі вымушаныя практычна спыніць дзейнасць, пасля вайны з'явілася адразу некалькі арганізацый, якія працавалі ў жанры еўрапейскай алейнага жывапісу — «Докуріцу бідзюцу кекай» («Асацыяцыя незалежнага мастацтва»), «Іссуй кай» і інш.{{sfn|Попов и др.|1978|с=104}} «Зваротны курс» у палітыцы ЗША ў галіне культуры выказаўся ў незаконных пераследах дзеячаў культуры, імкненні паскорыць працэс амерыканізацыі японскага грамадства і агульным узмацненні кантролю над культурным жыццём. З чэрвеня 1949 года па люты 1950 года прайшла першая хваля «чысткі чырвоных»: рэпрэсіі, накіраваныя супраць работнікаў асветы, сустракалі супраціў з боку вучняў і іх бацькоў; бывалі выпадкі, калі цэлыя школьныя класы, пратэстуючы супраць звальнення настаўніка, сыходзілі ў горы, адмаўляючыся вярнуцца{{sfn|Попов и др.|1978|с=111}}. У той жа час, як рэакцыя на амерыканізацыю культуры і палітыку «зваротнага курсу» у Японіі павысіўся інтарэс да культурнай спадчыны краіны: класічнай літаратуры, традыцыйнаму тэатру, бытавой культуры (чайнай цырымоніі, мастацтву [[ікебана]]). Напрыклад, вялікі рэзананс атрымаў выхад у 1952 годзе поўнага перакладу на сучасную японскую мову класічнага рамана [[Мурасакі Сікібу]] «[[Аповесць пра Гэндзі|Гэндзі-моногатарі]]», выкананага [[Дзюн’іціра Танідзакі|Дзюн'ітіра Танідзакі]]{{Sfn|Попов и др.|1978|с=112—113}}. === Тэатр === У гады Другой сусветнай вайны тых акцёраў, што не былі мабілізаваны ў армію, прымушалі ўдзельнічаць у паданнях для салдат{{sfn|Гришелёва|1977|с=95}}. Па распараджэнні Аддзела інфармацыі быў створаны Японскі саюз перасоўных тэатраў, калектывы якіх раз'ехаліся па Японіі і дэманстравалі праграмы, закліканыя мабілізаваць насельніцтва{{Sfn|Попов и др.|1978|с=98}}. У выніку бамбаванняў была знішчана значная частка тэатральных памяшканняў, а нямногія з ацалелых будынкаў былі ператвораныя акупацыйнымі ўладамі ў кінатэатры і клубы для вайскоўцаў{{Sfn|Попов и др.|1978|с=104}}{{Sfn|Leiter|2006|p=xli}}. У верасні 1945 года Упраўленнем грамадзянскай інфармацыяй і асветы была выдадзена дырэктыва «Аб напрамку творчай дзейнасці ў кіно і тэатры», у якой вызначалася якім прынцыпам варта прытрымлівацца дзеячам гэтых мастацтваў. Традыцыйны тэатр Японіі — [[кабукі]], [[Но|але]], нінге-дзерурі — быў абвешчаны антыдэмакратычным{{sfn|Молодяков и др.|2007|с=291}}. Па сведчанні амерыканскага тэатразнаўца Эрла Эрнста, прызначанага адразу пасля вайны экспертам па тэатру пры Штабе акупацыйных войскаў, работнікамі тэатральнай секцыі Кіравання «быў прагледжаны ўвесь рэпертуар японскіх тэатраў, асабліва традыцыйны тэатр дзерурі і кабукі», і пасля кансультацыі з японскімі навукоўцамі «секцыя прыйшла да высновы, што большасць найбольш папулярных п'ес традыцыйнага тэатра заснавана на феадальнай ідэалогіі і не падыходзіць для народа, які мае намер назаўсёды адмовіцца ад вайны і ўстаць на шлях дэмакратыі»{{Sfn|Гришелёва|1977|с=95}}. Дапушчаныя да пастаноўкі п'есы былі ўключаны ў адмысловы спіс. Тэатрам было прадпісана штогод абнаўляць рэпертуар мінімум на адну траціну, прычым англійская пераклад новых п'ес было неабходна падаваць у Аддзел грамадзянскай цэнзуры пры Кіраванні за тыдзень да меркаванай прэм'еры{{Sfn|Гришелёва|1977|с=95—96}}{{Sfn|Молодяков и др.|2007|с=291}}. Такое стаўленне да тэатра выклікала ў грамадскасці незадаволенасць, і ў газетах сталі з'яўляцца нататкі, аўтары якіх выказвалі сумневы, што традыцыйны тэатр зможа выжыць у такіх умовах{{sfn|Гришелёва|1977|с=96}}. Тым не менш, на сцэну сталі вяртацца артысты, якія знаходзіліся ў эвакуацыі, якія працавалі ў брыгадах Японскага саюза перасоўных тэатраў і рэпрэсаваныя падчас вайны{{Sfn|Попов и др.|1978|с=104}}. Развіццю тэатра ў першае час перашкаджалі высокія падаткі і адсутнасць матэрыяльнай базы{{Sfn|Попов и др.|1978|с=104}}. У найбольш цяжкім становішчы знаходзіўся тэатр ''але''. У жніўні, незадоўга да канца вайны, была створана асацыяцыя акцёраў і музыкаў ''але'' «Ногаку кекай»{{Sfn|Leiter et al.|2009|p=176}}, якую, які аб'яднаў каля тысячы чалавек, узначаліў Кіта Мінору. Мэтай арганізацыі стала выратаванне ''але'' ад дэградацыі і знішчэння{{Sfn|Гришелёва|1977|с=42—43}}. Асацыяцыя займалася забеспячэннем труп рэквізітам і вяла перамовы з акупацыйнымі ўладамі аб вызначанае пастаноўках; ствараліся прыватныя і грамадскія школы для навучання акцёраў і музыкаў — «Ногакудзюку» і «Ногаку есэйкай», выдаваўся часопіс «Але» (з 1946 па 1953 год){{Sfn|Гришелёва|1977|с=43}}. Першым пасляваенным прадстаўленнем стаў паказаны ў тэатры «Дзэнсіндза» у верасні 1945 года спектакль «Сукэроку» Дзіхэя Цууці, адзін з самых папулярных класічнага рэпертуару кабукі{{sfn|Попов и др.|1978|с=104}}. У снежні намаганнямі трох труп тэатра сінгэкі «Бунгакудза», «Хайюдза» і «Токе гэйдзюцу гэкідзе» быў пастаўлены «Вішнёвы сад» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. П. Чэхава]], што азнаменавала вяртанне на японскую сцэну і рускай драматургіі{{Sfn|Попов и др.|1978|с=105}}. У 1946 годзе вярнуўся да тэатральнай дзейнасці рэпрэсаваны Томоесі Мураяма; у арганізаваную ім трупу сінгэкі «Сінке гэкідан» ўвайшлі 40 акцёраў, якія прытрымліваюцца найбольш левых поглядаў. Падвяргаўся крытычнага пераасэнсавання класічны рэпертуар кабукі; у кастрычніку 1946 года пад кіраўніцтвам Мураямы ў тэатры «Дзэсиіндза» была пастаўлена антыфашысцкая п'еса амерыканскай пісьменніцы-драматурга Ліліян Хеллман «Варта на Рэйне»{{Sfn|Попов и др.|1978|с=110}}. === Літаратура === Па заканчэнні вайны аднавілі выпуск такія літаратурныя, тэатральныя і грамадска-палітычныя часопісы, як «Бунгэй сюндзю» («Літаратурная летапіс»), «Тэаторо» («Тэатр»), «Тюо карон» («Цэнтральны агляд»), з'явіліся новыя выданні — «Сінсэй» («Новае жыццё»), «Сінте бунгэй» («Літаратура новага напрамкі»), «Тэмбо» («Панарама»). Павялічэнне колькасці друкаваных выданняў адкрыла новыя магчымасці перад японскімі аўтарамі. У 1946 годзе [[Кафу Нагаі|Кафу Нага]] былі апублікаваныя некалькі твораў («Танцорка», «Няпрошаныя нататкі», «Узлёт і падзенне» і інш.), якія ў цэлым адлюстроўвалі даваенны жыццёвы вопыт пісьменніка. У тым жа годзе апублікавалі свае працы два найбуйнейшых пісьменніка неогуманістычнага напрамку: Хакуте Масамунэ («Цяга да новага», «Свет, які змяняецца», «Пакуты ахвяры вайны») і Сіга Наоя («Шэры месяц»){{sfn|Попов и др.|1978|с=102—103}}. [[Файл:Yuriko_Miyamoto.jpg|злева|міні|279x279пкс|Пісьменніца Міямото Юрыкі]] Пачалося адраджэнне падушанага ў 30-х гадах дэмакратычнага літаратурнага руху, на чале яго сталі літаратурны крытык Корэхіта Курахара, а таксама пісьменнікі [[Такунага Сунаа|Сунао Токунага]] і Міямото Юрыкі. У снежні 1945 г. было створана Таварыства новай японскай літаратуры (Сін ніхон бунгаку кай), якое ставіла сваёй мэтай барацьбу за дэмакратычнае развіццё японскай літаратуры{{sfn|Попов и др.|1978|с=106}}. Грамадства паўсюдна арганізоўвала літаратурныя гурткі для моладзі і вяло працу па прыцягненні ў свае шэрагі дэмакратычна настроеных літаратараў{{Sfn|Попов и др.|1978|с=107}}. Міямото Юрыкі, што перажыла ў перыяд новы росквіт творчасці, апублікавала некалькі твораў: «Футісо» (1946), «Раўніна Бансю» (1946-1947), «Два дамы» (1947), «Вехі» (1947-1949), першыя два з якіх паказваюць жыццё ў краіне пасля капітуляцыі, а апошнія з'яўляюцца заключнымі часткамі яе аўтабіяграфічнай трылогіі. [[Такунага Сунаа|Сунао Токунага]] апублікаваў аповесць «Спі з мірам, жонка!» (1946-1948), у які раскрыў свае перажыванні перадваенных і ваенных гадоў, і раман «Ціхія горы» (1950), у якой адлюстраваў барацьбу працоўнага класа ў новых умовах{{sfn|Попов и др.|1978|с=106}}. Дэмакратычны ўздым перажывала і паэзія: пры Грамадстве новай японскай літаратуры была створана секцыя паэтаў. Вынікам яе працы стаў выпуск часопіса «Новыя японскія паэты» («Сін ніхон сидзин»). Да супольнасці далучыліся такія паэты, як Дзюн Окамото, Мицухара Канэко, Кіёсі Акияма, адзін з найбуйнейшых паэтаў перыяду пралетарскага літаратурнага руху Сигэдзи Цубо выпусціў у 1946 зборнік вершаў «Плён»{{sfn|Попов и др.|1978|с=109}}. Па заканчэнні вайны склалася яшчэ адно пісьменніцкае аб'яднанне — «Паваенная група» («Сэнго ха»), удзельнікі якой сваімі задачамі ставілі фарміраванне «сучаснага вольнага чалавека» і паглыбленае выяўленне асобы{{sfn|Молодяков и др.|2007|с=292}}. Са студзеня 1946 года «Сэнго ха» стала выпускаць часопіс «Новая літаратура» («Киндай бунгаку»), вакол якога паступова склалася група заваеўваўшых ўвагу чытача пісьменнікаў — Хіросі Нома, Ріндзо Сііна, Хару Умэдзакі, Сін'ітіро Накамура і інш.{{Sfn|Попов и др.|1978|с=107}} [[Файл:Nakamura_Shin'ichiro.JPG|справа|міні|316x316пкс|Пісьменнік [//ru.wikipedia.org/wiki/Накамура,_Синъитиро Синъитиро Накамура]]] Удзельнікам «Пасляваеннай групы» было ўласціва рэзка адмоўнае стаўленне да вайны, значную ролю ў іх творчасці гуляла крытычная літаратура. Сярод праблем, падымаўшыхся «Сэнго ха» — пытанне ўзаемаадносіны мастацтва і палітыкі, а таксама пытанне аб «сучаснай асобы»: прадстаўнікі групы, тлумачыўшыя адсутнасць арганізаванага супраціўлення распаўсюджванню фашызму інтэлігенцыяй адсутнасцю ў японцаў якасцяў «разняволенай сучаснай асобы», рабілі выснову, што галоўнай задачай літаратуры з'яўляецца выпрацоўка і наступнае распаўсюджванне правільнага разумення адносін асобы і грамадства, перш грэбаваўшага інтарэсамі індывіда{{sfn|Попов и др.|1978|с=108}}. Рост цікавасці да культурнай спадчыны ў галіне літаратуры выказаўся ў павелічэнні колькасці выданняў, прысвечаных такім жанрах паэзіі, як танка і хайку: «Танка дзассі» («Часопіс танка», 1948), «Танка хайку кэнкю» («Вывучэнне танка і хайку», 1948), «Танка сэйте» («Гук танка», 1950) і інш. Гэтая тэндэнцыя прывяла і да стварэння Дзюндзі Кінасітай новага жанру п'ес мінвагэки на тэмы народных паданняў. П'есы Кінасіты ставіліся калектывамі розных напрамкаў і жанраў і выклікалі такую цікавасць, што нават было створана Таварыства па вывучэнні народных паданняў. У канцы 1940-х гадоў набываюць папулярнасць літаратурныя творы, у якіх апяваецца спецыфіка нацыянальных звычаяў і традыцый: [[Дзюн’іціра Танідзакі|Дзюн'юціра Танідзакі]] публікуе раман «Дробны снег» (1947), а [[Кавабата Ясунары|Ясунары Кавабата]] — «Тысячу жураўлёў» (1949-1951){{sfn|Попов и др.|1978|с=113}}. Яшчэ адзін японскі пісьменнік, Тацудзо Ісікава, у рамане-эпапеі «Трыснёг пад ветрам» (1949), апісваючы час з канца Другой сусветнай вайны да забароны ўсеагульнай забастоўкі штабам у лютым 1947 года, казаў аб недапушчальнасці паўтарэння той трагедыі, што перажыў японскі народ у гады вайны. У 1952 годзе свой антываенны раман «Агні на раўніне» на аснове асабістых успамінаў стварыў Сехэй Оока; па сюжэце творы радавы Тамура становіцца сведкам таго, як яго азвярэлыя таварышы даходзяць да канібалізму{{sfn|Попов и др.|1978|с=115}}. === Кінематограф === Значная ўвага Кіраванне грамадзянскай інфармацыі і асветы надавала аднаўленню [[Кінематограф Японіі|японскага кінавытворчасці]]. У кастрычніку 1945 года была выдадзена дырэктыва, якая азначае прынцыпы, якімі трэба было кіравацца удзельнікам здымачнага працэсу: адмова ад ідэі японскага мілітарызму, стымуляванне ліберальнага руху і стварэнне ўмоў, пры якіх выключаецца новая пагроза міру з боку Японіі. Для ажыццяўлення гэтага распараджэння ў снежні 1945 года была створана Федэрацыя кінапрадзюсераў (Эйга сэйсакуся рэнгокай). Яшчэ раней, у лістападзе, быў вызначаны спіс з 277 старых фільмаў, якія было забаронена дэманстраваць з-за іх накіраваных на прапаганду нацыяналістычных і мілітарысцкіх ідэй{{sfn|Попов и др.|1978|с=101—102}}. [[Файл:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|злева|міні|335x335пкс|[//ru.wikipedia.org/wiki/Куросава,_Акира Акіра Курасава]]] У 1946 годзе рэжысёрам [[Акіра Курасава|Акірай Куросавой]] быў выпушчаны фільм «Без шкадаванняў аб нашай маладосці», у якім распавядалася пра кіраўніка антываеннага руху, [[Тадасі Імаі|Тадасі Имаі]] — стужка «Ворагі народа», якая выкрывала кіраўнікоў Японіі ваенных гадоў, а Кейсуке Кінасітай — карціна «Раніца ў доме Осонэ» аб выпрабаваннях у гады вайны ліберальна настроенай сям'і. У 1947 годзе выйшаў фільм «Вайна і свет» Камэі Фуміа і [[Сацуа Ямамота|Сацуо Ямамота]], які насіў выражаны антымілітарысцкі характар{{sfn|Сато|1988|с=72}}. Суровая рэальнасць пасляваеннай Японіі знайшла адлюстраванне ў такіх фільмах 1948 года, як «Дзеці вулля» Хіросі Симидзу і «П'яны анёл» Акіры Курасавы; у 1949 годзе Ясудзиро Одзу зняў карціну «Позняя вясна» аб мірнага жыцця японскіх буржуа{{Sfn|Сато|1988|с=207}}. Пераўтварэнні адкрылі шлях на японскі экран раней цензураваўшышся любоўных сцэн і сцэн з пацалункамі. Кіраўніцтва штаба не стала падтрымліваць гэта табу і не стала перашкаджаць патоку амерыканскіх фільмаў, якія пазапаўнялі пасляваенную Японію. Дзякуючы гэтаму ў краіне з'явіліся «фільмы з пацалункамі» («сэппун эйга») і «фільмы з аголеным целам» («хадака эйга»): дзякуючы магчымасці ўключаць у карціны любоўныя сцэны японскія кінематаграфісты атрымалі магчымасць прыцягнуць гледачоў і добра зарабіць (напрыклад, фільмы 1946 года «Вучаніца і настаўнік» і «Начны пацалунак»){{sfn|Попов и др.|1978|с=103}}. У кінематографе найбольш моцна з усіх відаў мастацтва выявілася палітыка «зваротнага курсу». У 1948 годзе было звольнена 270 супрацоўнікаў кінакампаніі «Тоха», выпускала фільмы з асуджэннем бюракратыі і гераізацыяй камуністаў-рэвалюцыянераў. Пасля забастоўкі, абвешчанай у «Тоха» і якая доўжылася 195 дзён былі звольненыя яшчэ 100 чалавек — прафсаюзных актывістаў і камуністаў{{sfn|Попов и др.|1978|с=111}}. Тыя, што засталіся без працы стварылі ўласныя аб'яднання, арганізавалі збор сродкаў і наладзілі пазастудыйны выпуск прадукцыі, такім чынам паклаўшы пачатак незалежнаму японскаму кінематографу. Буйныя ж кінакампаніі ўсё больш надавалі ўвагу выпуску антыкамуністычных і мілітарысцкіх фільмаў{{sfn|Попов и др.|1978|с=114—115}}. Пасля перыяд з 1948 па 1953 год апынуўся захаваным ў фільме «Японская трагедыя» (1958) Кейсуке Кінасаты, у якой распавядаецца гісторыя беднай жанчыны, не цікавіцца палітыкай і не разумее значэння пасляваенных падзей{{Sfn|Сато|1988|с=80}}. Народная падтрымка зрабіла магчымым выпуск новых фільмаў{{sfn|Попов и др.|1978|с=114—115}}; існуючы за кошт дапамогі гледачоў, незалежнаму кіно атрымалася стварыць сваю пракатную сетку{{Sfn|Молодяков и др.|2007|с=294—295}}. У 1951 годзе выйшла карціна «А ўсё-такі мы жывём», якая расказвае пра жыццё японскіх рабочых, рэжысёра Тадасі Імаі{{Sfn|Попов и др.|1978|с=114—115}}, які працаваў у дакументальна-рэалістычным стылі{{Sfn|Молодяков и др.|2007|с=294—295}}. У пасляваенную эпоху Імаі стаў усё больш увагі надаваць гуманістычным пытанням, аддаючы перавагу іх забаўляльнаму боку кіно, і даследаваў прычыны няшчасцяў у жыцці добрых людзей. Так, у яго фільме 1952 года «Школа рэха» расказана гісторыя маладога настаўніка, які разам са сваімі вучнямі, працягвае заняткі ў сваёй вёсачцы, нягледзячы на беднасць{{Sfn|Сато|1988|с=74—75}}. У 1952 годзе выходзіць фільм «Дзеці атамнай бомбы» ў стылі дакументальнага кіно па сцэнары Канэто Сіндзі, страціў у дзень бамбардзіроўкі Хірасімы сваю сям'ю{{sfn|Молодяков и др.|2007|с=294—295}}. У пасляваенны час працягваў актыўна працаваць класік японскага кінематографа Кэндзі Мідзогуті: яго фільм «Жанчына Сайкаку» аб дачцэ прыдворнага{{Sfn|Сато|1988|с=221}} атрымаў ўзнагароду на [[Венецыянскі кінафестываль|Венецыянскім кінафестывалі]] 1952 года. У тым жа годзе прэмію «[[Оскар]]» як лепшы фільм на замежнай мове атрымала стужка «[[Расёмон|Расемоне]]» (1951) Акіры Курасавы, закранае тэму сексуальных адносін і псіхалогіі{{Sfn|Молодяков и др.|2007|с=293—294}}{{Sfn|Сато|1988|с=207}}. {{Зноскі|2}} == Літаратура == '''Працы па гісторыі Японіі''' * {{кніга |аўтар=Ерёмин В. Н. |загаловак=История правовой системы Японии |адказны=Отв. ред. А. А. Кириченко |месца=М. |выдавецтва=РОССПЭН |год=2010 |старонак=293 |isbn=978-5-8243-1391-8 |тыраж=800 |ref=Ерёмин }} * {{кніга |загаловак=История Японии (1945—1975) |адказны=Отв. ред. В. А. Попов |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1978 |старонак=541 |тыраж=16 700 |ref=Попов и др. }} * {{Кніга|аўтар = Жуков А. Е.|загаловак = История Японии}} * {{кніга |аўтар=[[Васіль Элінархавіч Маладзякоў|Молодяков В. Э.]], [[Эльгена Васілеўна Маладзякова|Молодякова Э. В.]], Маркарьян С. Б. |загаловак=История Японии. XX век |адказны=Отв. ред. [[Уладзімір Міхайлавіч Алпатаў|В. М. Алпатов]] |месца=М. |выдавеутва=Крафт+ |год=2007 |серыя=История стран Востока. XX век |старонак=528 |isbn=978-5-89282-295-4 |тыраж=1000 |ref=Молодяков и др.}}* '''Працы па гісторыі культуры Японіі''' * {{кніга |аўтар=Гришелёва Л. Д. |загаловак=Театр современной Японии |месца=М. |выдавецтва=Искусство |год=1977 |старонак=237 |тыраж=25 000 |ref=Гришелёва}} * {{кніга |аўтар=Сато Т. |загаловак=Кино Японии |месца=М. |выдавецтва=Радуга |год=1988 |старонак=224 |isbn=5-05-002303-3 |тыраж=25 000 |ref=Сато }} * {{кніга |аўтар=Leiter S. L. |загаловак=Historical Dictionary of Japanese Traditional Theatre |выдавецтва=Scarecrow Press |год=2006 |allpages=632 |серыя=Historical Dictionaries of Literature and the Arts |мова=en |isbn=978-0-8108-5527-4 |ref=Leiter}} * {{кніга |загаловак=Rising from the flames: the rebirth of theater in occupied Japan, 1945-1952 |спасылка=https://books.google.ru/books?id=9wE2nCUCZ10C |адказны=Edited by Samuel L. Leiter |выдавецтва=Lexington Books |год=2009 |мова=en |isbn=978-0-7391-2818-3 |allpages=462 |ref=Leiter et al.}} [[Катэгорыя:Зніклі ў 1952 годзе]] [[Катэгорыя:Наступствы Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Японіі]] [[Катэгорыя:Японская імперыя]] [[Катэгорыя:Япона-амерыканскія адносіны]] sszxnwyfrdd4u86zdcfgbrj8jc4g345 0 470476 5157616 5077778 2026-06-23T09:54:26Z JackyM59 160110 Photograph updated 5157616 wikitext text/x-wiki [[Файл:KartoffelnWelt.png|міні|250px|Дзяржавы з найбольшай доляй у сусветнай вытворчасці бульбы]] [[Файл:Tractors_in_Potato_Field.jpg|міні|250px|Бульбяная ніва Форт Фэйрфілд у штаце [[Штат Мэн|Мэн]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])]] [[Файл:Champ de pommes de terre en fleurs.jpg|міні|Квітнеючае бульбяное поле]] '''Бульбаводства''' — галіна [[Сельская гаспадарка|сельскагаспадарчай]] вытворчасці па вырошчванню [[Бульба|бульбы]] для харчовых, кармавых і прамысловых мэтаў. Па стане на пачатак XXI стагоддзя ў свеце назіраецца павелічэнне як валавога збору бульбы, так і аб'ёмаў яе перапрацоўкі; прыкладны аб'ём вытворчасці бульбы ў свеце на душу насельніцтва складае 50 кг{{Sfn|Ловкис|2008}}. == Гісторыя == У Расійскай імперыі пачатак масавага распаўсюджання бульбы паклаў [[Андрэй Цімафеевіч Балотаў|Андрэй Балотаў]]: ён першым пачаў вырошчваць яго на [[Агарод|агародзе]], а не на [[кветнік|клумбах]]. У [[1840]] годзе ўрад краіны распачаў меры па ўкараненні культуры вырошчвання «другога хлеба», што сустрэла моцны супраціў сялян і прывяло да «[[Бульбяны бунт|бульбяных бунтаў]]» у пачатку 1840-х гадоў. == Вытворчасць бульбы == Найбуйнейшыя вытворцы бульбы: [[Кітай]], [[Расія]], [[Індыя]], [[Украіна]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Германія]], [[Польшча]], [[Беларусь]], [[Нідэрланды]], [[Францыя]]<ref>[http://faostat.fao.org/faostat/servlet/XteServlet3?Areas=%3E862&Items=116&Elements=51&Years=2005&Years=1995&Years=1985&Format=Table&Xaxis=Years&Yaxis=Countries&Aggregate=&Calculate=&Domain=SUA&ItemTypes=Production.Crops.Primary&language=EN FAOSTAT]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У [[2004]] г. у свеце было вырашчана 328 млн тон бульбы, што роўна сумарнай сусветнай вытворчасці [[батат]]у і [[ямс]]а<ref>[http://faostat.fao.org/faostat/servlet/XteServlet3?Areas=862&Items=%3E1720&Elements=51&Years=2004&Format=Table&Xaxis=Years&Yaxis=Countries&Aggregate=&Calculate=&Domain=SUA&ItemTypes=Production.Crops.Primary&language=EN1 FAOSTAT]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Па дадзеных на 2008 год бульбу ў свеце вырошчвалі для наступных мэтаў{{Sfn|Ловкис|2008}}: * каля 60 % — для харчавання ў свежым або перапрацаваным выглядзе, * каля 15 % — на корм скату, * для перапрацоўкі ў прамысловых мэтах. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Ловкис З. В., Грибоедова И. А., Литвяк В. В., Демянович А. Н.|загаловак=Картофелеперерабатывающая отрасль Республики Беларусь|арыгінал=|спасылка=http://www.belproduct.com/userfiles/file/Book1.pdf|выданне=Пищевая промышленность: наука и технологии|тып=|месца=Минск|выдавецтва=|год=2008|выпуск=|том=|нумар=1 (1)|старонкі=4—15|isbn=|issn=|doi=|pmid=|мова=|ref=Ловкис}}{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Potato_fields|Картофельные поля}} * {{ВСЭ3}}{{Праверана|16|2|2012}} [[Катэгорыя:Бульбаводства| ]] r4lstvgj1v4dfubu2gj17oyf6xbavif 0 471691 5157590 4616768 2026-06-23T08:46:39Z Pryhoža 169928 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5157590 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Грузавы аўтамабіль | Назва = ЗІЛ-130 | Выява = Széchenyi rakpart, háttérben a Parlament, Zil teherautó. Fortepan 10677.jpg | Подпіс = | Выпуск = [[1964]]–[[1994]] | Вытворца = [[ЗІЛ]] | Месца вытворчасці = {{Сцяг СССР}} / {{Сцяг Расіі}} [[Масква]] <br /> [[Чыта]], [[Новаўральск]] | Папярэднік = [[ЗІЛ-164]] | Пераемнік = [[ЗІЛ-4331]], [[ЗІЛ-4333]] | Тып = | Клас = | Колавая формула = 4х2 | Грузападымальнасць = 5000 кг | Маса прычэпа = 6400 кг | Нагрузка на сядло = | Падрыхтаваная маса = 4300 кг | Поўная маса = 9525 кг | Даўжыня = | Шырыня = | Вышыня = | Колавая база = 3800 мм | Вікісховішча = ZIL-130 }} '''ЗІЛ-130''' ''(з 1986 года — '''ЗІЛ-431410''')'' — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] і [[Расія|расійскі]] [[грузавы аўтамабіль]] вытворчасці [[ЗІЛ|завода імя Ліхачова (ЗІЛ)]]. Прыйшоў на змену [[ЗІЛ-164]]. == Гісторыя == У 1962–1963 гг. аўтамабілі збіраліся па абыходных тэхналогіях, адпрацоўваўся зборачны працэс. Масавы выпуск ЗІЛ-130 быў арганізаваны з кастрычніка 1964 года<ref name="zr1967-11">{{артыкул |загаловак = Годы и факты |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1967/11/gody-fakty-1 |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1967 |нумар = 11 |старонкі = 19 }} {{ref-ru}}</ref>. [[3 чэрвеня]] [[1974]] года быў выраблены мільённы грузавік сямейства ЗІЛ-130 (ім стаў ''ЗІЛ-130Г'')<ref name="zr1974-12">{{артыкул |загаловак = Год миллионов |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1974/12/god-millionov |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1974 |нумар = 12 }} {{ref-ru}}</ref>, а ў жніўні 1982 года — двухмільённы (таксама мадыфікацыі ''ЗІЛ-130Г'')<ref name="zr1982-09">{{артыкул |загаловак = Двухмиллионный |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1982/09/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1982 |нумар = 09 |старонкі = 9 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1977 годзе канструкцыю ўнеслі шэраг змяненняў, якія дазволілі павялічыць грузападымальнасць з 5 да 6 т. Поўная маса прычэпа дасягала 8 т. У адпаведнасці з патрабаваннямі стандарту на размяшчэнне вонкавых святлотэхнічных прыбораў была змененае абліцоўванне радыятара і оптыка. Пасля абнаўлення базавая машына атрымала пазначэнне '''ЗІЛ-130-76'''. У 1986 годзе аўтамабілям сямейства прысвоена новае пазначэнне ў адпаведнасці з галіновай сістэмай індэксаў: '''ЗІЛ-431410''' — ЗІЛ-130, '''ЗІЛ-431510''' — ЗІЛ-130Г, '''ЗІЛ-441510''' — ЗІЛ-130В1, '''ЗІЛ-431810''' — ЗІЛ-138, '''ЗІЛ-431610''' — ЗІЛ-138А і г.д. Усяго па снежань 1994 года было выраблена 3 383 312 шт. == Канструкцыя == Аўтамабіль камплектуецца 8-цыліндравым [[карбюратар]]ным чатырохтактным V-падобным верхняклапанным рухавіком ЗІЛ-130 магутнасцю 150 к.с. пры 3200 аб/хв (з абмежавальнікам), максімальным круцільным момантам 41 кГм пры 1800 аб/хв, ступенню сціску 6,5 і рабочым аб'ёмам 5969 см³. Аўтамабіль ЗІЛ-130 быў абсталяваны гідраўзмацняльнікам руля, сінхранізаванай 5-ці ступеністай [[Каробка перадач|каробкай перадач]], трохмеснай кабінай з амывальнікам ветравога шкла. Частка аўтамабіляў камплектавалася прадпускавым падагравальнікам рухавіка. Пасля былі ўведзеныя [[транзістарнае запальванне]], генератар пераменнага току, зменены шчыток прыбораў. Пазней былі ўжытыя змененая канструкцыя шарніраў карданнай перадачы і іншыя новаўвядзенні. Кабіны ранніх аўтамабіляў мелі два вентыляцыйныя люкі ў даху кабіны і лючок паветравода ў левай частцы кабіны вышэй педалі счаплення. Потым гэты лючок быў прыбраны. У сямідзесятых гадах быў скасаваны спачатку левы вентыляцыйны люк, а потым і правы. Да 1970 года бартавыя аўтамабілі мелі вышыню бартоў 685 мм, у далейшым вышыня бартоў была зменшана да 575 мм. == Мадыфікацыі == === Бартавыя і шасі === * '''ЗІЛ-130''' ''(1963-1966)'' — базавы бартавы аўтамабіль з рухавіком ЗІЛ-130 магутнасцю 148 к. с., першы серыйны варыянт. Грузападымальнасць вар'іравалася ў межах ад 4000 да 5500 кг у залежнасці ад тыпу дарожнага пакрыцця. Рэсурс да капітальнага рамонту складаў 135 тыс. км. * '''ЗІЛ-130-66''' ''(1966-1977)'' — варыянт 1966 года. Магутнасць рухавіка павялічана да 150 к. с., укаранёны шэраг удасканаленняў канструкцыі. Грузападымальнасць вызначана ў 5000 кг, рэсурс вырас да 200 тыс. км. [[Выява:ParkPatriot2015part13-370.jpg|thumb|ЗІЛ-130-76]] * '''ЗІЛ-130-76''' ''(1977-1984)'' — варыянт 1976 года. Грузападымальнасць павялічана да 6000 кг, рэсурс — да 300 тыс. км. * '''ЗІЛ-130-80''' ''(1984-1986)'' — варыянт 1980 года. Камплектаваўся трыма незалежнымі тармазнымі сістэмамі. * ''ЗІЛ-130Э (1965-1986)'' — бартавы грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130Т (1965-1986)'' — бартавы грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130Е (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем (ад [[ЗІЛ-131]]). * ''ЗІЛ-130ЕЭ (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130ЕТ (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130С'' — бартавы, адаптаваны для эксплуатацыі на поўначы<ref name="zr1975-07">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ с читинского конвейера |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1975/07/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1975 |нумар = 07 |старонкі = 7 }} {{ref-ru}}</ref>. Ад базавай мадэлі паўночныя машыны адрозніваліся перадпускавым падагравальнікам, уцепленай кабінай з падвойным шкленнем, шынамі і гумавымі дэталямі з марозатрывалай гумы, дадатковым паліўным бакам ёмістасцю 40 л, фарай-пражэктарам, дадатковымі процітуманавымі фарамі. Невялікая колькасць машын камплектавалася каробкай адбора магутнасці і лябёдкай. Выпускаўся Чыцінскім аўтазборачным заводам са жніўня [[1974]] да студзеня [[1987]] года, пасля чаго вытворчасць паўночных машын перанесена ў Маскву. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] выпуск паўночных мадыфікацый быў спынены{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=4-5}}. * ''ЗІЛ-130АН (1974-1986)'' — бартавы з шасціцыліндравым рухавіком [[ЗІЛ-157]]Д магутнасцю 110 к. с. Шасі прызначалася для спецыялізаваных аўтамабіляў, якім ва ўмовах эксплуатацыі не патрабаваўся вялікі запас магутнасці<ref name="zr1976-11">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-130 с шестеркой |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1976/11/spravochnaia-sluzhba |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1976 |нумар = 11 |старонкі = 17 }} {{ref-ru}}</ref>. Аўтамабіль таксама мог пастаўляцца без бартавой платформы ў выглядзе шасі для спецаўтамабіляў. Аўтамабілі прызначаныя для перавозкі лёгказагаральных грузаў, абсталёўваліся глушыцелямі сістэмы выпуску газаў у пярэдняй частцы аўтамабіляў з вывадам выхлапной трубы направа<ref name="zr1977-06">{{артыкул |загаловак = Пять за шестерых |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1977/06/navstriechu-60-lietiiu-oktiabria |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1977 |нумар = 06 |старонкі = 4-5 }} {{ref-ru}}</ref>. === ЗІЛ-130Г === [[Выява:0731 - Nordkorea 2015 - Pjöngjang - Parade zum 75. JT der Arbeiterpartei (22982407311).jpg|thumb|ЗІЛ-130Г-76]] * '''ЗІЛ-130Г''' ''(1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны (база 4500 мм). * ''ЗІЛ-130ГЭ (1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГТ (1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГЕ (1967-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны з экранаваным электраабсталяваннем. * ''ЗІЛ-130ГЕТ (1967-1986)'' — бартавы доўгабазны з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным і трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГС (1974-1986)'' — бартавы доўгабазны, для раёнаў Поўначы. Выпускаўся Чыцінскім аўтазборачным заводам. * ''ЗІЛ-130ГУ (1977-1986)'' — бартавы асабліва з доўгай базай (5600 мм) з выкарыстаннем вузлоў ад [[ЗІЛ-133Г1]]. Выпускаўся невялікімі партыямі. === ЗІЛ-130В1 === [[Выява:ZiL-130V in Seversk.JPG|thumb|ЗІЛ-130В1 з паўпрычэпам]] * '''ЗІЛ-130В1''' ''(1964-1986)'' — седлавы цягач. Прызначаўся для выкарыстання з паўпрычэпам агульнай вагаю 10500 кг (для мадэлі ЗІЛ-130В1-66 — 12400 кг; для мадэлі ЗІЛ-130В1-76 — 14400 кг). * ''ЗІЛ-130В1С'' — седлавы цягач, адаптаваны для эксплуатацыі на поўначы. Акрамя паўночнай камплектацыі, у адрозненне ад серыйнага ЗІЛ-130В1 меў колавую базу 3800 мм і забяспечваўся двума запаснымі коламі, якія мацаваліся ў вертыкальнай стойцы ззаду кабіны, а таксама пятлёй для выцягвання, якая ўстанаўлівалася на задняй папярочке рамы. У [[1981]] годзе выраблена невялікая партыя з 17 машын{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=4}}. * ''ЗІЛ-130В1Э (1965-1986)'' — седлавы цягач, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130В1Т (1965-1986)'' — седлавы цягач, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130В1Е (1967-1986)'' — седлавы цягач з экранаваным электраабсталяваннем. === Шасі для самазвалаў === [[Выява:ZiL-130 (IMG5326).JPG|thumb|ЗІЛ-ММЗ-555]] * ''ЗІЛ-130Д1 (1964-1986)'' — шасі пад прамысловыя самазвалы ЗІЛ-ММЗ-555 і ЗІЛ-ММЗ-4502 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Д1Э (1965-1986)'' — шасі пад прамысловы [[самазвал]] ЗІЛ-ММЗ-555Э, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130Д1Т (1965-1986)'' — шасі пад прамысловы самазвал ЗІЛ-ММЗ-555Т, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130Д2 (1968-1986)'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад прамысловыя самазвалы-цягачы ЗІЛ-ММЗ-555А і ЗІЛ-ММЗ-45022 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Д3'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння [[Тармазная сістэма|тармазной сістэмы]] і электрапрыбораў прычэпа, пад самазвал-цягач (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Б2 (1972-1986)'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад сельскагаспадарчыя самазвалы-цягачы ЗІЛ-ММЗ-554 і ЗІЛ-ММЗ-554М (колавая база 3800 мм). * ''ЗІЛ-130К (1974-1986)'' — шасі з рухавіком ЗІЛ-157Д магутнасцю 110 к.с., пад прамысловыя самазвалы ЗІЛ-ММЗ-555К і ЗІЛ-ММЗ-45021 (колавая база 3300 мм)<ref name="zr1976-11"/>. ==== ЗІЛ-ММЗ-4502 ==== ''ЗІЛ-ММЗ-4502'' — самазвал з прамабортным кузавам на шасі ''ЗІЛ-130Д1''<ref name="zr1977-01">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-ММЗ-4502 |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1977/01/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1977 |нумар = 01 |старонкі = 39 }} {{ref-ru}} </ref>. Грузападымальнасць — 5000 кг, аб'ём кузава 3,8 м³. Акрамя базавай, меў таксама мадыфікацыі: * ''ЗІЛ-ММЗ-45021'' (на шасі ''ЗІЛ-130К''); * ''ЗІЛ-ММЗ-45022'' (на шасі ''ЗІЛ-130Д2'') — абсталяваны пнеўма-, гідра- і электравывадамі для працы з прычэпам; * ''ЗІЛ-ММЗ-45023'' (на шасі ''ЗІЛ-130Д2'') — газабалонная мадыфікацыя самазвала. === ЗІЛ-136 === Для экспарту ў краіны, дзе аддавалі перавагу дызельным рухавікам, быў распрацаваны ЗІЛ-136І з радным шасціцыліндравымі дызелем Perkins 6.345 магутнасцю 110-140 к.с. пры 2800 аб/хв. У сувязі са змяненем характарыстык рухавіка, у аўтамабіляў ЗІЛ-136 быў зменены [[перадатачны лік]] галоўнай перадачы — да 6,97. * ''ЗІЛ-136І'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136И}}) — бартавы ці шасі. * ''ЗІЛ-136ІГ'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИГ}}) — доўгабазны бартавы ці шасі (база 4500 мм). * ''ЗІЛ-136ІВ1'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИВ1}}) — седлавы цягач. * ''ЗІЛ-136ІД1'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИД1}}) — шасі пад прамысловы самазвал. Аўтамабілі выпускаліся невялікімі партыямі ў 1967—1975 гг{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=7}}. === ЗІЛ-138 === Газабалонная мадыфікацыя '''ЗІЛ-138''' адрозніваецца сістэмай сілкавання і працуе на звадкаваным прапан-бутане і развівае такую ж магутнасць як базавы бензінавы ЗІЛ-130<ref name="zr1982-07">{{артыкул |загаловак = ГАЗОБАЛОННЫЕ ЗИЛЫ |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1982/07/sovietskaia-tiekhnika |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1982 |нумар = 07 |старонкі = 10-11 }} {{ref-ru}} </ref>. Для гэтага ступень сціску была павышана з 6,5 да 8, што было дасягнута шляхам змянення канфігурацыі і аб'ёма камер згарання. Запас газа захоўваецца ў балоне аб'ёмам 255 літраў або ў двух аб'ёмам 117,4 л. Удзельны выдатак газа складае 240 г/к.с.·г, або 0,13 м³/к.с.·г. ''ЗІЛ-138'' прыстасаваны таксама для кароткачасовай працы на бензіне. * ''ЗІЛ-138 (1977-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны для працы на звадкаваным нафтавым газе. * ''ЗІЛ-138В1 (1977-1986)'' — газабалонны седлавы цягач для працы на звадкаваным нафтавым газе. * ''ЗІЛ-138Д2 (1977-1986)'' — газабалоннае шасі для працы на звадкаваным нафтавым газе, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счэпнай прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад прамысловы самазвал-цягач ЗІЛ-ММЗ-45023 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-138А (1982-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны грузападымальнасцю 5400 кг (5200 кг пры выкарыстанні балонаў з вугляродзістай сталі) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к.с. і ступенню сціску 6,5. * ''ЗІЛ-138АГ (1982-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны доўгабазны (база 4500 мм) грузападымальнасцю 5300 кг (5000 кг пры выкарыстанні балонаў з вугляродзістай сталі) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к. с. і ступенню сціску 6,5. * ''ЗІЛ-138І'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю пры працы на сціснутым газе 135 к. с. (100 кВт) і максімальным круцільным момантам 33 кГс*м (323.62 Н*м), пры працы на бензіне магутнасць складае 160 к.с. (117,3 кВт), ступень сціску павялічана 8,0. * ''ЗІЛ-138ІГ'' — бартавы газабалонны доўгабазны (база 4500 мм) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю пры працы на сціснутым газе 135 к.с. (100 кВт) і максімальным круцільным момантам 33 кГс*м (323.62 Н*м), пры працы на бензіне магутнасць складае 160 к.с. (117,3 кВт), ступень сціску павялічана 8,0. === Вопытныя === * ''ЗІЛ-130Л (1957-1960)'' — бартавы, з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с., без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ГЛ (1957)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с., без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ВЛ (1960)'' — седлавы цягач з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с. * ''ЗІЛ-130М (1961)'' — бартавы, з V-падобным 8-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-130М магутнасцю 135-138 к. с. з рабочым аб'ёмам 5,5 л, без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ГМ (1961)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з V-падобным 8-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-130М магутнасцю 135-138 к.с. з рабочым аб'ёмам 5,5 л, без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130А (1961)'' — бартавы цягач з двуххуткасным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа. * ''ЗІЛ-130АУ (1961)'' — бартавы цягач з двуххуткасным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, грузападымальнасцю 5500 кг з узмоцненай рамай і падвескай. * ''ЗІЛ-130ГУ'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм) грузападымальнасцю 5500 кг з узмоцненай рамай і падвескай. Пад гэтым індэксам у далейшым (з 1977 года) у абмежаваных колькасцях стаў выпускацца бартавы грузавік з асабліва доўгай базай (5600 мм). * ''ЗІЛ-130В (1961)'' — седлавы цягач з двуххуткасным заднім мостам. * ''ЗІЛ-130ВТ (1962)'' — седлавы цягач з узмоцненым двуххуткасным заднім мостам. * ''ЗІЛ-130В2'' — седлавы цягач з колавай базай 3800 мм. * ''ЗІЛ-130Д (1961)'' — шасі з двуххуткасным заднім мостам пад прамысловы самазвал (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Б (1961)'' — шасі пад сельскагаспадарчы самазвал (колавая база 3800 мм). * ''ЗІЛ-130Н (1961)'' — гідрафікаваны седлавы цягач з скрынкай адбору магутнасці і помпай для працы з самазвальным паўпрычэпам-зернявозам ММЗ-812. * ''ЗІЛ-130А1 (1962)'' — бартавы цягач з аднаскарастным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа. * ''ЗІЛ-Э130'' — бартавы, з алюмініевай платформай. * ''ЗІЛ-130-НІІАТ-03 (1969)'' — вопытны аўтамабіль колавай формулы 6х2 падвышанай да 8 тон грузападымальнасці<ref name="gp2011-09">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-130 6х2: третий не лишний… |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/9690-zil-130-niiat-03-zil-130-6h2-tretiy-ne-lishniy/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2011 |нумар = 09 }} {{ref-ru}}</ref>. Распрацаваны Навукова-даследчым інстытутам аўтамабільнага транспарта (г. Масква). Павышэнне грузападымальнасці было дасягнута за кошт падаўжэння задняй навісі рамы, устаноўкі новай бартавой платформы і выкарыстання дадатковай падкатнай трэцяй восі. Чатыры вопытныя аўтамабілі былі пабудаваныя ў 1969 годзе Арлоўскім вопытным заводам НІІАТ. * ''ЗІЛ-130ГМД (1981)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з [[Дызельны рухавік|дызельным рухавіком]] і інтэгральным апярэннем. * ''ЗІЛ-Э138АВ (1981)'' — газабалонны седлавы цягач для працы на сціснутым газе. Колавая база 3800 мм, 8 газавых балонаў. * ''ЗІЛ-138АБ (1982)'' — газабалоннае шасі для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к.с. і ступенню сціску 6,5; абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад самазвал-цягач ЗІЛ-ММЗ-45054 (колавая база 3800 мм). Не пайшло ў серыю ў сувязі з негатоўнасцю ММЗ да вытворчасці самазвальнай надбудовы. У далейшым атрымала найменне ''ЗІЛ-496110'' і выпускалася з 1987 года. * ''ЗІЛ-138ІБ (1982)'' — газабалонны шасі для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю 135 к.с. і ступенню сціску 8,0; абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад мадыфікацыю самазвала-цягача ЗІЛ-ММЗ-45054. Не пайшло ў серыю з-за негатовасці ММЗ да вытворчасці самазвальнай надбудовы. === ЗІЛ-431410 (УАМЗ), АМУР-53131 === [[Выява:ЗИЛ-130 с кабиной от ЗИЛ-131.JPG|thumb|]] У 1991 годзе выпуск ''ЗІЛ-431410'' быў наладжаны на ўральскім аўтаматорным заводзе (УАМЗ). На выпусканых аўтамабілях у мэтах уніфікацыі кабіна і апярэнне былі ўсталяваныя ад [[ЗІЛ-131]]. Выпускаліся таксама мадыфікацыі ''ЗІЛ-431900'' (з рухавіком ЗІЛ-550, 132-136 к.с.) і ''ЗІЛ-431920'' (з рухавіком [[ММЗ Д-245|Д-245]], 105 к.с.)<ref name="zr1996-07">{{артыкул |загаловак = "Стотридцатка" по-уральски |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1996/07/kolieso |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1996 |нумар = 07 |старонкі = 10 }} {{ref-ru}}</ref>. У 2004 годзе пасля перайменавання прадпрыемства ў "Аўтамабілі і маторы Урала" (АМУР) атрымаў пазначэнне '''АМУР-53131'''. ''АМУР-53131'' абсталёўваецца рознымі тыпамі рухавікоў: бензінавым АМУР-456,10 (старае пазначэнне — ЗІЛ-508,10) магутнасці 150 к.с, дызельным Д-245.12 (108 к.с.) Мінскага маторнага завода і АМУР-0555 (7,6 л, 145 к.с.) і АМУР-5551 (6,28 л, 180 к.с.). У 2006 годзе мадыфікацыю ''АМУР-53131М'' абсталявалі 136-моцным дызелем Д-245.9Е2 ([[Еўра (экалагічны стандарт)|Еўра-2]])<ref name="gp2006-06">{{артыкул |загаловак = Возвращение «сто тридцатого» |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/3731-gruzovik-amur-53131-modifikatsiya-znamenitogo-zil-130-vozvrashchenie-sto-tridtsatogo/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2006 |нумар = 06 }} {{ref-ru}}</ref>. == Машыны на базе ЗІЛ-130 == [[Выява:Crane_truck_KS-2561K_on_Zil-130_base.JPG|справа|міні|Аўтакран КС-2561К на базе аўтамабіля ЗІЛ-130-76]] === Пажарныя аўтамабілі === [[Файл:Пожарная_автоцистерна_ПЧ-13_г.Котлас.JPG|справа|міні|[[Пажарны аўтамабіль]] АЦ-40(130)-63Б]] * АЦ-30(130)-63 * АЦ-30(130)-63А * АЦ-40(130)-63Б * АН-30(130)-64 * АН-30(130)-64А * АЦ-40(130Е)-126 * АН-40(130Е)-127 * АНР-40(130)-127А * АНР-40(130)-127Б * АГ-24(130)-198 {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Краткий автомобильный справочник НИИАТ. Издание пятое, переработанное и дополненное.|старонкі=146-150|старонак=543|год=1967|выдавецтва=«Транспорт»|месца=М.|мова=ru}} * {{артыкул |загаловак = «Стотридцатому» 50 лет. ЗИЛ-130 – полвека в истории |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/3196-zil-130-polveka-v-istorii/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2006 |нумар = 12 }} {{ref-ru}} * {{cite journal| authorlink = | title = | journal = ЗИС-110| volume = №77|year = 2017|issn = 2409-0115|publisher=«DeAgostini»|ref={{sfnref|ЗИС-110 №77|2017}}|lang=ru }} * Краткий автомобильный справочник НИИАТ. — М. Транспорт,1972,1979,1982,1985,1995. * Боровский Б., Попов М., Пронштейн М. Справочная книга автомобилиста. — Л. Лениздат, 1967, 1973. * Б. Е. Боровский, М. Д. Попов. Водителю 2 и 1 класса. — Л. Лениздат, 1971. * В. И. Анохин. Отечественные автомобили. — М. Машиностроение, 1964, 1968. * Автомобиль ЗИЛ-130-66 и его модификации. Модель 1966 г. Инструкция по эксплуатации / Московский автомобильный завод им. И. А. Лихачёва — М. 1966. * Автомобиль ЗИЛ-130 и его модификации. Модель 1968 г. Инструкция по эксплуатации. — М. Машиностроение, 1968. * Автомобиль ЗИЛ-130 и его модификации. Модель 1972 г. Инструкция по эксплуатации. — М. Машиностроение, 1973. * Автомобили ЗИЛ-130, ЗИЛ-138 и их модификации. Руководство по эксплуатации / Московский автомобильный завод им. И. А. Лихачёва — М. Машиностроение, 1985. * Грузовые автомобили ЗИЛ. Руководство по техническому обслуживанию и текущему ремонту. ч.1, 2. Автоэкспорт — М. Внешторгиздат, 1982. * Автомобили ЗИЛ-157К, ЗИЛ-130 и ЗИЛ-131. Руководство по войсковому ремонту. — М. Военное издательство, 1986. * Детали грузовых двухосных автомобилей ЗИЛ-130. Каталог-справочник. — М. Машиностроение, 1973. * ЗИЛ-130, 431410, 131. Руководство по техническому обслуживанию и ремонту. Издательский дом «Третий Рим», — М. 2004. * Шасси автомобиля ЗИЛ-130. Под ред. А. М. Кригера. — М. Машиностроение, 1973. * Автомобильный двигатель ЗИЛ-130. Под ред. А. М. Кригера. — М. Машиностроение, 1973. * А.А Зубарев. Регулировка автомобиля ЗИЛ-130. — М. Транспорт, 1964, 1969. * А. Г. Зарубин, А. А. Зубарев, П. Л. Семенков, Б. Ф. Хмелинин. Автомобили ЗИЛ. — М. Транспорт, 1971. * Конструктивные изменения автомобилей ЗИЛ. Дополнение к инструкциям. Выпуски 26, 27, 28. — М. 1971. * Рабинович Л. Ш., Ковалёв А. И., Адаменко С. А. Каталог изделий основного и опытного производства. Под ред. А. С. Мелик-Саркисьянца. Мытищинский машиностроительный завод, 1984. * НИИНавтопром. Автомобильный каталог. ч.1. Автомобили грузовые. — М. 1981. * Технические средства служб тыла. Справочник — М.Воениздат. 1979. * Руководство по эксплуатации газобаллонных автомобилей, работающих на сжатом природном газе. РД-200-РСФСР-12-0185-83. — Министерство автомобильного транспорта РСФСР. * Кленников Е. В., Мартиров О. А., Крылов М. Ф. Газобаллонные автомобили: техническая эксплуатация. — М. Транспорт, 1986. * Е. Г. Григорьев, Б. Д. Колубаев, В. И. Ерохов. Газобаллонные автомобили. — М. Машиностроение, 1989. * ГОСТ 5.979-71 Автомобиль-тягач грузовой ЗИЛ-130 и его модификации. Требования к качеству аттестационной продукции: стандарт / Гос. ком. стандартов Совета Министров СССР. — Офиц. изд. — Введ. с 01.07.71. — М. : Издательство стандартов, 1971. * Е.Кочнев. Автомобили Советской Армии 1946—1991. * В. Б. Певцов. Как создавался ЗИЛ-130. * Колеватов А. Сто тридцатый // Автомобильный моделизм, 2002, № 6, с. 2-8. * Сто тридцатый — самый массовый грузовик эпохи застоя //Автотрак, 2003, № 3. == Спасылкі == {{commonscat|ZiL-130}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Грузавыя аўтамабілі ЗІЛ}} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі ЗІЛ|130]] c5ioe13eb7709ewz7d7za1jngy04jvo 10 472459 5157624 3752049 2026-06-23T10:36:24Z CommonsDelinker 151 Replacing Flag_of_Peru_(state).svg with [[File:War_flag_of_Peru.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, this is the war flag [ht 5157624 wikitext text/x-wiki {{навігацыйная паласа |імя = Сусветная спадчына ў Перу |колер = |выява = [[Выява:Peru_Machu_Picchu_Sunrise.jpg|border|60px|Мачу-Пікчу]] |выява2 = [[Выява:War flag of Peru.svg|border|60px|Сцяг Перу]] |загаловак = [[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Перу|Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Перу]] |змест = Горад [[Куска]]{{*}} Гістарычны запаведнік [[Мачу-Пікчу]]{{*}} Археалагічны помнік [[Чавін-дэ-Уантар]]{{*}} [[Нацыянальны парк Уаскаран]]{{*}} Археалагічная зона [[Чан-Чан]]{{*}} [[Нацыянальны парк Ману]]{{*}} Гістарычны цэнтр [[Ліма|Лімы]]{{*}} [[Рыа-Абісеа, нацыянальны парк|Нацыянальны парк Рыа-Абісеа]]{{*}} [[Геогліфы Наскі]]{{*}} Гістарычны цэнтр горада [[Арэкіпа (горад)|Арэкіпа]]{{*}} Свяшчэнны горад [[Караль (старажытны горад)|Караль-Супе]]{{*}} [[Дарогі інкаў|Кхапак-Ньян — дарожная сістэма ў Андах]] }}<includeonly> [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Перу]] </includeonly><noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Перу|Сусветная спадчына]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Сусветная спадчына|Перу]] </noinclude> qv93ttixnqta0x3i8fbzbzsoyxzcegn 0 517023 5157394 2821832 2026-06-22T17:58:28Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] 5157394 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] houeeji88s67cys2j833r2d3ofroead 0 531716 5157637 4730794 2026-06-23T10:51:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157637 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Asclepias curassavica9.jpg |image descr = ''[[Asclepias curassavica]]'' |regnum = Расліны |rang = Род |latin = Asclepias |author = [[L.]] (1753) |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Asclepias |grin = 1031 }} '''Ватачнік'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|20}}</ref> (''Asclepias'') — [[Род (біялогія)|род]] [[Трава|травяністых раслін]] падсямейства [[Asclepiadoideae]] сямейства [[Кутровыя|кутровых]]. == Апісанне == Род уключае каля ста [[Шматгадовыя расліны|шматгадовых]] [[Трава|траў]], паўкустоў і [[куст]]оў, распаўсюджаных у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]], [[Афрыка|Афрыцы]]. Сярод іх — як [[Вечназялёныя расліны|вечназялёныя]], так і тыя, у [[Лістападныя расліны|якіх лісце ападае]]. Тканкі раслін выдзяляюць атрутны млечны сок, здольны выклікаць раздражненне скуры, асабліва з адначасовага ўздзеяння сонечных прамянёў. Некаторыя віды роду культывуюць як дэкаратыўныя расліны. Моцны пах [[Кветка|кветак]] прыцягвае многіх [[Насякомыя|насякомых]]. Падчас паспявання лісцянкі лопаюцца, адкрываючы насенне з белымі пухнатымі валасінкамі. Дзякуючы валасінкам [[насенне]] лёгка разлятаецца, як мы гэта назіраем у [[Дзьмухавец|дзьмухаўца]]. Калі адарваць кавалачак [[ліст]]а або надламіць [[сцябло]], з’явіцца млечны сок, які змяшчае невялікую колькасць [[каўчук]]у, што таксама знаходзіць сваё прымяненне. Дзякуючы соку, які змяшчае яшчэ і моцныя [[эфірныя алеі]], расліна практычна не схільная да нападаў шкоднікаў. {{bt-bellat|Ватачнік сірыйскі|Asclepias syriaca}} — адна з самых распаўсюджаных [[Пустазелле|пустазельных раслін]] у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыках]] і [[Еўропа|Еўропе]]. == Віды == Некаторыя віды: Паводле базы дадзеных ''[[The Plant List]]'' (2013), род уключае 215 [[Біялагічны від|відаў]]<ref name="TPL">{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Apocynaceae/Asclepias/|title=''Asclepias''|publisher=[[The Plant List]]. Version 1.1.|date=2013|lang=en|accessdate=2016-07-11}}</ref>. Некаторыя з іх: * {{bt-latbel|Asclepias curassavica|aut=[[L.]]|}} * {{bt-latbel|Asclepias incarnata|aut=[[L.]]|}} * {{bt-latbel|Asclepias linaria|aut=[[Cav.]]|}} * {{bt-latbel|Asclepias syriaca|aut=[[L.]]|txt={{Тып}}<ref>{{ING|Asclepias|{{V|11|07|2016}}}}</ref>|Ватачнік сірыйскі}} * {{bt-latbel|Asclepias tuberosa|aut=[[L.]]|}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Бернардзіна дэ Саагун|Бернардино де Саагун]], [[Сяргей Анатольевіч Купрыенка|Куприенко С.А.]] |загаловак = Общая история о делах Новой Испании. Книги X-XI: Познания астеков в медицине и ботанике |спасылка = http://kuprienko.info/bernardino-de-saagun-s-a-kuprienko-obshhaya-istoriya-o-delah-novoj-ispanii-knigi-x-xi-poznaniya-astekov-v-meditsine-i-botanike/ |адказны = Ред. и пер. С. А. Куприенко |месца = К. |выдавецтва = Видавець Купрієнко С.А. |год = 2013 |старонак = 218 |серыя = Месоамерика. Источники. История. Человек |isbn = 978-617-7085-07-1 |ref = Саагун }} * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_biology/2846/ЛАСТОВЕНЬ Биологический энциклопедический словарь. Гл. ред. [[Меркурый Сяргеевіч Гіляраў|М.&nbsp;С.&nbsp;Гиляров]]; Редкол.: А. А. Бабаев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Сов. Энциклопедия, 1986.] == Спасылкі == * [http://flower.onego.ru/other/asclepia.html Ваточник] в [http://flower.onego.ru/ Энциклопедии декоративных садовых растений] {{ref-ru}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ASCLE ''Ваточник'' на сайте USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210916013019/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ASCLE |date=16 верасня 2021 }}{{ref-en}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Асклепиас}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кутровыя]] 1y0ng3z29x2zbwai4htiwajtbew9k8u 0 532142 5157492 5148441 2026-06-22T22:53:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157492 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Вайна ў Афганістане}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Вайна НАТА ў Афганістане |частка = Грамадзянская вайна ў Афганістане,<br>[[Вайна супраць тэрарызму]] |выява = [[Файл:Afghan-big.jpg|300px]] |памер = 300px |загаловак = Карта Афганістана. |дата = [[7 кастрычніка]] [[2001]] — [[15 жніўня]] [[2021]] |месца = [[Афганістан]] |прычына = [[Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года]] і супрацоўніцтва рэжыма талібаў з [[Аль-Каіда]]й |casus belli = |вынік = перамога Талібана, вывад замежных войск |змены = |праціўнік1 = '''На фазе ўварвання'''<br> {{сцягафікацыя|ЗША}}<br> {{сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}<br> {{сцягафікацыя|Аўстралія}}<br> {{сцягафікацыя|Канада}}<br> {{сцяг|Афганістан|1992}} Паўночны альянс ---- '''Пасля 2001 года:'''<br> [[Файл:ISAF-Logo.svg|22px]] '''[[НАТА]] — ISAF''' ** {{сцягафікацыя|ЗША}} ** {{сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>(до 26.10.2014)</small><ref>[http://news.sky.com/story/1359797/britains-war-in-afghanistan-comes-to-an-end Britain's War In Afghanistan Comes To An End] — Sky News, Sunday 26 October 2014</ref> ** {{сцягафікацыя|Францыя}} ** {{сцягафікацыя|Германія}} ** {{сцягафікацыя|Канада}} ** {{сцягафікацыя|Італія}} ** {{сцягафікацыя|Турцыя}} ** {{сцягафікацыя|Румынія}} ** {{сцягафікацыя|Іспанія}} ** ''[[#ISAF|і іншыя]]'' {{сцяг|Афганістан|2001}}/{{сцяг|Афганістан|2004}}/{{сцяг|Афганістан|2013}} [[Ісламская Рэспубліка Афганістан]]: ** <small>[[Файл:Afghan National Army emblem.svg|20пкс]] Узброеныя сілы ** [[Файл:Seal of the Afghan National Police (English).svg|20пкс]] Афганская нацыянальная паліцыя</small> * [[Прыватная ваенная кампанія|Прыватныя ваенныя кампаніi]]<ref>{{Cite web |url=http://pentagonus.ru/publ/opyt_ispolzovanija_chastnykh_voennykh_kompanij_v_khode_voennykh_konfliktov_v_irake_i_afganistane_2013/104-1-0-2495 |title=Опыт использования частных военных компаний в ходе военных конфликтов в Ираке и Афганистане |access-date=9 жніўня 2019 |archive-date=9 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190809150959/http://pentagonus.ru/publ/opyt_ispolzovanija_chastnykh_voennykh_kompanij_v_khode_voennykh_konfliktov_v_irake_i_afganistane_2013/104-1-0-2495 |url-status=dead }}</ref> |праціўнік2 = '''На фазе ўварвання'''<br> {{сцяг|Афганістан|Талібан}} [[Ісламскі Эмірат Афганістан (1996—2001)|Ісламскі Эмірат Афганістан]]<br>{{сцягафікацыя|Аль-Каіда}} ---- '''Пасля 2001 года:'''<br> Паўстанцы: ** {{сцяг|Афганістан|Талібан}} [[Талібан]] ** {{сцягафікацыя|Аль-Каіда}} ** ІРУ ** [[Файл:Flag of Turkistan Islamic Party.svg|20пкс]] ІРУТ ** [[Файл:Hezbi Islami.svg|20пкс]] [[Ісламская партыя Афганістана]] ** [[Файл:Flag of Lashkar-e-Jhangvi.svg|20пкс]] Лашкар-э-Джангві<ref>[http://elijah19.wordpress.com/2011/12/09/lashkar-e-jhangvi-inciting-sectarianism-in-afghanistan/ Lashkar-e-Jhangvi: inciting sectarianism in Afghanistan?]</ref> ** Сетка Хакані<ref>[http://lenta.ru/lib/14213917/ Сеть Хаккани]</ref> ** Замежныя баевікі<ref>[https://www.nytimes.com/2007/10/30/world/asia/30afghan.html?n=Top/News/World/Countries%20and%20Territories/Pakistan&_r=0 Foreign Fighters of Harsher Bent Bolster Taliban]</ref> <small>'''пры падтрымцы:'''</small><br> {{сцягафікацыя|Пакістан}}<ref>[http://afghanistan.ru/doc/133036.html Пакистанский премьер признал причастность своей страны к поддержке «Аль-Каиды»]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6033383.stm Pakistan's shadowy secret service]</ref><ref>[http://www.dawn.com/news/316024/karzai-wants-action-by-allied-forces-in-pakistan Karzai wants action by allied forces in Pakistan]</ref><ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C04E5DA1E30F935A15750C0A96F9C8B63&fta=y U.S. Says Agents Of Pakistan Aid Afghan Taliban]</ref><br> {{сцягафікацыя|Іран}}<ref>[http://www.rawa.org/temp/runews/2011/03/10/isaf-seizes-iranian-weapons-in-nimroz.html Isaf Seizes Iranian Weapons in Nimroz]</ref><ref>[http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=35708 Is Iran Supporting the Insurgency in Afghanistan?]</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/2010/11/23/usa-afghanistan-region-idUSWALNME6T120101123 Iran still supporting Afghan insurgency-U.S.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141006074547/http://www.reuters.com/article/2010/11/23/usa-afghanistan-region-idUSWALNME6T120101123 |date=6 кастрычніка 2014 }}</ref> <small>(па версіі ЗША)</small> ---- '''Трэцяя сіла:'''<br>[[Файл:Islamic State flag.svg|22px]] [[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]] (з 2015) |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = {{Сцяг ЗША}} Томі Фрэнкс<br> {{Сцяг Італіі}} Маўра дэль Век’ё<br> {{Сцяг Вялікабрытаніі}} Дэвід Рычардс<br> {{Сцяг ЗША}} Дэвід Макірнан<br> {{Сцяг ЗША}} Стэнлі Макрыстал<br> {{Сцяг ЗША}} [[Дэвід Петрэус]] ---- [[Файл:Flag of Afghanistan (1992-1996; 2001).svg|border|20px]]/[[Файл:Flag of Afghanistan (2004-2013).svg|border|20px]] [[Бурханудзін Рабані]] † <br>[[Файл:Flag of Afghanistan (1992-1996; 2001).svg|border|22px]]/[[Файл:Flag of Afghanistan (2004-2013).svg|border|20px]] Мухамед Фахім† <br>[[Файл:Flag of Afghanistan (2004-2013).svg|border|20px]] [[Хамід Карзай]]<br>[[Файл:Flag of Afghanistan (2004-2013).svg|border|20px]] [[Абдул-Рашыд Дустум]]<br>[[Файл:Flag of Afghanistan (2004-2013).svg|border|20px]] Абдул Рахім Вардак<br>[[Файл:Flag of Afghanistan (2004-2013).svg|border|20px]] Ісмаіл-хан |камандзір2 = {{сцяг|Афганістан|Талібан}} [[Мухамед Амар]] †<br>{{сцяг|Афганістан|Талібан}} Мула Дадулах †<br>{{сцяг|Афганістан|Талібан}} Джелалудзін Хакані<br>{{сцяг|Афганістан|Талібан}} Байтула Мехсуд †<br>{{сцяг|Афганістан|Талібан}} Маулана Файзула <br>{{сцяг|Афганістан|Талібан}} Абдул Гані Барадар<br>{{сцяг|Афганістан|Талібан}} Убейдала Ахунд<br> {{сцяг|Аль-Каіда}} [[Усама бін Ладэн]] †<br>{{сцяг|Аль-Каіда}} [[Айман аз-Завахіры]]<br>{{сцяг|Аль-Каіда}} Абу Ях’я аль-Лібі †<br>[[Файл:Flag of Jihad.svg|border|22px]] Тахір Юлдашэў †<br>[[Файл:Flag of Jihad.svg|border|22px]] Джума Намангані †<br>[[Файл:Flag of Jihad.svg|border|22px]] Хасан Махсум † <br>[[Файл:Flag of Jihad.svg|border|22px]] Абдул Хак † ---- [[Файл:Hezbi Islami.svg|border|22px]] Гульбедзін Хекмаціяр |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = [[Файл:ISAF-Logo.svg|20px]] [[НАТА]] — ISAF: 132 457<ref name="ISAF">[http://www.isaf.nato.int/troop-numbers-and-contributions/index.php Troop numbers and contributions] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005010058/http://www.isaf.nato.int/troop-numbers-and-contributions/index.php |date=5 кастрычніка 2013 }}</ref> * {{Сцяг ЗША|20px}}: 90 000 * {{Сцяг Вялікабрытаніі|20px}}: 9 500 * {{Сцяг Германіі|20px}}: 5 350 * {{Сцяг Францыі|20px}}: 3 935 {{Сцяг ЗША|20px}} сілы [[ЗША]], якія не ўваходзяць у ISAF: 28 300<ref name="Congressional Research Services Report for Congress - U.S. Forces in Afghanistan - Updated July 15, 2008">[http://fas.org/sgp/crs/natsec/RS22633.pdf Congressional Research Services Report for Congress — U.S. Forces in Afghanistan — Updated July 15, 2008]</ref> <ref name="RS22633 - U.S. Forces in Afghanistan - July 15, 2008">{{Cite web |url=http://opencrs.com/document/RS22633 |title=RS22633 — U.S. Forces in Afghanistan — July 15, 2008 |access-date=2 кастрычніка 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091116125739/http://opencrs.com/document/RS22633 |archivedate=16 лістапада 2009 |url-status=dead }}</ref><br> [[Файл:Flag of Afghanistan (2004-2013).svg|border|20px]] 300 000<ref name="данные(2014)">[http://www.voanews.com/content/despite-massive-taliban-death-toll-no-drop-in-insurgency/1866009.html Despite Massive Taliban Death Toll No Drop in Insurgency], VOA, 06.04.2014</ref> |сілы2 = [[Файл:Flag of Taliban.svg|border|22px]] [[Талібан]]: 60 000<ref name="данные(2014)" /> {{сцягафікацыя|Аль-Каіда}}: 800<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/10/AR2009111019644.html |title=In Afghanistan, Taliban leaving al-Qaeda behind |publisher=washingtonpost.com |accessdate=2010-02-09 | first=Joshua | last=Partlow | date=November 11, 2009}}</ref><ref>500 Al-Queda members in Pakistan. http://www.cnn.com/2009/CRIME/07/30/robertson.al.qaeda.training/index.html</ref> <br> [[Файл:Hezbi Islami.svg|border|22px]] [[Ісламская партыя Афганістана]]: +4,000<ref name="washingtonpost1" /><br> [[Файл:Flag of Jihad.svg|border|22px]] Ісламскі рух Узбекістана: +10,000<ref>{{cite web|url=http://www.jamestown.org/terrorism/news/article.php?articleid=2370289|title=Uzbek Fighters in Pakistan Reportedly Return to Afghanistan|publisher=Jamestown.org|accessdate=October 2, 2008|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HwTe8lWB?url=http://www.jamestown.org/terrorism/news/article.php?articleid=2370289|archivedate=2013-07-07}}</ref><br> Сіраджудзіну Хакані: 5,000+<ref name="washingtonpost1">{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/story/2008/06/15/ST2008061500237.html|title=A Sober Assessment of Afghanistan - washingtonpost.com|publisher=[[Washington Post|Washingtonpost.com]]|date=|accessdate=October 2, 2008|archiveurl=https://www.webcitation.org/65VDaWSHw?url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/story/2008/06/15/ST2008061500237.html|archivedate=2012-02-16}}</ref><br> {{сцяг|Афганістан|Талібан}} Рух талібаў Пакістана: 40,000-45,000<ref>[http://www.nuui.com/Sections/Afghanistan/Taliban%20Military.htm Taliban Military]</ref><br>Квета Шура: 20,000+ |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = [[Файл:Flag of Afghanistan (2004-2013).svg|border|20px]]: 66 000 сілавікоў забіта<ref>[https://tribune.com.pk/story/2319031/exhausted-and-abandoned-why-afghanistans-army-collapsed Exhausted and abandoned: why Afghanistan's army collapsed]</ref><ref name="вынікі"/> [[Файл:ISAF-Logo.svg|20px]]: 7496<ref name="вынікі"/><ref>Американские данные по наймитам: [http://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm] [http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties]</ref><ref>[http://www.icasualties.org/ Статистика и поимённый список погибших на сайте icasualties.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150211005051/http://www.icasualties.org/ |date=11 лютага 2015 }}{{ref-en}}</ref><!-- Таблица потерь на заглавной странице сайта, потери с 2001 по 2021 год включительно - 3482 -->—>12 000<ref>Валентин Богданов. [https://vesti.ru/article/2583839 Бегство из Афганистана: американцы не стали ждать 11 сентября] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028181458/https://vesti.ru/article/2583839 |date=28 кастрычніка 2021 }} // Вести.Ру, 4 июля 2021</ref><ref name="КСИР">{{Cite web |url=https://rg.ru/2019/02/22/ksir-irana-rasskazal-o-realnyh-poteriah-ssha-v-irake-i-afganistane.html |title=КСИР Ирана рассказал о реальных потерях США в Ираке и Афганистане |access-date=2019-08-18 |archive-date=2019-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818144417/https://rg.ru/2019/02/22/ksir-irana-rasskazal-o-realnyh-poteriah-ssha-v-irake-i-afganistane.html |url-status=live }}</ref> вайскоўцаў і супрацоўнікаў ПВК забіта |страты2 = [[Файл:Flag of Taliban.svg|border|22px]]: 52 893 талібаў забіта<ref name="вынікі"/> ---- [[Файл:Islamic State flag.svg|22px]]: 2400 баевікоў ІДІЛ забіта<ref>[https://www.voanews.com/a/afghan-officials-islamic-state-finds-sanctuary-in-afghanistan/4122270.html "Afghan Officials: Islamic State Fighters Finding Sanctuary in Afghanistan".]</ref> |страты3 = |страты4 = |агульныя страты =46 319 мірных жыхароў загінулі<ref name="вынікі">{{Cite web |url=https://watson.brown.edu/costsofwar/figures/2021/human-and-budgetary-costs-date-us-war-afghanistan-2001-2022 |title="Human and Budgetary Costs to Date of the U.S. War in Afghanistan, 2001-2022 {{!}} Figures {{!}} Costs of War" |access-date=2022-06-03 |archive-date=2021-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906010357/https://watson.brown.edu/costsofwar/figures/2021/human-and-budgetary-costs-date-us-war-afghanistan-2001-2022 |url-status=live }}</ref> |заўвага = |Commons = }} '''Вайна́ ў Афганіста́не (2001—2021)''' — асіметрычны ваенны канфлікт паміж Міжнароднымі сіламі садзейнічання бяспекі (ISAF), якія падтрымліваў спачатку «Паўночны альянс», а затым новы ўрад [[Афганістан]]а, і ісламісцкай арганізацыяй [[Талібан]], якая кантралявала да гэтага большую частку Афганістана. Падзеі з’яўляюцца адным з этапаў грамадзянскай вайны ў Афганістане. [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ўдзельнічалі у вайне ў Афганістане ў рамках аперацыі «Нязломная свабода», пачатай ў адказ на [[Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года|тэрарыстычны акт 11 верасня 2001]]. Міжнародныя сілы садзейнічання бяспекі ў Афганістане (ISAF) дзейнічалі ў адпаведнасці з рэзалюцыяй № 1386<ref name="Резолюция 1386 СБ ООН">[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N01/708/57/PDF/N0170857.pdf Резолюция 1386 СБ ООН] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140407102053/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N01/708/57/PDF/N0170857.pdf |date=7 красавіка 2014 }}</ref> [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]] ад 20 снежня 2001 года. Гэта самая працяглая вайна ў гісторыі ЗША<ref>[https://www.nytimes.com/2011/06/20/world/asia/20assess.html?_r=0 Risks of Reversing the Afghanistan Surge] // «The New York Times» ад 20 чэрвеня 2011</ref>. З ліпеня 2011 года пачаўся паступовы вывад войск кааліцыі з Афганістана<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2011/06/22/obama-afghanistan-troop-withdrawal_n_882451.html Obama Announces Afghanistan Troop Withdrawal In Speech To Nation]</ref>. У ліпені 2013 года забеспячэнне бяспекі ў краіне перададзена мясцовым сілавым структурам, з гэтага моманту кантынгент кааліцыі гуляў дапаможную ролю<ref>[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/638008 НАТО передало контроль над обеспечением безопасности в Афганистане национальным силовым структурам]</ref><ref>[http://izvestia.ru/news/552164 США и НАТО передали полномочия афганским военным]</ref>. Засталіся каля 13000 салдат [[НАТА]], з якіх 9800 чалавек складаў амерыканскі кантынгент<ref>{{cite news|last1 = Recknagel|first1 = Charles|title = Explainer: Key Points In U.S.-Afghan Bilateral Security Agreement|url = http://www.rferl.org/content/explainer-bsa-afghan-us-security-agreement-bsa/26613884.html|accessdate = 26 October 2014|work = Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher = Radio Free Europe and Radio Liberty|date = 30 September 2014}}</ref>. У 2021 годзе падчас [[Вывад амерыканскіх войск з Афганістана (2020—2021)|вываду амерыканскіх войск з Афганістана]] талібы пачалі [[Наступленне талібаў (2021)|наступленне]], якое завяршылася 15 жніўня 2021 года [[Падзенне Кабула (2021)|падзеннем Кабула]] і ператварэннем Афганістана ў Ісламскі эмірат, што азнаменавала заканчэнне вайны і перамогу руху. == Перадгісторыя == У снежні 1979 года [[СССР]] з мэтай абароны сваіх межаў і падтрымкі камуністычных сілаў у Афганістане ўводзіць у краіну свае войскі. На працягу наступных 9 гадоў у краіне вялося [[Афганская вайна (1979—1989)|ўзброенае супрацьстаянне]] паміж савецкай арміяй і дружалюбным ёй урадам у Кабуле з аднаго боку, і ісламарадыкальным рухам [[афганскія маджахеды|маджахедаў]], які падтрымалі [[ЗША]] і іх саюзнікі<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ho/time/rd/17741.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070510151200/http://www.state.gov/r/pa/ho/time/rd/17741.htm|archivedate=2007-05-10 |title=Reagan Doctrine, 1985 |publisher= United States State Department|accessdate=2011-02-20}}</ref>, з другога. У [[1989]] годзе СССР выводзіць свае войскі з краіны, а ў [[1992]] маджахеды зрынулі існы рэжым і захапілі ўсю тэрыторыю Афганістана<ref>{{Cite web |url=http://www.artofwar.net.ru/profiles/sergei_skripnik_andrei_greshnov_p/view_book/kogda_zakonchilasx_voina_v_afganistane |title=Когда закончилась война в Афганистане |access-date=16 снежня 2018 |archive-date=13 снежня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181213133445/http://www.artofwar.net.ru/profiles/sergei_skripnik_andrei_greshnov_p/view_book/kogda_zakonchilasx_voina_v_afganistane |url-status=dead }}</ref>. Аднак пасля гэтага рух распаўся на {{нп5|Паўночны альянс||ru|Северный альянс}} і найбольш радыкальныя групоўкі, якія пазней аб’ядналіся ў «Талібан». Апошнія змаглі захапіць сталіцу і абвясціць [[Ісламскі Эмірат Афганістан (1996—2001)|Ісламскі Эмірат Афганістан]]. Аж да 2001 года паміж Паўночным альянсам і сіламі ІЭА ішла бесперапынная барацьба за ўладу ў краіне. Тады ў 1990-х тэрарыст [[Усама бін Ладэн]], які ўжо адшукваўся ўладамі ЗША, атрымаў прытулак у Афганістане<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_1554000/1554926.stm США отвергают решение о бин Ладене]</ref>. Талібы адмаўляліся выдаваць бін Ладэна, нават пасля выбухаў у амерыканскіх пасольствах у [[Кенія|Кеніі]] і [[Танзанія|Танзаніі]] ў [[1998]] годзе. Пасля тэрактаў [[11 верасня]] [[2001]] года [[Прэзідэнт ЗША]] [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]] высунуў талібам ультыматум: у самыя кароткія тэрміны выдаць амерыканскаму правасуддзю бін Ладэна, а таксама ўсё кіраўніцтва [[Аль-Каіда|«Аль-Каіды»]]. [[21 верасня]] талібы адказалі адмовай, заявіўшы, што ЗША не далі дастаткова важкіх доказаў дачынення гэтай арганізацыі да нападаў у [[Нью-Ёрк]]у і [[Вашынгтон]]е. 22 верасня 2001 года дзве з трох дзяржаў, якія прызнавалі Ісламскі Эмірат Афганістан ([[ААЭ]] і [[Саудаўская Аравія]]), разарвалі з Афганістанам дыпламатычныя адносіны. З самога Афганістана ў [[Іран]] і [[Пакістан]] лінуў велізарны паток бежанцаў. Тады было вырашана правесці ваенную аперацыю ў Афганістане, аб’яднаўшыся з Паўночным альянсам у барацьбе з ІЭА і Талібанам. Афіцыйна ЗША разам з саюзнікамі прадэкларавалі тры мэты свайго ўварвання<ref>[http://www.freeworldacademy.com/globalleader/afghanistan.htm War in Afganistan] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080929164228/http://www.freeworldacademy.com/globalleader/afghanistan.htm |date=29 верасня 2008 }}</ref>: * звяржэнне рэжыму талібаў, * вызваленне тэрыторыі Афганістана ад уплыву талібаў, * паланенне і суд над удзельнікамі Аль-Каіды. == Храналогія == === 2001—2005 === '''[[2001]]''': * [[7 кастрычніка]] — ваенная аперацыя супраць руху Талібан пачалася ўвечары. У нанясенні першага ўдару прымалі ўдзел 40 баявых самалётаў; з амерыканскіх і брытанскіх караблёў было выпушчана каля 50 крылатых ракет. На працягу першага месяца баявыя дзеянні зводзіліся да паветраных бамбардзіровак амерыканскай авіяцыяй розных ваенных аб’ектаў баевікоў Талібана. Сістэма СПА талібаў была выведзена са строю амаль адразу; уся існуючая ў іх авіяцыя была знішчана на аэрадромах. Таксама праводзіліся і наземныя аперацыі з удзелам сіл спецыяльнага прызначэння краін кааліцыі. * [[9 лістапада]] — Паўночны альянс правёў першую сур’ёзную наступальную аперацыю з пачатку паветранай кампаніі, узяўшы буйны горад Мазары-Шарыф. * [[13 лістапада]] — талібы без бою пакінулі Кабул, які знаходзіўся пад іх уладай з 1996 года. * [[27 лістапада]] — пачатак наземнай аперацыі супраць умацаванага раёна Тора-Бора<ref>[https://web.archive.org/web/20030729230702/http://www.inosmi.ru/text/translation/149533.html inoСМИ.Ru | Как бен Ладен сбежал от американцев — II]</ref>. * [[4 снежня]] — аблога [[Кандагар]]а. * [[7 снежня]] — падзенне Кандагара. * [[16 снежня]] — падзенне Тора-Боры. '''[[2002]]''': * [[5 студзеня]] — ад дзеянняў баевікоў у Афганістане загінуў першы амерыканскі салдат<ref name=autogenerated3>[http://www.icasualties.org/oef/byNationality.aspx?hndQry=US icasualties.org Страты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071218194906/http://www.icasualties.org/OEF/byNationality.aspx?hndQry=US |date=18 снежня 2007 }}</ref>. * [[19 студзеня]] — «Супер Стэліян» пацярпеў катастрофу з-за адмовы рухавікоў у горнай мясцовасці ў раёне [[Кабул]]а за 40 міль на поўдзень ад авіябазы Баграм. Апарат знішчаны для прадухілення траплення ў рукі праціўніка. Загінулі 2 члена экіпажа і 5 атрымалі раненні<ref>Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{ISBN|978-1472807908}}, p.83</ref>. * [[Сакавік]] — паспяховая аперацыя НАТА [[Анаконда (аперацыя)|«Анаконда»]]. [[Файл:Anaconda-helicopter.jpg|190px|thumb|Салдаты 101-й паветрана-дэсантнай дывізіі ЗША высаджваюцца з верталёта CH-47 у даліне Шахі-Кот, сакавік 2002 года.]] * [[2 ліпеня]] — па меншай меры 40 чалавек загінулі і каля 70 атрымалі раненні ў афганскай правінцыі Урузган, калі амерыканскі ваенны самалёт скінуў бомбу на дом, дзе праводзілася вясельная цырымонія<ref name="pubpages.unh.edu">[http://pubpages.unh.edu/~mwherold/ Dossier on Civilian Victims of United States' Aerial Bombing] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171010202647/http://pubpages.unh.edu/~mwherold/ |date=10 кастрычніка 2017 }}</ref>. * [[2 жніўня]] — па меншай меры 50 чалавек, у тым ліку салдат і мірных жыхароў, загінулі ў выніку сутыкненняў на этнічнай глебе ў афганскай правінцыі Герат. * [[9 жніўня]] — больш за 50 чалавек загінулі і адтрымалі раненні ў выніку выбуху ў будынку офіса блізу горада Джэлалабад. * [[5 верасня]] — больш за 22 чалавек загінулі і дзясяткі атрымалі раненні ў выніку выбуху замініраванага аўтамабіля ў цэнтры Кабула. * [[9 верасня]] — па меншай меры 10 чалавек атрымалі раненні ў выніку выбуху бомбы на рынку ў Афганістане. * [[16 кастрычніка]] — талібы забілі дзевяць салдат міжнароднай антытэрарыстычнай кааліцыі. * [[2 снежня]] — па меншай меры 16 чалавек загінулі ў выніку двух узброеных сутыкненняў у Афганістане. '''[[2003]]''': * [[27 студзеня]] — аперацыя «Мангуст». * [[30 студзеня]] — «Блэк Хок» пацярпеў катастрофу падчас трэніровачнага палёту на ўсход ад авіябазы Баграм. Увесь экіпаж — 4 чалавекі — загінуў. * [[4 кастрычніка]] — афганскія і амерыканскія войскі захапілі базу талібаў у горным раёне краіны, па меншай меры 6 талібаў забіты. * [[7 чэрвеня]] — у Кабуле тэрарыст-смяротнік на замініраванай машыне пратараніў аўтобус з вайскоўцамі нямецкага кантынгенту ISAF, загінулі 4 нямецкіх салдат і адзін мірны грамадзянін. * [[9 чэрвеня]] — у выніку выбуху ў Кандагары былі забіты 3 чалавекі. * [[24 чэрвеня]] — пакістанскі салдат забіты на пакістана-афганскай мяжы. * [[15 ліпеня]] — у выніку нападу на камандны пункт афганскай паліцыі паблізу горада Гарак за 120 км на паўночны захад ад Кандагара загінулі 5 паліцыянтаў, у тым ліку шэф участка. * [[20 ліпеня]] — выбух у Кабуле. 1 чалавек загінуў. * [[21 ліпеня]] — вайскоўцы антытэрарыстычнай кааліцыі ў Афганістане забілі 24 баевікоў руху «Талібан». * [[28 ліпеня]] — у Гільмендзе забіты шэсць чалавек. * [[13 жніўня]] — па меншай меры 17 чалавек загінулі, тры атрымалі раненні ў выніку выбуху невялікага аўтобуса на поўдні Афганістана. '''[[2004]]''': * [[6 студзеня]] — у афганскім горадзе Кандагар прагрымеў магутны выбух. Па папярэдніх даных, у выніку выбуху загінула як мінімум 10 чалавек. * [[19 студзеня]] — у афганскай правінцыі Урузган авіяўдар амерыканскіх ваенных прывёў да гібелі 11-ці мясцовых жыхароў. * [[20 сакавіка]] — сем чалавек загінулі, і яшчэ шасцёра былі паранены ў выніку налёту амерыканскай авіяцыі на афганскую правінцыю Урузган. * [[25 мая]] — у выніку тэракту ў Афганістане забіты 9 ахоўнікаў губернатара правінцыі Пактыка Гуляба Мангал, уключаючы начальніка паліцыі Рахіма. * [[11 ліпеня]] — на захадзе Афганістана, у горадзе Герат, прагрымеў выбух, загінулі пяць чалавек, дзесяць атрымалі раненні. * [[12 жніўня]] — «Блэк Хок» пацярпеў катастрофу ў правінцыі Хост у выніку «паветранага ліхацтва» пілота. Загінуў 1 член экіпажа, астатнія 14 вайскоўцаў ЗША атрымалі траўмы. '''[[2005]]''': * [[6 красавіка]] — «Чынук» пацярпеў катастрофу ў раёне Дах Худайдад на паўднёвы захад ад горада Газні ва ўмовах пясчанай буры пры вяртанні на авіябазу Баграм. Загінулі 15 вайскоўцаў ЗША і 3 амерыканскіх грамадзянскіх спецыяліста кампаніі Халібёртан. * [[28 чэрвеня]] — група спецпрызна з чатырох чалавек знікла ў правінцыі Кунар, а адпраўлены на іх пошукі верталёт «Чынук» быў збіты. Выратаваны салдат змог пазбегнуць злову з боку баевікоў. У выніку падзення верталёта загінулі 16 амерыканскіх вайскоўцаў. * [[1 ліпеня]] — падчас амерыканскага авіяналёту загінулі 17 мірных жыхароў правінцыі, якія займаліся пошукам зніклых амерыканскіх вайскоўцаў. * [[2 ліпеня]] — амерыканскае камандаванне ў Афганістане вызваліла 57 ваеннапалонных афганцаў, якія ўтрымліваліся на ваеннай базе ў Баграме на поўнач ад Кабула. * [[3 ліпеня]] — больш за 40 чалавек загінулі за мінулыя двое сутак ва ўзброеных сутыкненнях урадавых войскаў з талібамі на поўдні і паўднёвым усходзе Афганістана недалёка ад мяжы з Пакістанам. * [[4 ліпеня]] — на паўднёвым усходзе Афганістана падарваны аўтамабіль, загінуў кіроўца-афганец і паранены двое турэцкіх інжынераў. Таксама ў выніку бамбардзіровак амерыканскай авіяцыяй лагера баевікоў Талібану на ўсходзе краіны загінулі, па меншай меры, 17 мірных жыхароў. На поўдні Афганістана забіты вядомы вучоны-ісламіст, член уплывовай шыіцкай арганізацыі Маулаві Махамад Набі Масах. Вучонага застрэлілі каля яго дома ў горадзе Кандагар. * [[11 ліпеня]] — па меншай меры 13 афганскіх міліцыянераў загінулі і яшчэ двое атрымалі раненні ў выніку падрыву грузавіка ў раёне населенага пункта Джані Кель (правінцыя Пакт) на паўднёвым усходзе Афганістана. * [[12 ліпеня]] — у Афганістане выяўлены абезгалоўленыя целы 6 паліцыянтаў, 18 чалавек забіты на поўдні краіны. * [[15 ліпеня]] — амерыканскія войскі знішчылі ў правінцыі Забуль на поўдні Афганістана 19 талібаў і 6 ўзялі ў палон. * [[19 ліпеня]] — тэрарыст-смяротнік загінуў у Афганістане пры спробе падарваць начальніка паліцыі правінцыі Герат. === 2006—2010 === '''[[2006]]''': * [[13 сакавіка]] — афганскія талібы забілі замежных закладнікаў. * [[27 сакавіка]] — тры чалавекі загінулі і як мінімум двое атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці пры выбуху прыдарожнай бомбы ў паўднёвых раёнах Афганістана. * [[21 красавіка]] — у Кандагары талібы забілі 6 паліцэйскіх. * [[30 кастрычніка]] — талібы забілі індыйскага сувязіста. * [[18 мая]] — рэйд на горад Муса-Кала (правінцыя Гільменд). * Май — Аперацыя НАТА «Горны прарыў» (правінцыя Гільменд)<ref>[http://news.ntv.ru/89081/ Афганистан пережил «Горный прорыв»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070929091502/http://news.ntv.ru/89081/ |date=29 верасня 2007 }}</ref>. * [[4 жніўня]] — урадавыя войскі ў Афганістан ходзе сумеснай аперацыі з падраздзяленнямі заходняй кааліцыі знішчылі на поўдні краіны, у правінцыі Хелманд, 25 баевікоў руху Талібан. * [[6 жніўня]] — у Афганістане талібы забілі брытанскага салдата каля складу сілаў НАТА. * 17 жніўня — у Афганістане пракацілася серыя магутных выбухаў, накіраваных супраць афганскай паліцыі і вайскоўцаў сіл кааліцыі. Выбухі ў правінцыі Урузган здзейснілі два тэрарыста-смяротніка. Першы здзейсніў тэракт ля аднаго з паліцэйскіх пастоў, у выніку чаго раненні атрымалі сем паліцэйскіх. Другі тэрарыст падарваў сябе ў той момант, калі знаходзіўся побач з патрулём вайскоўцаў міжнароднай кааліцыі. У выніку выбуху загінуў мясцовы жыхар, і яшчэ 6 атрымалі раненні. * Верасень — Аперацыя «Медуза» ў Афганістане<ref>[http://www.rambler.ru/db/news/msg.html?mid=8607540 Операция «Медуза» в Афганистане]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * [[10 верасня]] — талібы забілі губернатара правінцыі ў Афганістане. * [[18 верасня]] — у Афганістане тэрарысты-смяротнікі ажыццявілі 3 выбуху, у выніку якіх загінула, па меншай меры, 17 чалавек. * [[26 верасня]] — па афіцыйных даных, па меншай меры 18 чалавек былі забіты і больш за 17 чалавек атрымалі раненні ў выніку выбуху, які прагрымеў недалёка ад будынка ўрада на поўдні Афганістана. * 19 кастрычніка — адзін брытанскі салдат, а таксама некалькі афганцаў, у тым ліку двое дзяцей, загінулі ў выніку выбуху ў горадзе Лашкаргах на поўдні краіны. Яшчэ двое брытанскіх вайскоўцаў былі паранены. Тэрарыст-смяротнік падарваў сябе побач з патрулём НАТА. * [[3 лістапада]] — талібы забілі шасцярых паліцэйскіх. * [[9 снежня]] — на ўсходзе Афганістана ў правінцыі Кунар талібы забілі пецярых мірных жыхароў, у тым ліку двух настаўніц. '''[[2007]]''': [[Файл:M777 Howitzer Helmand April2007.JPEG|190px|thumb| Канадская артылерыя падчас аперацыі «Ахілес» вядзе агонь па пазіцыях баевікоў, красавік 2007 года.]] * [[7 студзеня]] — брытанскія войскі знішчылі базу талібаў на поўначы правінцыі Гільменд<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6238967.stm BBC NEWS | UK | UK troops 'destroy' Taleban camp]</ref>. * [[11 студзеня]] — паведамленне пра баі ў правінцыі Пактыка з буйным атрадам талібаў (брытанскія крыніцы паведамляюць пра 150 загінулых)<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/international/newsid_6251000/6251001.stm Би-би-си | В мире | В Афганистане «убиты 150 талибов»]</ref>. * [[3 лютага]] — талібам атрымалася захапіць горад Муса-Кала — адміністрацыйны цэнтр правінцыі Гільменд<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7135850.stm#map]</ref>. * [[17 лютага]] — больш за 100 чалавек сталі ахвярамі тэракту, здзейсненага на поўдні Афганістана. * [[6 сакавіка]]—[[30 мая]] — аперацыя «Ахілес». * [[16 сакавіка]] — талібы забілі вадзіцеля выкрадзенага італьянскага журналіста. * [[12 мая]] — забойства мулы Дадулы. * [[25 мая]] — у правінцыі Кандагар у выніку выбуху міны загінуў канадскі вайсковец. * [[17 чэрвеня]] — звыш 35 чалавек загінулі ў выніку падрыву паліцэйскага аўтобуса, здзейсненага тэрарыстам-смяротнікам з руху «Талібан» у сталіцы Афганістана. * [[18 чэрвеня]] — сямёра дзяцей загінулі ў выніку авіяўдару сіл кааліцыі ў Афганістане. * [[19 ліпеня]] — 23 місіянера з [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвай Карэі]] былі ўзяты ў закладнікі баевікамі ў правінцыі Газні. Двое мужчын-закладнікаў былі пакараны смерцю да таго, як было дасягнута пагадненне паміж талібамі і ўрадам Паўднёвай Карэі. * [[25 ліпеня]] — у Афганістане талібы забілі паўднёвакарэйскага закладніка. * [[3 жніўня]] — у выніку бамбардзіроўкі авіяцыяй ЗША афганскага горада Мазары-Дыні загінулі больш за 200 жыхароў<ref>[https://web.archive.org/web/20070502085949/http://news.mail.ru/politics/1394992 Новости@Mail.Ru: ВВС США устроили кровавую бойню в афганском Мазари-Дини]</ref>. * [[10 верасня]] — да 27 чалавек узрасла колькасць ахвяр тэракту, здзейсненага ў правінцыі Гільменд на поўдні Афганістана. Смяротнік на замініраванным матацыкле падарваў сябе на аўтобусным прыпынку ў цэнтры ажыўленага рынку горада Гірышк. Раненні атрымалі каля 60 чалавек. Сярод загінулых — 13 вартавых парадку, астатнія — мірныя жыхары. * [[1 кастрычніка]] — як мінімум 30 чалавек загінулі ў выніку выбуху ў аўтобусе ў сталіцы Афганістана * [[6 лістапада]] — у горадзе Баглан на поўначы Афганістана тэрарыст-смяротнік падарваў бомбу, наблізіўшыся да групы афганскіх парламентарыяў (яны здзяйснялі паездку па рэгіёне). У выніку 90 чалавек загінулі і яшчэ 50 пацярпелі. * [[5 снежня]] — у сталіцы Афганістана, Кабуле, быў здзейснены другі за мінулыя суткі тэракт. Тэрарыст-самазабойца, які знаходзіўся за рулём замініраванай машыны, пратараніў аўтобус, які перавозіў вайскоўцаў. У выніку тэракту загінулі 13 чалавек. * [[10 снежня]] — пасля трохдзённай баёў сілам НАТА атрымалася выбіць талібаў з Муса-Калы, які кантраляваўся тымі з лютага<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6328165.stm BBC NEWS | South Asia | Afghan forces vow to retake town]</ref>. '''[[2008]]''': * [[13 студзеня]] — талібы забілі двух галандскіх салдат у афганскай правінцыі Урузган. * [[14 студзеня]] — адбыўся напад на Kabul Serena Hotel у Кабуле, загінулі шэсць чалавек, у тым ліку нарвежскі журналіст. Яшчэ шэсць чалавек былі паранены. * [[17 лютага]] — смяротнік падарваў замацаваную на целе магутную выбухоўку ў натоўпе сотняў афганцаў, якія сабраліся паглядзець у горадзе Кандагар на сабачыя баі. Па апошніх даных, у выніку выбуху загінулі 37 чалавек і больш за 90 атрымалі раненні. * [[13 мая|13]]—[[23 мая]] — паспяховая нямецка-нарвежская аперацыя «Карэз» у Бадгыс, падтрымлянная афганскай арміяй. * [[7 ліпеня]] — у выніку тэракту ў Кабуле загінулі 58 чалавек і больш за 150 параненыя. * [[13 ліпеня]] — 21 чалавек загінуў, больш за 40 атрымалі раненні ў выніку тэракту на поўдні Афганістана. Па даных паліцыі, смяротнік падарваў сябе на ажыўленым базары паблізу паліцэйскай патрульнай машыны ў раёне Дех-Рауд правінцыі Урузган. Сярод загінулых — 17 мірных жыхароў, большасць з якіх — дзеці, і чацвёра вартавых парадку. * [[8 верасня]] — у выніку тэракту на паўднёвым усходзе Афганістана загінулі шэсць мірных жыхароў, яшчэ двое атрымалі раненні. * [[29 кастрычніка]] — у выніку выбуху на ўсходзе Афганістана ў правінцыі Нангархар загінулі 15 мясцовых жыхароў і яшчэ 25 чалавек атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. Выбух ажыццявіў тэрарыст-смяротнік. * [[22 лістапада]] — на поўдни ад Кабула адбыўся тэракт. Бомба была падарваная непадалёк ад групы французскіх вайскоўцаў, якія ажыццяўлялі патруляванне мясцовасці. У выніку выбуху адзін чалавек загінуў, другі атрымаў раненні. '''[[2009]]''': [[Файл:ANA humvee in 2009 cropped.jpg|left|190px|thumb|«Хамві» афганскай нацыянальнай арміі.]] * [[7 студзеня]] — афганскія талібы забілі траіх пакістанскіх паліцэйскіх, яшчэ адзін паліцэйскі быў паранены. * [[9 сакавіка]] — талібы знішчылі 9 амерыканскіх і 2 брытанскіх танка, забілі 29 салдат Вялікабрытаніі і 28 салдат ЗША. * [[2 мая]] — талібы забілі пецярых салдат у Афганістане. * [[7 мая]] — дванаццаць мірных жыхароў загінулі, яшчэ 28 атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці ў выніку тэракту, праведзенага смяротнікам ў раёне Герышк паўднёвай афганскай правінцыі Гільменд. * [[2 ліпеня]]—[[20 жніўня]] — паспяховая сумесная аперацыя пад назвай «Удар мячом» сіл ЗША, Вялікабрытаніі, Пакістана і Афганістана ў правінцыі Гільменд. * [[9 ліпеня]] — замінаваны грузавік узляцеў на паветра каля школы. У гэты час міма праязджаў паліцэйскі патруль. Па папярэдніх даных, у ліку загінулых 21 школьнік і чацвёра вартавых парадку. Разбураныя тры крамы і выбітыя вокны ў бліжэйшых будынках. * [[27 жніўня]] — памёр, паранены ў выніку ракетнага ўдару, заснавальнік і лідар «Ісламскага руху Узбекістана», Тахір Абдулхалілавіч Юлдашаў. * [[2 верасня]] — талібы забілі буйнога афганскага чыноўніка. * [[17 верасня]] — начынены выбухоўкай аўтамабіль, за рулём якога знаходзіўся тэрарыст-смяротнік, пратараніў дзве машыны кантынгенту НАТА. У выніку магутнага выбуху і пажару, згарэлі яшчэ 6 аўтамабіляў. Ахвярамі тэракту сталі 16 чалавек, раненні рознай ступені цяжкасці атрымалі 55. * [[3 кастрычніка]] — [[бой за Камдэш]], дзе каля трохсот талібаў атакавалі два блокпаста сіл кааліцыі. Пасля 12-гадзіннага бою напад быў адбіты. * [[4 кастрычніка]] — у Афганістане талібы забілі восем амерыканцаў. * [[8 кастрычніка]] — у выніку тэракту ў Кабуле загінулі 17 і паранены 83 чалавекі. * [[11 кастрычніка]] — талібы забілі афганскага высокапастаўленага чыноўніка. * [[28 кастрычніка]] — 6 чалавек загінулі і 9 параненыя ў выніку тэракту ў Кабуле. * [[31 снежня]] — у Афганістане талібы забілі 12 замежных ваенных і журналістку. '''[[2010]]''': * [[14 студзеня]] — тэрарыст-смяротнік прывёў у дзеянне выбуховае прыстасаванне на ажыўленым рынку ў афганскай правінцыі Урузган. У выніку загінулі па меншай меры 16 чалавек, яшчэ 13 атрымалі раненні. * [[17 студзеня]] — у афганскай правінцыі Герат на захадзе краіны баевікі-талібы забілі кіраўніка адміністрацыі аддаленага раёна Чэшт Шарыф. * [[12 лютага]] — паспяховая [[Moshtarak (аперацыя)|аперацыя «Moshtarak»]] сіл кааліцыі супраць талібаў у правінцыі Гільменд. * [[28 лютага]] — у выніку тэракту на поўдні Афганістана ў правінцыі Гільменд загінула сям’я з 11 чалавек. * [[13 сакавіка]] — у горадзе Тырын-Кот (правінцыя Урузган, Афганістан) на аўтатрасе быў здзейснены тэракт. У выніку выбуху фугаса, закладзенай каля дарогі, загінулі пасажыры, што ехалі па трасе на мікрааўтобусе. * [[21 сакавіка]] — па меншай меры дзевяць чалавек атрымалі раненні і дзесяць загінулі ў выніку выбуху на поўдні Афганістана. * [[31 мая]] — тэрарыст-смяротнік на замініраваным аўтамабілі атакаваў будынак ваеннага каардынацыйнага цэнтра афганскай арміі ў раёне Караме Сарай усходняй правінцыі Хост. Загінулі як мінімум 19 вайскоўцаў, яшчэ 23 параненыя. * [[10 чэрвеня]] — у выніку тэракту, здзейсненага ў Афганістане, не менш за 39 чалавек загінулі, больш за 70 атрымалі раненні. * [[10 чэрвеня|10]]—[[14 чэрвеня]] — [[наступленне ў Шах Валі Кот]], якое скончыўся рашучай перамогай сіл кааліцыі * [[7 ліпеня]] — экстрэмісты радыкальнага руху «Талібан» атакавалі пазіцыі афганскай арміі ў правінцыі Кунар, у выніку чаго тры грамадзяніна загінулі і 16 атрымалі раненні. * [[2 жніўня]] — [[Нідэрланды|Галандыя]] пачала вывад сваіх войскаў з Афганістана<ref>[http://www.ferghana.ru/news.php?id=15295 НАТО начала вывод войск из Афганистана. Первыми ушли голландцы.]</ref>. * [[6 жніўня]] — у афганскай правінцыі Бадахшан талібы забілі дзесяцёх бяззбройных супрацоўнікаў міжнароднай дабрачыннай хрысціянскай арганізацыі International Assistance Mission, якія аказвалі медыцынскую дапамогу афганцам. Сярод загінулых былі шэсць амерыканцаў, адна брытанка, адна немка і два афганца. * [[26 жніўня]] — выбух прагрымеў на базары раёна Даштэ Арчы паўночнай афганскай правінцыі Кундуз. У выніку падрыву самаробнага выбуховага прыстасавання загінулі два афганскіх паліцэйскіх. 14 мірных жыхароў, якія апынуліся ў эпіцэнтры, атрымалі раненні. * [[9 кастрычніка]] — у даліне Гулістан талібы забілі чацвярых італьянцаў. === 2011—2014 === '''[[2011]]''': * [[10 студзеня]] — баевікі Ісламскага Эмірата заявілі, што падчас 2-гадзіннага бою ў ноч на [[9 студзеня]] ўзялі пад кантроль горад Зары ў правінцыі Балх. Было заяўлена, што страт у іх няма і захоплены трафеі: 12 [[Аўтамат Калашнікава|аўтаматаў Калашнікава]], іншая зброя, боепрыпасы, 1 джып. Баевікі паведамілі, што на яны ўзялі пад кантроль увесь раён, бо праціўнік не меў больш ніякімі сіламі ў гэтым раёне і што Зары ўжо сёмы з 15 гарадоў правінцыі Балх, які яны ўзялі пад кантроль. * [[2 мая]] — у Пакістане знішчаны заснавальнік і лідар [[Аль-Каіда|«Аль-Каіды»]] [[Усама бін Ладэн]]. * [[6 ліпеня]] — у раёне авіябазы Баграм у правінцыі Парван разбіўся азербайджанскі транспартны самалёт Іл-76ТД. * [[21 чэрвеня]] — у Афганістане талібы забілі грузінскага салдата. * [[12 ліпеня]] — брат прэзідэнта Афганістана Ахмад Карзай быў забіты сваім знаёмым Сардарам Махамадам. Талібы заявілі, што забойства здзейснена іх баевіком. * [[28 ліпеня]] — талібы захапілілі раён Хас Урузган. * [[1 жніўня]] — у раёне Хайрпур на паўночным захадзе Пакістана баевікі атакавалі аўтакалону забеспячэння НАТА, былі паранены 4 чалавекі (вадзіцелі і ахоўнікі) і знішчаны 10 бензавозаў. * [[6 жніўня]] — [[Катастрофа CH-47 у правінцыі Вардак]]. * [[23 лістапада]] — на ўсходзе Афганістана абыўся магутны выбух. У выніку загінулі 2 чалавекі, пацярпелі каля 40. * [[30 лістапада]] — у Афганістане выбухнуў пасажырскі аўтобус. Загінулі больш за 10 чалавек. 12 атрымалі раненні. * [[6 снежня]] — па меншай меры 54 чалавек, у тым ліку жанчын і дзяцей, загінулі ў выніку атакі экстрэміста-смяротніка на шыіцкі храм у цэнтры сталіцы Афганістана Кабула, яшчэ 150 атрымалі раненні. '''[[2012]]''': [[Выява:Defense.gov News Photo 120229-A-8536E-817 - U.S. Army soldiers prepare to conduct security checks near the Pakistan border at Combat Outpost Dand Patan in Afghanistan s Paktya province on.jpg|190px|thumb|Салдаты ЗША патрулююць мяжу з Пакістанам, люты 2012 года.]] * [[5 лютага]] — невядомыя ўзарвалі аддзяленне паліцыі на поўдні Афганістана. Загінулі сем чалавек, пяць з іх — супрацоўнікі праваахоўных органаў. Раненні атрымалі 19 чалавек. * [[13 лютага]] — па даных урадавай камісіі, у правінцыях Капіса і Кунар на ўсходзе Афганістана ў выніку авіяўдараў НАТА былі забіты па меншай меры 15 мірных жыхароў, у тым ліку 7 дзяцей. * [[7 сакавіка]] — у правінцыі Кандагар на поўдні Афганістана раніцай чатыры чалавекі загінулі і яшчэ дзесяць атрымалі раненні пры выбуху бомбы, умацаванай на матацыкле. * ліпень — у правінцыі правінцыі Фарах на бок баевікоў перайшлі афіцэр і 20 супрацоўнікаў афганскай паліцыі са зброяй, амуніцыяй і тэхнікай. Вядомыя і іншыя выпадкі пераходу на бок баевікоў афганскіх вайскоўцаў і паліцэйскіх. У цэлым, у першым паўгоддзі 2010 года афганскай арміі дэзертыравалі 11 423 чалавека, са студзеня па чэрвень 2011 года — 24 590 салдат і афіцэраў. * [[4 чэрвеня]] — знішчаны высокапастаўлены чыноўнік «Аль-Каіды» — Абу Ях’я аль-Лібі. * [[28 ліпеня]] — пры нападзе на кантрольны пункт у правінцыі Пактыка забіты 30 баевікоў Талібану і паранены 1 служачы памежнай паліцыі. * [[14 жніўня]] — у Афганістане адбылася серыя тэрактаў, якая забрала жыцці 46 чалавек. Пры выбухах былі паранены 90 мясцовых жыхароў. * [[1 кастрычніка]] — у выніку выбуху, учыненага тэрарыстам-смяротнікам загінулі не менш за 14 чалавек, у тым ліку трое вайскоўцаў НАТА. Яшчэ амаль 40 чалавек атрымалі раненні. * [[7 кастрычніка]] — рух «Талібан» абвясціў аб сваёй перамозе ў вайне супраць ЗША і іх саюзнікаў. * [[19 кастрычніка]] — у ваколіцах Мазары-Шарыфа на фугасе падарваўся пасажырскі аўтобус. Загінулі 15 мясцовых жыхароў, паранены каля 20. * [[21 лістапада]] — у дыпламатычным квартале Кабула адбыўся выбух. Тэракт забраў жыцці, як мінімум, 2 чалавек. * [[14 снежня]] — на поўдні краіны ў Кандагары тэрарыст-смяротнік падарваў аўтамабіль ля авіябазы НАТА. Па папярэдніх даных, загінуў амерыканскі вайсковец і два мірных жыхара. '''[[2013]]''': * [[26 студзеня]] — дзесяць супрацоўнікаў афганскай паліцыі загінулі і яшчэ больш за 20 атрымалі раненні ў выніку атакі тэрарыста-смяротніка ў горадзе Кундуз. * [[4 кастрычніка]] — больш за 50 чалавек загінулі і 90 атрымалі раненні ў выніку нападу баевікоў на будынак суда ў афганскім горадзе Фарах. * [[23 красавіка]] — забіты заснавальнік і кіраўнік руху «Талібан» — Мухамад Амар. * [[29 кастрычніка]] — {{нп5|катастрофа Boeing 747 у правінцыі Баграм||ru|катастрофа Boeing 747 в Баграме}}. * [[30 кастрычніка]] — у правінцыі Гільменд на самаробнай выбуховай прыладзе падарваўся аўтамабіль з салдатамі 2-га батальёна Каралеўскага палка Шатландыі. У выніку загінулі тры брытанскіх салдат<ref>[http://www.rbc.ru/fnews.open/20130501104351.shtml В Афганистане, подорвавшись на мине, погибли трое британских солдат. — Новости Единой ленты — РосБизнесКонсалтинг] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305032436/http://www.rbc.ru/fnews.open/20130501104351.shtml |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. * [[16 мая]] — пры выбуху ў сталіцы Афганістана Кабуле загінулі шэсць чалавек, 37 атрымалі раненні. * [[25 чэрвеня]] — на поўдні Афганістана адбыўся магутны тэракт. У выніку выбуху прыдарожнай міны загінулі 10 чалавек. * [[11 ліпеня]] — на поўдні Афганістана адбыўся двайны тэракт. У выніку атакі загінулі 5 чалавек. * [[3 жніўня]] — восем дзяцей загінулі пры выбуху каля індыйскага консульства ў Афганістане. * [[5 верасня]] — чарговая атака баевікоў у сталіцы Афганістана. Загінулі 10 чалавек. У ходзе аперацыі па вызваленні прыхаджан баевікі былі забіты. * [[13 верасня]] — у амерыканскага консульства ў Афганістане прагучаў магутны выбух. Загінулі 3 чалавекі, амаль 20 атрымалі раненні. * [[22 верасня]] — трое амерыканскіх салдат былі застрэлены ў ноч з суботы на нядзелю на тэрыторыі афганскай ваеннай базы ў горадзе Гардэз на ўсходзе Афганістана. * [[17 снежня]] — выбух у афганскай правінцыі Кандагар забраў жыцці дваіх супрацоўнікаў паліцыі, пацярпелі больш за 10 чалавек. '''[[2014]]''': * [[17 студзеня]] — тэракт у Афганістане: загінуў 21 чалавек, у тым ліку супрацоўнікі [[ААН]] і [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]]. * [[15 ліпеня]] — у выніку выбуху начыненай выбухоўкай машыны на людным рынку ва ўсходняй правінцыі Афганістана Пактыка не менш за 30 чалавек загінулі і звыш 40 былі параненыя. * [[23 лістапада]] — жыцця па меншай меры 40 чалавек забраў тэракт у Афганістане. Больш за 60 атрымалі раненні. Тэрарыст-смяротнік прывёў у дзеянне выбуховае прыстасаванне падчас валейбольнага матчу ў правінцыі Пактыка на ўсходзе краіны. * [[28 снежня]] — пасля таго, як ЗША і саюзнікі завяршаюць шэраг спецаперацый у Афганістане, прымаецца рашэнне аб заканчэнні місіі ISAF. === 2015—2019 === '''[[2015]]''': * 5 студзеня — выбух аўтамабіля ў цэнтры Кабула. Загінуў 1 чалавек, 5 атрымалі раненні. Адказнасць за атаку на сябе ўзялі баевікі групоўкі «Талібан»<ref name=autogenerated1>{{cite web | url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/afghan-official-offers-details-years-eve-deaths-27999599 | title=Теракт в Кабуле — дело рук талибов | date=5 January 2015 | accessdate=5 January 2015}}</ref>. * Сярэдзіна студзеня — групоўка ІДІЛ абвясціла аб пачатку сваёй дзейнасці ў Афганістане, аднак паводле даных УС Афганістана, групоўка нікчэмна малая. * 18 сакавіка — УС Афганістана заявілі аб ліквідацыі прадстаўніка ІДІЛ у Афганістане. * 19 сакавіка — ЗША заявілі аб працягу свайго знаходжання на тэрыторыі Афганістана да снежня 2015 года для барацьбы з талібамі і ІД<ref name="Afghan Army kills 29 militants">{{Cite web|url = http://www.tolonews.com/en/afghanistan/18751-29-insurgents-killed-in-military-operations|title = 29 Insurgents Killed In Military Operations|date = 25 March 2015|accessdate = 28 March 2015|publisher = Tolonews|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150328014303/http://www.tolonews.com/en/afghanistan/18751-29-insurgents-killed-in-military-operations|archivedate = 2015-03-28}}</ref>. * 5 мая — у правінцыі Фарах, на захадзе Афганістана, урадавыя сілы адбілі буйнамаштабную атаку талібаў. Пры гэтым былі забіты 14 баевікоў «Талібана». Напярэдадні сотні талібаў зрабілі масіраваную атаку ў правінцыі Фарах, аднак былі вымушаны адступіць. Урадавыя сілы страцілі 3 чалавекі забітымі, 6 параненымі<ref>{{Cite news|title = Правительственные войска Афганистана отразили атаку «Талибана»|author = |url = http://russian.news.cn/world/2015-05/06/c_134213029.htm|work = |date = }}</ref>. * 25 мая — сотні баевікоў «Талібана» атакавалі ваенную базу Афганскай нацыянальнай арміі ў павеце Навзад паўдневай правінцыі Гільменд і некалькі паліцэйскіх КПП. У выніку разлютаваных баёў, толькі паводле афіцыйных даных, сілавікі страцілі 26 чалавек забітымі (19 паліцэйскіх і 7 ваенных). У выніку талібы захапілі на захопленых кантрольных пунктах зброю і боепрыпасы і перакрылі дарогі, што вядуць у павет Навзад. Сілавікі, якія апынуліся ў блакадзе, адправілі запыт аб падмацаванні. 26-27 мая ў паветах Навзад, Нахрэн-і Сарадж і Сангін пачаліся аперацыі па зачыстцы тэрыторыі ад экстрэмістаў<ref name="warsonline:0">{{Cite web|url = http://warsonline.info/afganistan/talibi-atakovali-uezd-v-iuzhnoy-afganskoy-provintsii-gilmend.html|title = Талибы атаковали уезд в южной афганской провинции Гильменд|author = |work = |date = 28 May 2015|publisher = }}</ref>. * 27 мая — прасоўванне пазначылася толькі ў павеце Сангін, дзе было знішчана каля 30 баевікоў, захоплены лагер падрыхтоўкі, вялікая колькасць зброі і боепрыпасаў. Аб сітуацыі ў павеце Навзад афіцыйныя крыніцы не паведамлялі. Талібы сцвярджалі, што там вяліся баі і ўрадавыя сілы панеслі значныя страты. Перамяшчэнні буйных бандгруп адзначаны ў суседняй афганскай правінцыі Кандагар. У павеце Шарабак былі заўважаны дзясяткі баевікоў «Талібана». * 26-27 мая — тут прайшла вайсковая аперацыя з прыцягненнем авіяцыі. У выніку серыі авіяўдараў і наземных баявых дзеянняў былі знішчаны не менш за 35 баевікоў. * 2 чэрвеня — у ходзе баявых дзеянняў баевікі ІД страцілі 13 чалавек забітымі і 12 цяжка параненымі. Частка радыкальных ісламістаў здалася талібам, больш за 30 «пакаяліся» і вярнуліся ў шэрагі «Талібана». Значная частка прыхільнікаў «Ісламскай дзяржавы» ў Афганістане з’яўляліся былымі талібамі, што спрошчавала кантакт паміж імі<ref>{{Cite web|url = http://warsonline.info/afganistan/talibi-zayavili-o-pobede-nad-ig-v-provintsii-farach.html|title = Талибы заявили о победе над «Исламским Государством» в провинции Фарах|author = |work = |date = 2 June 2015|publisher = }}</ref>. * 4 чэрвеня — не менш за пяць чалавек загінулі на ўскраіне горада Лашкаргах. Адказнасць за тэракт узяла на сябе групоўка «Талібан»<ref>{{Cite web|url = http://warsonline.info/afganistan/5-chelovek-pogibli-v-rezultate-ataki-terrorista-politseyskogo-kpp-na-iuge-afganistana.html|title = 5 человек погибли в результате атаки террориста полицейского КПП на юге Афганистана|author = |work = |date = 05 June 2015|publisher = }}</ref>. * 6 чэрвеня — паводле іх даных, баевікам групоўкі ІД удалося цалкам захапіць раён Ямган у паўночнай правінцыі Бадахшан. «Усе варожыя аб’екты былі ўзятыя пад кантроль, знішчаны два танкі і больш за 30 марыянетак», — гаворыцца ў заяве «Талібана». Усе падраздзяленні афганскіх сілавікоў (як войска, так і паліцыя) пакінулі раён Ямган. * 7 чэрвеня — «Талібан» захапіў большую частку павета Гізаб у паўднёвай афганскай правінцыі Урузган. Прадстаўнікі афганскай паліцыі паведамілі, што ў баявых дзеяннях загінулі чацвёра ваенных і 12 баевікоў. Усе афіцыйныя крыніцы заяўляюць аб захопе талібамі 12 паліцэйскіх кантрольна-прапускных пунктаў, але гаворка ідзе пра захоп значнай часткі павета. Намеснік начальніка паліцыі правінцыі Урузган сказаў журналістам, што «сілы бяспекі адступілі ў некаторых раёнах павета Гізаб». Вечарам паступіла інфармацыя, што баевікі ўжо набліжаюцца да адміністрацыйнага цэнтра. * 27 жніўня — рух «Талібан» праз 7,5 гадоў вярнуў сабе кантроль над стратэгічна важным горадам Муса-Кала ў правінцыі Гільменд. У выніку гэтага дзеяння цэнтральная і паўночная часткі правінцыі перайшла пад кантроль баевікоў, а яе сталіца Лашкаргах апынулася адрэзанай ад [[Кабул]]а<ref>[http://news.sky.com/story/1542454/taliban-seizes-key-helmand-district-musa-qala Taliban Seizes Key Helmand District Musa Qala] // Sky News</ref>. * 28 верасня — на досвітку пачалося наступленне талібаў на Кундуз. У гэты час большасць армейскіх і паліцэйскіх падраздзяленняў знаходзіліся за горадам, губернатар правінцыі — у [[Таджыкістан]]е, а ўсё кіраўніцтва сілавікоў — у Кабуле. Баевікі ўзялі пад кантроль ключавыя пункты на падыходах да [[Кундуз]]а, пасля чаго пачалі планамерна зачышчаць горад. Яны захапілі будынкі правінцыйнага савета, Вышэйшага савета міру і бальніцу на 200 ложкаў. Паводле апошніх звестак, у ходзе атакі загінулі 14 афганскіх паліцэйскіх і сем грамадзянскіх асоб, 47 чалавек параненыя. Сілавікі паведамілі, што ім удалося знішчыць 13 талібаў і параніць 21. У рэгіён былі спешна перакінутыя вайсковыя падраздзяленні, але прабіцца ў горад ім не ўдалося. Урадавыя сілы не вырашалі ўжыць авіяцыю, каб пазбегнуць гібелі мірных жыхароў, якіх баевікі не выпускалі з горада<ref>[http://lenta.ru/news/2015/09/28/kunduz/ Талибы атаковали город Кундуз на севере Афганистана] // Лента.ру</ref>. * 29 верасня — найбуйнейшы поспех руху «Талібан» за апошнія 14 гадоў: цалкам захоплены Кундуз і над цэнтральнай часткай горада лунае сцяг «Талібану». У ходзе штурму была захоплена бранятэхніка афганскай арміі<ref name="BBC Ru 29.09.2015">{{cite news|url=http://www.bbc.com/russian/rolling_news/2015/09/150928_rn_kunduz_captured|title=Талибы полностью захватили Кундуз|agency=BBC Русская служба|date=29.09.2015|accessdate=29.09.2015}}</ref>. Тым часам Афганская армія пачала аперацыю па вызваленні Кундуза пры падтрымцы ВПС ЗША<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-34387914|title=Afghan forces fight to retake Kunduz from Taliban|agency=BBC|date=29.09.2015|accessdate=29.09.2015}}</ref>. * 30 верасня — працяг зацятых баёў за Кундуз. * 3 кастрычніка — самалётам ВПС ЗША<ref>[http://ru.euronews.com/2015/10/03/afghan-government-claims-terrorists-were-hiding-in-hospital-hit-by-air-strike/ Командование сил НАТО в Афганистане и минобороны США признали, что удар был нанесён самолётом ВВС США]</ref> здзейснены [[Авіяўдар па бальніцы ў Кундузе|авіяўдар]] па бальніцы міжнароднай арганізацыі «[[Урачы без межаў]]» у горадзе Кундузе. Загінула 22 чалавекі, у тым ліку медыцынскі персанал і дзеці. 37 чалавек паранена<ref name=autogenerated2>[http://www.interfax.ru/world/471028 Число жертв авианалета на больницу «Врачей без границ» в Кундузе достигло 16] // Интерфакс</ref><ref>[http://www.interfax.ru/world/471937 Обама извинился перед «Врачами без границ» за бомбардировку больницы в Афганистане] // Интерфакс</ref>. * 5 лістапада — амаль 30 баевікоў ІД знішчаныя ў выніку ваеннай аперацыі ў правінцыі Нангархар на ўсходзе Афганістана<ref>[https://news.mail.ru/incident/24111478/ Новости от 5 ноября 2015] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160224042026/https://news.mail.ru/incident/24111478/ |date=24 лютага 2016 }} // Новости Mail.ru</ref>. * 10 лістапада — загінуў, у выніку атакі тэрарыста-смяротніка, камандзір «Талібану» Мула Пір Агха. * 24 лістапада — падбіты [[Малдавія|малдаўскі]] [[верталёт]], які здзейсніў вымушаную пасадку; загінулі 3 чалавекі, у палоне талібаў апынуліся 18 чалавек<ref>[https://news.mail.ru/incident/23913939/ При атаке смертника ИГ погиб командир Талибана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160130060541/https://news.mail.ru/incident/23913939/ |date=30 студзеня 2016 }} // Новости Mail.ru</ref>. * 28 лістапада — два чалавекі загінулі і чатыры пацярпелі ў выніку выбуху ў Кабуле<ref>[https://news.mail.ru/incident/23862789/ Новости из Кабула от 28 ноября 2015] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160423152329/https://news.mail.ru/incident/23862789/ |date=23 красавіка 2016 }} // Новости Mail.ru</ref>. * 2 снежня — у пакістанскім горадзе Квета памёр ад ранення лідар талібаў Мула Мансур<ref>[https://news.mail.ru/video/337076/ Война в Афганистане] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170927105718/https://news.mail.ru/video/337076/ |date=27 верасня 2017 }} // Новости Mail.ru</ref>. * 3 снежня — афганскі спецназ, пры падтрымцы войск ЗША, вызваліў 60 чалавек, якія ўтрымліваліся ў наладжанай рухам «Талібан» турме ў паўднёвай правінцыі Гільменд<ref>[https://news.mail.ru/incident/24183710/ В Афганистане силы безопасности освободили 60 пленников Талибана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160130092629/https://news.mail.ru/incident/24183710/ |date=30 студзеня 2016 }} // Новости Mail.ru</ref>. * 9 снежня — напад талібаў на аэрапорт [[Кандагар]]а. Загінула 14 чалавек<ref>[https://news.mail.ru/incident/24220855/ При нападении талибов на аэропорт Кандагара погибли 14 человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160128085657/https://news.mail.ru/incident/24220855/ |date=28 студзеня 2016 }} // Новости Mail.ru</ref>. * 15 снежня — прадстаўнікі сілаў бяспекі Афганістана ліквідавалі 40 талібаў<ref>[https://news.mail.ru/incident/20471932/ Представители сил безопасности Афганистана ликвидировали 40 талибов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160129021910/https://news.mail.ru/incident/20471932/ |date=29 студзеня 2016 }} // Новости Mail.ru</ref>. * 16 снежня — разлютаваныя сутыкненні паміж баевікамі руху «Талібан» і баевікамі тэрарыстычнай групоўкі «[[Ісламская дзяржава]]» ў населеных пунктах усходняй правінцыі Нангархар. У выніку баёў было забіта 15 экстрэмістаў, і яшчэ 36 атрымалі раненні. З ліку баевікоў ІД забіта чатыры чалавекі<ref>[https://news.mail.ru/incident/24298216/ Афганистан: 16 декабря 2015] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160128131701/https://news.mail.ru/incident/24298216/ |date=28 студзеня 2016 }} // Новости Mail.ru</ref>. * 21 снежня — у выніку падрыву тэрарыста-смяротніка ў Кабуле былі забітыя шэсць вайскоўцаў НАТА<ref>[https://news.mail.ru/incident/24345604/ 21 декабря: хронология войны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160128174803/https://news.mail.ru/incident/24345604/ |date=28 студзеня 2016 }} // Новости Mail.ru</ref>. * 28 снежня — у Кабуле зноў прагрымеў выбух (адзін загінулы, чацвёра параненых)<ref>[https://news.mail.ru/incident/24403145/ Новости из Кабула] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160130005535/https://news.mail.ru/incident/24403145/ |date=30 студзеня 2016 }} // Новости Mail.ru</ref>. '''[[2016]]''': * 1 студзеня — выбухнула машына побач з французскім рэстаранам ў Кабуле. Адказнасць за напад узяў на сябе рух «Талібан». Выбух прагрымеў таксама і ў раёне пасольстваў і каля ўрадавых будынкаў<ref name=autogenerated4>[https://news.mail.ru/incident/24461493/ В дипломатическом квартале Кабула прогремел взрыв] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160130084114/https://news.mail.ru/incident/24461493/ |date=30 студзеня 2016 }} // Новости Mail.ru</ref>. * 3 студзеня — тэрарысты напалі на консульства [[Індыя|Індыі]] ў горадзе Мазары-Шарыф на поўначы краіны<ref name=autogenerated4 />. * 5 студзеня — у Кабуле ўзарвалася магнітная бомба, прымацаваная да аўтамабіля<ref>[https://news.mail.ru/incident/24461493/ Новости из Кабула 5 января] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160130084114/https://news.mail.ru/incident/24461493/ |date=30 студзеня 2016 }}</ref>. * 20 студзеня — выбух блізу пасольства [[Расія|Расіі]] ў Кабуле. Не меней трох чалавек загінула<ref>[http://www.interfax.ru/world/490620 Не менее трёх человек погибло при взрыве близ посольства РФ в Кабуле]</ref>. * 1 лютага — тэракт ля будынка парламента ў Кабуле; 20 загінулых і 20 параненых<ref>[https://news.mail.ru/incident/24706347/ Новости из Кабула 1 февраля 2016] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160214100041/https://news.mail.ru/incident/24706347/ |date=14 лютага 2016 }}</ref>. * 27 лютага — у аэрапорце Джэлалабад адбыўся выбух. Загінулі па меншай меры 6 чалавек, яшчэ сем атрымалі раненні<ref>[http://rus.delfi.lv/news/daily/abroad/smertnik-sovershil-terakt-v-afganskom-aeroportu.d?id=42162656 Взрыв в Джелалабаде] // rus.delfi.lv</ref>. * 7 сакавіка — на ўсходзе Афганістана ліквідавана 15 баевікоў ІД<ref>[http://www.interfax.ru/russia/497530 На востоке Афганистана ликвидировано 15 боевиков ИГ] // Интерфакс</ref>. * 14 сакавіка — у Нангархары 12 баевікоў ІДІЛ загінулі ад падрыву на ўласнай выбухоўцы, яшчэ па меншай меры 21 атрымалі раненні<ref>[http://lifenews.ru/news/190054 В Афганистане группа боевиков ИГИЛ подорвалась на своей взрывчатке] // lifenews.ru</ref>. * 11 красавіка — «Талібан» абвясціў аб пачатку вясновага наступлення на пазіцыі афганскіх урадавых войскаў<ref>[https://news.mail.ru/politics/25445209/ В Афганистане начинается сезон войны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160420231913/https://news.mail.ru/politics/25445209/ |date=20 красавіка 2016 }} // Коммерсантъ</ref>. У Джалалабадзе адбыўся тэракт; загінулі як мінімум 12 чалавек, яшчэ 27 чалавек атрымалі раненні<ref>[http://www.mk.ru/incident/2016/04/11/pri-terakte-na-vostoke-afganistana-pogibli-12-chelovek.html События 11 апреля в Афганистане] // МК</ref>. * 21 мая — амерыканскі беспілотнік нанёс удар па машыне, у якой знаходзіўся лідар руху «Талібан» Мула Ахтар Мансур<ref>[http://izvestia.ru/news/614808/ Командир «Талибана» подтвердил гибель лидера движения]</ref>. * 30 чэрвеня — тэракт у Кабуле. Загінулі 40 выпускнікоў паліцэйскай акадэміі<ref>[http://www.bbc.com/russian/news-36671082 30 июня: теракт в Кабуле]</ref>. * 23 ліпеня — тэракт у Кабуле. Загінулі, па меншай меры, 80 чалавек, звыш за 230 атрымалі раненні<ref>[https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-protests-idUSKCN1030GB В Кабуле 23 июля произошёл теракт]</ref>. * 13 жніўня — за суткі ў ходзе аперацый афганскіх сіл бяспекі на тэрыторыі Афганістана былі забітыя 92 баевіка<ref>[http://afghanistan.ru/doc/100922.html За последние сутки в Афганистане были убиты 92 боевика]</ref>. * 14 жніўня — у паўночнай правінцыі Афганістана Кундуз адбыліся сутыкненні афганскай арміі з баевікамі руху «Талібан». У выніку знішчаны 21 талібы, звестак аб параненых не паступала<ref>{{Cite web |url=http://www.inform.kz/rus/article/2936938 |title=21 боевик Талибана уничтожен на севере Афганистана |access-date=7 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160825233217/http://www.inform.kz/rus/article/2936938 |archivedate=25 жніўня 2016 |url-status=dead }}</ref>. * 16 жніўня — армія Афганістана спыніла масіраванае наступленне радыкальнай групоўкі «Талібан» на захадзе краіны, у ходзе аперацыі забітыя 53 баевіка<ref>[https://ria.ru/world/20160816/1474457937.html Армия Афганистана отразила наступление «Талибана», ликвидировав 53 боевика | РИА Новости]</ref>. * 18 жніўня — на тэрыторыі заходняй афганскай правінцыі Гор прагрымеў выбух, у выніку якога загінулі і пацярпелі 8 служачых Афганскай нацыянальнай арміі<ref>[http://afghanistan.ru/doc/101149.html При взрыве в провинции Гор погибли и пострадали 8 афганских военных]</ref>. * 8 верасня — талібы зайшлі ў сталіцу правінцыі Урузган горад Тарынкот на поўдні Афганістана<ref>[http://kommersant.ru/doc/3083970 Ъ-Газета — Афганская война идет в города]</ref>. * 19 верасня — на поўдні Афганістана ў выніку авіяўдару ВПС ЗША загінулі восем паліцыянтаў<ref>[https://sputniknews.com/asia/20160919/1045459074/us-airstrikes-policemen-afghanistan.html US Airstrikes Kill Eight Police Officers in Southern Afghanistan]</ref>. * 24 верасня — [[Пентагон]] заявіў, што талібы кантралююць 10% тэрыторыі Афганістана<ref>[http://afghanistan.ru/doc/102562.html Афганистан. Ру | Джон Николсон: В Афганистане находятся около 1300 боевиков ИГ]</ref>. * 10 кастрычніка — баевікі руху «Талібан» захапілі раён Болан і прасоўваюцца да цэнтра горада Лашкаргах, які з’яўляецца сталіцай паўднёвай правінцыі Гільменд<ref>[http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1476137160 Талибы ворвались в Лашкаргах | ЦентрАзия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171015044144/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1476137160 |date=15 кастрычніка 2017 }}</ref>. * 11 кастрычніка — як мінімум 14 чалавек загінулі і 26 пацярпелі падчас выбуху ля сцен шыіцкай пахавальні Сахі ў Кабуле падчас ушанавання святога для шыітаў дня Ашура, які лічыцца днём памінання пакутнікаў<ref>[http://www.bbc.com/russian/news-37625698 Взрыв у шиитской мечети в Кабуле: 14 погибших — BBC Русская служба]</ref>. * 26 кастрычніка — баевікі радыкальнай групоўкі «Талібан» выкралі і пазней забілі не менш за 33 мірных жыхара ў правінцыі Гор у цэнтральнай частцы Афганістана<ref>[http://avtoinsider.com/v-afganistane-talibi-pohitili-i-ubili-ne-menee-30-mirnih/ В Афганистане талибы похитили и убили не менее 30 мирных граждан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161029175431/http://avtoinsider.com/v-afganistane-talibi-pohitili-i-ubili-ne-menee-30-mirnih/ |date=29 кастрычніка 2016 }}</ref>. * 12 лістапада — чатыры чалавекі загінулі і 15 атрымалі раненні ў выніку магутнага выбуху ля ваеннай базы ЗША і НАТА Баграм у Афганістане. '''[[2017]]''': * 10 студзеня — двайны тэракт у Кабуле. Загінулі 49 чалавек<ref>{{Cite news|title=В Кабуле произошел двойной теракт, унесший жизни по меньшей мере 30 человек |url=https://ru.tsn.ua/svit/v-kabule-proizoshel-dvoynoy-terakt-unesshiy-zhizni-po-menshey-mere-30-chelovek-782054.html|work=ТСН.ua|accessdate=2017-10-26|language=ru}}</ref>. * 7 лютага — як мінімум 19 чалавек загінулі і больш за 40 атрымалі раненні ў выніку выбуху, учыненага смяротнікам, на тэрыторыі Вярхоўнага суда Афганістана ў Кабуле<ref>{{Cite web|url=http://ru.euronews.com/2017/02/07/suicide-bomb-kills-20-outside-afghan-supreme-court-in-kabul|title=Афганистан: теракт на территории Верховного суда |subtitle=Как минимум 19 человек погибли и более 40 получили ранения в результате взрыва, устроенного смертником |date=2017-02-07 |publisher=Euronews |accessdate=2017-10-26 }}</ref>. * 11 лютага — чарговы тэракт у Афганістане: сем чалавек загінулі, яшчэ 20 паранены<ref>{{Cite news|title=Теракт в Афганистане: семь человек погибли, еще 20 ранены|url=https://kp.ua/incidents/566731-terakt-v-afhanystane-sem-chelovek-pohybly-esche-20-raneny|accessdate=2017-10-26|language=ru-RU}}</ref>. * 8 сакавіка — тэрарысты захапілі ў закладнікі медперсанал і хворых у Кабуле<ref>{{cite web|url=http://nvdaily.ru/info/96197.html|title=Число жертв нападения в Кабуле возросло до 49|author=|website=http://nvdaily.ru/info/96197.html|date=|publisher=nvdaily.ru|lang=ru|accessdate=2017-03-13}}</ref>. Загінулі 49 чалавек. Адзін з баевікоў падарваў сябе каля лячэбнай установы. Іншыя ўварваліся ў будынак. * 19 сакавіка — каля 10 талібаў загінулі ў выніку авіяўдару ў Афганістане. У выніку амерыканскіх авіяўдараў у афганскай правінцыі [[Пактыка]] быў забіты адзін з верхаводаў «[[Аль-Каіда|Аль-Каіды]]» Кары Ясін<ref name="BBC Русская служба">{{Cite news|title=Пентагон: один из лидеров "Аль-Каиды" убит в Афганистане|url=http://www.bbc.com/russian/news-39396392|work=BBC Русская служба|date=2017-03-26|accessdate=2017-10-26|language=en-GB}}</ref>. * 21 сакавіка — 3 чалавекі загінулі, яшчэ восем атрымалі раненні ў выніку выбуху замініраванага аўтамабіля ў паўднёвай афганскай правінцыі [[Гільменд]]<ref>{{Cite web|url=http://russian.news.cn/2017-03/21/c_136145982.htm|title=Три человека погибли, восемь ранены в результате теракта на юге Афганистана_Russian.news.cn|publisher=russian.news.cn|accessdate=2017-10-26}}</ref>. * 26 сакавіка — па меншай меры 27 тэрарыстаў ІДІЛ знішчаны ў выніку авіяўдару афганскіх ВПС у правінцыі Нангархар на ўсходзе Афганістана<ref name="BBC Русская служба"/>. * 9 красавіка — тэракт на поўначы Афганістана, 9 загінулых. * 21 красавіка — у Афганістане 90 ваенных загінулі пры нападзе талібаў<ref>{{Cite web|url=http://uapress.info/ru/news/show/164555|title=В Афганистане произошел самый смертоносный теракт в истории страны (ВИДЕО)|author=uapress.info|publisher=uapress.info|lang=ru|accessdate=2017-05-13}}</ref>. * 3 мая — у сталіцы Афганістана Кабуле ў выніку нападу смяротніка на ваенную калону НАТА загінулі не менш за восем мірных жыхароў, яшчэ 25 былі паранены<ref>{{Cite news|title=Смертник атаковал военную колонну НАТО в Кабуле|url=http://www.bbc.com/russian/news-39789962|work=BBC Русская служба|date=2017-05-03|accessdate=2017-05-08|language=en-GB}}</ref>. * 7 мая — у Афганістане падчас аперацыі афганскіх і амерыканскіх ваенных забіты лідар мясцовай ячэйкі тэрарыстычнай групоўкі «Ісламская дзяржава» Абдул Хасіб<ref>{{Cite news|title=В США заявили об уничтожении одного из главарей ИГИЛ в Афганистане|url=http://gordonua.com/news/worldnews/v-ssha-zayavili-ob-unichtozhenii-odnogo-iz-glavarey-igil-v-afganistane-187077.html|accessdate=2017-05-13}}</ref>. * 9 мая — тэракт у цэнтры Афганістана забраў жыцці дзевяці чалавек. * 14 мая — дзесяць баевікоў руху «Талібан» падарваліся на самаробнай выбуховай прыладзе на поўдні Афганістана. * 17 мая — у Афганістане баевікі захапілі тэлекампанію. * 20 мая — падчас нападу на банк у Афганістане загінулі двое паліцэйскіх. * 25 мая — па меншай меры 13 ваеннаслужачых Афганістана загінулі ў выніку сутыкненняў з баевікамі руху «Талібан». * 27 мая — тэракт у Афганістане: 18 загінулых<ref>{{Cite web|url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=2892634&cid=8|title=Теракт в Афганистане: 18 погибших, включая детей|publisher=vesti.ru|accessdate=2017-05-29}}</ref>. * 31 мая — тэракт у Кабуле: 150 загінулых, 460 параненых<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4296931 Боевики ИГ взяли ответственность за теракт в центре Кабула] ТАСС, 31 мая 2017</ref>. * 3 чэрвеня — пры выбухах у Кабуле загінулі 20 чалавек. * 6 чэрвеня — каля мячэці ў афганскім горадзе Герат прагрымеў выбух. У выніку выбуху загінулі сем чалавек, яшчэ 12 атрымалі раненні<ref>{{Cite news|title=При теракте на похоронах в Афганистане погибли семь человек|url=http://iz.ru/603116/2017-06-06/pri-terakte-na-pokhoronakh-v-afganistane-pogibli-sem-chelovek|work=Известия|accessdate=2017-06-11|language=ru}}</ref>. * 11 чэрвеня — Пентагон пацвердзіў гібель трох ваеннаслужачых ЗША ў выніку нападу ў Афганістане<ref>{{Cite news|title=Пентагон подтвердил гибель трех военнослужащих США в результате нападения в Афганистане|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4329213|work=ТАСС|accessdate=2017-06-11|language=ru}}</ref>. * 15 чэрвеня — каля мячэці Кабула адбыўся выбух. У выніку шэсць чалавек загінулі, яшчэ 10 атрымалі раненні<ref>{{Cite news|title=СМИ: в одной из мечетей Кабула прогремел взрыв, шесть человек погибли|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4340923|work=ТАСС|accessdate=2017-06-18|language=ru}}</ref>. * 18 чэрвеня — тэракт у Афганістане: загінулі 5 паліцэйскіх, 18 чалавек паранены. * 22 чэрвеня — на поўдні Афганістана прагрымеў выбух. 34 загінулых, 60 параненых. * 25 чэрвеня — талібы забілі 10 паліцэйскіх на захадзе Афганістана. * 30 чэрвеня — у Афганістане талібы атакавалі КПП і забілі шасцярых паліцэйскіх. * 1 ліпеня — тэракт у Афганістане забраў жыцці 9 чалавек. * 24 ліпеня — тэракт у Кабуле: 36 забітых, больш за 40 параненых. * 29 ліпеня — тэракт у Кабуле: загінулі 24 чалавекі, 42 атрымалі раненні. * 1 жніўня — тэракт у Афганістане, 50 загінуўшых. * 23 жніўня — пры тэракце ў Афганістане загінулі пяць чалавек. * 25 жніўня — у выніку нападу на мячэць у сталіцы Афганістана больш за 20 чалавек загінулі, больш за 30 атрымалі раненні. * 27 жніўня — у Афганістане выбухнуў аўтамабіль, 13 чалавек загінулі. * 28 жніўня — тэракт у Кабуле. Загінулі 11 чалавек. * 29 жніўня — у сталіцы Афганістана адбыўся тэракт каля пасольства ЗША. У выніку загінулі як мінімум пяць чалавек, яшчэ трое атрымалі раненні. * 9 верасня — афганскія вайскоўцы ліквідавалі больш за 120 тэрарыстаў за апошнія 24 гадзіны. Паведамляецца, што з іх былі забіты 19 тэрарыстаў ІД. * 13 верасня — у выніку выбуху ў Афганістане загінулі мінімум тры чалавекі. * 30 верасня — тэракт у Афганістане: шасцёра загінулых, дзясяткі параненых. * 13 кастрычніка — амерыканскія ваенныя скінулі на афганскую правінцыю Нангархар [[GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast|няядзерную бомбу]], якую самі назвалі «маці ўсіх бомбаў». Загінула як мінімум 94 баевіка ІД<ref>{{Cite news|title=«Мать всех бомб» считает жертвы|url=https://www.gazeta.ru/army/2017/04/15/10627859.shtml|work=Газета.Ru|accessdate=2017-10-26}}</ref>. * 15 кастрычніка — тэракт на поўдні Афганістана: загінулі 11 мірных жыхароў<ref>{{Cite news|title=Теракт на юге Афганистана убил 11 мирных жителей|url=https://www.ukrinform.ru/rubric-world/2212418-terakt-na-uge-afganistana-ubil-11-mirnyh-zitelej.html|accessdate=2017-10-26|language=ru}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.ukrinform.ru/rubric-world/2212418-terakt-na-uge-afganistana-ubil-11-mirnyh-zitelej.html |accessdate=7 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171027074545/https://www.ukrinform.ru/rubric-world/2212418-terakt-na-uge-afganistana-ubil-11-mirnyh-zitelej.html |archivedate=27 кастрычніка 2017 |url-status=dead }}</ref>. * 14 кастрычніка — талібы расстралялі пяцёх мірных жыхароў у правінцыі Герат<ref>{{Cite news|title=Афганистан.Ру {{!}}  Талибы расстреляли пятерых мирных жителей в провинции Герат|url=http://afghanistan.ru/doc/115362.html|accessdate=2017-10-20}}</ref>. * 16 кастрычніка — талібы абвясцілі аб крушэнні амерыканскага БПЛА на поўначы Афганістана<ref>{{Cite news|title=Афганистан.Ру {{!}}  Талибы объявили о крушении американского БПЛА на севере Афганистана|url=http://afghanistan.ru/doc/115410.html|accessdate=2017-10-20}}</ref>. * 17 кастрычніка — пры тэракце ў Афганістане загінуў 71 чалавек<ref>{{Cite news|title=Теракт в Афганистане: количество жертв возросло до 70 человек|first=Кристина|last=Голомах-Меир|url=http://podrobnosti.ua/2205146-terakt-v-afganistane-kolichestvo-zhertv-vozroslo-do-70-chelovek.html|work=podrobnosti|date=2017-10-17|accessdate=2017-10-18}}</ref>. * 19 кастрычніка — тэракт на ваеннай базе ў Афганістане, не менш за 43 забітых<ref>{{Cite news|title=Теракт на военной базе в Афганистане: не менее 40 убитых|url=http://www.newsru.co.il/world/19oct2017/afgan_505.html|work=NEWSru.co.il|accessdate=2017-10-19}}</ref>. * 20 кастрычніка — ахвярамі двух тэрактаў у Афганістане сталі 89 чалавек<ref>{{Cite news|title=Теракты в Афганистане: число погибших увеличилось до 89 человек|last=Korrespondent.net|url=http://korrespondent.net/world/3898620-terakty-v-afhanystane-chyslo-pohybshykh-uvelychylos-do-89-chelovek|accessdate=2017-10-22|language=ru}}</ref>. * 21 кастрычніка — смяротнік падарваў аўтобус з курсантамі ваеннай акадэміі, 15 загінулых<ref>{{Cite news|title=Теракт в Афганистане: Смертник подорвал автобус с курсантами военной академии|url=https://tsargrad.tv/news/terakt-v-afganistane-smertnik-podorval-avtobus-s-kursantami-voennoj-akademii_91731|work=Царьград|date=2017-10-21|accessdate=2017-10-22|language=ru-RU}}</ref>. * 24 кастрычніка — баевікі радыкальнага ісламісцкага руху «Талібан» у ноч на 25 кастрычніка напалі на тры вайсковыя базы ў Афганістане, у выніку чаго загінулі 13 салдат. У выніку 4-гадзіннага бою, у якім афганская армія ўжыла авіяцыю, былі ліквідаваныя 17 талібаў<ref>{{Cite web|url=http://novostiplaneti.com/news/11044-taliby-i-storonniki-halifata-stolknulis-na-severe-afganistana.html|title=Талибы и сторонники халифата столкнулись на севере Афганистана|publisher=novostiplaneti.com|accessdate=2017-10-26}}</ref>. * 29 кастрычніка — у выніку тэракту ў Афганістане загінулі 13 паліцэйскіх<ref>{{cite web|url=http://rossaprimavera.ru/news/48b8ac57|title=В результате теракта в Афганистане погибли 13 полицейских|publisher=rossaprimavera.ru|lang=ru|accessdate=2017-10-29}}</ref>. * 31 кастрычніка — магутны выбух прагрымеў у дыпламатычным квартале Кабула, 13 загінулых<ref>{{Cite web|url=https://www.segodnya.ua/world/wnews/moshchnyy-vzryv-progremel-v-diplomaticheskom-kvartale-kabula-1068329.html|title=Мощный взрыв прогремел в дипломатическом квартале Кабула|publisher=www.segodnya.ua|lang=ru|accessdate=2017-11-01|archive-date=31 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031170632/https://www.segodnya.ua/world/wnews/moshchnyy-vzryv-progremel-v-diplomaticheskom-kvartale-kabula-1068329.html|url-status=dead}}</ref>. * 1 лістапада — па меншай меры 15 чалавек загінулі і 27 атрымалі раненні ў выніку выбуху замініраванага бензавоза побач з пасажырскім аўтобусам у афганскім горадзе Чарыкар. * 7 лістапада — па меншай меры два чалавекі загінулі, яшчэ 20 атрымалі раненні пры спробе захопу кабульскай спадарожнікавай тэлевізійнай станцыі «Шамшад»<ref>{{Cite news|title=В результате нападения на телестанцию в Кабуле погибли два человека|url=http://www.interfax.ru/world/586394|work=Interfax.ru|date=2017-11-07|accessdate=2017-11-09|language=ru-RU}}</ref>. * 9 лістапада — чатыры чалавекі загінулі ў выніку тэракту ў Афганістане<ref>{{Cite news|title=Четыре человека погибли в результате теракта в Афганистане|first=Татьяна|last=Барашкова|url=https://riafan.ru/994867-chetyre-cheloveka-pogibli-v-rezultate-terakta-v-afganistane|work=Федеральное агентство новостей No.1|accessdate=2017-11-09|archive-date=9 лістапада 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109191624/https://riafan.ru/994867-chetyre-cheloveka-pogibli-v-rezultate-terakta-v-afganistane|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://riafan.ru/994867-chetyre-cheloveka-pogibli-v-rezultate-terakta-v-afganistane |accessdate=7 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109191624/https://riafan.ru/994867-chetyre-cheloveka-pogibli-v-rezultate-terakta-v-afganistane |archivedate=9 лістапада 2017 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://riafan.ru/994867-chetyre-cheloveka-pogibli-v-rezultate-terakta-v-afganistane |accessdate=7 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109191624/https://riafan.ru/994867-chetyre-cheloveka-pogibli-v-rezultate-terakta-v-afganistane |archivedate=9 лістапада 2017 |url-status=dead }}</ref>. * 10 лістапада — тэракт у Афганістане, загінуў паліцэйскі<ref>{{Cite news|title=Теракт в Афганистане: погиб полицейский - ИА REGNUM|url=https://regnum.ru/news/accidents/2343769.html|work=ИА REGNUM|accessdate=2017-11-11|language=ru-RU}}</ref>. * 13 лістапада — баевікі радыкальнага руху «Талібан» здзейснілі напады на паліцэйскія пасты ў Афганістане. Загінулі 27 паліцэйскіх<ref>{{Cite web|url=http://www.trud.ru/index.php/article/14-11-2017/1356415_taliby_ubili_27_politsejskix_v_afganistane.html|title=Талибы убили 27 полицейских в Афганистане|publisher=www.trud.ru|accessdate=2017-11-14}}</ref>. * 16 лістапада — у выніку тэракту ў Кабуле загінулі 18 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://mir24.tv/news/16277797/zhertvami-terakta-v-kabule-stali-18-chelovek|title=Жертвами теракта в Кабуле стали 18 человек|publisher=mir24.tv|lang=ru|accessdate=2017-11-16}}</ref>. * 19 лістапада — баевікі тэрарыстычнай групоўкі «Талібан» здзейснілі адразу тры напады на кантрольна-прапускныя пункты ў правінцыі Заходні Фарах. Ахвярамі нападаў сталі шэсць супрацоўнікаў паліцыі. Падчас перастрэлак былі забіты восем паўстанцаў, яшчэ пяцёра паранены<ref>{{Cite news|title=Талибы атаковали три КПП в Афганистане, погибли шесть полицейских|url=https://kp.ua/incidents/592557-talyby-atakovaly-try-kpp-v-afhanystane-pohybly-shest-polytseiskykh|accessdate=2017-11-19|language=ru-RU}}</ref>. * 20 лістапада — у Афганістане спецназ вызваліў з турмы талібаў больш за 30 зняволеных<ref>{{Cite news|title=В Афганистане спецназ освободил из тюрьмы талибов более 30 заключенных|url=http://gordonua.com/news/worldnews/v-afganistane-specnaz-osvobodil-iz-tyurmy-talibov-bolee-30-zaklyuchennyh-218043.html|accessdate=2017-11-21}}</ref>. * 23 лістапада — у выніку выбуху ў горадзе Джалалабад на ўсходзе краіны загінулі 10 чалавек, яшчэ больш за 20 атрымалі раненні<ref>{{Cite web|url=http://mignews.com/news/disasters/231117_194702_01244.html|title=ISIS взяло ответственность за взрыв в Афганистане {{!}} Происшествия {{!}} MIGnews|publisher=mignews.com|accessdate=2017-11-24}}</ref>. * 24 лістапада — у выніку нападу на КПП у Афганістане загінуў адзін сілавік, былі забіты шэсць баевікоў<ref>{{Cite web|url=http://russian.news.cn/2017-11/25/c_136778596.htm|title=В результате нападения на КПП в Афганистане погиб один силовик, были убиты шесть боевиков_Russian.news.cn|publisher=russian.news.cn|accessdate=2017-11-26}}</ref>. * 2 снежня — па менш меры тры чалавекі загінулі, яшчэ восем атрымалі раненні ў выніку двайнога тэракту на ўсходзе Афганістана<ref>{{Cite news|title=Не менее трех человек погибли при взрыве у телецентра в Афганистане|url=https://iz.ru/678369/2017-12-02/ne-menee-trekh-chelovek-pogibli-pri-vzryve-u-teletcentra-v-afganistane|work=Известия|date=2017-12-02|accessdate=2017-12-02|language=ru}}</ref>. * 3 снежня — у Афганістане смяротнік падарваў сябе каля стадыёна. Загінулі 6 чалавек, 13 параненых. * 5 снежня — у Афганістане знішчылі лідара «Аль-Каіды» Амара Хетаба і 80 баевікоў<ref>{{cite web|url=https://comments.ua/world/603960-v-afganistane-unichtozhili-lidera.html|title=В Афганистане уничтожили лидера «Аль-Каиды» и 80 боевиков|publisher=Комментарии|lang=ru|accessdate=2017-12-05}}</ref>. * 8 снежня — некалькі тэрактаў адбылося ў Афганістане. У жылым раёне Кабула прагрымеў выбух, які забраў жыцці сямі чалавек і прывёў да раненняў яшчэ 16 мірных жыхароў. У правінцыі Нангархар адбыўся выбух у мячэці падчас пятнічнай малітвы. У выніку выбуху загінуў адзін чалавек, раненні атрымалі сямёра чалавек<ref>{{Cite news|title=В Афганистане исламисты совершили новый теракт в мечети - ИА REGNUM|url=https://regnum.ru/news/2355266.html|work=ИА REGNUM|accessdate=2017-12-10|language=ru-RU}}</ref>. * 9 снежня — у выніку аперацыі афганскіх сіл бяспекі на тэрыторыі паўночнай правінцыі [[Кундуз]] былі забіты і паранены больш за 40 баевікоў "Талібану"<ref>{{Cite news|title=Афганистан.Ру {{!}}  Талибы понесли потери в результате операции в Кундузе|url=http://afghanistan.ru/doc/117169.html|accessdate=2017-12-10}}</ref>. * 11 снежня — на тэрыторыі паўночнай афганскай правінцыі Кундуз завяршылася буйная аперацыя зачысткі, па выніках якой больш за 10 пасёлкаў былі ачышчаны ад прысутнасці паўстанцаў. У выніку баявых дзеянняў больш за 130 талібаў былі забіты і яшчэ каля 50 атрымалі раненні<ref>{{Cite news|title=Афганистан.Ру {{!}}  В Кундузе талибы на протяжении 4 лет использовали жилые дома как опорные пункты|url=http://afghanistan.ru/doc/117339.html|accessdate=2017-12-17}}</ref>. * 12 снежня — талібы забілі трох вайскоўцаў у Афганістане<ref>{{Cite news|title=Талибы* убили трех военнослужащих в Афганистане - ИА REGNUM|url=https://regnum.ru/news/accidents/2356103.html|work=ИА REGNUM|accessdate=2017-12-12|language=ru-RU}}</ref>. * 13 снежня — талібы захопліваюць тэрыторыі ў правінцыях Сары-Куль і Тахар<ref>{{Cite news|title=Афганистан.Ру {{!}}  Талибы захватывают территории в провинциях Сари-Пуль и Тахар|url=http://afghanistan.ru/doc/117282.html|accessdate=2017-12-15}}</ref>. * 14 снежня — у Афганістане ў правінцыі Гільменд адбылося сутыкненне супрацоўнікаў паліцыі з баевікамі радыкальнага руху «Талібан». У выніку перастрэлкі былі забіты 14 супрацоўнікаў праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|title=Талибы* совершили нападение на полицейских в Афганистане, есть жертвы - ИА REGNUM|url=https://regnum.ru/news/accidents/2357482.html|work=ИА REGNUM|accessdate=2017-12-15|language=ru-RU}}</ref>. * 17 снежня — баевікі Талібану забілі па меншай меры 14 афганскіх вайскоўцаў і паранілі некалькі чалавек падчас перадсвітальныя нападу ў правінцыі Гільменд на поўдні краіны<ref>{{Cite news|title=Афганистан: талибы убили 14 афганских военных в провинции Гильменд|first=Аяз|last=Гюль|url=https://www.golos-ameriki.ru/a/afghanistan-gilment-taliban-attack/4167454.html|work=ГОЛОС АМЕРИКИ|accessdate=2017-12-18|language=ru}} {{Cite web |url=https://www.golos-ameriki.ru/a/afghanistan-gilment-taliban-attack/4167454.html |title=Архіўная копія |access-date=7 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222053300/https://www.golos-ameriki.ru/a/afghanistan-gilment-taliban-attack/4167454.html |archivedate=22 снежня 2017 |url-status= }}</ref>. Таксама ў выніку тэракту загінула адна жанчына, яшчэ чацвёра чалавек былі тэрмінова шпіталізаваны. Выбух таксама пашкодзіў аўтамабілі сіл НАТА і будынкі, якія знаходзіліся паблізу. Ніхто з салдат Альянсу не пацярпеў<ref>{{Cite news|title=В Афганистане произошел очередной теракт|url=http://ura-inform.com/ru/neformat/2017/12/17/v-afganistane-proizoshel-ocherednoj-terakt|work=URA-Inform.Com|accessdate=2017-12-18}}</ref>. * 19 снежня — смяротнік падарваў замінаваны аўтамабіль каля паліцэйскага паста. Па меншай меры, тры чалавекі загінулі, больш за 30 паранены<ref>{{Cite web|url=http://ont.by/news/our_news/vzriv-zaminirovannogo-avtomobilya-v-afganistane-tri-cheloveka-pogibli-30-ra|title=Взрыв заминированного автомобиля в Афганистане: три человека погибли, 30 ранены - ОНТ|publisher=НОВОСТИ|accessdate=2017-12-19}}</ref>. * 22 снежня — не менш васьмі чалавек загінула ў выніку двух выбухаў у Афганістане<ref>{{Cite news|title=В результате терактов ИГ в Афганистане погибло восемь человек|first=Алексей|last=Громов|url=https://riafan.ru/1009817-v-rezultate-teraktov-ig-v-afganistane-pogiblo-vosem-chelovek|work=Федеральное агентство новостей No.1|accessdate=2017-12-22|archive-date=23 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223042813/https://riafan.ru/1009817-v-rezultate-teraktov-ig-v-afganistane-pogiblo-vosem-chelovek|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://riafan.ru/1009817-v-rezultate-teraktov-ig-v-afganistane-pogiblo-vosem-chelovek |accessdate=7 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223042813/https://riafan.ru/1009817-v-rezultate-teraktov-ig-v-afganistane-pogiblo-vosem-chelovek |archivedate=23 снежня 2017 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://riafan.ru/1009817-v-rezultate-teraktov-ig-v-afganistane-pogiblo-vosem-chelovek |accessdate=7 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223042813/https://riafan.ru/1009817-v-rezultate-teraktov-ig-v-afganistane-pogiblo-vosem-chelovek |archivedate=23 снежня 2017 |url-status=dead }}</ref>. * 31 снежня — выбух прагрымеў падчас пахавання прадстаўніка мясцовых уладаў у Джалалабадзе. Бомбу прывёў у дзеянне смяротнік. У выніку выбуху загінулі 18 чалавек, яшчэ 13 атрымалі раненні<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2972117|title=В Афганистане смертник подорвал похоронную процессию|publisher=vesti.ru|accessdate=2017-12-31}}</ref>. '''[[2018]]''': * 1 студзеня — загінуў начальнік акруговай паліцыі, Махамад Ібрагім, і двое паліцэйскіх былі паранены ў выніку перастрэлкі з талібамі<ref>{{Cite web|url=http://russian.people.com.cn/n3/2018/0103/c31520-9310787.html|title=Начальник окружной полиции погиб в Афганистане|author=F_200790|publisher=russian.people.com.cn|accessdate=2018-01-04}}</ref>. У Афганістане ліквідавалі аднаго з галоўных талібаў, адказнага за планаванне тэрактаў<ref>{{Cite web|url=https://from-ua.com/news/429315-v-afganistane-likvidirovali-odnogo-iz-glavnih-talibov-otvetstvennogo-za-planirovanie-teraktov.html|title=В Афганистане ликвидировали одного из главных талибов, ответственного за планирование терактов|publisher=from-ua.com|accessdate=2018-01-04}}</ref>. * 3 студзеня — у ходзе шырокамаштабнай аперацыі на поўначы і ўсходзе Афганістана за апошнія трое сутак знішчаны больш за 120 баевікоў ІДІЛ<ref>{{Cite web|url=http://www.fergananews.com/news.php?id=27758|title=Более 120 боевиков ИГ уничтожены на севере и востоке Афганистана|publisher=Фергана - международное агентство новостей|accessdate=2018-01-06}}</ref>. * 4 студзеня — пры выбуху ў Кабуле загінулі 20 чалавек<ref>{{Cite news|title=Теракт в Афганистане: Число жертв увеличилось до 20|url=https://tsargrad.tv/news/terakt-v-afganistane-chislo-zhertv-uvelichilos-do-20_103972|work=Царьград|date=2018-01-05|accessdate=2018-01-05|language=ru-RU}}</ref>. * 6 студзеня — у афганскай правінцыі Фарах талібы выкралі 20 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://otr-online.ru/news/v-afganskoi-provintsii-96051.html|title=В афганской провинции Фарах талибы похитили 20 человек|publisher=otr-online.ru|accessdate=2018-01-06}}</ref>. На захадзе Афганістана ліквідаваны 20 баевікоў "Талібану". ВПС Афганістана знішчылі не менш за 14 баевікоў ІДІЛ<ref>{{cite web|url=https://comments.ua/world/607288-v-afganistane-aviaudarom-unichtozhili-14.html|title=В Афганистане авиаударом уничтожили 14 боевиков ИГИЛ - СМИ|publisher=Комментарии|lang=ru|accessdate=2018-01-06}}</ref>. * 8 студзеня — баевікі радыкальнага руху «Талібан» штурмуюць цэнтр павета Кахістан і тры паселішчы ў яго наваколлі ў правінцыі Фар’яб на паўночным захадзе Афганістана<ref>{{Cite web|url=http://interfax.az/view/722745|title=Талибы напали на уезд в Афганистане|publisher=interfax.az|accessdate=2018-01-08|archive-date=8 студзеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108233445/http://interfax.az/view/722745|url-status=dead}}</ref>. * 12 студзеня — смяротнік падарваўся ў жылым доме ў Афганістане. У выніку выбуху загінулі не менш за двух чалавек, яшчэ шасцёра атрымалі раненні. Талібы забілі трох афганскіх паліцэйскіх. Служачыя афганскіх сіл панеслі страты ў выніку сутыкненняў з талібамі ў Гельмендзе. У выніку сутыкненняў абодва бакі панеслі страты. Чацвёра вайскоўцаў загінулі і яшчэ 9 атрымалі раненні. Талібы страцілі 7 чалавек забітымі і яшчэ некалькі параненымі<ref>{{Cite news|title=Афганистан.Ру {{!}}  Служащие афганских сил понесли потери в результате столкновений с талибами в Гельманде|url=http://afghanistan.ru/doc/117811.html|accessdate=2018-01-13}}</ref>. * 14 студзеня — талібы забілі не менш за сем паліцэйскіх у Афганістане<ref>{{Cite news|title=Талибы убили не менее семи полицейских в Афганистане|url=http://www.rosbalt.ru/world/2018/01/15/1674444.html|work=Росбалт|accessdate=2018-01-15|archive-date=15 студзеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115143705/http://www.rosbalt.ru/world/2018/01/15/1674444.html|url-status=dead}}</ref>. * 16 студзеня — пры атаках талібаў у Фар’ябе загінулі 10 чалавек і пацярпелі яшчэ больш за 40<ref>{{Cite news|title=Афганистан.Ру {{!}}  При атаках талибов в Фарьябе погибли 10 человек и пострадали ещё более 40|url=http://afghanistan.ru/doc/117906.html|accessdate=2018-01-17}}</ref>. * 21 студзеня — талібы атакавалі пазіцыі баевікоў ІД на тэрыторыі павета Дарзаб правінцыі Джаўзджан. Напад стаў адказам на здзейсненае некалькі дзён таму паслядоўнікамі ІД забойства аднаго з камандзіраў "Талібану". У адказ на забойства талібы знішчылі 18 баевікоў ІД і захапілі ў палон семярых членаў арганізацыі. Страты талібаў склалі два баевіка забітымі і два параненымі. Сутыкненні паміж двума групоўкамі працягваліся на тэрыторыі паселішчаў Сардараў, Мугул, якія з’яўляліся галоўнымі базамі ІД у раёне Дарзаб<ref>{{Cite news|title=Боевики «Талибана» напали на террористов ИГ в Афганистане|url=https://iz.ru/698239/2018-01-21/boeviki-talibana-napali-na-terroristov-ig-v-afganistane|work=Известия|date=2018-01-21|accessdate=2018-01-21|language=ru}}</ref>. На поўначы Афганістана баевікі атакавалі КПП, загінулі 18 чалавек<ref>{{Cite news|title=На севере Афганистана боевики атаковали КПП, погибли 18 человек|url=http://www.rosbalt.ru/world/2018/01/21/1676007.html|work=Росбалт|accessdate=2018-01-25|archive-date=24 студзеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124170840/http://www.rosbalt.ru/world/2018/01/21/1676007.html|url-status=dead}}</ref>. * 9 лютага — ваенна-паветраныя сілы ЗША нанеслі бомбавыя ўдары па аб’ектах руху «Талібан» і «Ісламскага руху Усходняга Туркестана», размешчаным у афганскай правінцыі Бадахшан<ref>{{Cite web|url=http://rusgosnews.com/2018/02/09/ssha-nanesli-udari-po-bazam-boevikov-na-granice-afganistana.html|title=США нанесли удары по базам боевиков на границе Афганистана и Таджикистана|publisher=rusgosnews.com|accessdate=2018-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180210002522/http://rusgosnews.com/2018/02/09/ssha-nanesli-udari-po-bazam-boevikov-na-granice-afganistana.html|archivedate=10 лютага 2018|url-status=dead}}</ref>. * 2 сакавіка — па меншай меры 9 з 30 чалавек, выкрадзеных баевікамі «Талібану» на тэрыторыі паўднёвай афганскай правінцыі Урузган вызвалены<ref>{{Cite news|title=Афганистан.Ру {{!}}  Афганские ВВС разбомбили медресе в провинции Кундуз|url=http://afghanistan.ru/doc/119731.html|accessdate=2018-04-15}}</ref>. Адбыўся тэракт у пасольскім квартале Кабула. У выніку атакі тэрарыста-смяротніка адзін чалавек загінуў, як мінімум чацвёра атрымалі раненні. * 21 сакавіка — тэракт у Кабуле: 29 чалавек загінулі, 52 атрымалі раненні. * 23 сакавіка — у Афганістане пры выбуху аўтамабіля загінулі 12 чалавек. * 28 сакавіка — у выніку ўзброенага нападу на пахавальную працэсію ў павеце Хіва правінцыі Нангархар у Афганістане загінулі двое чалавек, яшчэ 4 атрымалі раненні. * 2 красавіка — ракетна-бомбавы ўдар сумесных сіл ВПС ЗША і Афганістана па медрэсэ ў вёсцы Дафтані ў павеце Дашт-е-Арчы правінцыі Кундуз<ref>{{Cite news|title=Афганистан.Ру {{!}}  Талибы отпустили девятерых мирных жителей, взятых в плен в провинции Урузган|url=http://afghanistan.ru/doc/118989.html|accessdate=2018-03-02}}</ref>. * 9 красавіка — у Афганістане забіты галоўны вярбоўнік баевікоў ІДІЛ. * 11 красавіка — у Афганістане талібы забілі сем паліцэйскіх і кіраўніка раёна. * 22 красавіка — у Афганістане ў выніку падвойнага тэракту загінулі 57 чалавек. Адказнасць за тэракт узяла ІД. * 23 красавіка — у Афганістане баевікі атакавалі сілавікоў, загінулі 16 чалавек. * 25 красавіка — афганскія талібы абвясцілі аб пачатку вясновага наступлення. * 26 красавіка — талібы падчас начной атакі забілі каля 15 вайскоўцаў у Афганістане. * 28 красавіка — талібы забілі дзевяць жыхароў Нангархару. * 4 мая — адзін з паветаў правінцыі Бадахшан быў захоплены талібамі. * 6 мая — у Афганістане ў выніку тэракту загінулі 19 чалавек. * 7 мая — пераапранутыя ў паранджу талібы застрэлілі трох паліцэйскіх у Афганістане. * 8 мая — талібы захапілі 12 населеных пунктаў у Афганістане. * 11 мая — талібы забілі больш за 40 паліцыянтаў і вайскоўцаў у Афганістане. * 13 мая — талібы захапілі паселішча на паўночным захадзе Афганістана. У выніку захопу загінулі шэсць афганскіх вайскоўцаў, яшчэ чацвёра патрапілі ў палон да талібам. У горадзе Джалалабад адбылася серыя выбухаў. У выніку загінулі 9 чалавек, дзясяткі параненых. * 14 мая — у Афганістане талібы штурмуюць цэнтр правінцыі Фарах. * 15 мая — афганскія ваенныя адбілі наступленне талібаў на горад Фарах. * 18 мая — серыя выбухаў у Афганістане: загінулі па меншай меры 8 чалавек. * 20 мая — павет Аджрыстан усходняй афганскай правінцыі Газні знаходзіцца пад пагрозай захопу талібамі. * 21 мая — у Афганістане талібы забілі 20 паліцэйскіх. * 22 мая — у Афганістане прагрымеў выбух, загінулі 16 чалавек. * 28 мая — масавай атацы талібаў падвергнуўся павет Хваджагар правінцыі Тахар. * 29 мая — у Афганістане талібы захапілі два раёны павета Хваджагар. * 30 мая — талібы захапілі афганскі павет на мяжы з [[Таджыкістан]]ам. У Афганістане ў выніку выбуху загінулі трое паліцэйскіх. * 3 чэрвеня — у правінцыі Фарах талібы напалі на служачых УНБ ІРА. У выніку сутыкненняў былі забіты 16 талібаў і яшчэ 9 атрымалі раненні. * 4 чэрвеня — ахвярамі тэракту каля універсітэта ў Кабуле сталі 14 чалавек. * 6 чэрвеня — на поўначы Афганістана адбыўся тэракт. Ахвярамі тэракту сталі шэсць чалавек. * 7 чэрвеня — у Афганістане ўрад абвясціў аб перамір’і з талібамі. * 8 чэрвеня — талібы прынялі прапанову ўладаў Афганістана аб часовым перамір’і. * 11 чэрвеня — у выніку тэрактаў у Афганістане загінулі 36 чалавек. Адказнасць за тэракты ўзяла ІД. * 12 чэрвеня — у час абвешчанага ў Афганістане перамір’я ў ноч з 11 на 12 чэрвеня талібамі быў захоплены павет Кахістан у паўночнай правінцыі Фар’яб. Талібы забілі кіраўніка раёна. * 14 чэрвеня — у Афганістане пры атацы талібаў загінулі чацвёра вайскоўцаў. * 16 чэрвеня — ІД узяла адказнасць за тэракт на свяце ў Афганістане, ахвярамі якога сталі 36 чалавек. * 17 чэрвеня — тэракт у Афганістане: загінулі 18 чалавек. Талібы афіцыйна заявілі аб заканчэнні перамір’я. * 19 чэрвеня — у правінцыі Кундуз у баі з талібамі загінулі 9 афганскіх вартавых парадку. * 20 чэрвеня — талібы забілі 30 афганскіх вайскоўцаў. * 21 чэрвеня — новыя атакі талібаў адбыліся ў правінцыях Німроз, Фар’яб, Газні і [[Кандагар]]. Загінулі 14 вайскоўцаў. * 22 чэрвеня — у Афганістане баевікі радыкальнага руху «Талібан» скралі 33 супрацоўнікаў дарожна-будаўнічай кампаніі ў правінцыі Кандагар, яшчэ чатыры чалавекі загінулі ў перастрэлцы з талібамі. * 23 чэрвеня — талібы захапілі ваенную базу Балю-Мургаб на мяжы з [[Туркменістан]]ам. У перастрэлцы вайскоўцы забілі 15 талібаў. * 25 чэрвеня — талібы штурмуюць афганскі горад ля мяжы з Таджыкістанам, больш за 30 чалавек загінулі ў баях. Талібы захопліваюць кантрольныя пункты ў правінцыі Вардак. * 27 чэрвеня — на тэрыторыі паўночнай афганскай правінцыі Тахар баевікі Талібану захапілі кантрольны пункт памежнай паліцыі. Баявыя дзеянні праходзілі ў адным з раёнаў павета Чахаб, непадалёку ад мяжы з Таджыкістанам. На момант атакі на кантрольным пункце дзяжурылі 24 вартавых парадку. Па выніках сутыкнення 16 паліцыянтаў былі забіты. * 28 чэрвеня — талібы расстралялі кіраўніка афганскага павета. Падчас авіяўдараў, праведзеных афганскімі ВПС у паўднёва-ўсходняй правінцыі Газні, талібы панеслі сур’ёзныя страты. * 30 чэрвеня — Афганістан абвясціў аб спыненні перамір’я з талібамі. Талібы захапілі порт Айханум на афганская-таджыкскай мяжы. ВПС Афганістана знішчылі 12 баевікоў «Талібану». * 1 ліпеня — падраздзяленне афганскага спецпрызна вярнула кантроль над рачным портам Айханум, захопленым раней талібамі. У выніку тэракту на ўсходзе Афганістана загінулі 19 чалавек. Адказнасць за тэракт узяла на сябе тэрарыстычная арганізацыя «Ісламская дзяржава». * 4 ліпеня — у Кабуле талібы забілі шэсць паліцэйскіх і паранілі яшчэ чатырох. * 8 ліпеня — талібы ў Афганістане абстралялі з мінамётаў горад Газні. Сілавікі за суткі ліквідавалі ў Афганістане больш за 120 членаў руху «Талібан» і тэрарыстаў ІД. У розных раёнах Афганістана прайшло каля дзясятка аперацый па зачыстцы і 89 аперацый спецназа супраць баевікоў. Самалёты ВПС краіны нанеслі дзевяць удараў па пазіцыях ІД і талібаў. Аперацыі прайшлі ў правінцыя Фарах, Газні і Нангархар. У афганскай правінцыі Нангархар знішчана ключавая база ІД. У Афганістане ўзмацніўся ўплыў тэрарыстычных груповак, урадавыя сілы вялі актыўную барацьбу супраць баевікоў. Па ўсёй краіне аб’яўлены аперацыі супраць ІД і талібаў. * 9 ліпеня — сілы бяспекі Афганістана пры падтрымцы амерыканскіх ваенных прыступілі да заключнай фазы аперацыі па знішчэнні баевікоў групоўкі «Ісламская дзяржава» ў правінцыі Нангархар, на мяжы з [[Пакістан]]ам. * 10 ліпеня — у выніку тэракту ў Афганістане загінулі 12 чалавек. * 12 ліпеня — талібы ўзялі пад кантроль мяжу з Таджыкістанам. * 30 жніўня — у Афганістане ў выніку тэракту загінулі 5 памежнікаў. * 5 верасня — у выніку тэрактаў у Афганістане забіты 20 чалавек. * 9 верасня — у Афганістане з-за тэракту загінулі 7 чалавек. Талібы захапілі два населеныя пункты ў Афганістане. * 31 кастрычніка — у Афганістане разбіўся вайсковы верталёт, загінулі 25 чалавек. * 3 лістапада — урадавыя вайскоўцы знішчылі 34 баевіка «Талібану». * 4 лістапада — у выніку авіяўдараў на ўсходзе Афганістана былі забіты 17 баевікоў «Талібану» і «Ісламскай дзяржавы». * 8 лістапада — у Афганістане сілавікі ліквідавалі 16 баевікоў «Талібану». * 10 лістапада — у правінцыі Фарах забіта 30 салдат сіл бяспекі Афганістана. * 12 лістапада — у афганскай правінцыі Фарах ліквідаваны 34 баевіка. Пры атацы талібаў у Афганістане загінулі 37 чалавек. * 15 лістапада — у афганскай правінцыі Фарах ліквідаваны 9 баевікоў. Баевікі «Талібану» працягвалі наступленне ў правінцыі Фарах. * 18 лістапада — у афганскай правінцыі Фарах знішчаны 65 баевікоў. * 20 лістапада — пры выбуху ў Кабуле 55 чалавек загінулі і амаль 100 пацярпелі. * 23 лістапада — у афганскай правінцыі Кандагар знішчана 65 баевікоў ІДІЛ. У выніку тэракту ў мячэці на ваеннай базе ў Афганістане загінулі 26 вайскоўцаў, яшчэ 50 былі паранены. * 26 лістапада — у правінцыі Фарах пры атацы талібаў загінулі 22 паліцэйскіх. * 27 лістапада — у афганскай правінцыі Фарах ліквідавана 16 талібаў. Тэракт у Афганістане забраў жыцці трох салдат ЗША. * 30 лістапада — у афганскай правінцыі Нангархар ліквідаваны 27 баевікоў. * 7 снежня — афганскія талібы атакавалі два вайсковых блокпаста: 14 загінулых. * 9 снежня — талібы захапілі ваенную базу ў правінцыі Фарах. * 11 снежня — у Афганістане ў выніку сутыкненняў з талібамі загінулі двое мясцовых урадавых вайскоўцаў і 21 баявік. * 12 снежня — у Афганістане смяротнік урэзаўся ў канвой: 12 ахвяр. * 14 снежня — тэракт на пахаваннях у Афганістане: чацвёра загінуўшых. * 24 снежня — тэракт у Кабуле: 43 загінуўшых. У афганскай правінцыі Фарах знішчаны восем талібаў. * 27 снежня — у афганскай правінцыі Герат забіты два камандзіры талібаў. * 30 снежня — талібы адмовіліся ісці на студзеньскія перамовы з Кабулам<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20181230/1548928540.html|title=Талибы отвергли предложение Кабула о переговорах в Саудовской Аравии|date=20181230T1053+0300Z|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2018-12-30}}</ref>. '''[[2019]]''': * 1 студзеня — талібы забілі 5 вайскоўцаў. * 6 студзеня — талібы напалі на блокпасты, загінуў 21 чалавек. * 10 студзеня — пры нападзе талібаў забіты дзясяткі сілавікоў. * 13 студзеня — армія ЗША правяла аперацыю на паўночным захадзе Афганістана, здзейсніўшы напад на турму баевікоў руху «Талібан». Вайскоўцы нейтралізавалі ахову і дапамаглі збегчы 40 тэрарыстам ІД, якія ўтрымліваліся ў турме. * 21 студзеня — напад талібаў на трэніравальны ваенны комплекс у цэнтральнай правінцыі [[Вардак (правінцыя)|Вардак]]; па афіцыйнай інфармацыі, загінулі як мінімум 36 чалавек; па паведамленні Reuters — як мінімум 126 чалавек; па сцвярджэнні прадстаўніка «Талібану» — загінулі 190 афганскіх вайскоўцаў<ref>{{cite news|title=СМИ: в Афганистане ликвидировали организатора атаки на военную базу в провинции Вардак|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6029889|accessdate=2019-01-26|date=2019-01-23}}</ref>. * 1 сакавіка — талібы напалі на базу Шарабак (правінцыя Гільменд). У выніку атакі загінулі ад 25 да 397 ваеннаслужачых афганскай арміі і замежных войскаў, а таксама як мінімум 9 баевікоў<ref name="шаробак">[http://anna-news.info/taliban-itogi-ataki-na-bazu-ssha-sharobak-gilmend-afganistan/ Талибан. Итоги атаки на базу США ||| Шаробак, Гильменд, Афганистан]</ref>. * 12 сакавіка — талібы дамовіліся з ЗША аб вывадзе амерыканскіх арміі з Афганістана<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2019/03/12/taliban/|title=Талибы договорились с США о выводе американских войск из Афганистана|publisher=lenta.ru|accessdate=2019-03-12}}</ref>. * 24 сакавіка — у выніку атакі талібаў на блокпасты ў раёне Над Алі правінцыі Гільменд як мінімум 14 сілавікоў былі забіты. * 30 сакавіка — талібы захапілі акругу на паўночным усходзе Афганістана, 14 чалавек загінулі. * 5 мая — у сутыкненнях паміж талібамі і арміяй Афганістана ў правінцыіях Фарах і Баглан загінулі 56 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://m.rosbalt.ru/world/2019/05/06/1779652.html |title=В Афганистане обострились столкновения с талибами, погибли 20 военных |access-date=7 чэрвеня 2022 |archive-date=6 мая 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506192728/http://m.rosbalt.ru/world/2019/05/06/1779652.html |url-status=dead }}</ref>. * 15 чэрвеня — у выніку авіяўдараў ў Афганістане забіты не менш за 25 талібаў. * 28 чэрвеня — у заходняй афганскай правінцыі Герат у выніку нападаў з боку талібаў загінулі 8 супрацоўнікаў паліцыі, яшчэ 16 чалавек паранены. * 7 ліпеня — у выніку выбуху ў горадзе Газні загінулі 12 чалавек, яшчэ 179 пацярпелі. * 8 ліпеня — у [[Катар]]ы адбылася сустрэча руху «Талібан» з пасланцамі афганскага ўрада. Услед за ёй павінны прайсці перамовы мяцежнікаў з дэлегацыяй ЗША<ref>[http://www.ng.ru/world/2019-07-08/6_7617_afganistan.html ТАЛИБЫ "ЛИШИЛИ" АФГАНСКОЕ ПРАВИТЕЛЬСТВО СТАТУСА]</ref>. * 18 жніўня — ахвярамі тэракту на вяселлі ў Кабуле сталі 80 чалавек. * 24 жніўня — талібы і ЗША дамовіліся аб тэрмінах вываду замежных войскаў з Афганістана<ref>[https://ria.ru/20190824/1557860767.html Талибы и США договорились о сроках вывода иностранных войск из Афганистана]</ref>. * 30 жніўня — талібы захапілі павет у правінцыі Фар’яб. * 8 верасня — [[прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] заявіў, што з-за тэракту ў Кабуле, у выніку якога загінулі 12 чалавек, у тым ліку амерыканскі вайсковец, ён адмяніў запланаваныя раней сустрэчы з лідарамі «Талібану» і прэзідэнтам Афганістана [[Ашраф Гані]]. У тэракце таксама загінуў адзін румынскі ваенны<ref>[https://ria.ru/20190908/1558438615.html Трамп отменил мирные переговоры по Афганистану из-за теракта в Кабуле]</ref>. * 13 верасня — афганскі спецназ зачысціўшы павет Янгі-Кала, размешчаны ў правінцыі Тахар на мяжы з [[Таджыкістан]]ам, ад баевікоў, якія захапілі раён яшчэ 10 верасня. Падчас аперацыі 28 талібаў забіты<ref>[https://ria.ru/20190913/1558681505.html Афганский спецназ зачистил от талибов уезд на границе с Таджикистаном]</ref>. * 17 верасня — у выніку тэракту ў Калакаце ля будынка нацыянальнага дырэктарата загінула сем чалавек<ref>[https://svpressa.ru/accidents/news/244123/ Страшный теракт в Афганистане: семь человек погибло, более 80 ранены]</ref>. Таксама адбыўся выбух у правінцыі Парван падчас сходу прадстаўнікоў выбарчай кампаніі афганскага лідара, дзе загінулі ўжо 24 чалавекі<ref>[https://m.tj.sputniknews.ru/world/20190917/1029876755/afghanistan-vzryv-vystuplenie-ashrafa-ghani.html В Афганистанепрогремел взрыв вовремя выступленияАшрафа Гани]</ref>. * 22 верасня — Нацыянальныя сілы абароны і бяспекі Афганістана зачысцілі павет Джагату ў правінцыі Газні ў цэнтральнай частцы краіны ад талібаў<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190922/1558971725.html|title=ВС Афганистана зачистили от талибов крупный уезд в провинции Газни|date=20190922T0945+0300Z|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2019-10-01}}</ref>. * 28 верасня — у дзень прэзідэнцкіх выбараў баевікі правялі серыю з 113 тэрарыстычных нападаў па ўсёй краіне, падчас якіх загінулі 32 чалавекі і звыш за 120 паранены<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190928/1559243966.html|title=В Афганистане более 30 человек погибли при атаках в день выборов президента|date=20190928T2218+0300Z|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2019-10-01}}</ref>. Таксама афганскія сілавікі забілі 34 і затрымалі 18 талібаў<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190928/1559240216.html|title=Спецслужбы Афганистана ликвидировали 34 талиба в день выборов|date=20190928T1922+0300Z|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2019-10-01}}</ref>. * 30 верасня — у ходзе баёў у правінцыі Фар’яб загінулі 45 баевікоў<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20190930/1559288047.html|title=В Афганистане в ходе военной операции ликвидировали более 40 талибов|date=20190930T1710+0300Z|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2019-10-01}}</ref>. * 1 кастрычніка — баі ў правінцыі Балх: 11 сілавікоў загінулі<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191001/1559306940.html|title=В Афганистане не менее 11 силовиков погибли в результате атаки талибов|date=20191001T1113+0300Z|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2019-10-01}}</ref>. * 9 кастрычніка — у выніку авіяўдараў у Газні і Пактыі загінула больш за 80 баевікоў руху «Талібан»<ref>{{Cite web|url=https://www.khaama.com/airstrikes-kill-80-taliban-militants-in-ghazni-and-paktiya-thunder-corps-04209/|title=Airstrikes kill 80 Taliban militants in Ghazni and Paktiya: Thunder Corps|author=<img Src="https://Secure.gravatar.com/Avatar/66babaf5ad2010823b6fd8df2fc15801?s=65, #038;d=mm, #038;r=g" width="65" height="65" alt="Avatar" class="avatar avatar-65wp-user-avatar wp-user-avatar-65 alignnone photo avatar-default" /> Fedup says|date=2019-10-10|publisher=The Khaama Press News Agency|lang=en-US|accessdate=2019-10-24}}</ref>. * 18 кастрычніка — невядомыя абстралялі ракетамі дзве мячэці ў раёне Хаска Міна ў Нангархары падчас пятнічнай малітвы. У выніку атакі абрынуўся дах аднаго з будынкаў, загінулі 62 чалавекі, яшчэ каля 60 атрымалі раненні<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191018/1559945647.html|title=Число погибших при взрыве в мечети в Афганистане увеличилось до 62 человек|date=20191018T1626+0300Z|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2019-10-19}}</ref>. * 25 кастрычніка — не менш за 100 талібаў знішчана падчас аперацыі афганскага спецназа ў правінцыі Баглан. Урадавыя сілы вяртаюць раён Даха-э-Гары правінцыі Баглан, утрымоўваны рухам «Талібан» амаль тры гады<ref>{{Cite web|url=https://www.khaama.com/around-100-taliban-militants-killed-88-arrested-in-special-forces-raids-in-baghlan-sources-04271/|title=Around 100 Taliban militants killed, 88 arrested in Special Forces raids in Baghlan: Sources|date=2019-10-25|publisher=The Khaama Press News Agency|lang=en-US|accessdate=2019-10-28}}</ref>. * 20 лістапада — у Кундузе па меншай меры 13 служачых сіл бяспекі Афганістана загінулі, пяцёра атрымалі раненні ў выніку нападу баевікоў на ваенную базу. Пасля нападу ўзброеныя сілы правялі контратаку і ліквідавалі 10 баевікоў<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191120/1561149760.html|title=СМИ: в Афганистане погибли 13 военнослужащих при атаке на военную базу|date=20191120T1044+0300|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2019-11-20}}</ref>. * 24 лістапада — восем афганскіх сілавікоў загінулі, трое пацярпелі ў выніку атакі талібаў на КПП у правінцыі Дайкундзі<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191124/1561527303.html|title=В Афганистане при нападении талибов погибли восемь силовиков|date=20191124T1229+0300|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2019-12-27}}</ref>. * 6 снежня — дзясяць супрацоўнікаў паліцыі Афганістана загінулі ў выніку сутыкненняў у правінцыі Кундуз<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20191206/1562039583.html|title=В Афганистане десять полицейских погибли после столкновений с талибами|date=20191206T0953+0300|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2019-12-11}}</ref>. * 14 снежня — падчас баёў у акрузе Карабах правінцыі Газні загінулі дзевяць салдат нацыянальнай арміі<ref>{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/2807750.html|title=В Афганистане при атаке боевиков погибли девять солдат|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>. === 2020—2021 === '''[[2020]]''': * 1 студзеня — сутыкненні ў правінцыях Кундуз, Балх і Тахар: 23 вайскоўцаў і 11 талібаў загінулі<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7456907|title=СМИ: в результате нападения талибов на севере Афганистана погибли 23 военнослужащих|publisher=ТАСС|accessdate=2020-01-02}}</ref>. * 5 студзеня — пры атацы талібаў у павеце Сангін правінцыі Гельманд загінулі па меншай меры 10 вайскоўцаў і яшчэ чацвёра атрымалі раненні. * 9 студзеня — дзясяткі мірных жыхароў былі забіты і паранены разам з 30 членамі групоўкі «Талібан» у выніку ўдару беспілотніка ў горадзе Герат. Мэтай атакі быў галоўны камандзір фракцыі, якая адкалолася ад «Талібана», Мула Нанг’яла. Аперацыю па яго знішчэнні праводзілі амерыканскія ўзброеныя сілы<ref>{{Cite web|url=https://yandex.ru/news/yandsearch?lr=2&cl4url=https%3A%2F%2Fnews.ru%2Fworld%2Fv-afganistane-sbrosili-bomby-na-mirnyh-zhitelej-ubivaya-talibov%2F|title=В Афганистане сбросили бомбы на мирных жителей, убивая талибов|publisher=Яндекс.Новости|lang=ru|accessdate=2020-01-11}}</ref>. * 27 студзеня — талібы [[Катастрофа Bombardier E-11 у Газні|збілі самалёт арміі ЗША]] з агентамі [[ЦРУ]]. Загінулі 5 альбо 6 чалавек. Сярод ахвяр быў адказны за [[Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года|забойства]] іранскага генерала [[Касем Сулеймані|Касема Сулеймані]] Майк дэ Андрэа<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2020/01/27/taliban/|title=Талибы взяли ответственность за сбитый самолет ВВС США|publisher=lenta.ru|accessdate=2020-01-30}}</ref>. * 29 студзеня — баевікі напалі на ваенных і паліцэйскіх у паўночнай правінцыі Афганістана Кундуз, у выніку чаго 13 чалавек загінулі і 12 пацярпелі<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20200129/1563998336.html|title=В Афганистане тринадцать силовиков погибли при нападении талибов|date=20200129T0950+0300|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2020-01-30}}</ref>. * 15 лютага — у выніках авіяўдару ў правінцыі Тахар знішчаны намеснік камандзіра Чырвонага падраздзялення руху «Талібан». * 27 лютага — «Талібан» пацвердзіў намеры падпісаць Пагадненне з ЗША 29 лютага. * 29 лютага — кіраўніцтва радыкальнага руху Талібан загадала ўсім сваім баевікам адмовіцца ад нападаў перад падпісаннем Пагаднення з амерыканскім бокам. * 2 сакавіка — талібы заявілі аб аднаўленні баявых дзеянняў у Афганістане. На ўсходзе краіны адбыўся выбух, у выніку якога тры чалавекі загінулі і 11 атрымалі раненні<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=3244749|title=Талибы объявили о возобновлении боевых действий в Афганистане|publisher=vesti.ru|lang=ru|accessdate=2020-03-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2020/03/02/taliban/|title=Заключившие мир с США террористы объявили о наступлении|publisher=Lenta.ru|accessdate=2020-03-04|lang=ru}}</ref>. * 4 сакавіка — больш за 20 байцоў УС Афганістана і паліцыянтаў былі забіты ў выніку нападаў талібаў у паўночнай афганскай правінцыі Кундуз<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20200304/1568130831.html|title=Источник: в Афганистане более 20 силовиков погибли при атаке талибов|date=20200304T1047+0300|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2020-03-04}}</ref>. Амерыканскія вайскоўцы ў Афганістане заявілі аб першым за 11 дзён авіяўдараў па баевіках<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20200304/1568133116.html|title=США заявили, что нанесли авиаудар по талибам|date=20200304T1126+0300|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2020-03-04}}</ref>. * 6 сакавіка — у Кабуле ў выніку тэракту забіты больш за 30 чалавек, 60 паранены<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7920153|title=Число жертв нападения в Кабуле выросло до 32|publisher=ТАСС|accessdate=2020-03-07|lang=ru}}</ref>. Адказнасць ўзяла на сябе тэрарыстычная групоўка «Ісламская дзяржава»<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4282574|title=ИГ взяло ответственность за атаку в Кабуле|date=2020-03-06|publisher=www.kommersant.ru|lang=ru|accessdate=2020-03-07}}</ref>. * 9 сакавіка — ЗША пачалі вывад сваіх войскаў з Афганістана<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7931527|title=США начали вывод своих войск из Афганистана|publisher=ТАСС|accessdate=2020-03-12|lang=ru}}</ref>. * 11 сакавіка — Брытанія вырашыла вывесці 330 вайскоўцаў з Афганістана да сярэдзіны ліпеня пасля таго, як было заключана пагадненне з рухам "Талібан"<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20200311/1568428103.html|title=Британия выведет более 300 военных из Афганистана, сообщили СМИ|date=20200311T1304+0300|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2020-03-12}}</ref>. * 18 сакавіка — у Афганістане талібы пакаралі смерцю жанчыну за пазашлюбную сувязь. * 19 сакавіка — урад Афганістана аднавіў аперацыі супраць "Талібану"<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20200319/1568861892.html|title=Правительство Афганистана возобновило операции против "Талибана"|date=20200319T1851+0300|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2020-03-20}}</ref>. * 1 красавіка — тэракт у Афганістане: загінулі 8 мірных жыхароў. * 8 красавіка — талібы забілі восем мірных жыхароў на поўначы Афганістана. Яны заявілі, што працягнуць ваяваць з Кабулам да абмену палоннымі. * 9 красавіка — баевікі запусцілі пяць ракет па базе ЗША ў Афганістане. Афганскі ўрад выпусціў на волю першую групу зняволеных талібаў. * 10 красавіка — пяць супрацоўнікаў Цэнтрабанка Афганістана забіты ў Гераце. * 11 мая — па меншай меры 22 вайскоўцаў загінулі, яшчэ шэсць пацярпелі ў выніку сутыкнення з баевікамі ў правінцыі Лагман на ўсходзе Афганістана. У ходзе 16-дзённай ваеннай аперацыі ў паўднёва-ўсходняй афганскай правінцыі Газні было забіта больш за 100 баевікоў руху «Талібан». * 12 мая — у Кабуле 24 чалавекі загінулі і яшчэ 16 пацярпелі пры нападзе баевікоў на бальніцу. Таксама на пахаванні кіраўніка паліцыі адбыўся выбух, загінулі 32 чалавекі, яшчэ 103 атрымалі раненні. Прэзідэнт Афганістана Ашраф Гані ў адказ на няспынныя атакі аддаў вайскоўцам загад пачаць наступленне на экстрэмістаў. * 16 мая — па меншай меры восем афганскіх вайскоўцаў загінулі, дзевяць атрымалі раненні ў выніку серыі нападаў баевікоў у правінцыі Пактыя на ўсходзе Афганістана. * 17 мая — восем баевікоў забіты ў выніку авіяўдараў па хованцы талібаў на поўначы дзяржавы. * 20 мая — па меншай меры дзевяць чалавек загінулі, яшчэ шэсць паранены ў выніку атакі з боку баевікоў на паўночным усходзе Афганістана. * 21 мая — авіяўдар у раёне Манджык (правінцыя Джаузджан), забіты 21 таліб. * 29 мая — па меншай меры 15 ваеннаслужачых нацыянальнай арміі Афганістана і пагранічных войскаў загінулі і яшчэ 9 атрымалі раненні ў выніку некалькіх нападаў баевікоў у правінцыі Пактыя на ўсходзе Афганістана. * 30 мая — талібы заявілі аб вызваленні больш за 70 афганскіх палонных. Афганскія ўлады вызвалілі яшчэ 700 баевікоў. * 6 чэрвеня — у Афганістане каля 11 паліцэйскіх загінулі пры падрыве аўтамабіля. * 11 чэрвеня — талібы, згодна з дамовай аб паступовым мірным працэсу, заявілі аб вызваленні 76 афганскіх палонных. * 12 чэрвеня — пры выбуху ў мячэці ў Кабуле загінулі чатыры чалавекі. * 15 чэрвеня — па меншай меры сем чалавек загінулі ў выніку нападу групы ўзброеных асоб у правінцыі Хост на ўсходзе краіны. * 17 чэрвеня— дванаццаць афганскіх сілавікоў загінулі, яшчэ пяць атрымалі раненні ў выніку нападу баевікоў «Талібана» ў правінцыі Джаўзджан. * 24 чэрвеня — 10 сілавікоў загінулі пры атацы талібаў. * 11 ліпеня — пры падрыве аўтамабіля загінулі шэсць чалавек. * 17 ліпеня — 12 вайскоўцаў загінулі ў сутыкненнях з талібамі. * 20 ліпеня — не менш за 13 сілавікоў загінулі, 10 пацярпелі ў выніку нападаў баевікоў у правінцыі Кундуз. * 31 ліпеня — не менш за 17 чалавек загінулі ў выніку тэракту ў Афганістане. * 2 жніўня — тэрарысты арганізацыі «Ісламская дзяржава» напалі на турму ў Афганістане. У горадзе Джалалабад спачатку смяротнік, знаходзячыся ў аўтамабілі, падарваў сябе каля будынку мясцовай турмы, пасля чаго ў будынак пранікла некаторая колькасць баевікоў. На працягу прыкладна 17 гадзін яны ўтрымлівалі турму пад сваім кантролем, пасля чаго супрацоўнікі мясцовых праваахоўных органаў здолелі адбіць атаку. У выніку тэрарыстычнага акту загінулі не менш за 29 чалавек, 50 чалавек пацярпелі. * 7 верасня — урадавыя войскі знішчылі 22 баевіка. * 8 верасня — талібы захапілі ў закладнікі каля дзесяці чалавек. * 9 верасня — у цэнтры Кабула адбыўся выбух на шляху картэжа віцэ-прэзідэнта Афганістана Амрулы Салеха, у выніку загінулі 10 чалавек, яшчэ столькі ж атрымалі раненні, але сам палітык не пацярпеў. * 11 верасня — талібы знішчылі 16 афганскіх салдат і паліцэйскіх. * 13 верасня — пры атацы баевікоў загінулі пяць паліцэйскіх. * 19 верасня — падчас авіяўдараў ВПС Афганістана на поўначы краіны загінулі 12 мірных жыхароў. * 20 верасня — у выніку авіяўдару ВПС Афганістана па баевікам, якія ўчынілі напад, удалося ліквідаваць 30 тэрарыстаў. * 23 верасня — каля 28 паліцэйскіх загінулі пры нападзе баевікоў на поўдні Афганістана. * 24 верасня — як мінімум 65 баевікоў радыкальнага руху «Талібан» ліквідаваны за адну ноч у ходзе аперацыі афганскіх сіл бяспекі ў усходняй правінцыі Пактыка, яшчэ 35 атрымалі раненні. * 25 верасня — талібы захапілі райцэнтр у правінцыі Урузган. * 29 верасня — па меншай меры 15 чалавек загінулі або пацярпелі ў выніку выбуху аўтамабіля ў правінцыі Дайкунды. * 30 верасня — трое паліцэйскіх загінулі пры нападзе талібаў на поўначы дзяржавы. * 1 кастрычніка — не менш як 9 вайскоўцаў сталі ахвярамі выбуху на поўдні Афганістану. * 3 кастрычніка — пятнаццаць чалавек сталі ахвярамі выбуху замінаванай машыны на ўсходзе Афганістана, больш за 30 чалавек атрымалі раненні. * 12 кастрычніка — прыкладна сямёра паліцэйскіх былі забіты і шасцёра паранены ў сутыкненнях з баевікамі ў двух паўночных правінцыях. * 15 кастрычніка — па меншай меры 15 баевікоў былі ліквідаваны, 26 чалавек, уключаючы паліцэйскіх, пацярпелі ў выніку выбуху аўтамабіля, начыненага выбухоўкай, і наступнай перастрэлкі ў Афганістане. * 18 кастрычніка — пры выбуху на захадзе Афганістана загінулі 12 чалавек і паранены больш за 100. * 30 кастрычніка — дванаццаць баевікоў знішчаны афганскімі вайскоўцамі ў ходзе баявога сутыкнення ў правінцыі Фар’яб. * 31 кастрычніка — талібы атакавалі пазіцыі вайскоўцаў у правінцыі Урузган. Афганскім вайскоўцам удалося адбіць атаку баевікоў. У ходзе бою 14 талібаў былі знішчаны, дзевяць атрымалі раненні. * 1 лістапада — каля 100 талібаў знішчына падчас аперацыі афганскіх сіл у правінцыі Кандагар<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9887015|title=Около 100 талибов уничтожили в ходе операции афганских сил в провинции Кандагар|website=ТАСС|accessdate=2020-11-04}}</ref>. * 2 лістапада — ўрадавыя войскі і сілы бяспекі пачалі баі з атрадамі Талібана на заходніх і паўднёвых подступах да Кандагару. Прадстаўнікі талібаў заявілі аб захопе некалькіх апорных пунктаў афганскіх сілавікоў, паказалі каля 50 палонных і трафеі – у тым ліку сем браняваных пазадарожнікаў. У ваенным ведамстве Афганістана пацвердзілі выкарыстанне баявой авіяцыі супраць надыходзячых талібаў і заявілі пра шматлікія ахвяры сярод мірнага насельніцтва Кандагара<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.oreanda.ru/v_mire/afganskie-taliby-nastupayut-na-kandagar/article1343577/|title=В мире. Афганские талибы наступают на Кандагар|website=www.oreanda.ru|date=2020-11-02|accessdate=2020-11-04}}</ref>. * 9 лістапада — горад Газні трапіў пад мінамётны абстрэл, загінулі восем чалавек. Не менш чатырох чалавек загінулі і 24 атрымалі раненні ў выніку падрыву замініраванага аўтамабіля ў правінцыі Кандагар. * 10 лістапада — сілавікі ліквідавалі кіраўніка тэрарыстычнай сеткі «Аль-Каіда» на Індыйскім субкантыненце ў ходзе аперацыі, праведзенай у правінцыі Фарах. * 17 лістапада — падчас атакі баевікоў загінулі 12 паліцэйскіх<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201117/afganistan-1584935050.html|title=В Афганистане не менее 12 полицейских погибли при нападении боевиков|website=РИА Новости|date=20201117T0908|accessdate=2020-11-17}}</ref>. * 29 лістапада — у выніку тэракту загінулі больш за 30 чалавек<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://eadaily.com/ru/news/2020/11/30/novyy-terakt-v-afganistane-pogibli-ne-menee-30-mestnyh-silovikov|title=Новый теракт в Афганистане — погибли не менее 30 местных силовиков|website=EADaily|accessdate=2020-12-03}}</ref>. * 1 снежня — супрацоўнікі расійскага пасольства ў Кабуле атрымалі лёгкую кантузію пры падрыве аўтамабіля дыпмісіі на самаробнай выбуховай прыладзе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20201201/diplomaty-1587238282.html|title=Автомобиль российского посольства подорвался в Кабуле|website=РИА Новости|date=20201201T2029|accessdate=2020-12-03}}</ref>. * 7 снежня — пяцёра вайскоўцаў загінулі пры атацы талібаў на КПП на поўначы Афганістана. * 11 снежня — ЗША паведамілі аб авіяўдары па пазіцыях талібаў. '''[[2021]]''': * 14 красавіка — новы прэзідэнт ЗША [[Джо Байдэн]] заявіў пра пачатак поўнага вываду войскаў ЗША з Афганістана з 1 мая 2021 года<ref>[https://www.interfax.ru/world/761296 Байден объявил о начале вывода войск США из Афганистана с 1 мая]</ref>. * 22 чэрвеня — сілы Талібану захапілі памежны пасёлак Шэрхан-Бандар у правінцыі Кундуз. 134 вайскоўцаў урадавых сіл адступілі ў Таджыкістан<ref>[https://rus.azattyq.org/a/31328299.html «Талибан» возвращается к границам Центральной Азии]</ref>. * 15 жніўня — [[Падзенне Кабула (2021)|падзенне Кабула]]. == ISAF == [[ISAF]] — узначаленая НАТА міжнародная вайсковая кааліцыя, якая дзейнічала на тэрыторыі Афганістана з 2001 па 2014. Склад удзельнікаў кааліцыі быў неаднолькавым: у лютым 2005 года дзейнічалі кантынгенты 37 краін, у далейшым, іх колькасць павялічылася (у сакавіку 2011 года ў склад ISAF уваходзілі вайскоўцы 46 краін НАТА<ref>[http://www.isaf.nato.int/images/stories/File/Placemats/PLACEMAT.MARCH%2004..pdf International Security Assistance Force (ISAF): Key Facts and Figures] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110406003726/http://www.isaf.nato.int/images/stories/File/Placemats/PLACEMAT.MARCH%2004..pdf |date=6 красавіка 2011 }}</ref>; у жніўні 2013 года ў склад ISAF уваходзілі вайскоўцы 47 краін кааліцыі<ref name=autogenerated1/>). У агульнай складанасці за перыяд з пачатку ваеннай аперацыі ў 2001 годзе і да канца 2015 года ў склад ISAF уваходзілі падраздзяленні ўзброеных сіл 50 краін свету, найбольш буйным з’яўляўся кантынгент ЗША. Станам на 1 чэрвеня 2014 года, агульная колькасць ISAF складала 49 902 вайскоўцаў<ref>{{cite web |url=http://www.isaf.nato.int/images/media/20140603_isaf-placemat-final.pdf |title=Архивированная копия |accessdate=2014-06-09 |url-status=да |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714123657/http://www.isaf.nato.int/images/media/20140603_isaf-placemat-final.pdf |archivedate=2014-07-14 }}</ref>. Спіс краін, якія ўдзельнічалі ў канфлікце ў Афганістана ў рамках ISAF: <div class="references-small" style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;"> * {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{Сцягафікацыя|Азербайджан}} * {{Сцягафікацыя|Албанія}} * {{Сцягафікацыя|Бахрэйн}} * {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{Сцягафікацыя|Балгарыя}} * {{Сцягафікацыя|Боснія і Герцагавіна}} * {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} * {{Сцягафікацыя|Грузія}} * {{Сцягафікацыя|Данія}} * {{Сцягафікацыя|Іарданія}} * {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} * {{Сцягафікацыя|Іспанія}} * {{Сцягафікацыя|Італія}} * {{Сцягафікацыя|Канада}} * {{Сцягафікацыя|Латвія}} * {{Сцягафікацыя|Літва}} * {{Сцягафікацыя|Люксембург}} * {{Сцягафікацыя|Македонія}} * {{Сцягафікацыя|Малайзія}} * {{Сцягафікацыя|Манголія}} * {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} * {{Сцягафікацыя|Новая Зеландыя}} * {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} * {{Сцягафікацыя|ААЭ}} * {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{Сцягафікацыя|Партугалія}} * {{Сцягафікацыя|Румынія}} * {{Сцягафікацыя|Сальвадор}} * {{Сцягафікацыя|Сінгапур}} * {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{Сцягафікацыя|Славенія}} * {{Сцягафікацыя|ЗША}} * {{Сцягафікацыя|Тонга}} * {{Сцягафікацыя|Турцыя}} * {{Сцягафікацыя|Украіна}} * {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} * {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{Сцягафікацыя|ФРГ}} * {{Сцягафікацыя|Харватыя}} * {{Сцягафікацыя|Чарнагорыя}} * {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} * {{Сцягафікацыя|Эстонія}} * {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} </div> == Страты == {{Main|Страты ISAF у вайне ў Афганістане}} '''ISAF'''<br />Паводле даных міністэрстваў абароны ЗША і Вялікабрытаніі, а таксама незалежнага інтэрнэт-сайта iCasualties.org, да 31 снежня 2014 года баявыя і небаявыя страты міжнароднай кааліцыі ў ходзе аперацыі «Нязломная свабода» (галоўным чынам у Афганістане) склалі звыш за 3 485 ваеннаслужачых загінуўшымі. Найбольшыя страты панеслі ЗША (2 356), Вялікабрытанія (453), Канада (162<ref>«''У перыяд з пачатку кампаніі ў Афганістане да 12 сакавіка 2014 года, калі кампанія была афіцыйна завершана … '''162''' загінулі, 2179 былі параненыя''»<br />Адносіны канадцаў да афганскай кампаніі // «Зарубежное военное обозрение», № 4 (805), красавік 2014. стр.96</ref>), Францыя (88<ref>«''France’s largest military commitment since the Algerian war for independence… cost the country '''88''' of its troops and injured another 725.''»<br />Bruce Crumley. [http://world.time.com/2012/12/08/ceremony-for-returning-troops-closes-french-combat-mission-in-afghanistan/ Ceremony for Returning Troops Closes French Combat Mission in Afghanistan] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815185846/http://world.time.com/2012/12/08/ceremony-for-returning-troops-closes-french-combat-mission-in-afghanistan/ |date=15 жніўня 2014 }} // «Time» от 8 декабря 2012</ref>), ФРГ (55<ref>"''За перыяд удзелу ў МССБ, якая дзейнічала з 2001 года, там загінулі '''55''' вайскоўцаў ФРГ «''»<br />Германія // «Зарубежное военное обозрение», № 3 (804), сакавік 2014. стр.96</ref>). У пералічаныя вышэй страты не ўключаны страты сярод супрацоўнікаў паліцыі краін Еўрасаюза, якія знаходзіліся ў Афганістане па праграме EUPOL — Afghanistan, але не з’яўляліся ваеннаслужачымі ISAF. Таксама ў пералічаныя вышэй страты не ўключаны супрацоўнікі замежных прыватных ваенных і ахоўных кампаній, якія дзейнічалі ў Афганістане з дазволу і ў інтарэсах краін кааліцыі. Між тым, па стане на пачатак снежня 2009 года, у Афганістане дзейнічала 104 тыс. супрацоўнікаў прыватных ваенных і ахоўных кампаній<ref>[http://www.bbc.co.uk/mundo/internacional/2009/12/091205_1215_afganistan_contratistas_wbm.shtml Afganistán: una guerra «subcontratada»] // «BBC Mundo» от 5 декабря 2009</ref>. У далейшым, па патрабаванні ўрада Афганістана<ref>[http://lenta.ru/news/2010/08/17/private/ Карзай решил выгнать из Афганистана частных охранников] // «Lenta.RU» от 17 августа 2010</ref> іх колькасць была зменшана. Па стане на сярэдзіну 2012 года, у Афганістане дзейнічала да 40 тыс. супрацоўнікаў замежных прыватных ваенных кампаній<ref>Т. Камаў. Аб дзейнасці прыватных ваенных кампаній у Афганістане // «Зарубежное военное обозрение», № 7 (784), ліпень 2012. стр.86</ref>. Па няпоўных даных, у Афганістане загінулі не менш за 1843 кантрактнікаў кааліцыйных сіл. Большасць вайскоўцаў ISAF загінула ад самаробных выбуховых прылад. Па даных сайта iCasualties.org, страты ISAF ад прымянення праціўнікам мінна-выбуховых прылад у 2010 годзе склалі 58 % (368 з 630 ваеннаслужачых) ад агульных страт ад варожых дзеянняў праціўніка, у 2011 годзе — 51 % (252 з 492 ваеннаслужачых). '''Талібан'''<br />Дакладная колькасць забітых і параненых баевікоў застаецца невядомым. Але паведамляецца, што ў перыяд з пачатку аперацыі ў 2001 годзе да сярэдзіны верасня 2011 года, страты баевікоў склалі 15-20 тыс. чалавек<ref>Да 10-годдзя ўводу амерыканскіх войскаў у Афганістан // «Зарубежное военное обозрение», № 10 (775), кастрычнік 2011. старонкі 104—105</ref>. '''Урадавыя сілы Афганістана'''<br />23 кастрычніка 2014 года афіцыйны прадстаўнік міністэрства абароны Афганістана Захір Азімі паведаміў, што ў ходзе баявых дзеянняў у перыяд з 2003 да 23 кастрычніка 2014 года загінулі 2853 ваеннаслужачых Афганскай нацыянальнай арміі<ref>[http://www.afghanistantimes.af/news_details.php?id=9352&cid=1 2,853 ANA troops killed in action since 2003] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141023143734/http://www.afghanistantimes.af/news_details.php?id=9352&cid=1 |date=23 кастрычніка 2014 }}// «The Afghanistan Times» от 23 октября 2014</ref>. Па афіцыйных даных НАТА, якія агучыў намеснік камандуючага сіламі ISAF у Афганістане генерал-лейтэнант Дж. Андэрсан, на працягу 2014 года страты афганскіх сіл бяспекі склалі 4634 чалавек забітымі (пры гэтым, з ліку забітых у перыяд са студзеня да 28 снежня 2014 года каля 3200 складалі забітыя паліцыянты, астатнімі з’яўляліся вайскоўцы, супрацоўнікі памежнай аховы, спецслужбаў і інш.)<ref>[http://www.newser.com/story/200524/us-nato-formally-end-afghanistan-war.html US, NATO Formally End Afghanistan War]</ref>. '''Мірныя жыхары'''<br />Афіцыйных даных адносна страт грамадзянскага насельніцтва ў Афганістане няма, але ацэнкі незалежных арганізацый моцна разыходзяцца. Асноўную крытыку з боку праваабарончых арганізацый выклікаюць залішне актыўныя авіяцыйныя ўдары ISAF пры недастаткова дбайным выбары мэтаў. Па даных Marc W. Herold, у перыяд з 7 кастрычніка 2001 да чэрвеня 2003 года ў выніку авіяўдараў ЗША загінула больш за 3600 чалавек<ref name="pubpages.unh.edu"/>. Вялікая колькасць мірных жыхароў загінулі і ад рук баевікоў, у асноўным падчас тэрактаў. == Вытворчасць наркотыкаў == [[Файл:Australian-Afgan Army patrol April 2010.jpg|thumb|Аўстралійскія салдаты на макавым палі.]] Пасля ўводу войскаў НАТА вытворчасць наркотыкаў павялічылася. Некаторыя расійскія даследчыкі сцвярджаюць, што «адміністрацыя Буша глядзела скрозь пальцы на імклівы рост вытворчасці гераіну»<ref name="nationalsecurity.ru">[http://www.nationalsecurity.ru/library/00021/ Производство опийных наркотиков (героина) в Афганистане: инфраструктура наркобизнеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110801010921/http://www.nationalsecurity.ru/library/00021/ |date=1 жніўня 2011 }}</ref><ref>[http://gazeta.aif.ru/online/aif/1348/40_01 Афганская доза России. Георгий ЗОТОВ. © 1997—2008 ЗАО «Аргументы и факты» № 35 (1348) от 30.08.2006]</ref><ref>''Владислав Шурыгин.'' [http://87.242.98.49/newsA.php4?st=1042769640 Афганистан: Буш, ложь и героин]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>''Бахтияр Ахмедханов. ''[https://web.archive.org/web/20070224231323/http://www.mn.ru/issue.php?2006-35-57 «Слёзы Аллаха — наши слёзы»]</ref>. Падобнае меркаванне выказаў і швейцарскі журналіст Р. Лабев’ер, аўтар кнігі «Долары тэрору. Злучаныя Штаты і ісламісты». Ён сцвярджаў, што ў Афганістане амерыканцы атрымлівалі звышпрыбыткі ад нарказбройнага «бізнесу» і фінансавання тэрарыстаў<ref name="7days.belta.by">''Антон Андреенко''. [http://7days.belta.by/7days.nsf/last/662AD413E69D608642256D9100519DFF?OpenDocument Кто стоит за глобальным наркотерроризмом]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Дэпутат Дзярждумы РФ Андрэй Какошын: «Усе прапановы амерыканскіх саюзнікаў па НАТА ліквідаваць гэтыя прадпрыемствы па перапрацоўцы опіуму ў гераін былі адпрэчаны, паколькі гэта падрывала ўладу і магчымасці тых, на каго абапіраліся ЗША і НАТА»<ref name="www.expert.ru/articles/2009/03/30/afghan">[https://web.archive.org/web/20090401031401/http://www.expert.ru/articles/2009/03/30/afghan/ Повод к замирению «Эксперт Online»/30 марта 2009]</ref>. На тэму атрымання даходаў амерыканскімі акупацыйнымі войскамі ад вырошчвання опію зняты дакументальны фільм «База». У 2014 годзе плошчы пасеваў опіюмнага маку ў Афганістане дасягнулі гістарычна рэкорднага максімуму ў 250 тыс. гектараў<ref>[http://www.finmarket.ru/news/3729666 Рекордные посевы опийного мака в Афганистане угрожают безопасности России — ФСКН] // ИА «Финмаркет»</ref>. '''Вытворчасць опіуму-сырца:'''<ref name="Махмадиев">[http://www.kreml.org/opinions/102481322? Айдар Махмадиев. Нельзя преуменьшать опасность, исходящую от производства наркотиков в Афганистане] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131115051124/http://www.kreml.org/opinions/102481322 |date=15 лістапада 2013 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! 1999 год ! 2000 год ! 2001 год ! 2002 год ! 2003 год ! 2004 год ! 2005 год ! 2007 год ! 2008 год ! 2009 год ! 2010 год |- | 4565 тон | 3276 тон | 185 тон | 2700 тон | 3400 тон | 4200 тон | 4100 тон | 8200 тон<ref name="на игле">[http://www.oreanda.ru/ru/news/20090413/common/popnews/article381224/ На афганской игле] {{V|6|5|2009}}</ref> | 7700 тон<ref name="на игле" /> | 6900 тон<ref>[http://www.ca-news.org/news/302131?from=ya Наркокурьеры осваивают новые маршруты] {{V|28|1|2010}}</ref> | 3600 тон<ref>[http://www.afghanistan.ru/doc/18473.html УНП ООН опубликовало доклад о производстве опиума в Афганистане]</ref> |} == Ацэнкі вынікаў вайны == Аб удзеле НАТА ў афганскім канфлікце галоўным чынам ставяцца крытычна. Найбольш адмоўныя ацэнкі і стаўленне да дзеянняў ЗША і ISAF у Афганістане маюць месца на [[постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]] і [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. Афганскі журналіст Хабіба Заіра аб наступствах амерыканскай кампаніі даў такі каментарый<ref>[https://ru.ihodl.com/opinion/2016-10-12/15-let-nadezhdy-kak-vtorzhenie-ssha-v-afganistan-lish-usugubilo-vojnu/ «Я поддерживал вторжение США в Афганистан. Я был наивен»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923061114/https://ru.ihodl.com/opinion/2016-10-12/15-let-nadezhdy-kak-vtorzhenie-ssha-v-afganistan-lish-usugubilo-vojnu/ |date=23 верасня 2020 }} — ''ihodl'', 12 октября 2016</ref>: «Я думаў, што ЗША скінуць уладу талібаў, і вайна ў Афганістане спыніцца. Але яна толькі разгарэлася мацней». Па тэме амерыканскага ўварвання ў Афганістан і яго вынікаў першы намеснік старшыні камітэта па міжнародных справах Савета РФ Уладзімір Джабараў заявіў<ref>[http://www.aif.ru/politics/world/uvyazli_po_ushi_kak_ssha_proigrali_voynu_v_afganistane Увязли по уши. Как США проиграли войну в Афганистане] — ''Аргументы и факты'', 7 октября 2016</ref>: «Вынікі ўмяшання ЗША ва ўнутраную палітыку Афганістана небагатыя, таму што з тымі мэтамі, з якімі яны заходзілі — знішчэнне Аль-Каіды, Талібану … — яны іх не дасягнулі. Прэзідэнт Афганістана кіруе толькі яго сталіцай — Кабулам, а ўся тэрыторыя краіны зноў знаходзіцца пад Талібанам». Расійскі палітолаг Сяргей Маркаў характарызаваў вынікі кампаніі так: «Без сумневу, штаб-кватэра „Аль-Каіды“ ў Афганістане была разгромлена, быў спынены марш „Талібану“ ў Сярэднюю Азію. Але ніякага нармальнага развіцця Афганістана няма, сёння гэта разбітая краіна, якая ледзь-ледзь выжывае. Ніякай праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця, у адрозненне ад СССР, ЗША там не прыдумалі». У [[2018]] годзе сацыялагічная служба ''Pew Research Center'' апублікавала апытанне, згодна з якім, 49 % апытаных грамадзян ЗША лічаць, што амерыканскія войскі і іх саюзнікі не дасягнулі пастаўленых мэтаў у Афганістане<ref>[https://russian.rt.com/world/article/561920-afganistan-ssha-17-let-itogi «Цель Вашингтона — не борьба с терроризмом»: чего добились США за 17 лет военного присутствия в Афганистане] RT, 7 октября 2018</ref>. Пры гэтым 45 % мяркуюць, што рашэнне ўварвацца ў гэтую краіну было правільным. У 2006 годзе працэнт апытаных з такім меркаваннем склаў каля 30. Аднак умяшанне НАТА ў афганскі канфлікт часткова дапамагло стрымаць націск ісламарадыкалаў на Блізкім Усходзе. Дзякуючы ваеннай аперацыі ЗША, удалося абясшкодзіць найбольш уплывовых і небяспечных лідараў ісламісцкіх тэрарыстычных арганізацый, такіх як бін Ладэн. == Ваенныя злачынствы == Падчас узброенага канфлікту супрацьстаялыя бакі былі абвінавачаны ў жорсткім абыходжанні з ваеннапалоннымі, забойстве мірных жыхароў, рабаваннях, выкраданні людзей і іншых злачынствах. У лістападзе 2001 года амерыканскія салдаты забілі каля 800 палонных талібаў блізу горада Мазары-Шарыф<ref>{{Cite web |url=http://hellishamerica.ru/afgan2.html |title=СТР. 1: «ВОЕННОЕ ПРЕСТУПЛЕНИЕ США В АФГАНИСТАНЕ — СОТНИ ВОЕННОПЛЕННЫХ УБИТО В МАЗАРИ-ШАРИФЕ»… |access-date=22 снежня 2018 |archive-date=16 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116101240/http://hellishamerica.ru/afgan2.html |url-status=dead }}</ref>. У верасні 2004 года былі асуджаны 20 амерыканскіх салдат, якія катавалі зняволеных у турме Баграма. У 2010 годзе ваеннаслужачыя арміі ЗША забілі 7 мірных грамадзян, у тым ліку 2 цяжарных жанчын. Пры гэтым сведкі расказалі, што амерыканскія салдаты выцягвалі кулі з целаў забітых, каб схаваць сляды злачынства. Спачатку прадстаўнікі [[Узброеныя сілы ЗША|Узброеных сіл ЗША]] заявілі, што ўсе гэтыя людзі былі забіты за некалькі дзён да рэйду, аднак пазней Пентагон прызнаў, што гэта адбылося падчас правядзення чарговай аперацыі ISAF<ref>[https://russian.rt.com/world/article/333101-ssha-voennie-prestupleniya-afganistan Пытки как технология допроса: США обвиняются в военных преступлениях в Афганистане] — RT, 15 ноября 2016</ref>. У 2017 годзе былі апублікаваны дакументы, дзе ішла гаворка пра 10 выпадкаў, якія адбыліся паміж 2009-м і 2013 гадамі, калі аўстралійскія вайскоўцы забівалі мірных афганскіх жыхароў, у тым ліку дзяцей. З дакументаў вынікае, што вышэйшае начальства міністэрства абароны ўстрывожана маральнымі якасцямі аўстралійскага спецназа, паколькі тыя паводзілі крывавую, утоеную вайну супраць баевікоў<ref>[https://pandoraopen.ru/2017-07-26/sekretnye-dokumenty-o-zverstvax-avstralijskix-voennyx-v-afganistane/ Секретные документы о «зверствах» австралийских военных в Афганистане] — ''Ящик Пандоры'', 26 июля 2017</ref>. З боку тэрарыстаў-талібаў адбываўся пераслед у адносінах да немусульман і прадстаўнікоў некаторых этнасаў (напрыклад, народа хазар<ref name="spytnik">[https://m.az.sputniknews.ru/life/20171009/412209326/afganec-bezhenec-zverstva-rezhima-taliban.html?mobile_return=no Афганский беженец в Баку рассказал озверствах режима «Талибан»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190919213951/https://m.az.sputniknews.ru/life/20171009/412209326/afganec-bezhenec-zverstva-rezhima-taliban.html?mobile_return=no |date=19 верасня 2019 }} — Sputnik, 10 октября 2017</ref>). Баевікі сілком прымушалі пераходзіць у [[іслам]], адрошчваць бараду, насіць цюрбаны, выконваць законы [[шарыят]]у<ref name="spytnik"/>. Непадпарадкаванне каралася смерцю. Так, у ліпені 2012 года ў вёсцы Кімчак, размешчанай у правінцыі Парван, баевікі публічна забілі двух жанчын, абвінавачаных нібыта за «пералюб»<ref>Николай Сологубовский [http://maxpark.com/community/129/content/1407194 Зверство. Кто такие талибы?] — ''maxpark'', 9 июля 2012</ref>. == Мірны працэс == Спробы заключыць мірнае пагадненне і план вываду замежных войскаў быў зроблены ў 2018 годзе. Працэс працягваўся да восені 2019, калі перамовы паміж амерыканскім кіраўніцтвам і Талібанам сарваліся з-за тэракту. Аднак да гэтага часу склаліся асноўныя ўмовы магчымай дамовы<ref>[https://www.rbc.ru/politics/22/08/2019/5d5a74919a7947a6a163ef2c США договорились с «Талибаном» об условиях вывода войск из Афганистана] // РБК, 22 августа 2019</ref>. * «Талібан» гарантуе, што не дазволіць міжнародным тэрарыстычным групоўкам накшталт «Аль-Каіды» выкарыстоўваць Афганістан як трэніровачную пляцоўку для нападаў за мяжой. * ЗША абавязваюцца вывесці з тэрыторыі краіны войскі. * Афганскія ўдзельнікі канфлікту павінны пачаць унутрыпалітычны дыялог. * У краіне ўсталёўваецца бестэрміновае перамір’е. У пачатку лютага [[2020]] года ў пасланні кангрэсу амерыканскі лідар [[Дональд Трамп]] заявіў пра імкненне ЗША завяршыць канфлікты на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. «Мы працуем, каб пакласці канец самай працяглай вайне Амерыкі і вярнуць нашыя войскі дадому», — сказаў Трамп пра канфлікт у Афганістане, адзначыўшы, што ЗША не павінны быць «паліцыянтам» для іншых дзяржаў. [[21 лютага]] кіраўнік прэс-службы Дзярждэпартамента ЗША Морган Ортэгус апублікавала заяву [[Майк Пампеа|Майка Пампеа]] аб пагадненні з талібамі, якое мае быць заключана. У дакуменце, у прыватнасці, гаварылася, што ЗША рыхтуюцца да падпісання пагаднення 29 лютага<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5e59a4809a794700ab96cfd0 Помпео будет присутствовать при подписании соглашения США с «Талибаном»] // РБК, 29 января 2020</ref>. [[29 лютага]] ЗША і «Талібан» у [[Катар]]ы падпісалі мірнае пагадненне, якое прадугледжвае вывад амерыканскіх войскаў з Афганістана і пачатак міжафганского дыялогу. Подпісы пад дакументам паставілі спецпрадстаўнік Злучаных Штатаў па Афганістане і кіраўнік дэлегацыі на перамовах Залмай Халілзад і палітычны лідар талібаў мула Абдул Гані Барадар. На цырымоніі прысутнічалі прадстаўнікі больш за 30 краін. Пагадненне прадугледжвала, што амерыканцы скароцяць колькасць войскаў у Афганістане з 12 да 8,6 тысячы чалавек на працягу 135 дзён, а затым, калі Талібан устрымаецца ад гвалту, працягнуць на працягу 14 месяцаў выводзіць і свае сілы, і сілы [[НАТА]]. Наўзамен Талібан мусіць адмовіцца ад выкарыстання афганскай тэрыторыі для нападу на ЗША і іншыя краіны. Акрамя таго, бакі дамовіліся аб «сталым і усёабдымным перамір’і». Прамыя перамовы паміж Талібанам і ўрадам Афганістана планавалася весці ў рамках міжафганскага дыялогу. Акрамя гэтага, Талібан пачне ўзаемадзейнічаць з [[Савет Бяспекі ААН|Саветам Бяспекі ААН]], каб яго членаў выключылі з санкцыйных спісаў. Зрабіць гэта меркавалася да канца мая<ref>[https://ria.ru/20200229/1565564226.html США и "Талибан" подписали мирное соглашение] // РИА Новости, 29 февраля 2020</ref>. 2 снежня 2020 года афганскі ўрад і прадстаўнікі руху «Талібан» падпісалі першы за 19 гадоў вайны пагадненне. Падпісанае пагадненне не датычалася ніякай канкрэтыкі, акрамя дамоўленасці аб працягу мірных перамоў, аднак было ацэнена абодвума бакамі як прарыў<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/10151651|title=Афганские власти и "Талибан" приступают к обсуждению повестки прямых переговоров|website=ТАСС|accessdate=2020-12-03}}</ref>. == Гл. таксама == {{Навігацыя}} * [[Афганская вайна (1979—1989)]] * [[Страты ISAF у вайне ў Афганістане]] * [[Вывад амерыканскіх войск з Афганістана (2020—2021)]] * [[Наступленне талібаў (2021)]] * [[Прыватныя ваенныя кампаніі ў Афганскай вайне]] == Зноскі == {{Reflist}} == Літаратура == * ''Нікольскі М''. Аперацыя «Анаконда» // «Техника и вооружение вчера, сегодня, завтра» : журнал. — 2003. — Май (№ 05). — С. 27-29. == Спасылкі == * [http://www.isaf.nato.int/ Официальный сайт Международных сил содействия безопасности в Афганистане] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130429230918/http://www.isaf.nato.int/ |date=29 красавіка 2013 }} * [http://afghanistan.ru/doc/85920.html НАТО в Афганистане] * [https://public.wikireading.ru/97283 Афганская хроника. Бесконечная война] — Кьеза Джульетто * [https://web.archive.org/web/20070930182606/http://www.afa.org/magazine/Sept2002/0902anaconda.html Rebecca Grant. The Airpower of Anaconda (Журнал ВВС США, сентябрь 2002)] {{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Войны Афганістана]] [[Катэгорыя:Войны ЗША]] [[Катэгорыя:Войны Канады]] [[Катэгорыя:Войны Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Вайна ў Афганістане (2001—2021)| ]] [[Катэгорыя:2001 год у Афганістане]] [[Катэгорыя:Першае прэзідэнцтва Дональда Трампа]] 6wbv2px4vj3t4p2ce6vyqh4a5rs626z 0 539198 5157542 4743085 2026-06-23T06:00:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157542 wikitext text/x-wiki {{Ваеннае падраздзяленне |назва = Варонежскі фронт |выява = [[Выява:Red Army Badge.svg|200px]] |подпіс = [[Эмблема]] [[Узброеныя Сілы СССР|УС]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |гады = 7 ліпеня 1942 года — 20 кастрычніка 1943 года |краіна = {{Сцяг СССР}} [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |падначаленне = [[Камандуючы|камандуючаму]] [[войскі|войскамі]] [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронту]] |у складзе = [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сіл СССР]] |тып = [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронт]] |уключае_у_сябе = упраўленне, [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб'яднанні]], [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнні]], [[Вайсковая часць|вайсковыя часці]] і ўстановы |роля = абарона |памер = [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб'яднанне]] |камандная_структура = |размяшчэнне = |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |знакі_адрозненні = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = }} '''Варо́нежскі фронт''' — фронт, утвораны [[7 ліпеня]] [[1942]] года з часткі войскаў [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], абараняў раён [[Варонеж]]а. [[20 кастрычніка]] [[1943]] года Варонежскі фронт перайменаваны ў [[1-ы Украінскі фронт]]. == Склад фронту == Першапачаткова ў склад фронту ўваходзілі: * [[40-я армія (СССР)|40-я армія]] агульнавайсковая, * [[60-я армія (СССР)|60-я]] (3-я рэзервовая) армія, * [[6-я армія (СССР)|6-я]] (6-я рэзервовая) армія, * [[2-я паветраная армія (СССР)|2-я паветраная армія]], * [[4-ы танкавы корпус (СССР)|4-ы танкавы корпус]], * [[17-ы танкавы корпус (СССР)|17-ы танкавы корпус]], * [[18-ы танкавы корпус (СССР)|18-й танкавы корпус]], * [[24-ы танкавы корпус (СССР)|24-ы танкавы корпус]]; у далейшым: * [[13-я армія (СССР)|13-я армія]], * [[21-я армія (СССР)|21-я армія]], * [[27-я армія (СССР)|27-я армія]], * [[38-я армія (СССР)|38-я армія]], * [[47-я армія (СССР)|47-я армія]], * [[52-я армія (СССР)|52-я армія]], * [[64-я армія (СССР)|64-я армія]], * [[69-я армія (СССР)|69-я армія]], * [[4-я гвардзейская армія]], * [[5-я гвардзейская армія]], * [[6-я гвардзейская армія]], * [[7-я гвардзейская армія]], * [[1-я танкавая армія (СССР)|1-я танкавая армія]], * [[3-я танкавая армія (СССР)|3-я танкавая армія]], (з 12 сакавіка 1943 года) * [[3-я гвардзейская танкавая армія]], * [[5-я гвардзейская танкавая армія]] і * асобныя злучэнні і часці ўзмацнення. == Дзеянні фронту == У ліпені [[1942]] года Варонежскі фронт прымаў удзел у [[Варонежска-Варашылаўградская аперацыя|Варонежска-Варашылаўградскай аперацыі]], затым скоўваў супрацьстаячыя войскі праціўніка, зрываючы перакідку іх для ўзмацнення груповак, якія надыходзілі на [[Валгаград|Сталінград]] і [[Каўказ]]. У перыяд контрнаступлення пад [[Валгаград|Сталінградам]] войскі фронту сумесна з войскамі [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]] ў другой палове снежня ў ходзе [[Сярэднедонская аперацыя|Сярэднедонскай аперацыі]] разграмілі [[8-я армія (Італія)|8-ю італьянскую армію]]. У студзені [[1943]] года Варонежскі фронт паспяхова ажыццявіў [[Астрагожска-Расашанская аперацыя|Астрагожска-Расашанскую аперацыю]], у студзені — лютым сумесна з [[Бранскі фронт|Бранскім фронтам]] — [[Варонежска-Касторненская аперацыя|Варонежска-Касторненскую аперацыю]], у лютым — сакавіку — [[Трэцяя бітва за Харкаў|Харкаўскую наступальную аперацыю]] (гл. таксама [[Харкаўская наступальная аперацыя|Харкаўскую наступальную аперацыю 2.02.-3.03.1943 года]]), у ходзе якой вызваліў [[Курск]], [[Харкаў]], [[Льгоў]]. [[16 сакавіка]] (па іншых дадзеных [[14 сакавіка]]) войскі фронту пакінулі [[Харкаў]] ([[Харкаўская абарончая аперацыя]]) і, адышоўшы на мяжу на ўсход ад горада [[Сумы]], на поўнач ад [[Белгарад|Белгарада]], па рацэ [[Северскі Данец]] да [[Чугуіў|Чугуева]], спынілі нямецка-фашысцкія войскі. Падчас [[Курская бітва|Курскай бітвы]] Варонежскі фронт сумесна са [[Стэпавы фронт|Стэпавым фронтам]] разграміў ворага ў ходзе [[Белгарадска-Харкаўская аперацыя|Белгарадска-Харкаўскай аперацыі]]. У верасні — кастрычніку войскі фронту, удзельнічаючы ў [[Бітва за Дняпро|Бітве за Днепр]], правялі [[Сумска-Прылуцкая аперацыя|Сумска-Прылуцкую аперацыю]], фарсіравалі [[Дняпро|Днепр]] на поўнач і на поўдзень ад [[Кіеў|Кіева]], захапілі важныя аператыўныя плацдармы на яго правым беразе, стварыўшы ўмовы для вызвалення [[Кіеў|Кіева]] і наступных дзеянняў на [[Правабярэжная Украіна|Правабярэжнай Украіне]]. [[20 кастрычніка]] Варонежскі фронт быў перайменаваны ў [[1-ы Украінскі фронт]]. Пад гэтым найменнем фронт завяршыў удзел у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] ўзяццем [[Берлін|Берліна]] і вызваленне [[Прага|Прагі]]. == Камандаванне == === Камандуючыя войскамі === * [[Піліп Іванавіч Голікаў]] (07.07.1942 — 14.07.1942), [[генерал-лейтэнант]] * [[Мікалай Фёдаравіч Ватуцін]] (14.07.1942 — 22.10.1942), генерал-лейтэнант * [[Піліп Іванавіч Голікаў]] (22.10.1942 — 28.03.1943), генерал-лейтэнант, з 19.01.1943 — [[генерал-палкоўнік]] * [[Мікалай Фёдаравіч Ватуцін]] (28.03.1943 — 20.10.1943), генерал-лейтэнант, з 07.12.1942 — генерал-палкоўнік, з 13.02.1943 — [[генерал арміі]]. === Члены Ваеннага Савета === * [[Іван Захаравіч Сусайкаў]] (ліпень — верасень 1942), [[карпусны камісар]] * [[Леў Захаравіч Мехліс]] (верасень — кастрычнік 1942), карпусны камісар * [[Фёдар Фядотавіч Кавалёў]] (кастрычнік 1942 — сакавік 1943), [[армейскі камісар 2-га рангу]], з снежня 1942 г. — генерал-лейтэнант * [[Мікіта Сяргеевіч Хрушчоў]] (сакавік — кастрычнік 1943), генерал-лейтэнант * [[Канстанцін Васільевіч Крайнюкоў]] (кастрычнік 1943), [[генерал-маёр]] === Начальнікі штаба === * [[Фёдар Іванавіч Шаўчэнка]] (ліпень 1942), генерал-маёр * [[Міхаіл Ільіч Казакоў]] (ліпень 1942 — люты 1943), генерал-лейтэнант * [[Антон Пятровіч Піліпенка]] (люты — сакавік 1943), генерал-маёр * [[Феадосій Канстанцінавіч Каржэневіч]] (сакавік — май 1943), генерал-маёр * [[Сямён Паўлавіч Іваноў]] (май — кастрычнік 1943), генерал-лейтэнант === Начальнікі разведаддзела === * Чэкмазаў П. Н. (з 1942) * Качаткоў М. А. (да ліпеня 1943) * Вінаградаў В. В. (ліпень — кастрычнік 1943) == Літаратура == * Воронежский фронт. // — Воронеж, 2005, Центр.-Чернозем. книж. изд-во. * На Воронежском направлении. // — Воронеж, 2-е изд., 1973. Новый Оскол * Сталинградская битва. Июль 1942 — февраль 1943: энциклопедия&#x20;&#x2F;&#x20;под ред. М. М. Загорулько.&nbsp;— 5-е изд., испр. и доп.&nbsp;— <abbr title="Волгоград">Волг.</abbr>: Издатель, 2012.&nbsp;— С.&nbsp;127.&nbsp;— 800&nbsp;с. == Спасылкі == * [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт] * [https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ Усё франты Вялікай Айчыннай вайны] * [http://www.94d.ru/warway.php?id=129 Варонежскі фронт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120316124851/http://www.94d.ru/warway.php?id=129 |date=16 сакавіка 2012 }} {{Узброеныя сілы СССР у ВАВ}} [[Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны]] fnrwqtzyjdsj1y2394pn180ix7bxht4 0 547115 5157552 5117294 2026-06-23T07:03:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157552 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Вастсэ-Куустэ''' ({{lang-et|Vastse-Kuuste vald}}) — былая воласць у [[Эстонія|Эстоніі]], у складзе павета [[Пылвамаа]]. Плошча воласці — 123 км², колькасць насельніцтва на [[1 студзеня]] [[2006]] года складала 1264 чалавек. Адміністрацыйны цэнтр воласці — пасёлак [[Вастсэ-Куустэ]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20121114045948/https://sites.google.com/site/vastsekuuste/ Valla koduleht] {{et icon}} {{Пылвамаа}} {{Заліўка воласцей Эстоніі}} [[Катэгорыя:Воласці Эстоніі]] elgh2ie1wftecny1087i94rb01k1i2y 0 556708 5157535 3132468 2026-06-23T05:27:16Z Autumndancer 168015 5157535 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лазар}} {{ДД}} '''Дзьёрдзь Лазар''' ({{lang-hu|Lázár György}}, 15 верасня 1924, [[Ішасег]], медзье [[Пешт (медзье)|Пешт]], Венгрыя — 2 кастрычніка 2014, [[Будапешт]], Венгрыя) — венгерскі дзяржаўны дзеяч, старшыня Савета міністраў Венгерскай Народнай Рэспублікі 15 мая 1975 — 25 чэрвеня 1987. {{зноскі}} {{Прэм’ер-міністры Венгрыі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Дзьёрдзь}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Венгрыі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў медзье Пешт]] roljxpgm47ljhr5yk8vuboyco2ft23g 0 571807 5157525 3208614 2026-06-23T04:13:02Z StarDeg 16311 5157525 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} {{Цёзкі2|Лукін}} '''Павел Пятровіч Лукі́н''' ({{ДН|14|1|1769}}—{{ДС|22|11|1826}}) — [[архітэктар]]. == Біяграфія == У [[1773]]—[[1788]] гадах вучыўся ў [[Пецярбургская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў]]. У [[1786]] годзе працаваў у архітэктара [[Чарлз Камерон|Чарлза Камерона]]. У [[1803]]—[[1805]] гадах [[Галоўныя архітэктары Гродна|гродзенскі губернскі архітэктар]]. == Творчасць == Аўтар праектаў мураванага моста цераз [[Нёман]] і [[Гродзенская ратуша|ратушы]] (пабудавана ў [[1807]]), фіксацыйных [[чарцёж|чарцяжоў]] старажытных пабудоў у Гродне. == Літаратура == * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Лукін Павел Пятровіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лукін Павел Пятровіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары Гродна]] [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] [[Катэгорыя:Галоўныя архітэктары Гродна]] hx5d9r2wpuwe1hnxvzew34anmn3htxd 0 572326 5157609 5037809 2026-06-23T09:35:12Z Kolaruz 144272 унесены змяненні ў спіс загадчыкаў кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін (унесены даты выканання абавязкаў загадчыка кафедры Сарокіным), убраны Сарокін са Структуры факультэта 5157609 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Гістарычны факультэт | арыгінал = | вну = [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = БДПУ (02).jpg | подпіс = Галоўны корпус БДПУ ў асноўным займае гістарычны факультэт | ранейшыя назвы = Сацыяльна-гістарычны, Сацыяльна-эканамічны, Гісторыка-геаграфічны | міжназва = Faculty of History of the Maxim Tank BSPU | дэвіз = | заснаваны = [[1918]] | закрыты = | дэкан = [[Сяргей Пятровіч Шупляк|Сяргей Шупляк]] | размяшчэнне = {{BLR}}, [[Мінск]], [[Вуліца Савецкая (Мінск)|вул. Савецкая]], 18 | адрас = | каардынаты = | сайт = https://fhist.bspu.by }} '''Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка''' — структурнае падраздзяленне [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ імя М. Танка]]. == Гісторыя == Пастановай Цэнтральнага народнага камісарыята па асвеце № 4134 ад 30 снежня 1918 года педагагічнаму савету прадпісана пачаць пераўтварэнне Мінскага настаўніцкага інстытута ў вышэйшую навучальную ўстанову. На базе інстытута створаны сацыяльна-гістарычны факультэт. У верасні 1919 года сацыяльна-гістарычны факультэт рэарганізаваны ў літаратурна-гістарычнае аддзяленне. У 1934 годзе на падставе пастаноў ЦК [[ВКП(б)]] і [[СНК СССР]] «Аб выкладанні грамадскай гісторыі ў школах СССР» ў 1934 была праведзена рэарганізацыя сацыяльна-эканамічнага факультэта. На аснове геаграфічнага і эканамічнага аддзяленняў быў створаны геаграфічны факультэт, а на базе гістарычнага аддзялення — самастойны гістарычны факультэт. 24 чэрвеня 1941 — праца ў інстытуце спынілася. 2 верасня 1944 г. — гістарычны факультэт як складовая частка МДПІ імя А. М. Горкага аднавіў сваю працу. На гістарычным факультэце створаны кафедра гісторыі СССР і кафедра ўсеагульнай гісторыі. У маі 1945 года загадчык кафедры ўсеагульнай гісторыі, прафесар [[Уладзімір Мікалаевіч Перцаў|У. М. Перцаў]] у складзе дэлегацыі БССР падпісаў на міжнароднай канферэнцыі ў [[Сан-Францыска]] дакумент пра стварэнне [[ААН]]. У лістападзе 1948 года адноўлена аспірантура, на якой у 1948—1965 гады падрыхтавана больш за 25 гісторыкаў. Большасць з іх ([[Аляксандр Цімафеевіч Караткевіч|А. Ц. Караткевіч]], [[Галіна Міхайлаўна Каванцава|Г. М. Каванцава]], [[Мікалай Дарафеевіч Каўшараў|М. Д. Каўшараў]], [[Фамін Віталь Міхайлавіч|В. М. Фамін]], [[Аляксандр Мікалаевіч Мацко|А. М. Мацко]] і іншыя) абаранілі кандыдацкія, а затым доктарскія дысертацыі. 1 верасня 1956 года створаны гісторыка-геаграфічны факультэт з кафедрамі ўсеагульнай гісторыі, гісторыі СССР, геаграфіі і прыродазнаўства. У лютым 1971 года — гісторыка-геаграфічны факультэт рэарганізаваны на два — гістарычны і [[Факультэт прыродазнаўства БДПУ імя М. Танка|прыродазнаўства]]. У 1994 заснаваны спецыялізаваны Савет універсітэта па абароне дысертацый (гістарычныя навукі). == Былая структура == === Дэканы === * А. А. Лізурчык (1940-?) * Н. Г. Матусевіч (1944-?) ; Сацыяльна-гістарычны (1956—1971) * [[Мікалай Дарафеевіч Каўшараў|М. Д. Каўшараў]] (1961—1974) ; Гісторыка-геаграфічны (1956—1971) * [[Фрол Парфіравіч Шмыгаў|Ф. П. Шмыгаў]] (1957—1974) ; Гістарычны (1971 — наш час) * А. А. Васілеўскі (1974—1986) * Л. А. Шульга (1986—1991) * [[Уладзімір Васільевіч Тугай|У. В. Тугай]] (1991—2004) * [[Мікалай Міхайлавіч Забаўскі|М. М. Забаўскі]] (2004—2015) * [[Аляксандр Валер’евіч Касовіч|А. В. Касовіч]] (2015—2019) * [[Вераніка Пятроўна Скок|В. П. Скок]] (2019—2022) * [[Сяргей Пятровіч Шупляк|С. П. Шупляк]] (з 2022) === Кафедра ўсеагульнай гісторыі (1931—2004) === Да 1934 кафедра гісторыі Захаду. ;Загадчыкі кафедры * [[Уладзімір Мікалаевіч Перцаў|У. М. Перцаў]] (1931—1932; 1934—1941; 1944—1946) * [[Гілер Маркавіч Ліўшыц|Г. М. Ліўшыц]] (1946—1950) * А. І. Казлоў (1950—1972) * [[Валянціна Уладзіміраўна Чапко|В. У. Чапко]] (1972—1978) * [[Рамуальд Аляксандравіч Чыкалаў|Р. А. Чыкалаў]] (1978—1993) * [[Генадзь Аркадзевіч Космач|Г. А. Космач]] (1993—2004) === Кафедра славянскай гісторыі і метадалогіі гістарычнай навукі (1931—2015) === Да 1944 — кафедра гісторыі народаў СССР і Расіі. Да 1991 — Кафедра гісторыі СССР. ;Загадчыкі кафедры * [[Аляксандра Іванаўна Воранава|А. І. Воранава]] (1944—1948) * [[Іван Сяргеевіч Краўчанка|І. С. Краўчанка]] (1948—1952) * [[Антон Васілевіч Палонскі|А. В. Палонскі]] (1952—1972) * [[Фамін Віталь Міхайлавіч|В. М. Фамін]] (1972—1984; 1985—1997) * [[Анатоль Міхайлавіч Люты|А. М. Люты]] (1984—1985) * [[Анатоль Паўлавіч Жытко|А. П. Жытко]] (1997—2015) === Кафедра эканомікі (1931—2015) === Да 1944 — кафедра палітычнай эканоміі, а пазней кафедра эканамічнай тэорыі і эканамічнага выхавання. ;Загадчыкі кафедры * П. В. Пінчук * А. Я. Кубліцкі * В. М. Лушчыцкі * В. Г. Родзін * [[Фёдар Васілевіч Баравік|Ф. В. Баравік]] (1961—1969) * І. К. Караленка (1969—1973) * [[Сцяпан Яфімавіч Янчанка|С. Я. Янчанка]] (1973—1979) * Серада В. С. (1979—1997) * І. С. Святліцкі (1997-?) * А. А. Дічкоўскі (?-2000) * [[Леанід Мікалаевіч Давыдзенка|Л. М. Давыдзенка]] (2000—2015) === Кафедра гісторыі КПСС (?—1992) === Далучана да кафедры гісторыі Беларусі і методыкі выкладання гісторыі і грамадска-палітычных дысцыплін. === Кафедра паліталогіі і права (?-2015) === === Кафедра філасофіі (1962—2015) === У 1980-я гг. кафедра зрабіла істотны ўклад у аказанні дапамогі Кубе ў падрыхтоўцы навукова-выкладчыцкіх кадраў вышэйшай кваліфікацыі. ;Загадчыкі кафедры * [[Аляксандр Васільевіч Бадакоў|А. В. Бадакоў]] (1962—1973) * [[Алег Сяргеевіч Цярнавы|А. С. Цярнавы]] (1973—2002) * [[Васіль Васільевіч Бушчык|В. В. Бушчык]] (2002—2009) * [[Ірына Юр’еўна Нікіціна|І. Ю. Нікіціна]] (2010—2015) === Кафедра гісторыі Беларусі і методыкі выкладання гісторыі і грамадска-палітычных дысцыплін (1971—1992) === Да 1991 года кафедра гісторыі БССР. Да 1992 — кафедра гісторыі БССР і методыкі выкладання гісторыі. ;Загадчыкі кафедры * [[Ніна Васілеўна Каменская|Н. В. Каменская]] (1971—1974) * [[Мікалай Дарафеевіч Каўшараў|М. Д. Каўшараў]] (1974—1978) * [[Валянціна Уладзіміраўна Чапко|В. У. Чапко]] (1978—1984) * [[Анатоль Міхайлавіч Люты|А. М. Люты]] (1985—1992) === Кафедра гісторыі Беларусі (1992—2015) === Створана шляхам падзелу кафедры гісторыі БССР і методыкі выкладання гісторыі. ;Загадчык кафедр * [[Анатоль Міхайлавіч Люты|А. М. Люты]] (1992—2015) === Кафедра дапаможных гістарычных дысцыплін і методыкі выкладання гісторыі (1992—2015) === Створана шляхам падзелу кафедры гісторыі БССР і методыкі выкладання гісторыі. ;Загадчыкі кафедры * [[Іван Іванавіч Багдановіч|І. І. Багдановіч]] (1992—2007) * [[Мікалай Міхайлавіч Забаўскі|М. М. Забаўскі]] (2008—2009) * [[Аляксандр Аляксандравіч Корзюк|А. А. Корзюк]] (2009—2015) === Кафедра гісторыі старажытных цывілізацый і сярэднявечча (2004—2015) === Адкрыта ў выніку рэарганізацыі кафедра ўсеагульнай гісторыі. ;Загадчыкі кафедры * [[Уладзімір Васільевіч Тугай|У. В. Тугай]] (2005—2015) === Кафедра новай і найноўшай гісторыі (2004—2015) === Адкрыта пасля рэарганізацыі кафедра ўсеагульнай гісторыі. * [[Генадзь Аркадзевіч Космач|Г. А. Космач]] (2004—2015) === Кафедра ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі (з 2015) === Створана зліццём кафедраў гісторыі старажытных цывілізацый, новай і найноўшай гісторыі, дапаможных гістарычных дысцыплін і методыкі выкладання гісторыі. ;Загадчыкі кафедры * [[Аляксандр Аляксандравіч Корзюк|А. А. Корзюк]] (2015—2022) * [[Ірына Рамуальдаўна Чыкалава|І. Р. Чыкалава]] (2022) * [[Віталь Альгімантавіч Йоцюс|В. А. Йоцюс]] (з 2022) === Кафедра гісторыі Беларусі і славянскіх народаў (з 2015) === Створана шляхам зліцця кафедраў гісторыі Беларусі і славянскай гісторыі і метадалогіі гістарычнай навукі. ;Загадчыкі кафедры * [[Анатоль Фёдаравіч Вялікі|А. Ф. Вялікі]] (2015-2019) * [[Святлана Аляксандраўна Талмачова|С. А. Талмачова]] (з 2019) === Кафедра сацыяльна-гуманітарных дысцыплін (з 2015) === Створана шляхам зліцця кафедраў эканомікі, паліталогіі і права, філасофіі ;Загадчыкі кафедры * [[Ірына Юр’еўна Нікіціна|І. Ю. Нікіціна]] (2015) * [[Сяргей Валянцінавіч Зенчанка|С. В. Зенчанка]] (2015—2024) * А. В. Ефімовіч (2024—2025) * А. А. Сарокін (2025-2026) == Сучаснасць == === Кірункі навучання === * 6-05-0113-01 Гістарычная адукацыя, з прафілізацыямі: ** Грамадазнаўчыя дысцыпліны ** Сусветная мастацкая культура ** Экскурсійна-краязнаўчая работа == Структура == Цяпер у складзе факультэта 3 кафедры: {| class="wikitable" !Кафедра !Загадчык |- |Кафедра ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі |<center>Кандыдат гістарычных навук, дацэнт [[Віталь Альгімантавіч Ёцюс|Віталій Альгімантавіч Йоцюс]]</center> |- |Кафедра гісторыі Беларусі і славянскіх народаў |<center>Доктар гістарычных навук, дацэнт [[Святлана Аляксандраўна Талмачова]]</center> |- |Кафедра сацыяльна-гуманітарных дысцыплін |<center>З сакавіка 2026 г. пасада загадчыка вакантна</center> |} ;На факультэце таксама дзейнічаюць * Цэнтр іраназнаўства і вывучэння персідскай мовы * Пяць студэнцкіх навукова-даследчых лабараторый; == Кіраўніцтва факультэта == * Дэкан: [[Сяргей Пятровіч Шупляк]], кандыдат гістарычных навук, дацэнт * Намеснік дэкана па вучэбнай рабоце: Надзея Аляксандраўна Куімава, кандыдат гістарычных навук * Намеснік дэкана па навуковай рабоце: Наталля Уладзіміраўна Пашкевіч, выкладчык * Намеснік дэкана па ідэалагічнай і выхаваўчай рабоце: Ларыса Леанідаўна Савіч == Вядомыя выкладчыкі == * [[Іна Леанідаўна Калечыц]] * [[Зарына Ібрагімаўна Канапацкая]] * [[Ігар Васільевіч Карпенка]] * [[Алена Мікалаеўна Космач]] * [[Генадзь Аркадзевіч Космач]] * [[Ірына Рамуальдаўна Чыкалава]] * [[Рамуальд Аляксандравіч Чыкалаў]] == Вядомыя выпускнікі == * [[Анатоль Паўлавіч Жытко]] * [[Мікалай Міхайлавіч Забаўскі]] * [[Юрый Апанасавіч Заяц]] * [[Аляксандр Валер’евіч Касовіч]] * [[Кузьма Іванавіч Козак]] * [[Ігар Вячаслававіч Мельнікаў]] * [[Людміла Канстанцінаўна Сухнат]] * [[Ірына Рамуальдаўна Чыкалава]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://fhist.bspu.by Афіцыйны сайт гістарычнага факультэта БДПУ імя М. Танка]. {{Факультэты БДПУ імя М. Танка}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гістарычныя факультэты|БДПУ імя М. Танка]] [[Катэгорыя:1918 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Гістарычны факультэт БДПУ імя Максіма Танка]] [[Катэгорыя:Факультэты БДПУ імя М. Танка]] 3ddlxiq3lludxt5vv71kbzab9bfuda4 0 576099 5157604 4315852 2026-06-23T09:25:56Z Emilia Noah 155537 /* Спасылкі */ 5157604 wikitext text/x-wiki {{rq|sources}} {{Літаратурны твор |Назва = «Дваццаць тысяч лье пад вадой» |Выява = |Жанр = |Аўтар = |Мова арыгіналу = французская |Напісаны = |Публікацыя = }} '''«Дваццаць тысяч лье пад вадой»''' (у перакладзе [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|С. Грахоўскага]] «80 000 кіламетраў пад вадой») — класічны навукова-фантастычны раман [[Жуль Верн|Жуля Верна]], упершыню апублікаваны з 20 сакавіка 1869 па 20 чэрвеня 1870 года ў часопісе «Magasin d'éducation et de récréation», што выдаваўся П’ер-Жулем Этцелем у [[Парыж]]ы і які выйшаў асобным выданнем у 1870 годзе. Раман апавядае пра прыгоды капітана Нэма на пабудаванай ім падводнай лодцы «Наўтылус» — тэхналагічным цудзе апісванага часу. Аповед вядзецца ад першай асобы, са слоў прафесара [[Нацыянальны музей натуральнай гісторыі (Парыж)|Музея натуральнай гісторыі]] П’ера Аранакса, аднаго з выпадковых пасажыраў гэтай [[субмарына|субмарыны]]. == Назва == Назва рамана паказвае на адлегласць, пройдзеную пад паверхняй мора, а не на глыбіню апускання, бо 20 000 (марскіх) метрычных льё — гэта больш за 110 тысяч кіламетраў, больш за 2 даўжыні [[экватар]]аў [[Зямля (планета)|Зямлі]]. Найбольшая глыбіня, якая згадваецца ў кнізе, — 4 [[лье]] (гэта значыць амаль 20 км: амаль у два разы глыбей за [[Марыянскі жолаб|Марыянскую ўпадзіну]], самае глыбокае месца ў свеце). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Прыгодніцкія раманы]] [[Катэгорыя:Кнігі 1869 года]] [[Катэгорыя:Раманы XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фантастычныя раманы]] [[Катэгорыя:Раманы на французскай мове]] ltkehcssrd2ir1ojnnq3t15u6qu393x 5157605 5157604 2026-06-23T09:26:46Z Emilia Noah 155537 /* */ 5157605 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = «Дваццаць тысяч лье пад вадой» |Мова арыгіналу = французская }} '''«Дваццаць тысяч лье пад вадой»''' (у перакладзе [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|С. Грахоўскага]] «80 000 кіламетраў пад вадой») — класічны навукова-фантастычны раман [[Жуль Верн|Жуля Верна]], упершыню апублікаваны з 20 сакавіка 1869 па 20 чэрвеня 1870 года ў часопісе «Magasin d'éducation et de récréation», што выдаваўся П’ер-Жулем Этцелем у [[Парыж]]ы і які выйшаў асобным выданнем у 1870 годзе. Раман апавядае пра прыгоды капітана Нэма на пабудаванай ім падводнай лодцы «Наўтылус» — тэхналагічным цудзе апісванага часу. Аповед вядзецца ад першай асобы, са слоў прафесара [[Нацыянальны музей натуральнай гісторыі (Парыж)|Музея натуральнай гісторыі]] П’ера Аранакса, аднаго з выпадковых пасажыраў гэтай [[субмарына|субмарыны]]. == Назва == Назва рамана паказвае на адлегласць, пройдзеную пад паверхняй мора, а не на глыбіню апускання, бо 20 000 (марскіх) метрычных льё — гэта больш за 110 тысяч кіламетраў, больш за 2 даўжыні [[экватар]]аў [[Зямля (планета)|Зямлі]]. Найбольшая глыбіня, якая згадваецца ў кнізе, — 4 [[лье]] (гэта значыць амаль 20 км: амаль у два разы глыбей за [[Марыянскі жолаб|Марыянскую ўпадзіну]], самае глыбокае месца ў свеце). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Прыгодніцкія раманы]] [[Катэгорыя:Кнігі 1869 года]] [[Катэгорыя:Раманы XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фантастычныя раманы]] [[Катэгорыя:Раманы на французскай мове]] 6kh83h5b26n0krsh2xj41pu3vllc9pj 0 585242 5157350 5112171 2026-06-22T16:25:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157350 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва за Алепа |частка = [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]] |выява = Rif Aleppo2.svg |загаловак = Карта бітвы за Алепа. |дата = [[19 ліпеня]] [[2012]] — [[22 снежня]] [[2016]] |месца = [[Халеб|Алепа]] і наваколлі |змены = |вынік = Перамога ўрадавых войскаў і іх саюзнікаў |праціўнік1 = {{Сцяг|Сірыя|1980}} [[Урад Сірыі|Урадавыя сілы]]<br>{{Сцягафікацыя|Іран}} <small>(з 2013)</small><br>{{Сцягафікацыя|Расія}} <small>(з 2015)</small><br>''Саюзныя групоўкі:'' * [[Хезбала]] * [[Ліва аль-Кудс]] * [[Брыгады Баас]] і інш. |праціўнік2 = [[Выява:Flag of Syria (1930–1958, 1961–1963).svg|border|22px]] [[Свабодная армія Сірыі]]<br>{{Сцяг|Джыхад}} Ісламарадыкальныя групоўкі: * [[Ісламскі фронт (Сірыя)|Ісламскі фронт]] * [[Брыгада аль-Таўхід]] * [[Армія Маджахедзіна]] * [[Фатх-Халеб]] * [[Ахрар аш-Шам]] * [[Фронт аль-Нусра]] і інш. {{Collapsible list | expand = | title = Пры падтрымцы | bullets = on | {{Сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name="baker">[http://www.middleeasteye.net/news/aleppo-must-not-fall-us-preparing-flood-city-anti-air-missiles-154690394 'Aleppo must not fall': US allies to flood city with anti-aircraft missiles]. Middle East Eye. 28 September 2016</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-idUSKCN0SV23O20151106 Saudi support to rebels slows Assad attacks: pro-Damascus sources] // Reuters, 6 November 2015</ref> | {{Сцягафікацыя|Катар}}<ref name="baker"/><ref name= "Reuters"/> | {{Сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name= "Reuters">[https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-aleppo-idUSKCN0SD16O20151019 Syrian rebels say they receive more weapons for Aleppo battle] // Reuters, 19 October 2015</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ft.com/content/da076830-5d77-11e6-a72a-bd4bf1198c63|title=Outside help behind rebel advances in Aleppo|first=Erika|last=Solomon|date=8 August 2016|access-date=26 August 2016|via=Financial Times}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Францыя}}<ref>[https://www.theguardian.com/world/2012/dec/07/france-funding-syrian-rebels France funding Syrian rebels in new push to oust Assad]" // The Guardian, 7 December 2012</ref> | {{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref name="baker"/><ref>[https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-arms-idUSKBN0TE1KJ20151125 Syrian army source: rebels make heavy use of TOW missiles] // Reuters, 25 November 2015</ref> }} |праціўнік3 = [[File:People's Protection Units Flag.svg|22px]] [[Атрады народнай самаабароны|YPG]]<br>[[File:Flag of Syrian Democratic Forces.svg|22px]] [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|SDF]] |праціўнік4 = [[Выява:Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg|border|22px]] [[Ісламская дзяржава Ірака і Леванта|Ісламская дзяржава]] |камандзір1 = |камандзір2 = |сілы1 = 6 500—8500 чалавек<ref name="retake">{{cite web|url=http://www.haveeru.com.mv/world/44335|title=Syria army to retake Aleppo within 10 days|publisher=HaaveruOnline|date=2012-09-04|access-date=2013-03-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6JITC9Dvj?url=http://www.haveeru.com.mv/world/44335|archive-date=2013-09-01}}</ref><ref name="liveupdates">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/jul/29/syria-bashar-al-assad|title=Syria: Battle for Aleppo - live updates|date=2012-07-29|work=The Guardian|access-date=2012-07-29|archive-url=https://www.webcitation.org/6JITEFATz?url=http://www.theguardian.com/world/2012/jul/29/syria-bashar-al-assad|archive-date=2013-09-01}}</ref><ref>{{cite web|last=Morris|first=Loveday|url=https://articles.washingtonpost.com/2013-06-02/world/39697806_1_lebanese-hezbollah-lebanese-shiite-forces|title=In Syria, Hezbollah forces appear ready to attack rebels in city of Aleppo - Washington Post|publisher=Articles.washingtonpost.com|date=2013-06-02|access-date=2013-07-06|archive-url=https://www.webcitation.org/6JITFZCp0?url=http://articles.washingtonpost.com/2013-06-02/world/39697806_1_lebanese-hezbollah-lebanese-shiite-forces|archive-date=2013-09-01}}<br>{{cite web|author=Matthew Weaver|url=http://www.guardian.co.uk/world/middle-east-live/2013/jun/03/syria-rebels-fight-hezbollah-in-lebanon-live|title=Syrian rebels fight Hezbollah in Lebanon - Monday 3 June &#124; World news &#124; guardian.co.uk|publisher=Guardian|date=2013-06-03|access-date=2013-07-06|archive-url=https://www.webcitation.org/6JITHC0Ak?url=http://www.theguardian.com/world/middle-east-live/2013/jun/03/syria-rebels-fight-hezbollah-in-lebanon-live|archive-date=2013-09-01}}<br>{{cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2013/Jun-04/219388-4000-hezbollah-fighters-reach-rebel-held-aleppo-fsa.ashx#axzz2WPlGOuIA|title=4,000 Hezbollah fighters reach rebel-held Aleppo: FSA &#124; News , Politics|publisher=The Daily Star|access-date=2013-07-06|archive-url=https://www.webcitation.org/6JIXsfRUX?url=http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2013/Jun-04/219388-4000-hezbollah-fighters-reach-rebel-held-aleppo-fsa.ashx#axzz2WPlGOuIA|archive-date=2013-09-01}}</ref> |сілы2 = 6 000—17 000 чалавек |страты1 = звыш 2 000 забітых <small> (на 2016 год)</small> |страты2 = звыш 2 000 забітых <small> (на 2013 год)</small> }} '''Бітва за Алепа''' — узброенае супрацьстаянне за кантроль над горадам [[Халеб|Алепа (Халеб)]] і яго наваколлем, якое разгарнулася ў [[2012]]—[[2016]] гг. падчас [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў Сірыі]]. Першапачаткова праходзіла пераважна паміж паўстанцамі ўмераных апазіцыйных груповак і ўрадавымі войскамі, а таксама курдскімі баевікамі з атрадаў народнай самаабароны. Паступова сярод антыўрадавых сіл вялікую ролю сталі гуляць радыкальныя ісламісцкія групоўкі, у тым ліку «Фронт ан-Нусра» і «[[Ісламская дзяржава]]», а ў вайну на баку ўрада ўступілі шматлікія саюзныя щзброеныя групоўкі (у асноўным шыіцкія баевікі з [[Ліван]]а, [[Ірак]]а і [[Афганістан]]а)<ref>{{Cite web |author= Philip Smyth |date= February 2015 |title= The Shiite Jihad in Syria and Its Regional Effects |url= http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus138_Smyth-2.pdf |publisher= The Washington Institute for Near East Studies |page= 45 |access-date= 13 March 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150402150705/http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus138_Smyth-2.pdf |archive-date= 2 красавіка 2015 |url-status= dead }}</ref>, а таксама [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенныя саветнікі]] з [[Іран]]а. Пасля пачатку ў верасні [[2015]] года [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|расійскай ваеннай аперацыі]] ў [[Сірыя|Сірыі]], да падзей у Алепа далучылася [[Расія]], якая распачала наносіць авіяцыйныя і ракетныя ўдары па паўстанцкім і тэрарыстычным групоўкам. == Бітва == === 2012 === [[19 ліпеня]] адначасова ў некалькіх кварталах горада (Салах ад-Дзін, Акрам і Ард ас-Сабаг) пачаліся вулічныя баі<ref>[http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2012/Jul-20/181348-fierce-fighting-in-syrias-aleppo-ngo.ashx#axzz21EXLhUyc Fierce fighting in Syria’s Aleppo: activists] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180929081048/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2012/Jul-20/181348-fierce-fighting-in-syrias-aleppo-ngo.ashx#axzz21EXLhUyc |date=29 верасня 2018 }} // «The Daily Star», от 20 июля 2012</ref>. [[21 ліпеня]] паўстанцы (сярод якіх была брыгада «Ліва аль-Таўхід») усталявалі кантроль над раёнам Сакхур<ref>[http://stalingrad-info.ru/aleppo-srazhenie-za-siriyskiy-bengazi/ Алеппо — сражение за «сирийский Бенгази»]</ref>. [[23 ліпеня]] баі вяліся ў прадмесцях горада, але на паўночным кірунку атрадам апазіцыі ўдалося прабіцца ў сам Алепа і пачаць штурм мясцовай штаб-кватэры органаў дзяржбяспекі. Акрамя таго, паўстанцы захапілі вайсковую вучэбную часць, размешчаную за 10 км на поўнач<ref>[http://lenta.ru/news/2012/07/23/haleb/ Сирийские повстанцы начали наступление на Алеппо] // LENTA.RU от 23 июля 2012</ref>. [[24 ліпеня]] з правінцыі Ідліб да Алепа былі накіраваны дадатковыя падраздзяленні сірыйскай арміі (у тым ліку бранятэхніка), а верталёты пачалі наносіць ракетныя ўдары па цэлям у горадзе<ref>Khaled Yacoub Oweis, Erika Solomon. [https://www.reuters.com/article/2012/07/24/us-syria-crisis-idUSBRE8610SH20120724 Syria sends armored column to Aleppo, strikes from air] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141024043404/http://www.reuters.com/article/2012/07/24/us-syria-crisis-idUSBRE8610SH20120724 |date=24 кастрычніка 2014 }} // REUTERS от 24 июля 2012</ref>. [[28 ліпеня]] ўрадавыя войскі пачалі аблогу Алепа. У ходзе баявых дзеянняў баевікі ў гэтым раёне панеслі страты, а сірыйскія вайскоўцы захапілі вялікую колькасць зброі<ref>[http://russian.news.cn/importnews/2012-07/29/c_131745508.htm Обобщение: В Сирии продолжаются столкновения, часть стран закрыла в Сирии свои посольства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160205060503/http://russian.news.cn/importnews/2012-07/29/c_131745508.htm |date=5 лютага 2016 }} // «Синьхуа», 29 июля 2012</ref>. [[1 жніўня]] Місія [[ААН]] па назіранні ў Сірыі пацвердзіла, што паўстанцкая групоўка «Свабодная сірыйская армія» ў Алепа мела ў сваім распараджэнні цяжкую зброю, у тым ліку танкі<ref>[http://russian.news.cn/world/2012-08/01/c_131754300.htm Сирийская оппозиция располагает тяжелым оружием — миссия ООН по наблюдению в Сирии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160205063827/http://russian.news.cn/world/2012-08/01/c_131754300.htm |date=5 лютага 2016 }} // «Синьхуа», 1 августа 2012</ref>. Станам на [[3 кастрычніка]], урадавыя сілы ўтрымлівалі тры чвэрці горада<ref>[http://ria.ru/arab_sy/20121003/765082043.html Несколько взрывов прогремели в сирийском городе Алеппо, сообщают СМИ] // РИА «Новости», 3 октября 2012</ref>. У далейшым баевікі здолелі перарэзаць стратэгічную шашу Дамаск—Алепа ў раёне Марэт-эн-Нума (60 км ад Алепа), за ўсталяванне кантролю над якім пачаліся баі<ref>Виктор Ручкин. [http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/ino-military-menu/siriya/item/5328-idut-ozhestochyonnyie-boi Идут ожесточённые бои] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190824165251/http://www.redstar.ru/index.php/news-menu/ino-military-menu/siriya/item/5328-idut-ozhestochyonnyie-boi |date=24 жніўня 2019 }} // «Красная звезда» от 18 октября 2012</ref>. === 2013 === [[15 студзеня]] [[2013]] года на тэрыторыі ўніверсітэта ў Алепа прагрымелі магутныя выбухі. У выніку выбуху загінулі 80 і былі паранены каля 150 чалавек, сярод якіх былі студэнты і бежанцы (размешчаныя на тэрыторыі ўстановы), абрынуліся сцены трох паверхаў аднаго з універсітэцкіх інтэрнатаў, быў нанесены значны ўрон будынку факультэта прыгожых мастацтваў і архітэктуры. Па паведамленнях урадавага агенцтва ''SANA'', [[19 сакавіка]] ў раёне Алепа баевікі ўжылі хімічную зброю, выпусціўшы з раёна Нейраб ракету з хімічным рэчывам па раёне Хан аль-Асаль<ref>[http://lenta.ru/news/2013/03/19/damascus/ Дамаск обвинил повстанцев в использовании химоружия]</ref>. У сваю чаргу, паўстанцы абвінавацілі ў хімічнай атацы ўрадавыя войскі<ref>[https://www.reuters.com/article/2013/03/19/us-syria-crisis-chemical-idUSBRE92I0A220130319 Alleged chemical attack kills 25 in northern Syria] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141022134211/http://www.reuters.com/article/2013/03/19/us-syria-crisis-chemical-idUSBRE92I0A220130319 |date=22 кастрычніка 2014 }} // REUTERS от 19 марта 2013</ref>. У выніку гэтай атакі загінулі 15 чалавек, большасць з якіх — мірныя жыхары<ref>[http://www.itar-tass.com/c11/680127.html Боевики применили химическое оружие в районе сирийской провинции Алеппо, погибли 15 человек] // ИТАР-ТАСС от 19 марта 2013</ref>. У далейшым колькасць загінулых павялічылася да 16 чалавек, каля 100 пацярпелі<ref name="rg130319">[http://www.rg.ru/2013/03/19/mid-siriya-anons.html МИД РФ осудил применение сирийской оппозицией химоружия в Алеппо] // «Российская газета» от 19 марта 2013</ref>. Тып атрутнага рэчыва не ўзгадваўся, аднак пры ўдыханні яно выклікала ўдушша, канвульсіі і смерць. Паколькі прадстаўнікі апазіцыі абвінавацілі ва ўжыванні хімічнай зброі ўрад Сірыі, то ўлады звярнулася да ААН з просьбай правесці расследаванне гэтага выпадку, аднак міжнародная арганізацыя запатрабавала для сваіх экспертаў неабмежаваны доступ у любую кропку краіны, уключаючы ваенныя і сакрэтныя аб’екты, і права на апытанне сведак па сваім меркаванні. На [[6 красавіка]] ўрад Сірыі на такія ўмовы не пагадзіўся<ref name="rg130319"/><ref name="ИноТВ">[http://inotv.rt.com/2013-04-06/OON-srivaet-rassledovanie-himicheskoj-ataki ООН срывает расследование химической атаки в Алеппо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130408032055/http://inotv.rt.com/2013-04-06/OON-srivaet-rassledovanie-himicheskoj-ataki |date=8 красавіка 2013 }} // ИноТВ от 6 апреля 2013</ref>. У канцы сакавіка газета ''Sunday Times'' паведаміла, што па выніках аналізу пробаў глебы, кантрабандна вывезеным з Алепа, «прычынай прычынай трагедыі ... стаў найноўшы слёзатачывы газ»<ref>[http://newsru.co.il/mideast/24mar2013/gas_a206.html Sunday Times: в Сирии применили не ОМП, а сильный слезоточивый газ] // NewsRu.co.il, 24 марта 2013 г</ref>. У чэрвені 2013 ''«Иностранное военное обозрение»'', паведаміла пра расследаванне, падчас якога было ўстаноўлена, што баевікі ўжылі [[зарын]]<ref>О применении химического оружия боевиками к Сирии // «Зарубежное военное обозрение», № 6 (795), июнь 2013. стр. 102</ref>. Тым часам баі працягваліся ў раёне Сахур, а таксама на поўнач ад Алепа. Утрымоўваная мяцежнікамі частка горада апынулася пад абстрэлам балістычных ракетам «СКАД». Апазіцыйныя крыніцы паведамілі, што ў выніку абстрэлу «цалкам знесены дзясяткі жылых дамоў». Колькасць загінулых пры абстрэле дакладна не ўстаноўлена. Паведамлялася таксама пра тое, што сірыйская армія выпальвае палі на поўнач ад Алепа<ref>{{cite web|url=http://mignews.co.il/news/disasters/world/090613_84604_25527.html|title=Алеппо обстрелян СКАДами|access-date=2013-06-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6HFyumVjf?url=http://mignews.co.il/news/disasters/world/090613_84604_25527.html|archive-date=2013-06-09}}</ref>. [[1 лістапада]] ўрадавыя войскі авалодалі горадам Сафіра на паўднёвы ўсход ад Алепа, выцесніўшы адтуль атрады паўстанцкай Свабоднай сірыйскай Арміі<ref>[http://warsonline.info/siriya/siriyskaya-armiya-osvobodila-prigorod-aleppo-as-safira.html Сирийская армия освободила пригород Алеппо Ас-Сафира]</ref>. [[11 лістапада]] ўрадавыя войскі занялі гарады Тэль-Хасель і Тэль-Аран (паміж Алепа і Сафірай)<ref>[http://warsonline.info/siriya/siriyskaya-armiya-osvobodila-bolshuiu-chast-seleniy-tel-chassel-i-an-nakarin.html Сирийская армия освободила большую часть селений Тель-Хассель и Ан-Накарин в окрестностях Алеппо]</ref>. === 2014 === У 2014 годзе ўзброеныя вылазкі і абстрэлы заходняй частцы Алепа рушылі ўслед за паспяховымі аперацыямі ўрадавых сіл па акружэнню апазіцыйных фарміраванняў на поўначы і ўсходзе горада. Вулічныя баі разгарнуліся ў квартале Масакін-Хананэі. Войскі наступалі ў кірунку плошчы Джандуль і прыгарада Кастыла. На захадзе горада атацы баевікоў падвергліся пасты ў раёне Рашыдын. Ад ракетна-мінамётных абстрэлаў пацярпелі кварталы Эз-Захра, Мейсалун, Хамід, Масакін-Сабіль, вуліца Ніл і муніцыпальны палац у старадаўняй частцы горада. Баевікі ўзарвалі выкапаны пад гандлёвымі шэрагамі ў квартале Хан-эш-Шуна замініраваны тунэль. У выніку абрынуліся сцены мячэці султанаў — унікальнага архітэктурнага помніка XIII стагоддзя<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=2185051 В Алеппо идут ожесточенные бои]</ref>. === 2015 === [[17 лютага]] ўрадавыя войскі прарвалі блакаду гарадоў Нуболь і Аль-Захра, размешчаных за 30 км на поўнач ад Алепа. Асноўная групоўка высунулася з вёскі Сафат ў бок Хардэтніна, Ратыана і Башкоя<ref>[http://www.pravda.ru/news/world/26-02-2015/1250238-aleppo-0/ Битва при Алеппо: удастся ли переломить ход гражданской войны в Сирии]</ref>. Мяцежнікі прывялі ў дзеянне выбухоўку ў тунэлі, размешчаным пад будынкам спецслужбы. Загінула больш за 30 чалавек<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=2400307 Вести. Ru: Взрыв у здания разведки ВВС в Алеппо: есть жертвы]</ref>. [[5 красавіка]] сірыйская апазіцыя збіла [[Су-22]] урадавых войскаў на поўдзень ад Алепа<ref>[http://www.ntv.ru/novosti/1619240 Самолет Су-22 ВВС Сирии сбит к югу от Алеппо]</ref>. [[14 кастрычніка]] [[Паветрана-касмічныя сілы Расійскай Федэрацыі|ПКС Расіі]] ([[Су-34]]) уразілі цэлі (рамонтныя майстэрні паўстанцаў) за 13 км ад Алепа<ref>[http://www.interfax.ru/world/473351 Российские ВКС уничтожили мастерские террористов-смертников близ Алеппо]</ref>. Атака расійскай авіяцыі пачалася з наступлення ўрадавых войскаў у раёне горада. На баку [[Башар Асад|Асада]] ў гэтай аперацыі прынялі ўдзел экспедыцыйныя фарміраванні з Ірана ([[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]]) і Лівана ([[Хезбала]])<ref>[http://www.interfax.ru/world/473216 СМИ сообщили о подготовке наступления сирийской армии в Алеппо]</ref>. [[16 кастрычніка]] прыхільнікам Асада атрымалася ўсталяваць кантроль над населенымі пунктамі за 15 км на поўдзень ад Алепа: Эль-Хадэру, Хан-Туман, Абтын і Кадар<ref>[http://maxpark.com/community/5652/content/3749744 Минимум 43 мирных сирийца погибли при наступлении Асада и ВВС России]</ref>. [[25 кастрычніка]] ўрадавыя войскі пачалі наступленне на заблакаваны ІДІЛ аэрапорт Квайрэс (за 45 км на ўсход ад Алепа)<ref>[http://www.imperiyanews.ru/details/12220be4-03a5-46ca-94eb-56dd5048f344 Сирийский командир: армия Сирии и Хезболла сжимают петлю вокруг аэродрома Кувейрес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161018215950/http://www.imperiyanews.ru/details/12220be4-03a5-46ca-94eb-56dd5048f344 |date=18 кастрычніка 2016 }}</ref>. [[11 лістапада]] ўрадавыя войскі Сірыі пры падтрымцы ПКС Расіі выйшла на Квайрэс<ref>[http://www.interfax.ru/world/478652 Российская авиация помогла сирийцам разблокировать аэродром Квайрес]</ref>. [[30 лістапада]] ўсходні фронт сірыйскай арміі наблізіўся да населенага пункта Дэйр-Хафыр (пад кантролем ІДІЛ). Баявыя дзеянні таксама вяліся ў раёне Хан-Туман (паўднёвы прыгарад Алепа), а таксама ў межах горада (кварталы Шэйх-Максуд на поўначы і Рамус на паўднёвым захадзе)<ref>{{Cite web |url=http://politinform.su/armiya-i-konflikty/armiya-i-konflikty-novost-dnya/42824-operativnaya-svodka-po-sirii-za-29-noyabrya-2015.html |title=Оперативная сводка по Сирии за 29 ноября 2015 |access-date=24 студзеня 2019 |archive-date=18 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018220027/http://politinform.su/armiya-i-konflikty/armiya-i-konflikty-novost-dnya/42824-operativnaya-svodka-po-sirii-za-29-noyabrya-2015.html |url-status=dead }}</ref>. === 2016 === У лютым [[2016]] года сірыйская армія ў ходзе паспяховага наступлення акружыла Алепа з поўначы, адрэзаўшы баевікоў у горадзе ад забеспячэння з боку турэцкай мяжы<ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/backed-by-russian-jets-syrian-army-closes-in-on-aleppo_us_56b37778e4b08069c7a63e09|title= Backed By Russian Jets, Syrian Army Closes In On Aleppo|work= Reuters|access-date=5 February 2016|date=4 February 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/feb/05/syrian-government-forces-north-choke-opposition-aleppo |title=Syrian government forces in north choke opposition supply lines|newspaper=The Guardian|date=5 February 2016|access-date=5 February 2016}}</ref>. [[4 чэрвеня]] баевікі з груповак «Фронт ан-Нусра» і «Ахрар аш-Шам» атакавалі курдскі раён Шэйх-Максуд на поўначы горада. У ходзе баёў загінула да 40 чалавек<ref>[http://www.interfax.ru/world/511829 В боях за квартал Шейх-Максуд в Алеппо погибли 40 человек]</ref>. Улетку 2016 года ўрадавыя сілы засяродзіліся на акружэнні паўстанцаў, якія аселі ва ўсходнім Алепа; у выніку [[26 ліпеня]] ўрадавыя войскі замкнулі кальцо вакол групоўкі паўстанцаў ва ўсходняй частцы горада, заняўшы прамзону Ларамун<ref>[http://vz.ru/news/2016/7/26/823631.html Сирийская армия замкнула кольцо вокруг боевиков в восточном Алеппо]</ref>]<ref>[https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-aleppo-idUSKCN0ZX09Q Syrian army seizes only road into rebel-held Aleppo] // Reuters, 17.07.2016</ref>. [[28 ліпеня]] сірыйская армія заняла лагер палесцінскіх бежанцаў «Хандарат» на поўначы ад горада<ref>[http://www.vz.ru/news/2016/7/28/824072.html Сирийская армия освободила лагерь палестинских беженцев Хандарат]</ref>. З [[12 верасня]] па [[19 верасня]] ў краіне працягвалася перамір’е. Увечары 19 верасня адбыўся абстрэл гуманітарнага канвою пад Алепа — ахвярамі сталі 21 чалавек. Абвінаваціўшы ў эскалацыі канфлікту апазіцыю, [[22 верасня]] ўрадавая армія пачала маштабнае наступленне ў горадзе. [[21 кастрычніка]] — гуманітарная паўза з 08:00 да 19:00 па мясцовым часе (паветраныя ўдары былі спынены за два дні да гэтага). У ходзе наступлення 26—28 лістапада Сірыйская Арабская армія захапіла раён Сакхур і бліжэйшыя раёны, тым самым скараціўшы кантраляваную апазіцыянерамі ва Усходнім Алепа тэрыторыю на траціну<ref>{{Cite news|title=Сирийская армия захватила стратегический квартал в Алеппо - СМИ|last=bigmir)net|url=/world/1041733-Siriiskaya-armiya-zahvatila-strategicheskii-kvartal-v-Aleppo---SMI|access-date=2016-11-28}}</ref>. [[29 лістапада]] Сірыйская арабская армія (САА) вярнула кантроль над паўночна-ўсходняй часткай Алепа. [[3 снежня]] баевікі збілі ў небе над усходнім Алепа ўрадавы самалёт [[L-39]]<ref>[https://lenta.ru/news/2016/12/03/samolet/ Боевики сбили сирийский самолет над Алеппо]</ref>. [[5 снежня]] быў абстраляны мабільны шпіталь Мінабароны РФ. Загінулі дзве медсястры, быў цяжка паранены галоўны педыятр Мінабароны Расіі. [[7 снежня]] ў Алепа загінуў расійскі ваенны саветнік, палкоўнік Руслан Галіцкі. [[15 лістапада]], пры падтрымцы масіраваных расійскіх авіяцыйных і ракетных удараў, сірыйская армія пачала фінальнае наступленне па захопу пакінутай (усходняй) частцы горада, праз месяц якое прывяло да калапсу абароны баевікоў і пераходу горада пад кантроль ўрада. [[11 снежня]] стала вядома, што пад кантролем урада Сірыі знаходзіцца 96% тэрыторыі Алепа. [[12 снежня]] сірыйская армія прыступіла да падаўлення апошніх ачагоў супраціву праціўніка. [[13 снежня]] ''DW'' са спасылкай на ''Reuters'' паведаміла аб капітуляцыі паўстанцаў ва ўсходнім Алепа<ref>[http://www.dw.com/ru/повстанцы-договорились-с-правительством-сирии-о-сдаче-восточного-алеппо/a-36755103 Повстанцы договорились с правительством Сирии о сдаче восточного Алеппо] // DW</ref>. [[15 снежня]] Алепа быў цалкам заняты Сірыйскай Арабскай Арміяй<ref>[https://ria.ru/syria/20161215/1483517238.html Освобождение Алеппо: теперь стреляют только вверх] // РИА Новости, 15 декабря 2016</ref><ref>[http://www.rosbalt.ru/world/2016/12/15/1576257.html Асад прокомментировал освобождение Алеппо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161216163014/http://www.rosbalt.ru/world/2016/12/15/1576257.html |date=16 снежня 2016 }} Росбалт, 15 декабря 2016</ref>, аднак спарадычныя баі ў межах горада працягваліся<ref>[https://www.gazeta.ru/army/2016/12/16/10431047.shtml Алеппо: боевики ушли недалеко], Газета.ru, 16 декабря 2016</ref>. Толькі да вечара [[22 снежня]] горад быў канчаткова вызвалены ад баевікоў<ref>[http://www.rbc.ru/politics/22/12/2016/585c1b749a7947063e8cf951 Власти Сирии заявили о полном уходе боевиков из Алеппо]</ref>. У той жа час раён Шэйх-Максуд застаўся пад кантролем курдскіх фармаванняў. Да 22 снежня прадстаўнікі паўстанцкіх груповак былі эвакуіраваны па ўзгадненні з урадам. == Гл. таксама == * [[Баі за Алепа (2024)]] {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Вайна ў Сірыі}} [[Катэгорыя:Бітвы грамадзянскай вайны ў Сірыі]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Бітвы Расіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Ірана]] [[Катэгорыя:Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] kipdn5265gwxsag21eh6ojqgct9fipt 0 585570 5157471 5059093 2026-06-22T20:45:44Z HK-47 9640 /* Канструкцыя */ дапаўненне 5157471 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА | статус = выкарыстоўваецца }} '''Мі-24''' (па класіфікацыі [[НАТА]]: '''Hind''' — «Лань») — савецкі/расійскі ўдарны верталёт распрацоўкі канструктарскага бюро М. Л. Міля. Неафіцыйная назва — «Кракадзіл», «Напільнік» == Гісторыя == Стаў першым савецкім (еўрапейскім) і другім у свеце (пасля [[Bell AH-1 Cobra|AH-1 «Кобра»]]) спецыялізаваным баявым верталётам. Серыйны выпуск пачаўся ў [[1971]] годзе. Мае мноства мадыфікацый, экспарціраваўся ў многія краіны свету. Актыўна выкарыстоўваўся ў гады [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайны]], у перыяд [[Першая чачэнская вайна|баявых дзеянняў у Чачні]], а таксама ў шматлікіх рэгіянальных канфліктах. Серыйна ў СССР верталёты будаваліся на заводзе № 168 (Растоўскае верталётнае вытворчае аб’яднанне, затым авіябудаўнічымі кампаніі «Роствертол») і заводзе № 116 (авіяцыйны завод «Прагрэс»). На [[2018]] год з’яўляўся другім па распаўсюджанасці ўдарным верталётам у свеце<ref>World Air Forces 2018, p.5</ref> пасля [[AH-64 Apache]]. == Характарыстыка == '''Габарыты''': * Дыяметр апорнага вінта: 17,3 м * Дыяметр рулявога вінта: 3,908 м * Вышыня з круцячыміся вінтамі: 5,47 м * Даўжыня фюзеляжа: 17,51 (17,23 на Мі-24ВМ) м * Шырыня фюзеляжа: 1,7 м * Вышыня фюзеляжа: 3,9 м * Размах крыла: 6,4 м '''Асноўныя масы''': * Пусты: 7580 кг * Нармальная ўзлётная: 10 500 кг * Максімальная ўзлётная: 11 500 кг * Максімальная грузападымальнасць: 2400 кг * Маса грузу на знешняй падвесцы: 2400 кг * Унутраны запас паліва: 2100 л * Запас паліва ў ПТБ: да 2000 л '''Сілавая ўстаноўка''': * Колькасць, тып, марка: 2 рухавіка ТВ3-117В (ВМА) * Магутнасць: 2 х 2500 к. с. '''Лётна-тэхнічныя характарыстыкі''': * Экіпаж: 2-3 чал. * Пасажыры: да 8 дэсантнікаў, 2 цяжкапараненых на насілках і 2 лёгка параненых і медработнік * Крэйсерская хуткасць: 270 км/г * Максімальная хуткасць у гарызантальным палёце: 335 км/г * Далёкасць палёту практычная: 450 км * Далёкасць палёту перегоначная: 1000 км * Сярэдні расход паліва: 780 л/гадзіну * Статычны столь: 1400 м * Дынамічны столь: 4950 м * Максімальная эксплуатацыйная перагрузка: −1,3/+ 3 * Дапушчальны кут нахілу: 50 град. * Дапушчальны кут тангажу: 30 град. '''Узбраенне''': * Убудаванае стралкова-гарматнае: у залежнасці ад мадыфікацыі * Лік кропак падвескі: 6 (4) * Падвясное стралкова-гарматнае: 2 кантэйнера КПК-23-250 або 2 ГУВ з кулямётамі або 2 (4) ГУВ з гранатамётам * Кіраванае ракетнае: Штурм-У, Атака-М, Гермес-А * Некіравальнае ракетнае: С-5, С-8, С-13, С-24 * «Паветра-паветра»: Р-60М, Р-63В, «Іголка-У», 9М220О «Атака» * Бомбы: бомбы і касеты калібрам ад 50 да 500 кг. == Канструкцыя == Мі-24 пабудаваны па класічнай аднавінтавай схеме з пяцілопасцевым трохшарнірным апорным і трохлопасцевым рулявым вінтамі. Шасі трохстоечнае, якое прыбіраецца, з паваротнай пярэдняй апорай. У насавой частцы фюзеляжа размешчана двухмесная кабіна экіпажа па тандэмнай схеме: лётчык-аператар знаходзіцца ў асобнай пярэдняй кабіне, за ім камандзір экіпажа (лётчык), кабіна якога для выгоды агляду прыпаднятая на 0,3 м над кабінай аператара, бартавы тэхнік можа размяшчацца на адкідным сядзенні ў грузавой кабіне за кабінай лётчыка. Экіпаж знаходзіцца ў герметызаваных кабінах, забяспечаных сістэмай кандыцыянавання або сістэмай жыццезабеспячэння (для верталётаў Мі-24Р), для прадухілення траплення заражанага паветра і радыёактыўнага пылу ў іх падтрымліваецца невялікі залішні ціск. Сталёвымі плітамі браніраваліся кабіна экіпажа, маслабакі рухавікоў, галоўны рэдуктар і гідрабак. Крэсла лётчыка браніраванае i адкідное, крэсла аператара не браніраванае, лабавое шкло браніраванае, плоскае і люстраное, забяспечаныя шклоачышчальнікамі і сістэмай опрыску (спіртам), бакавыя выпуклыя шклы арганічныя, не браняваныя. Цэнтральная секцыя фюзеляжа складаецца з грузавой кабіны, у якой могуць размясціцца да васьмі дэсантнікаў, і задняй конусападобнай часткі для размяшчэння абсталявання і ніш уборкі асноўных стоек шасі. Трансмісія і дубляваная сістэма кіравання такая ж, як на верталёце [[Мі-8]]. Вал апорнага вінта нахілены направа на 2,5 °, дзякуючы чаму ўдалося істотна паменшыць куты нахілу і слізгацення верталёта ў палёце, непазбежныя для ўсіх вінтакрылых лятальных апаратаў аднавінтавой схемы, і тым самым павысіць дакладнасць стральбы з нерухомай зброі. Адной з галоўных асаблівасцяў верталёта з’яўляецца крыло плошчай 6,75 м² з адмоўным папярочным V — 12 °, якое забяспечвае да 30 адсоткаў пад’ёмнай сілы, у залежнасці ад хуткасці і іншых фактараў. == Помнікі і экспанаты == === Беларусь === * [[Мінск]] - Мі-24 у [[Музей авіяцыйнай тэхнікі|Музеі авіяцыі і касманаўтыкі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Берне Л. Второе рождение Ми-24. В небе — модернизированный вертолёт // Крылья Родины. — М., 1999. — № 4. — С. 2-3. — ISSN 0130-2701. * Михеев В. Вертолёт Ми-24 (рус.) // Авиация и Космонавтика : журнал. — М., 1998. — Март (вып. 35). — С. 1-16. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * Дакументальны фільм: «Ми-24. Армейский ударный вертолёт» ([https://www.youtube.com/watch?v=-wKUGLgvc5Y часть 1] и [https://www.youtube.com/watch?v=RAwr7VZNXS8 2]) {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ваенныя верталёты]] 7xo1ljgistgi4b7h9wczjlmzs1ksura 0 586491 5157618 5038339 2026-06-23T10:08:21Z Spokiyny 153126 : https://rada.info/upload/users_files/04061990/bcf1542ce8ed7d30cc6de2e67eff0b9f.docx 5157618 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва=888}} '''Рудзькіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Ру́дьківка}}) — вёска ў [[Бабровыцкі раён|Бабровыцкім раёне]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Бабровыцкая гарадская абшчына|Бабровыцкай гарадской абшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Населеныя пункты Бабровыцкага раёна}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бабровыцкага раёна]] 13opap468s10ctn46qjedokgqkf0ux7 0 596547 5157352 5105292 2026-06-22T16:29:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157352 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва за Бені-Валід |частка = [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011)]] |выява = |загаловак = Байцы ПНС у Бені-Валід. |дата = [[8 верасня]] — [[17 кастрычніка]] [[2011]] |месца = [[Бені-Валід]] |прычына = |вынік = перамога ПНС |праціўнік1 = [[Выява:Flag_of_Libya_(1977-2011).svg|22px|border]] [[Кадафісты|Лаялісты]]<br>[[File:Flag of Darfur Liberation Front.svg|22px]] [[Дарфур]]скія [[Замежныя найміты ў Лівіі|найміты]]<ref name="businessweek.com">[http://www.businessweek.com/news/2011-09-11/libyan-opposition-advances-on-sirte-during-bani-walid-impasse.html Libyan Opposition Advances on Sirte During Bani Walid Impasse]</ref> |праціўнік2 = [[Выява:Flag of Libya.svg|22px|border]] [[Нацыянальны пераходны савет Лівіі|ПНС]]<br>{{Сцягафікацыя|НАТА}} |камандзір1= |камандзір2= |сілы1 = 150—1200 байцоў |сілы2 = 5000 байцоў |страты1 = як мінімум 9 забітых |страты2 = 85—91 забітых }} '''Бітва за Бені-Валід''' — адна з бітваў [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011)|грамадзянскай вайны ў Лівіі]]. Да [[10 верасня]] дзейнічаў ультыматум, згодна з якім войскам [[Муамар Кадафі|Кадафі]], «каб пазбегнуць далейшага кровапраліцця», прапаноўвалася здаць гарады [[Сірт]] і [[Бені-Валід]] без бою. Аднак адсутнасць асаблівага ўплыву старэйшын на лаяльныя Кадафі арміі ў горадзе, звялі на нішто спробы прадстаўнікоў [[Нацыянальны пераходны савет Лівіі|Пераходнага Нацыянальнага Савета Лівіі]]. Сутыкненні [[9 верасня]] цалкам перакрэслілі далейшыя перспектывы падобных перамоваў<ref>[http://wikimapia.org/#lat=31.7593709&lon=14.003191&z=15&l=1&m=s Wikimapia — Let’s describe the whole world!]</ref><ref>[http://www.anadoluajansi.com.tr/en/component/content/article/127-ana-manset-haberleri-en/95278-aa-team-enters-bani-walid-region-under-siege AA team enters Bani Walid]{{Недаступная спасылка}}</ref> [[10 верасня]] паўстанцкія сілы ПНС, пры падтрымцы ВПС НАТА, пайшлі на штурм горада<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=MfK23SPRNsg Libya Fighters Battle for Gafhafi Stronghold]</ref>. Да [[11 верасня]] яны змаглі захапіць паўночны ўезд. 12—13 верасня мяцежнікі захапілі паўночна-заходнія раёны Бені-Валіда<ref>[http://uk.reuters.com/video/2011/09/12/families-evacuate-bani-walid?videoId=221435944&videoChannel=75 Families evacuate Bani Walid | Video | Reuters.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304200723/http://uk.reuters.com/video/2011/09/12/families-evacuate-bani-walid?videoId=221435944&videoChannel=75 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. На наступны дзень наступіла зацішша. [[16 верасня]] з’явілася інфармацыя аб пачатку новага штурму Бені-Валіда<ref>{{Cite web |url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/M/ML_LIBYA?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2011-09-16-05-50-50 |title=Libyan fighters in fierce push on Gadhafi bastion |access-date=18 красавіка 2019 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191133/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/M/ML_LIBYA?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2011-09-16-05-50-50 |url-status=dead }}</ref>, у выніку якога, як паведаміла агенцтва Reuters, войскам мяцежнай арміі ўдалося захапіць «даліну, якая вядзе да цэнтра горада»<ref>[http://af.reuters.com/article/libyaNews/idAFL5E7KG11120110916?rpc=401&feedType=RSS&feedName=libyaNews&rpc=401 Libyan NTC forces close in on centre of pro-Gaddafi town] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304205201/http://af.reuters.com/article/libyaNews/idAFL5E7KG11120110916?rpc=401&feedType=RSS&feedName=libyaNews&rpc=401 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. У далейшым паведамлялася, што гэты штурм таксама поспехам не ўвянчаўся. У гэты ж час паведамлялася аб павелічэнні колькасці дэзерціраў у шэрагах ПНС<ref>[http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1716811 Libyans with no leadership quit Bani Walid front] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110930070322/http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1716811 |date=30 верасня 2011 }}</ref>. [[26 верасня]] пасля начнога артабстрэлу пазіцый войск Кадафі ў горадзе часці ПНС пачалі новы напад на горад, ужо з удзелам танкаў і зенітных гармат<ref>{{Cite web |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/22574/World/Region/NTC-forces-pound-Gaddafi-fighters-in-Bani-Walid-re.aspx |title=NTC forces pound Gaddafi fighters in Bani Walid redoubt |access-date=18 красавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927163517/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/22574/World/Region/NTC-forces-pound-Gaddafi-fighters-in-Bani-Walid-re.aspx |archivedate=27 верасня 2011 |url-status=dead }}</ref>. На працягу наступных двух тыдняў яны захоплівалі адзін квартал за адным, уключаючы аэрапорт<ref>[http://www.focus-fen.net/index.php?id=n261311 Libya NTC forces say they control Bani Walid airport] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111027064804/http://www.focus-fen.net/index.php?id=n261311 |date=27 кастрычніка 2011 }}</ref>. 17 кастрычніка горад быў цалкам узяты<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2011/oct/17/libyan-rebels-capture-bani-walid Libyan rebels capture Bani Walid]</ref>. == Заўвагі == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Бітвы грамадзянскай вайны ў Лівіі]] [[Катэгорыя:Верасень 2011 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2011 года]] [[Катэгорыя:2011 год у Лівіі]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 2011 года]] bnb99fjf2z7a5lnsyboywp5e5bttf5s 0 606156 5157510 4870362 2026-06-23T00:01:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157510 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Крус}} {{Кінематаграфіст | Імя = Валеры Крус | Арыгінал імя = {{lang-en|Valerie Cruz}} | Фота = Valerie Cruz (cropped).jpg | Шырыня = | Подпіс = Валеры Крус у [[2008]] годзе | Імя пры нараджэнні = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Прафесія = | Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | Гады актыўнасці = 2002 — цяпер. час | Узнагароды = | imdb_id = }} '''Валеры Крус''' ({{lang-en|Valerie Cruz}}, нар. {{ДН|18|7|1976}}) — [[ЗША|амерыканская]] тэлевізійная {{актрыса|ЗША}}. Крус знялася на рэгулярнай аснове ў першым сезоне серыяла [[FX (тэлеканал)|FX]] [[Часткі цела (тэлесерыял)|«Часткі цела»]] у [[2003]] годзе.<ref name="tvg">{{cite web|url=http://www.tvguide.com/celebrities/valerie-cruz/bio/191066|title=Valerie Cruz|work=TV Guide|accessdate=2014-10-12}}</ref> Таксама знялася ў серыялах [[Дасье Дрэздэна (тэлесерыял)|«Дасье Дрэздэна»]] (Syfy, 2007-08) і «Без каардынатаў» (ABC, 2011). Крус мела другарадныя ролі ў «Тайны Палм-Спрынгс», «[[Дэкстэр]]», [[True Blood|«Сапраўдная кроў»]], «Людзі Альфа», «Радзіма» і «Паслядоўнікі».<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/ustv/s202/the-following/news/a507829/the-following-season-two-adds-homelands-valerie-cruz.html#~oSuItyEPeHrLSG|title='The Following' season two adds 'Homeland's Valerie Cruz|date=19 августа 2013|work=Digital Spy|accessdate=2014-10-12}}</ref> Акрамя таго, Крус з’явілася ў такіх шоў як «[[Анатомія жарсці]]», «[[Закон і парадак: Спецыяльны корпус]]», «[[Думаць як злачынец]]» і «Скандал». == Узнагароды == * [[2008]] — Намінацыя на прэмію «[[ALMA|ALMA Awards]]» у катэгорыі «Найлепшая актрыса ў драматычным серыяле» («Дасье Дрэздэна» на канале [[Syfy|SciFi]]). * [[2009]] — Намінацыя на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі акцёраў]] у катэгорыі «Найлепшы акцёрскі склад у драматычным серыяле» («Дэкстэр»).<ref>{{Cite web |url=https://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/15th-annual-screen-actors-guild-awards |title=Архіўная копія |access-date=6 ліпеня 2019 |archive-date=7 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607230004/https://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/15th-annual-screen-actors-guild-awards |url-status=dead }}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+Фільмы |- ! Год ! Назва ! Назва на мове арыгінала ! Роля |- |2004 |Сотавы |''Cellular'' |Dana Bayback |- |2007 |Лос-Анджэлескі блюз |''LA Blues'' |Female Cop |- |2008 |Рыкер 2 |''No Man’s Land: The Rise of Reeker'' |Allison |- |2009 |Лінія |''La Linea'' |Olivia |- |2009 |Грабніца д'ябла |''The Devil’s Tomb'' |Dr. Elissa Cardell |- |2015 |Лофт |''The Loft'' |Barbara Stevens |} {| class="wikitable sortable" |+Тэлебачанне |- ! Год ! Назва ! Назва на мове арыгінала ! Роля ! class="unsortable" | Каментарыі |- |2002 |Моцные лекі |''Strong Medicine'' |Almira |Эпізод: «Precautions» |- |2002 | |''American Family'' |Officer #1 |Эпізод: «La Llorona: Part 1» |- |2002 | |''The Agency'' |Ms. Constanza Diaz |Эпізод: «Heartless» |- |2003 |Часткі цела |''Nip/Tuck'' |Grace Santiago |13 эпізодаў |- |2004 | |''Missing'' |Karen Moore |Эпізод: «Delusional» |- |2004 |Расследаванне Джордан |''Crossing Jordan'' |Madeline Pillsbury |Эпізод: «What Happens in Vegas Dies in Boston» |- |2004 |Лас-Вегас |''Las Vegas'' |Madeline Pillsbury |Эпізод: «Two of a Kind» |- |2005 | |''LAX'' |Carla |Эпізод: «Mixed Signals» |- |2005 |[[Анатомія жарсці]] |''Grey’s Anatomy'' |Zona Cruz |Эпізод: «No Man’s Land» |- |2005 | |''Inconceivable'' |Vanessa Calder |Эпізод: «The Last Straw» |- |2006 |Нашэсце |''Invasion'' |Col. Sabrina Lopez |Эпізоды: «Re-Evolution» і «The Last Wave Goodbye» |- |2007 |Тайны Палм-Спрынгс |''Hidden Palms'' |Maria Nolan |5 эпізодаў |- |2007-08 |[[Дасье Дрэздэна (тэлесерыял)|Дасье Дрэздэна]] |''The Dresden Files'' |Lt. Connie Murphy |12 эпізодаў |- |2008 | |''Street Warrior'' |Maggie Kuerner |Тэлефільм |- |2008-13 |[[Дэкстэр]] |''Dexter'' |Sylvia Prado |11 эпізодаў |- |2009 |У апошні момант |''Eleventh Hour'' |Coco Delgado |Эпізод: «Olfactus» |- |2009 |Лялечны дом |''Dollhouse'' |Selena Ramirez |Эпізод: «A Spy in the House of Love» |- |2009 |[[True Blood|Сапраўдная кроў]] |''True Blood'' |Isabel |5 эпізодаў |- |2010 |[[Закон і парадак: Спецыяльны корпус]] |''Law & Order: Special Victims Unit'' |U.S Attorney Camilla Velez |Эпізод: «Shadow» |- |2010 |Думаць як злачынец |''Criminal Minds'' |Brooke Sanchez |Эпізод: «Parasite» |- |2011 |Без каардынатаў |''Off the Map'' |Dr. Zita Alvarez |13 эпізодаў |- |2011 |Балоты |''The Glades'' |Dr. Sophie Perez |Эпізод: «Dirty Little Secrets» |- |2011 |Людзі Альфа |''Alphas'' |Kathy Sullivan |4 эпізоды |- |2012 |Грым |''Grimm'' |Dr. Levine |Эпізод: «Organ Grinder» |- |2012 |Скандал |''Scandal'' |Carolina Flores |Эпізод: «Enemy of the State» |- |2012 |Неабходная жорсткасць |''Necessary Roughness'' |Vera Dade |Эпізоды: «Spell It Out» і «Double Fault» |- |2012 |Радзіма |''Homeland'' |Major Joy Mendez |5 эпізодаў |- |2013 | |''Secret Lives of Wives'' |Alyse |Тэлефільм |- |2013 |Марская паліцыя: Спецаддзел |''NCIS'' |Anna |Эпізод: «Detour» |- |2014—2015 |Паслядоўнікі |''The Following'' |Agent Gina Mendez |13 эпізодаў |} {{зноскі}} == Спасылкі == * {{IMDb name|1395858|Валеры Крус}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Крус Валеры}} kkqlhyxojcdiunio5aor6qjaoxsoo53 0 607656 5157396 3405887 2026-06-22T17:58:51Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] 5157396 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] houeeji88s67cys2j833r2d3ofroead 0 610187 5157375 4510321 2026-06-22T17:19:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157375 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Бітва пад Плешчаніцамі |частка = [[Расійска-французская вайна 1812 года]] |выява = |загаловак = |дата = [[29 лістапада]] — [[1 снежня]] [[1812]] |месца = [[Плешчаніцы]] (на тэрыторыі [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]) |прычына = |вынік = перамога расійскага войска |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг Расійскай імперыі}} [[Расійская імперыя]] |праціўнік2 = {{Сцяг Францыі}} [[Першая французская імперыя]] |камандзір1 = {{Сцяг Расійскай імперыі}} [[Мацвей Іванавіч Платаў|Платонаў]],<br />[[Павел Мартынаў|Мартынаў]],<br />[[Яфім Ігнатавіч Чапліц|Чапліц]],<br />[[Сяргей Мікалаевіч Ланскі|Ланскі]]<br />[[Пётр Якаўлевіч Карнілаў|Карнілаў]] |камандзір2 = {{Сцяг Францыі}} [[Клод-Віктор Перэн|маршал Віктор]],<br />[[Мішэль Нэй|маршал Нэй]],<br />[[Луі Даву|маршал Даву]] |сілы1 = больш за 10 000 |сілы2 = больш за 10 000 |страты1 = |страты2 = |агульныя страты = |заўвага = }} {{Бітвы французска-расійскай вайны}} '''Бітва пад Плешчаніцамі''' — баявыя дзеянні ў час [[Расійска-французская вайна 1812 года|французскага нашэсця на Расію]], якія адбываліся [[29 лістапада]] — [[1 снежня]] [[1812]] года ля мястэчка [[Плешчаніцы]] (цяпер у [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). Авангард рускай арміі пад кіраўніцтвам [[Яфім Ігнатавіч Чапліц|Чапліца]] нанёс паразу адступаючай з Расіі «Вялікай Арміі» [[Напалеон I Банапарт|Напалеона]]. == Напярэдадні падзей == Пасля [[Бітва на Бярэзіне|пераправы]] праз [[Бярэзіна|Бярэзіну]], перад працягам маршу да [[Вільнюс|Вільні]] праз [[Маладзечна]], французская армія згуртавалася паміж [[Зембін|Зембінам]] і Плешчаніцамі, маючы ў ар’ергардзе корпус маршала [[Клод-Віктор Перэн|Віктора]]. Спальваючы масты і завальваючы дарогі, Напалеон адступаў праз мястэчка Плешчаніцы, якое загадаў ўтрымліваць некаторы час. З надыходам маразоў авангард [[Павел Васільевіч Чычагаў|Чычагава]] пад камандаваннем Чапліца атрымаў магчымасць перайсці праз змёрзлыя балоты, у баку ад мастоў. == Сілы бакоў == Паводле ўспамінаў [[Філіп Поль дэ Сегюр|Ф. Сегюра]], у бітве з боку французаў ўдзельнічалі 2-і корпус пад камандаваннем Мезона колькасцю 700-800 чалавек, 2-і і 3-і корпусы пад камандаваннем [[Мішэль Нэй|Нэя]] колькасцю каля 3-х тысяч чалавек. 2 — 3 снежня да іх далучыўся польскі атрад — каля 1800 чалавек і 9-ы корпус Віктора колькасцю каля 4000 чалавек. З боку рускіх у бітве прымалі ўдзел [[Беларускі 7-ы гусарскі полк|атрад]] пад камандаваннем [[Сяргей Мікалаевіч Ланскі|Ланскога]], казакі [[Мацвей Іванавіч Платаў|Платава]], корпус пад камандаваннем [[Яфім Ігнатавіч Чапліц|Чапліца]], які складаўся з 8 пяхотных, 4 кавалерыйскіх і 8 казачых палкоў, з 3-ма конна-артылерыйскімі ротамі<ref>{{Cite web |url=http://imha.ru/2009/12/02/berezina.html |title=Переправа через Березину, Военная энциклопедия Сытина |access-date=13 жніўня 2019 |archive-date=11 чэрвеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611141426/http://www.imha.ru/2009/12/02/berezina.html |url-status=dead }}</ref>, у далейшым да яго далучыліся 9-я і 18-я дывізіі пад камандаваннем [[Іван Мікіціч Інзоў|Інзова]], [[Аляксей Рыгоравіч Шчарбатаў|Шчарбатава]]. == Ход бітвы == 29 лістапада 1812 года генерал [[Сяргей Мікалаевіч Ланскі|Ланскі]], дазнаўшыся аб знаходжанні ў Плешчаніцах параненага [[Нікаля Шарль Удзіно|маршала Удзіно]] з невялікім эскортам, у якім былі герцаг Рэджыа, генерал [[Клод Жуст Аляксандр Легран|Легран]], некалькі іншых генералаў, параненыя афіцэры і два [[Фур'ер|фур’еры]] з імператарскага абозу<ref>[http://www.museum.ru/museum/1812/Library/kolencur/part06.html Коленкур, «Поход Наполеона в Россию», гл.6]</ref>, здзейсніў набег на мястэчка на чале свайго атрада, быў узяты ў палон польскі брыгадны генерал [[Генрык Каменскі|Каменскі]]<ref>[http://warsonline.info/1812-god/29-noyabrya-sozhzheni-mosti-cherez-berezinu.html Александр Лир, 1812 год. События 29 ноября. Наполеон приказал сжечь мосты через Березину]</ref>. Нягледзячы на малалікасць абаронцаў на чале з генералам [[Даменіка Піно|Піно]], набег быў адбіты. 30 лістапада ў мястэчка ўступіў кавалерыйскі атрад генерала [[Жан Андош Жуна|Жуна]], які ішоў у авангардзе адступаючай арміі Напалеона<ref>Е. Е. Николаева, ФРАНСУА ПИЛС И ЕГО ЗАРИСОВКИ К ПОХОДНОМУ ДНЕВНИКУ</ref>, атачэнне было знята. Корпус генерал-лейтэнанта Чапліца ў кароткай сутычцы з [[Ар'ергард|ар’ергардам]] узяў у палон каля 400 французскіх салдат<ref>[http://warsonline.info/1812-god/30-noyabrya-chaplits-nastig-arergard-frantsuzov.html Александр Лир, 1812 год. События 30 ноября. Генерал Чаплиц настиг арьергард отступающей французской армии]</ref>. 1 снежня казакі Платава атакавалі французскія войскі ў Плешчаніцах, але атака была адбітая карпусамі Нэя і Мезоны, падтрыманымі польскім атрадам і рэшткамі 9-га корпуса маршала Віктора. Увесь дзень ішлі абарончыя баі. У гэты ж час уздоўж ўсёй калоны адступаючых войскаў атрады Чапліца здзяйснялі напады, адбіваючы гарматы і наносячы людскія страты<ref>[https://books.google.by/books?id=uysKAAAAIAAJ&pg=PA183&lpg=PA183&dq=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5&source=bl&ots=9xaQolQmGL&sig=is5VCRZ8nuAPQYenUOa7zbLJ7IA&hl=be&sa=X&ei=ClS_T5ixFojftAbRz6WkCg&ved=0CEoQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false с. 206]</ref><ref>[http://warsonline.info/1812-god/01-dekabrya-kutuzov-i-vitgenshteyn-pereshli-berezinu.html Александр Лир, 1812 год. События 01 декабря. Армии Кутузова и Витгенштейна перешли Березину]</ref>. Да канца дня французскі ар’ергард адступіў у бок Маладзечна, страціўшы сем гармат, фуры з боепрыпасамі і маёмасцю. Бітва адбывалася ўздоўж усяго прамежка ад Плешчаніц да [[Акцябр (Лагойскі раён)|Хатаевіч]]. Лінія абароны праходзіла па рубяжы [[Дзвінаса (рака)|Гайна]] — [[Плешчаніцы]] — [[Слабада (Гайненскі сельсавет)|Слабада]] — [[Акалова]]. У гэтай бітве рускія войскі праявілі сапраўдныя цуды гераізму. Пахвалу [[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў|Кутузава]] атрымалі 9-я і 18-я дывізіі пад камандаваннем Інзова, Шчарбатава, палкі Уладзімірскі, Віцебскі, Беларускі, Саратаўскі, Паўлаградскі, Башкірскі. 5 снежня французскі ар’ергард [[Бітва пад Маладзечнам (1812)|увайшоў у Маладзечна]], дзе стаяў корпус [[Клод-Віктор Перэн|Віктора]]. == Наступствы == Французская армія была вымушана працягваць адступленне, страціўшы ў баях і з-за моцных маразоў больш за палову свайго складу з ліку ацалелых пасля пераправы праз Бярэзіну. {{Зноскі}} == Літаратура == * Сегюр Ф. де. Паход у Расію. — Смаленск: Русіч, 2003.  — 448 с. — <nowiki>ISBN 5-8138-0521-4</nowiki>. * [http://www.museum.ru/museum/1812/Library/Clausewitz/part04.html Карл фон Клаўзэвіц, 1812 ГОД] * [http://rgavmf.ru/lib/siry_chichagov.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130326220942/http://rgavmf.ru/lib/siry_chichagov.pdf |date=26 сакавіка 2013 }} * [http://flot.com/blog/historyofNVMU/3645.php?pagen=2&sphrase_id=633059 Уладзімір Лябедзька, АДМІРАЛ БЯРЭЗІНЫ] * Ф. Бокур, Пераправа праз Бярэзіну Вялікай арміі Напалеона ў лістападзе 1812 г. * [https://web.archive.org/web/20110810114346/http://www.hussards-9.narod.ru/marbot.htm Мемуары генерала барона дэ Марбо] * {{ВТ-ВЭС|Березина}} * [http://old.pleschenitsy.by/index.php?option=com_content&view=article&id=268&Itemid=316 Варава А., Рак А., Сэрца Беларусі — Міншчына. Гісторыя. Культура. Традыцыі. Мінск: Рыфтур. 2008. 144 с. — С. 58-60]{{Недаступная спасылка}} * [http://www2.eunet.lv/library/win/LITRA/DAWYDOW/gusar.txt Д. В. ДАВЫДАЎ. ДЗЁННІК ПАРТЫЗАНСКІХ ДЗЕЯННІ 1812 ГОДА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230423084457/http://www2.eunet.lv/library/win/LITRA/DAWYDOW/gusar.txt |date=23 красавіка 2023 }} [[Катэгорыя:Бітвы ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Французска-руская вайна 1812 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Лагойскага раёна]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бітвы Напалеонаўскіх войн]] [[Катэгорыя:Лістапад 1812 года]] [[Катэгорыя:Снежань 1812 года]] [[Катэгорыя:1812 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Плешчаніцы]] ntkwptb7du1m2nlx9rc1wqozu1u48xm 0 611421 5157294 4585158 2026-06-22T14:53:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157294 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image descr = |regnum = Расліны |parent = Puccinellia |rang = Від |latin = Puccinellia distans |author = ([[Jacq.]]) [[Parl.]] |syn = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Puccinellia distans |grin = 30339 }} '''Бяскільніца расстаўленая'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|106}}</ref> (''Puccinéllia dístans'') — [[тыпавы від]] [[Род (біялогія)|роду]] {{Bt-bellat|Бяскільніца|Puccinellia}}. == Арэал і месцапражыванне == Спрадвечна гэты від рос у [[Еўропа|Еўропе]], аднак у цяперашні час ён таксама прысутнічае ў вялікай колькасці ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]], дзе, магчыма, з’яўляецца інтрадукаваным відам. Расце ў вільготных месцах, часта з засоленымі глебамі ([[галафіты]]), напрыклад, па абочынах дарог, якія падвяргаюцца {{нп3|Супрацьгалалёдная апрацоўка|супрацьгалалёднай апрацоўцы|ru|Противообледенительная обработка}}<ref>[http://herbarium.usu.edu/webmanual/info2.asp?name=Puccinellia_distans&type=treatment Grass Manual Treatment] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110611101747/http://herbarium.usu.edu/webmanual/info2.asp?name=Puccinellia_distans&type=treatment|date=2011-06-11}}</ref>. == Батанічнае апісанне == [[Шматгадовыя расліны|Шматгадовая]] [[Трава|травяністая расліна]], якая ўтварае полыя [[Сцябло|сцёблы]] найбольшай вышынёй 40-60 см. На іх размяшчаюцца [[Суквецце|суквецці]] ([[Колас|каласы]]), ніжнія з іх маюць абгортку. На адыходных ад галоўнага сцябла восях сядзяць другасныя каласкі, якія змяшчаюць [[Кветка|кветкі]]. == Гаспадарчае значэнне і прымяненне == У некаторых абласцях [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] гэты від стаў інвазіўным. [[Файл:Puccinellia distans 003 — Matt Lavin.jpg|250px|справа|міні|Бяскільніца расстаўленая]] == Некаторыя сінонімы == * {{Bt|Puccinellia embergeri|[[H.Lindb.]]}} * {{Bt|Puccinellia filiformis|[[Keng]]}} * {{Bt|Puccinellia fontqueri|([[Maire]]) [[Ponert]]}} * {{Bt|Puccinellia glauca|([[Regel]]) [[V.I.Krecz.]] ex [[Drobov]]}}<ref>З поўным спісам сінонімаў можна азнаёміцца [http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-438643 на старонцы бяскільніцы расстаўленай на сайце ''The Plant List'']</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга:Ілюстраваны вызначальнік раслін Сярэдняй Расіі|том=1}} == Спасылкі == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8738,9257,9258 Jepson Manual Treatment] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PUDI USDA Plants Profile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220810145402/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PUDI |date=10 жніўня 2022 }} * [http://biology.burke.washington.edu/herbarium/imagecollection.php?Genus=Puccinellia&Species=distans Washington Burke Museum] * [https://web.archive.org/web/20170209015049/https://nas.er.usgs.gov/queries/GreatLakes/SpeciesInfo.asp?NoCache=6%2F11%2F2010+12%3A45%3A18+PM&SpeciesID=2689&State=&HUCNumber=DGreatLakes%2F GLANSIS Species Fact Sheet] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Інвазіўныя віды раслін]] [[Катэгорыя:Флора Еўропы]] [[Катэгорыя:Метлюжковыя]] r0uwdphr01xe3kdq7u2jn6gn21o83xf 0 623687 5157596 5018593 2026-06-23T09:12:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157596 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = 23.03.1911 |Месца нараджэння = |Дата смерці = 22.10.1980 |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, {{Сцягафікацыя|СССР}} |Навуковая сфера = [[геаграфія]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|кандыдат|геаграфічных навук}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне||1}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Васіль Мікалаевіч Еўцыхе́віч'''<ref name="ЭПБ2">{{Крыніцы/ЭПБ|2}}</ref> ({{ДН|23|3|1911}} — {{ДС|22|10|1980}}) — [[вучоны]], [[географ]] і [[педагог]], [[кандыдат геаграфічных навук]] (1940). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Ваколіца (тып паселішча)|ваколіцы]] Свяцілаўка [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Скончыў сярэднюю школу і паступіў вучыцца на геаграфічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт|Маскоўскага педагагічнага інстытута]], які скончыў у 1937 годзе. Скончыў [[Аспірантура|аспірантуру]] і абараніў кандыдацкую дысертацыю. Пасля [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] працаваў выкладчыкам на [[Далёкі Усход Расіі|Далёкім Усходзе]] і ў [[Казахстан]]е, у тым ліку ў [[Амурскі гуманітарна-педагагічны дзяржаўны ўніверсітэт|Амурскім педагагічным інстытуце]]<ref>[http://www.amgpgu.ru/structure/faculties/egf/history/ Сайт Амурскага гуманітарна-педагагічнага ўніверсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191212171001/http://www.amgpgu.ru/structure/faculties/egf/history/ |date=12 снежня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref> і ў 1948—1951 гг. на пасадзе [[дацэнт]]а і загадчыка кафедрай агульнай геаграфіі ў [[Казахскі нацыянальны ўніверсітэт імя аль-Фарабі|Казахскім дзяржаўным універсітэце]]<ref>[https://www.kaznu.kz/ru/15468/page/ Гісторыя кафедры геаграфіі, землеўпарадкавання і кадастру Казахскага нацыянальнага ўніверсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191208053937/https://www.kaznu.kz/ru/15468/page/ |date=8 снежня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. У 1958—1975 гг. В. М. Еўцыхевіч у [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскім педагагічным інстытуце]]. Займаў пасаду дацэнта кафедры фізічнай геаграфіі, на пачатку 1960-х гадоў абіраўся дэканам геаграфічнага факультэта. Памёр Васіль Мікалаевіч Еўцыхевіч [[22 кастрычніка]] [[1980]] года. == Навуковая дзейнасць == В. М. Яўцыхевіч займаўся пытаннямі [[Эрозія (геалогія)|эрозіі]] глеб, аховы прыроды, методыкі выкладання геаграфіі. Аўтар больш за 40 навуковых прац. Сярод апублікаванага: * Опыт соединения учебных задач полевой практики с общественно-полезным трудом // География в школе. — 1965. — № 3. * Эрозия почвогрунтов и борьба с ней. — Мн.: Вышэйшая школа, 1973. * Каков ты, хозяин земли?: (Охрана почвы). — Мн.: Ураджай, 1977. * Зямля — наш дом. — Мн.: Народная асвета, 1981. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|2|Еўцыхевіч Васіль Мікалаевіч}} — С. 269. == Спасылкі == * [http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/mstislavl/r17p14_10.htm Еўцыхевіч Васіль Мікалаевіч // База даных «Знакамітыя людзі Магілёўшчыны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191208053944/http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/mstislavl/r17p14_10.htm |date=8 снежня 2019 }} {{DEFAULTSORT:Еўцыхевіч Васіль Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Педагогі СССР]] [[Катэгорыя:Географы СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Манастыршчынскім раёне]] 9hk3a43mp68v9gxkoute68n5u6b7tgb 0 625254 5157550 5157196 2026-06-23T07:02:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Папярэдніца Шчытоўкі */ 5157550 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Шчытоўка (значэнні)}} {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Шчытоўка |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = Рэшткі Шчытоўкі (сучасны стан) |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа (вежа-брама) |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны |Сайт = |Commons = Category:Ščytoŭka tower }} '''Шчыто́ўка''', таксама вядомая як '''Шчытовая''' або '''Цэнтральная вежа'''&nbsp;— галоўная манументальная [[вежа]] [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. Была ўзведзена з цэглы і каменю ў канцы XIV стагоддзя на рэштках больш [[Навагрудская вежа|старажытнай мураванай вежы XIII стагоддзя]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=44, 46}}. На працягу некалькіх стагоддзяў Шчытоўка выконвала ролю галоўнага дазорнага і каманднага пункта замка, а таксама з'яўлялася ўязной [[Брама|брамай]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. == Гісторыя будаўніцтва == === Папярэдніца Шчытоўкі === Першая мураваная вежа на месцы будучай Шчытоўкі з'явілася ў другой палове XIII стагоддзя і належала да тыпу валынскіх [[Данжон|веж-данжонаў]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=44}}{{sfn|Анціпаў|2002|с=192}}. Яна мела чатырохвугольную форму ў плане з бакамі каля 12 на 12 метраў і выступала за лінію драўляна-земляных умацаванняў, замыкаючы кольца замкавага вала{{sfn|Ткачоў|1978|с=44}}. Вежа стаяла на магутным падмурку вышынёй 3,5 метра, які быў пакладзены на падушку з [[Вапнавы раствор|вапнавага раствору]] і [[Галька|галькі]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=44}}. Падмурак быў выкананы з буйных [[Палявы камень|палявых камянёў]] (да 1 метра ў папярэчніку), шчыліны паміж якімі замазваліся [[Вапна|вапнай]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=44}}. Фундамент меў трыццацісантыметровы [[Цокаль (архітэктура)|цокаль]], вышэй за які ішла сцяна, што захавалася пры раскопках на вышыню да 4 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=44}}. Гэтая старажытная вежа-данжон неаднаразова вытрымлівала жорсткія аблогі крыжакоў (у [[Аблога Навагрудка (1314)|1314]], [[Аблога Навагрудка (1391)|1391]] і [[Аблога Навагрудка (1394)|1394]] гадах) і была моцна пашкоджана або разбурана ў другой палове XIV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1978|с=44}}. Яе масіўнае каменнае цела, схаванае на 7,5 метра ў зямлі, паслужыла трывалым і надзейным падмуркам для новай вежы{{sfn|Ткачоў|1978|с=44}}. === Узвядзенне новай вежы === [[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(1930)_(2).jpg|злева|міні|Шчытоўка (b) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] Пасадская вежа (c) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.[[Файл:Рэшткi замка XIII-XVI (4).jpg|міні|Выгляд вежы звонку замка]] У канцы XIV стагоддзя на рэштках старога данжона мясцовыя майстры ўзвялі новую магутную цагляную вежу, якая атрымала назву Шчытоўка{{sfn|Ткачоў|1978|с=44, 46}}. Яна будавалася ў традыцыйнай тэхніцы [[Лусковая муроўка|лусковай]] і [[Паласатая муроўка|паласатай муроўкі]] з выкарыстаннем [[Палявы камень|палявога каменю]] і [[Пальчатка (цэгла)|велікамернай цэглы-пальчаткі]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Архітэктура і канструкцыя == [[Файл:Navahradzki zamak, Ščytoŭka. Наваградзкі замак, Шчытоўка (1914).jpg|злева|міні|Фасад вежы, звернуты ўнутр замка, да яго абвальвання. 1914 г.]] Шчытоўка ўяўляла сабой манументальную пяціпавярховую пабудову агульнай вышынёй каля 25 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. Па форме яна нагадвала чатырохкантовую прызму, якая паступова звужалася і патанчалася дагары. Таўшчыня муроў на ўзроўні першага паверха дасягала 2,75 метра, а на ўзроўні другога памяншалася да 2,6 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. Перакрыцці паміж усімі пяццю ярусамі былі драўлянымі і трымаліся на магутных [[Бэлька|бэльках]] (у сценах захаваліся адтуліны ад іх памерамі 35 на 35 сантыметраў){{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. Дах вежы спачатку быў пакрыты драўляным [[Гонт|гонтам]], а пазней, пачынаючы з XV стагоддзя, плоскай [[Дахоўка|дахоўкай]]. Для завяршэння верху і вуглоў даху выкарыстоўвалася спецыяльная карытчатая і фасонная чарапіца, кавалкі якой былі знойдзены пры археалагічных раскопках{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. [[Файл:Navahradzki zamak, Ščytoŭka. Наваградзкі замак, Шчытоўка (J. Bułhak, 1919-39).jpg|міні|Шчытоўка пасля абвальвання часткі сцен у пачатку XX стагоддзя. Цагляныя крушні сцяны раскіданыя на пярэднім плане здымка]] Унізе тоўшчу сцен праразалі праёмы замкавай брамы, якія ў наш час замураваны{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. Брамныя вароты наглуха зачыняліся знутры вежы, што дазваляла ёй у час варожай аблогі ператварацца ў самастойны і незалежны апорны пункт абароны{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. [[Файл:Navahradzki zamak, Ščytoŭka. Наваградзкі замак, Шчытоўка (J. Bułhak, 1919-39) (3).jpg|міні|Краявід, які адкрываўся з пралома ў вонкавай сцяны вежы. Фота [[Ян Булгак|Яна Булгака]], пачатак XX стагоддзя]] У тоўшчы паўднёвай сцяны ішла ўгору мураваная лесвіца. Яна пачыналася ў паўднёва-заходнім куце вежы і, верагодна, праходзіла скрозь усе паверхі, маючы выхад на кожным з іх. Сляды гэтай лесвіцы захаваліся ва ўсходняй сцяне на ўзроўні чацвёртага і пятага паверхаў{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. Апроч мураваных усходаў, унутры памяшканняў існавалі і драўляныя лесвіцы для штодзённага карыстання, паколькі асобныя ярусы вежы выкарыстоўваліся пад жытло{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. [[Файл:Рэшткi замка XIII-XVI (7).jpg|злева|міні|Эркер на паўднёва-ўсходняй сцяне вежы]] Баявыя [[Байніца|байніцы]] Шчытоўкі мелі [[Спічастая арка|спічастыя (гатычныя)]] абрысы. Цікавай архітэктурнай асаблівасцю быў невялікі [[эркер]], сляды якога захаваліся на ўсходняй сцяне на ўзроўні чацвёртага паверха{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. Ён выконваў функцыю сярэднявечнай прыбіральні ([[данскер]]а). Падчас сучаснай рэстаўрацыі гэты элемент плануецца аднавіць<ref name="nn_24_10">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354233 |title=У вежы Шчытоўка Наваградскага замка збіраюцца зрабіць музей |date=28 кастрычніка 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. Археалагічныя знаходкі паліванай [[кафля|кафлі]] з гербам роду [[Радзівілы|Радзівілаў]] на тэрыторыі замка дазваляюць меркаваць, што гатычны этап яго выкарыстання завяршыўся і пачаўся рэнесансны ўжо пасля будаўніцтва Шчытоўкі<ref name="onliner_24">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354233 |title=У вежы Шчытоўка Наваградскага замка збіраюцца зрабіць музей |author= |date=28 кастрычніка 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 снежня 2024 |lang=be}}</ref>. == Месца ў сістэме абароны == Доўгі час Шчытоўка з'яўлялася адзіным мураваным умацаваннем Навагрудскага замка і стаяла ў кальцы драўляных сцен і земляных валаў{{sfn|Ткачоў|1978|с=45}}. Пазней, калі замак пачаў перабудоўвацца ў каменны, Шчытоўка стала галоўным злучальным вузлом абароны. З усходняга боку да яе падыходзіла прасла масіўнай каменнай сцяны (даўжынёй 30 метраў і таўшчынёй 2 метры), якая ішла ад [[Касцельная вежа (Навагрудак)|Касцельнай вежы]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Гэтая сцяна не мела канструктыўнай перавязкі са Шчытоўкай і была проста прыкладзена да яе муроў{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. З другога боку да Шчытоўкі далучалася сцяна даўжынёй 51 метр, якая звязвала яе з пабудаванай у пачатку XVI стагоддзя вежай [[Дазорца (вежа)|Дазорцай]] і канчаткова замыкала каменнае кольца замкавых умацаванняў{{sfn|Ткачоў|1978|с=49}}. == Заняпад і даследаванні == Сур'ёзныя разбурэнні Шчытоўка і ўвесь Навагрудскі замак атрымалі ў сярэдзіне XVII стагоддзя падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны паміж Рэччу Паспалітай і Рускай дзяржавай]]. У верасні 1655 года замак быў узяты штурмам казакамі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]], а ў 1660 годзе быў заняты без бою войскамі князя [[Іван Хаванскі|Івана Хаванскага]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=51}}. Канчатковы ўдар па мурах Шчытоўкі нанеслі шведскія войскі падчас [[Вялікая Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў 1706 годзе{{sfn|Ткачоў|1978|с=51}}. У канцы XIX стагоддзя на тэрыторыю замчышча праз праломы ў мурах пачалі масава звозіць смецце з усяго горада. Гэты пласт смецця дасягнуў 2 метраў у таўшчыню і амаль цалкам пахаваў пад сабой руіны ніжніх ярусаў Шчытоўкі і іншых старажытных пабудоў{{sfn|Ткачоў|1978|с=51}}. Пасля таго, як у 1906 годзе абвалілася суседняя Касцельная вежа, мясцовыя энтузіясты пачалі рабіць захады па ўратаванні помніка. У 1922—1930 гадах польскія рэстаўратары правялі першую частковую кансервацыю ўцалелых рэштак Шчытоўкі{{sfn|Ткачоў|1978|с=52}}. У савецкі час маштабныя архітэктурна-археалагічныя даследаванні вежы і ўсяго замка былі праведзены ў 1969—1973 гадах пад кіраўніцтвам беларускага даследчыка [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Міхаіла Ткачова]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=44}}. [[Файл:Navahradzki zamak. Наваградзкі замак (1925) (2).jpg|міні|Кансервацыя вежаў Навагрудскага замка ў 1925 годзе]] [[Файл:Navahradzki zamak, Ščytoŭka. Наваградзкі замак, Шчытоўка (1901-39) (5).jpg|злева|міні|Месцы, умацаваныя ў час кансервацыі пачатку XX стагоддзя]] З 2012 года на тэрыторыі Навагрудскага замка вядуцца маштабныя кансервацыйна-рэстаўрацыйныя работы, падзеленыя на шэсць этапаў<ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама&nbsp;— глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. Пяты этап, які завяршыўся ў 2024 годзе, уключаў кансервацыю руін замкавых сцен і трох вежаў&nbsp;— Уваходнай, Дазорнай і Пасадскай<ref name="nn_24_11"/>, а таксама ўмацаванне схілаў Замкавай гары<ref name="nn_24_11"/>. Шостым, фінальным этапам, які працягнецца ў 2025 годзе, стане аднаўленне і музеефікацыя Шчытоўкі. Згодна з праектам, распрацаваным ААТ «[[Белрэстаўрацыя]]» (галоўны архітэктар праекта&nbsp;— [[Андрэй Карпук]]), плануецца адрэстаўраваць захаваныя фрагменты і ўзнавіць страчаныя сцены вежы. Старажытны мур будзе ўмацаваны з выкарыстаннем спецыяльнай рэстаўрацыйнай цэглы ручной працы, а новыя сцены ўзвядуць з сучаснай цэглы, каб візуальна адрозніваць аўтэнтычныя і адноўленыя фрагменты. Вокны і дзверы прапануецца зрабіць з дрэва, вокны&nbsp;— з устаўкамі вітражоў, а дах накрыюць [[дахоўка]]й<ref name="nn_24_10" /><ref name="nn_24_11" />. Музейная экспазіцыя ўнутры вежы будзе прысвечана гісторыі Навагрудскага замка. Прадугледжаны варыянт «халоднай» экспазіцыі: да руін не падводзілі інжынерныя камунікацыі (акрамя электрычнасці), каб пазбегнуць умяшання ў гістарычны культурны пласт. Унутры вежы запраектавана шасціўзроўневая прастора, звязаная сучаснай металічнай лесвіцай, а таксама адноўленай лесвіцай у тоўшчы адной з новых сцен. Першы ўзровень будзе знаходзіцца на глыбіні больш за пяць метраў, дзе наведвальнікі змогуць убачыць старажытныя падмуркі вежы і прылеглага да яе страчанага палаца ([[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунала]]). Шосты ўзровень (на адзнацы 12,5 метра) будзе служыць агляднай пляцоўкай, [[канферэнц-зала|канферэнц-залай]] і залай для часовых экспазіцый у цёплую пару года. На астатніх ярусах размесцяць артэфакты з археалагічных раскопак на Замкавай гары<ref name="nn_24_10" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} * {{артыкул|аўтар=Антипов И. В.|загаловак=Проблемы датирования памятников западнорусской архитектуры второй половины XIII — первой трети XIV в.|выданне=Древнерусское искусство. Русь. Византия. Балканы. XIII век|тып=зборнік|год=2002|старонкі=187—195|месца=СПб.|ref=Анціпаў}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ščytoŭka tower}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] 54621150ufy78xy245zh6ck1f3sb3qm 0 627951 5157478 5095493 2026-06-22T21:04:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157478 wikitext text/x-wiki {{Каталіцкая дыяцэзія | беларуская назва = Ваенны ардынарыят Літвы | арыгінальная назва = Lietuvos kariuomenės Ordinariatas | абрад = [[лацінскі абрад]] | выява = [[Выява:Former insignia of the Chaplains Office (Lithuania).gif|200пкс]] | подпіс = Герб ваеннага ардынарыята Літвы | галоўны горад = [[Вільнюс]] | краіна = {{Сцягафікацыя|Літва}} | дата заснавання = [[2000]] | дата скасавання = | кафедральны сабор = [[Касцёл Святога Ігнація Лаёлы (Вільнюс)|Касцёл Святога Ігнація Лаёлы]] | мітраполія = | дыяцэзіі-суфраганы = | прыходаў = | іерарх = | плошча дыяцэзіі = | насельніцтва дыяцэзіі = | колькасць каталікоў = | доля каталікоў = | сайт =http://www.ordinariatas.lt}} '''Ваенны ардынарыят Літвы''' ({{lang-de| Lietuvos kariuomenės Ordinariatas}}) — [[ваенны ардынарыят]] [[Рымска-Каталіцкая Царква|Рымска-Каталіцкай Царквы]], які дзейнічае ў [[Літва|Літве]]. Ваенны ардынарыят Літвы, падпарадкоўваючыся непасрэдна [[Святы Прастол|Святому Прастолу]], забяспечвае пастырскае акармленне ваеннаслужачых [[Узброеныя сілы Літвы|літоўскай арміі]] і іх сем'яў. [[Кафедра (хрысціянства)|Кафедральным]] [[Сабор (храм)|саборам]] ваеннага ардынарыята Літвы з'яўляецца [[Касцёл святога Ігнація Лаёлы і езуіцкі кляштар у Вільні|касцёл Святога Ігнація Лаёлы]] ў [[Вільнюс]]е. == Гісторыя == 25 лістапада 2000 года [[Рымскі Папа]] [[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Ян Павел II]] выдаў апостальскую канстытуцыю Christi discipuli, якой заснаваў Вайсковы ардынарыят Літвы<ref>[http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/la/apost_constitutions/documents/hf_jp-ii_apc_20001125_christi-discipuli.html ORDINARIATUS MILITARIS IN LITUANIA CONDITUR]</ref>. З 2004 года кафедральным саборам Ваеннага ардынарыта Літвы з’яўляецца касцёл Святога Ігнація Лаёлы. == Біскупы == * 2000—2010 [[Эўгеніюс Бартуліс]], * 2010—2013 [[Гінтарас Грушас]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dmllt.html Military Ordinariate of Lithuania] * [http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/lith0.htm ''Military Ordinariate of Lithuania''] на сайце [http://www.gcatholic.org/ www.gcatholic.org] * [http://www.ordinariatas.lt Lietuvos Kariuomenės Ordinariatas] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210917073916/https://ordinariatas.lt/ |date=17 верасня 2021 }} {{Дыяцэзіі Літвы}} {{Ваенныя ардынарыяты}} [[Катэгорыя:Ваенныя ардынарыяты]] [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Літвы]] [[Катэгорыя:2000 год у Літве]] [[Катэгорыя:Рымска-каталіцкія дыяцэзіі Літвы]] 34h6hga1vvfs5jit41zczli3pg1i0uv 0 630758 5157540 3551589 2026-06-23T05:52:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157540 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | імя = Варлаам (Рашанцаў) | імя пры нараджэнні = Віктар Сцяфанавіч Рашанцаў | выява = | апісанне выявы = | тытул = | царква = | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = | перыядканец = | папярэднік = | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | прыняцце манаства = | сан = | хіратонія = | узнагароды = }} '''Епіскап Варлаам''' (свецкае імя ''Віктар Сцяфанавіч Рашанцаў''; {{ДН|20|6|1878}}, [[Тамбоў]] — {{ДС|20|2|1942}}, [[Волагда]]) — праваслаўны дзеяч, епіскап. == Біяграфія == У 1896 годзе скончыў Тамбоўскую класічную гімназію, потым Казанскую духоўную акадэмію. З восені 1901 года выкладчык Уфімскага духоўнага вучылішча. 9 кастрычніка 1901 года рукапаложаны ў іерадыякана. З 1902 года выкладчык, з 1903 года інспектар Уфімскай духоўнай семінарыі. З 1906 года рэктар Палтаўскай духоўнай семінарыі ў сане архімандрыта. 13 студзеня 1913 года хіратанізаваны ў епіскапа [[Гомельская і Жлобінская епархія|Гомельскага]], вікарыя Магілёўскай епархіі. Арыштаваны 23 чэрвеня 1919 года. Абвінавачваўся ў «контррэвалюцыйнай агітацыі». Вызваленны 5 ліпеня 1919 года. З другой паловы 1919 (?) епіскап Мсціслаўскі, вікарый Магілёўскай епархіі, з 1922 года часова кіруючы Магілёўскай, з 1923 года — Пскоўскай, потым Гомельскай епархіямі. Зноў арыштаваны ў 1924 годзе. Асуджаны да 2 гадоў пазбаўлення волі. Пакаранне адбываў у Яраслаўскай турме АДПУ. Са снежня 1927 года часова кіруючы Любімскім вікарыяцтвам Яраслаўскай епархіі. Зноў арыштаваны ў 1929 годзе. 3 студзеня 1930 года прыгавораны да 3 гадоў ППК. Этапаваны ў Котласкі канцлагер АДПУ Комі АССР. У зняволенні асуджаны да 10 гадоў ППК. У 1933 годзе мера пакарання заменена высылкай. Зноў арыштаваны ў 1941 годзе. Памёр у адным з канцлагераў [[Валагодская вобласць|Валагодскай вобласці]]<ref>{{Cite web |url=http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-pravaslaynyya/tom-i?id=21656 |title=ВАРЛААМ РАШАНЦАЎ |access-date=2 лютага 2020 |archive-date=11 лістапада 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111220717/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-pravaslaynyya/tom-i?id=21656 |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * За Христа пострадавшие; Степанов (Русак) В. Свидетельство обвинения. 1993. Т. 1. С. 130 [[Катэгорыя:Гомельская і Жлобінская епархія]] [[Катэгорыя:Архіепіскапы Рускай праваслаўнай царквы]] [[Катэгорыя:Епіскапы Рускай праваслаўнай царквы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі]] gy0z2az6p22rmisco4293bb0mmya9s4 0 632269 5157416 3695782 2026-06-22T18:50:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157416 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image descr = |regnum = Расліны |rang = Від |parent = Ceratopteris |latin = Ceratopteris thalictroides |author = |typus = |wikispecies = Ceratopteris thalictroides |commons = Category:Ceratopteris thalictroides |grin = }} '''Вадзяная папараць''', '''Вадзяная капуста''', '''Цэратоптэрыс пылюшнікавы'''<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|1|Вадзяная папараць}}. — С. 396</ref> (''Ceratopteris thalictroides'')&nbsp;— від папарацей сямейства {{bt-bellat||Pteridaceae}}. Расліна была апісана пад назвай {{btname|Acrostichum thalictroides}} у 1753 годзе [[Карл Ліней|К. Лінеем]]<ref name="Рудь">Рудь М.&nbsp;П.&nbsp;Акваріум школяра.&nbsp;— К.: Рад. шк., 1990.&nbsp;— 64 с. Тираж 100 000 прим. ISBN 5-330-01196-5</ref>. У 1821 годзе Браньяр, апісваючы сямейства, пераназваў расліну. == Арэал == Расліна распаўсюджана на Усходзе, у [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]], у Паўночнай [[Аўстралія|Аўстраліі]], Усходняй [[Афрыка|Афрыцы]], ад цэнтра [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] да паўднёва-усходу [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], на [[Вялікія Антыльскія астравы|Вялікіх Антыльскіх астравах]]<ref name="Рудь"/>. == Выкарыстанне == Акварыумная расліна. Гэты від лепш за ўсё ўкараняецца ў акварыумным грунце, самы дэкаратыўны з чатырох відаў сямейства. У прыродзе дасягае такіх жа памераў, як і {{bt-bellat||Ceratopteris cornuta}}. У акварыуме значна меншы. Пры лішку асвятлення ў акварыуме расліна не пашкоджваецца водарасцямі, таму з’яўляецца зручным святлафільтрам. У пагружаным стане пёрыста-рассечаныя, ажурныя ваі ярка-зялёныя, эфектна глядзяцца ў кутах акварыума. Трэба памятаць аб неабходнасці дадатковага асвятлення для буйных ўкаранённых кустоў. Патрабавальны да зменаў кіслотнасці, калянасці і тэмпературы вады. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|1|Вадзяная папараць}}. — С. 396 == Спасылкі == * [http://proeco.visti.net/naturalist/aquarium/crtp.htm Цератоптериси (Ceratopteridaceae) (сям’я роговидни) Мікалай Рудзь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110617135739/http://proeco.visti.net/naturalist/aquarium/crtp.htm |date=17 чэрвеня 2011 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Папараці]] r0g12co1vd92i7uvciwl3e95ypxvf6r 0 639809 5157564 4830101 2026-06-23T07:36:30Z M.L.Bot 261 /* Ацэнкі */ 5157564 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{Цёзкі2|Клімаў}} '''Алег Клімаў''' (нар. {{ДН|24|12|1964}}<ref name="222 альбомы">{{кніга|аўтар=[[Вітаўт Міхайлавіч Мартыненка|Вітаўт Мартыненка]], [[Анатоль Мітрафанавіч Мяльгуй|Анатоль Мяльгуй]].|загаловак=222 альбомы беларускага года і не толькі|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/5143-1.pdf|адказны=[[Віталь Супрановіч]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[БМАgroup]]|год=2006|старонак=440|isbn=000-5673-16-4|тыраж=2000|старонкі=425|ref=24.12 — Алег Клімаў (рэдактар «Музыклаьной газеты», адзін з найбольш аб’ектыўных крытыкаў у плыні беларускага года)|каментар=24.12 — Алег Клімаў (рэдактар «Музыкальнай газеты», адзін з найбольш аб’ектыўных крытыкаў у плыні беларускага года)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514042209/http://pdf.kamunikat.org/5143-1.pdf|archive-date=14 мая 2021}}</ref>, [[Байканыр|Ленінск]], [[Казахстан]]) — [[Беларусь|беларускі]] музычны журналіст і крытык, тэлевядучы<ref>{{cite web|url=http://music.fromby.net/article/2167|title=Рух на накруткі|last=Будкін|first=Сяргей|date=2010-05-25|author-link=Сяргей Будкін|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528122601/http://music.fromby.net/article/2167|archive-date=2010-05-28|access-date=2020-03-30}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1964 годзе ў [[Байканур (горад)|Ленінску]] ([[Казахстан]])<ref name=":1" />. У 1988 годзе скончыў філіал «Усход» [[Маскоўскі авіяцыйны інстытут|Маскоўскага авіяцыйнага інстытута]]<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.sb.by/author/153909-oleg-klimov/|title=Олег КЛИМОВ|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609174119/https://www.sb.by/author/153909-oleg-klimov/|archive-date=2019-06-09|access-ate=2020-03-30}}</ref>. У 1988—1993 гадах працаваў на [[Мінскі завод вылічальнай тэхнікі імя Р. К. Арджанікідзэ|Мінскім заводзе вылічальнай тэхнікі імя Р. К. Арджанікідзе]]<ref name=":1" />. Затым два гады займаўся прыватным прадпрымальніцтвам<ref name=":0" />. З 1995 года пачынаецца кар’ера журналіста: Клімаў піша артыкулы ў часопісы «{{lang-ru|Несси}}», «{{lang-ru|Золотая орхидея}}»<ref name=":1" />. У 1997 годзе пераходзіць у штат «[[Музыкальная газета|Музыкальнай газеты]]» і ўжо праз два гады замацоўваецца на пасадзе шэф-рэдактара выдання, дзе заставаўся да закрыцця газеты ў 2007 годзе<ref name=":1" /><ref>{{cite web|url=https://kyky.org/cult/po-sliedam-konrada-ierofieieva-muzykalnyie-zhurnalisty-sobiraiut-krughlyi-stol|title=Музыкальные журналисты против Конрада Ерофеева|last=Свердлов|first=Павел|date=2015-02-03|author=Павел Свердлов.|publisher=KYKY.ORG|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403184056/https://kyky.org/cult/po-sliedam-konrada-ierofieieva-muzykalnyie-zhurnalisty-sobiraiut-krughlyi-stol|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|postscript=Олег Климов — легендарный редактор «Музыкальной газеты» }}</ref>, часам піша пад псеўданімам ''«О’К»''<ref>{{cite web|url=https://citydog.by/post/muzykalnaya-gazeta/|title=«За месяц до релиза прислали “OK Computer”». Читатели и создатели вспоминают «Музыкальную газету»|date=2016-03-10|publisher=citydog.by|language=ru|trans-title=«A month before the release, they sent “OK Computer.” ”Readers and creators recall the “Muzykalnaya Gazeta”»|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518180303/https://citydog.by/post/muzykalnaya-gazeta/|archive-date=18 мая 2019|access-date=2019-05-18|url-status=live}}</ref>. Паралельна з гэтым у 2003—2009 гадах быў шэф-рэдактарам часопіса «[[НОТ-7]]»<ref name=":1" />. У той жа час працаваў на [[Беларусь 1|беларускім тэлебачанні]] вядучым музычнага спаборніцтва «[[Global Battle Of The Bands|The Global Battle of the Bands]]» (2006—2007 годы), быў рэдактарам шоу «{{lang-ru|Звёздный ринг}}» на канале «[[СТБ]]» (2009—2010 годы)<ref name=":0" />. Вядомасць Клімаву прынесла супрацоўніцтва з музычным парталам «[[Experty.by]]», дзе ён быў штатным крытыкам на працягу 2008—2013 гадоў<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.experty.by/content/oleg-klimov-shtatnyi-ekspert-2008-2013|title=Олег Климов (штатный эксперт, 2008-2013)|date=2014-03-14|publisher=[[Experty.by]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330191426/https://www.experty.by/content/oleg-klimov-shtatnyi-ekspert-2008-2013|archive-date=2020-03-30|access-date=2020-03-30}}</ref>. Паралельна з гэтым у 2009—2012 гадах пісаў калонкі для «[[СБ. Беларусь сегодня]]»<ref>{{cite web|url=http://music.fromby.net/article/1640/|title=Алег Клімаў стаў калюмністам «Саўбеліі»|last=SB|date=2009-03-26|author=SB.|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110108182931/http://music.fromby.net/article/1640/|archive-date=2011-01-08|access-date=2020-03-30}}</ref>, у 2006—2013 гадах — для «[[БелаПАН]]». З 2013 года піша ў газеце «[[Культура (газета)|Культура]]». У 2011 годзе атрымаў музычную прэмію «[[Нацыянальная музычная прэмія «Ліра»|Ліра]]» як «Найлепшы журналіст»<ref name="А дзе мне ўзяць">{{cite journal|author-link=Таццяна Міхайлаўна Мушынская|first=Таццяна|last=Мушынская|title=«А дзе мне ўзяць такую песню»|date=2012-01-01|url=http://kimpress.by/?DomainName=mast&id=881&mode=print&page=2|lang=be|journal=[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]|тып=часопіс|year=2012|issue=1 (346)|issn=0208-2551|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330194352/http://kimpress.by/?DomainName=mast&id=881&mode=print&page=2|archive-date=2020-03-30|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == [[Вецер Механічны]], сузаснавальнік партала «[[Тузін Гітоў]]», у інтэрв’ю [[Вольга Эдуардаўна Самусік|Вользе Самусік]] з «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]» ў 2005 годзе называў Будкіна адным з ''«вядучых музычных журналістаў і крытыкаў»''<ref>{{cite web|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік|author=Ольга Самусик.|year=2005|title=«Тузін гітоў» :: Первый сборник -- первая ласточка?|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|тып=газета|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=40|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407232517/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|archive-date=7 красавіка 2020|access-date=2020-04-07|url-status=live}}</ref>. [[Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|Таццяна Заміроўская]] дала ў 2008 годзе ў сваёй калонке на «[[БелаПАН]]» такую ацэнку творцу, які і пасля закрыцця «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]» працягнуў займацца музычнай журналістыкай: ''«Застаўся адзін няпераменны Алег Клімаў. Я шчыра ім захапляюся, але баюся, што асабіста ў мяне да яго ўзросту будзе нашмат менш душэўнай стойкасці і адэкватнасці»''<ref>{{cite web|url=https://naviny.by/rubrics/opinion/2008/05/11/ic_articles_410_157022|title=ШОУ-БИЗ. PLEASE KILL ME|last=Замировская|first=Татьяна|date=2008-05-11|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331074038/https://naviny.by/rubrics/opinion/2008/05/11/ic_articles_410_157022|archive-date=31 сакавіка 2020|access-date=2020-03-31|author=Татьяна Замировская.|url-status=live}}</ref>. Рэцензія Клімава на альбом [[Лючана|Лючаны]] «{{lang-ru|[[Улечу…]]}}» была названа найлепшай за 2008 год паводле версіі лэйбла «[[West Records]]»<ref>{{cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2008/12/30/ic_news_117_303873|title=West Records: в 2008 года в белорусском шоу-бизнесе наблюдался настоящий диско-бум|date=2008-12-30|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140920093103/http://naviny.by/rubrics/culture/2008/12/30/ic_news_117_303873/|archive-date=2014-09-20|access-date=2020-04-16}}</ref>. У 2011 годзе на пытанне Змітра Баяровіча з «[[Ultra-music.com]]» пра добрых музычных крытыкаў Павел Свярдлоў, рэдактар [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]], сярод іншых адзначыў і Алег Клімава, бо той ''«варта піша пра музыку»''<ref>{{cite web|url=http://ultra-music.com/articles/profi/4719|title=Павел Свярдлоў: «Чалавек бы патраціў грошы на хлеб, а яго прымушаюць купіць квіток на канцэрт Дарафеевай»|last=Боярович|first=Дмитрий|last2=Хацкевич|first2=Елена|date=2011-08-04|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403070412/http://ultra-music.com/articles/profi/4719|archive-date=3 красавіка 2020|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. [[Таццяна Міхайлаўна Мушынская|Таццяна Мушынская]] з часопіса «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» разважала пра стыль аўтара з нагоды атрымання прэміі «[[Нацыянальная музычная прэмія «Ліра»|Ліра]]» ў 2012 годзе: ''«Публікацыі Клімава асабіста мне больш нагадваюць свецкую хроніку, крыху разбаўленую журналісцкімі сентэнцыямі»''<ref name="А дзе мне ўзяць" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]] |частка = КЛІМАЎ АЛЕГ (Климов Олег, Klimau Aleh) |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |старонкі = 139 |старонак = 368 |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж =2000 |мова=be }} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/author/153909-oleg-klimov/ Алег Клімаў на сайце «Советской Белоруссии»] * [https://naviny.by/person/oleg-klimov Алег Клімаў на сайце naviny.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200629223122/https://naviny.by/person/oleg-klimov |date=29 чэрвеня 2020 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клімаў Алег}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі газеты «Культура»]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газеты «Советская Белоруссия»]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] g1gb7tw5hvhrzi9by9v4ms129gu0sdk 5157567 5157564 2026-06-23T07:38:01Z M.L.Bot 261 /* Ацэнкі */ 5157567 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} {{Цёзкі2|Клімаў}} '''Алег Клімаў''' (нар. {{ДН|24|12|1964}}<ref name="222 альбомы">{{кніга|аўтар=[[Вітаўт Міхайлавіч Мартыненка|Вітаўт Мартыненка]], [[Анатоль Мітрафанавіч Мяльгуй|Анатоль Мяльгуй]].|загаловак=222 альбомы беларускага года і не толькі|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/5143-1.pdf|адказны=[[Віталь Супрановіч]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[БМАgroup]]|год=2006|старонак=440|isbn=000-5673-16-4|тыраж=2000|старонкі=425|ref=24.12 — Алег Клімаў (рэдактар «Музыклаьной газеты», адзін з найбольш аб’ектыўных крытыкаў у плыні беларускага года)|каментар=24.12 — Алег Клімаў (рэдактар «Музыкальнай газеты», адзін з найбольш аб’ектыўных крытыкаў у плыні беларускага года)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514042209/http://pdf.kamunikat.org/5143-1.pdf|archive-date=14 мая 2021}}</ref>, [[Байканыр|Ленінск]], [[Казахстан]]) — [[Беларусь|беларускі]] музычны журналіст і крытык, тэлевядучы<ref>{{cite web|url=http://music.fromby.net/article/2167|title=Рух на накруткі|last=Будкін|first=Сяргей|date=2010-05-25|author-link=Сяргей Будкін|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528122601/http://music.fromby.net/article/2167|archive-date=2010-05-28|access-date=2020-03-30}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1964 годзе ў [[Байканур (горад)|Ленінску]] ([[Казахстан]])<ref name=":1" />. У 1988 годзе скончыў філіал «Усход» [[Маскоўскі авіяцыйны інстытут|Маскоўскага авіяцыйнага інстытута]]<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.sb.by/author/153909-oleg-klimov/|title=Олег КЛИМОВ|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609174119/https://www.sb.by/author/153909-oleg-klimov/|archive-date=2019-06-09|access-ate=2020-03-30}}</ref>. У 1988—1993 гадах працаваў на [[Мінскі завод вылічальнай тэхнікі імя Р. К. Арджанікідзэ|Мінскім заводзе вылічальнай тэхнікі імя Р. К. Арджанікідзе]]<ref name=":1" />. Затым два гады займаўся прыватным прадпрымальніцтвам<ref name=":0" />. З 1995 года пачынаецца кар’ера журналіста: Клімаў піша артыкулы ў часопісы «{{lang-ru|Несси}}», «{{lang-ru|Золотая орхидея}}»<ref name=":1" />. У 1997 годзе пераходзіць у штат «[[Музыкальная газета|Музыкальнай газеты]]» і ўжо праз два гады замацоўваецца на пасадзе шэф-рэдактара выдання, дзе заставаўся да закрыцця газеты ў 2007 годзе<ref name=":1" /><ref>{{cite web|url=https://kyky.org/cult/po-sliedam-konrada-ierofieieva-muzykalnyie-zhurnalisty-sobiraiut-krughlyi-stol|title=Музыкальные журналисты против Конрада Ерофеева|last=Свердлов|first=Павел|date=2015-02-03|author=Павел Свердлов.|publisher=KYKY.ORG|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403184056/https://kyky.org/cult/po-sliedam-konrada-ierofieieva-muzykalnyie-zhurnalisty-sobiraiut-krughlyi-stol|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|postscript=Олег Климов — легендарный редактор «Музыкальной газеты» }}</ref>, часам піша пад псеўданімам ''«О’К»''<ref>{{cite web|url=https://citydog.by/post/muzykalnaya-gazeta/|title=«За месяц до релиза прислали “OK Computer”». Читатели и создатели вспоминают «Музыкальную газету»|date=2016-03-10|publisher=citydog.by|language=ru|trans-title=«A month before the release, they sent “OK Computer.” ”Readers and creators recall the “Muzykalnaya Gazeta”»|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518180303/https://citydog.by/post/muzykalnaya-gazeta/|archive-date=18 мая 2019|access-date=2019-05-18|url-status=live}}</ref>. Паралельна з гэтым у 2003—2009 гадах быў шэф-рэдактарам часопіса «[[НОТ-7]]»<ref name=":1" />. У той жа час працаваў на [[Беларусь 1|беларускім тэлебачанні]] вядучым музычнага спаборніцтва «[[Global Battle Of The Bands|The Global Battle of the Bands]]» (2006—2007 годы), быў рэдактарам шоу «{{lang-ru|Звёздный ринг}}» на канале «[[СТБ]]» (2009—2010 годы)<ref name=":0" />. Вядомасць Клімаву прынесла супрацоўніцтва з музычным парталам «[[Experty.by]]», дзе ён быў штатным крытыкам на працягу 2008—2013 гадоў<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.experty.by/content/oleg-klimov-shtatnyi-ekspert-2008-2013|title=Олег Климов (штатный эксперт, 2008-2013)|date=2014-03-14|publisher=[[Experty.by]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330191426/https://www.experty.by/content/oleg-klimov-shtatnyi-ekspert-2008-2013|archive-date=2020-03-30|access-date=2020-03-30}}</ref>. Паралельна з гэтым у 2009—2012 гадах пісаў калонкі для «[[СБ. Беларусь сегодня]]»<ref>{{cite web|url=http://music.fromby.net/article/1640/|title=Алег Клімаў стаў калюмністам «Саўбеліі»|last=SB|date=2009-03-26|author=SB.|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110108182931/http://music.fromby.net/article/1640/|archive-date=2011-01-08|access-date=2020-03-30}}</ref>, у 2006—2013 гадах — для «[[БелаПАН]]». З 2013 года піша ў газеце «[[Культура (газета)|Культура]]». У 2011 годзе атрымаў музычную прэмію «[[Нацыянальная музычная прэмія «Ліра»|Ліра]]» як «Найлепшы журналіст»<ref name="А дзе мне ўзяць">{{cite journal|author-link=Таццяна Міхайлаўна Мушынская|first=Таццяна|last=Мушынская|title=«А дзе мне ўзяць такую песню»|date=2012-01-01|url=http://kimpress.by/?DomainName=mast&id=881&mode=print&page=2|lang=be|journal=[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]|тып=часопіс|year=2012|issue=1 (346)|issn=0208-2551|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330194352/http://kimpress.by/?DomainName=mast&id=881&mode=print&page=2|archive-date=2020-03-30|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == [[Вецер Механічны]], сузаснавальнік партала «[[Тузін Гітоў]]», у інтэрв’ю [[Вольга Эдуардаўна Самусік|Вользе Самусік]] з «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]» ў 2005 годзе называў Клімава адным з ''«вядучых музычных журналістаў і крытыкаў»''<ref>{{cite web|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік|author=Ольга Самусик.|year=2005|title=«Тузін гітоў» :: Первый сборник -- первая ласточка?|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|тып=газета|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=40|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407232517/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|archive-date=7 красавіка 2020|access-date=2020-04-07|url-status=live}}</ref>. [[Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|Таццяна Заміроўская]] дала ў 2008 годзе ў сваёй калонке на «[[БелаПАН]]» такую ацэнку творцу, які і пасля закрыцця «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]» працягнуў займацца музычнай журналістыкай: ''«Застаўся адзін няпераменны Алег Клімаў. Я шчыра ім захапляюся, але баюся, што асабіста ў мяне да яго ўзросту будзе нашмат менш душэўнай стойкасці і адэкватнасці»''<ref>{{cite web|url=https://naviny.by/rubrics/opinion/2008/05/11/ic_articles_410_157022|title=ШОУ-БИЗ. PLEASE KILL ME|last=Замировская|first=Татьяна|date=2008-05-11|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331074038/https://naviny.by/rubrics/opinion/2008/05/11/ic_articles_410_157022|archive-date=31 сакавіка 2020|access-date=2020-03-31|author=Татьяна Замировская.|url-status=live}}</ref>. Рэцензія Клімава на альбом [[Лючана|Лючаны]] «{{lang-ru|[[Улечу…]]}}» была названа найлепшай за 2008 год паводле версіі лэйбла «[[West Records]]»<ref>{{cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2008/12/30/ic_news_117_303873|title=West Records: в 2008 года в белорусском шоу-бизнесе наблюдался настоящий диско-бум|date=2008-12-30|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140920093103/http://naviny.by/rubrics/culture/2008/12/30/ic_news_117_303873/|archive-date=2014-09-20|access-date=2020-04-16}}</ref>. У 2011 годзе на пытанне Змітра Баяровіча з «[[Ultra-music.com]]» пра добрых музычных крытыкаў Павел Свярдлоў, рэдактар [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]], сярод іншых адзначыў і Алег Клімава, бо той ''«варта піша пра музыку»''<ref>{{cite web|url=http://ultra-music.com/articles/profi/4719|title=Павел Свярдлоў: «Чалавек бы патраціў грошы на хлеб, а яго прымушаюць купіць квіток на канцэрт Дарафеевай»|last=Боярович|first=Дмитрий|last2=Хацкевич|first2=Елена|date=2011-08-04|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403070412/http://ultra-music.com/articles/profi/4719|archive-date=3 красавіка 2020|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. [[Таццяна Міхайлаўна Мушынская|Таццяна Мушынская]] з часопіса «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» разважала пра стыль аўтара з нагоды атрымання прэміі «[[Нацыянальная музычная прэмія «Ліра»|Ліра]]» ў 2012 годзе: ''«Публікацыі Клімава асабіста мне больш нагадваюць свецкую хроніку, крыху разбаўленую журналісцкімі сентэнцыямі»''<ref name="А дзе мне ўзяць" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]] |частка = КЛІМАЎ АЛЕГ (Климов Олег, Klimau Aleh) |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |старонкі = 139 |старонак = 368 |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж =2000 |мова=be }} == Спасылкі == * [https://www.sb.by/author/153909-oleg-klimov/ Алег Клімаў на сайце «Советской Белоруссии»] * [https://naviny.by/person/oleg-klimov Алег Клімаў на сайце naviny.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200629223122/https://naviny.by/person/oleg-klimov |date=29 чэрвеня 2020 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клімаў Алег}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі газеты «Культура»]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газеты «Советская Белоруссия»]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] nssxwilzr05y8r4aez8v4fxmcfrnd26 0 641216 5157625 5047223 2026-06-23T10:39:34Z CommonsDelinker 151 Replacing Flag_of_Peru_(state).svg with [[File:War_flag_of_Peru.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This is not the State flag, this is the war flag [ht 5157625 wikitext text/x-wiki У спіс дадаюцца дзеючыя кіраўнікі дзяржаў і кіраўнікі ўрадаў. {{legend|#ffffdd|часткова прызнаныя}} {{legend|#ff9090|непрызнаныя}} == [[Еўропа]] == {| class="standard" align=center style="text-align:center" ! width="50"|Сцяг ! width="250" |[[Спіс краін паводле алфавіта|Краіна]] ! width="200" |Кіраўнік дзяржавы ! width="250" |Імя ! Пачатак ! width="200" |Кіраўнік урада ! width="250" |Імя ! Пачатак |- | [[Файл:Flag_of_Albania.svg|50px|border]] | [[Албанія]] | [[Прэзідэнт Албаніі|Прэзідэнт]] | [[Байрам Бегай]]<br /><small>{{lang-al|Bajram Begaj}}</small> | [[2022]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Албаніі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Albania|}} | [[Эдзі Рама]]<br /><small>{{lang-sq|Edi Rama}}</small> | [[2013]] |- |rowspan="2"| [[Файл:Flag_of_Andorra.svg|50px|border]] |rowspan="2"| [[Андора]] | {{не перакладзена 4|Князь Андоры|Князь-суправіцель|ru|Список князей Андорры|}}<br /><br /><small>[[Генерал-губернатар|Прадстаўнік]]</small> | [[Хасэп-Льюіс Серрано Пентынат]]<br /><small>{{lang-ca|Josep-Lluís Serrano Pentinat}}</small><br /><small>[[Жозэп Марыя Маўры]]<br />{{lang-ca|Josep Maria Mauri}}</small> | [[2025]]<br /><br /><small>[[2012]]</small> |rowspan="2"| {{не перакладзена 4|Старшыня Урада Андоры|Старшыня Урада|ru|Глава правительства Андорры|}} |rowspan="2"| [[Хаўер Эспат Самара]]<br /><small>{{lang-ca|Xavier Espot Zamora}}</small> |rowspan="2"| [[2019]] |- | {{не перакладзена 4|Князь Андоры|Князь-суправіцель|ru|Список князей Андорры|}}<br /> <br /><small>[[Генерал-губернатар|Прадстаўнік]]</small> | [[Эманюэль Макрон]]<br /><small>{{lang-fr|Emmanuel Macron}}</small><br /><small>[[:fr:Patrick Strzoda|Патрык Стрзода]]<br />{{lang-fr|Patrick Strzoda}}</small> | [[2017]]<br /><br /><small>[[2017]]</small> |- | [[Файл:Flag_of_Austria.svg|50px|border]] | [[Аўстрыя]] | [[Федэральны прэзідэнт Аўстрыі|Прэзідэнт]] | [[Аляксандр Ван дэр Бэлен]]<br /><small>{{lang-de|Alexander Van der Bellen}}</small> | [[2017]] | [[Федэральны канцлер Аўстрыі|Федэральны канцлер]] | [[Крысціян Штокер]]<br /><small>{{lang-de|Christian Stocker}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Bulgaria.svg|50px|border]] | [[Балгарыя]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Балгарыі|Прэзідэнт|en|President of Bulgaria|}} | [[Румен Радзеў]]<br /><small>{{lang-bg|Румен Радев}}</small> | [[2017]] | [[Прэм’ер-міністр Балгарыі|Прэм’ер-міністр]] | [[Росен Жэлязкоў]]<br /><small>{{lang-bg|Росен Желязков}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Belarus.svg|50px|border]] | [[Беларусь]] | [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнт]] | [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | [[1994]] | [[Кіраўнікі ўрадаў Беларусі|Прэм’ер-міністр]] | [[Аляксандр Генрыхавіч Турчын|Аляксандр Турчын]] | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Belgium_(civil).svg|50px|border]] | [[Бельгія]] | [[Каралі Бельгіі|Кароль]] | [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп]]<br /><small>{{lang-fr|Philippe}}</small> | [[2013]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Бельгіі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Belgium|}} | [[Барт Дэ Вевер]]<br />{{Lang-nl|Bart De Wever}} | [[2025]] |- |rowspan="3"| [[Файл:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|50px|border]] |rowspan="3"| [[Боснія і Герцагавіна]] | [[Прэзідыум Босніі і Герцагавіны|Кіраўнік Прэзідыума]]<ref>Тры члена Прэзідыума з’яўляюцца калектыўным кіраўніцтвам дзяржавы.</ref> | [[Дзяніс Бечыровіч]]<br /><small>{{lang-bs|Denis Bećirović}}</small> | [[2024]] |rowspan="3"| [[Старшыня Савета міністраў Босніі і Герцагавіны|Прэм’ер-міністр]] |rowspan="3"| [[Бор’яна Крышта]]<br /><small>{{lang-bs|Borjana Krišto}}</small> |rowspan="3"| [[2023]] |- |rowspan="2"| [[Прэзідыум Босніі і Герцагавіны|Члены Прэзідыума]] | [[Жэлька Комшыч]]<br /><small>{{lang-hr|Željko Komšić}}</small> | [[2018]] |- | [[Жэлька Цвіянавіч]]<br /><small>{{lang-sr|Жељка Цвијановић}}</small> | [[2022]] |- |rowspan="2"| [[Файл:Flag_of_the_Vatican_City.svg|50px|border]] |rowspan="2"| [[Ватыкан]] |[[Папа Рымскі]] |[[Леў XIV]]<br /><small>{{lang-la|Leo PP. XIV}}</small> |[[2025]] |rowspan="2"|{{не перакладзена 4|Дзяржаўны сакратар Ватыкана|Дзяржаўны сакратар|ru|Государственный секретарь Святого Престола|}} |rowspan="2"|[[П’етра Паралін]]<br /><small>{{lang-it|Pietro Parolin}}</small> |rowspan="2"|[[2013]] |- |[[Губернатар Ватыкана|Старшыня Губернатарства]] |[[Рафаэла Пэтрыні]]<br /><small>{{lang-it|Raffaella Petrini}}</small> |[[2025]] |- | [[Файл:Civil_Ensign_of_Hungary.svg|50px|border]] | [[Венгрыя]] | [[Спіс прэзідэнтаў Венгрыі|Прэзідэнт]] | [[Тамаш Шуёк]]<br /><small>{{lang-hu|Sulyok Tamás}}</small> | [[2024]] | [[Спіс прэм’ер-міністраў Венгрыі|Прэм’ер-міністр Венгрыі]] | [[Віктар Орбан]]<br /><small>{{lang-hu|Orbán Viktor}}</small> | [[2010]] |- | [[Файл:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|50px|border]] | [[Вялікабрытанія]] | [[Спіс брытанскіх манархаў|Кароль]] | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small> | [[2022]] | [[Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі|Прэм’ер-міністр]] | [[Кір Стармер]]<br /><small>{{lang-en|Keir Starmer}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Germany.svg|50px|border]] | [[Германія]] | [[Федэральны прэзідэнт Германіі|Прэзідэнт]] | [[Франк-Вальтэр Штайнмаер]]<br /><small>{{lang-de|Frank-Walter Steinmeier}}</small> | [[2017]] | [[Федэральны канцлер Германіі|Федэральны канцлер]] | [[Фрыдрых Мерц]]<br /><small>{{lang-de|Friedrich Merz}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Greece.svg|50px|border]] | [[Грэцыя]] | [[Прэзідэнт Грэцыі|Прэзідэнт]] | [[Канстанцінас Тасулас]]<br /><small>{{lang-el|Κωνσταντίνος Τασούλας}}</small> | [[2025]] | [[Прэм’ер-міністр Грэцыі|Прэм’ер-міністр]] | [[Кірыякас Міцатакіс]]<br /><small>{{lang-el|Κυριάκος Μητσοτάκης}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Denmark.svg|50px|border]] | [[Данія]] | [[Спіс каралёў Даніі|Кароль]] | [[Фрэдэрык X]]<br /><small>{{lang-da|Frederik 10.}}</small> | [[2024]] | {{нп4|Дзяржаўны міністр Даніі|Дзяржаўны міністр|ru|Список премьер-министров Дании|}} | [[Метэ Фрэдэрыксен]]<br /><small>{{lang-da|Mette Frederiksen}}</small> | [[2019]] |- | [[Файл:Flag_of_Ireland.svg|50px|border]] | [[Ірландыя]] | [[Прэзідэнт Ірландыі|Прэзідэнт]] | [[Майкл Хігінс]]<br /><small>{{lang-ga|Micheál Ó hUigínn}}</small> | [[2011]] | {{нп4|Прэм’ер-міністры Ірландыі|Прэм’ер-міністр|ru|Список премьер-министров Ирландии|}} | [[Міхал Марцін]]<br /><small>{{lang-ga|Mícheál Ó Máirtín}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Iceland.svg|50px|border]] | [[Ісландыя]] | [[Прэзідэнт Ісландыі|Прэзідэнт]] | [[Хале Тамасдоцір]]<br /><small>{{lang-is|Halla Tómasdóttir}}</small> | [[2024]] | [[Прэм’ер-міністр Ісландыі|Прэм’ер-міністр]] | [[Крыструн Фрастадоцір]]<br /><small>{{lang-is|Kristrún Frostadóttir}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Spain.svg|50px|border]] | [[Іспанія]] | [[Спіс каралёў Іспаніі|Кароль]] | [[Філіп VI (кароль Іспаніі)|Філіп VI]]<br /><small>{{lang-es|Felipe VI}}</small> | [[2014]] | [[Старшыня Урада Іспаніі|Старшыня Урада]] | [[Педра Санчэс]]<br /><small>{{lang-es|Pedro Sánchez }}</small> | [[2018]] |- | [[Файл:Flag_of_Italy.svg|50px|border]] | [[Італія]] | [[Прэзідэнт Італіі|Прэзідэнт]] | [[Серджа Матарэла]]<br /><small>{{lang-it|Sergio Mattarella}}</small> | [[2015]] | [[Старшыня Савета Міністраў Італіі|Старшыня Савета Міністраў]] | [[Джорджа Мелоні]]<br /><small>{{lang-it|Giorgia Meloni}}</small> | [[2022]] |- bgcolor="#ffffdd" | [[Файл:Flag_of_Kosovo.svg|50px|border]] | [[Рэспубліка Косава|Косава]] | {{нп4|Прэзідэнт Рэспублікі Косава|Прэзідэнт|en|President of Kosovo|}} | [[В’ёса Асмані]]<br /><small>{{lang-sq|Vjosa Osmani}}</small> | [[2021]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Рэспублікі Косава|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Kosovo|}} | [[Альбін Курці]]<br /><small>{{lang-sq|Albin Kurti}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_Latvia.svg|50px|border]] | [[Латвія]] | [[Прэзідэнты Латвіі|Прэзідэнт]] | [[Эдгарс Рынкевічс]]<br /><small>{{lang-lv|Edgars Rinkēvičs}}</small> | [[2023]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Латвіі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Latvia|}} | [[Эвіка Сіліня]]<br /><small>{{lang-lv|Evika Siliņa}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|50px|border]] | [[Літва]] | [[Прэзідэнт Літоўскай Рэспублікі|Прэзідэнт]] | [[Гітанас Наўседа]]<br /><small>{{lang-lt|Gitanas Nausėda}}</small> | [[2019]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Літвы|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Lithuania|}} | [[Гінтаўтас Палуцкас]]<br /><small>{{lang-lt|Gintautas Paluckas}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Liechtenstein.svg|50px|border]] | [[Ліхтэнштэйн]] | [[Спіс князёў Ліхтэнштэйна|Князь]]<br /><br /><small>[[Спіс князёў Ліхтэнштэйна|Князь-рэгент]]</small> | [[Ханс-Адам II]]<br /><small>{{lang-de|Hans-Adam II}}</small><br /><small>[[Алаіз (наследны князь Ліхтэнштэйна)|Алаіз]]<br />{{lang-de|Alois}}</small> | [[1989]]<br /><br /><small>[[2004]]</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Ліхтэнштэйна|Прэм’ер-міністр|en|List of heads of government of Liechtenstein|}} | [[Брыгіта Хаас]]<br /><small>{{lang-de|Brigitte Haas}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Luxembourg.svg|50px|border]] | [[Люксембург]] | [[Спіс кіраўнікоў Люксембурга|Вялікі герцаг]] | [[Анры (вялікі герцаг Люксембурга)|Анры]]<br /><small>{{lang-lb|Henri}}</small> | [[2000]] | [[Прэм’ер-міністр Люксембурга|Прэм’ер-міністр]] | [[Люк Фрыдэн]]<br /><small>{{lang-lb|Luc Frieden}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Moldova.svg|50px|border]] | [[Малдова]] | [[Прэзідэнт Малдовы|Прэзідэнт]] | [[Мая Санду]]<br /><small>{{lang-mo|Maia Sandu}}</small> | [[2020]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Рэспублікі Малдова|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Moldova|}} | [[Дарын Рэчан]]<br /><small>{{lang-mo|Dorin Recean}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Malta.svg|50px|border]] | [[Мальта]] | [[Прэзідэнт Мальты|Прэзідэнт]] | [[Мірыям Спітэры Дэбона]]<br /><small>{{lang-mt|Myriam Spiteri Debono}}</small> | [[2024]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Мальты|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Malta|}} | [[Роберт Абела]]<br /><small>{{lang-mt|Robert Abela}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Monaco.svg|50px|border]] | [[Манака]] | {{нп4|Князь Манака|Князь|en|Monarchy of Monaco|}} | [[Альбер II (князь Манака)|Альбер II]]<br /><small>{{lang-fr|Albert II}}</small> | [[2005]] | {{нп4|Дзяржаўны міністр Манака|Дзяржаўны міністр|en|Minister of State (Monaco)|}} | [[Ізабель Бэра-Амадэй]]<br /><small>{{lang-fr|Isabelle Berro-Amadeï}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Norway.svg|50px|border]] | [[Нарвегія]] | [[Спіс каралёў Нарвегіі|Кароль]] | [[Харальд V]]<br /><small>{{lang-no|Harald V}}</small> | [[1991]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Нарвегіі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Norway|}} | [[Ёнас Гар Сцёрэ]]<br /><small>{{lang-no|Jonas Gahr Støre}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Netherlands.svg|50px|border]] | [[Нідэрланды]] | [[Спіс каралёў Нідэрландаў|Кароль]] | [[Вілем-Аляксандр]]<br /><small>{{lang-nl|Willem-Alexander}}</small> | [[2013]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Нідэрландаў|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of the Netherlands|}} | [[Дзік Схоф]]<br /><small>{{lang-nl|Dick Schoof}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Portugal.svg|50px|border]] | [[Партугалія]] | [[Спіс прэзідэнтаў Партугаліі|Прэзідэнт]] | [[Марселу Рэбелу ды Соза]]<br /><small>{{lang-pt|Marcelo Rebelo de Sousa}}</small> | [[2016]] | [[Спіс прэм’ер-міністраў Партугаліі|Прэм’ер-міністр]] | [[Луіш Мантэнегру]]<br /><small>{{lang-pt|Luís Montenegro}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Macedonia.svg|50px|border]] | [[Паўночная Македонія]] | {{нп4|Прэзідэнт Паўночнай Македоніі|Прэзідэнт|en|President of North Macedonia|}} | [[Гордана Сіляноўская-Даўкава]]<br /><small>{{lang-mk|Гордана Силјановска-Давкова}}</small> | [[2024]] | [[Спіс прэм’ер-міністраў Паўночнай Македоніі|Прэм’ер-міністр]] | [[Хрысціян Міцкоскі]]<br /><small>{{lang-mk|Христијан Мицкоски}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Poland.svg|50px|border]] | [[Польшча]] | [[Прэзідэнт Польшчы|Прэзідэнт]] | [[Анджэй Дуда]]<br /><small>{{lang-pl|Andrzej Duda}}</small> | [[2015]] | [[Прэм’ер-міністр Польшчы|Старшыня Савета Міністраў]] | [[Дональд Туск]]<br /><small>{{lang-pl|Donald Tusk}}</small> | [[2023]] |- bgcolor="#ff9090" | [[Файл:Flag_of_Transnistria_(state).svg|50px|border]] | [[Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка]] | [[Прэзідэнт Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі|Прэзідэнт]] | [[Вадзім Мікалаевіч Краснасельскі|Вадзім Краснасельскі]]<br /><small>{{lang-ru|Вадим Красносельский}}</small> | [[2016]] | {{нп4|Старшыня Урада ПМР|Старшыня Урада|ru|Председатель Правительства Приднестровской Молдавской Республики|}} | [[Аляксандр Розенберг]]<br /><small>{{lang-ru|Александр Розенберг}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Russia.svg|50px|border]] | [[Расія]] | [[Прэзідэнт Расіі|Прэзідэнт]] | [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]<br /><small>{{lang-ru|Владимир Путин}}</small> | [[2012]] | [[Старшыня Урада Расійскай Федэрацыі|Старшыня Урада]] | [[Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін|Міхаіл Мішусцін]]<br /><small>{{lang-ru|Михаил Мишустин}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Romania.svg|50px|border]] | [[Румынія]] | [[Спіс прэзідэнтаў Румыніі|Прэзідэнт]] | [[Нікушар Дан]]<br /><small>{{lang-ro|Nicușor Dan}}</small> | [[2025]] | [[Прэм’ер-міністр Румыніі|Прэм’ер-міністр]] | [[Іліе Балажан]]<br /><small>{{lang-ro|Ilie Bolojan}}</small> | [[2025]] |- | rowspan=2|[[Файл:Flag_of_San_Marino.svg|50px|border]] | rowspan=2|[[Сан-Марына]] | rowspan=2|{{нп4|Капітаны-рэгенты Сан-Марыно|Капітаны-рэгенты|en|List of captains regent of San Marino|}} | colspan=4|[[Дэнізе Бранцэці]]<br /><small>{{lang-it|Denise Bronzetti}}</small> | rowspan=2|[[2025]] |- | colspan=4|[[Італа Рыгі]]<br /><small>{{lang-it|Italo Righi}}</small> |- | [[Файл:Flag_of_Serbia.svg|50px|border]] | [[Сербія]] | [[Прэзідэнт Сербіі|Прэзідэнт]] | [[Аляксандр Вучыч]]<br /><small>{{lang-sr|Александар Вучић}}</small> | [[2017]] | [[Прэм’ер-міністр Сербіі|Прэм’ер-міністр]] | [[Джура Мацут]]<br /><small>{{lang-sr|Ђуро Мацут}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Slovakia.svg|50px|border]] | [[Славакія]] | [[Прэзідэнт Славакіі|Прэзідэнт]] | [[Петэр Пелегрыні]]<br /><small>{{lang-sk|Peter Pellegrini}}</small> | [[2024]] | [[Спіс прэм’ер-міністраў Славакіі|Прэм’ер-міністр]] | [[Роберт Фіца]]<br /><small>{{lang-sk|Robert Fico}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Slovenia.svg|50px|border]] | [[Славенія]] | {{нп4|Прэзідэнт Славеніі|Прэзідэнт|en|President of Slovenia|}} | [[Наташа Пірц-Мусар]]<br /><small>{{lang-sl|Nataša Pirc Musar}}</small> | [[2022]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Славеніі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Slovenia|}} | [[Роберт Голаб]]<br /><small>{{lang-sl|Robert Golob}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Ukraine.svg|50px|border]] | [[Украіна]] | [[Прэзідэнт Украіны|Прэзідэнт]] |[[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]]<br /><small>{{lang-uk|Володимир Зеленський}}</small> |[[2019 год|2019]] | [[Прэм’ер-міністр Украіны|Прэм’ер-міністр]] |[[Дзяніс Анатольевіч Шмыгаль|Дзяніс Шмыгаль]]<br /><small>{{lang-uk|Денис Шмигаль}}</small> |[[2020 год|2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Finland.svg|50px|border]] | [[Фінляндыя]] | [[Прэзідэнт Фінляндыі|Прэзідэнт]] | [[Александэр Стуб]]<br /><small>{{lang-fi|Alexander Stubb}}</small> | [[2024]] | [[Прэм’ер-міністр Фінляндыі|Прэм’ер-міністр]] | [[Петэры Орпа]]<br /><small>{{lang-fi|Petteri Orpo}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_France.svg|50px|border]] | [[Францыя]] | [[Прэзідэнт Францыі|Прэзідэнт]] | [[Эманюэль Макрон]]<br /><small>{{lang-fr|Emmanuel Macron}}</small> | [[2017]] | {{нп4|Спіс Прэм’ер-міністраў Францыі|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of France|}} | [[Франсуа Байру]]<br /><small>{{lang-fr|François Bayrou}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Croatia.svg|50px|border]] | [[Харватыя]] | {{нп4|Прэзідэнт Харватыі|Прэзідэнт|en|President of Croatia|}} | [[Зоран Міланавіч]]<br /><small>{{lang-hr|Zoran Milanović}}</small> | [[2020]] | [[Прэм’ер-міністр Харватыі|Прэм’ер-міністр]] | [[Андрай Пленкавіч]]<br /><small>{{lang-hr|Andrej Plenković}}</small> | [[2016]] |- | [[Файл:Flag_of_Montenegro.svg|50px|border]] | [[Чарнагорыя]] | [[Прэзідэнт Чарнагорыі|Прэзідэнт]] | [[Якаў Мілатавіч]]<br /><small>{{lang-me|Јаков Милатовић}}</small> | [[2023]] | [[Спіс прэм’ер-міністраў Чарнагорыі|Прэм’ер-міністр]] | [[Мілойка Спаіч]]<br /><small>{{lang-me|Милојко Спајић}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|50px|border]] | [[Чэхія]] | [[Прэзідэнт Чэхіі|Прэзідэнт]] | [[Петр Павел]]<br /><small>{{lang-cs|Petr Pavel}}</small> | [[2023]] | [[Спіс прэм’ер-міністраў Чэхіі|Прэм’ер-міністр]] | [[Петр Фіяла]]<br /><small>{{lang-cs|Petr Fiala}}</small> | [[2021]] |- |rowspan="7"| [[Файл:Flag_of_Switzerland_(Pantone).svg|50px|border]] |rowspan="7"| [[Швейцарыя]] | {{нп4|Прэзідэнт Швейцарыі|Прэзідэнт|en|President of the Swiss Confederation|}}<ref>Прэзідэнт Швейцарыі абіраецца на 1 год парламентам з ліку членаў Федэральнага савета, і з’яўляецца «першым сярод роўных», так як функцыі кіраўніка дзяржавы выконваюць калектыўна ўсе члены Федэральнага савета.</ref> | colspan=4|[[Карын Келер-Зутэр]]<br /><small>{{lang-de|Karin Keller-Sutter}}</small> | [[2025]] |- | [[Федэральны савет Швейцарыі|Віцэ-прэзідэнт]] | colspan=4|[[Гі Пармелен]]<br /><small>{{lang-fr|Guy Parmelin}}</small> | [[2025]] |- |rowspan="5"| [[Федэральны савет Швейцарыі|Члены <br />Федэральнага <br />савета]] | colspan=4|[[Альберт Рэшты]]<br /><small>{{lang-de|Albert Rösti}}</small> | [[2023]] |- | colspan=4|[[Элізабэт Бом-Шнайдэр]]<br /><small>{{lang-de|Élisabeth Baume-Schneider}}</small> | [[2023]] |- | colspan=4|[[Марцін Пфістэр]]<br /><small>{{lang-de|Martin Pfister}}</small> | [[2025]] |- | colspan=4|[[Беат Янс]]<br /><small>{{lang-fr|Beat Jans}}</small> | [[2024]] |- | colspan=4|[[Іньяцыа Касіс]]<br /><small>{{lang-it|Ignazio Cassis}}</small> | [[2017]] |- | [[Файл:Flag_of_Sweden.svg|50px|border]] | [[Швецыя]] | [[Каралі шведскія|Кароль]] | [[Карл XVI Густаў]]<br /><small>{{lang-sv|Carl XVI Gustaf}}</small> | [[1973]] | [[Прэм’ер-міністр Швецыі|Прэм’ер-міністр]] | [[Ульф Крыстэрсан]]<br /><small>{{lang-sv|Ulf Kristersson}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Estonia.svg|50px|border]] | [[Эстонія]] | [[Прэзідэнт Эстоніі|Прэзідэнт]] | [[Алар Карыс]]<br /><small>{{lang-et|Alar Karis}}</small> | [[2021]] | [[Спіс прэм’ер-міністраў Эстоніі|Прэм’ер-міністр]] | [[Крыстэн Міхал]]<br /><small>{{lang-et|Kristen Michal}}</small> | [[2024]] |} == [[Азія]] == {| class="standard" align=center style="text-align:center" ! width="50"|Сцяг ! width="250" |[[Спіс краін паводле алфавіта|Краіна]] ! width="200" |Кіраўнік дзяржавы ! width="250" |Імя ! Пачатак ! width="200" |Кіраўнік урада ! width="250" |Імя ! Пачатак |- bgcolor="#ffffdd" | [[Файл:Flag_of_Abkhazia.svg|50px|border]] | [[Рэспубліка Абхазія|Абхазія]] | {{нп4|Прэзідэнт Рэспублікі Абхазія|Прэзідэнт|ru|Президент Республики Абхазия|}} | [[Бадра Зурабавіч Гунба|Бадра Гунба]]<br /><small>{{lang-ab|Бадра Гәынба}}</small> | [[2024]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Рэспублікі Абхазія|Прэм’ер-міністр|ru|Премьер-министр Республики Абхазия|}} | [[Уладзімір Валер’евіч Дэлба|Уладзімір Дэлба]]<br /><small>{{lang-ab|Владимир Делба}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg|50px|border]] | [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] | {{нп4|Прэзідэнт Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў|Прэзідэнт|en|President of the United Arab Emirates|}} | [[Мухамад ібн Заід Аль Нахаян]]<br /><small>{{lang-ar|محمد بن زايد آل نهيان}}</small> | [[2022]] | {{нп4|Прэм'ер-міністры Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of the United Arab Emirates|}} | [[Махамед ібн Рашыд аль-Мактум]]<br /><small>{{lang-ar|محمد آل مكتوم}}</small> | [[2006]] |- | [[Файл:Flag_of_Azerbaijan.svg|50px|border]] | [[Азербайджан]] | [[Прэзідэнт Азербайджана|Прэзідэнт]] | [[Ільхам Аліеў]]<br /><small>{{lang-az|İlham Əliyev}}</small> | [[2003]] | [[Прэм’ер-міністры Азербайджана|Прэм’ер-міністр]] | [[Алі Асадаў]]<br /><small>{{lang-az|Ali Asadov}}</small> | [[2019]] |- | [[Файл:Flag_of_Oman.svg|50px|border]] | [[Аман]] | {{нп4|Спіс кіраўнікоў Амана|Султан|en|List of rulers of Oman|}} і<br />[[Прэм’ер-міністр Амана|Прэм’ер-міністр]] | colspan=4|[[Хайтэм бен Тарык Аль Саід]]<br /><small>{{lang-ar|هيثم بن طارق آل سعيد‎}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Armenia.svg|50px|border]] | [[Арменія]] | [[Прэзідэнт Арменіі|Прэзідэнт]] | [[Ваагн Гарнікавіч Хачатран]]<br /><small>{{lang-hy|Վահագն Գառնիկի Խաչատրյան}}</small> | [[2022]] | [[Спіс прэм’ер-міністраў Арменіі|Прэм’ер-міністр]] | [[Нікол Ваваевіч Пашынян|Нікол Пашынян]]<br /><small>{{lang-hy|Նիկոլ Փաշինյան}}</small> | [[2018]] |- | [[Файл:Flag of the Taliban.svg|50px|border]] | [[Афганістан]] | [[Прэзідэнт Афганістана|Кіраўнік эмірата, амір аль-мумінін]] | colspan=4|[[Хайбатула Ахундзада]]<br /><small>{{lang-prs|ھیبت الله اخوندزاده}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_Bangladesh.svg|50px|border]] | [[Бангладэш]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Бангладэш|Прэзідэнт|en|List of presidents of Bangladesh|}} | [[Махамад Шахабудзін]]<br /><small>{{lang-bn|মোহাম্মদ সাহাবুদ্দিন}}</small> | [[2023]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Бангладэш|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Bangladesh|}} | [[Мухамад Юнус]]<br /><small>{{lang-bn|মুহাম্মদ ইউনুস}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Bahrain.svg|50px|border]] | [[Бахрэйн]] | [[Спіс манархаў Бахрэйна|Кароль]] | [[Хамад ібн Іса Аль Халіфа]]<br /><small>{{lang-ar|حمد بن عيسى آل خليفة}}</small> | [[1999]] | [[Прэм’ер-міністр Бахрэйна|Прэм’ер-міністр]] | [[Салман ібн Хамад ібн Іса Аль Халіфа]]<br /><small>{{lang-ar| سلمان بن حمد آل خليفة}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Brunei.svg|50px|border]] | [[Бруней]] | {{нп4|Спіс султанаў Брунея|Султан|en|List of sultans of Brunei|}} і<br />{{нп4|Прэм’ер-міністр Брунея|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Brunei|}} | colspan=4|[[Хасанал Болкіях]]<br /><small>{{lang-ms|Hassanal Bolkiah}}</small> | [[1967]] |- | [[Файл:Flag_of_Bhutan.svg|50px|border]] | [[Бутан]] | {{нп4|Спіс кіраўнікоў Бутана|Кароль|en|List of rulers of Bhutan|}} | [[Джыгмэ Кхесар Намг’ял Вангчук]]<br /><small>{{lang-dz|འཇིགས་མེད་གེ་སར་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག་}}</small> | [[2006]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Бутана|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Bhutan|}} | [[Цэрынг Тобгай]]<br /><small>{{lang-dz|ཚེ་རིང་སྟོབས་རྒྱས།}}</small> | [[2024]] |- | rowspan=2|[[Файл:Flag_of_Vietnam.svg|50px|border]] | rowspan=2|[[В’етнам]] | Генеральны сакратар [[Камуністычная партыя В’етнама|Камуністычнай партыі]] | colspan=4|[[То Лам]]<br /><small>{{lang-vi|Tô Lâm}}</small> | [[2024]] |- | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў В’етнама|Прэзідэнт|en|List of presidents of Vietnam|}} | |[[Лыонг Кыонг]]<br /><small>{{lang-vi|Lương Cường}}</small> | [[2024]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў В’етнама|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Vietnam|}} | [[Фам Мінь Цінь]]<br /><small>{{lang-vi|Phạm Minh Chính}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_Georgia.svg|50px|border]] | [[Грузія]] | [[Прэзідэнт Грузіі|Прэзідэнт]] | [[Міхаіл Гурамавіч Кавелашвілі|Міхаіл Кавелашвілі]]<br /><small>{{lang-ka|მიხეილ ყაველაშვილი}}</small> | [[2024]] | [[Прэм’ер-міністр Грузіі|Прэм’ер-міністр]] | [[Іраклій Кабахідзэ]]<br /><small>{{lang-ka|ირაკლი კობახიძე}}</small> | [[2024]] |- | rowspan=4| [[Файл:Flag_of_Yemen.svg|50px|border]] | rowspan=4| [[Емен]] | colspan=6| '''Прызнанае сусветнай супольнасцю ([[Адэн]])''' |- | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Емена|Прэзідэнт|en|President of Yemen|}} | [[Рышад Мухамед аль-Алімі]]<br /><small>{{lang-ar|رشاد محمد العليمي}}</small> | [[2022]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Емена|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Yemen|}} | [[Салем Салех бін Брайк]]<br /><small>{{lang-ar|سالم صالح بن بريك}}</small> | [[2025]] |- | colspan=6| '''Фактычнае кіраўніцтва ([[Сана]])''' |- | Старшыня {{не перакладзена 4|Вярхоўны Палітычны Савет Емена|Вярхоўнага Палітычнага Савета|en|Supreme Political Council|}} | [[Махдзі аль-Машат]]<br /><small>{{lang-ar|مهدي المشاط}}</small> | [[2018]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Емена|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Yemen|}} | [[Ахмед аль-Рахаві]]<br /><small>{{lang-ar|أحمد الرهوي}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Jordan.svg|50px|border]] | [[Іарданія]] | [[Кароль Іарданіі|Кароль]] | [[Абдала II]]<br /><small>{{lang-ar|عبد الله}}</small> | [[1999]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Іарданіі|Прэм’ер-міністр|en|List of Prime Ministers of Jordan|}} | [[Джафар Хасан]]<br /><small>{{lang-ar|جعفر حسان}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Israel.svg|50px|border]] | [[Ізраіль]] | [[Прэзідэнт Ізраіля|Прэзідэнт]] | [[Іцхак Герцаг]]<br /><small>{{lang-he|יצחק הרצוג}}</small> | [[2021]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Ізраіля|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Israel|}} | [[Біньямін Нетаньяху]]<br /><small>{{lang-he|בנימין נתניהו}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Indonesia.svg|50px|border]] | [[Інданезія]] | [[Прэзідэнт Інданезіі|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Прабова Субіянта]]<br /><small>{{lang-id|Prabowo Subianto}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_India.svg|50px|border]] | [[Індыя]] | {{нп4|Прэзідэнт Індыі|Прэзідэнт|en|President of India|}} | [[Драупадзі Мурму]]<br /><small>{{lang-hi|द्रौपदी मुर्मू}}</small> | [[2022]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Індыі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of India|}} | [[Нарэндра Модзі]]<br /><small>{{lang-hi|नरेन्द्र मोदी}}</small> | [[2014]] |- | [[Файл:Flag_of_Iraq.svg|50px|border]] | [[Ірак]] | {{нп4|Прэзідэнт Ірака|Прэзідэнт|en|President of Iraq|}} | [[Абдул Латыф Рашыд]]<br /><small>{{lang-ar|عبد اللطيف رشيد}}</small> | [[2022]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Ірака|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Iraq|}} | [[Махамед Шыя ас-Судані]]<br /><small>{{lang-ar|محمد شياع السوداني}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Iran.svg|50px|border]] | [[Іран]] | {{не перакладзена 4|Вышэйшы кіраўнік Ірана|Вышэйшы кіраўнік|ru|Высший руководитель Ирана|}} | [[Алі Хаменеі]]<br /><small>{{lang-fa|علی خامنه‌ای}}</small> | [[1989]] | [[Прэзідэнт Ірана|Прэзідэнт]] | [[Масуд Пезешкіян]]<br /><small>{{lang-fa|مسعود پزشکیان}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Kazakhstan.svg|50px|border]] | [[Казахстан]] | [[Прэзідэнт Казахстана|Прэзідэнт]] | [[Касым-Жамарт Кемелевіч Такаеў]]<br /><small>{{lang-kk|Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев}}</small> | [[2019]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Казахстана|Прэм’ер-міністр|en|President of Kazakhstan|}} | [[Алжас Абаевіч Бектэнаў|Алжас Бектэнаў]]<br /><small>{{lang-kk|Олжас Бектенов}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Cambodia.svg|50px|border]] | [[Камбоджа]] | {{не перакладзена 4|Кароль Камбоджы|Кароль|en|Monarchy of Cambodia|}} | [[Нарадом Сіямоні]]<br /><small>{{lang-km|នរោត្ដម សីហមុនី}}</small> | [[2004]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Камбоджы|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Cambodia|}} | [[Хун Манет]]<br /><small>{{lang-km|ហ៊ុនម៉ាណែត}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Qatar.svg|50px|border]] | [[Катар]] | {{не перакладзена 4|Эмір Катара|Эмір|en|Emir of Qatar|}} | [[Тамім бін Хамад аль-Тані]]<br /><small>{{lang-ar|تميم بن حمد آل ثاني}}</small> | [[2013]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Катара|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Qatar|}} | [[Махамад бін Абдулрахман Аль Тані]]<br /><small>{{lang-ar|محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثاني}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Cyprus.svg|50px|border]] | [[Кіпр]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Кіпра|Прэзідэнт|en|President of Cyprus|}} | colspan=4|[[Нікас Хрыстадулідыс]]<br /><small>{{lang-el|Νίκος Χριστοδουλίδης}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|50px|border]] | [[Кітай|Кітайская Народная Рэспубліка]] | {{не перакладзена 4|Старшыня Кітая|Старшыня|en|President of the People's Republic of China|}} | [[Сі Цзіньпін]]<br /><small>{{lang-zh|习近平}}</small> | [[2013]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер Дзяржаўнага Савета Кітая|Прэм’ер Дзяржсавета КНР|en|List of premiers of China|}} | [[Лі Цян]]<br /><small>{{lang-zh|李强}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Kuwait.svg|50px|border]] | [[Кувейт]] | {{не перакладзена 4|Эмір Кувейта|Эмір|en|Emir of Kuwait|}} | [[Мішааль аль-Ахмед аль-Джабер ас-Сабах|Мішааль I]]<br /><small>{{lang-ar|مشعل الأحمد الجابر الصباح}}</small> | [[2023]] | {{не перакладзена 4|Спіс прэм’ер-міністраў Кувейта|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Kuwait|}} | [[Ахмед аль-Абдула ас-Сабах]]<br /><small>{{lang-ar|أحمد عبد الله الأحمد الصباح}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Kyrgyzstan.svg|50px|border]] | [[Кыргызстан]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Кыргызстана|Прэзідэнт|en|President of Kyrgyzstan|}} | [[Садыр Жапараў]]<br /><small>{{lang-ky|Садыр Жапаров}}</small> | [[2021]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Кыргызстана|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Kyrgyzstan|}} | [[Адылбек Касымаліеў]]<br /><small>{{lang-ky|Адылбек Касымалиев}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Laos.svg|50px|border]] | [[Лаос]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Лаоса|Прэзідэнт|en|President of Laos|}} | [[Тхонглун Сісуліт]]<br /><small>{{lang-lo|ທອງລຸນ ສີສຸລິດ}}</small> | [[2021]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Лаоса|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Laos|}} | [[Сонексай Сіпхандон]]<br /><small>{{lang-lo|ສອນ​ໄຊ ສີ​ພັນ​ດອນ}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Lebanon.svg|50px|border]] | [[Ліван]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Лівана|Прэзідэнт|en|List of presidents of Lebanon|}} | [[Жазэф Аун]]<br /><small>{{lang-ar|جوزيف عون}}</small> | [[2025]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Лівана|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Lebanon|}} | [[Наваф Салам]]<br /><small>{{lang-ar|نواف سلام}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Malaysia.svg|50px|border]] | [[Малайзія]] | {{не перакладзена 4|Янг дзі-Пертуан Агонг|Вярхоўны кіраўнік|en|Yang di-Pertuan Agong|}} | [[Ібрагім Ісмаіл]]<br /><small>{{lang-ms|Ibrahim Ismail}}</small> | [[2024]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Малайзіі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Malaysia|}} | [[Анвар Ібрагім]]<br /><small>{{lang-ms|Anwar Ibrahim}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Maldives.svg|50px|border]] | [[Мальдывы]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Мальдыўскай Рэспублікі|Прэзідэнт|en|President of the Maldives|}} | colspan=4|[[Махамед Муізу]]<br /><small>{{lang-dv|މުހައްމަދު މުއިއްޒު}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Mongolia.svg|50px|border]] | [[Манголія]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Манголіі|Прэзідэнт|en|President of Mongolia|}} | [[Ухнаагійн Хурэлсух]]<br /><small>{{lang-mn|Ухнаагийн Хүрэлсүх}}</small> | [[2021]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Манголіі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Mongolia|}} | [[Гомбажавын Занданшатар]]<br /><small>{{lang-mn|Гомбожавын Занданшатар}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Myanmar.svg|50px|border]] | [[М’янма]] | [[Прэзідэнт М’янмы|Часовы прэзідэнт]] | [[М’ін Швэ]]<br /><small>{{lang-my|မြင့်ဆွေ}}</small> | [[2021]] | {{не перакладзена 4|Дзяржаўны саветнік М’янмы|Дзяржаўны саветнік|en|State Counsellor of Myanmar|}} | [[Мін Аун Хлаін]]<br /><small>{{lang-my|မင်းအောင်လှိုင်}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag of Nepal.svg|50px]] | [[Непал]] | [[Прэзідэнт Непала|Прэзідэнт]] | [[Рам Чандра Паудэл]]<br /><small>{{lang-ne|राम चन्द्र पौडेल}}</small> | [[2023]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Непала|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Nepal|}} | [[Кхадга Прасад Шарма Олі]]<br /><small>{{lang-ne|खड्ग प्रसाद शर्मा ओली}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Pakistan.svg|50px|border]] | [[Пакістан]] | {{не перакладзена 4|Спіс прэзідэнтаў Пакістана|Прэзідэнт|en|President of Pakistan|}} | [[Асіф Алі Зардары]]<br /><small>{{lang-ur|آصف علی زرداری‎}}</small> | [[2024]] | {{не перакладзена 4|Спіс прэм’ер-міністраў Пакістана|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Pakistan|}} | [[Шахбаз Шарыф]]<br /><small>{{lang-ur|شہباز شریف}}</small> | [[2024]] |- bgcolor="#ffffdd" | [[Файл:Flag_of_Palestine.svg|50px|border]] | [[Дзяржава Палесціна|Палесціна]]<ref>Шэраг дзяржаў, якія маюць адносіны з [[Палесцінская нацыянальная адміністрацыя|Палесцінскай нацыянальнай адміністрацыяй]], не прызнаюць Дзяржаву Палесціна, і не маюць адносінаў з яе кіраўніцтвам</ref> | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Дзяржавы Палесціна|Прэзідэнт|en|President of the State of Palestine|}} | [[Махмуд Абас]]<br /><small>{{lang-ar|محمود عباس}}</small> | [[2013]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Дзяржавы Палесціна|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of the State of Palestine|}} | [[Мухамед Мустафа]]<br /><small>{{lang-ar|محمد مصطفى}}</small> | [[2024]] |- bgcolor="#ffffdd" | [[Файл:Flag_of_South_Ossetia.svg|50px|border]] | [[Паўднёвая Асеція]] | {{нп4|Прэзідэнт Паўднёвай Асеціі|Прэзідэнт|en|President of South Ossetia|}} | [[Алан Гаглоеў]]<br /><small>{{lang-os|Алан Гаглойты}}</small> | [[2022]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Паўднёвай Асеціі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of South Ossetia|}} | [[Канстанцін Джусоеў]]<br /><small>{{lang-os|Константин Джусойты}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_South_Korea.svg|50px|border]] | [[Паўднёвая Карэя]] | [[Прэзідэнт Рэспублікі Карэя|Прэзідэнт]] | [[Лі Чжэ Мён]]<br /><small>{{lang-ko|이재명}}</small> | [[2025]] | [[Прэм’ер-міністр Паўднёвай Карэі|Прэм’ер-міністр]] | [[Лі Джу Хо]]<br /><small>{{lang-ko|이주호}}</small> | [[2025]] |- |rowspan=2|[[Файл:Flag_of_North_Korea.svg|50px|border]] |rowspan=2|[[Паўночная Карэя]] |{{не перакладзена 4|Спіс кіраўнікоў КНДР|Вышэйшы кіраўнік|en|List of leaders of North Korea|}} і<br />{{не перакладзена 4|Дзяржаўны Савет КНДР|Кіраўнік Дзяржаўнага Савета|en|State Affairs Commission of North Korea|}} |colspan=4|[[Кім Чэн Ын]]<br /><small>{{lang-ko|김정은}}</small> |[[2011]] |- |[[Вярхоўны Народны Сход|Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Народнага Схода]] |[[Чхвэ Рон Хэ]]<br /><small>{{lang-ko|최룡해}}</small> |[[2019]] |{{не перакладзена 4|Прэм’ер Паўночнай Карэі|Прэм’ер-міністр|en|Premier of North Korea|}} |[[Пак Тхэ Сон]]<br /><small>{{lang-ko|박태성}}</small> |[[2024]] |- bgcolor="#ffffdd" | [[Файл:Flag_of_the_Turkish_Republic_of_Northern_Cyprus.svg|50px|border]] | [[Паўночны Кіпр]] | [[Прэзідэнт Паўночнага Кіпра|Прэзідэнт]] | [[Эрсін Татар]]<br /><small>{{lang-tr|Ersin Tatar}}</small> | [[2020]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Паўночнага Кіпра|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Northern Cyprus|}} | [[Унал Устэль]]<br /><small>{{lang-tr|Ünal Üstel}}</small> | [[2022]] |- bgcolor="#ffffdd" | [[Файл:Flag_of_the_Republic_of_China.svg|50px|border]] | [[Тайвань|Рэспубліка Кітай]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Рэспублікі Кітай|Прэзідэнт|en|President of the Republic of China|}} | [[Лай Цындэ]]<br /><small>{{lang-zh|賴清德}}</small> | [[2024]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Рэспублікі Кітай|Прэм’ер-міністр|en|Premier of the Republic of China|}} | [[Чжо Жунтай]]<br /><small>{{lang-zh|卓榮泰}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|50px|border]] | [[Саудаўская Аравія]] | {{не перакладзена 4|Кароль Саудаўскай Аравіі|Кароль|en|King of Saudi Arabia|}} і<br />{{не перакладзена 4|Прэм'ер-міністр Саудаўскай Аравіі|Прэм'ер-міністр|en|Prime Minister of Saudi Arabia|}} | colspan=4|[[Салман ібн Абдэль Азіз ас-Сауд]]<br /><small>{{lang-ar|سلمان بن عبد العزيز}}</small> | [[2015]] |- | [[Файл:Flag_of_Singapore.svg|50px|border]] | [[Сінгапур]] | {{нп4|Прэзідэнт Сінгапура|Прэзідэнт|en|President of Singapore|}} | [[Тарман Шанмугаратнам]]<br /><small>{{lang-ms|Tharman Shanmugaratnam}}</small> | [[2023]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Сінгапура|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Singapore|}} | [[Лоўрэнс Вонг]]<br /><small>{{lang-zh|黄循财}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Syria.svg|50px|border]] | [[Сірыя]] | {{нп4|Прэзідэнт Сірыі|Прэзідэнт|en|President of Syria|}} | colspan=4|[[Ахмед Хусейн аш-Шараа]]<br /><small>{{lang-ar|أحمد حسين الشَّرع}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Tajikistan.svg|50px|border]] | [[Таджыкістан]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Таджыкістана|Прэзідэнт|en|President of Tajikistan|}} | [[Эмамалі Рахмон]]<br /><small>{{lang-tg|Эмомалӣ Раҳмон}}</small> | [[1994]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Таджыкістана|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Tajikistan|}} | [[Кахір Расулзада]]<br /><small>{{lang-tg|Коҳир Расулзода}}</small> | [[2013]] |- | [[Файл:Flag_of_Thailand.svg|50px|border]] | [[Тайланд]] | {{нп4|Кароль Тайланда|Кароль|en|List of monarchs of Thailand|}} | [[Маха Вачыралангкорн]]<br /><small>{{lang-th|มหาวชิราลงกรณ}}</small> | [[2016]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Тайланда|Прэм’ер-міністр|en|List of Prime Ministers of Thailand|}} | [[Пхетхангтхан Чынават]]<br /><small>{{lang-th|แพทองธาร ชินวัตร}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Turkmenistan.svg|50px|border]] | [[Туркменістан]] | [[Прэзідэнт Туркменістана|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Сердар Бердымухамедаў]]<br /><small>{{lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Turkey.svg|50px|border]] | [[Турцыя]] | [[Спіс прэзідэнтаў Турцыі|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Рэджэп Таіп Эрдаган]]<br /><small>{{lang-tr|Recep Tayyip Erdoğan}}</small> | [[2014]] |- | [[Файл:Flag_of_Uzbekistan.svg|50px|border]] | [[Узбекістан]] | [[Прэзідэнт Узбекістана|Прэзідэнт]] | [[Шаўкат Мірамонавіч Мірзіяеў|Шаўкат Мірзіяеў]]<br /><small>{{lang-uz|Shavkat Mirziyoyev}}</small> | [[2016]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Узбекістана|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Uzbekistan|}} | [[Абдула Нігматавіч Арыпаў|Абдула Арыпаў]]<br /><small>{{lang-uz|Abdulla Oripov}}</small> | [[2016]] |- | [[Файл:Flag_of_East_Timor.svg|50px|border]] | [[Усходні Тымор]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Усходняга Тымора|Прэзідэнт|en|President of East Timor|}} | [[Жазэ Рамуш-Орта]]<br /><small>{{lang-pt|José Ramos-Horta}}</small> | [[2022]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Усходняга Тымора|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of East Timor|}} | [[Шанана Гужмау]]<br /><small>{{lang-pt|Xanana Gusmão}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Philippines.svg|50px|border]] | [[Філіпіны]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Філіпін|Прэзідэнт|en|List of presidents of the Philippines|}} | colspan=4|[[Бонгбонг Маркас]]<br /><small>{{lang-tl|Bongbong Marcos}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Sri_Lanka.svg|50px|border]] | [[Шры-Ланка]] | {{не перакладзена 4|Прэзідэнт Шры-Ланкі|Прэзідэнт|en|President of Sri Lanka|}} | [[Анура Кумара Дысанаяке]]<br /><small>{{lang-si|අනුර කුමාර දිසානායක}}</small> | [[2024]] | {{не перакладзена 4|Прэм’ер-міністр Шры-Ланкі|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Sri Lanka|}} | [[Харыні Амарасурыя]]<br /><small>{{lang-si|හරිනි අමරසූරිය}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Japan.svg|50px|border]] | [[Японія]] | [[Імператар Японіі|Імператар]] | [[Нарухіта]]<br /><small>{{lang-ja|徳仁}}</small> | [[2019]] | [[Прэм’ер-міністр Японіі|Прэм’ер-міністр]] | [[Сігэру Ісіба]]<br /><small>{{lang-ja|石破 茂}}</small> | [[2024]] |} == [[Афрыка]] == {| class="standard" align=center style="text-align:center" ! width="50"|Сцяг ! width="250" |[[Спіс краін паводле алфавіта|Краіна]] ! width="200" |Кіраўнік дзяржавы ! width="250" |Імя ! Пачатак ! width="200" |Кіраўнік урада ! width="250" |Імя ! Пачатак |- |[[Файл:Flag_of_Algeria.svg|50px|border]] |[[Алжыр]] |{{нп4|Прэзідэнты Алжыра|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Algeria|}} |[[Абдэльмаджыд Тэбун]]<br /><small>{{lang-ar|عبد المجيد تبون}}</small> |[[2019]] |{{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Алжыра|Прэм’ер-міністр|en|List of heads of government of Algeria|}} |[[Назір Ларбаві]]<br /><small>{{lang-ar|نذير العرباوي}}</small> |[[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Angola.svg|50px|border]] | [[Ангола]] | [[Прэзідэнт Анголы|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Жуан Ларэнсу]]<br /><small>{{lang-pt|João Lourenço}}</small> | [[2017]] |- | [[Файл:Flag_of_Botswana.svg|50px|border]] | [[Батсвана]] | {{нп4|Прэзідэнт Батсваны|Прэзідэнт|en|President of Botswana|}} | colspan=4|[[Дума Бока]]<br /><small>{{lang-en|Duma Boko}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Benin.svg|50px|border]] | [[Бенін]] | {{нп4|Прэзідэнт Беніна|Прэзідэнт|en|List of presidents of Benin|}} | colspan=4|[[Патрыс Талон]]<br /><small>{{lang-fr|Patrice Talon}}</small> | [[2016]] |- | [[Файл:Flag_of_Burkina_Faso.svg|50px|border]] | [[Буркіна-Фасо]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Буркіна-Фасо|Кіраўнік Патрыятычнага руху за захаванне і аднаўленне|en|List of heads of state of Burkina Faso|}} | [[Ібрагім Траорэ]]<br /><small>{{lang-fr|Ibrahim Traore}}</small> | [[2022]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Буркіна-Фасо|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Burkina Faso|}} | [[Жан Эманюэль Уэдраога]]<br /><small>{{lang-fr|Jean Emmanuel Ouédraogo}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Burundi.svg|50px|border]] | [[Бурундзі]] | {{нп4|Прэзідэнт Бурундзі|Прэзідэнт|en|List of presidents of Burundi|}} | colspan=4|[[Эварыст Ндаішыміе]]<br /><small>{{lang-fr|Évariste Ndayishimiye}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Gabon.svg|50px|border]] | [[Габон]] | {{нп4|Прэзідэнт Габона|Прэзідэнт|en|President of Gabon|}} | colspan=4|[[Брыс Алігі]]<br /><small>{{lang-fr|Brice Oligui}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_The_Gambia.svg|50px|border]] | [[Гамбія]] | [[Прэзідэнт Гамбіі|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Адама Бэрау]]<br /><small>{{lang-en|Adama Barrow}}</small> | [[2017]] |- | [[Файл:Flag_of_Ghana.svg|50px|border]] | [[Гана]] | {{нп4|Прэзідэнт Ганы|Прэзідэнт|en|President of Ghana|}} | colspan=4|[[Джон Драмані Махама]]<br /><small>{{lang-en|John Dramani Mahama}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Guinea.svg|50px|border]] | [[Гвінея]] | {{нп4|Прэзідэнт Гвінеі|Часовы прэзідэнт|en|List of presidents of Guinea|}} | [[Мамадзі Думбуя]]<br /><small>{{lang-fr|Mamadi Doumbouya}}</small> | [[2021]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Гвінеі|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Guinea|}} | [[Амаду Уры Ба]]<br /><small>{{lang-fr|Amadou Oury Bah}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Guinea-Bissau.svg|50px|border]] | [[Гвінея-Бісау]] | {{нп4|Прэзідэнт Гвінеі-Бісау|Прэзідэнт|en|List of presidents of Guinea-Bissau|}} | [[Умару Сісоку Эмбала]]<br /><small>{{lang-pt|Umaro Sissoco Embaló}}</small> | [[2020]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Гвінеі-Бісау|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Guinea-Bissau|}} | [[Руі Дуартэ дэ Барас]]<br /><small>{{lang-pt|Rui Duarte de Barros}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Djibouti.svg|50px|border]] | [[Джыбуці]] | [[Прэзідэнт Джыбуці|Прэзідэнт]] | [[Ісмаіл Амар Геле]]<br /><small>{{lang-fr|Ismaïl Omar Guelleh}}</small> | [[1999]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Джыбуці|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Djibouti|}} | [[Абдулкадэр Каміл Махамед]]<br /><small>{{lang-fr|Abdoulkader Kamil Mohamed}}</small> | [[2013]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg|50px|border]] | [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]] | {{нп4|Прэзідэнты Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|Прэзідэнт|en|List of heads of state of the Democratic Republic of the Congo|}} | [[Фелікс Чысекеды]]<br /><small>{{lang-fr|Félix Tshisekedi}}</small> | [[2019]] | {{нп4|Прэм’ер-міністры Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|Прэм’ер-міністр|en|List of heads of government of the Democratic Republic of the Congo|}} | [[Джудзіт Сумінва Тулука]]<br /><small>{{lang-fr|Judith Suminwa Tuluka}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Egypt.svg|50px|border]] | [[Егіпет]] | {{нп4|Прэзідэнт Егіпта|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Egypt|}} | [[Абдул Фатах ас-Сісі]]<br /><small>{{lang-ar|عبد الفتاح السيسي}}</small> | [[2014]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Егіпта|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Egypt|}} | [[Мустафа Мадбулі]]<br /><small>{{lang-ar|مصطفى مدبولي}}</small> | [[2018]] |- | [[Файл:Flag_of_Zambia.svg|50px|border]] | [[Замбія]] | {{нп4|Прэзідэнт Замбіі|Прэзідэнт|en|President of Zambia|}} | colspan=4|[[Хакаіндэ Хічылема]]<br /><small>{{lang-en|Hakainde Hichilema}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_Zimbabwe.svg|50px|border]] | [[Зімбабвэ]] | [[Прэзідэнт Зімбабвэ|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Эмерсан Мнангагва]]<br /><small>{{lang-en|Emmerson Mnangagwa}}</small> | [[2017]] |- | [[Файл:Flag_of_Cape_Verde.svg|50px|border]] | [[Каба-Вердэ]] | {{нп4|Прэзідэнт Каба-Вердэ|Прэзідэнт|en|List of presidents of Cape Verde|}} | [[Жазэ Марыя Невіш]]<br /><small>{{lang-pt|José Maria Neves}}</small> | [[2021]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Каба-Вердэ|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Cape Verde|}} | [[Улісэш Карэйа-і-Сільва]]<br /><small>{{lang-pt|Ulisses Correia e Silva}}</small> | [[2016]] |- | [[Файл:Flag_of_Cameroon.svg|50px|border]] | [[Камерун]] | {{нп4|Прэзідэнт Камеруна|Прэзідэнт|en|List of presidents of Cameroon|}} | [[Поль Бія]]<br /><small>{{lang-fr|Paul Biya}}</small> | [[1982]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Камеруна|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Cameroon|}} | [[Джозэф Дыён Нгутэ]]<br /><small>{{lang-fr|Joseph Dion Ngute}}</small> | [[2019]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Comoros.svg|50px|border]] | [[Каморскія Астравы]] | {{нп4|Прэзідэнт Саюза Каморскіх Астравоў|Прэзідэнт|en|List of heads of state of the Comoros|}} | colspan=4|[[Азалі Асумані]]<br /><small>{{lang-ar|غزالي عثماني}}</small> | [[2016]] |- | [[Файл:Flag_of_Kenya.svg|50px|border]] | [[Кенія]] | {{нп4|Прэзідэнт Кеніі|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Kenya|}} | colspan=4|[[Уільям самоі арап Рута]]<br /><small>{{lang-en|William Samoei arap Ruto}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Republic_of_the_Congo.svg|50px|border]] | [[Рэспубліка Конга|Конга]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Рэспублікі Конга|Прэзідэнт|en|List of presidents of the Republic of the Congo|}} | [[Дэні Сасу-Нгесо]]<br /><small>{{lang-fr|Denis Sassou Nguesso}}</small> | [[1997]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Рэспублікі Конга|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of the Republic of the Congo|}} | [[Клеман Муамба]]<br /><small>{{lang-fr|Clément Mouamba}} | [[2016]] |- | [[Файл:Flag_of_Côte_d'Ivoire.svg|50px|border]] | [[Кот-д’Івуар]] | {{нп4|Прэзідэнт Кот-д'Івуара|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Ivory Coast|}} | [[Аласан Уатара]]<br /><small>{{lang-fr|Alassane Ouattara}}</small> | [[2011]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Кот-д'Івуара|Прэм’ер-міністр|en|List of heads of government of Ivory Coast|}} | [[Рабер Бюгрэ Мамбе]]<br /><small>{{lang-fr|Robert Beugré Mambé}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Lesotho.svg|50px|border]] | [[Лесота]] | {{нп4|Кароль Лесота|Кароль|en|List of monarchs of Lesotho|}} | [[Летсіе III]]<br /><small>{{lang-en|Letsie III}}</small> | [[1996]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Лесота|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Lesotho|}} | [[Сэм Матэканэ]]<br /><small>{{lang-en|Sam Matekane}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Liberia.svg|50px|border]] | [[Ліберыя]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Ліберыі|Прэзідэнт|en|President of Liberia|}} | colspan=4|[[Джозеф Баакаі]]<br /><small>{{lang-en|Joseph Boakai}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Libya.svg|50px|border]] | [[Лівія]] | [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Старшыня Прэзідэнцкага Савета]] | [[Мухамед Юніс Манфі]]<br /><small>{{lang-ar|عقيلة صالح عيسى العبيدي}}</small> | [[2021]] | [[Прэм’ер-міністр Лівіі|Прэм’ер-міністр]] | [[Абдэль Хамід Махамед Дбэйбе]]<br /><small>{{lang-ar|عبد الحميد الدبيبة‎;}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_Madagascar.svg|50px|border]] | [[Мадагаскар]] | {{нп4|Прэзідэнт Мадагаскара|Прэзідэнт|en|List of presidents of Madagascar|}} | [[Андры Радзуэліна]]<br /><small>[[Малагасійская мова|малаг.]]: ''Andry Rajoelina''</small> | [[2023]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Мадагаскара|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Madagascar|}} | [[Крысціян Нтсай]]<br /><small>[[Малагасійская мова|малаг.]]: ''Christian Ntsay''</small> | [[2018]] |- | [[Файл:Flag_of_Mozambique.svg|50px|border]] | [[Мазамбік]] | {{нп4|Прэзідэнт Мазамбіка|Прэзідэнт|en|List of presidents of Mozambique|}} | [[Даніэл Шапу]]<br /><small>{{lang-pt|Daniel Chapo}}</small> | [[2025]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Мазамбіка|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Mozambique|}} | [[Марыя Бенвінда Леві]]<br /><small>{{lang-pt|Maria Benvinda Levi}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Malawi.svg|50px|border]] | [[Малаві]] | {{нп4|Прэзідэнт Малаві|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Malawi|}} | colspan=4|[[Лазарус Чаквера]]<br /><small>{{lang-en|Lazarus Chakwera}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Mali.svg|50px|border]] | [[Малі]] | {{нп4|Прэзідэнт Малі|Старшыня Нацыянальнага камітэта выратавання народа|en|List of heads of state of Mali|}} | [[Асімі Гаіта]]<br /><small>{{lang-fr|Assimi Goita}}</small> | [[2021]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Малі|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Mali|}} | [[Абдулае Маіга]]<br /><small>{{lang-fr|Abdoulaye Maïga}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Morocco.svg|50px|border]] | [[Марока]] | {{нп4|Кароль Марока|Кароль|en|List of rulers of Morocco|}} | [[Мухамед VI]]<br /><small>{{lang-ar|محمد}}</small> | [[1999]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Марока|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Morocco|}} | [[Азіз Ахануш]]<br /><small>{{lang-ar|عزيز أخنوش}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_Mauritius.svg|50px|border]] | [[Маўрыкій]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Маўрыкія|Прэзідэнт|en|President of Mauritius|}} | [[Дхарам Гокхул]]<br /><small>{{lang-en|Dharam Gokhool}}</small> | [[2024]] | {{нп4|Спіс прэм'ер-міністраў Маўрыкія|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Mauritius|}} | [[Навінчандра Рамгулам]]<br /><small>{{lang-en|Navinchandra Ramgoolam}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag of Mauritania (2016 proposal).svg|50px|border]] | [[Маўрытанія]] | {{нп4|Прэзідэнт Маўрытаніі|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Mauritania|}} | [[Мухамед ульд аш-Шэйх аль-Газуанi]]<br /><small>{{lang-ar|محمد ولد الشيخ محمد أحمد ولد الغزواني}}</small> | [[2019]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Маўрытаніі|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Mauritania|}} | [[Мохтар ульд Джай]]<br /><small>{{lang-ar|المختار ولد أجاي}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Namibia.svg|50px|border]] | [[Намібія]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Намібіі|Выконваючы абавязкі Прэзідэнта|en|President of Namibia|}} | [[Нетумба Нанді-Ндайтва]]<br /><small>{{lang-en|Netumbo Nandi-Ndaitwah}}</small> | [[2025]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Намібіі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Namibia|}} | [[Эліджа Нгурарэ]]<br /><small>{{lang-en|Elijah Ngurare}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Niger.svg|50px|border]] | [[Нігер]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Нігера|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Niger|}} | [[Амар Чыані]]<br /><small>{{lang-fr|Omar Tiani}}</small> | [[2023]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Нігера|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Niger|}} | [[Алі Ламін Зейн]]<br /><small>{{lang-fr|Ali Lamine Zeine}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Nigeria.svg|50px|border]] | [[Нігерыя]] | {{нп4|Прэзідэнт Нігерыі|Прэзідэнт|en|President of Nigeria|}} | colspan=4|[[Бола Цінубу]]<br /><small>{{lang-en|Bola Tinubu}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_South_Africa.svg|50px|border]] | [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] | {{нп4|Прэзідэнт ПАР|Прэзідэнт|en|President of South Africa|}} | colspan=4|[[Сірыл Рамафоса]]<br /><small>{{lang-zu|Cyril Ramaphosa}}</small> | [[2018]] |- | [[Файл:Flag_of_South_Sudan.svg|50px|border]] | [[Паўднёвы Судан]] | {{нп4|Прэзідэнт Паўднёвага Судана|Прэзідэнт|en|List of heads of state of South Sudan|}} | colspan=4|[[Салва Кіір Маярдзіт]]<br /><small>{{lang-en|Salva Kiir}}</small> | [[2011]] |- | [[Файл:Flag_of_Rwanda.svg|50px|border]] | [[Руанда]] | {{нп4|Прэзідэнт Руанды|Прэзідэнт|en|List of presidents of Rwanda|}} | [[Поль Кагамэ]]<br /><small>{{lang-fr|Paul Kagame}}</small> | [[2000]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Руанды|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Rwanda|}} | [[Эдуар Нгірэнтэ]]<br /><small>{{lang-fr|Edouard Ngirente}}</small> | [[2017]] |- | [[Файл:Flag_of_Sao_Tome_and_Principe.svg|50px|border]] | [[Сан-Тамэ і Прынсіпі]] | {{нп4|Прэзідэнт Сан-Тамэ і Прынсіпі|Прэзідэнт|en|List of presidents of São Tomé and Príncipe|}} | [[Карлуш Віла-Нова]]<br /><small>{{lang-pt|Carlos Vila Nova}}</small> | [[2021]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Сан-Тамэ і Прынсіпі|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of São Tomé and Príncipe|}} | [[Амерыку Рамуш]]<br /><small>{{lang-pt|Américo Ramos}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Somalia.svg|50px|border]] | [[Самалі]] | {{нп4|Прэзідэнт Самалі|Прэзідэнт|en|List of presidents of Somalia|}} | [[Хасан Шэйх Махмуд]]<br /><small>{{lang-so|Xasan Sheekh Maxamuud}}</small> | [[2022]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Самалі|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Somalia|}} | [[Хамза Абдзі Барэ]]<br /><small>{{lang-so|Hamza Abdi Barre}}</small> | [[2022]] |- bgcolor="#ff9090" | [[Файл:Flag_of_Somaliland.svg|50px|border]] | [[Самаліленд]] | {{нп4|Прэзідэнт Самаліленда|Прэзідэнт|en|List of presidents of Somaliland|}} |colspan=4| [[Абдзірахман Махамед Абдулахі]]<br /><small>{{lang-ar|عبد الرحمن محمد عبد الله}}</small> | [[2024]] |- bgcolor="#ffffdd" | [[Файл:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.svg|50px|border]] | [[Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка]] | {{нп4|Прэзідэнт САДР|Прэзідэнт|en|President of the Sahrawi Arab Democratic Republic|}} | [[Брагім Галі]]<br /><small>{{lang-ar|إبراهيم غالي}}</small> | [[2016]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр САДР|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of the Sahrawi Arab Democratic Republic|}} | [[Бухрая Хаммудзі Баюн]]<br /><small>{{lang-ar|بوشراية حمودي بيون}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Seychelles.svg|50px|border]] | [[Сейшэльскія Астравы]] | {{нп4|Прэзідэнт Сейшэльскіх Астравоў|Прэзідэнт|en|List of presidents of Seychelles|}} | colspan=4| [[Уовел Рамкалаван]]<br /><small>{{lang-fr|Wavel Ramkalawan}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Senegal.svg|50px|border]] | [[Сенегал]] | {{нп4|Прэзідэнт Сенегала|Прэзідэнт|en|President of Senegal|}} | [[Басіру Дыямай Фай]]<br /><small>{{lang-fr|Bassirou Diomaye Faye}}</small> | [[2024]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Сенегала|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Senegal|}} | [[Усман Сонка]]<br /><small>{{lang-fr|Ousmane Sonko}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Sudan.svg|50px|border]] | [[Судан]] | {{нп4|Спіс кіраўнікоў Судана|Старшыня Суверэннага савета|en|List of heads of state of Sudan|}} | |[[Абдэль Фатах аль-Бурхан]]<br /><small>{{lang-ar|عبد الفتاح عبد الرحمن البرهان}}</small> | [[2019]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Судана|Прэм’ер-міністр|en|List of heads of government of Sudan|}} | |[[Каміль Ідрыс]]<br /><small>{{lang-ar|كامل إدريس}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Sierra_Leone.svg|50px|border]] | [[Сьера-Леонэ]] | {{нп4|Прэзідэнт Сьера-Леонэ|Прэзідэнт|en|President of Sierra Leone|}} | [[Джуліус Мада Біа]]<br /><small>{{lang-en|Julius Maada Bio}}</small> | [[2018]] | {{нп4|Галоўны міністр Сьера-Леонэ|Галоўны міністр|en|Chief Minister of Sierra Leone|}} | [[Дэвід Сенге]]<br /><small>{{lang-en|David Sengeh}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Tanzania.svg|50px|border]] | [[Танзанія]] | {{нп4|Прэзідэнт Танзаніі|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Tanzania|}} | [[Самія Сулуху]]<br /><small>{{lang-en|Samia Suluhu}}</small> | [[2021]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Танзаніі|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Tanzania|}} | [[Касім Маджаліва]]<br /><small>{{lang-en|Kassim Majaliwa}}</small> | [[2015]] |- | [[Файл:Flag of Togo (3-2).svg|50px|border]] | [[Тога]] | {{нп4|Прэзідэнт Тога|Прэзідэнт|en|List of presidents of Togo|}} | [[Жан-Люсьен Саві дэ Товэ]]<br /><small>{{lang-fr|Jean-Lucien Savi de Tové}}</small> | [[2025]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Тога|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Togo|}} | [[Фор Эсазімна Гнасінгбэ]]<br /><small>{{lang-fr|Faure Essozimna Gnassingbé}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Tunisia.svg|50px|border]] | [[Туніс]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Туніса|Прэзідэнт|en|President of Tunisia|}} | [[Каіс Саід]]<br /><small>{{lang-ar|قيس سعيد}}</small> | [[2019]] | [[Прэм’ер-міністр Туніса|Прэм’ер-міністр]] | [[Сара Заафрані]]<br /><small>{{lang-ar|سارة زعفراني}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Uganda.svg|50px|border]] | [[Уганда]] | {{нп4|Прэзідэнты Уганды|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Uganda|}} | [[Ёверы Кагута Мусевені|Ёверы Мусевені]]<br /><small>{{lang-en|Yoweri Museveni}}</small> | [[1986]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Уганды|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Uganda|}} | [[Робіна Наббанджа]]<br /><small>{{lang-en|Robinah Nabbanja}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Central_African_Republic.svg|50px|border]] | [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі|Прэзідэнт|en|List of heads of state of the Central African Republic|}} | [[Фастэн-Аршанж Туадэра]]<br /><small>{{lang-fr|Faustin-Archange Touadéra}}</small> | [[2016]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі|Прэм’ер-міністр|en|List of heads of government of the Central African Republic|}} | [[Фелікс Молуа]]<br /><small>{{lang-fr|Félix Moloua}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Chad.svg|50px|border]] | [[Чад]] | {{нп4|Прэзідэнт Чада|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Chad|}} | [[Махамат Дэбі Ітна]]<br /><small>{{lang-fr|Mahamat Déby Itno}}</small> | [[2021]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Чада|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Chad|}} | [[Аламай Халіна]]<br /><small>{{lang-fr|Allamaye Halina}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Equatorial_Guinea.svg|50px|border]] | [[Экватарыяльная Гвінея]] | {{нп4|Прэзідэнт Экватарыяльнай Гвінеі|Прэзідэнт|en|List of presidents of Equatorial Guinea|}} | [[Тэадора Абіянг Нгема Мбасога]]<br /><small>{{lang-es|Teodoro Obiang Nguema Mbasogo}}</small> | [[1979]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Экватарыяльнай Гвінеі|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Equatorial Guinea|}} | [[Мануэль Аса Нсуэ Нсуа]]<br /><small>{{lang-es|Manuel Osa Nsue Nsua}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Eritrea.svg|50px|border]] | [[Эрытрэя]] | {{нп4|Прэзідэнт Эрытрэі|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Eritrea|}} | colspan=4|[[Ісаяс Афеворкі]]<br /><small>{{lang-ti|ኢሳይያስ ኣፈወርቂ}}</small> | [[1993]] |- | [[Файл:Flag_of_Swaziland.svg|50px|border]] | [[Эсваціні]] | {{нп4|Кароль Эсваціні|Кароль|en|List of monarchs of Eswatini|}} | [[Мсваці III]]<br /><small>{{lang-en|Mswati III}}</small> | [[1986]] | {{нп4|Спіс прэм’ер-міністраў Эсваціні|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Eswatini|}} | [[Расэл Дламіні]]<br /><small>{{lang-en|Russell Dlamini}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Ethiopia.svg|50px|border]] | [[Эфіопія]] | {{нп4|Спіс прэзідэнтаў Эфіопіі|Прэзідэнт|en|List of presidents of Ethiopia|}} | [[Тае Ацке-Селасіе]]<br /><small>{{lang-am|ታዬ አጽቀሥላሴ}}</small> | [[2024]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Эфіопіі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Ethiopia|}} | [[Абій Ахмед Алі]]<br /><small>{{lang-am|አብይ አህመድ አሊ}}</small> | [[2018]] |} == [[Амерыка]] == {| class="standard" align=center style="text-align:center" ! width="50"|Сцяг ! width="250" |[[Спіс краін паводле алфавіта|Краіна]] ! width="200" |Кіраўнік дзяржавы ! width="250" |Імя ! Пачатак ! width="200" |Кіраўнік урада ! width="250" |Імя ! Пачатак |- | [[Файл:Flag_of_Antigua_and_Barbuda.svg|50px|border]] | [[Антыгуа і Барбуда]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Генерал-губернатар Антыгуа і Барбуды|Генерал-губернатар|en|Governor-General of Antigua and Barbuda|}}''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Родні Вілемс]]''</small><br /><small>{{lang-en|Rodney Williams}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2014]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Антыгуа і Барбуды|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Antigua and Barbuda|}} | [[Гастан Броўн]]<br /><small>{{lang-en|Gaston Browne}}</small> | [[2014]] |- | [[Файл:Flag_of_Argentina.svg|50px|border]] | [[Аргенціна]] | [[Прэзідэнты Аргенціны|Прэзідэнт]] | [[Хаўер Мілей]]<br /><small>{{lang-es|Javier Gerardo Milei}}</small> | [[2023]] | {{нп4|Старшыня кабінета міністраў Аргенціны|Старшыня кабінета міністраў|en|Chief of the Cabinet of Ministers|}} | [[Гільерма Франкас]]<br /><small>{{lang-es|Guillermo Francos}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Bahamas.svg|50px|border]] | [[Багамскія Астравы]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''[[Генерал-губернатар Багамскіх Астравоў|Генерал-губернатар]]''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Сінція Прат]]''</small><br /><small>{{lang-en|Cynthia Pratt}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2019]]''</small> | {{нп4|Прэм'ер-міністр Багамскіх астравоў|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of the Bahamas|}} | [[Філіп Дэвіс]]<br /><small>{{lang-en|Philip Davis}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_Bolivia.svg|50px|border]] | [[Балівія]] | [[Прэзідэнт Балівіі|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Луіс Арсэ]]<br /><small>{{lang-es|Luis Alberto Arce Catacora}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Barbados.svg|50px|border]] | [[Барбадас]] | [[Прэзідэнт Барбадаса|Прэзідэнт]] | <br /><small>''[[Сандра Мейсан]]''</small><br /><small>{{lang-en|Sandra Mason}}</small> | [[2021]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Барбадаса|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Barbados|}} | [[Міа Мотлі]]<br /><small>{{lang-en|Mia Mottley}}</small> | [[2018]] |- | [[Файл:Flag_of_Belize.svg|50px|border]] | [[Беліз]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''[[Генерал-губернатар Беліза|Генерал-губернатар]]''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Фройла Цалам]]''</small><br /><small>{{lang-en|Froyla Tzalam}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2021]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Беліза|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Belize|}} | [[Джоні Брысеньё]]<br /><small>{{lang-en|Johnny Briceño}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Brazil.svg|50px|border]] | [[Бразілія]] | [[Прэзідэнт Бразіліі|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Луіс Інасіу Лула да Сілва|Лула да Сілва]]<br /><small>{{lang-pt|Luiz Inácio Lula da Silva}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Venezuela.svg|50px|border]] | [[Венесуэла]] | {{нп4|Прэзідэнт Венесуэлы|Прэзідэнт|en|List of presidents of Venezuela|}} | colspan=4|[[Нікалас Мадура]]<br /><small>{{lang-es|Nicolás Maduro}}</small> | [[2013]] |- | [[Файл:Flag_of_Haiti.svg|50px|border]] | [[Гаіці]] | {{нп4|Спіс кіраўнікоў Гаіці|Старшыня пераходнага Прэзідэнцкага савета|en|List of heads of state of Haiti|}} | [[Фрыц-Альфонс Жан]]<br /><small>{{lang-fr|Fritz Alphonse Jean}}</small> | [[2025]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Гаіці|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Haiti|}} | [[Алікс Дыдзье Філс-Эме]]<br /><small>{{lang-fr|Alix Didier Fils-Aimé}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag of Honduras (2022–present).svg|50px|border]] | [[Гандурас]] | {{нп4|Прэзідэнт Гандураса|Прэзідэнт|en|List of presidents of Honduras|}} | colspan=4|[[Сіямара Кастра Сарм’ента]]<br /><small>{{lang-es|Xiomara Castro Sarmiento}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Guyana.svg|50px|border]] | [[Гаяна]] | [[Прэзідэнт Гаяны]] | [[Махамед Ірфаан Алі|Ірфаан Алі]]<br /><small>{{lang-en|Irfaan Ali}}</small> | [[2020]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Гаяны|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Guyana|}} | [[Марк Філіпс]]<br /><small>{{lang-en|Mark Phillips}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Guatemala.svg|50px|border]] | [[Гватэмала]] | {{нп4|Прэзідэнт Гватэмалы|Прэзідэнт|en|President of Guatemala|}} | colspan=4|[[Бернарда Арэвала]]<br /><small>{{lang-es|Bernardo Arévalo}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Grenada.svg|50px|border]] | [[Грэнада]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Генерал-губернатар Грэнады|Генерал-губернатар|en|Governor-General of Grenada|}}''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Сесіль Ла Грэнейд]]''</small><br /><small>{{lang-en|Cécile La Grenade}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2013]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Грэнады|Прэм’ер-міністр|en|List of heads of government of Grenada|}} | [[Дзікон Мітчэл]]<br /><small>{{lang-en|Dickon Mitchell}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Dominica.svg|50px|border]] | [[Дамініка]] | {{нп4|Прэзідэнт Дамінікі|Прэзідэнт|en|List of presidents of Dominica|}} | [[Сільвані Бертан]]<br /><small>{{lang-en|Sylvanie Burton}}</small> | [[2023]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Дамінікі|Прэм’ер-міністр|en|List of heads of government of Dominica|}} | [[Рузвельт Скерыт]]<br /><small>{{lang-en|Roosevelt Skerrit}}</small> | [[2004]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Dominican_Republic.svg|50px|border]] | [[Дамініканская Рэспубліка]] | {{нп4|Прэзідэнт Дамініканскай Рэспублікі|Прэзідэнт|en|President of the Dominican Republic|}} | colspan=4|[[Луіс Абінадер]]<br /><small>{{lang-es|Luis Abinader}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|50px|border]] | [[Злучаныя Штаты Амерыкі]] | [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Дональд Трамп]]<br /><small>{{lang-en|Donald Trump}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Colombia.svg|50px|border]] | [[Калумбія]] | {{нп4|Прэзідэнт Калумбіі|Прэзідэнт|en|President of Colombia|}} | colspan=4|[[Густава Петра]]<br /><small>{{lang-es|Gustavo Petro}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Canada.svg|50px|border]] | [[Канада]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Генерал-губернатар Канады|Генерал-губернатар|en|Governor General of Canada|}}''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Мэры Сайман]]''</small><br /><small>{{lang-fr|Mary Simon}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2021]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Канады|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Canada|}} | [[Марк Карні]]<br /><small>{{lang-en|Mark Carney}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Costa_Rica.svg|50px|border]] | [[Коста-Рыка]] | {{нп4|Прэзідэнт Коста-Рыкі|Прэзідэнт|en|President of Costa Rica|}} | colspan=4|[[Радрыга Чавес Раблес]]<br /><small>{{lang-es|Rodrigo Chaves Robles}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Cuba.svg|50px|border]] | [[Куба]] | {{нп4|Спіс кіраўнікоў Кубы|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Cuba|}} | [[Мігель Дыяс-Канэль]]<br /><small>{{lang-es|Miguel Díaz-Canel}}</small> | [[2018]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Кубы|Прэм’ер-міністр|en|List of heads of government of Cuba|}} | [[Мануэль Марэра]]<br /><small>{{lang-es|Manuel Marrero}}</small> | [[2019]] |- | [[Файл:Flag_of_Mexico.svg|50px|border]] | [[Мексіка]] | [[Прэзідэнт Мексікі|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Клаўдзія Шэйнбаум]]<br /><small>{{lang-es|Claudia Sheinbaum}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Nicaragua.svg|50px|border]] | [[Нікарагуа]] | {{нп4|Прэзідэнт Нікарагуа|Супрэзідэнты|en|President of Nicaragua|}} | colspan=4|[[Даніэль Артэга]] і [[Расарыё Мурыльё]]<br /><small>{{lang-es|Daniel Ortega y Rosario Murillo}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Panama.svg|50px|border]] | [[Панама]] | {{нп4|Прэзідэнт Панамы|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Panama|}} | colspan=4|[[Хасэ Рауль Муліна]]<br /><small>{{lang-es|José Raúl Mulino}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Paraguay.svg|50px|border]] | [[Парагвай]] | {{нп4|Прэзідэнт Парагвая|Прэзідэнт|en|President of Paraguay|}} | colspan=4|[[Сант’яга Пенья]]<br /><small>{{lang-es|Santiago Peña}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:War flag of Peru.svg|50px|border]] | [[Перу]] | [[Прэзідэнт Перу|Прэзідэнт]] | [[Дзіна Балуартэ]]<br /><small>{{lang-es|Dina Boluarte}}</small> | [[2022]] | {{нп4|Прэм’ер-міністры Перу|Прэм’ер-міністр|en|President of the Council of Ministers of Peru|}} | [[Эдуарда Арана Іса]]<br /><small>{{lang-es|Eduardo Arana Ysa}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_El_Salvador.svg|50px|border]] | [[Сальвадор]] | {{нп4|Прэзідэнт Сальвадора|Прэзідэнт|en|President of El Salvador|}} | colspan=4|[[Найіб Букеле]]<br /><small>{{lang-es|Nayib Bukele}}</small> | [[2019]] |- | [[Файл:Flag_of_Saint_Vincent_and_the_Grenadines.svg|50px|border]] | [[Сент-Вінсент і Грэнадзіны]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Генерал-губернатар Сент-Вінсента і Грэнадзін|Генерал-губернатар|en|Governor-General of Saint Vincent and the Grenadines|}}''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[С’юзан Дуган]]''</small><br /><small>{{lang-en|Susan Dougan}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2019]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Сент-Вінсента і Грэнадзін|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Saint Vincent and the Grenadines|}} | [[Ральф Гонсалвіш]]<br /><small>{{lang-en|Ralph Gonsalves}}</small> | [[2001]] |- | [[Файл:Flag_of_Saint_Kitts_and_Nevis.svg|50px|border]] | [[Сент-Кітс і Невіс]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''[[Генерал-губернатар Сент-Кітса і Невіса|Генерал-губернатар]]''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Марселла Лібурд]]''</small><br /><small>{{lang-en|Marcella Liburd}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2023]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Сент-Кітса і Невіса|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Saint Kitts and Nevis|}} | [[Тэрэнс Дру]]<br /><small>{{lang-en|Terrance Drew}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Saint_Lucia.svg|50px|border]] | [[Сент-Люсія]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''[[Генерал-губернатар Сент-Люсіі|В. а. Генерал-губернатара]]''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Эрал Чарлз]]''</small><br /><small>{{lang-en|Errol Charles}}</small> | [[2022]] <br /><br /><small>''[[2021]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Сент-Люсіі|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Saint Lucia|}} | [[Філіп Джозеф П’ер|Філіп П’ер]]<br /><small>{{lang-en|Philip Pierre}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_Suriname.svg|50px|border]] | [[Сурынам]] | {{нп4|Прэзідэнт Сурынама|Прэзідэнт|en|President of Suriname|}} | colspan=4|[[Чан Сантохі]]<br /><small>{{lang-nl|Chan Santokhi}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Trinidad_and_Tobago.svg|50px|border]] | [[Трынідад і Табага]] | {{нп4|Спіс кіраўнікоў Трынідада і Табага|Прэзідэнт|en|List of heads of state of Trinidad and Tobago|}} | [[Крысцін Карла Кангалу]]<br /><small>{{lang-en|Christine Carla Kangaloo}}</small> | [[2023]] | {{нп4|Прэм’ер-міністры Трынідада і Табага|Прэм’ер-міністр|en|List of prime ministers of Trinidad and Tobago|}} | [[Камла Персад-Бісэсар]]<br /><small>{{lang-en|Kamla Persad-Bissessar}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Uruguay.svg|50px|border]] | [[Уругвай]] | {{нп4|Прэзідэнт Уругвая|Прэзідэнт|en|President of Uruguay|}} | colspan=4|[[Яманду Орсі]]<br /><small>{{lang-es|Yamandú Orsi}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Chile.svg|50px|border]] | [[Чылі]] | [[Прэзідэнт Чылі|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Габрыэль Борыч]]<br /><small>{{lang-es|Gabriel Boric Font}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Ecuador.svg|50px|border]] | [[Эквадор]] | {{нп4|Прэзідэнт Эквадора|Прэзідэнт|en|President of Ecuador|}} | colspan=4|[[Даніэль Набоа]]<br /><small>{{lang-es|Daniel Noboa}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Jamaica.svg|50px|border]] | [[Ямайка]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Генерал-губернатар Ямайкі|Генерал-губернатар|en|Governor-General of Jamaica|}}''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Патрык Ален]]''</small><br /><small>{{lang-en|Patrick Allen}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2009]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Ямайкі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Jamaica|}} | [[Эндру Холнэс]]<br /><small>{{lang-en|Andrew Holness}}</small> | [[2016]] |} == [[Аўстралія і Акіянія]] == {| class="standard" align=center style="text-align:center" ! width="50"|Сцяг ! width="250" |[[Спіс краін паводле алфавіта|Краіна]] ! width="200" |Кіраўнік дзяржавы ! width="250" |Імя ! Пачатак ! width="200" |Кіраўнік урада ! width="250" |Імя ! Пачатак |- bgcolor="#ffffdd" | [[Файл:Flag_of_the_Cook_Islands.svg|50px|border]] | [[Астравы Кука]]<ref name="АсНЗ">Дзяржава, якая знаходзіцца ў [[Асацыіраваная дзяржава|свабоднай асацыяцыі]] з [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыяй]]</ref> | [[Новазеландская манархія|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Каралеўскі прадстаўнік|Каралеўскі прадстаўнік|en|Queen's Representative|}}''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Том Марстэрс]]''</small><br /><small>{{lang-en|Tom Marsters}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2013]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Астравоў Кука|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of the Cook Islands|}} | [[Марк Браўн]]<br /><small>{{lang-en|Mark Brown}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_Australia_(converted).svg|50px|border]] | [[Аўстралія]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Генерал-губернатар Аўстраліі|Генерал-губернатар|en|Governor-General of Australia|}}''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Саманта Мосцін]]''</small><br /><small>{{lang-en|Samantha Mostyn}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2024]]''</small> | [[Прэм’ер-міністр Аўстраліі|Прэм’ер-міністр]] | [[Энтані Албаніз]]<br /><small>{{lang-en|Anthony Albanese}}</small> | [[2022]] |- | [[Файл:Flag_of_Vanuatu.svg|50px|border]] | [[Вануату]] | {{нп4|Прэзідэнт Вануату|Прэзідэнт|en|President of Vanuatu|}} | [[Нікеніку Вурабараву]] <br /><small>{{lang-en|Nikenike Vurobaravu}}</small> | [[2022]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Вануату|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Vanuatu|}} | [[Джотам Напат]]<br /><small>{{lang-en|Jotham Napat}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Kiribati.svg|50px|border]] | [[Кірыбаці]] | [[Прэзідэнт Кірыбаці|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Танэці Маамаў]]<br /><small>{{lang-gil|Taneti Mamau}}</small> | [[2016]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Marshall_Islands.svg|50px|border]] | [[Маршалавы Астравы]] | {{нп4|Прэзідэнт Маршалавых Астравоў|Прэзідэнт|en|List of presidents of the Marshall Islands|}} | colspan=4|[[Хільда Хайн]]<br /><small>{{lang-en|Hilda Heine}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Nauru.svg|50px|border]] | [[Науру]] | [[Прэзідэнт Науру|Прэзідэнт]] | colspan=4|[[Дэвід Аданг]]<br /><small>{{lang-en|David Adeang}}</small> | [[2023]] |- bgcolor="#ffffdd" | [[Файл:Flag_of_Niue.svg|50px|border]] | [[Ніуэ]]<ref name="АсНЗ" /> | [[Новазеландская манархія|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Генерал-губернатар Новай Зеландыі|Генерал-губернатар|en|Governor-General of New Zealand|}}''<ref>Пасаду Генерал-губернатара Ніуэ і Новай Зеландыі займае адна і тая ж асоба.</ref></small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Сіндзі Кіра]]''</small><br /><small>{{lang-en|Cindy Kiro}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2021]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Ніуэ|Прэм’ер-міністр|en|Premier of Niue|}} | [[Далтон Тагелагі]]<br /><small>{{lang-en|Dalton Tagelagi}}</small> | [[2020]] |- | [[Файл:Flag_of_New_Zealand.svg|50px|border]] | [[Новая Зеландыя]] | [[Новазеландская манархія|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Генерал-губернатар Новай Зеландыі|Генерал-губернатар|en|Governor-General of New Zealand|}}''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Сіндзі Кіра]]''</small><br /><small>{{lang-en|Cindy Kiro}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2021]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Новай Зеландыі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of New Zealand|}} | [[Крыстафер Лаксан]]<br /><small>{{lang-en|Christopher Luxon}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Palau.svg|50px|border]] | [[Палау]] | {{нп4|Прэзідэнт Палау|Прэзідэнт|en|President of Palau|}} | colspan=4|[[Сурангель Уіппс]]<br /><small>{{lang-en|Surangel Whipps Jr.}}</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_Papua_New_Guinea.svg|50px|border]] | [[Папуа — Новая Гвінея]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Генерал-губернатар Генерал-губернатар Папуа — Новай Гвінеі|Генерал-губернатар|en|Governor-General of Papua New Guinea|}}''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Боб Дадае]]''</small><br /><small>{{lang-en|Bob Dadae}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2017]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Папуа — Новай Гвінеі|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Papua New Guinea|}} | [[Джэймс Марапе]]<br /><small>{{lang-en|James Marape}}</small> | [[2019]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Solomon_Islands.svg|50px|border]] | [[Саламонавы Астравы]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''[[Генерал-губернатар Саламонавых Астравоў|Генерал-губернатар]]''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Дэвід Тыва Капу]]''</small><br /><small>{{lang-en|David Tiva Kapu}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2024]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Саламонавых Астравоў|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Solomon Islands|}} | [[Джэрэмі Манеле]]<br /><small>{{lang-en|Jeremiah Manele}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_Samoa.svg|50px|border]] | [[Самоа]] | {{нп4|О ле Ао О ле Мало|Вярхоўны Правадыр|en|O le Ao o le Malo|}} | [[Туімалеалііфана Ваалетоа Суалауві|Ваалетоа Суалауві II]]<br /><small>[[Самаанская мова|самаан.]]: ''Va’aletoa Sualauvi II''</small> | [[2017]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Самоа|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Samoa|}} | [[Наомі Матаафа]]<br /><small>[[Самаанская мова|самаан.]]: ''Naomi Mataʻafa''</small> | [[2021]] |- | [[Файл:Flag_of_Tonga.svg|50px|border]] | [[Тонга]] | {{нп4|Спіс манархаў Тонга|Кароль|en|List of monarchs of Tonga|}} | [[Тупоу VI]]<br /><small>{{lang-to|Tupou VI}}</small> | [[2012]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Тонга|В.а. прэм’ер-міністра|en|Prime Minister of Tonga|}} | [[Айсаке Эке]]<br /><small>{{lang-to|ʻAisake Eke}}</small> | [[2025]] |- | [[Файл:Flag_of_Tuvalu.svg|50px|border]] | [[Тувалу]] | [[Каралеўствы Садружнасці|Кароль]]<br /><br /><small>''{{нп4|Генерал-губернатар Генерал-губернатар Тувалу|Генерал-губернатар|en|Governor-General of Tuvalu|}}''</small> | [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br /><small>{{lang-en|Charles III}}</small><br /><small>''[[Тафіга Фалані]]''</small><br /><small>{{lang-en|Tofiga Falani}}</small> | [[2022]]<br /><br /><small>''[[2021]]''</small> | {{нп4|Прэм’ер-міністр Тувалу|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Tuvalu|}} | [[Фелеці Тэа]]<br /><small>{{lang-en|Feleti Teo}}</small> | [[2024]] |- | [[Файл:Flag_of_the_Federated_States_of_Micronesia.svg|50px|border]] | [[Федэратыўныя Штаты Мікранезіі]] | {{нп4|Прэзідэнт Федэратыўных Штатаў Мікранезіі|Прэзідэнт|en|President of the Federated States of Micronesia|}} | colspan=4|[[Уізлі Сіміна]]<br /><small>{{lang-en|Wesley Simina}}</small> | [[2023]] |- | [[Файл:Flag_of_Fiji.svg|50px|border]] | [[Фіджы]] | {{нп4|Прэзідэнт Фіджы|Прэзідэнт|en|President of Fiji|}} | [[Найкама Лалабалаву]]<br /><small>{{lang-fj|Naiqama Lalabalavu}}</small> | [[2024]] | {{нп4|Прэм’ер-міністр Фіджы|Прэм’ер-міністр|en|Prime Minister of Fiji|}} | [[Сіцівені Рабука]]<br /><small>{{lang-fj|Sitiveni Rabuka}}</small> | [[2022]] |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.rulers.org/ Rulers] Сайт са спісам кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў усіх дзяржаў і тэрыторый, пачынаючы з 1700 г.{{ref-en}} * [http://www.archontology.org/ Archontology] Сайт з падрабязнай інфармацыяй па палітычных персонах{{ref-en}} * [http://www.worldstatesmen.org/ World statesmen.org] Спісы кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў усіх краін з часу іх утварэння{{ref-en}} [[Катэгорыя:Дзеючыя кіраўнікі дзяржаў|*]] [[Катэгорыя:Спісы кіраўнікоў]] [[Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя]] 7rcqhecqwkxvrsk01vwnvetwjlxsh1y 0 644914 5157508 5049191 2026-06-22T23:51:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157508 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = Валгаградскі трактарны завод | тып = [[акцыянернае таварыства]] | заснавана = [[1930]] | размяшчэнне = {{Сцяг|Расія}} [[Валгаград]], [[Расія]] | галіна = [[машынабудаванне]] | прадукцыя = сельскагаспадарчыя трактары і ваенная тэхніка }} '''Валгаградскі трактарны завод''' — трактарабудаўнічае прадпрыемства ў [[Расія|Расіі]]. Валгаградскі трактарны завод быў уведзены ў строй у [[1930]] годзе як ''Сталінградскі трактарны завод імя [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Ф. Э. Дзяржынскага]]''. Такую назву завод насіў да 1961 года. Завод займаўся выпускам сельскагаспадарчай і ваеннай тэхнікі. У 2005 годзе завод быў прызнаны [[Банкрут|банкрутам]], а ў 2015 тэрыторыя завода была аддадзена пад забудову<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 2015-06-01|url = https://v1.ru/text/gorod/40301314166784.html|title = Волгоградский тракторный завод отдан под застройку|format = |work = |publisher = |accessdate = 2020-05-29|language = ru|postscript = |archive-date = 21 кастрычніка 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201021112322/https://v1.ru/text/gorod/40301314166784.html|url-status = dead}}</ref>. На 2018 год завод працягвае выпускаць ваенную тэхніку<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 2018-10-19|url = https://tass.ru/armiya-i-opk/5695017|title = Командующий ВДВ проверил производство "Спрут-СДМ1" на Волгоградском тракторном заводе|format = |work = |publisher = [[ТАСС]]|accessdate = 2020-05-29|language = ru|postscript = }}</ref>. == Прадукцыя == [[Файл:Bundesarchiv Bild 183-V8393-009, Schwerin, Feldarbeit.jpg|міні|справа|Трактар СТЗ-3]] Сельскагаспадарчыя тэхніка: * СТЗ-1 * СТЗ-3 * ДТ-54 * ДТ-75 * ДТ-175 [[Файл:T-34 near the Volgograd Tractor Factory 003.JPG|міні|справа|Помнік танку [[Т-34]] на плошчы перад заводам]] Ваенная тэхніка: * [[Т-26]] * [[Т-34]] * [[ПТ-76]] * [[БТР-50]] * [[БМД-1]] * [[БМД-2]] * [[БМД-3]] * [[БМД-4]] {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://web.archive.org/web/20130607001402/http://vgtz.tplants.com/ru/company/review Афіцыйны сайт] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20120216121810/http://www.realeconomy.ru/219/286/3604/index.shtml Гісторыя ВгТЗ] {{ref-ru}} {{Трактарабудаўнічыя прадпрыемствы СССР}} [[Катэгорыя:Трактарабудаўнічыя прадпрыемствы]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Расіі]] [[Катэгорыя:1930 год у Расіі]] [[Катэгорыя:Валгаград]] 5rm73hzje90mzi5u7wiyippyc6avse5 0 645598 5157495 5116082 2026-06-22T23:47:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157495 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Валга (значэнні)}} {{Чыгуначная станцыя |Тып = |Назва = Валга |Лінія = Валга — Тарту<br/>Рыга — Пскоў |Чыгунка = Eesti Raudtee |Выява = Valga railway station, summer 2014, picture 1.JPG |Дата адкрыцця = 1949<ref>Железнодорожные станции СССР. Справочник. — М.: Транспорт, 1981</ref> |Дата закрыцця = |Поўная колькасць платформаў = 2 |Поўная колькасць шляхоў = 11 |Код Экспрэс-3 = }}{{Койдула — Валга}}{{Тарту — Валга}} '''Валга''' ({{lang-et|Valga}}, ''да 1918'' — {{lang-ru|Валкъ}}) — вузлавая станцыя [[Eesti Raudtee|Эстонскай чыгункі]] ў павеце [[Валгамаа]]. Знаходзіцца ў горадзе [[Валга]] на лініі Рыга — Пскоў. == Гісторыя == Будаўніцтва чыгуначнай лініі Рыга-Пскоў пачалося ў 1886 годзе, а 22 ліпеня 1889 года быў адкрыты рэгулярны пасажырскі і грузавы рух. Адлегласць ад Пскова да Рыгі склала 287 верстаў (306 км). Адгалінаванне Валга — Тарту таксама стала часткай гэтай чыгуначнай лініі. Пазней была ўсталявана сувязь з прыватнымі вузкакалейнымі чыгуначнымі лініямі да Алуксне-Гульбені-Пявіняса (з 1903 года) і Руджыена-Пярну (з 1906 года). Такім чынам, Валга стаў станцыяй чыгуначнага вузла<ref>{{Cite web |url=http://www.ldz.lv/?object_id=3907 |title=Архіўная копія |access-date=4 чэрвеня 2020 |archive-date=27 снежня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227123231/http://ldz.lv/?object_id=3907 |url-status=dead }}</ref>. Першы будынак вакзала Валга — гэта аднапавярховы будынак з чырвонай цэглы, які быў узарваны ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] падчас бамбаванняў горада 1944 года. У 1949 годзе быў пабудаваны вялікі атынкаваны мурны будынак з высокай вежай у напышлівым сталінскім стылі барока<ref>http://www.rongiinfo.xtreemhost.com/valga.html{{Недаступная спасылка}}</ref>. Станцыя была адрамантавана ў 2013 годзе, адкрылася 22 снежня. {{зноскі}} {{start box}} {{Паслядоўнасць станцый|title=<br/>[[Валга (станцыя)|Валга]] — [[Тарту (станцыя)|Тарту]]<br/>[[Рага-Пасажырская|Рыга]] — [[Пскоў-Пасажырскі|Пскоў]]|before= {{ст.|Лугажы}} {{Сцяг|Латвія}}|after= {{п.п.|Ратсімяэ}}<br/>{{п.п.|Раавітсэ}}}} {{end box}} [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі Эстоніі]] luq71512ocsn0fe5vbvpf6b9j8h2wj6 0 649060 5157484 4746446 2026-06-22T21:31:15Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ стыль 5157484 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі |арыгінал імя = {{lang-be|Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі}}, {{lang-be|Дзмітрый Альбертавіч Падбярэзскі}} |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = музычны {{журналіст|Беларусі}}, {{музычны крытык|Беларусі}}<ref name="Мартинович Дзмітрый Падбярэзскі">{{артыкул|аўтар = [[Алесь Марціновіч|Марціновіч, Алесь]] |загаловак = Шматпрофільна — якасна |спасылка = http://www.lim.by/limbyfiles/mal8_2010.pdf |мова = be |выданне = [[Маладосць (часопіс)|Маладосць]] |тып = часопіс |год = 2010 |нумар = 8 (681) |старонкі = 109 |archive-url =https://web.archive.org/web/20200314102020/http://www.lim.by/limbyfiles/mal8_2010.pdf|archive-date=2020-03-14|access-date=2020-03-14 }}</ref>, пісьменнік, телевядучы |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі'''<ref>{{артыкул| загаловак =«Грыфаманія». Свята гітарнай музыкі|тып=часопіс|спасылка=http://lim.by/limbyfiles/Berezka_6.pdf|выданне=[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]|мова=be|нумар=6 (1000)|старонкі=62|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314104808/http://lim.by/limbyfiles/Berezka_6.pdf|archive-date=2020-03-14|access-date=2020-03-14|аўтар=Нікалаеў, Дзмітрый|год=2011}}</ref> або '''Дзмітрый Альбертавіч Падбярэзскі'''<ref name="Мартинович Дзмітрый Падбярэзскі" /> (нар. [[1952]], [[Мінск]]) — беларускі музычны журналіст і крытык, пісьменнік і тэлевядучы<ref name="Жбанаў">{{Cite web|url=https://bel.sputnik.by/culture/20150605/1015580396.html|title=Дзмітрый Падбярэзскі: нам ёсць што паказаць Еўропе|last=Жбанаў|first=Аляксандр|date=2015-06-05|publisher=[[Sputnik]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215145019/https://bel.sputnik.by/culture/20150605/1015580396.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bel.sputnik.by/radio/20160913/1025198277.html|title=Падбярэзскі: нашым музыкам дастаткова 2-3 карпаратываў у месяц|date=2016-09-13|publisher=[[Sputnik]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305060711/https://bel.sputnik.by/radio/20160913/1025198277.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/zmicyer-padbyarezski-dabrachynnasc-pakazchyk-razvitasci-hramadstva.html|title=Зміцер Падбярэзскі: «Дабрачыннасць — паказчык развітасці грамадства»|date=2010-04-15|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305061601/https://budzma.by/news/zmicyer-padbyarezski-dabrachynnasc-pakazchyk-razvitasci-hramadstva.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1952 годзе ў [[Мінск]]у. Выпускнік [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]] 1974 года<ref name=":1">{{Cite web|url=http://ultra-music.com/articles/homework/21228|title=Дзмітрый Падбярэзскі: «Мне прапаноўвалі застацца ў вёсцы, трапіць у райкам партыі, але на халеру мне гэта?»|first=Евгения|last=Логуновская|coauthors=Зеленко, Денис|date=2014-06-27|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|access-date=2020-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305065800/http://ultra-music.com/articles/homework/21228|archive-date=2020-03-05|last2=Зеленко|first2=Денис|url-status=live}}</ref>. Па заканчэнні ўніверсітэта адпрацоўваў два гады настаўнікам, потым быў адміністратарам аб’яднання «Летапіс» кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.experty.by/content/dmitrii-podberezskii-shtatnyi-ekspert-2008-2013|title=Дмитрий Подберезский (штатный эксперт, 2008-2013)|date=2014-03-14|publisher=[[Experty.by]]|language=ru|access-date=2020-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314072933/https://www.experty.by/content/dmitrii-podberezskii-shtatnyi-ekspert-2008-2013|archive-date=2020-03-14|url-status=live}}</ref>. У 1980-х гадах займаў пасаду старшыні мінскага клуба аматараў джаза<ref name=":2" />. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 1994 года<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://lit-bel.org/friends/p/Padbyarezsk-Dzmtriy-Alybertavch-530/|title=Падбярэзскі Дзмітрый Альбертавіч|publisher=[[Саюз беларускіх пісьменнікаў]]|language=be|access-date=2020-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702194045/https://lit-bel.org/friends/p/Padbyarezsk-Dzmtriy-Alybertavch-530/|archive-date=2019-07-02|url-status=live}}</ref>, [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] з 1998 года<ref name=":2" />. З 2011 года адзін з кіраўнікоў лэйбла «Dzida Music»<ref>{{Cite web|url=https://www.experty.by/content/dzmitryi-padbyarezski-asabisty-top-10-belaruskikh-albomau-za-2017-god-audye|title=Дзмітрый Падбярэзскі: асабісты топ-10 беларускіх альбомаў за 2017 год (+аўдыё)|date=2018-04-24|publisher=[[Experty.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304105816/https://www.experty.by/content/dzmitryi-padbyarezski-asabisty-top-10-belaruskikh-albomau-za-2017-god-audye|archive-date=2020-03-04|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. Член журы конкурсных частак польскіх музычных фестываляў «Noc bluesowa» ў 2000—2005 гадах, «[[Басовішча]]» ў 2006—2007 гадах<ref name=":2" />, беларускага «Cover King» у 2014 годзе<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/culture/view/final-konkursa-cover-king-budet-posvjaschen-pesnjaram-46522-2014|title=Финал конкурса Cover King будет посвящен "Песнярам"|date=2014-06-04|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403163331/https://www.belta.by/culture/view/final-konkursa-cover-king-budet-posvjaschen-pesnjaram-46522-2014|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. Вядомы па працы ў выданнях: сайт «[[Experty.by]]»<ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news6453.html|title=Experty.by назавуць лепшы інструментальны альбом|date=2014-01-29|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305062416/http://generation.by/news6453.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>, «[[Белорусская деловая газета]]», «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]», часопіс «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» (намеснік галоўнага рэдактара з 2014 года)<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=1950|title=Зьміцер Падбярэскі: У Смолавай не было ні каліва арыгінальнасьці|date=2006-05-20|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305055230/https://nashaniva.by/?c=ar&i=1950|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/27473564.html|title=Зьміцер Падбярэскі: Менск можна назваць эўрапейскім горадам музыкі|author-link=Вячаслаў Антонавіч Ракіцкі|last=Ракіцкі|first=Вячаслаў|date=2016-01-16|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305054636/https://www.svaboda.org/a/27473564.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>. Пісаў на музычную тэматыку з сярэдзіны 1970-х гадоў для «[[Знамя юности|Знамени юности]]», «{{нп3|Парус (часопіс)|Рабочей смены|ru|Парус (журнал)}}», «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратуры і мастацтва]]», «[[Беларусь (часопіс)|Беларусі]]», «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Нiвы]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосці]]», «[[Тузін Гітоў]]», «[[Клуб и художественная самодеятельность|Клуба и художественной самодеятельности]]», «[[Jazz-квадрат]]а», «{{нп3|Melodie|Melodie|cs|Melodie (časopis)}}», «{{нп3|Jazz Forum|Jazz Forum|pl|Jazz Forum}}» і іншых газет, часопісаў і сайтаў<ref name=":2" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://novychas.by/asoba/dzmitryj_padbiarezski|title=Дзмітрый Падбярэзскі: Невялічкі помнік я сабе ўжо паставіў|first=Аляксандр|last=Тамковіч|date=2016-01-10|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|access-date=2020-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305063851/https://novychas.by/asoba/dzmitryj_padbiarezski|archive-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>. У 1970—1980-х гадах на «[[Беларусь 1]]» вёў перадачы «Сустрэнемся пасля адзінаццаці», «Тэледыскатэка»<ref name=":2" /><ref>{{артыкул|загаловак=Зьміцер Падбярэскі: Сустрэнемся пасьля адзінаццаці|спасылка=https://nashaniva.by/?c=ar&i=96767|тып=газета|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|мова=be|нумар=34 (296)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305053925/https://nashaniva.by/?c=ar&i=96767|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|ref=Курс|аўтар=Курс, Сьвятлана|чысло=13|месяц=9|год=2002}}</ref>. У 1990-х гадах вёў перадачу «Музыка тоўстых» на радыё «[[Беларуская маладзёжная (радыёстанцыя)|Беларуская маладзёжная]]» і яе правапераемніцы «[[Радыё 101,2]]» да іх закрыцця ўладамі<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=http://radio.tut.by/articles/art/1012fm.shtml|title=Радыё 101 і 2, Гарадскі канал|first=Серж|last=Мінскевіч|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|access-date=2020-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20050308183857/http://radio.tut.by/articles/art/1012fm.shtml|archive-date=2005-03-08|url-status=live}}</ref>. У 2000-х вёў перадачы «Мэлёдыя дня» і «Па-за тактам» на радыё «[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Свабода]]»<ref name=":2" />. Аўтар «{{нп5|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|Энцыклапедыі беларускай папулярнай музыкі|d|Q15621373}}»<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2008/06/03/ic_articles_117_157367|title=Зміцер Падбярэзскі: Лявон Вольскі на пытанні анкеты адказваў паўтары гады|last=Дубавец|first=Адэля|last2=Зеньковiч|first2=Таццяна|date=2008-06-03|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305052518/https://naviny.by/rubrics/culture/2008/06/03/ic_articles_117_157367|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news2392.html|title=Беларускі шоў-бізнэс на 368 старонках унікальнай «Энцыкляпэдыі беларускай папулярнай музыкі»|last=Кузьміч|first=Воля|last2=Сідун|first2=Юра|date=2008-06-03|coauthors=Сідун, Юра|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305055522/http://generation.by/news2392.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>, над якой працаваў больш за шэсць год<ref>{{Cite web|last=Урбанович|first=Ирина|date=2008-06-09|title=Чтобы помнили|url=https://www.expressnews.by/3418.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130422163036/http://www.expressnews.by/3418.html|archive-date=2013-04-22|access-date=2021-04-29|publisher=Экспресс Новости|language=ru}}</ref>. Першая прэзентацыя выдання прайшла 2 чэрвеня 2008 года ў мінскім клубе «Графіці»<ref>{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2008/06/03/by_podberezskij/|title=У мінскім клубе "Графіці" прайшла прэзентацыя кнігі Дзмітрыя Падбярэзскага "Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі"|date=2008-06-03|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|access-date=2020-04-03|archive-url=https://archive.today/20200403161110/https://belapan.by/archive/2008/06/03/by_podberezskij/|archive-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2008/06/03/enciklopedia/|title=Дмитрий Подберезский: Людей знают по именам, а не по званиям|last=Звягина|first=Зина|date=2008-06-03|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403161618/https://belapan.by/archive/2008/06/03/enciklopedia/|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. Пасля фаліянт быў прэзентаваны на [[Славянскі Базар у Віцебску|«Славянскім базары» ў Віцебску]] ў 2009 годзе<ref>{{Cite web|url=http://www.ctv.by/node/23619|title=Первая энциклопедия белорусского шоу-бизнеса презентована на «Славянском базаре»|last=Курило|first=Диана|date=2009-07-14|publisher=[[СТБ]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314230341/http://www.ctv.by/node/23619|archive-date=2017-03-14|access-date=2020-04-05|work=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]}}</ref>. == Кнігі == * «Уверцюра: апавяданні і аповесць» (выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», 1990)<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/padbyarezski-autar-music-zacikavic-chytacha-hoc-z-dapamogay-gvaltounaga-piyaru|title=Падбярэзскі: Аўтар мусіць зацікавіць чытача хоць з дапамогай гвалтоўнага піяру!|last=Лукашук|first=Зміцер|date=2016-01-20|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305070341/https://euroradio.fm/padbyarezski-autar-music-zacikavic-chytacha-hoc-z-dapamogay-gvaltounaga-piyaru|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/podberezskiy-avtor-dolzhen-zainteresovat-hot-s-pomoshchyu-nasilnogo-piara|title=Подберезский: Автор должен заинтересовать хоть с помощью насильного пиара!|last=Лукашук|first=Змитер|date=2016-01-20|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305070957/https://euroradio.fm/ru/podberezskiy-avtor-dolzhen-zainteresovat-hot-s-pomoshchyu-nasilnogo-piara|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref> * «Музыка: вопыт, праблемы, рэклама, інфармацыя» (выдавецтва Музычнага таварыства БССР, 1989; рэдактар) * «Сола на саксафоне» * «Запретная музыка с 30-х годов: толковый словарь терминологии популярной музыки» (1994) * «Музычны слоўнік беларуска-рускі = Музыкальный словарь русско-белорусский» (выдавецтва «Беларуская навука», 1999; суаўтар) * «Саксафон Чынгісхана: апавяданні, аповесці, раман» (выдавецтва «БТН-Информ», 2000)<ref>{{артыкул|спасылка=http://www.nestor.minsk.by/mg/2001/06/mg10614.html|загаловак=Подберезский, Дмитрий :: Саксафон Чынгiсхана (книга)|выданне=[[Музыкальная газета]]|мова=ru|нумар=6|тып=газета|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422154538/http://www.nestor.minsk.by/mg/2001/06/mg10614.html|archive-date=2020-04-22|access-date=2020-04-22|аўтар=Золотов, С.|год=2001}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Дзмiтрый Падбярэзскi - Саксафон Чынгiсхана|спасылка=https://jazzquad.ru/index.pl?act=PRODUCT&id=3891|выданне=[[Jazz-Квадрат]]|мова=ru|нумар=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305081719/https://jazzquad.ru/index.pl?act=PRODUCT&id=3891|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|тып=часопіс|аўтар=Аускерн, Леонид|год=2002}}</ref> * «Белорусский ежегодник, 2006: сборник обзорных и аналитических материалов по развитию ситуации в Республике Беларусь в 2006 году» (выдавецтва [[Вільнюскі ўніверсітэт|Вільнюскага ўніверсітэта]], 2007; суаўтар) * «Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкi» (выдавецтва «[[Зміцер Колас]]», 2008)<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/28/ic_news_117_291229|title=2 июня будет презентована «Энцыклапедыя Беларускай Папулярнай Музыкi»|date=2008-05-28|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305052836/https://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/28/ic_news_117_291229|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|url=https://news.tut.by/culture/109354.html|title=Беларускі шоў-бізнэс мае сваю энцыклапедыю|last=Ракіцкі|first=Вячаслаў|date=2008-05-20|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403160319/https://news.tut.by/culture/109354.html|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|author-link=Вячаслаў Антонавіч Ракіцкі|url-status=live}}</ref> * «Брыдкія аповеды» (выдавецтва «Каўчэг», 2015)<ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/programs/kniga-brydkih-apovedau-dzmitryya-padbyarezskaga/|title=Кніга «Брыдкіх аповедаў» Дзмітрыя Падбярэзскага|last=Будкін|first=Сяргей|author-link=Сяргей Будкін|last2=Гардзейчык|first2=Вольга|date=2016-01-20|coauthors=Гардзейчык, Вольга|publisher=[[Белсат]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305053555/https://belsat.eu/programs/kniga-brydkih-apovedau-dzmitryya-padbyarezskaga/|archive-date=5 сакавіка 2020|access-date=30 чэрвеня 2020|url-status=live}}</ref> == Ацэнкі == Вецер Механічны, сузаснавальнік партала «[[Тузін Гітоў]]», падчас інтэрв’ю з [[Вольга Эдуардаўна Самусік|Вольгай Самусік]] з «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]» ў 2005 годзе прылічыў Падбярэзскага да ліку ''«вядучых музычных журналістаў і крытыкаў»''<ref>{{cite web|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік|author=Ольга Самусик.|year=2005|title=«Тузін гітоў» :: Первый сборник -- первая ласточка?|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|тып=газета|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=40|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407232517/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|archive-date=7 красавіка 2020|access-date=2020-04-07|url-status=live}}</ref>. Вікторыя Папова, журналістка «[[СБ. Беларусь сегодня]]», па выніках прэзентацыі кнігі «Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкi» ў 2008 годзе высока ацаніла намаганні аўтара: ''«Пра адсутнасць шоу-бізнэсу ў краіне мы можам „гугнявіць“ гадамі, але вось скласці даведнік артыстаў у абалонцы „Энциклопедии белорусской популярной музыки“ змог'' ''толькі адзін — Зміцер Падбярэзскі»''<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/entsiklapudiya-popsy.html|title=«Энциклапудия» попсы|last=Попова|first=Виктория|last2=Елисеев|first2=Дмитрий|date=2008-06-10|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403155312/https://www.sb.by/articles/entsiklapudiya-popsy.html|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|coauthors=Елисеев, Дмитрий|url-status=live}}</ref>. Высокую ацэнку выданню далі і прадстаўнікі рок-істэблішменту: [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]], франтмен гурта «[[Neuro Dubel]]», адзначыў, што аўтар прарабіў вялікую і вельмі патрэбную працу як для артыстаў, так і для прыхільнікаў (''«Такія выданні вельмі патрэбныя і вельмі карысныя. І іх павінна быць шмат»''), [[Юрый Цыбін]], арганізатар цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]», пахваліў зборнік: ''«Менавіта такія выданні Беларусі вельмі патрэбныя. Не было яшчэ, каб у гэтай сферы нешта такое фундаментальнае рабілася. Гэта вельмі саліднае выданне»''<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/belaruskiya-muzyki-patrapili-u-encyklapedyyu|title=Беларускія музыкі патрапілі ў энцыклапедыю|last=Еўрарадыё|date=2008-05-22|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403173534/https://euroradio.fm/belaruskiya-muzyki-patrapili-u-encyklapedyyu|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/en/belarusian-musicians-find-themselves-encyclopedia|title=Belarusian musicians find themselves in encyclopedia|last=Euroradio|date=2008-05-22|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403175337/https://euroradio.fm/en/belarusian-musicians-find-themselves-encyclopedia|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. У 2011 годзе на пытанне Змітра Баяровіча з «[[Ultra-music.com]]» пра добрых музычных крытыкаў Павел Свярдлоў, рэдактар [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]], сярод іншых адзначыў і Змітра Падбярэзскага, бо той ''«варта піша пра музыку»''<ref>{{cite web|url=http://ultra-music.com/articles/profi/4719|title=Павел Свярдлоў: «Чалавек бы патраціў грошы на хлеб, а яго прымушаюць купіць квіток на канцэрт Дарафеевай»|last=Боярович|first=Дмитрий|last2=Хацкевич|first2=Елена|date=2011-08-04|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403070412/http://ultra-music.com/articles/profi/4719|archive-date=3 красавіка 2020|access-date=2020-04-03|coauthors=Хацкевич, Елена|author=Дмитрий Боярович|url-status=live}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты, мае двух сыноў<ref name=":0" />. == Зноскі == {{reflist|width=30em}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/author/%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D1%96%D1%86%D0%B5%D1%80-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B1%D1%8F%D1%80%D1%8D%D1%81%D0%BA%D1%96/k-ppq Зьміцер Падбярэскі] на радыё «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Свобода]]» * [https://video.img.ria.ru/Volume31/MP3/2016/09/13/2016_09_13_PodberezskijPZru_toyogead.pfq.mp3 Інтэрв’ю] «[[Sputnik]]» * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_extended?cnt=0&db=all&qtext=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%2C+%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9+%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&qkey=all&qoption=1&d1=&d2=&lang=all&lst_siz=10&sort=no Кнігі аўтара] ў каталогу [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]] {{вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Падбярэзскі Зміцер Альбертавіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] rz1hu3oauw9etwr4gp56zm0k189uxwt 5157566 5157484 2026-06-23T07:37:40Z M.L.Bot 261 /* Ацэнкі */ 5157566 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі |арыгінал імя = {{lang-be|Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі}}, {{lang-be|Дзмітрый Альбертавіч Падбярэзскі}} |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = музычны {{журналіст|Беларусі}}, {{музычны крытык|Беларусі}}<ref name="Мартинович Дзмітрый Падбярэзскі">{{артыкул|аўтар = [[Алесь Марціновіч|Марціновіч, Алесь]] |загаловак = Шматпрофільна — якасна |спасылка = http://www.lim.by/limbyfiles/mal8_2010.pdf |мова = be |выданне = [[Маладосць (часопіс)|Маладосць]] |тып = часопіс |год = 2010 |нумар = 8 (681) |старонкі = 109 |archive-url =https://web.archive.org/web/20200314102020/http://www.lim.by/limbyfiles/mal8_2010.pdf|archive-date=2020-03-14|access-date=2020-03-14 }}</ref>, пісьменнік, телевядучы |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі'''<ref>{{артыкул| загаловак =«Грыфаманія». Свята гітарнай музыкі|тып=часопіс|спасылка=http://lim.by/limbyfiles/Berezka_6.pdf|выданне=[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]|мова=be|нумар=6 (1000)|старонкі=62|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314104808/http://lim.by/limbyfiles/Berezka_6.pdf|archive-date=2020-03-14|access-date=2020-03-14|аўтар=Нікалаеў, Дзмітрый|год=2011}}</ref> або '''Дзмітрый Альбертавіч Падбярэзскі'''<ref name="Мартинович Дзмітрый Падбярэзскі" /> (нар. [[1952]], [[Мінск]]) — беларускі музычны журналіст і крытык, пісьменнік і тэлевядучы<ref name="Жбанаў">{{Cite web|url=https://bel.sputnik.by/culture/20150605/1015580396.html|title=Дзмітрый Падбярэзскі: нам ёсць што паказаць Еўропе|last=Жбанаў|first=Аляксандр|date=2015-06-05|publisher=[[Sputnik]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215145019/https://bel.sputnik.by/culture/20150605/1015580396.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bel.sputnik.by/radio/20160913/1025198277.html|title=Падбярэзскі: нашым музыкам дастаткова 2-3 карпаратываў у месяц|date=2016-09-13|publisher=[[Sputnik]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305060711/https://bel.sputnik.by/radio/20160913/1025198277.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/zmicyer-padbyarezski-dabrachynnasc-pakazchyk-razvitasci-hramadstva.html|title=Зміцер Падбярэзскі: «Дабрачыннасць — паказчык развітасці грамадства»|date=2010-04-15|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305061601/https://budzma.by/news/zmicyer-padbyarezski-dabrachynnasc-pakazchyk-razvitasci-hramadstva.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1952 годзе ў [[Мінск]]у. Выпускнік [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]] 1974 года<ref name=":1">{{Cite web|url=http://ultra-music.com/articles/homework/21228|title=Дзмітрый Падбярэзскі: «Мне прапаноўвалі застацца ў вёсцы, трапіць у райкам партыі, але на халеру мне гэта?»|first=Евгения|last=Логуновская|coauthors=Зеленко, Денис|date=2014-06-27|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|access-date=2020-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305065800/http://ultra-music.com/articles/homework/21228|archive-date=2020-03-05|last2=Зеленко|first2=Денис|url-status=live}}</ref>. Па заканчэнні ўніверсітэта адпрацоўваў два гады настаўнікам, потым быў адміністратарам аб’яднання «Летапіс» кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.experty.by/content/dmitrii-podberezskii-shtatnyi-ekspert-2008-2013|title=Дмитрий Подберезский (штатный эксперт, 2008-2013)|date=2014-03-14|publisher=[[Experty.by]]|language=ru|access-date=2020-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314072933/https://www.experty.by/content/dmitrii-podberezskii-shtatnyi-ekspert-2008-2013|archive-date=2020-03-14|url-status=live}}</ref>. У 1980-х гадах займаў пасаду старшыні мінскага клуба аматараў джаза<ref name=":2" />. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 1994 года<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://lit-bel.org/friends/p/Padbyarezsk-Dzmtriy-Alybertavch-530/|title=Падбярэзскі Дзмітрый Альбертавіч|publisher=[[Саюз беларускіх пісьменнікаў]]|language=be|access-date=2020-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702194045/https://lit-bel.org/friends/p/Padbyarezsk-Dzmtriy-Alybertavch-530/|archive-date=2019-07-02|url-status=live}}</ref>, [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] з 1998 года<ref name=":2" />. З 2011 года адзін з кіраўнікоў лэйбла «Dzida Music»<ref>{{Cite web|url=https://www.experty.by/content/dzmitryi-padbyarezski-asabisty-top-10-belaruskikh-albomau-za-2017-god-audye|title=Дзмітрый Падбярэзскі: асабісты топ-10 беларускіх альбомаў за 2017 год (+аўдыё)|date=2018-04-24|publisher=[[Experty.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304105816/https://www.experty.by/content/dzmitryi-padbyarezski-asabisty-top-10-belaruskikh-albomau-za-2017-god-audye|archive-date=2020-03-04|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. Член журы конкурсных частак польскіх музычных фестываляў «Noc bluesowa» ў 2000—2005 гадах, «[[Басовішча]]» ў 2006—2007 гадах<ref name=":2" />, беларускага «Cover King» у 2014 годзе<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/culture/view/final-konkursa-cover-king-budet-posvjaschen-pesnjaram-46522-2014|title=Финал конкурса Cover King будет посвящен "Песнярам"|date=2014-06-04|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403163331/https://www.belta.by/culture/view/final-konkursa-cover-king-budet-posvjaschen-pesnjaram-46522-2014|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. Вядомы па працы ў выданнях: сайт «[[Experty.by]]»<ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news6453.html|title=Experty.by назавуць лепшы інструментальны альбом|date=2014-01-29|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305062416/http://generation.by/news6453.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>, «[[Белорусская деловая газета]]», «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]», часопіс «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» (намеснік галоўнага рэдактара з 2014 года)<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=1950|title=Зьміцер Падбярэскі: У Смолавай не было ні каліва арыгінальнасьці|date=2006-05-20|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305055230/https://nashaniva.by/?c=ar&i=1950|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/27473564.html|title=Зьміцер Падбярэскі: Менск можна назваць эўрапейскім горадам музыкі|author-link=Вячаслаў Антонавіч Ракіцкі|last=Ракіцкі|first=Вячаслаў|date=2016-01-16|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305054636/https://www.svaboda.org/a/27473564.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>. Пісаў на музычную тэматыку з сярэдзіны 1970-х гадоў для «[[Знамя юности|Знамени юности]]», «{{нп3|Парус (часопіс)|Рабочей смены|ru|Парус (журнал)}}», «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратуры і мастацтва]]», «[[Беларусь (часопіс)|Беларусі]]», «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Нiвы]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосці]]», «[[Тузін Гітоў]]», «[[Клуб и художественная самодеятельность|Клуба и художественной самодеятельности]]», «[[Jazz-квадрат]]а», «{{нп3|Melodie|Melodie|cs|Melodie (časopis)}}», «{{нп3|Jazz Forum|Jazz Forum|pl|Jazz Forum}}» і іншых газет, часопісаў і сайтаў<ref name=":2" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://novychas.by/asoba/dzmitryj_padbiarezski|title=Дзмітрый Падбярэзскі: Невялічкі помнік я сабе ўжо паставіў|first=Аляксандр|last=Тамковіч|date=2016-01-10|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|access-date=2020-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305063851/https://novychas.by/asoba/dzmitryj_padbiarezski|archive-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>. У 1970—1980-х гадах на «[[Беларусь 1]]» вёў перадачы «Сустрэнемся пасля адзінаццаці», «Тэледыскатэка»<ref name=":2" /><ref>{{артыкул|загаловак=Зьміцер Падбярэскі: Сустрэнемся пасьля адзінаццаці|спасылка=https://nashaniva.by/?c=ar&i=96767|тып=газета|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|мова=be|нумар=34 (296)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305053925/https://nashaniva.by/?c=ar&i=96767|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|ref=Курс|аўтар=Курс, Сьвятлана|чысло=13|месяц=9|год=2002}}</ref>. У 1990-х гадах вёў перадачу «Музыка тоўстых» на радыё «[[Беларуская маладзёжная (радыёстанцыя)|Беларуская маладзёжная]]» і яе правапераемніцы «[[Радыё 101,2]]» да іх закрыцця ўладамі<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=http://radio.tut.by/articles/art/1012fm.shtml|title=Радыё 101 і 2, Гарадскі канал|first=Серж|last=Мінскевіч|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|access-date=2020-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20050308183857/http://radio.tut.by/articles/art/1012fm.shtml|archive-date=2005-03-08|url-status=live}}</ref>. У 2000-х вёў перадачы «Мэлёдыя дня» і «Па-за тактам» на радыё «[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Свабода]]»<ref name=":2" />. Аўтар «{{нп5|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|Энцыклапедыі беларускай папулярнай музыкі|d|Q15621373}}»<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2008/06/03/ic_articles_117_157367|title=Зміцер Падбярэзскі: Лявон Вольскі на пытанні анкеты адказваў паўтары гады|last=Дубавец|first=Адэля|last2=Зеньковiч|first2=Таццяна|date=2008-06-03|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305052518/https://naviny.by/rubrics/culture/2008/06/03/ic_articles_117_157367|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news2392.html|title=Беларускі шоў-бізнэс на 368 старонках унікальнай «Энцыкляпэдыі беларускай папулярнай музыкі»|last=Кузьміч|first=Воля|last2=Сідун|first2=Юра|date=2008-06-03|coauthors=Сідун, Юра|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305055522/http://generation.by/news2392.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>, над якой працаваў больш за шэсць год<ref>{{Cite web|last=Урбанович|first=Ирина|date=2008-06-09|title=Чтобы помнили|url=https://www.expressnews.by/3418.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130422163036/http://www.expressnews.by/3418.html|archive-date=2013-04-22|access-date=2021-04-29|publisher=Экспресс Новости|language=ru}}</ref>. Першая прэзентацыя выдання прайшла 2 чэрвеня 2008 года ў мінскім клубе «Графіці»<ref>{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2008/06/03/by_podberezskij/|title=У мінскім клубе "Графіці" прайшла прэзентацыя кнігі Дзмітрыя Падбярэзскага "Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі"|date=2008-06-03|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|access-date=2020-04-03|archive-url=https://archive.today/20200403161110/https://belapan.by/archive/2008/06/03/by_podberezskij/|archive-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2008/06/03/enciklopedia/|title=Дмитрий Подберезский: Людей знают по именам, а не по званиям|last=Звягина|first=Зина|date=2008-06-03|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403161618/https://belapan.by/archive/2008/06/03/enciklopedia/|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. Пасля фаліянт быў прэзентаваны на [[Славянскі Базар у Віцебску|«Славянскім базары» ў Віцебску]] ў 2009 годзе<ref>{{Cite web|url=http://www.ctv.by/node/23619|title=Первая энциклопедия белорусского шоу-бизнеса презентована на «Славянском базаре»|last=Курило|first=Диана|date=2009-07-14|publisher=[[СТБ]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314230341/http://www.ctv.by/node/23619|archive-date=2017-03-14|access-date=2020-04-05|work=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]}}</ref>. == Кнігі == * «Уверцюра: апавяданні і аповесць» (выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», 1990)<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/padbyarezski-autar-music-zacikavic-chytacha-hoc-z-dapamogay-gvaltounaga-piyaru|title=Падбярэзскі: Аўтар мусіць зацікавіць чытача хоць з дапамогай гвалтоўнага піяру!|last=Лукашук|first=Зміцер|date=2016-01-20|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305070341/https://euroradio.fm/padbyarezski-autar-music-zacikavic-chytacha-hoc-z-dapamogay-gvaltounaga-piyaru|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/podberezskiy-avtor-dolzhen-zainteresovat-hot-s-pomoshchyu-nasilnogo-piara|title=Подберезский: Автор должен заинтересовать хоть с помощью насильного пиара!|last=Лукашук|first=Змитер|date=2016-01-20|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305070957/https://euroradio.fm/ru/podberezskiy-avtor-dolzhen-zainteresovat-hot-s-pomoshchyu-nasilnogo-piara|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref> * «Музыка: вопыт, праблемы, рэклама, інфармацыя» (выдавецтва Музычнага таварыства БССР, 1989; рэдактар) * «Сола на саксафоне» * «Запретная музыка с 30-х годов: толковый словарь терминологии популярной музыки» (1994) * «Музычны слоўнік беларуска-рускі = Музыкальный словарь русско-белорусский» (выдавецтва «Беларуская навука», 1999; суаўтар) * «Саксафон Чынгісхана: апавяданні, аповесці, раман» (выдавецтва «БТН-Информ», 2000)<ref>{{артыкул|спасылка=http://www.nestor.minsk.by/mg/2001/06/mg10614.html|загаловак=Подберезский, Дмитрий :: Саксафон Чынгiсхана (книга)|выданне=[[Музыкальная газета]]|мова=ru|нумар=6|тып=газета|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422154538/http://www.nestor.minsk.by/mg/2001/06/mg10614.html|archive-date=2020-04-22|access-date=2020-04-22|аўтар=Золотов, С.|год=2001}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Дзмiтрый Падбярэзскi - Саксафон Чынгiсхана|спасылка=https://jazzquad.ru/index.pl?act=PRODUCT&id=3891|выданне=[[Jazz-Квадрат]]|мова=ru|нумар=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305081719/https://jazzquad.ru/index.pl?act=PRODUCT&id=3891|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|тып=часопіс|аўтар=Аускерн, Леонид|год=2002}}</ref> * «Белорусский ежегодник, 2006: сборник обзорных и аналитических материалов по развитию ситуации в Республике Беларусь в 2006 году» (выдавецтва [[Вільнюскі ўніверсітэт|Вільнюскага ўніверсітэта]], 2007; суаўтар) * «Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкi» (выдавецтва «[[Зміцер Колас]]», 2008)<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/28/ic_news_117_291229|title=2 июня будет презентована «Энцыклапедыя Беларускай Папулярнай Музыкi»|date=2008-05-28|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305052836/https://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/28/ic_news_117_291229|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|url=https://news.tut.by/culture/109354.html|title=Беларускі шоў-бізнэс мае сваю энцыклапедыю|last=Ракіцкі|first=Вячаслаў|date=2008-05-20|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403160319/https://news.tut.by/culture/109354.html|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|author-link=Вячаслаў Антонавіч Ракіцкі|url-status=live}}</ref> * «Брыдкія аповеды» (выдавецтва «Каўчэг», 2015)<ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/programs/kniga-brydkih-apovedau-dzmitryya-padbyarezskaga/|title=Кніга «Брыдкіх аповедаў» Дзмітрыя Падбярэзскага|last=Будкін|first=Сяргей|author-link=Сяргей Будкін|last2=Гардзейчык|first2=Вольга|date=2016-01-20|coauthors=Гардзейчык, Вольга|publisher=[[Белсат]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305053555/https://belsat.eu/programs/kniga-brydkih-apovedau-dzmitryya-padbyarezskaga/|archive-date=5 сакавіка 2020|access-date=30 чэрвеня 2020|url-status=live}}</ref> == Ацэнкі == [[Вецер Механічны]], сузаснавальнік партала «[[Тузін Гітоў]]», у інтэрв’ю [[Вольга Эдуардаўна Самусік|Вользе Самусік]] з «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]» ў 2005 годзе называў Падбярэзскага адным з ''«вядучых музычных журналістаў і крытыкаў»''<ref>{{cite web|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік|author=Ольга Самусик.|year=2005|title=«Тузін гітоў» :: Первый сборник -- первая ласточка?|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|тып=газета|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=40|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407232517/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|archive-date=7 красавіка 2020|access-date=2020-04-07|url-status=live}}</ref>. Вікторыя Папова, журналістка «[[СБ. Беларусь сегодня]]», па выніках прэзентацыі кнігі «Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкi» ў 2008 годзе высока ацаніла намаганні аўтара: ''«Пра адсутнасць шоу-бізнэсу ў краіне мы можам „гугнявіць“ гадамі, але вось скласці даведнік артыстаў у абалонцы „Энциклопедии белорусской популярной музыки“ змог'' ''толькі адзін — Зміцер Падбярэзскі»''<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/entsiklapudiya-popsy.html|title=«Энциклапудия» попсы|last=Попова|first=Виктория|last2=Елисеев|first2=Дмитрий|date=2008-06-10|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403155312/https://www.sb.by/articles/entsiklapudiya-popsy.html|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|coauthors=Елисеев, Дмитрий|url-status=live}}</ref>. Высокую ацэнку выданню далі і прадстаўнікі рок-істэблішменту: [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]], франтмен гурта «[[Neuro Dubel]]», адзначыў, што аўтар прарабіў вялікую і вельмі патрэбную працу як для артыстаў, так і для прыхільнікаў (''«Такія выданні вельмі патрэбныя і вельмі карысныя. І іх павінна быць шмат»''), [[Юрый Цыбін]], арганізатар цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]», пахваліў зборнік: ''«Менавіта такія выданні Беларусі вельмі патрэбныя. Не было яшчэ, каб у гэтай сферы нешта такое фундаментальнае рабілася. Гэта вельмі саліднае выданне»''<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/belaruskiya-muzyki-patrapili-u-encyklapedyyu|title=Беларускія музыкі патрапілі ў энцыклапедыю|last=Еўрарадыё|date=2008-05-22|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403173534/https://euroradio.fm/belaruskiya-muzyki-patrapili-u-encyklapedyyu|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/en/belarusian-musicians-find-themselves-encyclopedia|title=Belarusian musicians find themselves in encyclopedia|last=Euroradio|date=2008-05-22|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403175337/https://euroradio.fm/en/belarusian-musicians-find-themselves-encyclopedia|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. У 2011 годзе на пытанне Змітра Баяровіча з «[[Ultra-music.com]]» пра добрых музычных крытыкаў Павел Свярдлоў, рэдактар [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]], сярод іншых адзначыў і Змітра Падбярэзскага, бо той ''«варта піша пра музыку»''<ref>{{cite web|url=http://ultra-music.com/articles/profi/4719|title=Павел Свярдлоў: «Чалавек бы патраціў грошы на хлеб, а яго прымушаюць купіць квіток на канцэрт Дарафеевай»|last=Боярович|first=Дмитрий|last2=Хацкевич|first2=Елена|date=2011-08-04|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403070412/http://ultra-music.com/articles/profi/4719|archive-date=3 красавіка 2020|access-date=2020-04-03|coauthors=Хацкевич, Елена|author=Дмитрий Боярович|url-status=live}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты, мае двух сыноў<ref name=":0" />. == Зноскі == {{reflist|width=30em}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/author/%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D1%96%D1%86%D0%B5%D1%80-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B1%D1%8F%D1%80%D1%8D%D1%81%D0%BA%D1%96/k-ppq Зьміцер Падбярэскі] на радыё «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Свобода]]» * [https://video.img.ria.ru/Volume31/MP3/2016/09/13/2016_09_13_PodberezskijPZru_toyogead.pfq.mp3 Інтэрв’ю] «[[Sputnik]]» * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_extended?cnt=0&db=all&qtext=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%2C+%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9+%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&qkey=all&qoption=1&d1=&d2=&lang=all&lst_siz=10&sort=no Кнігі аўтара] ў каталогу [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]] {{вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Падбярэзскі Зміцер Альбертавіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] 3svh0m07s6cg1wb89ybtaqdlu03axj4 5157570 5157566 2026-06-23T07:40:54Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5157570 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі |арыгінал імя = {{lang-be|Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі}}, {{lang-be|Дзмітрый Альбертавіч Падбярэзскі}} |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = музычны {{журналіст|Беларусі}}, {{музычны крытык|Беларусі}}<ref name="Мартинович Дзмітрый Падбярэзскі">{{артыкул|аўтар = [[Алесь Марціновіч|Марціновіч, Алесь]] |загаловак = Шматпрофільна — якасна |спасылка = http://www.lim.by/limbyfiles/mal8_2010.pdf |мова = be |выданне = [[Маладосць (часопіс)|Маладосць]] |тып = часопіс |год = 2010 |нумар = 8 (681) |старонкі = 109 |archive-url =https://web.archive.org/web/20200314102020/http://www.lim.by/limbyfiles/mal8_2010.pdf|archive-date=2020-03-14|access-date=2020-03-14 }}</ref>, пісьменнік, телевядучы |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі'''<ref>{{артыкул| загаловак =«Грыфаманія». Свята гітарнай музыкі|тып=часопіс|спасылка=http://lim.by/limbyfiles/Berezka_6.pdf|выданне=[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]|мова=be|нумар=6 (1000)|старонкі=62|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314104808/http://lim.by/limbyfiles/Berezka_6.pdf|archive-date=2020-03-14|access-date=2020-03-14|аўтар=Нікалаеў, Дзмітрый|год=2011}}</ref> або '''Дзмітрый Альбертавіч Падбярэзскі'''<ref name="Мартинович Дзмітрый Падбярэзскі" /> (нар. [[1952]], [[Мінск]]) — беларускі музычны журналіст і крытык, пісьменнік і тэлевядучы<ref name="Жбанаў">{{Cite web|url=https://bel.sputnik.by/culture/20150605/1015580396.html|title=Дзмітрый Падбярэзскі: нам ёсць што паказаць Еўропе|last=Жбанаў|first=Аляксандр|date=2015-06-05|publisher=[[Sputnik]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215145019/https://bel.sputnik.by/culture/20150605/1015580396.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bel.sputnik.by/radio/20160913/1025198277.html|title=Падбярэзскі: нашым музыкам дастаткова 2-3 карпаратываў у месяц|date=2016-09-13|publisher=[[Sputnik]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305060711/https://bel.sputnik.by/radio/20160913/1025198277.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://budzma.by/news/zmicyer-padbyarezski-dabrachynnasc-pakazchyk-razvitasci-hramadstva.html|title=Зміцер Падбярэзскі: «Дабрачыннасць — паказчык развітасці грамадства»|date=2010-04-15|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305061601/https://budzma.by/news/zmicyer-padbyarezski-dabrachynnasc-pakazchyk-razvitasci-hramadstva.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1952 годзе ў [[Мінск]]у. Выпускнік [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]] 1974 года<ref name=":1">{{Cite web|url=http://ultra-music.com/articles/homework/21228|title=Дзмітрый Падбярэзскі: «Мне прапаноўвалі застацца ў вёсцы, трапіць у райкам партыі, але на халеру мне гэта?»|first=Евгения|last=Логуновская|coauthors=Зеленко, Денис|date=2014-06-27|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|access-date=2020-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305065800/http://ultra-music.com/articles/homework/21228|archive-date=2020-03-05|last2=Зеленко|first2=Денис|url-status=live}}</ref>. Па заканчэнні ўніверсітэта адпрацоўваў два гады настаўнікам, потым быў адміністратарам аб’яднання «Летапіс» кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.experty.by/content/dmitrii-podberezskii-shtatnyi-ekspert-2008-2013|title=Дмитрий Подберезский (штатный эксперт, 2008-2013)|date=2014-03-14|publisher=[[Experty.by]]|language=ru|access-date=2020-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314072933/https://www.experty.by/content/dmitrii-podberezskii-shtatnyi-ekspert-2008-2013|archive-date=2020-03-14|url-status=live}}</ref>. У 1980-х гадах быў старшынём мінскага клуба аматараў джаза<ref name=":2" />. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] з 1994 года<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://lit-bel.org/friends/p/Padbyarezsk-Dzmtriy-Alybertavch-530/|title=Падбярэзскі Дзмітрый Альбертавіч|publisher=[[Саюз беларускіх пісьменнікаў]]|language=be|access-date=2020-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702194045/https://lit-bel.org/friends/p/Padbyarezsk-Dzmtriy-Alybertavch-530/|archive-date=2019-07-02|url-status=live}}</ref>, [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] з 1998 года<ref name=":2" />. З 2011 года адзін з кіраўнікоў лэйбла «Dzida Music»<ref>{{Cite web|url=https://www.experty.by/content/dzmitryi-padbyarezski-asabisty-top-10-belaruskikh-albomau-za-2017-god-audye|title=Дзмітрый Падбярэзскі: асабісты топ-10 беларускіх альбомаў за 2017 год (+аўдыё)|date=2018-04-24|publisher=[[Experty.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304105816/https://www.experty.by/content/dzmitryi-padbyarezski-asabisty-top-10-belaruskikh-albomau-za-2017-god-audye|archive-date=2020-03-04|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. Член журы конкурсных частак польскіх музычных фестываляў «Noc bluesowa» ў 2000—2005 гадах, «[[Басовішча]]» ў 2006—2007 гадах<ref name=":2" />, беларускага «Cover King» у 2014 годзе<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/culture/view/final-konkursa-cover-king-budet-posvjaschen-pesnjaram-46522-2014|title=Финал конкурса Cover King будет посвящен "Песнярам"|date=2014-06-04|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403163331/https://www.belta.by/culture/view/final-konkursa-cover-king-budet-posvjaschen-pesnjaram-46522-2014|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. Вядомы па працы ў выданнях: сайт «[[Experty.by]]»<ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news6453.html|title=Experty.by назавуць лепшы інструментальны альбом|date=2014-01-29|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305062416/http://generation.by/news6453.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>, «[[Белорусская деловая газета]]», «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]», часопіс «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» (намеснік галоўнага рэдактара з 2014 года)<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=1950|title=Зьміцер Падбярэскі: У Смолавай не было ні каліва арыгінальнасьці|date=2006-05-20|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305055230/https://nashaniva.by/?c=ar&i=1950|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/27473564.html|title=Зьміцер Падбярэскі: Менск можна назваць эўрапейскім горадам музыкі|author-link=Вячаслаў Антонавіч Ракіцкі|last=Ракіцкі|first=Вячаслаў|date=2016-01-16|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305054636/https://www.svaboda.org/a/27473564.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>. Пісаў на музычную тэматыку з сярэдзіны 1970-х гадоў для «[[Знамя юности|Знамени юности]]», «{{нп3|Парус (часопіс)|Рабочей смены|ru|Парус (журнал)}}», «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратуры і мастацтва]]», «[[Беларусь (часопіс)|Беларусі]]», «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Нiвы]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосці]]», «[[Тузін Гітоў]]», «[[Клуб и художественная самодеятельность|Клуба и художественной самодеятельности]]», «[[Jazz-квадрат]]а», «{{нп3|Melodie|Melodie|cs|Melodie (časopis)}}», «{{нп3|Jazz Forum|Jazz Forum|pl|Jazz Forum}}» і іншых газет, часопісаў і сайтаў<ref name=":2" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://novychas.by/asoba/dzmitryj_padbiarezski|title=Дзмітрый Падбярэзскі: Невялічкі помнік я сабе ўжо паставіў|first=Аляксандр|last=Тамковіч|date=2016-01-10|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|access-date=2020-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305063851/https://novychas.by/asoba/dzmitryj_padbiarezski|archive-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>. У 1970—1980-х гадах на «[[Беларусь 1]]» вёў перадачы «Сустрэнемся пасля адзінаццаці», «Тэледыскатэка»<ref name=":2" /><ref>{{артыкул|загаловак=Зьміцер Падбярэскі: Сустрэнемся пасьля адзінаццаці|спасылка=https://nashaniva.by/?c=ar&i=96767|тып=газета|выданне=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|мова=be|нумар=34 (296)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305053925/https://nashaniva.by/?c=ar&i=96767|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|ref=Курс|аўтар=Курс, Сьвятлана|чысло=13|месяц=9|год=2002}}</ref>. У 1990-х гадах вёў перадачу «Музыка тоўстых» на радыё «[[Беларуская маладзёжная (радыёстанцыя)|Беларуская маладзёжная]]» і яе правапераемніцы «[[Радыё 101,2]]» да іх закрыцця ўладамі<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=http://radio.tut.by/articles/art/1012fm.shtml|title=Радыё 101 і 2, Гарадскі канал|first=Серж|last=Мінскевіч|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|access-date=2020-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20050308183857/http://radio.tut.by/articles/art/1012fm.shtml|archive-date=2005-03-08|url-status=live}}</ref>. У 2000-х вёў перадачы «Мэлёдыя дня» і «Па-за тактам» на радыё «[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Свабода]]»<ref name=":2" />. Аўтар «{{нп5|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|Энцыклапедыі беларускай папулярнай музыкі|d|Q15621373}}»<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2008/06/03/ic_articles_117_157367|title=Зміцер Падбярэзскі: Лявон Вольскі на пытанні анкеты адказваў паўтары гады|last=Дубавец|first=Адэля|last2=Зеньковiч|first2=Таццяна|date=2008-06-03|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305052518/https://naviny.by/rubrics/culture/2008/06/03/ic_articles_117_157367|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news2392.html|title=Беларускі шоў-бізнэс на 368 старонках унікальнай «Энцыкляпэдыі беларускай папулярнай музыкі»|last=Кузьміч|first=Воля|last2=Сідун|first2=Юра|date=2008-06-03|coauthors=Сідун, Юра|publisher=[[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|generation.by]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305055522/http://generation.by/news2392.html|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref>, над якой працаваў больш за шэсць год<ref>{{Cite web|last=Урбанович|first=Ирина|date=2008-06-09|title=Чтобы помнили|url=https://www.expressnews.by/3418.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130422163036/http://www.expressnews.by/3418.html|archive-date=2013-04-22|access-date=2021-04-29|publisher=Экспресс Новости|language=ru}}</ref>. Першая прэзентацыя выдання прайшла 2 чэрвеня 2008 года ў мінскім клубе «Графіці»<ref>{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2008/06/03/by_podberezskij/|title=У мінскім клубе "Графіці" прайшла прэзентацыя кнігі Дзмітрыя Падбярэзскага "Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі"|date=2008-06-03|publisher=[[БелаПАН]]|language=be|access-date=2020-04-03|archive-url=https://archive.today/20200403161110/https://belapan.by/archive/2008/06/03/by_podberezskij/|archive-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belapan.by/archive/2008/06/03/enciklopedia/|title=Дмитрий Подберезский: Людей знают по именам, а не по званиям|last=Звягина|first=Зина|date=2008-06-03|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403161618/https://belapan.by/archive/2008/06/03/enciklopedia/|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. Пасля фаліянт быў прэзентаваны на [[Славянскі Базар у Віцебску|«Славянскім базары» ў Віцебску]] ў 2009 годзе<ref>{{Cite web|url=http://www.ctv.by/node/23619|title=Первая энциклопедия белорусского шоу-бизнеса презентована на «Славянском базаре»|last=Курило|first=Диана|date=2009-07-14|publisher=[[СТБ]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314230341/http://www.ctv.by/node/23619|archive-date=2017-03-14|access-date=2020-04-05|work=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]}}</ref>. == Кнігі == * «Уверцюра: апавяданні і аповесць» (выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», 1990)<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/padbyarezski-autar-music-zacikavic-chytacha-hoc-z-dapamogay-gvaltounaga-piyaru|title=Падбярэзскі: Аўтар мусіць зацікавіць чытача хоць з дапамогай гвалтоўнага піяру!|last=Лукашук|first=Зміцер|date=2016-01-20|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305070341/https://euroradio.fm/padbyarezski-autar-music-zacikavic-chytacha-hoc-z-dapamogay-gvaltounaga-piyaru|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/ru/podberezskiy-avtor-dolzhen-zainteresovat-hot-s-pomoshchyu-nasilnogo-piara|title=Подберезский: Автор должен заинтересовать хоть с помощью насильного пиара!|last=Лукашук|first=Змитер|date=2016-01-20|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305070957/https://euroradio.fm/ru/podberezskiy-avtor-dolzhen-zainteresovat-hot-s-pomoshchyu-nasilnogo-piara|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref> * «Музыка: вопыт, праблемы, рэклама, інфармацыя» (выдавецтва Музычнага таварыства БССР, 1989; рэдактар) * «Сола на саксафоне» * «Запретная музыка с 30-х годов: толковый словарь терминологии популярной музыки» (1994) * «Музычны слоўнік беларуска-рускі = Музыкальный словарь русско-белорусский» (выдавецтва «Беларуская навука», 1999; суаўтар) * «Саксафон Чынгісхана: апавяданні, аповесці, раман» (выдавецтва «БТН-Информ», 2000)<ref>{{артыкул|спасылка=http://www.nestor.minsk.by/mg/2001/06/mg10614.html|загаловак=Подберезский, Дмитрий :: Саксафон Чынгiсхана (книга)|выданне=[[Музыкальная газета]]|мова=ru|нумар=6|тып=газета|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422154538/http://www.nestor.minsk.by/mg/2001/06/mg10614.html|archive-date=2020-04-22|access-date=2020-04-22|аўтар=Золотов, С.|год=2001}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Дзмiтрый Падбярэзскi - Саксафон Чынгiсхана|спасылка=https://jazzquad.ru/index.pl?act=PRODUCT&id=3891|выданне=[[Jazz-Квадрат]]|мова=ru|нумар=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305081719/https://jazzquad.ru/index.pl?act=PRODUCT&id=3891|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|тып=часопіс|аўтар=Аускерн, Леонид|год=2002}}</ref> * «Белорусский ежегодник, 2006: сборник обзорных и аналитических материалов по развитию ситуации в Республике Беларусь в 2006 году» (выдавецтва [[Вільнюскі ўніверсітэт|Вільнюскага ўніверсітэта]], 2007; суаўтар) * «Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкi» (выдавецтва «[[Зміцер Колас]]», 2008)<ref>{{Cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/28/ic_news_117_291229|title=2 июня будет презентована «Энцыклапедыя Беларускай Папулярнай Музыкi»|date=2008-05-28|publisher=[[БелаПАН]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305052836/https://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/28/ic_news_117_291229|archive-date=2020-03-05|access-date=2020-03-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|url=https://news.tut.by/culture/109354.html|title=Беларускі шоў-бізнэс мае сваю энцыклапедыю|last=Ракіцкі|first=Вячаслаў|date=2008-05-20|publisher=[[TUT.BY]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403160319/https://news.tut.by/culture/109354.html|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|author-link=Вячаслаў Антонавіч Ракіцкі|url-status=live}}</ref> * «Брыдкія аповеды» (выдавецтва «Каўчэг», 2015)<ref>{{Cite web|url=https://belsat.eu/programs/kniga-brydkih-apovedau-dzmitryya-padbyarezskaga/|title=Кніга «Брыдкіх аповедаў» Дзмітрыя Падбярэзскага|last=Будкін|first=Сяргей|author-link=Сяргей Будкін|last2=Гардзейчык|first2=Вольга|date=2016-01-20|coauthors=Гардзейчык, Вольга|publisher=[[Белсат]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305053555/https://belsat.eu/programs/kniga-brydkih-apovedau-dzmitryya-padbyarezskaga/|archive-date=5 сакавіка 2020|access-date=30 чэрвеня 2020|url-status=live}}</ref> == Ацэнкі == [[Вецер Механічны]], сузаснавальнік партала «[[Тузін Гітоў]]», у інтэрв’ю [[Вольга Эдуардаўна Самусік|Вользе Самусік]] з «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]» ў 2005 годзе называў Падбярэзскага адным з ''«вядучых музычных журналістаў і крытыкаў»''<ref>{{cite web|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік|author=Ольга Самусик.|year=2005|title=«Тузін гітоў» :: Первый сборник -- первая ласточка?|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|тып=газета|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=40|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407232517/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|archive-date=7 красавіка 2020|access-date=2020-04-07|url-status=live}}</ref>. Вікторыя Папова, журналістка «[[СБ. Беларусь сегодня]]», па выніках прэзентацыі кнігі «Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкi» ў 2008 годзе высока ацаніла намаганні аўтара: ''«Пра адсутнасць шоу-бізнэсу ў краіне мы можам „гугнявіць“ гадамі, але вось скласці даведнік артыстаў у абалонцы „Энциклопедии белорусской популярной музыки“ змог'' ''толькі адзін — Зміцер Падбярэзскі»''<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/entsiklapudiya-popsy.html|title=«Энциклапудия» попсы|last=Попова|first=Виктория|last2=Елисеев|first2=Дмитрий|date=2008-06-10|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403155312/https://www.sb.by/articles/entsiklapudiya-popsy.html|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|coauthors=Елисеев, Дмитрий|url-status=live}}</ref>. Высокую ацэнку выданню далі і прадстаўнікі рок-істэблішменту: [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]], франтмен гурта «[[Neuro Dubel]]», адзначыў, што аўтар прарабіў вялікую і вельмі патрэбную працу як для артыстаў, так і для прыхільнікаў (''«Такія выданні вельмі патрэбныя і вельмі карысныя. І іх павінна быць шмат»''), [[Юрый Цыбін]], арганізатар цырымоніі «[[Рок-каранацыя]]», пахваліў зборнік: ''«Менавіта такія выданні Беларусі вельмі патрэбныя. Не было яшчэ, каб у гэтай сферы нешта такое фундаментальнае рабілася. Гэта вельмі саліднае выданне»''<ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/belaruskiya-muzyki-patrapili-u-encyklapedyyu|title=Беларускія музыкі патрапілі ў энцыклапедыю|last=Еўрарадыё|date=2008-05-22|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403173534/https://euroradio.fm/belaruskiya-muzyki-patrapili-u-encyklapedyyu|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/en/belarusian-musicians-find-themselves-encyclopedia|title=Belarusian musicians find themselves in encyclopedia|last=Euroradio|date=2008-05-22|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403175337/https://euroradio.fm/en/belarusian-musicians-find-themselves-encyclopedia|archive-date=2020-04-03|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. У 2011 годзе на пытанне Змітра Баяровіча з «[[Ultra-music.com]]» пра добрых музычных крытыкаў Павел Свярдлоў, рэдактар [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]], сярод іншых адзначыў і Змітра Падбярэзскага, бо той ''«варта піша пра музыку»''<ref>{{cite web|url=http://ultra-music.com/articles/profi/4719|title=Павел Свярдлоў: «Чалавек бы патраціў грошы на хлеб, а яго прымушаюць купіць квіток на канцэрт Дарафеевай»|last=Боярович|first=Дмитрий|last2=Хацкевич|first2=Елена|date=2011-08-04|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403070412/http://ultra-music.com/articles/profi/4719|archive-date=3 красавіка 2020|access-date=2020-04-03|coauthors=Хацкевич, Елена|author=Дмитрий Боярович|url-status=live}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты, мае двух сыноў<ref name=":0" />. == Зноскі == {{reflist|width=30em}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/author/%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D1%96%D1%86%D0%B5%D1%80-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B1%D1%8F%D1%80%D1%8D%D1%81%D0%BA%D1%96/k-ppq Зьміцер Падбярэскі] на радыё «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Свобода]]» * [https://video.img.ria.ru/Volume31/MP3/2016/09/13/2016_09_13_PodberezskijPZru_toyogead.pfq.mp3 Інтэрв’ю] «[[Sputnik]]» * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_extended?cnt=0&db=all&qtext=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%2C+%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9+%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&qkey=all&qoption=1&d1=&d2=&lang=all&lst_siz=10&sort=no Кнігі аўтара] ў каталогу [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]] {{вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Падбярэзскі Зміцер Альбертавіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] 97iswnf8zg8ukflfxhq4tgmmapa8lr8 0 657036 5157361 5099786 2026-06-22T16:50:19Z Kelainoss 13901 /* К */ 5157361 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Файл:Coat of arms Baranavičy.svg|thumb|200px|[[Герб Баранавічаў]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Баранавічы|Баранавічаў]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Файл:Vladimir Akulov 30.07.2013 Minsk Modern Arts Museum.JPG|thumb|175px|[[Уладзімір Іванавіч Акулаў|Уладзімір Акулаў]]]] [[Файл:Igar Varashkevich.jpg|thumb|175px|[[Ігар Варашкевіч]]]] [[Файл:Dzmitry Homza.FKViciebsk.27-07-2014.png|thumb|175px|[[Дзмітрый Уладзіміравіч Гомза|Дзмітрый Гомза]]]] [[Файл:Dukanov.jpg|thumb|175px|[[Алег Міхайлавіч Дуканаў|Алег Дуканаў]]]] [[Файл:Alena Dylko.jpg|thumb|175px|[[Алена Мікалаеўна Дылько|Алена Дылько]]]] [[Файл:Андрэй Жук.png|thumb|175px|[[Андрэй Жук]]]] [[Файл:Владислав Панченко (2018-11-27) 17.jpg|thumb|175px|[[Уладзіслаў Якаўлевіч Панчанка|Уладзіслаў Панчанка]]]] [[Файл:Zemskiy-193x292.jpg|thumb|175px|[[Хананій Самсонавіч Замскі|Хананій Замскі]]]] [[Файл:Siarhiej Kazieka 2012.jpg|thumb|175px|[[Сяргей Васілевіч Казека|Сяргей Казека]]]] [[Файл:Film nr 35 - Lidia Korsakówna - 1952-08-31.JPG|thumb|175px|[[Лідыя Карсакуўна]]]] [[Файл:Ганна Комар, з асабістага архіву.jpg|thumb|175px|[[Ганна Комар]]]] [[Файл:Sergei Loznitsa.jpg|thumb|175px|[[Сяргей Уладзіміравіч Лазніца|Сяргей Лазніца]]]] [[Файл:Valeriya Novodvorskaya3.jpg|thumb|175px|[[Валерыя Ільінічна Навадворская|Валерыя Навадворская]]]] [[Файл:Ілля Яфімавіч Прус.jpg|thumb|175px|[[Ілья Яфімавіч Прус|Ілья Прус]]]] [[Файл:Taulaj.jpeg|thumb|175px|[[Валянцін Паўлавіч Таўлай|Валянцін Таўлай]]]] [[Файл:Аляксандр Ясінскі.jpg|thumb|175px|[[Аляксандр Ясінскі]]]] == А == * [[Гюнэш Абасава]] (нар. 1979) — беларуская эстрадная спявачка. * [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (1954—2026) — сучасны беларускі мастак-авангардыст, прадстаўнік другой хвалі беларускага авангарду. * [[Уладзімір Аляксандравіч Аксёнаў]] (нар. 1946) — дзяржаўны, палітычны і грамадскі дзеяч. * [[Ігар Аляшкевіч]] (нар. 1942) — польскі баскетбаліст. * [[Біньямін Анэкштэйн]] (1903—1949) — ізраільскі архітэктар. * [[Сяргей Леанідавіч Астапчык]] (нар. 1973) — беларускі футбаліст, трэнер. * [[Вольга Асташка]] (нар. 1988) — беларуская лёгкаатлетка. * [[Віктар Аляксандравіч Астрога]] (нар. 1967) — беларускі гісторык. [[Доктар гістарычных навук]] (2018), [[прафесар]]. * [[Сяргей Аляксандравіч Астроўскі]] (нар. 1960) — украінскі ваенны. [[Генерал-лейтэнант]]. == Б == * {{нп5|Якаў Банай||he|יעקוב בנאי}} (1920—2009) — ізраільскі ваенны дзеяч. * [[Георгій Мікалаевіч Барздоў]] (нар. 1949) — фізік-тэарэтык і оптык. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (1994), прафесар (1996). * [[Кацярына Уладзіміраўна Белановіч]] (нар. 1991) — беларуская [[лёгкаатлет]]ка. Майстар спорту Беларусі. Чэмпіён Беларусі па лёгкай атлетыцы 2014 года. Чэмпіёнка Беларусі 2016 года на дыстанцыі эстафеце 4×400 метраў. * [[Вікторыя Бельмач]] (нар. 2001) — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Мая Беразоўская]] (1892 ці 1893—1978) — польская мастачка. * [[Валерыя Богдан]] (нар. 2000) — беларуская [[футбол|футбалістка]]. * [[Зінаіда Адамаўна Бондар]] (1907—1980) — урач, доктар медычных навук (1952), прафесар (1957). * [[Яша Бурш]] (1929—2007) — мастак, беларускі паэт-мадэрніст у Польшчы. * [[Венанцы Вікенцьевіч Бутрым]] (1936—2003) — паэт, пісьменнік, мастак. == В == * [[Ігар Варашкевіч]] (нар. 1960) — беларускі рок-музыкант, мастак. * [[Алег Мікалаевіч Варвашэня]] (нар. 1964) — беларускі скульптар. * [[Дар’я Вінаград]] (нар. 1999) — беларуская футбалістка. * [[Рыгор Пятровіч Вовсы]] (1899—1938) — журналіст, літаратурны крытык, кінакрытык. * [[Аляксандр Іванавіч Вярэніч]] (нар. 1971) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]], трэнер. == Г == * [[Ірына Віктараўна Ганнушкіна]] (1929—2007) — вучоны, доктар медычных навук (1969), прафесар (1972). * [[Часлаў Гервел]] (1909—1974) — доктар, прафесар, удзельнік польскага антыфашыстскага супраціва, фатограф. * {{нп5|Барух Гіладзі||he|ברוך גלעדי}} (1915—1993) — ізраільскі ваенны і палітычны дзеяч. * [[Дзмітрый Уладзіміравіч Гомза]] (нар. 1987) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Юрый Анатолевіч Грамакоўскі]] (нар. 1969) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Вячаслаў Сяргеевіч Грыгараў]] (нар. 1982) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Грыгараў]] (нар. 1948) — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь|міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]] (2005—2009). * [[Роберт Васілевіч Грынкевіч]] (нар. 1941) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Сяргей Іванавіч Грыцавец]] (1909—1939) — [[двойчы Героі Савецкага Саюза|двойчы Герой Савецкага Саюза]]. * [[Леанід Вікенцьевіч Гульніцкі]] (1908—1991) — доктар фізіка-матэматычных навук (1951). Заслужаны дзеяч навукі Казахскай ССР (1958). == Д == * [[Аляксандр Аляксандравіч Дзічкоўскі]] (нар. 1946) — настаяцель Свята-Пакроўскага сабора ў Баранавічах. * [[Алена Мікалаеўна Дылько]] (нар. 1988) — [[Беларусь|беларуская]] [[веласіпедны спорт|веласіпедыстка]]. * [[Аксана Уладзіміраўна Драгун]] (нар. 1981) — беларуская лёгкаатлетка. * [[Андрэй Мікалаевіч Дрозд]] (нар. 1975) — беларускі футбаліст. * [[Алег Міхайлавіч Дуканаў]] (нар. 1953) — дзеяч расійскіх спецслужбаў, генерал-лейтэнант [[ФСБ Расіі]], [[Герой Расійскай Федэрацыі]]. == Е == * [[Уладзімір Ісакавіч Евінтаў]] (1945—2004) — украінскі правазнавец. Доктар юрыдычных навук. * [[Марына Міхайлаўна Елінская]] (нар. 1957) — беларускі гісторык, архівістка, геральдыстка. == Ж == * [[Андрэй Мікалаевіч Жук]] (1976—2019) — французскі [[ваеннаслужачы]] [[Беларусы|беларускага]] паходжання, [[старшы сяржант]], удзельнік антытэрарыстычных [[Ваенная аперацыя|аперацый]] «[[Памір]]» і «[[Барханы|Бархан]]», кавалер [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ордэна Ганаровага легіёна]] (вышэйшай [[Узнагарода|узнагароды]] [[Францыя|Францыі]]) пасмяротна. == З == * [[Хананій Самсонавіч Замскі]] (1913—1998) — савецкі дэфектолаг, спецыяліст у галіне алігафрэнапедагогікі. Прафесар (1983). * [[Алена Яўгенаўна Заяц]] (нар. 1969) — шахматыстка. * [[Ян Збажына]] (1964—2011) — беларускі [[паэт]] і [[празаік]]. * [[Аляксандра Зорына]] (1899—1973) — актрыса нямецкага нямога кіно. * Уладзімір Мікалевіч Зуеў (нар.1970) — краязнаўца, грамадска-палітычны дзеяч, педагог. == К == * [[Сяргей Васілевіч Казека]] (нар. 1986) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * {{нп5|Альберт Кантэр||en|Albert Kanter}} (1897—1973) — амерыканскі аўтар коміксаў. * [[Дзмітрый Віктаравіч Каплуноў]] (нар. 1994) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Валерый Іванавіч Карніцкі]] (нар. 1991) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Лідыя Карсакуўна]] (1934—2013) — польская актрыса. * [[Віктар Мікалаевіч Касьянаў]] (нар. 1948) — доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Аляксандр Сяргеевіч Камароў]] (1945—2015) — матэматык, доктар біялагічных навук, прафесар. * {{нп5|Гідэон Кацнэльсон||he|גדעון קצנלסון}} * [[Ганна Ігараўна Клімец]] (нар. 1998) — беларуская валейбалістка. * [[Вікторыя Алегаўна Колб]] (нар. 1993) — [[беларусь|беларуская]] [[лёгкаатлет]]ка. * [[Ганна Комар]] (нар. 1989) — беларуская [[паэтэса]], пісьменніца і [[перакладчыца]]. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. * [[Ежы Копа]] (нар. 1943) — польскі футбаліст. * [[Алесь Корнеў]] (1935—2022) — паэт. * {{нп5|Мардэхай Крошніц||he|מרדכי קרושניץ}} (1915—1998) — ізраільскі журналіст. * [[Каміла Мікалаеўна Крушэльніцкая]] (1892—1937) — дзеячка каталіцкага касцёла. * [[Віталь Іванавіч Крэчэтовіч]] (1901—1942) — батанік, адмысловец па асаковых раслінах. * [[Андрэй Іларыёнавіч Кузьмін]] (1880—1920) — рэвалюцыянер. * [[Ян Куравіцкі]] (1943—2017) — польскі філосаф, літаратурны крытык, паэт, эсэіст. * [[Уладзімір Іванавіч Куранкоў]] (нар. 1953) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы [[Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь|міністр прамысловасці Рэспублікі Беларусь]] (1994—1996). * [[Ілья Сяргеевіч Кухарчык]] (нар. 1997) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Андрэй Куціла]] (нар. 1983) — беларускі рэжысёр дакумэнтальнага кіно, сцэнарыст. * [[Юлія Мікалаеўна Куцко]] (нар. 1980) — валейбалістка. == Л == * [[Сяргей Уладзіміравіч Лазніца]] (нар. 1964) — украінскі рэжысёр дакументальнага і ігравога кіно. * [[Юрый Іванавіч Лазарчык]] (нар. 1961) — беларускі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамочны Пасол рэспублікі Беларусь у Іране. * [[Мардэхай Лімон]] (1924—2009) — чацвёрты камандуючы ВМС [[Ізраіль|Ізраіля]]. * [[Віктар Аляксандравіч Лісоўскі]] (нар. 1965) — генерал-маёр. Начальнік [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]]. * [[Ганна Міхайлаўна Ліхман]] (1928—2001) — дзеячка культуры. * [[Макар Ліцкевіч]] (нар. 2002) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Марыя Анатольеўна Логвінава]] (нар. 1992) — [[Беларусь|беларуская]] [[веласіпедны спорт|веласіпедыстка]]. * [[Георгій Мікалаевіч Лойка]] (нар. 1960) — беларускі [[акцёр]]. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь (2020). * [[Артур Андрэевіч Лясько]] (нар. 1984) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. == М == * [[Юрый Адамавіч Малевіч]] (1938—2002) — беларускі вучоны. Доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1994). * [[Яўген Васілевіч Маўлееў]] (1948—1995) — этрусколаг, [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Юрый Усеваладавіч Мацюшка]] (1944—2022) — беларускі паэт, аўтар песень, фармацэўт. * [[Навум Натанавіч Мейман]] (1911—2001) — савецкі матэматык, фізік, актывіст яўрэйскага руху. == Н == * [[Валерыя Ільінічна Навадворская]] (1950—2014) — расійскі палітычны дзеяч, дысідэнтка, праваабаронца, незалежная журналістка, заснавальніца ліберальнай партыі «Дэмакратычны саюз» (Старшыня ЦКС ДС). Калумніст часопіса The New Times. * [[Эдуард Сямёнавіч Ніканораў]] (нар. 1951) — украінскі мастак. * [[Юрый Іосіфавіч Новік]] (1946—1999) — беларускі юрыст. == П == * [[Вольга Сяргееўна Паліціка]] (нар. 1971) — дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|V склікання]]. * [[Аляксей Палуян]] (нар. 1989) — беларускі рэжысёр. * [[Нэла Сяргееўна Парамонава]] (нар. 1955) — беларускі ўрач-педыятр. [[Доктар медыцынскіх навук]] (2010), [[прафесар]] (2010). * [[Алег Уладзіміравіч Панамароў]] (нар. 1967) — настаўнік, журналіст, грамадскі дзеяч. * [[Уладзіслаў Якаўлевіч Панчанка]] (нар. 1947) — вучоны. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар. * [[Міхаіл Сцяпанавіч Папярэка]] (1910—1982) — савецкі дзеяч органаў дзяржбяспекі і ўнутраных спраў, генерал-лейтэнант МУС СССР. * [[Павел Іванавіч Папко]] (нар. 1983) — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. * [[Ганна Пашко]] (нар. 1998) — [[Беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. * [[Ігар Станіслававіч Пілатовіч]] (нар. 1950) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Сяргей Фёдаравіч Платко]] (нар. 1950) — беларускі [[архітэктар]]. [[Член-карэспандэнт]] [[Беларуская акадэмія архітэктуры|Беларускай акадэміі архітэктуры]] (2006). * [[Лілія Леанідаўна Плыгаўка]] (нар. 1961) — беларуская і літоўская мовазнавец, выкладчыца. * {{нп5|Мардэхай Прас||he|מרדכי פרס}} (нар. 1931) — ізраільскі медык, прафесар. * [[Ілья Яфімавіч Прус]] (1903—1972) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] [[военачальнік]], [[генерал-маёр]] [[Інжынерныя войскі|інжынерных войск]] (1945). * [[Яўген Пятровіч Пулхаў]] (1908—1992) — беларускі мастак, педагог. * [[Віталь Іванавіч Пясняк]] (нар. 1961) — самбіст і дзюдаіст. == Р == * [[Руслан Яўгенавіч Равяка]] (нар. 1975) — беларускі журналіст, перакладчык, вікіпедыст. * [[Ян Ламберт Развадоўскі]] (1854—1930) — банкір, земляўладальнік, заснавальнік Баранавічаў. * [[Васіль Барысавіч Раманоўскі]] (нар. 1961) — беларускі ўрач і палітык. * [[Ігар Рапавец]] (нар. 1969) — беларускі гандбаліст. * [[Уладзімір Мікалаевіч Рыжанкоў]] (1945—1996) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь|міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]] (1995—1996). * [[Аляксандр Іванавіч Родзін]] (нар. 1947) — беларускі [[мастак]]. * [[Анджэй Ружыцкі]] (1942—2021) — польскі рэжысёр фільмаў. * [[Кірыл Рэліх]] (нар. 1989) — беларускі баксёр. * [[Уладзімір Уладзіміравіч Рэшатко]] (нар. 1951) — [[заслужаны работнік прамысловасці Беларусі]]. == С == * [[Уладзімір Канстанцінавіч Савіцкі]] (1960—?) — беларускі тэатральны [[рэжысёр]]. * {{нп5|Хаім Савіцкі||he|חיים סביצקי}} * [[Наталля Вячаславаўна Сазановіч]] (нар. 1973) — беларуская лёгкаатлетка (сямібор’е). * [[Аляксандр (Салагуб)]] — беларускі рэлігійны дзеяч, епіскап. * [[Сяргей Сергель]] (нар. 1972) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Уладзімір Іосіфавіч Сёмуха]] (1928—?) — беларускі арганізатар аховы здароўя. Заслужаны ўрач БССР (1980). * [[Віктар Паўлавіч Сільноў]] (1911—1972) — беларускі [[інжынер-будаўнік]]. * [[Міхаіл Васілевіч Сіткевіч]] (нар. 1949) — вучоны ў галіне [[матэрыялазнаўства]]. * [[Віктар Антонавіч Сырыца]] (1953—2015) — гісторык, грамадска-палітычны дзеяч. * [[Уладзімір Яўгенавіч Солтан]] (1953—1997) — беларускі кампазітар. * [[Надзея Генадзьеўна Столяр]] (нар. 1996) — [[Беларусь|беларуская]] [[Валейбол|валейбалістка]]. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь|Майстар спорту Беларусь]]. Выступала за зборную Беларусі. * [[Аляксандр Мікалаевіч Сцяцко]] (нар. 1957) — дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|V склікання]]. * [[Валерый Аляксандравіч Сянько]] (нар. 1998) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Юры Мікалаевіч Сянкевіч]] (нар. 1954) — спартсмен і трэнер па самба. Заслужаны трэнер Расіі. == Т == * [[Уладзімір Міхайлавіч Тапароў]] (нар. 1946) — военачальнік, генерал арміі (1996). * [[Карына Алегаўна Таранда]] (нар. 1999) — беларуская [[лёгкая атлетыка|лёгкаатлетка]], спецыялізуецца на скачках у вышыню. * [[Валянцін Паўлавіч Таўлай]] (1914—1947) — беларускі [[паэт]], [[літаратуразнавец]], грамадскі дзеяч. * [[Жэня Тверскі]] (1904—1964) — ізраільская сацыяльная дзяячка і палітык. * [[Клаўдзія Сямёнаўна Трысцень]] (1941—2024) — доктарка, арганізатар сістэмы аховы здароўя, педагог, паэт. * {{нп5|Блюма Тышлер||en|Bluma Tischler}} (1924—2015) — канадскі ўрач-педыятр. == У == * [[Уладзімір Дзмітрыевіч Улас]] (нар. 1960) — палітычны дзеяч. == Ф == * [[Антаніна Уладзіміраўна Фалей]] (нар. 1959) — беларускі мастак. * [[Мікіта Сяргеевіч Фаміных]] (нар. 1986) — беларускі спявак. * [[Міхаіл Сяргеевіч Філіпоўскі]] (1896—1956) — савецкі военачальнік, [[генерал-лейтэнант]] (1945). Кандыдат ваенных навук (1948). * [[Аўраам Фоксман]] (нар. 1940) — амерыканскі грамадскі дзеяч, праваабаронца. * [[Разалія Захараўна Фрыдзон]] (1903—1976) — удзельніца партызанскага руху, камандзір жаночага партызанскага атрада «Радзіма». == Х == * [[Георгій Мікітавіч Халасцякоў]] (1902—1983) — савецкі военачальнік беларускага паходжання, [[віцэ-адмірал]] (1945 год), [[Герой Савецкага Саюза]] (1965). * [[Ягор Аляксандравіч Хвалько]] (нар. 1997) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Юрый Іванавіч Хілько]] (нар. 1960) — беларускі [[мастак]], [[педагог]]. * [[Юлія Пятроўна Хітрая]] (нар. 1989) — [[беларусь|беларуская]] [[плывец|плыўчыха]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]]. * [[Ігар Канстанцінавіч Хлабукін]] (нар. 1973) — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. * [[Андрэй Мікалаевіч Хлебасолаў]] (нар. 1965) — беларускі футбаліст і трэнер. == Ц == * [[Георгій Канстанцінавіч Цапаеў]] (1919—1987) — першы дырэктар баваўнянага камбіната. * [[Андрэй Уладзіміравіч Цэван]] (нар. 1986) — беларускі футбаліст і трэнер. * [[Канстанцін Цюшкевіч]] (нар. 1999) — беларускі валейбаліст. == Ч == * [[Павел Віктаравіч Чалядка]] (нар. 1993) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Юрый Мікалаевіч Чарванёў]] (нар. 1958) — спартсмена, майстра спорту СССР міжнароднага класа. * [[Андрэй Віктаравіч Чурыла]] (нар. 1993) — [[беларусь|беларускі]] [[лёгкаатлет]]. Спецыялізуецца ў [[скачкі ў вышыню|скачках у вышыню]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]]. == Ш == * [[Томаш Вітольд Шалевіч]] (1890—1961) — польскі грамадска-палітычны дзеяч, пасол Сейма IV склікання ад Навагрудскага ваяводства. * [[Яўген Шапавалаў]] (нар. 1968) — ізраільскі оперны спявак. * [[Людміла Карпаўна Шлег]] (нар. 1948) — беларускі кампазітар. * [[Аляксандр Пятровіч Шоцкі]] (1938—1999) — педагог, краязнаўца, * [[Тамара Васільеўна Шукала]] (нар. 1955) — педагог, арганізатар адукацыі. * [[Станіслаў Аляксандравіч Шчарбакоў]] (1940—2022) — гісторык, краязнаўца, мастак, былы дырэктар краязнаўчага музея. * [[Ганна Вячаславаўна Шчэрба]] (нар. 1982) — беларуская плыўчыха. == Я == * [[Міхаіл Георгіевіч Ядроў]] (1947—2012) — дзяржаўны дзеяч. * [[Валерый Вітальевіч Якімцаў]] (нар. 1952) — футбаліст. * [[Аліна Ярашэвіч]] (нар. 1959) — грамадскі дзеяч. * [[Аляксандр Ясінскі]] (нар. 1989) — беларускі музыкант і кампазітар. * [[Рышард Здзіслававіч Ясінскі]] (1931—2005) — рэжысёр дакументальнага кіно, сцэнарыст. [[Катэгорыя:Постаці Баранавічаў| ]] gvq5iyowpl1iudsi1trwo0c5am85r6u 0 657608 5157263 4876453 2026-06-22T12:21:25Z M.L.Bot 261 афармленне 5157263 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Барыс Дзмітрыевіч Жы́лкін'''<ref name="ЭПБ2">{{Крыніцы/ЭПБ|2}}</ref> ({{ВДП}}) — [[навуковец]] ў галіне [[лесаводства]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1966), [[прафесар]] (1931), Заслужаны лесавод БССР (1965). == Біяграфія == === Сям’я === Нарадзіўся 2 сакавіка 1895 года ва ўрочышчы Кемпін паблізу Сачэўкі Гастынскага павета [[Варшаўская губерня|Варшаўскай губерні]]. Ахрышчаны ў праваслаўнай {{нп3|Свята-Аляксандра-Неўская царква (Аляксандраў Куяўскі)|Аляксандра-Неўскай царкве|ru|Церковь Александра Невского (Александрув-Куявски)}} ў [[Аляксандраў Куяўскі|Аляксандраве-Пагранічным]].{{sfn|Баринов|2023|loc=ЦГИА СПб. Ф. 994, оп. 5, д. 1503}} Бацька — Дзмітрый Сцяпанавіч (нар. 16.9.1865), выхадзец з яраслаўскіх мяшчан, скончыў {{нп3|Лісінскае лясное вучылішча||ru|Лисинское лесное училище}} (1884). Акрамя перыядаў службы ў [[Варонежская губерня|Варонежскай губерні]] (1884—1887) і Цвярскім лесаахоўным камітэте (1895—1899) увесь астатні час служыў у Польшчы — у лясніцтвах [[Варшаўская губерня|Варшаўскай]] (1887—1895), [[Плоцкая губерня|Плоцкай]] (1899—1904) і [[Калішская губерня|Калішскай]] (з 1904) губерняў. Быў жанаты з Марыяй Міхайлаўнай Яравой-Раўскай, з дваран [[Віленская губерня|Віленскай губерні]].{{sfn|Баринов|2023|loc=ЦГИА СПб. Ф. 994, оп. 5, д. 1503}} === Адукацыя === У 1913 годзе скончыў [[Калішскае рэальнае вучылішча]]. 8 чэрвеня 1917 года скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны лесатэхнічны ўніверсітэт|Петраградскі лясны інстытут]].{{sfn|Баринов|2023|loc=ЦГИА СПб. Ф. 994, оп. 5, д. 1503}} === Прафесійная дзейнасць === У 1921—1926 гадах працаваў ляснічым у вучэбна-доследным лясніцтве ў [[Лубяны (Татарстан)|Лубянах]] ([[Татарстан]]). Адзін з заснавальнікаў (у 1921 годзе) і выкладчыкаў ляснога тэхнікума. У 1926—1930 гадах працаваў у [[Казанскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт|Казанскім інстытуце сельскай гаспадаркі і лесаводства]], дзе ў 1930 годзе ўзначаліў створаную кафедру лесаводства<ref name="Бр">[https://libryansk.ru/kafedra-lesovodstva.13144/ Кафедра лесоводства // Брянская областная научная универсальная библиотека им. Ф. А. Тютчева] {{ref-ru}}</ref>. У 1930—1946 гадах Б. Д. Жылкін у [[Бранскі дзяржаўны інжынерна-тэхналагічны ўніверсітэт|Бранскім лесагаспадарчым інстытуце]] на пасадзе загадчыка кафедры лесаводства і дэндралогіі. З 1946 года прафесар, у 1947—1975 гадах загадчык кафедры лесаводства лесагаспадарчага факультэта [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|Беларускага тэхналагічнага інстытута імя С. М. Кірава]]. == Навуковая дзейнасць == Б. Д. Жылкіну належаць навуковыя працы па біялогіі, тыпалогіі, водаахоўнай ролі лясоў, павышэнні іх прадукцыйнай здольнасці. Сярод апублікаванага: * Опыт изучения типов леса БССР / Проф. Б. Д. Жилкин; Науч.-техн. о-во сельского и лесного хозяйства. Белорус. правл. — Мн.: Изд-во ЦК КПБ, 1957. * Классификация деревьев по продуктивности. — М., 1965. * Повышение продуктивности сосновых насаждений культурой люпина. — Мн., 1974. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|2|Жылкін Барыс Дзмітрыевіч}} — С. 299. * {{Крыніцы/БелЭн|6|Жылкін Барыс Дзмітрыевіч||465—466}} * ''Азниев Ю. Н.'' Памяти Бориса Дмитрие­вича Жилкина (к 90-летию содня рождения) // Лесной журнал == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_200&a001=BY-NLB-ar672640&strq=l_siz=20 Учёные Беларуси. Жилкин, Борис Дмитриевич (доктор сельскохозяйственных наук; лесное хозяйство; 1895—1979)]{{ref-ru}} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * {{h|Баринов|2023|{{cite web|ref = Barinov | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/978596239955820 |title = Борис Жилкин: уточнение биографии (по материалам личного дела) |last = Баринов |first = Игорь |date = 2023-07-01 |work = Запісы Беларусаведа |language = ru }}}} * [https://www.belstu.by/universitet/about/history/osnovateli-nauchnyh-shkol/boris-dmitrievich-zhilkin.html Борис Дмитриевич Жилкин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211208221656/https://www.belstu.by/universitet/about/history/osnovateli-nauchnyh-shkol/boris-dmitrievich-zhilkin.html |date=8 снежня 2021 }}{{ref-ru}} // [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт]] * [http://mamadysh-rt.ru/news/persona/chto-my-znaem-o-vydayushchemsya-borise-zhilkove ''Эльмира Минникаева'' Что мы знаем о выдающемся Борисе Жилкине // ТАТМЕДИА]{{ref-ru}} * [http://www.tatarnews.ru/articles/9491 ''Донцов А.'' Хранители лесов // Известия Татарстана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201126011508/http://tatarnews.ru/articles/9491 |date=26 лістапада 2020 }}{{ref-ru}} * [http://elitat.ru/education/ja-hotel-by-byt-lesovodom/ ''Губайдуллин М.'' Я хотел бы быть лесоводом… // «Элита Татарстана» Культурно-просветительский, публицистический журнал для деловой, политической, культурной, научной элиты республики и партнеров Татарстана]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жылкін Барыс Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскага лесатэхнічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лесаводы СССР]] [[Катэгорыя:Лесаводы Беларусі]] oojjl9s9a7628883c1tmcuigxw5dthu 5157265 5157263 2026-06-22T12:23:30Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5157265 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Барыс Дзмітрыевіч Жы́лкін'''<ref name="ЭПБ2">{{Крыніцы/ЭПБ|2}}</ref> ({{ВДП}}) — [[навуковец]] ў галіне [[лесаводства]], [[доктар сельскагаспадарчых навук]] (1966), [[прафесар]] (1931), Заслужаны лесавод БССР (1965). == Біяграфія == === Раннія гады === Нарадзіўся 2 сакавіка 1895 года ва ўрочышчы Кемпін паблізу Сачэўкі Гастынскага павета [[Варшаўская губерня|Варшаўскай губерні]]. Ахрышчаны ў праваслаўнай {{нп3|Свята-Аляксандра-Неўская царква (Аляксандраў Куяўскі)|Аляксандра-Неўскай царкве|ru|Церковь Александра Невского (Александрув-Куявски)}} ў [[Аляксандраў Куяўскі|Аляксандраве-Пагранічным]].{{sfn|Баринов|2023|loc=ЦГИА СПб. Ф. 994, оп. 5, д. 1503}} Бацька — Дзмітрый Сцяпанавіч (нар. 16.9.1865), выхадзец з яраслаўскіх мяшчан, скончыў {{нп3|Лісінскае лясное вучылішча||ru|Лисинское лесное училище}} (1884). Акрамя перыядаў службы ў [[Варонежская губерня|Варонежскай губерні]] (1884—1887) і Цвярскім лесаахоўным камітэте (1895—1899) увесь астатні час служыў у Польшчы — у лясніцтвах [[Варшаўская губерня|Варшаўскай]] (1887—1895), [[Плоцкая губерня|Плоцкай]] (1899—1904) і [[Калішская губерня|Калішскай]] (з 1904) губерняў. Быў жанаты з Марыяй Міхайлаўнай Яравой-Раўскай, з дваран [[Віленская губерня|Віленскай губерні]].{{sfn|Баринов|2023|loc=ЦГИА СПб. Ф. 994, оп. 5, д. 1503}} У 1913 годзе скончыў [[Калішскае рэальнае вучылішча]]. 8 чэрвеня 1917 года скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны лесатэхнічны ўніверсітэт|Петраградскі лясны інстытут]].{{sfn|Баринов|2023|loc=ЦГИА СПб. Ф. 994, оп. 5, д. 1503}} === Прафесійная дзейнасць === У 1921—1926 гадах працаваў ляснічым у вучэбна-доследным лясніцтве ў [[Лубяны (Татарстан)|Лубянах]] ([[Татарстан]]). Адзін з заснавальнікаў (у 1921 годзе) і выкладчыкаў ляснога тэхнікума. У 1926—1930 гадах працаваў у [[Казанскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт|Казанскім інстытуце сельскай гаспадаркі і лесаводства]], дзе ў 1930 годзе ўзначаліў створаную кафедру лесаводства<ref name="Бр">[https://libryansk.ru/kafedra-lesovodstva.13144/ Кафедра лесоводства // Брянская областная научная универсальная библиотека им. Ф. А. Тютчева] {{ref-ru}}</ref>. У 1930—1946 гадах Б. Д. Жылкін у [[Бранскі дзяржаўны інжынерна-тэхналагічны ўніверсітэт|Бранскім лесагаспадарчым інстытуце]] на пасадзе загадчыка кафедры лесаводства і дэндралогіі. З 1946 года прафесар, у 1947—1975 гадах загадчык кафедры лесаводства лесагаспадарчага факультэта [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|Беларускага тэхналагічнага інстытута імя С. М. Кірава]]. == Навуковая дзейнасць == Аўтар прац па біялогіі, тыпалогіі, водаахоўнай ролі лясоў, павышэнні іх прадукцыйнай здольнасці. Сярод апублікаванага: * Опыт изучения типов леса БССР / Проф. Б. Д. Жилкин; Науч.-техн. о-во сельского и лесного хозяйства. Белорус. правл. — Мн.: Изд-во ЦК КПБ, 1957. * Классификация деревьев по продуктивности. — М., 1965. * Повышение продуктивности сосновых насаждений культурой люпина. — Мн., 1974. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|2|Жылкін Барыс Дзмітрыевіч}} — С. 299. * {{Крыніцы/БелЭн|6|Жылкін Барыс Дзмітрыевіч||465—466}} * ''Азниев Ю. Н.'' Памяти Бориса Дмитрие­вича Жилкина (к 90-летию содня рождения) // Лесной журнал == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_200&a001=BY-NLB-ar672640&strq=l_siz=20 Учёные Беларуси. Жилкин, Борис Дмитриевич (доктор сельскохозяйственных наук; лесное хозяйство; 1895—1979)]{{ref-ru}} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * {{h|Баринов|2023|{{cite web|ref = Barinov | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/978596239955820 |title = Борис Жилкин: уточнение биографии (по материалам личного дела) |last = Баринов |first = Игорь |date = 2023-07-01 |work = Запісы Беларусаведа |language = ru }}}} * [https://www.belstu.by/universitet/about/history/osnovateli-nauchnyh-shkol/boris-dmitrievich-zhilkin.html Борис Дмитриевич Жилкин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211208221656/https://www.belstu.by/universitet/about/history/osnovateli-nauchnyh-shkol/boris-dmitrievich-zhilkin.html |date=8 снежня 2021 }}{{ref-ru}} // [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт]] * [http://mamadysh-rt.ru/news/persona/chto-my-znaem-o-vydayushchemsya-borise-zhilkove ''Эльмира Минникаева'' Что мы знаем о выдающемся Борисе Жилкине // ТАТМЕДИА]{{ref-ru}} * [http://www.tatarnews.ru/articles/9491 ''Донцов А.'' Хранители лесов // Известия Татарстана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201126011508/http://tatarnews.ru/articles/9491 |date=26 лістапада 2020 }}{{ref-ru}} * [http://elitat.ru/education/ja-hotel-by-byt-lesovodom/ ''Губайдуллин М.'' Я хотел бы быть лесоводом… // «Элита Татарстана» Культурно-просветительский, публицистический журнал для деловой, политической, культурной, научной элиты республики и партнеров Татарстана]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жылкін Барыс Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскага лесатэхнічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лесаводы СССР]] [[Катэгорыя:Лесаводы Беларусі]] hudtpb7dd9809kqobo663pxjw9087bq 0 658347 5157259 4759752 2026-06-22T12:14:06Z Tomasz Bladyniec 6463 5157259 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Аверын}} '''Віктар Сяргеевіч Аверын''' (нар. {{ДН|5|7|1954}}, [[Магілёў]]) — [[Беларусь|беларускі]] навуковец і палітык. [[Доктар біялагічных навук]]. == Біяграфія == Скончыў [[Маскоўская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны і біятэхналогіі імя К. І. Скрабіна|Маскоўскую ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга ветэрынарную акадэмію імя К. І. Скрабіна]], біяхімік. Працаваў старшым лабарантам, малодшым навуковым супрацоўнікам, старшым навуковым супрацоўнікам Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута фізіялогіі, біяхіміі і харчавання жывёл, старшым навуковым супрацоўнікам лабараторыі № 2, намеснікам дырэктара па навуковай працы, выконваючым абавязкі дырэктара рэспубліканскага навукова-даследчага ўнітарнага прадпрыемства «Інстытут радыялогіі», загадчыкам аддзела радыяцыйнай аховы навуковага аддзела дзяржаўнай установы «Рэспубліканскі навуковапрактычны цэнтр радыяцыйнай медыцыны і экалогіі чалавека». Дырэктар рэспубліканскага навукова-даследчага ўнітарнага прадпрыемства «Інстытут радыялогіі» ў горадзе Гомелі. Займае пасаду дэкана [[Біялагічны факультэт ГДУ імя Ф. Скарыны|біялагічнага факультэта]] [[ГДУ імя Ф. Скарыны]]<ref>https://biology-old.gsu.by/depts/bio.asp</ref>. Выбіраўся членам [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання|4-га]] склікання<ref>[http://sovrep.gov.by/ru/senators-ru/view/averin-viktor-193/ Аверин Виктор Сергеевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201020173406/http://sovrep.gov.by/ru/senators-ru/view/averin-viktor-193/ |date=20 кастрычніка 2020 }}</ref>. Аўтар больш як 160 навуковых прац, у тым ліку дзвюх манаграфій. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Юбілейны медаль «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941 — 1945 гг.»|юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]], «[[Юбілейны медаль «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў»|65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў]]», медалямі «За супрацоўніцтва ў імя выратавання» [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]], «За заслугі» II ступені Цэнтральнага Праўлення Агульнарасійскага саюза грамадскіх аб’яднанняў «Саюз „Чарнобыль“ Расіі», [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], Ганаровай граматай Камітэта па праблемах наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь, нагрудным знакам "Юбілейны медаль «У гонар 80-годдзя Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі», знакам «У памяць аб ліквідацыі наступстваў катастрофы на ЧАЭС» Прэзідыума Цэнтральнага Савета Саюза «Чарнобыль» Расіі<ref>[http://www.sovrep.gov.by/uploads/files/Parlament-4soz.pdf ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання]</ref>. * 2024 — [[Медаль «За працоўныя заслугі»]]<ref>{{Cite web |url=https://president.gov.by/bucket/assets/uploads/documents/2024/40uk.pdf |title=Архіўная копія |access-date=5 лютага 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240203093939/https://president.gov.by/bucket/assets/uploads/documents/2024/40uk.pdf |archivedate=3 лютага 2024 |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Аверын Віктар Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дэканы біялагічнага факультэта ГДУ імя Ф. Скарыны]] [[Катэгорыя:Біяхімікі Беларусі]] e6o0i6v3q7y4gwx818okdv9ti26m2ca 100 658977 5157328 5156033 2026-06-22T15:51:18Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5157328 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Дзік Кіні|2026-06-21T20:05:41Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Мультыплікацыйная студыя|2026-06-21T17:54:06Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Эйфарыя (фільм, 2017)|2026-06-19T10:45:41Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сяргей Чырык|2026-06-18T18:13:38Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Пётр Булгак|2026-06-17T18:20:50Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Людміла Аляксееўна Чурсіна|2026-06-17T12:01:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Сэм Рэймі|2026-06-16T11:07:27Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Рамэа + Джульета|2026-06-16T09:58:51Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Прыгажун Серж|2026-06-16T09:43:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (кінааператар)|2026-06-15T09:45:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ілья Віктаравіч Найшулер|2026-06-14T17:33:50Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Уладзімір Аляксандравіч Калашнікаў (акцёр тэатра лялек)|2026-06-14T10:04:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 8w5rcnsny21rwru2aohfo3sfsq3uu4l 0 661380 5157393 3728937 2026-06-22T17:58:16Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] 5157393 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] houeeji88s67cys2j833r2d3ofroead 0 663119 5157419 4899995 2026-06-22T19:11:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Г */ 5157419 wikitext text/x-wiki {{пералік}} [[Выява:Coat of Arms of Pružany, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Пружанаў]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Пружаны|Пружанаў]]: {{АБВ}} __NOTOC__ [[Выява:Aladova (silver) rv.png|thumb|175px|[[Алена Васілеўна Аладава|Алена Аладава]]]] [[Выява:Sergei Nailyevich Gimaev.jpg|thumb|175px|[[Сяргей Наілевіч Гімаеў|Сяргей Гімаеў]]]] [[Выява:Płaton Žukovič — Платон Жуковіч.Jpg|thumb|175px|[[Платон Мікалаевіч Жуковіч|Платон Жуковіч]]]] [[Выява:Lucjan Kraszewski.jpg|thumb|175px|[[Люцыян Крашэўскі]]]] [[Выява:Аўгустын Пацэвіч Cabinet portrait.jpg|thumb|175px|[[Аўгусцін Пацэвіч]]]] [[Выява:Ясинський Володимир Кирилович.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Кірылавіч Ясінскі|Уладзімір Ясінскі]]]] == А == * [[Алена Васілеўна Аладава]] (1907—1986) — [[мастацтвазнаўца]], [[заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]], дырэктарка [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]] ў 1944—1977 гадах. == Г == * [[Вячаслаў Іванавіч Гарбузаў]] — дзяржаўны дзеяч. * [[Сямён Аронавіч Гершгорын]] (1901—1933) — матэматык, прафесар. * [[Сяргей Наілевіч Гімаеў]] (1955—2017) — хакеіст * [[Сяргей Уладзіміравіч Грунтоў]] (нар. 1984) — беларускі гісторык-некрапаліст. == Д == * [[Сяргей Аляксандравіч Друшчыц]] (1941—2015) — беларускі архітэктар і рэстаўратар. == Ж == * [[Раіса Мікалаеўна Жук-Грышкевіч]] (1919—2009) — беларуская грамадская дзяячка. * [[Барыс Мікалаевіч Жуковіч]] (1874—1938) — расійскі архівіст, гісторык-археолаг. * [[Платон Мікалаевіч Жуковіч]] (1857—1919) — [[Расія|расійскі]] [[гісторык]] Беларусі, Польшчы і Украіны XVII—XVIII стст. Прафесар [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія|Пецярбургскай духоўнай акадэміі]], член-карэспандэнт [[Расійская акадэмія навук|Расійскай Акадэміі навук]] (1918). == З == * [[Алеся Міхайлаўна Зайцава]] (нар. 1985) — [[Беларусь|беларуская]] [[Бадмінтон|бадмінтаністка]]. == І == * [[Мікола Ільяшэвіч]] (1903—1934) — беларускі [[грамадскі дзеяч]], гісторык, настаўнік. == К == * [[Міхаіл Паўлавіч Канановіч]] (1899—1960) — дзеяч ДПУ/НКУС СССР, капітан дзяржаўнай бяспекі. * [[Ларыса Аляксееўна Краснабай]] (нар. 1948) — беларускі [[архітэктар]]. * [[Аляксандар Міхайлавіч Краўцоў]] (нар. 1953) — расійскі трэнер. Заслужаны трэнер Расіі. * [[Люцыян Крашэўскі]] (1820—1892) — беларускі і польскі [[мастак]], [[фатограф]]. * [[Рамуальд Кропат]] (1927—2008) — польскі кінааператар, фатограф і педагог. == Л == * [[Ксенія Сяргееўна Львова]] (1897—1968) — савецкая пісьменніца. Ляўрэатка [[Сталінская прэмія|Сталінскай прэміі]] трэцяй ступені (1950). * [[Францішак Ляхоцкі]] (1899—1988) — польскі паэт-эмігрант беларускага паходжання. == М == * [[Барыс Мікалаевіч Малахаў]] (нар. 1950) — беларускі [[мастак]]. * [[Марына Матэіч]] (нар. 1987) — беларуская легкаатлетка. == П == * [[Андрэй Павук]] (1907—1990) — беларускі мастак. * [[Юзаф Караль Патоцкі]] (1854—1898) — польскі паэт і публіцыст беларускага паходжання. Брат літаратара і крытыка [[Антоні Патоцкі|Антонія]]. * [[Казімір Пацэвіч]] (1895—1974) — [[афіцэр]] кавалерыі [[Войска Польскае|войска Польскага]], [[мастак]]. * [[Аўгусцін Пацэвіч]] (1847—1928) — заслужаны [[урач|ўрач]]-[[філантроп]]. Большую частку жыцця пражыў у Пружанах, дзе карыстаўся вялізным аўтарытэтам за сваю дабрачынную дзейнасць. У падзяку за яго заслугі [[Вуліца Савецкая (Пружаны)|цэнтральная вуліца]] горада ў 1926 годзе была названа яго імем. * [[Міхаіл Пліс]] (1858—1924) — праваслаўны святар, грамадска-культурны дзеяч, педагог. * [[Леон Померс]] (1914—2001) — піяніст, акампаніятар, педагог. == Р == * [[Міхаіл Мікалаевіч Рамановіч]] (нар. 1943) — беларускі валейбольны трэнер. * [[Ганна Рэйшаль]] (нар. 1987) — беларуская лёгкаатлетка * [[Сямён Ісакавіч Рапапорт]] (1858—1920) — каморнік, журналіст, энцыклапедыст, публіціст і эканаміст. == С == * [[Арон Салавейчык]] (1917—2001) — даследнік Талмуду, Галахі і Рош ешывы. * [[Ёзэф Доў Салавейчык]] (1903—1993) — адзін з лідараў артадаксальнага яўрэйства ЗША. * [[Сяргей Сахарук]] (нар. 1982) — беларускі футбольны брамнік. == Т == * [[Марыя Тэрлікоўская]] (1920—1990) — польская дзіцячая пісьменніца, паэтка, сцэнарыстка анімацыйных фільмаў, аўтарка радыё-п’есаў і тэлевізійных праграмаў. == Ш == * [[Марына Юльянаўна Шода]] (нар. 1973) — беларуская [[перакладчыца]], выкладчыца [[БДУ]]. * [[Уладзімір Міхайлавіч Шышко]] (нар. 1949) — [[Беларусь|беларускі]] [[палітык]]. == Ю == * [[Якаў Юдзялеўскі]] (1868—1957) — філосаф і гісторык, грамадскі дзеяч, рэвалюцыянер. == Я == * [[Соф’я Аляксандраўна Яноўская]] (1896—1966) — расійскі матэматык, логік, філосаф, педагог, заснавальнік рускай школы філасофіі матэматыкі. Прафесар (1931). Доктар фізіка-матэматычных навук (1935). * [[Уладзімір Кірылавіч Ясінскі]] (нар. 1940) — навуковец у галіне матэматычнае кібэрнэтыкі. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]], [[Прафесар|прафэсар]], [[акадэмік]]. [[Катэгорыя:Постаці Пружанаў]] d0tk01ng7ltf9jtoxgu99r5kx25w1g5 0 663196 5157373 4880311 2026-06-22T17:08:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157373 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |выява = US soldiers watch Iraqi paramilitary headquarter's burn Samawah, Iraq April 2003.jpg |загаловак = Вайскоўцы ЗША назіраюць, як гарыць штаб іракскага ваенізаванага фарміравання ў Самаве. |дата = [[30 сакавіка]] — [[4 красавіка]] [[2003]] |месца = [[Эс-Самава]] |частка = [[Уварванне ў Ірак (2003)]] |вынік = перамога ЗША<ref name="oregonlive.com" /> |праціўнік1 = {{Сцяг|Ірак|1991}} [[Баасісцкі Ірак|Ірак]] |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|ЗША}} |камандзір2 = {{Сцяг|ЗША}} Чарлз Свонак |камандзір1 = {{Сцяг|Ірак|1991}} Ях’я аль-Амін<ref>{{Cite web |url=http://merln.ndu.edu/archive/DigitalCollections/IraqiPerspectivesProject.pdf |title=Home - MERLN - Research Guides at National Defense University<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2015-12-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100609232054/http://merln.ndu.edu/archive/DigitalCollections/IraqiPerspectivesProject.pdf |archivedate=2010-06-09 }}</ref> |сілы1 = |сілы2 = |страты2 = 1 забіты і 6 параненых<ref name="oregonlive.com">{{Cite web |url=http://www.oregonlive.com/special/iraq/index.ssf?/special/iraq/oregonian/0405sleeth.html |title=Oregon at War - OregonLive.com< |access-date=20 лістапада 2020 |archive-date=3 ліпеня 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030703061815/http://www.oregonlive.com/special/iraq/index.ssf?/special/iraq/oregonian/0405sleeth.html |url-status=dead }}</ref> |страты1 = 46 забітых і 23 палонных<ref name="comw.org">{{cite web|url=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap1.html#4.%20As%20Samawah|title=Wages of War -- Appendix 1. Survey of reported Iraqi combatant fatalities in the 2003 war - Commonwealth Institute of Cambridge|publisher=Comw.org|accessdate=13 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090902092036/http://www.comw.org/pda/0310rm8ap1.html#4.%20As%20Samawah|archivedate=2 верасня 2009|url-status=dead}}</ref> |агульныя страты = }} {{Бітвы і аперацыі Іракскай вайны}} '''Бітва за Эс-Самаву''' — баі паміж амерыканскімі і іракскімі войскамі за горад [[Эс-Самава]]. З прычыны бесперспектыўнасці лабавой атакі горад быў абыдзены падчас наступлення на [[Багдад]], а задачу яго «зачысткі» атрымалі амерыканскія дэсантнікі [[82-я паветрана-дэсантная дывізія (ЗША)|82-й паветрана-дэсантнай дывізіі]], падтрыманыя механізаванай пяхотай і бранятанкавыми часцямі. == Перадгісторыя == Штаб [[3-я пяхотная дывізія армія (ЗША)|3-й пяхотнай дывізіі арміі ЗША]], якая атрымала загад рухацца на поўнач на Багдад, прыняў рашэнне пазбягаць зацяжных баёў у гарадскіх кварталах і абмінуць моцна ўмацаваныя іракскія гарады па шляху да сталіцы. Раку [[Еўфрат]] амерыканцы планавалі перасекчы непасрэдна на поўдзень ад Багдаду, ля Кербелы. Падышоўшы да Самавы [[22 сакавіка]] [[2003]] года, байцы 3-й пяхотнай дывізіі ўступілі ў кантакт з іракскімі войскамі, якія абаранялі горад. У адказ на авіяўдар іракцы атакавалі амерыканскія танкавыя калоны, але былі адбіты. Па заяве ЗША, ворагі страцілі ў гэтай атацы 120—200 чалавек, амерыканцы абышліся без страт<ref name="comw.org" />. Асноўныя часці 3-й пяхотнай дывізіі вырашылі не ўступаць у баі, абышлі Самаву і рушылі на Багдад, але нерэгулярныя сілы, якія ўтрымлівалі горад, зладзілі напады на амерыканскія лініі забеспячэння. [[25 сакавіка]] 2-я брыгада 82-й паветрана-дэсантнай дывізіі арміі ЗША атрымала загад ачысціць Самаву, і 28 сакавіка яна была разгорнута на авіябазе Таліль у паўднёвай частцы Ірака<ref name="findarticles.com">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0IAV/is_6_94/ai_n27865741/pg_1?tag=artBody;col1 FindArticles.com | CBSi]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Ход бітвы == [[29 сакавіка]], пасля пачатку пыльнай буры (якая абмежавала бачнасць і магчымасць прымянення цяжкага ўзбраення), вайскоўцы 1-га батальёна 15-га пяхотнага палка 3-й пяхотнай дывізіі ЗША былі атакаваны. Бой прыняў разлютаваны характар. Стрэламі з усталяванага на грузавіку [[Карнет (СТРК)|СТРК «Карнет»]] былі знішчаны два танкі [[M1 Abrams|M1A1 Abrams]] і адна баявая машына пяхоты «Брэдлі»<ref>"''the Fedayeen has had success against U.S. armor. At least two M1A1 Abrams tanks and a Bradley fighting vehicle — both heavily armored — have been destroyed by a truck-mounted missile system new to the Iraqis. The wire-guided Kornet missile system, manufactured by the Russians and apparently sold to the Syrians, has a 3,500-meter range and carries enough punch to destroy a tank. Before the war, U.S. intelligence officials did not know the Iraqis possessed the system.''"<br/>Joseph Giordono. Iraqi forces put up tough fight in As Samawah // «Stars & Stripes» от 29 марта 2003</ref>. 2-я брыгада дасягнула Самавы ў 3 гадзіны ночы [[30 сакавіка]], чакаючы выявіць лініі траншэй на ўсходняй ускраіне горада. Замест гэтага дэсантнікі выявілі пяшчаны ўступ, навакольную звалку, якая не была абаронена сіламі праціўніка. На досвітку амерыканцы пачалі прасоўвацца да цэментнага заводу і трапілі пад кулямётны і мінамётны агонь. Дэсантнікі, схаваўшыся за ўступам, сталі весці агонь па ўмацаваных на заводзе іракскім войскам. Іракскі снайпер стрэлам з верхняй частцы дымавой трубы завода змог пашкодзіць [[BGM-71 TOW|СТРК BGM-71 TOW]] і, не маючы прыкрыцця мінамётаў, амерыканскія войскі былі вымушаны спыніць рух і адступіць на ўсход. Была выклікана авіяцыя, верталёты [[Bell OH-58 Kiowa|Kiowa]] знішчылі варожы мінамёт і разлік РПГ, а каля 15:00 палубныя бамбардзіроўшчыкі [[McDonnell Douglas F/A-18 Hornet|F/A-18]] разбамбілі склад, які прылягаў да цэментнага заводу. Тым не менш, баі за завод сціхлі толькі ў прыцемках<ref name="findarticles.com" />. У тую ж ноч часці 1-га батальёна 325-га пяхотнага палка пачалі атаку на гарадскі мост праз Еўфрат. Мэтай было прыцягнуць увагу іракскай Рэспубліканскай гвардыі на другім баку ракі і перашкодзіць іх нападу на тыл 3-й пяхотнай дывізіі, а таксама выведаць пазіцыі праціўніка для нанясення па іх авіяўдараў. У пачатку штурму штурмавік [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] і разлікі 105-мм гаўбіц абстралялі паўночны бераг Еўфрата. Далей у атаку пайшоў 1-ы батальён, захапіўшы масты і пераправы праз раку, а таксама стварыўшы плацдарма на паўночным беразе. Дамогшыся сваіх мэтаў, батальён адступіў на досвітку. Падчас аперацыі іракскі пазадарожнік паспрабаваў перасекчы мост у напрамку пазіцый амерыканцаў. Пасля кулямётнага абстрэлу аўтамабіль выбухнуў, ператварыўшыся ў агністы шар. Пасля высветлілася, што ён быў загружаны балонамі з прапанам і кіраваўся смяротнікам<ref name="oregonlive.com" />. Снайперы і разведвальныя падраздзяленні 82-й паветрана-дэсантнай дывізіі ў гэты час прасоўваліся ўздоўж ускраін Самавы. Дзякуючы іх разведзвесткам, амерыканская артылерыя змагла падавіць асноўныя пункту супраціву ў горадзе. [[1 красавіка]] ў выніку абстрэлу транспартнага сродку арміі ЗША з супрацьтанкавага гранатамёта быў забіты вайсковец 41-га пяхотнага палка ЗША<ref>"''Sgt. Jacob L. Butler, 24, of Wellsville, Kan., was killed in action April 1, in As Samawah, Iraq, when a rocket-propelled grenade hit his vehicle. Butler was assigned to Headquarters Company, 1st Battalion, 41st Infantry Regiment''"<br/>[https://www.upi.com/Pentagon-announces-17-new-deaths/96991049737780/ Pentagon announces 17 new deaths] // UPI от 7 апреля 2003</ref>, пазней было згадана аб трох параненых<ref>"''an Air Force AC-130 gunship armed with a 105 mm howitzer pounded Iraqi positions along the north side of the Euphrates River as U.S. forces battled Iraqi paramilitaries in Samawah. As the sun rose on Friday,... U.S. commanders reported that three U.S. soldiers were wounded in the fighting''"<br/>Tom Lasseter, Mark Johnson. Soldiers in southern Iraq fighting to secure bridges, towns // «Stars & Stripes» от 5 апреля 2003</ref>. [[2 красавіка]] абаронцы горада вялі па надыходзячым войскам ЗША мінамётны агонь, для падаўлення іракскіх мінамётаў вайскоўцы 82-й паветрана-дэсантнай дывізіі вялі па іх агонь з 105-мм гаўбіц<ref>Mark Johnson. Firing artillery often is a war waged against grid points // «Stars & Stripes» от 2 апреля 2003</ref>. У 19:00 1-ы батальён 325-га пяхотнага палка пачаў наступленне на цэментны завод пры падтрымцы лятаючых артбатароў [[Lockheed AC-130 Spectre|Lockheed AC-130]]<ref name="findarticles.com" /> і танкаў M1 Abrams. Завод быў узяты з ходу, і на працягу наступных двух дзён часці 2-й брыгады зачысцілі астатнюю частку горада<ref>{{cite web|url=http://home.surfree.com/~bgc883/id1.html|title=As Samawah|publisher=Home.surfree.com|accessdate=13 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303165835/http://home.surfree.com/~bgc883/id1.html|archivedate=2016-03-03|url-status=dead}}</ref>. Па штаб-кватэры партыі [[Баас]] быў нанесены авіяўдар, у будынку бальніцы таксама знаходзіліся іракскія салдаты, але яе вырашылі не бамбіць з-за прысутнасці грамадзянскіх асоб у будынку. Да [[4 красавіка]] супраціў у горадзе быў задушаны<ref name="oregonlive.com" />. == Зноскі == {{Reflist|2}} [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Іракскай вайны]] [[Катэгорыя:Бітвы ЗША]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сакавік 2003 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2003 года]] [[Катэгорыя:Красавік 2003 года]] g08a7fjqsnmd3qvai1uo09jtvdnp4x0 0 674513 5157655 5018624 2026-06-23T11:34:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157655 wikitext text/x-wiki [[Файл:Szlachta in costumes of the Voivodeships of the Polish-Lithuanian Commonwealth.PNG|250px|міні|Літоўскія і польскія шляхціцы, апранутыя ў ваяводскія мундзіры<ref>[https://artsandculture.google.com/asset/szlachta-w-mundurach-wojew%C3%B3dzkich-na-polu-elekcyjnym/1AH9vMSsBfTfWA?hl=pl Szlachta w mundurach wojewódzkich na polu elekcyjnym]</ref>]] '''Ваяводскі мундзір''' — святочны строй [[Шляхта|польскай шляхты]], які мусілі насіць падчас з’ездаў сеймікавых і сеймавых паслы кожнага [[ваяводства]] і [[павет]]а. Быў прыняты пастановай на сейме [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1776 годзе, выкарыстоўваўся ў 1776—1795 гадах. == Гісторыя == {{нп3|Сейм 1776 года||pl|Sejm 1776}} рэкамендаваў шляхце кожнага ваяводства насіць аднастайныя строі, выкананыя абавязкова з мясцовага сукна, якія павінны былі стаць элементам, які адрозніваў і вызначаў дэпутатаў ад дадзенага рэгіёна. Нягледзячы на тое, што канстытуцыя Сейма не ўказвала знешні выгляд уніформы і ўводзіла свабоду іх нашэння, рэкамендацыі Сейма былі практычна неадкладна выкананы, і асобныя сеймікі прынялі ўласныя колеры адзення, жупанаў і паясоў. Паны прыехалі на Сейм у 1778 годзе ў ваяводскіх мундзірах. Некаторыя ваяводствы (у тым ліку {{нп3|Бжесць-Куяўскае ваяводства|Бжесць-Куяўскае|ru|Бжесць-Куявское воеводство}} і {{нп3|Інаўроцлаўскае ваяводства|Інаўроцлаўскае|ru|Иновроцлавское воеводство}}) таксама ўвялі асобную сеймавую форму, адрозную ад адзення на сейміках. Закон аб ваяводскіх мундзірах быў пацверджаны {{нп3|Сейм 1780 года|Сеймам 1780 года|pl|Sejm 1780}}, адначасова забараняючы насіць з імі любыя ўпрыгажэнні. Ваяводскія мундзіры, якія ўзніклі на хвалі супраціву кансерватыўна настроенай шляхты супраць французскай моды, унеслі свой уклад у абуджэнне нацыянальнай самасвядомасці і згулялі сваю ролю ў працэсе стварэння польскага нацыянальнага касцюму. На яго спаслаўся сейм [[Герцагства Варшаўскае|Герцагства Варшаўскага]], увёўшы для шляхты па ўсёй краіне адзіны цэласны строй. == Прыклады == * ваяводства [[Брацлаўскае ваяводства|Брацлаўскае]]: [[кунтуш]] ясна-шафіравы, вылогі<ref>Дэталі мундзіра, якія розніліся колерам ад агульнага колеру мундзіра: каўнер, лацканы, манжэты, акантоўкі</ref> шкарлатныя<ref>пурпурныя, ярка-чырвоныя</ref>, [[Жупан (адзенне)|жупан]] белы<ref name="БК">''[[Валянціна Мікалаеўна Бялявіна|Бялявіна, В. М.]]'' Беларускі касцюм / В. М. Бялявіна, Л. В. Ракава. — Мінск : Беларусь, 2017. — 463 с. : іл. ISBN 978-985-01-1241-5</ref> * ваяводства [[Віленскае ваяводства|Віленскае]]: кунтуш гранатавы, вылогі і жупан кармазінавыя<ref name="БК"/><ref>цёмна-чырвоныя</ref> * павет [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі]]: кунтуш, вылогі і жупан зялёныя<ref name="БК"/> * ваяводства [[Полацкае ваяводства|Полацкае]]: кунтуш кармазінавы, вылогі і жупан гранатавыя<ref name="БК"/> * ваяводства [[Новагародскае ваяводства|Новагародскае]]: кунтуш шкарлатны, жупан і вылогі чорныя<ref name="БК"/> * павет [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскі]]: кунтуш шафіравы, жупан і вылогі саламянага колеру; на сейме — кунтуш кармазінавы, жупан і вылогі шафіравыя<ref name="БК"/> * павет [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ваўкавыскі]]: кунтуш гранатавы, жупан і вылогі кармазінавыя; на сейм — кунтуш кармазінавы, вылогі і жупан гранатавы<ref name="БК"/> * павет [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскі]], ваяводства [[Віцебскае ваяводства|Віцебскае]]: кунтуш зялёны, вылогі і жупан белыя<ref name="БК"/> * ваяводства [[Берасцейскае ваяводства|Брэст-Літоўскае]]: кунтуш шафіравы, вылогі кармазінавыя, жупан і пас белыя<ref name="БК"/> * ваяводства [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскае]]: кунтуш гранатавы, вылогі блакітныя, жупан саламяны<ref name="БК"/> * ваяводства [[Менскае ваяводства|Менскае]]: кунтуш кармазінавы, жупан і вылогі гранатавыя<ref name="БК"/> * павет [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкі]] [[Менскае ваяводства|Менскага]] ваяводства: кунтуш кармазінавы, жупан і вылогі белыя<ref name="БК"/><ref>{{Cite web |url=http://literat.ug.edu.pl/glogre/0045.htm |title=Zygmunt Gloger. ''Geografia historyczna ziem dawnej Polski'' |access-date=27 сакавіка 2021 |archive-date=27 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927082659/http://literat.ug.edu.pl/glogre/0045.htm |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар={{нп3|Тадэвуш Езяроўскі|Tadeusz Jeziorowski|pl|Tadeusz Jeziorowski}}, Andrzej Jeziorkowski|загаловак=Mundury wojewódzkie Rzeczypospolitej Obojga Narodów|выдавецтва=Wydawnictwo Pelta|месца=Warszawa|год=1992|isbn=83-85314-02-4}} == Спасылкі == {{Commonscat|Costumes of the Voivodeships of the Polish-Lithuanian Commonwealth}} * {{Cite web|title=Mundury wojewódzkie|url=http://www.wilanow-palac.pl/mundury_wojewodzkie.html|access-date=27 сакавіка 2021|archive-date=26 верасня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926113708/https://www.wilanow-palac.pl/mundury_wojewodzkie.html|url-status=dead}} * [http://www.sensushistoriae.epigram.eu/index.php/czasopismo/article/viewFile/77/74 Mundury wojewódzkie a renesans polskiego stroju narodowego w epoce stanisławowskiej] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Ваяводствы Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Адзенне]] [[Катэгорыя:Уніформа]] 04slvh4o1gg58oyyybvasyhrcvh0gag 0 681821 5157640 5148661 2026-06-23T10:55:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157640 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя}} '''Ватыканскае радыё''' ({{lang-la|Statio Radiophonica Vaticana}}, {{lang-it|Radio Vaticana}}), таксама вядомае як '''Радыё Ватыкана''' — афіцыйная вяшчальная служба [[Святы Пасад|Святога Пасада]] (Ватыкана). З’яўляецца адным з найстарэйшых міжнародных радыёвяшчальнікаў у свеце. Галоўная місія радыё — свабоднае і эфектыўнае абвяшчэнне хрысціянскага вучэння, а таксама забеспячэнне сувязі паміж Папам Рымскім і вернікамі ва ўсім свеце<ref name="state">{{cite web|title=Radio Vaticana|url=https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/struttura-governatorato/direzioni/telecomunicazioni/radio-vaticana.html|publisher=Vaticanstate.va|accessdate=2024-05-01}}</ref>. З 2017 года ўваходзіць у склад [[Дыкастэрыя па камунікацыі|Дыкастэрыі па камунікацыі]] і інтэгравана ў інфармацыйную сістэму '''Vatican News'''. Вяшчае на больш чым 40 мовах (у тым ліку на беларускай) праз кароткія і ўльтракароткія хвалі, лічбавае радыё (DAB+), спадарожнік і інтэрнэт<ref name="history_be">{{cite web|title=90 гадоў Ватыканскаму радыё: галоўныя этапы гісторыі|url=https://catholic.by/3/news/vatican/12859-90-gado-vatykanskamu-radyjo-galo-nyya-etapy-gistoryi|publisher=Catholic.by|date=2021-02-12|accessdate=2024-05-01}}</ref>. == Гісторыя == === Заснаванне і першыя гады === Ватыканскае радыё было заснавана ў 1931 годзе, неўзабаве пасля падпісання Латэранскіх пагадненняў (1929), якія афіцыйна аформілі існаванне Дзяржавы Ватыкан. Папа [[Пій XI]] даручыў стварэнне радыёстанцыі вынаходніку радыё [[Гульельма Марконі]]<ref name="history_en">{{cite web|title=History of Vatican Radio|url=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2021-02/vatican-radio-90-years-history-marconi-pius-xi.html|publisher=Vatican News|accessdate=2024-05-01|url-status=dead}}</ref>. Урачыстае адкрыццё адбылося [[12 лютага]] [[1931]] года. Першым дыктарам стаў сам Марконі, які абвясціў: ''«З дапамогай Божай я перадаю Яго Святасці мікрафон»''. Пасля гэтага Папа Пій XI звярнуўся да свету на лацінскай мове з пасланнем ''Qui arcano Dei'' («Таемным Божым намерам»)<ref name="history_be" />. Першапачаткова кіраванне станцыяй было даручана [[Езуіты|Ордэну езуітаў]] (Таварыству Езуса), а першым дырэктарам стаў фізік Джузэпэ Джафрыда, SJ<ref name="history_en" />. === Ваенны і пасляваенны перыяд === У 1930-я гады, на фоне росту таталітарных рэжымаў у Еўропе, радыё стала важным сродкам незалежнай камунікацыі. У 1936 годзе Ватыканскае радыё далучылася да Міжнароднага радыёвяшчальнага саюза (UIR), каб мець магчымасць без перашкод вяшчаць на ўвесь свет<ref name="history_be" />. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] радыё заставалася адной з нямногіх крыніц інфармацыі, свабоднай ад прапаганды ваюючых бакоў. Яно асуджала гвалт і транслявала звароты [[Папа Пій XII|Пія XII]] з заклікамі да міру<ref name="history_en" />. Асаблівай старонкай гісторыі стала «Служба вышуку»: радыё перадавала паведамленні пра зніклых без вестак вайскоўцаў і цывільных асоб, дапамагаючы сем’ям знайсці родных. З 1940 па 1946 гады ў эфіры прагучала больш за 1,2 млн такіх паведамленняў (усяго ў Ватыкан паступіла больш за 9 млн запытаў)<ref name="history_be" />. === Халодная вайна і пашырэнне === Пасля вайны радыёстанцыя засяродзілася на падтрымцы Касцёла ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]], дзе ўсталяваліся камуністычныя рэжымы, варожыя да рэлігіі. У адказ на пераслед вернікаў былі створаны новыя моўныя рэдакцыі (польская, венгерская, украінская, руская, літоўская і інш.). [[Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё|Беларуская рэдакцыя]] пачала рэгулярнае вяшчанне 6 студзеня 1950 года<ref name="bel_history">{{cite web|title=Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё|url=https://www.vaticannews.va/be/vatykan/news/2021-02/vatykanskamu-radyjo-90-gadou-historyja-marconi-pij-xi.html|publisher=Vatican News|accessdate=2024-05-01|url-status=dead}}</ref>. Камуністычныя ўлады разглядалі Ватыканскае радыё як пагрозу і актыўна выкарыстоўвалі «глушылкі» для блакіроўкі сігналу на тэрыторыі сацыялістычнага лагера<ref name="history_be" />. У 1957 годзе Папа [[Пій XII]] адкрыў новы перадавальны цэнтр у [[Санта-Марыя-ды-Галерыя]] (за межамі Рыма), што дазволіла значна павялічыць магутнасць вяшчання і пакрыць сігналам Афрыку, Лацінскую Амерыку і Азію<ref name="state" />. === Новы час і пераезд === У 1970-я гады рэдакцыйныя офісы былі перанесены з тэрыторыі Ватыканскіх садоў у [[Палац Пія]] (Palazzo Pio), размешчаны ў Рыме ў пачатку вуліцы Via della Conciliazione, насупраць замка Святога Анёла<ref name="history_be" />. Пры [[Ян Павел II|Яне Паўле II]] радыё значна пашырыла міжнароднае вяшчанне. З’явіліся прамыя эфіры з замежных падарожжаў Папы. У 1990-я гады пачалося спадарожнікавае і інтэрнэт-вяшчанне, што адкрыла новую эру лічбавай камунікацыі<ref name="history_en" />. === Рэформа Папы Францішка === У 2015 годзе [[Папа Францішак]] ініцыяваў маштабную рэформу ватыканскіх медыя. Сваім лістом ''Motu Proprio'' ён стварыў Сакратарыят па камунікацыі (цяпер [[Дыкастэрыя па камунікацыі]]), у склад якога ўвайшло радыё<ref>{{cite web|title=Apostolic Letter issued 'Motu Proprio' by the Supreme Pontiff Francis|url=https://www.vatican.va/content/francesco/en/motu_proprio/documents/papa-francesco-motu-proprio_20150627_segreteria-comunicazione.html|publisher=Vatican.va|date=2015-06-27}}</ref>. Брэнд «Ватыканскае радыё» быў захаваны пераважна для аўдыёкантэнту і жывых трансляцый, у той час як навінавы партал і сацыяльныя сеткі былі аб’яднаны пад адзіным мультымедыйным брэндам '''Vatican News'''<ref>{{cite web|title=Пра нас: Vatican News|url=https://www.vaticannews.va/be/vatican-city/news/2018-09/pra-nas.html|publisher=Vatican News|accessdate=2024-05-01|url-status=dead}}</ref>. == Структура і тэхнічнае аснашчэнне == Дэклараваная місія Ватыканскага радыё — быць інструментам служэння Папу ў яго навучальным і пастырскім служэнні, а таксама падтрымліваць камунікацыю паміж Святым Пасадам і мясцовымі Касцёламі.<ref>{{cite web|url=https://www.vaticannews.va/en/church/news/2021-02/father-lombardi-mission-of-vatican-radio-in-service-of-the-pope.html|title=Father Lombardi: Mission of Vatican Radio in service of the Pope|publisher=Vatican News|date=4 February 2021|access-date=2026-01-24|language=en}}</ref> У сістэме сучасных медыя Святога Пасаду радыёпрадукты і навіны распаўсюджваюцца ў звязцы з платформай [[Vatican News]] і іншымі службамі Дыкастэрыі па камунікацыі.<ref>{{cite web|url=https://www.comunicazione.va/en/chi-siamo/storia.html|title=History of the Dicastery for Communication|publisher=Dicastery for Communication|access-date=2026-01-24|language=en}}</ref> Ватыканскае радыё ўдзельнічае ў міжнародным прафесійным абмене, у тым ліку ў рамках [[Еўрапейскі радыёвяшчальны саюз|Еўрапейскага радыёвяшчальнага саюза]] (EBU), які Vatican News называе арганізацыяй, сярод заснавальнікаў якой было Ватыканскае радыё.<ref>{{cite web|url=https://www.vaticannews.va/en/world/news/2024-12/ebu-vatican-radio-tv-general-assembly.html|title=EBU: European radio and TV executives gather for general assembly|publisher=Vatican News|date=4 December 2024|access-date=2026-01-24|language=en}}</ref> Афіцыйныя даведачныя матэрыялы Ватыканскага радыё таксама ўказваюць на ўдзел у шэрагу сетак і асацыяцый (у т. л. EBU і SIGNIS) і на практыку рэтрансляцыі праграм іншымі станцыямі.<ref>{{cite web|url=https://en.radiovaticana.va/radio-for-radio|title=Vatican Radio for the radios|publisher=Vatican Radio / Vatican News|access-date=2026-01-24|language=en}}</ref> Радыё мае экстратэрытарыяльны статус, прызнаны Італіяй. Яго асноўныя тэхнічныя вузлы размешчаны ў розных месцах<ref name="state" />. '''Студыйны комплекс''' знаходзіцца ў Палацы Пія ў Рыме, дзе размешчаны офісы моўных рэдакцый і адміністрацыя. '''Перадавальны цэнтр''' размешчаны ў Санта-Марыя-ды-Галерыя — гэта тэрыторыя плошчай 400 гектараў, якая належыць Святому Пасаду і мае статус экстэрытарыяльнай зоны<ref name="state" />. Вяшчанне вядзецца ў наступных дыяпазонах<ref>{{cite web|title=Frequencies|url=https://www.vaticannews.va/en/short-waves.html|publisher=Vatican News|accessdate=2024-05-01}}</ref>: * '''Кароткія хвалі (SW):''' Выкарыстоўваюцца для ахопу аддаленых рэгіёнаў (Афрыка, Азія) і краін з абмежаваным доступам да інтэрнэту. * '''Сярэднія хвалі (MW) і FM:''' Для лакальнага вяшчання ў Рыме і рэтрансляцыі партнёрамі (напрыклад, [[Радыё Марыя (Беларусь)|Радыё Марыя]]). * '''Лічбавае радыё (DAB+):''' Даступна на тэрыторыі Італіі. * '''Інтэрнэт:''' 10 каналаў вэб-радыё, падкасты, on-demand аўдыё. == Моўныя рэдакцыі == Ватыканскае радыё вяшчае на больш чым 40 мовах. Супрацоўнікі радыё — гэта інтэрнацыянальная каманда, якая складаецца з прадстаўнікоў амаль 60 нацыянальнасцей<ref name="history_en" />. Вяшчанне падзелена на моўныя праграмы, кожная з якіх мае ўласную рэдакцыйную палітыку ў межах агульнай стратэгіі Святога Пасада. Праграмы адаптуюцца пад культурныя і рэлігійныя асаблівасці канкрэтнага рэгіёна<ref name="history_be" />. === Беларуская служба === {{Асноўны артыкул|Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё}} Беларуская служба (цяпер частка партала Vatican News) дзейнічае з 1950 года. Яна рыхтуе штодзённыя выпускі навін, падкасты і трансляцыі, даступныя ў інтэрнэце і праз спадарожнік. Кіраўнік рэдакцыі — кс. [[Аляксандр Амяльчэня]]<ref name="bel_history" />. == Спрэчкі наконт электрамагнітнага выпраменьвання == У пачатку 2000-х гадоў Ватыканскае радыё апынулася ў цэнтры скандалу, звязанага з перадавальным цэнтрам у Санта-Марыя-ды-Галерыя. Жыхары навакольных раёнаў сцвярджалі, што магутныя антэны ствараюць празмернае электрамагнітнае выпраменьванне («электрасмог»), якое негатыўна ўплывае на здароўе і павялічвае рызыку анкалагічных захворванняў (лейкеміі ў дзяцей)<ref name="bbc">{{cite news|title=Vatican Radio's sturdy waves|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1376852.stm|publisher=BBC News|date=2001-06-08|url-status=dead}}</ref>. У 2001 годзе італьянскія ўлады і Ватыкан дасягнулі пагаднення аб зніжэнні магутнасці перадатчыкаў. У 2005 годзе кіраўніцтва радыё (кардынал Раберта Тучы і дырэктар Паскуале Баргонэ) было прысуджана італьянскім судом да ўмоўных тэрмінаў за «небяспечнае выкіданне рэчываў» (трактоўка электрамагнітных хваль), аднак пазней прысуд быў адменены Вярхоўным касацыйным судом Італіі<ref>{{cite news|title=Vatican Radio officials convicted|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4533031.stm|publisher=BBC News|date=2005-05-09|url-status=dead}}</ref>. Даследаванні, праведзеныя ў 2010 годзе, не выявілі прамой прычынна-выніковай сувязі паміж антэнамі і захворваннямі, аднак спрэчкі працягваліся доўгі час. Сёння вяшчанне з цэнтра значна скарочана на карысць лічбавых тэхналогій і інтэрнэту, што зняло вастрыню праблемы<ref name="history_en" />. == Гл. таксама == * [[Vatican News]] * [[Святы Прастол]] * [[Ватыкан]] * [[Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё]] * [[Еўрапейскі вяшчальны саюз]] * [[CTV (Ватыкан)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.vaticannews.va/be.html}} (беларуская версія) * [https://www.vaticannews.va/be/vatykan/news/2021-02/vatykanskamu-radyjo-90-gadou-historyja-marconi-pij-xi.html Гісторыя Ватыканскага радыё: ад першых крокаў да лічбавай рэчаіснасці]{{Недаступная спасылка}} // Vatican News. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Ватыкана]] [[Катэгорыя:Міжнародныя радыёстанцыі]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя радыёстанцыі]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Італіі]] [[Катэгорыя:Члены Еўрапейскага вяшчальнага саюза]] 29q3adv87p6yrtphmrdqsxj19bbpegp 0 682005 5157518 4594119 2026-06-23T02:38:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157518 wikitext text/x-wiki {{Археалагічная культура | Эпоха = [[Перыяд фарміравання ў Андах]] | Назва = Вальдывія | Культура-папярэдніца = | Культура-наступніца = [[Мачалілья]] | Геаграфічны рэгіён = [[Паўднёвая Амерыка]] | Ілюстраванне = [[Выява:Valdivia bowls with labyrinth pattern.jpg|250 px]] | Подпіс да ілюстрацыі = [[Кераміка]] | У складзе = | Датаванне культуры = [[3500 да н.э.]] — [[1800 да н.э.]] | Тэрыторыя распаўсюджвання = [[Эквадор]] | Этнічная прыналежнасць =[[індзейцы]] | Тып гаспадаркі = [[рыбалоўства]] | Асноўныя даследчыкі = | Карта рэгіёна = Localización de la Cultura Valdivia.PNG | Катэгорыя на Вікіскладзе = Valdivia culture }} '''Культура Вальды́вія''' ({{lang-es|Cultura Valdivia}}) — старажытная [[археалагічная культура]] на захадзе [[Эквадор]]а, што існавала ў сярэдзіне [[4 тысячагоддзе да н.э.|4]] тысячагоддзя да н. э. — пачатку [[2 тысячагоддзе да н.э.|2]] тысячагоддзя да н. э. == Гісторыя == Першаадкрывальнікам культуры Вальдывія лічыцца [[эквадор]]скі [[эканаміст]] і [[археолаг]]-аматар Эмілія Эстрада<ref>{{Cite web |url=http://www.enciclopediadelecuador.com/personajes-historicos/emilio-estrada-ycaza/ |title=Estrada Ycaza Emilio |access-date=6 ліпеня 2021 |archive-date=25 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625012959/http://www.enciclopediadelecuador.com/personajes-historicos/emilio-estrada-ycaza/ |url-status=dead }}</ref>, які падчас палявання на [[Ціхі акіян|ціхаакіянскім]] узбярэжжы ў [[1956]] годзе знайшоў [[Артэфакт (археалогія)|артэфакты]] дакалумбавай эпохі. Ён звярнуўся спярша да эквадорскіх вучоных, а потым — да [[ЗША|амерыканскіх]] археолагаў Кліфарда Эванса і Бэці Мэгерс. У выніку [[археалагічныя даследаванні|даследаванняў]] яны апублікавалі шэраг супольных прац<ref>[https://sova.si.edu/record/NAA.2013-01 Guide to the Betty J. Meggers and Clifford Evans papers]</ref>, у якіх выклалі [[гіпотэза|гіпотэзу]] аб узнікненні культуры ў выніку дыфузнага ўплыву выпадкова патрапіўшых прадстаўнікоў [[Японскія астравы|японскай]] культуры [[дзёмон]]. Далейшае вывучэнне археалагічных помнікаў культуры Вальдывія прывяло да пераасэнсавання першых знаходак. У 1970-х гадах амерыканскі [[культурная антрапалогія|антраполаг]] Дональд Латрэп заявіў аб яе [[Паўднёвая Амерыка|паўднёваамерыканскім]] паходжанні і выказаў меркаванне, што стваральнікі культуры былі выхадцамі з [[Амазонская нізіна|Амазоніі]]<ref>[https://minds.wisconsin.edu/bitstream/handle/1793/32116/Peraza,%20Christopher%20-%20Contemporary%20Analysis%20Valdivia.pdf?sequence=1 Christopher Peraza, A Contemporary Analysis of the Valdivia, a Formative Period Coastal Ecuadorian Culture]</ref>. З канца [[20 стагоддзе|XX]] стагоддзя таксама высоўваецца версія пра тое, што стваральнікі культуры Вальдывія былі нашчадкамі [[палеаіндзейцы|палеаіндзейцаў]] — мігрантаў у [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвую Амерыку]] з [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] уздоўж ціхаакіянскага ўзбярэжжа ў [[Каменны перыяд у Андах|каменны перыяд]]. == Апісанне == [[Файл:Valdivia (ecuador), figuretta di donna incinta, 2300-2000 ac ca.jpg|thumb|left|Жаночая статуэтка, канец [[3 тысячагоддзе да н.э.|3]] тысячагоддзя да н. э.]] Культура Вальдывія ўзнікла і развівалася на [[Ціхі акіян|ціхаакіянскім]] узбярэжжы [[Эквадор]]а, хаця некаторыя помнікі культуры месцяцца ў глыбіні [[мацярык|мацерыка]]. У другой палове [[3 тысячагоддзе да н.э.|3]] тысячагоддзя да н. э., калі насельніцтва тэрыторый, што займалі прадстаўнікі культуры, дасягнула [[Дэмаграфія|дэмаграфічнага]] максімума, яго колькасць ацэньваецца ў 1500 — 3000 чалавек. Паселішчы арганізоўваліся вакол цэнтральнага пляца, які мог адыгрываць цырыманіяльную ролю. === Эканоміка === Першыя раскопкі населеных пунктаў [[археалагічная культура|археалагічнай культуры]] выявілі рэшткі мноства [[Ракавіна малюскаў|ракавін малюскаў]], у меншай ступені — костак [[Алені|аленяў]]. Таму [[археолаг]]і меркавалі, што асноўнымі заняткамі старажытнага насельніцтва былі прыбярэжнае [[збіральніцтва]] і [[паляванне]]. У 1960-я гады былі знойдзены сведчанні існавання [[земляробства]] ў [[Эстуарый|эстуарыях]] [[рака|рэк]]. Яно пачало адыгрываць істотную ролю ў сярэдняй фазе існавання культуры. Найбольш важнымі свойскімі [[расліны|раслінамі]] былі [[кукуруза]] і [[Canavalia|канавалія]]. Ураджай кукурузы захоўвалі ў ямінах каля хацін. Былі таксама вядомы такія культурныя расліны, як [[маніёк]], [[бавоўнік]], [[імбір]], [[спаржавыя]], [[арахіс]], [[Перац струкавы|перац]] і інш. Вальдывійцы багата ўжывалі ў ежу [[ананас]]ы, [[Дыннае дрэва|папаю]], [[авакада]], але іх плады хутчэй збіраліся ў суседніх [[лес|лясах]]. Асноўным матэрыялам, з якога выраблялі прылады і начынне, быў [[прыродны камень|камень]]. Знойдзены шматлікія каменныя [[Артэфакт (археалогія)|артэфакты]] ў выглядзе скрэблаў, сякер, лёзаў. Для іх вытворчасці выкарыстоўвалі [[халцэдон]], [[кварцыт]], [[апал]] і [[крэмень]]. Найбольшага майстэрства прадстаўнікі культуры Вальдывія дасягнулі ў вытворчасці каменных [[ступа|ступ]], якія выразаліся ў форме [[звяры|звяроў]] і [[птушкі|птушак]]. Прылады для [[рыбалоўства]] і палявання найчасцей выраблялі з костак аленяў або марскіх ракавін. З самага пачатку існавання культуры Вальдывія яе прадстаўнікі займаліся вырабам [[кераміка|керамікі]]. Яны не ведалі ганчарнага кола. Таму, каб сценкі керамічнага посуду мелі аднолькавую таўшчыню, выкарыстоўвалася тэхніка намоткі пластоў [[гліна|глінянага]] раствору. Потым пласты выраўноўвалі і абпальвалі на агні. Пасудзіны афарбоўваліся ў чырвоны і шэры колеры. Выяўлены таксама паліраваны цёмны чырвоны посуд. Кераміка стала сапраўды неабходнай з узнікненнем земляробства. У керамічных пасудзінах захоўвалі зерне, варылі ежу, карысталіся для супольных піроў. Даследчыкі мяркуюць, што ў шырокіх [[міска]]х рабілі [[Алкагольныя напоі|алкагольны напой]] з кукурузы накшталт [[піва]] або нават [[галюцынагены|галюцынагенныя]] напоі. На працягу развіцця культуры вальдывійцы распрацавалі каля 30 розных стыляў керамікі. У позні перыяд існавання Вальдывіі жыхары ўзбярэжжа [[Эквадор]]а займаліся менавым [[гандаль|гандлем]] з жыхарамі [[перу]]анскага ўзбярэжжа. Для гэтага выкарыстоўвалі простыя марскія [[судна|судны]]. === Грамадства === Мяркуецца, што на першым этапе свайго існавання [[грамадства]] культуры Вальдывія ўяўляла сабою рода-племянную супольнасць, але яно не было цалкам эгалітарным. Па-першае, магла існаваць [[гендар]]ная няроўнасць. Для культуры Вальдывія характэрна наяўнасць вялікай колькасці жаночых [[статуя|статуэтак]]. Першапачаткова іх выраблялі з каменю, пазней — з гліны. Гэта кажа пра асаблівую ролю жанчын, якія выконвалі большую частку ручной працы пры апрацоўцы зямлі. Свае пахаванні носьбіты культуры рабілі пад [[падлога]]й жылой хаціны. У адной з такіх магільняў у паселішчы Рэал-Альта былі выяўлены рэшткі жанчыны, у ног якой быў пахаваны мужчына з перарэзаным горлам, што спарадзіла версію пра ахвярапрынашэнне ў гонар «[[матрыярхат|матрыярха]]». У тым жа месцы асобна каля асноўнай жаночай магільні хавалі дзяцей. Адно з дзіцячых пахаванняў утрымоўвала ахвяры, што вызначае высокі статус дзіцяці, які яно магло набыць з-за малалецтва толькі пры нараджэнні. Спадчынны характар сацыяльнага статуса кажа пра грамадскае распластаванне. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Вальдывія, археалагічная культура рыбаловаў і збіральнікаў 3-га — 1-й пал. 2-га тыс. да н. э. на цэнтр. узбярэжжы Эквадора||491}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Valdivia culture}} * [https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/valdivia-culture Valdivia Culture — Encyclopedia.com] * [https://www.culturaypatrimonio.gob.ec/valdivia-3800-1500-a-c/ Valdivia (3800 — 1500 a.C.) — Ministerio de Cultura y Patrimonio] * [http://www.enciclopediadelecuador.com/historia-del-ecuador/cultura-valdivia/ Cultura Valdivia — Historia del Ecuador] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220707184425/http://www.enciclopediadelecuador.com/historia-del-ecuador/cultura-valdivia/ |date=7 ліпеня 2022 }} * [https://americanindian.si.edu/static/exhibitions/infinityofnations/andes/248403.html Valdivia female figurines — Infinity of Nations] {{Андскія культуры}} [[Катэгорыя:Андскія культуры]] [[Катэгорыя:Неаліт]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Эквадоры]] 4igvnv0r6yo6g97znreh5s3f5l4akso 0 686723 5157574 4738178 2026-06-23T07:49:38Z M.L.Bot 261 5157574 wikitext text/x-wiki {{інфармацыйны спіс}} '''100 найвялікшых беларускіх [[песня|песень]]''' па версіі музычнага партала «[[Тузін Гітоў]]» — рэйтынг, які быў складзены ў [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] годзе на падставе апытання 90 экспертаў розных пакаленняў, персон, якія зрабілі свой унёсак у развіццё сучаснай [[беларусь|беларускай]] музычнай культуры. У спіс экспертаў увайшлі [[музыкант]]ы, знаўцы і даследчыкі, [[Культуралогія|культуролагі]], [[музычны прадзюсар|прадзюсары]], {{не перакладзена 5|кліпмэйкер|кліпмэйкеры|en|Music video director}}, [[рэжысёр]]ы, {{не перакладзена 5|паэт-песеннік|паэты-песеннікі|ru|Поэт-песенник}}, {{не перакладзена 5|гукарэжысёр|гукарэжысёры|ru|Звукорежиссёр}}, [[Журналіст|прадстаўнікі прэсы]], радыё і [[Вядучы|тэлебачання]].<ref>{{Cite web|url = https://tuzinfm.by/article/1906/my-nia-znajem-svajoj-muzyki.html|title = Сяргей Будкін. Мы ня знаем сваёй музыкі|subtitle = Партал Tuzin.fm прадстаўляе рэйтынг 100 найвялікшых беларускіх песень, складзены на падставе апытаньня 90 экспэртаў|first = Сяргей|last = Будкін|author = {{Аўтар|Сяргей Будкін|С. Будкін}}|authorlink = Сяргей Будкін|coauthors = [[Віктар Сямашка]]|editor = Ганна Кавалёва, Хрысьціна Дарапей, Натальля Стрыжак|date = 2015-04-02|website = [[Тузін Гітоў]]|lang = be|archiveurl = https://web.archive.org/web/20220403161843/https://old.tuzinfm.by/article/1906/my-nia-znajem-svajoj-muzyki.html|archivedate = 2022-04-03|accessdate = 2022-07-16|url-status = live|ref = tuzin}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.experty.by/content/top-100-naivyalikshykh-belaruskikh-pesen-ad-tuzin-fm|ref=ex|title=Топ-100 найвялікшых беларускіх песень ад Tuzin.fm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210202195953/http://www.experty.by/content/top-100-naivyalikshykh-belaruskikh-pesen-ad-tuzin-fm|archivedate=2 лютага 2021|lang=be|website=[[Experty.by]]|date=2015-04-04|accessdate=2022-01-05|url-status=live}}</ref> == Удзельнікі апытання == * [[Данчык|Андрусішын Багдан]] (спявак) * [[Міхал Анемпадыстаў|Анемпадыстаў Міхал]] (мастак, дызайнер, аўтар «[[Народны Альбом|Народнага альбома]]») * Анішчанка Сяргей (музыка, прадзюсар, заснавальнік фестывалю «[[Рок-кола|Рок-Кола]]») * [[Алесь Аркуш|Аркуш Алесь]] (паэт, аўтар песень) * Арлоў Раман (музыкант, прадзюсар) * [[Уладзімір Аляксандравіч Арлоў|Арлоў Уладзімір]] (рэжысёр кіно і тэатра, аўтар музычных фільмаў у 1960—1970-х) * [[Яўген Барышнікаў|Барышнікаў Яўген]] (музыкант, даследчык) * [[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка|Бандарэнка Зінаіда]] ([[Народны артыст Беларусі|народная артыстка Беларусі]], у 1959—2003 — дыктар на [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|ТБ]], вядучая канцэртаў) * Баландзін Сяргей (кампазітар, паэт, музыкант) * Безкаравайны Зміцер (журналіст, піяр-мэнеджар, заснавальнік [[Experty.by]]) * Брылон Вольга (музыказнаўца, у 1993—2002 музычны рэдактар [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|Беларускага радыё]]) * [[Сяргей Будкін|Будкін Сяргей]] (журналіст, прадзюсар, галоўны рэдактар [[Тузін Гітоў|Tuzin.fm]]) * [[Ігар Варашкевіч|Варашкевіч Ігар]] (музыкань, вакаліст гуртоў «[[Бонда (гурт)|Бонда]]», «Рокіс», «[[Крама (гурт)|Крама]]») * Вечар Аксана (тэлевядучая) * Вечар Анатоль (кліпмэйкер, тэлевядучы, вядучы канцэртаў і фестываляў) * [[Лявон Вольскі|Вольскі Лявон]] (музыкант, вакаліст гуртоў «[[Мроя (гурт)|Мроя]]», «[[N.R.M.]]», «[[Zet|ZET]]», «[[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]]») * [[Франак Вячорка|Вячорка Франак]] (прамоўтар, прадзюсар) * [[Адам Глобус|Глобус Адам]] (літаратар, аўтар песень) * [[Валік Грышко|Грышко Валянцін]] (музыкант, прадзюсар) * [[Валерый Сяргеевіч Дайнэка|Дайнэка Валерый]] ([[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|заслужаны артыст Беларусі]], удзельнік ансамбляў «[[Песняры]]» і «[[Белорусские песняры|Беларускія песняры]]») * [[Алесь Дзянісаў|Дзянісаў Алесь]] (журналіст, музыкант, вакаліст гуртоў «[[КальЯн]]», «Людзі на балоце», «[[Dzieciuki|Дзецюкі]]») * [[Леанід Дранько-Майсюк|Дранько-Майсюк Леанід]] (літаратар, паэт-песеннік) * [[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец Сяргей]] (журналіст, завадатар культурных праектаў, у 1991—2003 галоўны рэдактар газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]») * [[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Жбанкоў Максім]] (культуролаг) * [[Таццяна Заміроўская|Заміроўская Таццяна]] (музычны журналіст) * Івашын Макс (музыкант, журналіст) * Калеснікава Марыя (журналістка, спявачка) * [[Кася Камоцкая|Камоцкая Кася]] (спявачка, журналістка) * Карпюк Ілона (спявачка, прамоўтар) * Катвіцкая Ірэна (спявачка, даследчыца, педагог) * Кашырын Павел (прамоўтар) * [[Алег Клімаў|Клімаў Алег]] (журналіст, галоўны рэдактар «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]» да 2008) * Круглякоў Алесь (журналіст, тэлевядучы да 2006) * [[Вераніка Круглова|Круглова Вераніка]] (спявачка, даследчыца) * {{не перакладзена 5|Уладзімір Мікалаевіч Кубышкін|Кубышкін Уладзімір|ru|Кубышкин, Владимир Николаевич}} (прадзюсар, аўтар песень) * Кудрэйка Надзея (радыёжурналіст) * [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Кулінковіч Аляксандр]] (музыкант) * [[Глеб Паўлавіч Лабадзенка|Лабадзенка Глеб]] (паэт, аўтар песень) * [[Анатоль Лазар|Лазар Анатоль]] (псеўданім Wiecier Mechaniczny, дызайнер, сузаснавальнік парталу «[[Тузін Гітоў]]») * [[Тамара Лісіцкая (радыёвядучая)|Лісіцкая Тамара]] (тэле- і радыёвядучая) * Максімкаў Уладзімір (прадзюсар) * Маліноўскі Сяргей (журналіст) * Маторын Мікалай і Аляксей Ажогін (клуб «Графіці») * [[Алег Мінакоў (музыкант)|Мінакоў Алег]] (псеўданім Jagger, музыкант, радыёвядучы) * [[Надзея Анатолеўна Мікуліч|Мікуліч Надзея]] (спявачка) * [[Уладзіслаў Людвігавіч Місевіч|Місевіч Уладзіслаў]] (заслужаны артыст Беларусі) * Наважылаў Уладзіслаў (музыкант, лідар гурта «[[Gods Tower]]») * Назараў Зміцер (прамоўтар, заснавальнік «Men’s Fest») * [[Леанід Нарушэвіч|Нарушэвіч Леанід]] (музыкант, гукарэжысёр) * [[Кірыл Раманавіч Насаеў|Насаеў Кірыл]] (хормайстар, педагог, кіраўнік хору «[[Унія (хор)|Унія]]») * Несцярэнка Юрый (музыка) * [[Уладзімір Някляеў|Някляеў Уладзімір]] (паэт, аўтар песень) * [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Падбярэзскі Зміцер]] (журналіст) * [[Аляксандр Памідораў|Памідораў Аляксандр]] (музыкант, прадзюсар, прамоўтар, журналіст, радыёвядучы) * Песнякевіч Таццяна (радыёвядучая, музыказнаўца) * Плотка Алесь (музыкант, паэт, аўтар песень) * [[Сяргей Яўгенавіч Пукст|Пукст Сяргей]] (музыкант, журналіст) * Радзівонаў Вячаслаў (журналіст, заснавальнік парталу «[[Ultra-music.com]]») * [[Віталь Рыжкоў|Рыжкоў Віталь]] (паэт, музыкант, аўтар песень) * Сасноўскі Зміцер (музыкант, прадзюсар, даследчык, музыказнаўца, лідар гурта «[[Стары Ольса]]») * Сахараў Сяргей (журналіст, сузаснавальнік лэйблу «[[БМАgroup|БМА-груп]]») * Сапега Аляксандр (музыкант) * Скрыпнічэнка Сяргей (музыкант) * [[Віктар Іванавіч Скорабагатаў|Скарабагатаў Віктар]] (заслужаны артыст Беларусі, спявак, даследчык) * Слабін Уладзімір (псеўданім Vitaut Arabella, стваральнік «Беларускага музычнага календара» і найбуйнейшай калекцыі беларускай музыкі на [[YouTube|Youtube]]) * Старповіч Адам (тэле- і радыёвядучы, прадзюсар) * Старцаў Андрэй (прадзюсар, прамоўтар, дырэктар клубаў «Рэактар» і «Re:Public») * [[Аляксей Cтрэльнікаў|Стрэльнікаў Аляксей]] (журналіст, даследчык, тэатразнавец) * Супрановіч Віталь (прадзюсар, прамоўтар, кіраўнік лэйблу «БМА-груп») * Свярдлоў Павел (журналіст) * Сцепанюк Лукаш (музыкант, радыёвядучы, арганізатар беларускіх канцэртаў і фестываляў у [[Польшча|Польшчы]]) * Сацэвіч Ігар (кампазітар, кіраўнік гурту «[[Apple Tea]]») * [[Віктар Віктаравіч Сямашка|Сямашка Віктар]] (музыкант, радыёвядучы, даследчык) * Сямашка Віталь (у 1990-я тэлевядучы, вядучы канцэртаў і фестываляў) * [[Алесь Таболіч|Таболіч Алесь]] (музыкант, прамоўтар, лідар гурта «[[Znich|Зніч]]») * Трафілаў Сяргей (галоўны рэдактар газеты «[[Культура (газета)|Культура]]») * [[Сяржук Трухановіч|Трухановіч Сяргей]] (гітарыст, выкладчык) * [[Андрэй Філатаў|Філатаў Андрэй]] (музыкант) * [[Сяргей Філімонаў (тэлевядучы)|Філімонаў Сяргей]] (тэлевядучы, аўтар праграмы «[[Відзьмо-невідзьмо]]») * [[Алег Хаменка|Хаменка Алег]] (музыкант, прамоўтар, прадзюсар, выкладчык, лідар гурта «[[Палац (гурт)|Палац]]») * {{нп5|Алег Валер'евіч Ціханаў|Ціханаў Алег|ru|Тихонов, Олег Валерьевич}} (прадзюсар, прамоўтар) * [[Наста Ціхановіч|Ціхановіч Наста]] (спявачка, прадзюсар) * Цыбін Юрый (прадзюсар, прамоўтар, даследчык, выдавец, заснавальнік «[[Рок-каранацыя|Рок-каранацыі]]») * [[Аляксандр Цыганок|Цыганок Аляксандр]] (музыкант, выкладчык) * [[Аляксандр Чарнуха|Чарнуха Аляксандр]] (журналіст, рэдактар парталу «[[Ultra-music.com]]») * [[Віктар Антонавіч Шалкевіч|Шалкевіч Віктар]] (музыкант, акцёр) * [[Генадзь Шостак|Шостак Генадзь]] (журналіст, музыказнаўца) * [[Ніна Анатолеўна Шыдлоўская|Шыдлоўская Ніна]] (прадзюсар, прамоўтар, каардынатар ГК «[[Будзьма беларусамі!]]») * Шырын Леанід (кампазітар, саўндпрадзюсар) * Юрцэвіч Павел (у 1980—1990-я музыкант, кіраўнік творчага аб’яднання і студыі «Осмос») == Топ 100 == {| class="wikitable sortable" |+ Рэйтынг 100 найвялікшых беларускіх песень. ! Месца !! Назва песні !! Выканаўца !! Аўтар музыкі !! Аўтар слоў |- | 100 || «[[Майский вальс]]» || [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраслаў Еўдакімаў]] || [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігар Лучанок]] || [[Міхал Ясень]] |- | 99 || «[[Сцяг (песня)|Сцяг]]» || [[Зміцер Вайцюшкевіч]] || [[Зміцер Вайцюшкевіч]] || [[Уладзімір Някляеў]] |- | 98 || «[[Мы выйдзем шчыльнымі радамі]]» || V/A || [[Уладзімір Васілевіч Тэраўскі|Уладзімір Тэраўскі]] || [[Макар Краўцоў]] |- | 97 || «[[Выйсце]]» || «[[IQ48]]» || «[[IQ48]]» || [[Павел «Фройд» Зыгмантовіч]] |- | 96 || «[[Крик птицы]]» || «[[Песняры]]» || [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзімір Мулявін]] || [[Юрый Рыбчынскі]] |- | 95 || «[[Старый мост]]» || «[[Сузор’е (гурт)|Сузор’е]]» || [[Валянцін Пучынскі]] || [[Валянцін Пучынскі]], [[Младэн Клуге]] |- | 94 || «[[Гэта мы!]]» || [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэй Мельнікаў]], «[[Новае Неба]]» || [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэй Мельнікаў]] || [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэй Мельнікаў]] |- | 93 || «[[Калыханка (песня)|Калыханка]]» || [[Данчык]], [[Валерый Сяргеевіч Дайнэка|Валерый Дайнэка]] || [[Зміцер Яўтуховіч]] || [[Леанід Іванавіч Пранчак|Леанід Пранчак]] |- | 92 || «[[Пах чабаровы]]» || «[[Чараўніцы]]» || [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзімір Буднік]] || [[Кастусь Кірэенка]] |- | 91 || «[[Дзе мой край]]» || [[Зміцер Вайцюшкевіч]] || [[Зміцер Вайцюшкевіч]] || [[Уладзімір Караткевіч]] |- | 90 || «[[Партызанская (песня)|Партызанская]]» || «[[N.R.M.]]» || [[Лявон Вольскі]] || [[Лявон Вольскі]] |- | 89 || «[[Па-над белым пухам вішняў]]» || [[Алена Саўленайтэ]] || [[Ігар Ігаравіч Палівода|Ігар Палівода]] || [[Максім Багдановіч]] |- | 88 || «[[Святло ў цемры]]» || «[[IQ48]]» || «[[IQ48]]» || [[Міхал Анемпадыстаў]] |- | 87 || «[[Rising Arrows]]» || «[[Gods Tower]]» || [[Аляксандр Уракаў]] || [[Уладзіслаў «Lesley Knife» Наважылаў]] |- | 86 || «[[Моя Маруся]]» || [[Аляксей Адольфавіч Шадзько|Аляксей Шадзько]] || [[Аляксей Адольфавіч Шадзько|Аляксей Шадзько]] || [[Аляксей Адольфавіч Шадзько|Аляксей Шадзько]] |- | 85 || «[[Ой, рана на Івана]]» || «[[Песняры]]» || народная || [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзімір Мулявін]] |- | 84 || «[[Абарваная струна]]» || [[Стэфан]] || [[Леанід Шырын]] || [[Алесь Камоцкі]] |- | 83 || «[[Дым (песня)|Дым]]» || «[[Pomidor/off]]» || [[Сяргей Канановіч]] || [[Аляксандр Памідораў]] |- | 82 || «[[Цэпэліны]]» || «[[Новае Неба]]» || [[Кася Камоцкая]] || [[Міхал Анемпадыстаў]] |- | 81 || «[[Белая лебедзь]]» || [[Кася Камоцкая]] і [[Зміцер Вайцюшкевіч]] || [[Кася Камоцкая]], [[Зміцер Вайцюшкевіч]] || [[Анатоль Сыс]] |- | 80 || «[[Котка (песня)|Котка]]» || «[[Новае Неба]]» || [[Кася Камоцкая]] || [[Адам Глобус]] |- | 79 || «{{не перакладзена 5|Я верю|Я верю|ru|Я верю}}» || «[[Ляпіс Трубяцкі]]» || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] |- | 78 || «[[Belarus Freedom]]» || «[[Ляпіс Трубяцкі]]» || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] |- | 77 || «[[Я ішоў да цябе]]» || [[Зміцер Вайцюшкевіч]] і «[[WZ-Orkiestra]]» || [[Зміцер Вайцюшкевіч]] || [[Алесь Камоцкі]] |- | 76 || «[[На станцыі Койданава]]» || «[[Бонда (гурт)|Бонда]]» || [[Ігар Варашкевіч]], [[Іван Маркаў]], [[Сержук Кныш]] || [[Адам Глобус]] |- | 75 || «[[Рэчанька]]» || V/A || народная || народныя |- | 74 || «[[Песні пра каханне]]» || «[[N.R.M.]]» || [[Лявон Вольскі]] || [[Лявон Вольскі]] |- | 73 || «[[Адзіноцтва]]» || «[[Akute]]» || [[Раман Жыгараў]] || [[Раман Жыгараў]] |- | 72 || «[[Танцы на даху (песня)|Танцы на даху]]» || «[[ULIS]]» || [[Слава Корань]] || [[Фелікс Аксёнцаў]] |- | 71 || «[[Чёрный бумер]]» || [[Серёга]] || [[Серёга|Сяргей Пархоменка]] || [[Серёга|Сяргей Пархоменка]] |- | 70 || «[[Краіна крывавых дажджоў]]» || «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» || [[Лявон Вольскі]] || [[Алег Дземідовіч]] |- | 69 || «[[Ты кинула (песня)|Ты кінула]]» || «[[Ляпіс Трубяцкі]]» || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] |- | 68 || «[[Аксамітны летні вечар]]» || [[Сяржук Сокалаў-Воюш]], [[Данчык]] || [[Уладзімір Іосіфавіч Навіцкі|Уладзімір Навіцкі]] || [[Сяржук Сокалаў-Воюш]] |- | 67 || «[[Моё солнце (песня)|Моё солнце]]» («[[Маё сонца]]») || «[[J:морс]]» || [[Раман Арлоў]] || [[Уладзімір Пугач]], пераклад на беларускую [[Раман Арлоў]] |- | 66 || «[[Крывавае свята]]» || [[Аляксандр Памідораў]] || [[Аляксандр Памідораў]] || [[Аляксандр Памідораў]] |- | 65 || «[[Хали-гали]]» || «[[Леприконсы]]» || [[Ілля Міцько]] || [[Ілля Міцько]] |- | 64 || «[[Гэй, там, налівай]]» || «[[Крама]]» || «[[Крама]]» || [[Зміцер Лукашук]] |- | 63 || «[[Калядачкі]]» || «[[Песняры]]» || народная || народныя, апрацоўка [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзімір Мулявін]] |- | 62 || «[[Кола грукатала (песня)|Кола грукатала]]» || «[[Палац (гурт)|Палац]]» || [[Алег Хаменка]] || [[Алег Хаменка]] |- | 61 || «[[Зямля (зямля)|Зямля]]» || «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» || [[Лявон Вольскі]] || [[Лявон Вольскі]] |- | 60 || «[[Гомельскі вальс]]» || «[[Крама]]» || [[Ігар Варашкевіч]] || [[Зміцер Лукашук]] |- | 59 || «[[Я у бабушки живу]]» || «[[Верасы]]» || [[Эдуард Сямёнавіч Ханок|Эдуард Ханок]] || [[Ігар Шаферан]] |- | 58 || «[[Охотник и сайгак]]» || «[[Neuro Dubel]]» || [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] || [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] |- | 57 || «[[Я — рок-музыкант]]» || «[[Мроя (гурт)|Мроя]]» || [[Мроя (гурт)|Мроя]] || [[Лявон Вольскі]], [[Уладзімір Міхайлавіч Давыдоўскі|Уладзімір Давыдоўскі]] |- | 56 || «[[Мая краіна Беларусь]]» || «[[Без Билета]]» || [[Віталь Артыст]] || [[Віталь Артыст]] |- | 55 || «[[Радзіма мая дарагая]]» || V/A || [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]] || [[Алесь Бачыла]] |- | 54 || «[[Переехала комбайном]]» || «[[Neuro Dubel]]» || [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] || [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] |- | 53 || «[[Я жыў]]» || «[[Мясцовы час (гурт)|Мясцовы час]]» || [[Валерый Драко]] || [[Алесь Кузмін]], беларускі тэкст [[Алесь Аркуш]] |- | 52 || «[[Белоруссия]]» || «[[Песняры]]» || [[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|Аляксандра Пахмутава]] || [[Мікалай Мікалаевіч Дабранраваў|Мікалай Дабранраваў]] |- | 51 || «[[Ты мне вясною прыснілася (песня)|Ты мне вясною прыснілася]]» || «[[Песняры]]» || [[Юрый Уладзіміравіч Семяняка|Юрый Семяняка]] || [[Міхась Шушкевіч]] |- | 50 || «[[Жураўлі на Палессе ляцяць]]» || «[[Песняры]]», «[[Сябры (гурт)|Сябры]]», [[Данчык]] || [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігар Лучанок]] || [[Алесь Ставер]] |- | 49 || «[[Зорачкі]]» || «[[Ляпіс Трубяцкі]]» || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] |- | 48 || «[[Лёгкія-лёгкія]]» || «[[N.R.M.]]» || [[Лявон Вольскі]] || [[Лявон Вольскі]] |- | 47 || «[[Завушніцы (песня)|Завушніцы]]» || «[[Песняры]]» || [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзімір Мулявін]] || [[Максім Танк]] |- | 46 || «{{не перакладзена 5|Воины света|Воины света|ru|Воины света (песня)}}» || «[[Ляпіс Трубяцкі]]» || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] |- | 45 || «[[Пляц Францыска]]» || «[[ULIS]]» || [[Сяргей Краўчанка]] || [[Сяргей Краўчанка]], [[Фелікс Аксёнцаў]] |- | 44 || «{{не перакладзена 5|Грай|Грай|uk|Грай (Ляпис Трубецкой)}}» || «[[Ляпіс Трубяцкі]]» || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] |- | 43 || «{{не перакладзена 5|Ня быць скотам|Ня быць скотам|pl|Nie być skotam}}» || «[[Ляпіс Трубяцкі]]» || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] || [[Янка Купала]] |- | 42 || «[[Песня пра Нёман]]» || V/A || [[Несцер Фёдаравіч Сакалоўскі|Несцер Сакалоўскі]] || [[Анатоль Астрэйка]] |- | 41 || «[[Паланэз Агінскага|Развітанне з Радзімай]]» || «[[Я нарадзіўся тут]]» || [[Міхал Клеафас Агінскі]] || [[Сяржук Сокалаў-Воюш]] |- | 40 || «[[Пагоня (гімн)|Пагоня]]» || V/A || [[Мікола Равенскі]], [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзімір Мулявін]], [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч]], [[Лявон Вольскі]] || [[Максім Багдановіч]] |- | 39 || «[[Рушнікі]]» || «[[Песняры]]» || [[Мікалай Пятрэнка]] || [[Вера Вярба]] |- | 38 || «[[Ау (песня)|Ау]]» || «[[Ляпіс Трубяцкі]]» || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] |- | 37 || «[[Капитал]]» || «[[Ляпіс Трубяцкі]]» || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] || [[Сяргей Уладзіміравіч Міхалок|Сяргей Міхалок]] |- | 36 || «[[Як пайду я ў новую канюшню]]» || «[[Палац (гурт)|Палац]]» || народная || народныя, апрацоўка «[[Палац (гурт)|Палац]]» |- | 35 || «[[Резиновый дом]]» || «[[Neuro Dubel]]» || [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] || [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] |- | 34 || «[[Абсэнт]]» || «[[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]]» || [[Лявон Вольскі]] || [[Лявон Вольскі]] |- | 33 || «[[Калыханка (песня)|Калыханка]]» || «[[Верасы]]» || [[Васіль Пятровіч Раінчык|Васіль Раінчык]] || [[Генадзь Бураўкін]] |- | 32 || «[[Стэфка]]» || «[[Бонда (гурт)|Бонда]]» || [[Ігар Варашкевіч]], [[Іван Маркаў]] || [[Ігар Варашкевіч]], [[Іван Маркаў]], [[Сержук Кныш]] |- | 31 || «[[Зорка Венера (песня)|Зорка Венера]]» || V/A || [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|Сымон Рак-Міхайлоўскі]] || [[Максім Багдановіч]] |- | 30 || «[[Алеся (песня)|Алеся]]» || «[[Сябры (гурт)|Сябры]]» || [[Алег Іваноў]] || [[Анатоль Папярэчны]] |- | 29 || «[[Будзь разам з намі]]» || «[[Крама]]» || [[Ігар Варашкевіч]], Андрэй Лявончык || [[Зміцер Лукашук]] |- | 28 || «[[Зачараваная мая]]» || «[[Песняры]]», [[Валерый Сяргеевіч Дайнэка|Валерый Дайнэка]] || [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігар Лучанок]] || [[Генадзь Бураўкін]] |- | 27 || «[[За туманам]]» || «[[KRIWI]]» || народная || народныя, апрацоўка «[[KRIWI]]» |- | 26 || «[[Мой родны кут]]» || V/A || [[Мікола Равенскі]] ([[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігар Лучанок]]) || [[Якуб Колас]] |- | 25 || «[[Мая краіна]]» || «[[Новае Неба]]» || [[Кася Камоцкая]] || [[Міхал Анемпадыстаў]] |- | 24 || «[[Слуцкая брама (песня)|Слуцкая брама]]» || «[[Бонда (гурт)|Бонда]]» || [[Ігар Варашкевіч]] || [[Сержук Кныш]] |- | 23 || «[[Алеся (песня)|Алеся]]» || «[[Песняры]]», «[[Akute]]» || [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігар Лучанок]] || [[Аркадзь Куляшоў]] |- | 22 || «[[Спадчына (верш)#Пераклады і мастацкія ўвасабленні|Спадчына]]» || «[[Песняры]]», [[Данчык]] || [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігар Лучанок]] || [[Янка Купала]] |- | 21 || «[[Вераніка (песня)|Вераніка]]» || «[[Песняры]]» || [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Ігар Лучанок]] || [[Максім Багдановіч]] |- | 20 || «[[Госці]]» || «[[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]]» || [[Лявон Вольскі]] || [[Лявон Вольскі]] |- | 19 || «[[Здравствуй, чужая милая]]» || [[Аляксандр Антонавіч Саладуха|Аляксандр Саладуха]] || [[Эдуард Сямёнавіч Ханок|Эдуард Ханок]] || [[Леанід Татаранка]] |- | 18 || «[[Бывайце здаровы]]» || V/A || [[Ісак Ісакавіч Любан|Ісак Любан]] || [[Адам Герасімавіч Русак|Адам Русак]] |- | 17 || «[[Купалінка (песня)|Купалінка]]» || V/A || [[Уладзімір Васілевіч Тэраўскі|Уладзімір Тэраўскі]] || народныя, апрацоўка [[Міхась Чарот]] |- | 16 || «[[Малиновка]]» || «[[Верасы]]» || [[Эдуард Сямёнавіч Ханок|Эдуард Ханок]] || [[Анатоль Папярэчны]] |- | 15 || «[[Цуд на Каляды]]» || [[Аляксандр Памідораў]] || [[Аляксандр Памідораў]] || [[Аляксандр Памідораў]] |- | 14 || «[[Тры Янгалы]]» || «[[Троіца (гурт)|Троіца]]» || «[[Троіца (гурт)|Троіца]]» || народныя |- | 13 || «[[Малітва (песня, Песняры)|Малітва]]» || «[[Песняры]]» || [[Алег Моўчан]] || [[Янка Купала]] |- | 12 || «[[Простыя словы]]» || «[[Народны Альбом]]» || [[Лявон Вольскі]] || [[Міхал Анемпадыстаў]] |- | 11 || «[[Магутны Божа]]» || V/A || [[Мікалай Равенскі]] || [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталля Арсеннева]] |- | 10 || «{{не перакладзена 5|Белавежская пушча (песня)|Белавежская пушча|ru|Беловежская пуща (песня)}}» || V/A || [[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|Аляксандра Пахмутава]] || [[Мікалай Мікалаевіч Дабранраваў|Мікалай Дабранраваў]], беларускі тэкст [[Расціслаў Завістовіч]] |- | 9 || «[[Радыё Свабода (песня)|Радыё Свабода]]» || «[[ULIS]]», «[[N.R.M.]]», [[Раман Волазнеў]] || [[Слава Корань]] || [[Фелікс Аксёнцаў]] |- | 8 || «[[Я нарадзіўся тут (песня)|Я нарадзіўся тут]]» || «[[Я нарадзіўся тут]]», [[Лявон Вольскі]], [[Зміцер Вайцюшкевіч]] || [[Лявон Вольскі]] || [[Лявон Вольскі]] |- | 7 || «[[Бяжы хлопец]]» || «[[Крама]]» || [[Ігар Варашкевіч]] || [[Зміцер Лукашук]] |- | 6 || «[[Шуміце бярозы]]» || «[[Сябры (гурт)|Сябры]]», [[Данчык]] || [[Эдуард Сямёнавіч Ханок|Эдуард Ханок]] || [[Ніл Гілевіч]] |- | 5 || «[[Паветраны шар (песня)|Паветраны шар]]» || «[[N.R.M.]]» || [[Лявон Вольскі]] || [[Лявон Вольскі]] |- | 4 || «[[Касіў Ясь канюшыну]]» || «[[Песняры]]» || народная || народныя, апрацоўка [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзімір Мулявін]] |- | 3 || «[[Завіруха (песня)|Завіруха]]» || «[[Верасы]]» || [[Эдуард Сямёнавіч Ханок|Эдуард Ханок]] || [[Генадзь Бураўкін]] |- | 2 || «[[Тры чарапахі (песня)|Тры чарапахі]]» || «[[N.R.M.]]» || [[Лявон Вольскі]] || [[Лявон Вольскі]] |- | 1 || «[[александрына (песня)|Александрына]]» || «[[Песняры]]» || [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзімір Мулявін]] || [[Пятрусь Броўка]] |} {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{навігацыя}} {{commons}} *[https://old.tuzinfm.by/top.html 100 найвялікшых беларускіх песень па вэрсіі Tuzin.fm (фота/аўдыё/відэа)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210911092118/https://tuzinfm.by/top.html |date=11 верасня 2021 }} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Спісы:Музыка]] [[Катэгорыя:Спісы:Беларусь]] [[Катэгорыя:Рэйтынгі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2015 годзе]] a1tfkqijvyjqm6qk3zencrknfrp97gx 0 686749 5157563 4878771 2026-06-23T07:35:18Z 5157563 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Сяргей Будкін''' ({{comment|нар.|нарадзіўся}} {{дН|23|02|1982}}, {{мН|Мінск|у Мінску|Мінск}}) — [[беларусь|беларускі]] {{журналіст|Беларусі}}, прадзюсар, рэдактар партала «[[Тузін Гітоў]]», аўтар перадачы «[[Belsat Music Live]]»<ref name=":0">{{Cite web|title=Сяргей Будкін|url=https://budzma.by/persons/syarhej-budkin.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911155630/https://budzma.by/persons/syarhej-budkin.html|archive-date=2021-09-11|access-date=2021-09-11|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|year=2020}}</ref>. З 2020 года ўзначальвае [[беларуская Рада Культуры|Беларускі фонд культурнай салідарнасці]].<ref>{{cite news|title=Сяргей Будкін зьехаў у Вільню і ўзначаліў Беларускі фонд культурнай салідарнасьці|url=https://www.svaboda.org/a/30870580.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2020-10-02|access-date=2021-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903141501/https://www.svaboda.org/a/30870580.html|archive-date=2021-09-03}}</ref><ref>{{cite news|first=Ян|last=Максімюк|author-link=Ян Максімюк|title=Сяргей Будкін: Мы прапануем новую культурную палітыку для новай Беларусі|url=https://www.svaboda.org/a/31323625.html|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-06-25|access-date=2021-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903171242/https://www.svaboda.org/a/31323625.html|archive-date=2021-09-03}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 23 лютага 1982 у Мінску{{sfn|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|2008|loc=|quote=|p=|pp=322|s=|S=|с=|g=|name=}}. Скончыў [[Беларускі Калегіюм]] па спецыяльнасці «Журналістыка» ў 2004 годзе, у 2005 годзе — [[факультэт журналістыкі БДУ]] (тэма дыпломнай працы «Праблемы беларускага шоу-бізнэсу»){{sfn|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|2008|loc=|quote=|p=|pp=44|s=|S=|с=|g=|name=}}. У 2005 годзе стаў сябрам [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|БАЖ]]{{sfn|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|2008|loc=|quote=|p=|pp=44|s=|S=|с=|g=|name=}}. Стажыраваўся ў [[польшча|Польшчы]], [[літва|Літве]], [[швецыя|Швецыі]], [[германія|Германіі]]<ref name=":0" />. Жонка -- Ганна Віктараўна Кавалёва, дзеці -- Яніна і Ян Будкіны. == Прафесійная дзейнасць == У журналістыцы з 1999 года. Аўтар ідэі, адзін са стваральнікаў і з 2003 года галоўны рэдактар інтэрнэт-партала «Тузін Гітоў», адзін з заснавальнікаў і штатны крытык музычнага інтэрнэт-праекту «[[Experty.by]]» (2008—2016), у 2002—2009 гадах музычны аглядальнік газеты «[[наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», рэдактар і адзін з аўтараў кнігі «[[Залатыя дыскі беларускага рок-н-ролу]]» (2004), у розныя часы — аўтар артыкулаў на культурную тэматыку ў выданнях «[[Беларуская маладзёжная (газета)|Беларуская маладзёжная]]», «[[Белорусская деловая газета]]», «[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]», «[[Музыкальная газета]]», «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]», «[[Студэнцкая думка (ЗБС)|Студэнцкая думка]]», аўтар і вядучы праграм на «[[NetRadio]]», «[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]», радыё «[[Радыё Мінск|Мінск]]» («Тузін Гітоў» з [[Алег Хаменка|Алегам Хаменкам]], 2005), «[[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё Рацыя]]» («Тузін Гітоў» з [[Алег Хаменка|Алегам Хаменкам]] (з 2006), вядоўца жывых радыёэфіраў з фестываляў «[[Бардаўская восень]]» і «[[Басовішча]]»{{sfn|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|2008|loc=|quote=|p=|pp=44|s=|S=|с=|g=|name=}}. Арганізатар шматлікіх музычных і культурных акцый і праектаў, сярод якіх «[[Рок-рэвалюцыя]]» з удзелам «[[N.R.M.]]» (Вільня, 2006), канцэрт памяці [[анатоль Сыс|Анатоля Сыса]] ў [[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены|Чырвоным касцёле]] (Мінск, 2007), серыя канцэртаў «[[Тузін. Unplugged]]» (2011—2012). Прадзюсар узнагарод «[[Рок-каранацыя]]» (2005—2007). Менеджар CD-выданняў «[[Прэм’ер Тузін]]» (2005—2011), «Сьцяг брыгады» (гурт «Siver», 2006), аўдыёвыдання кнігі [[Сяржук Вітушка|Сяргея Вітушкі]] «[[Дзінь-дзілінь: пара гуляць у казкі]]» (2012){{sfn|Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі|2008|loc=|quote=|p=|pp=45|s=|S=|с=|g=|name=}}<ref name=":0" />. Аўтар ідэі і прадзюсар праектаў «[[Тузін. Перазагрузка]]» (2009) і «[[Будзьма! Тузін. Перазагрузка-2]]» (2011), «[[Тузін. Немаўля]]» (2012—2013)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/hramadstva/fihury_tydnia_sjarhiej_budkin|title=Фігуры тыдня: Сяргей Будкін, Таццяна Шаракова, Сяргей Дарафееў|date=2012-12-08|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200405071745/https://novychas.by/hramadstva/fihury_tydnia_sjarhiej_budkin|archive-date=2020-04-05|access-date=2020-04-05}}</ref>. == Ацэнкі == [[Вецер Механічны]], сузаснавальнік партала «[[Тузін Гітоў]]», у інтэрв’ю [[Вольга Эдуардаўна Самусік|Вользе Самусік]] з «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]» ў 2005 годзе называў Будкіна адным з ''«вядучых музычных журналістаў і крытыкаў»''<ref>{{cite news|last=Самусик|first=Ольга|author-link=Вольга Эдуардаўна Самусік|year=2005|title=«Тузін гітоў» :: Первый сборник -- первая ласточка?|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|publisher=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=40|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407232517/http://www.nestor.minsk.by/mg/articles/2005/40/0500.html|archive-date=7 красавіка 2020|access-date=2020-04-07|url-status=live}}</ref>. У 2011 годзе на пытанне Змітра Баяровіча з «[[Ultra-music.com]]» пра добрых музычных крытыкаў Павел Свярдлоў, рэдактар [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]], сярод іншых адзначыў і Сяргея Будкіна, бо той ''«варта піша пра музыку»''<ref>{{cite web|url=http://ultra-music.com/articles/profi/4719|title=Павел Свярдлоў: «Чалавек бы патраціў грошы на хлеб, а яго прымушаюць купіць квіток на канцэрт Дарафеевай»|last=Боярович|first=Дмитрий|last2=Хацкевич|first2=Елена|date=2011-08-04|publisher=[[Ultra-music.com]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403070412/http://ultra-music.com/articles/profi/4719|archive-date=3 красавіка 2020|access-date=2020-04-03|url-status=live}}</ref>. == Узнагароды і намінацыі == {{see also|Тузін Гітоў#Узнагароды і намінацыі}} [[Файл:Tuzin.fm («Рок-кола» 2007).jpg|thumb|Дыплом «За актыўную падтрымку маладзёжнай творчасці і значны ўклад у развіццё беларусскага рок-руху»]] * Дыплом «За актыўную падтрымку маладзёжнай творчасці і значны ўклад у развіццё беларускага рок-руху» (Сяргей Будкін і «Тузін Гітоў») («[[Рок-кола]]», 2007) * 2 месца ў катэгорыі грамадсказначных праектаў за трайны DVD і серыю канцэртаў «[[Тузін. Немаўля]]» (Сяргей Будкін, «Тузін Гітоў», {{нп3|Беластоцкі тэатр оперы і філармоніі|Беластоцкі тэатр оперы і філармоніі|pl|Opera i Filharmonia Podlaska}}) (фестываль рэкламы і камунікацыі «AD.NAK-2014»)<ref name=":2">{{Cite web|url=https://budzma.by/news/pyeramozhcy-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-i-kamunikacyi-ad-nak.html|title=Пераможцы фестывалю беларускамоўнай рэкламы і камунікацыі AD.NAK!|date=2014-06-26|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003074416/https://budzma.by/news/pyeramozhcy-fyestyvalyu-byelaruskamownay-reklamy-i-kamunikacyi-ad-nak.html|archive-date=3 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-03|url-status=dead}}</ref> * 2 месца ў катэгорыі грамадсказначных праектаў за «[[Re:Песьняры]]» (фестываль рэкламы і камунікацыі «AD.NAK-2015»)<ref name=":02">{{Cite web|url=https://budzma.by/news/pyeramozhcy-ad-nak-2015.html|title=Пераможцы AD.NAK!-2015|date=2015-07-08|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003060558/https://budzma.by/news/pyeramozhcy-ad-nak-2015.html|archive-date=3 кастрычніка 2019|access-date=2019-10-03|url-status=live}}</ref> * Спецыяльная згадка ў катэгорыі «Забаўляльнае тэлебачанне» за «[[Belsat Music Live]]» (The Adami Media Prize-2018)<ref>{{Cite web|url=https://www.adamimediaprize.eu/news/2018/12/5/six-competition-participants-win-adami-media-prize|title=ADAMI Media Prize announces Its six winners!|publisher=Adami Media Prize for Cultural Diversity in Eastern Europe|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925061752/https://www.adamimediaprize.eu/news/2018/12/5/six-competition-participants-win-adami-media-prize|archive-date=2019-09-25|access-date=2019-09-25}}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]] |частка = БУДКІН СЯРГЕЙ (Будкин Сергей, Budkin Siarhei) |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |старонкі = 43–44 |старонак = 368 |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж =2000 |мова=be |ref =Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі}} == Спасылкі == {{commons}} {{вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Будкін Сяргей}} myqp7jzyxuomd53vhopy0b9y1hu4fma 0 700975 5157472 4980289 2026-06-22T20:47:19Z HK-47 9640 дапаўненне 5157472 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА}} '''Мі-8''' (У-8, выраб «80», па [[Кодавыя абазначэнні НАТА|кадыфікацыі НАТА]]: '''Hip''' — «[[Сцягно]]») — [[СССР|савецкі]]/[[Расійская Федэрацыя|расійскі]] шматмэтавы [[верталёт]], распрацаваны [[Маскоўскі верталётны завод імя М. Л. Міля|АКБ М. Л. Міля]] ў пачатку [[1960-я|1960-х]]. Самы масавы двухрухальны верталёт у свеце (у агульнай складанасці пабудавана больш за 12 тыс. асобнікаў усіх мадыфікацый); уваходзіць у спіс самых масавых верталётаў у гісторыі авіяцыі<ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mi-8-world.htm|title=Mi-8 HIP (MIL)|author=John Pike|website=Globalsecurity.org|access-date=2014-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220140951/http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/mi-8-world.htm|archive-date=2014-12-20|url-status=live}}</ref>. Шырока выкарыстоўваецца больш чым у 50 краінах свету для выканання мноства грамадзянскіх і ваенных задач. Верталёты Мі-8, як правіла, маюць падвойнае прызначэнне, пра што паказваецца ў [[Сертыфікат тыпу (авіяцыя)|сертыфікаце тыпу]]; у Расіі верталёты, якія маюць ваеннае прызначэнне, могуць быць прададзеныя толькі дзяржкампаніяй «[[Расабаронэкспарт]]», якая ўваходзіць у карпарацыю «[[Растэх]]». Усе астатнія верталёты, якія знаходзяцца ў вольным продажы, маюць толькі грамадзянскае прызначэнне<ref>{{Cite web|url=http://milhelicopter.com/|title=Сайт производителя.|author=|work=|date=|publisher=|access-date=14 лютага 2022|archive-date=26 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026124913/http://milhelicopter.com/|url-status=dead}}</ref>. == Помнікі і экспанаты == === Беларусь === * [[Мінск]] - Мі-8Т у [[Музей авіяцыйнай тэхнікі|Музеі авіяцыі і касманаўтыкі]] {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ваенна-транспартныя верталёты]] [[Катэгорыя:Верталёты СССР]] k436bi92puiy6minkrjrrxcas8o79ic 0 700977 5157452 5141244 2026-06-22T20:05:48Z HK-47 9640 /* Беларусь */ дапаўненне 5157452 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА|выпушчана адзінак=каля 1 400|статус=знят з вытворчасці, у эксплуатацыі|першы палёт=[[17 студзеня]] 1970}} '''Су-24''' ('''выраб Т-6''', па [[Кодавыя абазначэнні НАТА|кадыфікацыі НАТА]]: '''Fencer''' — «Фехтавальшчык») — [[Авіяцыйная прамысловасць СССР|савецкі]] і [[Авіяцыйная прамысловасць Расіі|расійскі]] тактычны [[франтавы бамбардзіроўшык]] з [[Крыло змянянай стрэлападобнасці|крылом змянянай стрэлападобнасці]], прызначаны для нанясення ракетна-бомбавых удараў у простых і складаных метэаўмовах, днём і ноччу, у тым ліку на малых вышынях з прыцэльным паразай наземных і надводных мэтаў. Носьбіт тактычных ядзерных зарадаў. 31 жніўня 2016 года ў [[Ваенна-касмічныя сілы Расіі|ВКС Расіі]] завяршылася эксплуатацыя бамбардзіроўшчыкаў Су-24 у зыходным варыянце (без літары ў індэксе). Бамбардзіроўшчыкі былі знятыя з узбраення<ref>{{cite news|url=https://lenta.ru/news/2016/09/26/su24/|title=В России сняты с вооружения бомбардировщики Су-24|date=2016-09-26|publisher=Lenta.ru}}</ref>. Су-24М/М2 павінны быць зняты з узбраення да 2020 года, магчыма праз некалькі гадоў<ref>{{cite web|url=http://www.pravda-tv.ru/2016/09/26/257025/v-rossii-s-vooruzheniya-snyaty-bombardirovshhiki-su-24|title=В России с вооружения сняты бомбардировщики Су-24|publisher=www.pravda-tv.ru|lang=ru|accessdate=2017-10-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rufor.org/showthread.php?p=412640|title=Су-24М Фронтовой бомбардировщик - RUFOR.ORG|publisher=rufor.org|lang=ru|accessdate=2017-10-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://army-news.ru/2017/10/etot-moralno-i-fizicheski-ustarevshij-su-24/?|title=Этот "морально и физически устаревший" Су-24… {{!}} Армейский вестник|publisher=army-news.ru|lang=ru|accessdate=2017-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220214220808/https://army-news.ru/2017/10/etot-moralno-i-fizicheski-ustarevshij-su-24/|archivedate=14 лютага 2022|url-status=dead}}</ref>. == Тэхнічныя праблемы і асаблівасці эксплуатацыі == Усе самалёты тыпу Су-24 з’яўляюцца канструктыўна складанымі машынамі і патрабуюць высокай падрыхтоўкі як лётнага, так і наземнага персанала. Высокая насычанасць электронікай і аўтаматыкай змяншае надзейнасць бартавых сістэм. У пачатковы перыяд эксплуатацыі з прычыны адмоў спраўнасць парка самалётаў была нізкай, выконваліся шматлікія дапрацоўкі. Аднак адмовы ў шматлікіх сістэмах самалёта не з’яўляюцца крытычнымі для бяспечнага завяршэння палёту, што першапачаткова было прадугледжана распрацоўшчыкамі. Сістэма аварыйнага пакідання, паводле інструкцыі, забяспечвае бяспечнае аварыйнае пакіданне самалёта ў палёце, а таксама падчас разбегу або прабегу на хуткасці не менш за 70 км/г. Аднак вядомы выпадак няштатнага спрацоўвання крэсла штурмана на стаянцы (у працэсе запуску рухавікоў і з’яўлення ціску ў гідрасістэме адхіленая «на сябе» ручка кіравання рыўком устала ў нейтральную пазіцыю і, зачапіўшыся за трыманне катапульты, выклікала спрацоўванне крэсла). Адбылося катапультаванне крэсла са штурманам, які на ім сядзеў, усе сістэмы крэсла адпрацавалі штатна і прызямленне чалавека прайшло нармальна. Пасля гэтага выпадку на ўсіх самалётах суцэльнапаваротны стабілізатар пры стаянцы самалёта пачалі фіксаваць перакінутым праз фюзеляж фалам, не дапушчаючы яго перасоўвання — на стаянцы самалёта і адсутнасці ціску ў гідрасістэме наскі стабілізатара самаадвольна імкнуцца да апускання ўніз, на кабраванне, таксама было дапрацавана катапультнае крэсла. == Помнікі ці экспанаты == === Беларусь === * [[Бараўская|в.Бараўская]] (Віцебскі р-н) - СУ-24, помнік-экспанат ля былога аэрадрома Кукавячына; * Быхаў - Су-24М з бартавым №47 (да ўстаноўкі знаходзіўся на захаванні ў Баранавічах) <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://morsouyz.by/v-byhove-su-24m-ustanovili-kak-memorial-aviatoram|title=В Быхове СУ-24М установили как мемориал авиаторам {{!}} Белорусский союз военных моряков|website=morsouyz.by|access-date=2025-08-21}}</ref>; * г.п.[[Воранава]] - Су-24М<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/nebesnyy-fekhtovalshchik-prizemlilsya-v-voronovo.html|title=Главным украшением Вороново стал самолет СУ-24М — советский и российский тактический фронтовой бомбардировщик|first=Татьяна|last=ВРУБЛЕВСКАЯ|website=www.sb.by|date=2023-05-06|access-date=2025-08-21}}</ref> * Глыбокае - Су-24М усталяваны насупраць школы №1; * Гомель - СУ-24М усталяваны ў 2019 годзе насупраць [[Гомельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя П. В. Сухога|Тэхнічнага ўніверсітэта імя П.В. Сухога]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://monument.goub.by/?p=1777|title=Памятный знак с самолетом Су-24 — Памятники Гомельщины|date=2020-07-13|access-date=2025-08-21|url-status=dead}}</ref>; * Жыткавічы - Су-24; * Касцюковічы<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://golk.by/jeksponat-samoleta-su-24m-torzhestvenno-otkryli-v-den-osvobozhdenija-kostjukovichskogo-rajona-ot-nemecko-fashistskih-zahvatchikov.html|title=Экспонат самолета Су-24М торжественно открыли в День освобождения Костюковичского района от немецко-фашистских захватчиков|first=Ирина|last=Некрылова|website=Костюковичи. Новости|date=2022-09-28|access-date=2025-08-21|url-status=dead}}</ref> * [[Мінск]] - Су-24М у Музеі авіяцыі і касманаўтыкі * [[Паставы]] - Су-24М, мемарыял у гонар лётчыкаў выконваўшых вайсковы абавязак на аэрадроме Паставы; * п.[[Шуміліна]] - Су-24; == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Самалёты ВКБ Сухога}} [[Катэгорыя:Самалёты Сухога]] [[Катэгорыя:Самалёты СССР]] gzxh1pz816nm6i5m349nzpfkikexoe3 0 700980 5157454 5026758 2026-06-22T20:08:07Z HK-47 9640 дапаўненне 5157454 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА}} '''Су-27''' (завадскі шыфр Т-10С; па [[Кодавыя абазначэнні НАТА|кадыфікацыі НАТА]]: '''Flanker-B''' — «Фланкер-Б») — [[СССР|савецкі]] і [[Расійская Федэрацыя|расійскі]] [[шматмэтавы знішчальнік|шматмэтавы]] ўсенадворны звышгукавы цяжкі [[знішчальнік]] [[Пакаленні рэактыўных знішчальнікаў|чацвёртага пакалення]]<ref>Сергей Птичкин. «Пятёрка» авансом // Российская газета : № 23 (5102) от 4 февраля 2010. — Пермь, 2010. — С. 5.</ref>, распрацаваны ў [[Сухі (кампанія)|АКБ Сухога]] і прызначаны для заваёвы перавагі ў паветры. Таксама самалёт прымяняецца для ракетна-бомбавых удараў па наземных цэлях. З’яўляецца носьбітам тактычных ядзерных боепрыпасаў. Галоўнымі канструктарамі Су-27 у розны час былі [[Навум Сямёнавіч Чарнякоў]], [[Міхаіл Пятровіч Сіманаў]], Арцём Аляксандравіч Колчын і Аляксей Іванавіч Кнышоў. Першы палёт прататыпа адбыўся ў [[1977 год у авіяцыі|1977 годзе]]. У [[1982 год у авіяцыі|1982 годзе]] самалёты пачалі паступаць у авіяцыйныя часці, з [[1985 год у авіяцыі|1985 года]] пачалася іх эксплуатацыя, прыняты на ўзбраенне 23 жніўня 1990 года. Су-27 з’яўляецца адным з асноўных самалётаў [[Ваенна-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі|ВПС Расіі]], яго мадыфікацыі складаюцца на ўзбраенні ў краінах [[СНД]], [[Індыя|Індыі]], [[Кітай|Кітаі]] і іншых. На аснове Су-27 распрацавана вялікая колькасць мадыфікацый: вучэбна-баявы Су-27УБ, палубны знішчальнік [[Су-33]] і яго вучэбна-баявая мадыфікацыя Су-33УБ, шматмэтавыя знішчальнікі: [[Су-30]], Су-27М, [[Су-35]], франтавы бамбардзіроўшчык [[Су-34]] і іншыя. Самалёты серыі Су-27/30 на 2019 год займалі трэцяе месца па колькасці сярод самых распаўсюджаных баявых самалётаў свету, з’яўляючыся самымі распаўсюджанымі баявымі самалётамі расійскай вытворчасці<ref>[https://www.flightglobal.com/download?ac=65837 World Air Forces 2019, p.5]</ref>. == Помнікі і экспанаты == === Беларусь === * [[Мінск]] - Су-27 у Музеі авіяцыі і касманаўтыкі == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Самалёты ВКБ Сухога}} [[Катэгорыя:Самалёты Сухога]] [[Катэгорыя:Самалёты СССР]] ej80bqfivogomplouzwbuobmm0xhjk4 5157468 5157454 2026-06-22T20:39:46Z HK-47 9640 /* Помнікі і экспанаты */ 5157468 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА}} '''Су-27''' (завадскі шыфр Т-10С; па [[Кодавыя абазначэнні НАТА|кадыфікацыі НАТА]]: '''Flanker-B''' — «Фланкер-Б») — [[СССР|савецкі]] і [[Расійская Федэрацыя|расійскі]] [[шматмэтавы знішчальнік|шматмэтавы]] ўсенадворны звышгукавы цяжкі [[знішчальнік]] [[Пакаленні рэактыўных знішчальнікаў|чацвёртага пакалення]]<ref>Сергей Птичкин. «Пятёрка» авансом // Российская газета : № 23 (5102) от 4 февраля 2010. — Пермь, 2010. — С. 5.</ref>, распрацаваны ў [[Сухі (кампанія)|АКБ Сухога]] і прызначаны для заваёвы перавагі ў паветры. Таксама самалёт прымяняецца для ракетна-бомбавых удараў па наземных цэлях. З’яўляецца носьбітам тактычных ядзерных боепрыпасаў. Галоўнымі канструктарамі Су-27 у розны час былі [[Навум Сямёнавіч Чарнякоў]], [[Міхаіл Пятровіч Сіманаў]], Арцём Аляксандравіч Колчын і Аляксей Іванавіч Кнышоў. Першы палёт прататыпа адбыўся ў [[1977 год у авіяцыі|1977 годзе]]. У [[1982 год у авіяцыі|1982 годзе]] самалёты пачалі паступаць у авіяцыйныя часці, з [[1985 год у авіяцыі|1985 года]] пачалася іх эксплуатацыя, прыняты на ўзбраенне 23 жніўня 1990 года. Су-27 з’яўляецца адным з асноўных самалётаў [[Ваенна-паветраныя сілы Расійскай Федэрацыі|ВПС Расіі]], яго мадыфікацыі складаюцца на ўзбраенні ў краінах [[СНД]], [[Індыя|Індыі]], [[Кітай|Кітаі]] і іншых. На аснове Су-27 распрацавана вялікая колькасць мадыфікацый: вучэбна-баявы Су-27УБ, палубны знішчальнік [[Су-33]] і яго вучэбна-баявая мадыфікацыя Су-33УБ, шматмэтавыя знішчальнікі: [[Су-30]], Су-27М, [[Су-35]], франтавы бамбардзіроўшчык [[Су-34]] і іншыя. Самалёты серыі Су-27/30 на 2019 год займалі трэцяе месца па колькасці сярод самых распаўсюджаных баявых самалётаў свету, з’яўляючыся самымі распаўсюджанымі баявымі самалётамі расійскай вытворчасці<ref>[https://www.flightglobal.com/download?ac=65837 World Air Forces 2019, p.5]</ref>. == Помнікі і экспанаты == === Беларусь === * [[Мінск]] - Су-27 у [[Музей авіяцыйнай тэхнікі|Музеі авіяцыі і касманаўтыкі]] == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Самалёты ВКБ Сухога}} [[Катэгорыя:Самалёты Сухога]] [[Катэгорыя:Самалёты СССР]] b24iuas66drhd08ew6ld85fkepkwh8u 0 701245 5157295 5150444 2026-06-22T14:53:19Z Aliaksei Lastouski 75892 5157295 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Адам Сузін''' ({{lang-pl|Adam Suzin}}; 30 снежня [[1799]], в. Куліноўшчына Кобрынскага павета — [[11 снежня]] [[1879]], [[Варшава]]<ref name=":0">''Stanisław Zieliński'' [https://polona.pl/item/maly-slownik-pionierow-polskich-kolonialnych-i-morskich-podroznicy-odkrywcy-zdobywcy,NzY4MTAwMTM/524/ Mały słownik pionierów polskich kolonialnych i morskich : podróżnicy, odkrywcy, zdobywcy, badacze, eksploratorzy, emigranci — pamiętnikarze, działacze i pisarze migracyjni] — Warszawa: Inst. Wyd. Ligi Morskiej i Kolonialnej, 1933. — S. 519.</ref>; Псеўданім ''Adam S.'') — член [[Таварыства філарэтаў]], сібірскі ссыльны. Яго персанаж з’яўляецца ў I акце I сцэны III часткі «Дзядоў» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. Такое ж імя і прозвішча мае адзін з герояў рамана ''[[Лялька (раман)|«Лялька]]''» [[Баляслаў Прус|Баляслава Пруса]], расійскі купец і паплечнік Станіслава Вакульскага. == Біяграфія == === Маладосць === Са збяднелай шляхецкай сям’і Сузіных. Дзед Адама (таксама Адам) займаў урад кобрынскага гродскага суддзі. Бацька — Дамінік Сузін абраў вайсковую службу. У часы Рэчы Паспалітай ён атрымаў чын капітана артылерыі. Пасля трэцяга падзелу некаторы час выконваў функцыі ад’ютанта пры двары Станілава Аўгуста Панятоўскага ў Гародні, пазней займаўся пераважна гаспадаркай, а таксама абіраўся на некаторыя выбарныя пасады, сярод іншага харунжага Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні<ref name=":1">Аляксандр Ільін, Алесь Радзюк. Адам Сузін: няўрымслівы змоўшчык-канспіратар ці ахвяра абставін? // Асоба і час. 2018. Том 8. Сс. 86-110. </ref>. У 1815 годзе паступіў у [[Свіслацкая гімназія|гімназію ў Свіслачы]], дзе пазнаёміўся з Янам Янкоўскім. [[Станіслаў Пігань]] лічыў, што А. Сузін выконваў ролю пасярэдніка паміж тайнымі саюзамі моладзі ў Вільні і Свіслачы<ref>Pigoń, S. Bochaterski więzień // Głosy z przed wieku. — Wilno, 1924. — S. 44.</ref>. Праз чатыры гады пачаў навучанне на фізіка-матэматычным [[Вільнюскі ўніверсітэт|факультэце Віленскага ўніверсітэта]], дзе ў 1820 годзе ўступіў у таварыства філарэтаў; 26 чэрвеня гэтага года ён стаў членам матэматычна-фізічнага «Зялёнага грона», а неўзабаве заняў абавязкі сакратара гэтага клуба. Абмяркоўваючы на адной з сустрэч філарэтаў дысертацыю «Паляк сваім суайчыннікам з нагоды адноўленага Каралеўства Польскага» Пятра Багорскага, ён з вялікай дозай песімізму звярнуўся да тэмы незалежнасці [[Царства Польскае|Каралеўства Польскага]]. Акрамя «Зялёнага грона», ён таксама ўдзельнічаў у сходах «блакітных філадэльфістаў», больш радыкальнага аддзялення аб’яднання, да якога ў студзені 1821 г. прыцягнуў Янкоўскага. Падзяляў агульную цікавасць філарэтаў да народнай творчасці і беларускай мовы, пра тое, што Адам быў вялікім аматарам і знаўцам фальклору і народнай паэзіі, у адным з лістоў засведчыў [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]]<ref name=":1" />. У 1821—1822 гадах быў выхавальнікам дзяцей [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала Клеафаса]] Агінскага ў [[Магільна (Уздзенскі раён)|Магільне]]. Вядома, што ў адпаведнасці з інструкцыяй таварыства філарэтаў ён падчас свайго знаходжання ў маёнтку Магільна графа Агінскага зрабіў апісанне не толькі парафіяльнага мястэчка Сакольнікава, але і павятовага горада Себежа. У 1823 годзе стаў магістрам філасофіі Віленскага ўніверсітэта. У другім томе «Dziennik Wileński» ад 1823 г. быў апублікаваны яго артыкул пад назвай «Гіпотэза Ньютана пра святло і цяжар»{{Sfn|Borowczyk|2009}}. === Высылка ў Сібір === У верасні 1823 года царскія ўлады загадалі правесці ператрус у яго кватэры, пасля чаго Сузін быў арыштаваны і дастаўлены ў [[Царква Святой Тройцы і базыльянскі манастыр (Вільнюс)|былы базыльянскі манастыр]]. Сярод папер, выяўленых паліцэйскімі пры Сузіне, аказаўся пратакол блакітнага саюза, напісаны рукой Адама. 19 і 20 верасня яго дапытвалі, адмовіўся прызнаваць меркаваныя правапарушэнні. Аб упартасці з боку А. Сузіна быў нават праінфармаваны цэсарэвіч Канстанцін у Варшаве. Апошні загадаў застрашыць заўзятага вязня пазбаўленнем дваранскай годнасці і больш жорсткімі для таго наступствамі. Тым не менш выкліканы паўторна на допыт 5 лістапада 1823 г., тады, калі ўся справа аб філарэтах перастала для царскіх уладаў быць тайнай, а ў камісіі з’явіліся новыя доказы віны Сузіна, той застаўся верным сябе і не пайшоў на супрацоўніцтва са следчымі<ref name=":1" />. 24 студзеня 1824 г. ён усё ж пацвердзіў сваю прыналежнасць да Таварыства філарэтаў, але паслядоўна адмаўляўся раскрываць імёны членаў аб’яднання, а таксама яго структуру і рэжым працы. Следчая камісія прад’явіла яму самыя сур’ёзныя абвінавачанні, падобна як у дачыненні да Тамаша Зана і [[Ян Чачот|Яна Чачота]], у варожым стаўленні да дзяржавы, і не дапусціла яго вызвалення. 19 жніўня быў вынесены прысуд, пацверджаны [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандрам I]] (28 жніўня), у адпаведнасці з якім Сузін і абодва вышэйзгаданыя палонныя былі асуджаны на шэсць месяцаў знаходжання ў крэпасці ва ўнутраных раёнах Расіі, а пазней — на пражыванне ў Сібіры. У кастрычніку абвінавачаных наведаў [[Адам Міцкевіч]], які выйшаў на волю ў сакавіку гэтага года. Падчас гэтага візіту паэт, верагодна, выказаў сваё захапленне бескампраміснасцю Сузіна, дэкламаваўшы імправізацыю «Адаму Сузіну»{{Sfn|Borowczyk|2009}}. Перавозка Сузіна, Чачота і Зана кібіткай з Вільні ў [[Арэнбург]] працягвалася з 22 кастрычніка 1824 г. па 3 студзеня 1825 г., пасля чаго яны адбывалі шасцімесячнае пакаранне ў крэпасці Кізыл. Потым разам з Занам (Чачота адправілі ва Уфу) пасяліліся ў [[Орск]]у. Уладкаваўся туды чыноўнікам пад Арэнбургам, а таксама вучыў дзяцей камандзіра крэпасці палкоўніка Ісаева. Наладзіў цесныя адносіны з Янам Віткевічам, які быў высланы ў Сібір у сакавіку 1824 года. У сакавіку 1829 г. Сузін і Зан атрымалі загад ехаць у Арэнбург. Падчас працы ў Памежнай камісіі яны даследавалі звычаі жыхароў тэрыторый на поўдзень і ўсход ад Урала, асабліва [[Кіргізы|кіргізаў]] . З цягам часу Сузін здабыў у іх вачах павагу, якая выражалася ў ролі арбітра і вырашэння міжплемянных спрэчак. Займаўся таксама сабранымі ўзорамі флоры даследаваных ім зямель, якія ў далейшым узбагацілі калекцыі прыродазнаўчага музея ў Арэнбургу, створанага Занам. Сузін таксама выкладаў французскую мову і разам з Янам Каралем Хадкевічам пераклаў «Пра Германію» Жэрмен дэ Сталь. Не паспеў скончыць пераклады твораў Жака-Анры Бернардэна дэ Сен-П’ера і [[Анарэ дэ Бальзак]]а {{Sfn|Borowczyk|2009}} . 27 снежня 1832 г. яму быў прысвоены [[Табель аб рангах|14-ы чын]] пісараў, хоць аранбургскі генерал-губернатар Павел Сухтэлен, які быў добразычлівы да палякаў, прыкладаў намаганні да прысваення Сузіну 10-га ранга дзякуючы атрыманаму вучонаму званню. [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] не прыняў запыт, бо ў ім былі фармальныя памылкі. У кастрычніку 1833 г. Сузін быў арыштаваны нібыта за саўдзел у г.зв. Арэнбургская змова, але ў выніку дагляду следчай камісіі (на чале з пераемнікам Сухцелена Васілём Пяроўскім — таксама сябрам польскіх ссыльных) усе абвінавачаныя былі вызваленыя. У 1834 годзе Сузіну быў прысвоены 10-ы чын пісара, узнагароды якога дамагаўся Пяроўскі. З мэтай паляпшэння здароўя ён падарожнічаў па казахскіх стэпах, падчас якіх яго некалькі разоў прымаў казахскі султан Бадж-Мухамед. У 1834—1835 гадах удзельнічаў у шэрагу даследаванняў у Арэнбургскай вобласці. З дазволу Памежнай камісіі ён прааналізаваў гэты рэгіён з пункту гледжання наяўнасці мінеральных рэсурсаў і геалагічнай будовы і, выконваючы заяўку прафесара [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкага ўніверсітэта]] Э. Гофмана, разам з Занам правёў там кліматалагічныя і метэаралагічныя назіранні{{Sfn|Borowczyk|2009}} . Дзякуючы хадайніцтвам генерал-губернатара В. Пяроўскага Адаму быў нарэшце нададзены адпаведны яго адукацыі чыноўніцкі ранг, а ў 1835 г. ён нават атрымаў права на месячны адпачынак дзеля наведвання на радзіме хворага бацькі, адкуль своечасова вярнуўся. У траўні 1837 г. праз старанні ўсё таго ж В. Пяроўскага ён атрымаў «Вышэйшы» дазвол на звальненне з службы ў Арэнбургскай губерні і, што найбольш важна, права на яе працяг у любым іншым месцы імперыі «альбо вярнуцца на радзіму». У ліпені 1837 г. Сузін канчаткова звальняецца са службы ў Пагранічнай камісіі «па дамашніх абставінах»<ref name=":1" />. === Вяртанне на Радзіму === Па вяртанні перад Сузіным паўстала праблема матэрыяльнага забеспячэння, ад бацькі яму застаўся маёнтак Залешаны (іншая назва - Хадасы Горныя) на Брэстчыне. Яшчэ ў Арэнбургу пасябраваў з Яна Каралем Хадкевічам, і ў студзені 1838 г. ён накіроўваецца ў адну з рэзідэнцый Хадкевічаў — [[Млыніў|Млынаў]], дзе планаваў знайсці працу ў хімічнай лабараторыі графа [[Аляксандр Францішак Хадкевіч|Аляксандра Хадкевіча]]. Але пасля раптоўнай смерці апошняга быў вымушаны выконваць абавязкі гувернёра Баляслава — малодшага брата Яна Хадкевіча. У хуткім часе з уласнае ініцыятывы Адам адмовіўся ад гэтай работы, але застаўся ў Млынаве, заняўшыся ўпарадкаваннем хатняга архіва князёў. У сярэдзіне гэтага года ён быў арыштаваны паводле нібыта ўдзелу ў змове [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]]. Спачатку сядзеў у турме ў Кіеве, потым у Вільні. У пісьмовых паказаннях, прадстаўленых 7 верасня, ён не прызнаў сябе вінаватым у выстаўленых яму абвінавачаннях. 5 лютага 1839 г. быў вынесены канчатковы вердыкт, паводле якога Сузінбезумоўна апраўданы. 19 лютага прысуд быў канфірмаваны Мікалаем І. Адзіным спагнаннем стаў паліцэйскі нагляд (пад якім ён і без таго знаходзіўся), але, як і іншыя ўдзельнікі гэтага працэсу, ён павінен быў вярнуць казне ўсе грашовыя выдаткі, якія тая панесла на арганізацыю ўсіх судова-следчых мерапрыемстваў<ref name=":1" />. Калі бацька памёр, ён, верагодна, даверыў Залешаны ў пажыццёвае карыстанне дзвюх старэйшых сясцёр{{Sfn|Borowczyk|2009}}. У 1841 годзе прыязджаў у Вільню, дзе сустракаўся з Занам, У 1842 г. падчас выбараў, што адбыліся на сейміке брэсцкага павятовага дваранства, ён быў абраны дэпутатам на губернскі аналагічны сход, але да галасавання не быў дапушчаны, з-за новых абмежаванняў для ўдзельнікаў тайных таварыстваў. У тым жа годзе ажаніўся з Каралінай з Адынцоў (малодшай сястрой [[Антон Адынец|Антона Эдварда Адынца]]). Неўзабаве ён пачаў кіраваць землямі фельдмаршала князя Людвіка Вітгенштэйна, якія знаходзіліся ў Літве і Беларусі, апекаваўся імі больш за дваццаць гадоў. Потым прыехаў з Каралінай у Варшаву, і яны пераехалі да дачкі. У двухтыднёвіку «Кроніка Родзінна (Kronika Rodzinna)» за 1870—1871 гады быў надрукаваны яго рэпартаж «Падарожжа ў кіргізскія стэпы ў 1834 годзе». У апошнія гады свайго жыцця ён змагаўся з прагрэсуючай стратай зроку. Памёр 11 снежня 1879 года ў Варшаве. Яго магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Старых Павонзках]]{{Sfn|Borowczyk|2009}}. Дачка Адама і Караліны — Міхаліна (каля 1847—1913){{Sfn|Borowczyk|2009}}. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Jerzy Borowczyk|частка=Suzin Adam|адказны=Andrzej Romanowski|загаловак=Polski Słownik Biograficzny|том = 46/1 (188) Surmacki Leopold - Swolkień Bolesław |месца= Warszawa – Kraków| выдавецтва=Polska Akademia Nauk, Polska Akademia Umiejętności |год= 2009|s=105-107|isbn=978-83-88909-70-2|ref=Borowczyk}} * ''Odyniec A. O.'' Adam Suzin // Tygodnik Ilustrowany. 1880. Tom IX. No 215. * ''Грицкевич В. П.'' В степи за Илеком: [очерк про А. Сузина] // Грицкевич, В. П. [https://kamunikat.org/download.php?item=9858-1.pdf&pubref=9858 От Немана к берегам Тихого океана] / В. П. Грицкевич. — Минск: Полымя, 1986. С. 132—148. * Аляксандр Ільін, Алесь Радзюк. Адам Сузін: няўрымслівы змоўшчык-канспіратар ці ахвяра абставін? // [https://kamunikat.org/download.php?item=56634-1.pdf&pubref=56634 Асоба і час. 2018. Том 8.] Сс. 86-110. == Спасылкі == * [http://zeslaniec.pl/29/Relacje_z_zeslania.pdf Паездка ў кіргізскія стэпы ў 1834 годзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171201033127/http://zeslaniec.pl/29/Relacje_z_zeslania.pdf |date=1 снежня 2017 }} . szylaniec.pl [доступ 18.11.2017] {{DEFAULTSORT:Сузін Адам}} [[Катэгорыя:Падарожнікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Філарэты]] 5v30wbzsj0u6a4lit6to8azjinp46kp 0 702007 5157474 4085375 2026-06-22T20:49:17Z Bk1949 50943 5157474 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Джавані Батыста Пергалезі''', таксама '''Пергалезэ''' (іт. Giovanni Battista Pergolesi; {{ДН|4|1|1710}}, {{МН|Езі||}} — {{ДС|16|3|1736}}, {{МС|Паццуолі||}}) — [[італьянская музыка|італьянскі]] [[кампазітар]], скрыпач і арганіст. Прадстаўнік Неапалітанскай опернай школы, адзін з самых ранніх і найважнейшых кампазітараў [[опера-буфа|оперы-буфа]] ([[камічная опера|камічнай оперы]]). Самай удалай яго операй з’яўляецца напісаная ў 1733 годзе «Служанка-пані», якая хутка заваявала папулярнасць на оперных падмостках. Калі ў 1752 годзе яна была прадстаўлена ў [[Парыж]]ы, то выклікала разлютаваныя спрэчкі паміж прыхільнікамі традыцыйнай французскай оперы, прызнанымі карыфеямі якой былі [[Жан-Філіп Рамо|Рамо]] і [[Жан-Батыст Люлі|Люлі]], і прыхільнікамі новай італьянскай камічнай оперы. Пергалезі стварыў шэраг буйных інструментальных работ, уключаючы скрыпічную санату і скрыпічны канцэрт. Пергалезі памёр ад туберкулёзу ва ўзросце 26 гадоў. Намаляваны на італьянскай паштовай марцы 1986 года. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12}} {{зноскі}} {{ВС}} faew1phdqywm5wc6jtllm4xesr688on 0 710309 5157483 5001083 2026-06-22T21:30:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157483 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Ваенны факультэт ГрДУ імя Янкі Купалы | арыгінал = | вну = [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = [[2005]] | закрыты = | дэкан = | размяшчэнне = | адрас = | каардынаты = | сайт = https://mil.grsu.by/ }} '''Ваенны факультэт ГрДУ імя Янкі Купалы (ВФ ГрДУ імя Янкі Купалы)''' — адзін з факультэтаў [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]]. Факультэт быў створаны ў [[2005]] годзе. Факультэт ажыццяўляе падрыхтоўку ваенных кадраў для [[Узброеныя Сілы Беларусі|Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь]], [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|органаў пагранічнай службы]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]], [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|Міністэрства па надзвычайных сітуацыях]]. == Склад факультэта == Факультэт мае ў сваім складзе наступныя кафедры: * агульнавайсковая кафедра * кафедра тылавога забеспячэння * кафедра тэорыі і арганізацыі фізічнай падрыхтоўкі вайскоўцаў == Спасылкі == * [https://mil.grsu.by/ Афіцыйны сайт ВФ ГрДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220528141023/https://mil.grsu.by/ |date=28 мая 2022 }} {{Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь}} {{ГрДУ ім. Янкі Купалы}} [[Катэгорыя:Факультэты ГрДУ імя Янкі Купалы|Ваенны]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Ваенныя навучальныя ўстановы Беларусі]] [[Катэгорыя:2005 год у Гродне]] 41nysmv0d5ckteukgafxa36pvf6bn91 0 711711 5157582 5148563 2026-06-23T08:30:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157582 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Васіль Васілевіч Чайка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Спіс дэпутатаў Нараўлянскага раённага Савета дэпутатаў 27 склікання|дэпутат Нараўлянскага раённага Савета дэпутатаў 27 склікання]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = [[23 сакавіка]] [[2014]] | перыядканец = [[18 лютага]] [[2018]] | папярэднік = | пераемнік = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | губернатар = | тытул_2 = | парадак_2 = | парадак-жан_2 = | пад імем_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | дата нараджэння = 11.10.1965 | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = краязнаўства, грамадазнаўства, гісторыя, сусветная мастацкая культура | месца працы = сярэдняя адукацыйная школа №2 г. Нароўлі | вядомы як = краязнавец, стваральнік краязнаўчых музеяў | партыя = | дзейнасць = | прафесія = настаўнік, педагог дадатковай адукацыі | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = [[юбілейны медаль «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў»]]; [[юбілейны медаль «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь»]]; прэмія спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў; нагрудны знак Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «[[Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]]» | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Васіль Васілевіч Чайка''' ({{lang-ru|Василий Васильевич Чайка}}; {{ДН|11|10|1965}}, вёска [[Цешкаў]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[БССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] краязнавец [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] і горада [[Нароўля|Нароўлі]], нараўлянскі школьны настаўнік гісторыі, грамадазнаўства і сусветнай мастацкай культуры, педагог дадатковай адукацыі, дэпутат Нараўлянскага раённага Савета дэпутатаў (2014—2018) 27-га склікання<ref name="Чайка Василий Васильевич">{{Cite web |url=https://chinovniki.info/%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA/s60yni.html |title=Чайка Василий Васильевич |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=24 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241224130750/https://chinovniki.info/%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA/s60yni.html |url-status=dead }}</ref>, «[[выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]]». == Біяграфія == Нарадзіўся [[11 кастрычніка]] [[1965]] года<ref name="Чайка Василий Васильевич"/> ў вёсцы [[Цешкаў]]<ref name="Наровля, что над Припятью-рекой">[https://www.sb.by/articles/narovlya-chto-nad-pripyatyu-rekoy.html Наровля, что над Припятью-рекой]</ref> на Нараўляншчыне. Скончыў [[Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна|Мазырскі педагагічны інстытут]] імя Н. К. Крупскай па спецыяльнасці філалогія<ref name="Дело жизни Василия Чайки">[https://gp.by/novosti/obshchestvo/news6346.html Дело жизни Василия Чайки]</ref>. Праходзіў тэрміновую салдацкую службу на [[Камчатка|Камчатцы]] ў марскіх памежных частках СССР у той час, калі здарылася [[Чарнобыльская аварыя|аварыя на Чарнобыльскай АЭС (1986)]]<ref name="Наровля, что над Припятью-рекой"/>. Пасяліўся ў [[Нароўля|Нароўлі]]. Працаваў настаўнікам у нараўлянскай сярэдняй школе №3, а пасля ў школе №2<ref name="Дело жизни Василия Чайки"/>. Зацікавіўся гісторыяй і культурай [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]]. Штуршком для Васіля Чайкі паслужыў асабісты прыклад стваральніка і першага дырэктара [[Веткаўскі музей народнай творчасці|Веткаўскага музея народнай творчасці]] [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў|Фёдара Рыгоравіча Шклярава]]<ref name="Дело жизни Василия Чайки"/>. Васіля Чайку вельмі ўразіла, калі ён убачыў, які найбагацейшы пласт гісторыі і культуры Веткаўскага раёна дзякуючы Фёдару Шкляраву не адышоў у нябыт, а застаўся нашчадкам. Для Васіля Чайкі гэта сталася рэзкім жыццёвым паваротам<ref name="Дело жизни Василия Чайки"/>. Ідэя стварыць школьны музей, прычым універсальны, які ілюструе гісторыю Нараўляншчыны з сівой даўніны і да нашых дзён, з'явілася ў Васіля Чайкі ў 1998 г. Многія гады разам з сябрамі і вучнямі школы, якія падзяляюць яго энтузіязм, вывучае родны Нараўлянскі край, збірае экспанаты для музеяў, беражліва захоўвае памяць аб земляках і родных мясцінах. Прарабіў самаахвярную і тытанічную працу па пошуку экспанатаў для музеяў і пошуку інфармацыі аб падзеях і асобах, звязаных з Нараўлянскім раёнам. Стварыў у [[Нароўля|Нароўлі]] па ўласнай ініцыятыве на базе сярэдніх школ чатыры цікавыя музеі: пра гісторыю Нараўляншчыны, народных промыслах і рамёствах, а таксама ўнікальныя экспазіцыі, прысвечаныя дзяцінству, [[сельпо]]<ref>[https://www.sb.by/articles/polnoe-sobranie-raritetov.html Краевед-энтузиаст из Наровли создал на базе местных школ пять музеев и планирует открыть еще два]</ref>. Першы свой музей Васіль Чайка арганізаваў нараўлянскай сярэдняй школе №3, у якой тады працаваў. Да гэтага часу там размяшчаюцца асноўныя экспазіцыі, якія ўмоўна можна падзяліць на тэмы «Музей побыту», «Музей промыслаў і рамёстваў» (2000)<ref>[https://sch3nrv.schools.by/pages/muzej-promyslov-i-remesel Музей промыслов и ремесел Наровлянского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220626124037/https://sch3nrv.schools.by/pages/muzej-promyslov-i-remesel |date=26 чэрвеня 2022 }}</ref> і «Музей СельПО» (2012)<ref>[https://sch3nrv.schools.by/pages/muzej-selpo Музей «СельПО»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220626123931/https://sch3nrv.schools.by/pages/muzej-selpo |date=26 чэрвеня 2022 }}</ref>. У 2000 г. стаў кіраўніком краязнаўчага гуртка сярэдняй школы №2 у [[Нароўля|Нароўлі]], дзе з 2006 г. працуе педагогам дадатковай адукацыі. У сярэдняй школе №2 ім быў створаны музей «Гісторыі Нараўлянскага раёна». Адзін з самых маладых школьных музеяў — «Дзяцінства» («Свет дзяцінства») — быў адкрыты 1 верасня 2015 г. разам з абноўленым будынкам сярэдняй школы №2 у Нароўлі<ref name="Дело жизни Василия Чайки"/>. У вёсцы [[Галоўчыцы (Нараўлянскі раён)]] Васіль Чайка з паплечнікамі заснаваў свой пяты школьны музей — «Музей пошты», які 1 верасня 2016 г. быў урачыста адкрыты<ref name="zviazda.by">{{Cite web |url=https://zviazda.by/ru/news/20170210/1486718234-kak-zainteresovat-shkolnikov-izuchat-istoriyu-svoego-kraya |title=Как заинтересовать школьников изучать историю своего края |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=24 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624192542/https://zviazda.by/ru/news/20170210/1486718234-kak-zainteresovat-shkolnikov-izuchat-istoriyu-svoego-kraya |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://golovchiczy.schools.by/pages/harakteristika-muzeja |title=Головчицкий детский сад - средняя школа Наровлянского района |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=13 лютага 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213152854/https://golovchiczy.schools.by/pages/harakteristika-muzeja |url-status=dead }}</ref>. У любым са школьных музеяў можна ўзяць у рукі любую рэч, якая знаходзіцца ў экспазіцыі. Экскурсіі ў школьных музеях праводзяць самі вучні. Школьныя музеі можна наведваць жыхарам і гасцям горада. Васіль Чайка ўдзельнічае разам з дзецьмі (у тым ліку з "цяжкімі падлеткамі" і сіротамі) у паходах і велапрабегах. Падчас такіх падарожжаў школьнікі разам з педагогам шукаюць невядомыя магілы, пазнаюць іх гісторыю, а затым пішуць творчыя і навуковыя працы<ref name="zviazda.by"/>. Васіль Чайка ў 2008 годзе выказваўся, што мог бы перадаць частку сваіх экспанатаў у музей, які можа быць створаны ў адрэстаўраваным [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|будынку нараўлянскага палаца Горватаў]]<ref name="Дело жизни Василия Чайки"/>. Разам з [[Андрусь Горват|Андрэем Горватам]] прыняў удзел у стварэнні дакументальна-пазнавальнага фільму аўтарства і рэжысуры [[Аляксандр Матафонаў|Аляксандра Матафонава]] «Лабірынты. Зачараваныя замкі панаў Горватаў» (2009) для беларускага тэлебачання<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=S24ThZrH3p4 Лабірынты. Зачараваныя замкі паннаў Горватаў]</ref>. Быў абраны дэпутатам Нараўлянскага раённага савета дэпутатаў 27-га склікання і заступіў на пасаду 23 сакавіка 2014 г. — да 18 лютага 2018 г.<ref name="Чайка Василий Васильевич"/> У чэрвені 2016 г. стаў пераможцам гомельскага абласнога этапу рэспубліканскага конкурсу прафесійнага майстэрства «Педагог дадатковай адукацыі-2016» і быў узнагароджаны дыпломам першай ступені ад упраўлення адукацыі Гомельскага аблвыканкама<ref>[http://belsmi.by/archive/article/52819 Василий ЧАЙКА — лучший педагог области!]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У [[2016]] г. стаў лаўрэатам беларускага рэспубліканскага конкурсу «Педагог дадатковай адукацыі 2016 года», на якім атрымаў дыплом 3-яй ступені<ref name="zviazda.by"/>. На IV Міжнародным форуме музеяў створаны ім у Нароўлі школьны музей «Дзяцінства» («Свет дзяцінства») атрымаў дыплом 3-яй ступені<ref name="zviazda.by"/>. За эфектыўную арганізацыю грамадзянска-патрыятычнага выхавання моладзі і дзяцей быў узнагароджаны юбілейнымі медалямі [[юбілейны медаль «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў»|«60 гадоў вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў»]] і [[Юбілейны медаль «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь»|«90 гадоў Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь»]], прэміяй спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў, нагрудным знакам Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь»<ref>[https://edu.gov.by/sistema-obrazovaniya/upravlenie-raboty/molodezhi/pedagog/finalisty/ Финалисты Педагог года. Чайка Василий Васильевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220127000058/https://edu.gov.by/sistema-obrazovaniya/upravlenie-raboty/molodezhi/pedagog/finalisty/ |date=27 студзеня 2022 }}</ref>. У 2025 годзе Васіль Чайка стаў адным з герояў дакументальнага фільма італьянскага рэжысёра Карыма Галічы «Буслы Чарнобыля», што быў адабраны на VIII [[Міжнародны кінафестываль i-Fest]] у [[Італія|Італіі]]. Фільм распавядае, як сотні тысяч дзяцей з раёнаў, якія пацярпелі ад [[Чарнобыльская аварыя|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] у 1986 годзе, аздараўляліся ў [[Італія|Італіі]] дзякуючы «Праектам салідарнасці», і гэты вопыт змяніў іх жыццё<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/narovlyanin-vasilij-chajka-geroj-italyanskogo-dokumentalnogo-filma/ |title=Наровлянин Василий Чайка — герой итальянского документального фильма |access-date=5 кастрычніка 2025 |archive-date=15 верасня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915150531/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/narovlyanin-vasilij-chajka-geroj-italyanskogo-dokumentalnogo-filma/ |url-status=dead }}</ref><ref>''Литвин, А.'' «Аисты Чернобыля» покоряют итальянские экраны / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 13 верасня 2025. — № 37. — С. 8.</ref>. == Публікацыі == З'яўляецца адным з аўтараў кнігі «Наровлянщина самобытная и современная» (2015)<ref>[https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-CNB-br3654163 Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. В.В. Шляги]</ref>, а таксама мноства публікацый, галоўным чынам, у нараўлянскай раённай газеце «[[Прыпяцкая праўда]]» па гісторыі і краязнаўству [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] і горада [[Нароўля|Нароўлі]], дзе працуе штатным журналістам<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/kontakty/ |title=Кантакты |access-date=16 снежня 2022 |archive-date=16 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216102220/https://narovlya.by/kontakty/ |url-status=dead }}</ref>. == Відэа == * [https://www.youtube.com/watch?v=usGw4GJAxe4 Василий Чайка] // youtube.com * [https://www.youtube.com/watch?v=oDtY5y4E5LM Наша История! беседа с Василием Чайка] // youtube.com * [https://www.youtube.com/watch?v=dEAfs3yNwjc&t=536s Музей Василия Чайки - Наровля - часть 1] // youtube.com * [https://www.youtube.com/watch?v=kU68FPDzLZ4&t=3s Музей Василия Чайки - Наровля - часть 2] // youtube.com * [https://www.youtube.com/watch?v=Ssc55cj3ubU&t=1s Музей Василия Чайки - Наровля - часть 3. Ремесло] // youtube.com * [https://www.youtube.com/watch?v=S24ThZrH3p4 Лабірынты. Зачараваныя замкі панаў Горватаў] {{зноскі}} == Літаратура == * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с. == Спасылкі == * [https://chinovniki.info/чиновник/s60yni.html Чайка Василий Васильевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241224130750/https://chinovniki.info/%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA/s60yni.html |date=24 снежня 2024 }} // chinovniki.info * [https://zviazda.by/ru/news/20170210/1486718234-kak-zainteresovat-shkolnikov-izuchat-istoriyu-svoego-kraya Как заинтересовать школьников изучать историю своего края] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220624192542/https://zviazda.by/ru/news/20170210/1486718234-kak-zainteresovat-shkolnikov-izuchat-istoriyu-svoego-kraya |date=24 чэрвеня 2022 }} // zviazda.by * [https://gp.by/novosti/obshchestvo/news6346.html Дело жизни Василия Чайки] // gp.by * [https://www.sb.by/articles/narovlya-chto-nad-pripyatyu-rekoy.html Наровля, что над Припятью-рекой] // sb.by * [https://www.sb.by/articles/polnoe-sobranie-raritetov.html Краевед-энтузиаст из Наровли создал на базе местных школ пять музеев и планирует открыть еще два] // sb.by * [https://nastgaz.by/vuchnyam-nelga-zabaranyats-kranats-ekspanaty/ “Вучням нельга забараняць кранаць экспанаты”] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230918071433/https://nastgaz.by/vuchnyam-nelga-zabaranyats-kranats-ekspanaty/ |date=18 верасня 2023 }} // nastgaz.by * [http://www.gomel-octur.guo.by/e/96963-muzey-v-novoy-krativnoy-ekonomike Музей в новой кративной экономике] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211023150604/http://www.gomel-octur.guo.by/e/96963-muzey-v-novoy-krativnoy-ekonomike |date=23 кастрычніка 2021 }} * [http://belsmi.by/archive/article/52819 Василий ЧАЙКА — лучший педагог области!]{{Недаступная спасылка}} * ''Литвин, А.'' «Аисты Чернобыля» покоряют итальянские экраны / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 13 верасня 2025. — № 37. — С. 8. {{DEFAULTSORT:Чайка, Васіль Васілевіч}} [[Катэгорыя:Постаці Нароўлі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Нараўлянскага раённага Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Выдатнікі адукацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 27-га склікання]] 9q4hom6t07z1b66g4ggnxpcz4p6h0ir 0 711788 5157445 5154783 2026-06-22T19:53:46Z Siliyiw 169172 5157445 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Міхайлавіч Шаўрэй''' ({{lang-ru|Иван Михайлович Шаврей}}; {{ДН|27|12|1955}}, вёска [[Белая Сарока]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[БССР]] — {{ДС|20|11|2020}}, [[Нароўля]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) — непасрэдны ўдзельнік ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], пажарнік нараўлянскай пажарнай часткі, кавалер [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], першы ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна (2020). Прапаршчык унутранай службы. == Біяграфія == Нарадзіўся [[27 снежня]] [[1955]] г.<ref>Інфармацыя з надмагільнага помніка. Гл.: [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ В Наровле почтили память героя-пожарного Ивана Шаврея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230802193952/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ |date=2 жніўня 2023 }}</ref><ref>Паводле іншай інфармацыі нарадзіўся 3 студзеня 1956 года. Гл.:[http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |date=2 снежня 2020 }}.</ref> у вёсцы [[Белая Сарока]]<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref> [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[БССР]]. [[Беларусы|Беларус]], [[праваслаўе|праваслаўны]]. Бацька — Міхаіл Ніканоравіч Шаўрэй, маці — Вольга Піліпаўна Шаўрэй. Меў братоў — Пятра і Леаніда Міхайлавічаў Шаўрэяў, а таксама трох сясцёр — Таццяну, Марыю і Алену<ref>''Литвин, А.'' [https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ Место подвига — Чернобыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260129064919/https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ |date=29 студзеня 2026 }} / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 2026. — №4. — 24 студзеня 2026. — С. 9.</ref>. Скончыў сярэднюю школу, адслужыў у арміі<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 383.</ref>. Сваю працоўную дзейнасць пачаў рабочым Мазырскага тэхучастка. Пасля служыў з кастрычніка 1981 па верасень 1986 г. у ваенізаванай пажарнай частцы па ахове [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]], на якой [[26 красавіка]] [[1986]] г. [[Чарнобыльская катастрофа|здарыўся выбух і наймацнейшы пажар]]. Пажарнік Іван Шаўрэй быў у ліку тых, хто без вагання прымаў удзел у тушэнні пажару. У дзень перад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыяй на Чарнобыльскай АЭС]], 25 красавіка 1986 г. Іван Шаўрэй са старэйшым братам Леанідам (1951—2012<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 382.</ref><ref>[http://luganskie-chernobilci.blogspot.com/2012/04/blog-post_5068.html Ушел из жизни Шаврей Леонид Михайлович]</ref>) заступілі на дзяжурства. Калі апоўначы спрацавала сігналізацыя і былі чутныя выбухі на чацвёртым энергаблоку АЭС, праз 5 хвілін падраздзяленне пажарнікаў было на месцы аварыі. Яны падняліся на дах энергаблока для тушэння рэактара АЭС. Пасля падачы ствалоў першай дапамогі, прыступілі да тушэння даху. На даху было каля 30 ачагоў пажару. З разарваных труб хвастала гарачая вада, разлілося масла і праходзілі кароткія замыканні электракабеляў. Усе рэактары станцыі знаходзіліся пад адным дахам, пакрытым руберойдам і залітым смалой, таму пажар нагадваў «даменную печ». Боты пажарнікаў гарэлі ў кіпячым бітуме, які таксама пырскаў на адзенне, абпальваў скуру людзей. Прымалі ўдзел у тушэнні пажару і браты Пётр і Леанід Шаўрэі, якія таксама атрымалі высокія дозы радыяцыі, як і Іван. Для Івана Шаўрэя, як і для ўсіх астатніх людзей пажарнай аховы, тушэнне (як патрабавала кіраўніцтва, у мэтах прадухілення іх смерці на месцы) працягвалася 15-20 хвілін, пасля чаго яны выбягалі з рэактару. У машыне хуткай дапамогі Іван Шаўрэй страціў прытомнасць, яго ратавальнікі павезлі ў [[Кіеў]], а пасля даставілі ў [[Масква|Маскву]], дзе ён ачнуўся толькі на бальнічным ложку, абмотаным цэлафанавай плёнкай. З тых першых герояў-пажарнікаў апошнім памёр у 2020 г. Іван Шаўрэй. У час тушэння пажару Іван Шаўрэй атрымаў 500 рэнтген радыяцыйнага апрамянення. Медыцына яшчэ не ведала выпадкаў, калі чалавек, які схапіў такую дозу радыяцыі, змог выжыць<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref>. Пасля працяглага лячэння Іван Шаўрэй знайшоў у сабе сілы жыць. За мужнасць і гераізм, праяўленыя пры тушэнні пажару, узнагароджаны ордэнам «Чырвонай Зоркі». Да выхаду на заслужаны адпачынак, Іван Шаўрэй працаваў у пажарнай частцы горада [[Нароўля|Нароўлі]]. Заўсёды прымаў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці Нараўлянскага раёна, традыцыйных раённых мерапрыемствах, у сустрэчах з працоўнымі калектывамі, у навучальных установах. Неаднаразова ўзнагароджваўся ганаровымі граматамі, юбілейнымі медалямі. Прапаршчык унутранай службы (запасу). Яго імя занесена ў энцыклапедыю «Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь». Быў двойчы жанаты. Пасля разводу, ад першага шлюбу засталіся дзеці Аляксей і Алена. Другім шлюбам пабраўся ў 44 гады з Наталляй Волкавай, якой было 24 гады і якая ад першага свайго шлюбу мела сына Арцёма<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. У Івана і Наталлі, хоць лекары раней казалі, што Іван не можа мець дзяцей, 8 сакавіка 2001 г. нарадзілася дачка Ангеліна Іванаўна Шаўрэй, вельмі падобная знешне на Іванаву маці Вольгу Філіпаўну Шаўрэй<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. Дачка была названа ў гонар лекаркі Ангеліны Гуськовай, якая разам з Аляксандрай Шамардзінай ратавала ў 1986 г. Івана Шаўрэя ў маскоўскай бальніцы<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. Жыў у Нароўлі ў доме на вуліцы Каўпака, быў царкоўным старастам нараўлянскай [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўнай царквы Іаана Багаслова]]<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. У 2020 г. Івану Шаўрэю першаму прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна»<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>. Памёр [[20 лістапада]] [[2020]] г. у [[Нароўля|Нароўлі]] ад наступстваў [[Каранавірусная інфекцыя (2019)|каранавіруснай інфекцыі]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |title=С юбилеем, Наровлянский район! |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. Развітанне з Іванам Міхайлавічам Шаўрэем адбылося 21 лістапада 2020 г. у 13.00 каля Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях. Быў пахаваны ў Нароўлі на мясцовых могілках. == Ушанаванне памяці == * [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей]] у сваёй экспазіцыі мае разгорнутую інфармацыю пра асобу Івана Міхайлавіча Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date= |archiveurl= |archivedate= |url-status= }}</ref>. * [[26 красавіка]] [[2021]] г. сярэдняй школе № 2 у [[Нароўля|Нароўлі]] было прысвоена імя Івана Міхайлавіча Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>, непасрэднага ўдзельніка ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. На ўрачысты мітынг сабраліся кіраўніцтва Нараўлянскага раёна, прадстаўнікі абласнога ўпраўлення [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь]], духавенства, педагогі, навучэнцы, блізкія і сваякі героя-пажарніка Івана Шаўрэя. У той жа дзень у школе была адкрыта мемарыяльная дошка памяці Івана Шаўрэя. Таксама госці азнаёміліся з экспазіцыямі школьных музеяў<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref><ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/srednej-shkole-2-prisvoeno-imja-nashego-legendarnogo-zemljaka-ivana-shavreja-19200/ |title=СРЕДНЕЙ ШКОЛЕ № 2 ПРИСВОЕНО ИМЯ НАШЕГО ЛЕГЕНДАРНОГО ЗЕМЛЯКА ИВАНА ШАВРЕЯ |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref><ref>[https://narovlya2.schools.by/photoalbum/793004 Митинг, посвящённый открытию мемориальной доски почётного гражданина Наровлянского района — Ивана Михайловича Шаврея]</ref>. * На будынку Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях умацавана мемарыяльная шыльда ў гонар Івана Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/avtoprobeg-posvyashhennyj-38-j-godovshhine-katastrofy-na-chaes-proshel-v-narovle/ |title=Автопробег, посвященный 38-й годовщине катастрофы на ЧАЭС, прошел в Наровле |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |title=С юбилеем, Наровлянский район! |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. * Імя на Алеі Славы ў [[Нароўля|Нароўлі]]<ref>{{Cite web|url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya|title=Аллея Славы|website=Наровлянский районный исполнительный комитет}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. == Спасылкі == * ''Литвин, А.'' [https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ Место подвига — Чернобыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260129064919/https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ |date=29 студзеня 2026 }} / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 24 студзеня 2026. — №4. — С. 8—9. * [https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле] // sb.by * Катастрофа на Чернобыльской АЭС — особая страница и в истории пожарной службы Республики Беларусь * [https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой] // sb.by * [http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |date=2 снежня 2020 }} * [https://sputnik.by/20160426/1022083448.html Братья-пожарные Шаврей: про сверхдозы, которые получаем, мы знали] * [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ В Наровле почтили память героя-пожарного Ивана Шаврея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230802193952/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ |date=2 жніўня 2023 }} {{DEFAULTSORT:Шаўрэй, Іван Міхайлававіч}} [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Постаці Нароўлі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нароўлі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Нароўлі]] 4m583zog6nntiwp49xajhz3sb98wy1x 5157482 5157445 2026-06-22T21:20:25Z Siliyiw 169172 5157482 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Міхайлавіч Шаўрэй''' ({{lang-ru|Иван Михайлович Шаврей}}; {{ДН|27|12|1955}}, вёска [[Белая Сарока]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[БССР]] — {{ДС|20|11|2020}}, [[Нароўля]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) — непасрэдны ўдзельнік ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], пажарнік нараўлянскай пажарнай часткі, кавалер [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], першы ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна (2020). Прапаршчык унутранай службы. == Біяграфія == Нарадзіўся [[27 снежня]] [[1955]] г.<ref>Інфармацыя з надмагільнага помніка. Гл.: [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ В Наровле почтили память героя-пожарного Ивана Шаврея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230802193952/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ |date=2 жніўня 2023 }}</ref><ref>Паводле іншай інфармацыі нарадзіўся 3 студзеня 1956 года. Гл.:[http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |date=2 снежня 2020 }}.</ref> у вёсцы [[Белая Сарока]]<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref> [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[БССР]]. [[Беларусы|Беларус]], [[праваслаўе|праваслаўны]]. Бацька — Міхаіл Ніканоравіч Шаўрэй, маці — Вольга Піліпаўна Шаўрэй. Меў братоў — Пятра і Леаніда Міхайлавічаў Шаўрэяў, а таксама трох сясцёр — Таццяну, Марыю і Алену<ref>''Литвин, А.'' [https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ Место подвига — Чернобыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260129064919/https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ |date=29 студзеня 2026 }} / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 2026. — №4. — 24 студзеня 2026. — С. 9.</ref>. Скончыў сярэднюю школу, адслужыў у арміі<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 383.</ref>. Сваю працоўную дзейнасць пачаў рабочым Мазырскага тэхучастка. Пасля служыў з кастрычніка 1981 па верасень 1986 г. у ваенізаванай пажарнай частцы па ахове [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]], на якой [[26 красавіка]] [[1986]] г. [[Чарнобыльская катастрофа|здарыўся выбух і наймацнейшы пажар]]. Пажарнік Іван Шаўрэй быў у ліку тых, хто без вагання прымаў удзел у тушэнні пажару. У дзень перад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыяй на Чарнобыльскай АЭС]], 25 красавіка 1986 г. Іван Шаўрэй са старэйшым братам Леанідам (1951—2012<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 382.</ref><ref>[http://luganskie-chernobilci.blogspot.com/2012/04/blog-post_5068.html Ушел из жизни Шаврей Леонид Михайлович]</ref>) заступілі на дзяжурства. Калі апоўначы спрацавала сігналізацыя і былі чутныя выбухі на чацвёртым энергаблоку АЭС, праз 5 хвілін падраздзяленне пажарнікаў было на месцы аварыі. Яны падняліся на дах энергаблока для тушэння рэактара АЭС. Пасля падачы ствалоў першай дапамогі, прыступілі да тушэння даху. На даху было каля 30 ачагоў пажару. З разарваных труб хвастала гарачая вада, разлілося масла і праходзілі кароткія замыканні электракабеляў. Усе рэактары станцыі знаходзіліся пад адным дахам, пакрытым руберойдам і залітым смалой, таму пажар нагадваў «даменную печ». Боты пажарнікаў гарэлі ў кіпячым бітуме, які таксама пырскаў на адзенне, абпальваў скуру людзей. Прымалі ўдзел у тушэнні пажару і браты Пётр і Леанід Шаўрэі, якія таксама атрымалі высокія дозы радыяцыі, як і Іван. Для Івана Шаўрэя, як і для ўсіх астатніх людзей пажарнай аховы, тушэнне (як патрабавала кіраўніцтва, у мэтах прадухілення іх смерці на месцы) працягвалася 15-20 хвілін, пасля чаго яны выбягалі з рэактару. У машыне хуткай дапамогі Іван Шаўрэй страціў прытомнасць, яго ратавальнікі павезлі ў [[Кіеў]], а пасля даставілі ў [[Масква|Маскву]], дзе ён ачнуўся толькі на бальнічным ложку, абмотаным цэлафанавай плёнкай. З тых першых герояў-пажарнікаў апошнім памёр у 2020 г. Іван Шаўрэй. У час тушэння пажару Іван Шаўрэй атрымаў 500 рэнтген радыяцыйнага апрамянення. Медыцына яшчэ не ведала выпадкаў, калі чалавек, які схапіў такую дозу радыяцыі, змог выжыць<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref>. Пасля працяглага лячэння Іван Шаўрэй знайшоў у сабе сілы жыць. За мужнасць і гераізм, праяўленыя пры тушэнні пажару, узнагароджаны ордэнам «Чырвонай Зоркі». Да выхаду на заслужаны адпачынак, Іван Шаўрэй працаваў у пажарнай частцы горада [[Нароўля|Нароўлі]]. Заўсёды прымаў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці Нараўлянскага раёна, традыцыйных раённых мерапрыемствах, у сустрэчах з працоўнымі калектывамі, у навучальных установах. Неаднаразова ўзнагароджваўся ганаровымі граматамі, юбілейнымі медалямі. Прапаршчык унутранай службы (запасу). Яго імя занесена ў энцыклапедыю «Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь». Быў двойчы жанаты. Пасля разводу, ад першага шлюбу засталіся дзеці Аляксей і Алена. Другім шлюбам пабраўся ў 44 гады з Наталляй Волкавай, якой было 24 гады і якая ад першага свайго шлюбу мела сына Арцёма<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. У Івана і Наталлі, хоць лекары раней казалі, што Іван не можа мець дзяцей, 8 сакавіка 2001 г. нарадзілася дачка Ангеліна Іванаўна Шаўрэй, вельмі падобная знешне на Іванаву маці Вольгу Філіпаўну Шаўрэй<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. Дачка была названа ў гонар лекаркі Ангеліны Гуськовай, якая разам з Аляксандрай Шамардзінай ратавала ў 1986 г. Івана Шаўрэя ў маскоўскай бальніцы<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. Жыў у Нароўлі ў доме на вуліцы Каўпака, быў царкоўным старастам нараўлянскай [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўнай царквы Іаана Багаслова]]<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. У 2020 г. Івану Шаўрэю першаму прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна»<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>. Памёр [[20 лістапада]] [[2020]] г. у [[Нароўля|Нароўлі]] ад наступстваў [[Каранавірусная інфекцыя (2019)|каранавіруснай інфекцыі]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |title=С юбилеем, Наровлянский район! |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. Развітанне з Іванам Міхайлавічам Шаўрэем адбылося 21 лістапада 2020 г. у 13.00 каля Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях. Быў пахаваны ў Нароўлі на мясцовых могілках. == Ушанаванне памяці == * [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей]] у сваёй экспазіцыі мае разгорнутую інфармацыю пра асобу Івана Міхайлавіча Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date= |archiveurl= |archivedate= |url-status= }}</ref>. * [[26 красавіка]] [[2021]] г. сярэдняй школе № 2 у [[Нароўля|Нароўлі]] было прысвоена імя Івана Міхайлавіча Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>, непасрэднага ўдзельніка ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. На ўрачысты мітынг сабраліся кіраўніцтва Нараўлянскага раёна, прадстаўнікі абласнога ўпраўлення [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь]], духавенства, педагогі, навучэнцы, блізкія і сваякі героя-пажарніка Івана Шаўрэя. У той жа дзень у школе была адкрыта мемарыяльная дошка памяці Івана Шаўрэя. Таксама госці азнаёміліся з экспазіцыямі школьных музеяў<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref><ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/srednej-shkole-2-prisvoeno-imja-nashego-legendarnogo-zemljaka-ivana-shavreja-19200/ |title=СРЕДНЕЙ ШКОЛЕ № 2 ПРИСВОЕНО ИМЯ НАШЕГО ЛЕГЕНДАРНОГО ЗЕМЛЯКА ИВАНА ШАВРЕЯ |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref><ref>[https://narovlya2.schools.by/photoalbum/793004 Митинг, посвящённый открытию мемориальной доски почётного гражданина Наровлянского района — Ивана Михайловича Шаврея]</ref>. * На будынку Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях умацавана мемарыяльная шыльда ў гонар Івана Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/avtoprobeg-posvyashhennyj-38-j-godovshhine-katastrofy-na-chaes-proshel-v-narovle/ |title=Автопробег, посвященный 38-й годовщине катастрофы на ЧАЭС, прошел в Наровле |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |title=С юбилеем, Наровлянский район! |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. * Імя на [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы]] ў [[Нароўля|Нароўлі]]<ref>{{Cite web|url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya|title=Аллея Славы|website=Наровлянский районный исполнительный комитет}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. == Спасылкі == * ''Литвин, А.'' [https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ Место подвига — Чернобыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260129064919/https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ |date=29 студзеня 2026 }} / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 24 студзеня 2026. — №4. — С. 8—9. * [https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле] // sb.by * Катастрофа на Чернобыльской АЭС — особая страница и в истории пожарной службы Республики Беларусь * [https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой] // sb.by * [http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |date=2 снежня 2020 }} * [https://sputnik.by/20160426/1022083448.html Братья-пожарные Шаврей: про сверхдозы, которые получаем, мы знали] * [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ В Наровле почтили память героя-пожарного Ивана Шаврея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230802193952/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ |date=2 жніўня 2023 }} {{DEFAULTSORT:Шаўрэй, Іван Міхайлававіч}} [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Постаці Нароўлі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нароўлі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Нароўлі]] ncso2pdonfqobp1pl1hp28wopjakqkb 5157578 5157482 2026-06-23T08:03:18Z M.L.Bot 261 знайшоў жывую спасылку, афармленне 5157578 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іван Міхайлавіч Шаўрэй''' ({{lang-ru|Иван Михайлович Шаврей}}; {{ДН|27|12|1955}}, вёска [[Белая Сарока]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[БССР]] — {{ДС|20|11|2020}}, [[Нароўля]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) — непасрэдны ўдзельнік ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], пажарнік нараўлянскай пажарнай часткі, кавалер [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], першы ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна (2020). Прапаршчык унутранай службы. == Біяграфія == Нарадзіўся [[27 снежня]] [[1955]] г.<ref>Інфармацыя з надмагільнага помніка. Гл.: [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ В Наровле почтили память героя-пожарного Ивана Шаврея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230802193952/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ |date=2 жніўня 2023 }}</ref><ref>Паводле іншай інфармацыі нарадзіўся 3 студзеня 1956 года. Гл.:[http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |date=2 снежня 2020 }}.</ref> у вёсцы [[Белая Сарока]]<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref> [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[БССР]]. [[Беларусы|Беларус]], [[праваслаўе|праваслаўны]]. Бацька — Міхаіл Ніканоравіч Шаўрэй, маці — Вольга Піліпаўна Шаўрэй. Меў братоў — Пятра і Леаніда Міхайлавічаў Шаўрэяў, а таксама трох сясцёр — Таццяну, Марыю і Алену<ref>''Литвин, А.'' [https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ Место подвига — Чернобыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260129064919/https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ |date=29 студзеня 2026 }} / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 2026. — № 4. — 24 студзеня 2026. — С. 9.</ref>. Скончыў сярэднюю школу, адслужыў у арміі<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 383.</ref>. Сваю працоўную дзейнасць пачаў рабочым Мазырскага тэхучастка. Пасля служыў з кастрычніка 1981 па верасень 1986 г. у ваенізаванай пажарнай частцы па ахове [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]], на якой [[26 красавіка]] [[1986]] г. [[Чарнобыльская катастрофа|здарыўся выбух і наймацнейшы пажар]]. Пажарнік Іван Шаўрэй быў у ліку тых, хто без вагання прымаў удзел у тушэнні пажару. У дзень перад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыяй на Чарнобыльскай АЭС]], 25 красавіка 1986 г. Іван Шаўрэй са старэйшым братам Леанідам (1951—2012<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 382.</ref><ref>[http://luganskie-chernobilci.blogspot.com/2012/04/blog-post_5068.html Ушел из жизни Шаврей Леонид Михайлович]</ref>) заступілі на дзяжурства. Калі апоўначы спрацавала сігналізацыя і былі чутныя выбухі на чацвёртым энергаблоку АЭС, праз 5 хвілін падраздзяленне пажарнікаў было на месцы аварыі. Яны падняліся на дах энергаблока для тушэння рэактара АЭС. Пасля падачы ствалоў першай дапамогі, прыступілі да тушэння даху. На даху было каля 30 ачагоў пажару. З разарваных труб хвастала гарачая вада, разлілося масла і праходзілі кароткія замыканні электракабеляў. Усе рэактары станцыі знаходзіліся пад адным дахам, пакрытым руберойдам і залітым смалой, таму пажар нагадваў «даменную печ». Боты пажарнікаў гарэлі ў кіпячым бітуме, які таксама пырскаў на адзенне, абпальваў скуру людзей. Прымалі ўдзел у тушэнні пажару і браты Пётр і Леанід Шаўрэі, якія таксама атрымалі высокія дозы радыяцыі, як і Іван. Для Івана Шаўрэя, як і для ўсіх астатніх людзей пажарнай аховы, тушэнне (як патрабавала кіраўніцтва, у мэтах прадухілення іх смерці на месцы) працягвалася 15-20 хвілін, пасля чаго яны выбягалі з рэактару. У машыне хуткай дапамогі Іван Шаўрэй страціў прытомнасць, яго ратавальнікі павезлі ў [[Кіеў]], а пасля даставілі ў [[Масква|Маскву]], дзе ён ачнуўся толькі на бальнічным ложку, абмотаным цэлафанавай плёнкай. З тых першых герояў-пажарнікаў апошнім памёр у 2020 г. Іван Шаўрэй. У час тушэння пажару Іван Шаўрэй атрымаў 500 рэнтген радыяцыйнага апрамянення. Медыцына яшчэ не ведала выпадкаў, калі чалавек, які схапіў такую дозу радыяцыі, змог выжыць<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref>. Пасля працяглага лячэння Іван Шаўрэй знайшоў у сабе сілы жыць. За мужнасць і гераізм, праяўленыя пры тушэнні пажару, узнагароджаны ордэнам «Чырвонай Зоркі». Да выхаду на заслужаны адпачынак, Іван Шаўрэй працаваў у пажарнай частцы горада [[Нароўля|Нароўлі]]. Заўсёды прымаў актыўны ўдзел у грамадскім жыцці Нараўлянскага раёна, традыцыйных раённых мерапрыемствах, у сустрэчах з працоўнымі калектывамі, у навучальных установах. Неаднаразова ўзнагароджваўся ганаровымі граматамі, юбілейнымі медалямі. Прапаршчык унутранай службы (запасу). Яго імя занесена ў энцыклапедыю «Хто ёсць хто ў Рэспубліцы Беларусь». Быў двойчы жанаты. Пасля разводу, ад першага шлюбу засталіся дзеці Аляксей і Алена. Другім шлюбам пабраўся ў 44 гады з Наталляй Волкавай, якой было 24 гады і якая ад першага свайго шлюбу мела сына Арцёма<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. У Івана і Наталлі, хоць лекары раней казалі, што Іван не можа мець дзяцей, 8 сакавіка 2001 г. нарадзілася дачка Ангеліна Іванаўна Шаўрэй, вельмі падобная знешне на Іванаву маці Вольгу Філіпаўну Шаўрэй<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. Дачка была названа ў гонар лекаркі Ангеліны Гуськовай, якая разам з Аляксандрай Шамардзінай ратавала ў 1986 г. Івана Шаўрэя ў маскоўскай бальніцы<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. Жыў у Нароўлі ў доме на вуліцы Каўпака, быў царкоўным старастам нараўлянскай [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўнай царквы Іаана Багаслова]]<ref>[https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой]</ref>. У 2020 г. Івану Шаўрэю першаму прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна»<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>. Памёр [[20 лістапада]] [[2020]] г. у [[Нароўля|Нароўлі]] ад наступстваў [[Каранавірусная інфекцыя (2019)|каранавіруснай інфекцыі]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |title=С юбилеем, Наровлянский район! |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. Развітанне з Іванам Міхайлавічам Шаўрэем адбылося 21 лістапада 2020 г. у 13.00 каля Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях. Быў пахаваны ў Нароўлі на мясцовых могілках. == Ушанаванне памяці == * [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей]] у сваёй экспазіцыі мае разгорнутую інфармацыю пра асобу Івана Міхайлавіча Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date= |archiveurl= |archivedate= |url-status= }}</ref>. * [[26 красавіка]] [[2021]] г. сярэдняй школе № 2 у [[Нароўля|Нароўлі]] было прысвоена імя Івана Міхайлавіча Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=27 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |archivedate=2 снежня 2020 |url-status=dead }}</ref>, непасрэднага ўдзельніка ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. На ўрачысты мітынг сабраліся кіраўніцтва Нараўлянскага раёна, прадстаўнікі абласнога ўпраўлення [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь]], духавенства, педагогі, навучэнцы, блізкія і сваякі героя-пажарніка Івана Шаўрэя. У той жа дзень у школе была адкрыта мемарыяльная дошка памяці Івана Шаўрэя. Таксама госці азнаёміліся з экспазіцыямі школьных музеяў<ref>[https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле]</ref><ref>{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/srednej-shkole-2-prisvoeno-imja-nashego-legendarnogo-zemljaka-ivana-shavreja-19200/ |title=СРЕДНЕЙ ШКОЛЕ № 2 ПРИСВОЕНО ИМЯ НАШЕГО ЛЕГЕНДАРНОГО ЗЕМЛЯКА ИВАНА ШАВРЕЯ |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref><ref>[https://narovlya2.schools.by/photoalbum/793004 Митинг, посвящённый открытию мемориальной доски почётного гражданина Наровлянского района — Ивана Михайловича Шаврея]</ref>. * На будынку Нараўлянскага раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях умацавана мемарыяльная шыльда ў гонар Івана Шаўрэя<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/avtoprobeg-posvyashhennyj-38-j-godovshhine-katastrofy-na-chaes-proshel-v-narovle/ |title=Автопробег, посвященный 38-й годовщине катастрофы на ЧАЭС, прошел в Наровле |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/s-yubileem-narovlyanskij-rajon/ |title=С юбилеем, Наровлянский район! |access-date= |archive-date= |archive-url= |url-status= }}</ref>. * Імя на [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы]] ў [[Нароўля|Нароўлі]]<ref>{{Cite web|url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya|title=Аллея Славы|website=Наровлянский районный исполнительный комитет}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. == Спасылкі == * ''Литвин, А.'' [https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ Место подвига — Чернобыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260129064919/https://narovlya.by/podgriftom1986/mesto-podviga-chernobyl-29-01/ |date=29 студзеня 2026 }} / А. Литвин // Прыпяцкая праўда. — 24 студзеня 2026. — № 4. — С. 8—9. * [https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле] // sb.by * {{Cite web|lang=ru|url=https://gomel.mchs.gov.by/novosti/305847/|title=Катастрофа на Чернобыльской АЭС - особая страница и в истории пожарной службы Республики Беларусь.|website=Министерство по чрезвычайным ситуациям Республики Беларусь|access-date=2026-06-23}} * [https://www.sb.by/articles/ivan-da-natalya-istoriya-lyubvi.html Необычная история жизни и любви Ивана Шаврея и Натальи Волковой] // sb.by * [http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202151718/http://narovlya.gov.by/ru/district/view/umer-ivan-mixajlovich-shavrej-18488/ |date=2 снежня 2020 }} * [https://sputnik.by/20160426/1022083448.html Братья-пожарные Шаврей: про сверхдозы, которые получаем, мы знали] * [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ В Наровле почтили память героя-пожарного Ивана Шаврея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230802193952/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-pochtili-pamyat-geroya-pozharnogo-ivana-shavreya/ |date=2 жніўня 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шаўрэй Іван Міхайлававіч}} [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Постаці Нароўлі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нароўлі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Нароўлі]] np6br84st59wmmq3lzhgz4b1a5osews 0 711804 5157481 5096857 2026-06-22T21:18:41Z Siliyiw 169172 5157481 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Казімір Францавіч Градзіцкі''' ({{lang-ru|Казимир Францевич Гродзицкий}}; {{ДН|2|2|1891}}, [[Груец]], [[Варшаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|27|7|1959}}, [[Нароўля]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]]) — акушэр, гінеколаг, хірург, папулярызатар медыцынскіх ведаў, глаўурач (1921—1936) нараўлянскай раённай бальніцы, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветных войн]], партызан-медык, кавалер [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], выдатнік аховы здароўя (1949), [[Спіс заслужаных урачоў Беларусі|заслужаны ўрач БССР]] (1956). Прысвяціў 40 гадоў медыцыне і ахове здароўя [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] і [[Беларускае Палессе|Палескага краю]]. == Паходжанне і сям’я == Нарадзіўся [[2 лютага]] [[1891]] г. у горадзе [[Груец]] [[Варшаўская губерня|Варшаўскай губерні]] ([[Расійская імперыя]]) у сям’і Франца Аляксандравіча Градзіцкага (03.10.1863—1922) і яго жонкі Тэклі Андрэеўны Ліневіч (Ляневіч) (1861—1937) Казімір Францавіч Градзіцкі быў унукам Андрэя Ліневіча (Ляневіча) (1814—01.01.1876), адміністратара маёнтка Нароўля [[Горваты|паноў Горватаў]], пахаванага Горватамі ў [[Нароўля|Нароўлі]] на тэрыторыі парку каля [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палаца Горватаў]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/park-eto-gordost-narovlyan/ |title=Парк — это гордость наровлян |access-date=27 чэрвеня 2022 |archive-date=2 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002092816/https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/park-eto-gordost-narovlyan/ |url-status=dead }}</ref>. Разам з бацькамі Казімір у пяцігадовым узросце з Варшаўскай губерні пераехаў у мястэчка [[Нароўля]] Рэчыцкага павета Мінскай губерні (Расійская імперыя), дзе яго бацька Франц Градзіцкі пачаў працаваць садоўнікам у маёнтку [[Артур Даніэлевіч Горват|Артура Даніэлевіча Горвата]] (1831—1903). Ажаніўся з Янінай Юльянаўнай, ад якой меў дзяцей: * Данііл Казіміравіч Градзіцкі (1920—пасля 1985<ref>[https://pamyat-naroda.su/awards/anniversaries/1515084173 Юбилейная награда Даниила Гродзицкого]</ref>), нараўлянскі настаўнік, які ў час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ваяваў з 19 верасня па 12 снежня 1943 г. разам з бацькам Казімірам у [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|нараўлянскім партызанскім атрадзе імя С. Кірава]]<ref>[https://partizany.by/partisans/207065/ Гродзицкий Даниил Казимирович]</ref>. У анкеце Данііл Казіміравіч Градзіцкі пазначыў сваю нацыянальнасць як [[палякі|паляк]]<ref>[https://partizany.by/partisans/207065/ Гродзицкий Даниил Казимирович]</ref>. Скончыў у 1937 г. школу ў Нароўлі, разам з [[Арсеній Ільіч Ярэй|Арсеніем Ільічом Ярэем]]<ref>[https://gimn-nrv.schools.by/pages/istoricheskaja-spravka Государственное учреждение образования «Гимназия г. Наровли»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Юзаф Казіміравіч Градзіцкі (12.08.1926—14.12.1982), які ў час Другой сусветнай вайны ваяваў з 19 верасня па 12 снежня 1943 г. разам з бацькам Казімірам і братам Даніілам у [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|нараўлянскім партызанскім атрадзе імя С. Кірава]]<ref>[https://partizany.by/partisans/207064/ Гродзицкий Иосиф Казимирович]</ref>. У анкеце Юзаф Казіміравіч Градзіцкі пазначыў сваю нацыянальнасць як [[палякі|паляк]]<ref>[https://partizany.by/partisans/207064/ Гродзицкий Иосиф Казимирович]</ref>. == Адукацыя == Адукацыю атрымаў за кошт заможнага дзядзькі ў Мазырскай прагімназіі, а пасля [[Бабруйская гімназія|Бабруйскай гімназіі]], якую скончыў у 1911 г. У 1911—1916 гг. вучыўся ў [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскім універсітэце Св. Уладзіміра]] на медыцынскім факультэце. Падчас летніх студэнцкіх канікул ездзіў у Нароўлю і працаваў у Нараўлянскай земскай бальніцы, каб атрымаць практычныя навыкі. Тут жа пад кіраўніцтвам дасведчаных урачоў С. В. Мароза і Л. М. Кухаржэўскай рабіў выскробанне маткі, дробныя ампутацыі, рэзекцыю рэбраў. Пад наглядам фельчара В. Ф. Крэменя тампаніраваў насаглотку пры дапамозе гумовага катэтара, часам самастойна праводзіў амбулаторны прыём хворых. Калі быў студэнтам V курса, прымаў удзел у ліквідацыі эпідэміі азіяцкай халеры, зафіксаванай 15 чэрвеня 1915 г. падчас кірмашу «Івана» ў стражніка Дэйкуна. У вёсках Нараўлянскай воласці таксама былі выяўлены ачагі заражэння: мястэчка Нароўля, вёскі Заракітнае, Завайць, Дворышча і Канатоп. Казімір Градзіцкі быў прызначаны ўрачом у санітарны атрад, які працаваў у спецыяльна адкрытым у Нароўлі заразным бараку, каб ліквідаваць захворванне. Ужо да сярэдзіны верасня 1915 г. эпідэмія была цалкам ліквідавана. Скончыў універсітэт з адзнакай, атрымаў званне ўрача і ў 1916 г. быў прызваны ў расійскае войска, калі ішла [[Першая сусветная вайна]], служыць ваенным урачом. == Медыцынская дзейнасць у Нароўлі == Пасля дэмабілізацыі з расійскага войска, у 1918 г. вярнуўся ў Нароўлю, каб працаваць дома, але рашэннем Рэчыцкага павятовага аддзела аховы здароўя быў накіраваны ў мястэчка [[Брагін]]. У [[1920]] г. у Нароўлі па рашэнні нараўлянскага валаснога рэвалюцыйнага камітэта пад рэзідэнцыю бальніцы (амбулаторыю і стацыянар на 15 ложкаў) быў адведзены [[Будынак былога жылога дома (Нароўля)|двухпавярховы драўляны жылы будынак]], які ў 1912 г. нараўлянскі дваранін [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) пабудаваў для адміністратара свайго маёнтка Юзафа Андрэевіча Ліневіча, які быў дзядзькам Казіміра Градзіцкага. (Цяпер у тым будынку знаходзіцца [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей]]). У жніўні 1920 г. Казімір Градзіцкі быў прызначаны на пасаду ўчастковага ўрача бальніцы ў Нароўлі, а ў 1921 г. стаў галоўным урачом нараўлянскай бальніцы і паралельна неаднаразова быў загадчыкам Рэчыцкага павятовага аддзела аховы здароўя. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], сітуацыі грамадзянскай вайны на тэрыторыі былой Расійскай імперыі і агульных рэсурсных праблем, стан аховы здароўя ў Нароўлі і павеце быў у заняпадзе. Градзіцкі на сваёй пасадзе загадчыка Рэчыцкага павятовага аддзела аховы здароўя зрабіў вялікую працу па арганізацыі лячэбнай сеткі павета (аднаўлення дзейнасці фельчарскіх пунктаў): па яго рашэнні з Рэчыцы перадавалі медыкаменты і інструментар, перавозілі гужавым транспартам неабходную мэблю. У 1925 г. лячэбная сетка Нараўлянскага раёна (створаны ў 1924 г.) пашырылася, быў павялічаны штат сярэдніх медыцынскіх работнікаў: складалася з нараўлянскай раённай бальніцы на 30 ложкаў, радзільнага аддзялення на 8 ложкаў, амбулаторыі і дзіцяча-жаночай кансультацыі. У 1928 г. Казімір Градзіцкі быў незаслужана асуджаны і заключаны пад варту на пяць месяцаў. (17 лістапада 1992 г. Казімір Градзіцкі быў рэабілітаваны). Да 1930 г. у Нараўлянскім раёне ўжо функцыянавалі 2 участковыя бальніцы (на 10 ложкаў стацыянара), 6 фельчарска-акушэрскіх пунктаў, адкрываліся радзільныя дамы ў калгасах (для змяншэння высокай дзіцячай смяротнасці), а ў 1930-я гг. у вёсках Нараўлянскага раёна было арганізавана 25 дзяржаўных ясляў. Нараўлянская раённая бальніца ў 1930-ыя гг. лічылася адной з першых на [[Беларускае Палессе|беларускім Палессі]] па колькасці і дыяпазону хірургічных умяшальніцтваў. Прычым на развіццё хірургічнай дапамогі ў нараўлянскай бальніцы вялікі ўплыў аказалі «бацька Палескай хірургіі» Ф. В. Абрамовіч, а таксама яго вучні-хірургі А. І. Коган і Э. Я. Кёнігсберг. Шмат часу і энергіі Градзіцкаму прышлося аддаць і на ліквідацыю эпідэмій сыпнога тыфа, шкарлятыны, малярыі, халеры, крывавага паноса, якія лютавалі ў Нараўлянскім раёне. Вялікую ўвага надаваў пытанням распаўсюлення навуковых ведаў і паляпшэнню медыка-санітарнай справы ў Нараўлянскім раёне. У 1920—1930 гг. скончыў курсы ўдасканалення ўрачоў у [[Петраград]]зе, у Цэнтральным інстытуце ўдасканалення ўрачоў у Маскве. Акрамя таго, удзельнічаў у акруговых з’ездах участковых урачоў [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] ў 1928—1929 гг. Па прычыне пагаршэння свайго здароўя, у 1936 г. Казімір Градзіцкі перайшоў у нараўлянскай раённай бальніцы з пасады галоўнага ўрача на пасаду загадчыка радзільнага аддзялення і жаночай кансультацыяй, дзе прапрацаваў да 21 жніўня 1941 г. [[Вялікая Айчынная вайна|Пасля пачатку вайны Германіі супраць СССР,]] у жніўні 1941 г. быў прызваны ў Чырвоную армію і прызначаны на пасаду ардынатара медыка-санітарнага батальёна 200-й стралковай дывізіі. У верасні 1941 г. у баі пад вёскай Тарасаўка Палтаўскай вобласці быў кантужаны, трапіў у нямецкі палон і неўзабаве адпраўлены ў лагер для савецкіх ваеннапалонных у пасёлак Аржыца. Разам з двума таварышамі Градзіцкаму ўдалося збегчы і вярнуцца ў акупаваную фашыстамі Нароўлю, дзе ён пачаў працаваць другім урачом у нараўлянскай раённай бальніцы. Праз студэнтку IV курса Мінскага медыцынскага інстытута Г. І. Кручок Казімір Градзіцкі наладзіў сувязь з [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|савецкай партызанскай брыгадай імя С. М. Кірава]], якую забяспечваў медыкаментамі, інструментарыем і каштоўнай інфармацыяй, бо добра ведаў [[нямецкая мова|нямецкую мову]] і меў даверлівыя стасункі з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў Нароўлі. Паступова медыцынскі персанал Нараўлянскай раённай бальніцы пачаў таемна пераходзіць у партызанскія атрады. А 18 верасня 1943 г. усе ўрачы (у тым ліку Казімір Градзіцкі са сваімі сынамі Даніілам і Юзафам) і большасць сярэдняга персаналу, якія яшчэ працавалі ў бальніцы, захапіўшы з сабой інструменты, медыкаменты, перавязачны матэрыял, таемна пайшлі ў партызанскі атрад. Казімір Градзіцкі спачатку далучыўся да [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|савецкай партызанскай брыгады імя С. М. Кірава]], а пасля быў залічаны начальнікам санітарнай часткі [[Хадакі (партызанскі атрад)|дыверсійнага партызанскага атрада імя Ф. Э. Дзяржынскага]], у складзе якога з баямі прайшоў тэрыторыю Заходняй Украіны і Польшчы. Разам з байцамі не раз хадзіў на адказныя баявыя заданні. У цяжкіх умовах ваеннага часу, нярэдка прама на партызанскіх вазах з саломай, Казімір Градзіцкі правёў больш за 50 складаных медыцынскіх аперацый, чым заслужыў у атрадзе паважлівую мянушку «партызанскі акадэмік» за свой прафесіяналізм. У 1944 г. вярнуўся ў Нароўлю, дзе канца свайго жыцця працаваў акушэрам-гінеколагам нараўлянскай раённай бальніцы, уклаў шмат часу і энергіі ў справу аднаўлення сістэмы аховы здароўя ў Нараўлянскім раёне ў пасля ваенны час, асабліва ў галіне аховы мацярынства і дзяцінства. З’яўляўся ўзорам самаахвярнасці, мэтанакіраванасці і працавітасці. Напісаў мемуары. == Смерць і пахаванне == Памёр [[27 ліпеня]] [[1959]] г. у Нароўлі пасля працяглай хваробы ў бальніцы, якой прысвяціў 40 гадоў сваёй медычнай дзейнасці. На пахаванне Казіміра Градзіцкага ў Нароўлі прышло шмат людзей (як мясцовых жыхароў, так і прылеглых паселішчаў), што з’явілася вялікім прызнаннем яго заслуг. Побач з магілай Казіміра Градзіцкага на нараўлянскіх могілках знаходзіцца магіла яго сына Юзафа Казіміравіча Градзіцкага (12.08.1926—14.12.1982), і бацькоў — Франца Аляксандравіча Градзіцкага (03.10.1863—1922) і яго жонкі Тэклі Андрэеўны Градзіцкай (1861—1937) з роду Ліневічаў (Ляневічаў)<ref>[https://vk.com/wall-29270384_3826 Волонтёры ГУО «Средняя школа 2 им. Шаврея» навели порядок на памятнике Гродзицкого Казимира Францевича]</ref>. == Узнагароды і званні == За баявыя заслугі, адданую службу людзям, выдатныя дасягненні ў медыцыне атрымаў узнагароды і званні: * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] * [[Медаль «Партызану Айчыннай вайны»]] I ступені * [[Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] * Значок «Выдатнік аховы здароўя» (31 сакавіка 1949 г.) * Званне «[[Спіс заслужаных урачоў Беларусі|Заслужаны ўрач БССР]]» (26 мая 1956 г.)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/kazimir-grodzitskij-partizanskij-akademik/ |title=Казимир ГРОДЗИЦКИЙ — партизанский академик |access-date=1 ліпеня 2022 |archive-date=1 ліпеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701152309/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/kazimir-grodzitskij-partizanskij-akademik/ |url-status=dead }}</ref> == Характарыстыка ад сяброў == Практыкант Казіміра Градзіцкага, доктар медыцынскіх навук, прафесар [[Эдуард Іосіфавіч Збароўскі]] высока ацаніў чалавечыя якасці і прафесіяналізм свайго нараўлянскага настаўніка: ''«Яго праца ў глыбінцы была прыкладам. Ён не пакідаў радзільнага аддзялення па 2-3 сутак, калі бачыў небяспеку для жыцця маці і дзіцяці. І персанал працаваў з такой жа адказнасцю. Летам Казімір Градзіцкі хадзіў па мястэчку [Нароўлі], у белым ільняным касцюме, з кійком. Акуратная бародка выклікала асаблівы давер да яго аблічча»''. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Нароўля. Алея герояў і школа мастацтваў.jpg|thumb|Школа мастацтваў і [[Алея Славы Нараўлянскага раёна]] (2010). Фота 2017 г.]] * Імя і фатаграфія Казіміра Францавіча Градзіцкага ў [[Нароўля|Нароўлі]] былі размешчаны на пастаменце з таблічкай у [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы Нараўлянскага раёна]]<ref>{{Cite web|url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya|title=Аллея Славы|website=Наровлянский районный исполнительный комитет}}</ref>. * На [[Будынак былога жылога дома (Нароўля)|драўляным жылым доме Юзафа Ліневіча 1912 года]], які цяпер служыць рэзідэнцыяй [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|Нараўлянскага гісторыка-этнаграфічнага музея (1982)]], па вул. Кастрычніцкай (д. 12) была размешчана мемарыяльная шыльда з імем Казіміра Францавіча Градзіцкага<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_73S17Occf8 НАРОВЛЯ. ПАРК. УСАДЬБА ГОРВАТТА. КРАСНЫЙ МОЗЫРЯНИН]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Бобр, Р.'' Партизанский академик / Р. Бобр // Прыпяцкая праўда. — 2003. — 23 лістап. * ''Кульпанович, О. А.'' История медицины Беларуси в биографиях ее врачей. XVII—ХХ вв.: биобиблиограф. справ. от А до Я: 2000 биографий врачей. — Минск, 2011. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. * ''Зборовский, Э. И.'' // Тезисы докладов XXIII студ. науч. конф. 1965 г. с участием бывших кружковцев. — Минск, 1965. — С.43—44. * ''Зборовский, Э. И.'' Заслуженный врач БССР // Здравоохр. Белоруссии.— 1967. — № 1. — С.78—79. * ''Зборовский, Э. И.'' // Аргументы и факты. — 2013. — 27 марта. — С.3—4. * ''Кульпанович, О. А.'' // Здравоохранение. — 2015. — № 5. — С.68—73. * ''Змачинская, Н. Ф.'', ''Марченко, Л. Н.'' // Здравоохранение. — 2010. — № 6. — С.76—79. == Спасылкі == * [https://slonimsmc.grodno.by/museum/Histori%20med/Belarus/Ludi/Grozdiski.htm КАЗИМИР ФРАНЦЕВИЧ ГРОДЗИЦКИЙ (1891—1959)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200223204302/http://slonimsmc.grodno.by/museum/Histori%20med/Belarus/Ludi/Grozdiski.htm |date=23 лютага 2020 }} // slonimsmc.grodno.by * [https://www.zdrav.by/istoriya-meditsiny/kazimir-frantsevich-grodzitskij-1891-1959/ Казимир Францевич Гродзицкий (1891—1959)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220405210008/https://www.zdrav.by/istoriya-meditsiny/kazimir-frantsevich-grodzitskij-1891-1959/ |date=5 красавіка 2022 }} // zdrav.by * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_200&a001=BY-SEK-ar10612830&strq=l_siz=20 Гродзицкий, Казимир Францевич (1891—1959)] // unicat.nlb.by * [https://person.goub.by/?p=670 Гродзицкий Казимир Францевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220930022652/https://person.goub.by/?p=670 |date=30 верасня 2022 }} // person.goub.by * [https://narovlya.by/novosti/130-let-so-dnya-rozhdeniya-kazimira-grodzitskogo/ 130 лет со дня рождения Казимира Гродзицкого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210518004755/https://narovlya.by/novosti/130-let-so-dnya-rozhdeniya-kazimira-grodzitskogo/ |date=18 мая 2021 }} * [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/kazimir-grodzitskij-partizanskij-akademik/ Казимир ГРОДЗИЦКИЙ — партизанский академик] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220701152309/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/kazimir-grodzitskij-partizanskij-akademik/ |date=1 ліпеня 2022 }} * [https://partizany.by/partisans/207064/ Гродзицкий Иосиф Казимирович] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Градзіцкі Казімір Францавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Бабруйскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Гінеколагі СССР]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Партызану Айчыннай вайны»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Заслужаныя ўрачы Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай аховы здароўя]] [[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гінеколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Ваенныя ўрачы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Выпускнікі медыцынскага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Нароўлі]] 8bunfu8iwsrcwdwhgybclu0olqcdujk 0 712647 5157475 4759185 2026-06-22T20:51:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157475 wikitext text/x-wiki [[Файл:U.S._Marines_from_Combat_Logistics_Battalion_8,_Transportation_Support_Company,_work_together_with_Navy_personnel_from_Beach_Master_Unit_2_off-loading_ISO_containers_off_a_Landing_Craft_Utility_during_120615-M-KS710-039.jpg|справа|міні|250px|Марскія пехацінцы ЗША з 8-га батальёна матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння і ваенна-марскі персанал {{нп3|2-і атрад бічмайстроў|Другога атраду бічмайстроў||Beachmaster Unit Two}} разгружаюць [[ISO-кантэйнер]]ы з {{нп3|Дэсантны карабель|дэсантнага карабля|ru|Landing Craft Utility}} з дапамогай {{нп3|LVSR|||Logistic Vehicle System Replacement}}]] '''Ваенная лагістыка''' — гэта дысцыпліна планавання і ажыццяўлення перамяшчэння, забеспячэння і абслугоўвання ўзброеных сіл. У самым поўным сэнсе гэта тыя аспекты або ваенныя аперацыі, якія тычацца<ref>AAP-6 2009, ''NATO Glossary of Terms and Definitions.''</ref>: * Праектаванне, распрацоўка, {{нп3|Ваенныя закупкі|набыццё||Military acquisition}}, захоўванне, размеркаванне, абслугоўванне, эвакуацыя і размяшчэнне {{нп3|Матэрыяльная частка|матэрыяльных сродкаў|ru|Материальная часть}}. * Транспартыроўка персаналу. * Набыццё або будаўніцтва, абслугоўванне, эксплуатацыя і размяшчэнне аб’ектаў. * Набыццё або прадастаўленне паслуг. * Медыцынскае і санітарнае абслугоўванне. == Этымалогія і азначэнне == Слова «лагістыка» паходзіць ад грэчаскага прыметніка ''logistikos'', што азначае «дасведчаны ў разліку»{{Sfn|Mangan|Lalwani|2016}} і адпаведнага лацінскага слова ''logisticus''. У сваю чаргу яны паходзяць ад грэчаскага ''logos'', што адносіцца да прынцыпаў мыслення і дзеяння{{Sfn|Tepic|Tanackov|Stojić|2011}}. Іншы лацінскі корань, ''log-'', даў пачатак ''logio'', што азначае начаваць або жыць, каля 1380 г. і стаў французскім дзеясловам {{Lang|fr|[[wikt:loger|loger]]}} , што азначае «начаваць». Каля 1670 года французскі кароль [[Людовік XIV]] стварыў пасаду {{нп3|Maréchal des logis||fr|Maréchal des logis}}, афіцэр, адказны за планаванне маршаў, стварэнне лагераў і рэгуляванне транспарту і забеспячэння. Тэрмін {{Lang|fr|logistique}} неўзабаве прыйшоў да сваіх абавязкаў{{Sfn|Rider|1970}}. Менавіта ў гэтым сэнсе {{нп3|Антуан-Анры Жаміні||ru|Жомини, Генрих}} спасылаўся на гэты тэрмін у сваім «Кароткім выкладзе ваеннага мастацтва» (1838). У англійскім перакладзе гэтае слова стала «лагістыкай»{{Sfn|Rider|1970}}, адкуль перайшло і ў многія іншыя мовы. У 1888 годзе Чарлз Роджэрс стварыў курс ваенна-марской лагістыкі ў {{нп3|Ваенны каледж ВМС ЗША|Ваенна-марскім каледжы|uk|Воєнний коледж ВМС США}}. У {{нп3|Ваенная энцыклапедыя Фераў|Ваеннай энцыклапедыі Фераў||A Military Encyclopedia}} (1895) {{нп3|Эдвард Сэмюэль Фэраў|||Edward S. Farrow}}, інструктар па [[Тактыка|тактыцы]] ў [[Ваенная акадэмія ЗША|Уэст-Пойнце]] даў наступнае вызначэнне: {{Цытата|Ужыванне гэтага слова некаторымі пісьменнікамі Бардзін лічыць больш амбіцыйным, чым дакладным. Яно паходзіць ад лацінскага Logista, адміністратар або інтэндант рымскіх войскаў. Гэта сапраўды тая галіна ваеннага мастацтва, якая ахоплівае ўсе дэталі для перамяшчэння і забеспячэння войскаў. Яна ўключае аддзелы баепрыпасаў, інтэнданцкі, побытавы, медыцынскі і аплатны. Гэта галіна таксама ахоплівае падрыхтоўку і рэгуляванне журналаў для адкрыцця кампаніі, а таксама ўсе маршавыя загады і іншыя загады галоўнакамандуючага адносна перамяшчэння і забеспячэння армій.{{sfn|Farrow|1895|p=230}}}} Тэрмін стаў папулярным падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У справаздачы «Лагістыка ў Другой сусветнай вайне: канчатковы даклад армейскіх сіл» ({{lang-en|Logistics in World War II: Final Report of the Army Service Forces}} {{нп3|Лерой Лютэс|||LeRoy Lutes}} даў гэтаму тэрміну больш шырокае вызначэнне: {{Цытата|Слову «лагістыка» было нададзена шмат розных адценняў значэння. Распаўсюджанае вызначэнне: «Тая галіна ваеннага мастацтва, якая ахоплівае дэталі транспарціроўкі, расквартавання і забеспячэння войскаў у ваенных дзеяннях». Паколькі слова выкарыстоўваецца на наступных старонках, азначым яго яшчэ шырэй. Лагістыка ахоплівае ўсе віды ваеннай дзейнасці, якія не ўваходзяць у тэрміны «стратэгія» і «тактыка». У гэтым сэнсе яна ўключае ў сябе закупку, захоўванне і размеркаванне абсталявання і матэрыялаў; перавозку войскаў і грузаў па сушы, моры і паветры; будаўніцтва і абслугоўванне аб'ектаў; сувязь па правадах, радыё і пошце; догляд хворых і параненых; і прыцягненне, класіфікацыю, прызначэнне, дабрабыт і падзел персаналу{{sfn|Lutes|1993|p=vii}}}} Сёння [[НАТА]] выкарыстоўвае гэтае больш абмежаванае вызначэнне:{{Цытата|Навука аб планаванні і ажыццяўленні перамяшчэння і абслугоўвання сіл. У самым поўным сэнсе гэта аспекты ваенных дзеянняў, якія тычацца наступнага: * праектаванне і распрацоўка, набыццё, захоўванне, перамяшчэнне, размеркаванне, абслугоўванне, эвакуацыя і ўтылізацыя матэрыяльных сродкаў; * перавозка персаналу; * набыццё або будаўніцтва, абслугоўванне, эксплуатацыя і размяшчэнне аб'ектаў; * набыццё або аказанне паслуг; * медыцынскае і санітарнае забеспячэнне.{{sfn|NATO|2013|p=2-L-5}}}} У 1960-я гады гэты тэрмін пачаў выкарыстоўвацца ў дзелавым свеце{{Sfn|Tepic|Tanackov|Stojić|2011|p=379}}, дзе ён азначае фізічнае размеркаванне і кіраванне ланцужкамі паставак{{Sfn|Mangan|Lalwani|2016}}. == Гісторыя == === Антычнасць === [[Файл:Moteursfig20.png|міні|250px|Багажныя [[мул]]ы ў рымскай арміі каля 100 года нашай эры, намаляваныя на [[Калона Траяна|калоне Траяна]]]] Гістарычна склалася так, што запасы для арміі спачатку здабываліся шляхам здабычы ежы або рабавання, асабліва ў выпадку ежы і {{нп3|Фураж|фуражу|ru|Фураж}}, хаця пры падарожжы па спустошаным рэгіёне або знаходжанні ў адным месцы занадта доўга рэсурсы могуць хутка вычарпацца. Другі метад заключаўся ў тым, што армія брала з сабой тое, што было неабходна, на караблях, {{нп3|У’ючная жывёла|у’ючных жывёлах|ru|Вьючное животное}}, павозках або на спінах саміх салдат. Гэта дазволіла арміі ў некаторай ступені быць самадастатковай, і аж да XIX стагоддзя большую частку [[Боепрыпас|амуніцыі]], неабходнай салдату для ўсёй кампаніі, можна было насіць з сабой. Аднак гэты метад прывёў да павелічэння {{нп3|Вайсковы абоз|вайсковага абозу||Train (military)}}, які мог запаволіць прасоўванне арміі, і распрацоўка больш хуткастрэльнай зброі неўзабаве апярэдзіла здольнасць арміі забяспечваць сябе. Пачынаючы з [[Індустрыяльная рэвалюцыя|прамысловай рэвалюцыі]], новыя тэхналагічныя, тэхнічныя і адміністрацыйныя дасягненні прывялі да трэцяга метаду, а іменна да захавання запасаў у {{нп3|Тыл|тылавой зоне|uk|Тил}} і транспарціроўкі іх на {{нп3|Лінія фронту|лінію фронту|uk|Лінія фронту}}. Гэта прывяло да «лагістычнай рэвалюцыі», якая пачалася ў XX стагоддзі і рэзка палепшыла магчымасці сучасных армій, зрабіўшы іх моцна залежнымі ад гэтай новай сістэмы<ref>Kress, pp. 10-11</ref><ref>For a concise global history see Earl J. Hess, ''Civil War Logistics: A Study of Military Transportation'' (2017) ch 1</ref>. === V—XV стагоддзі === [[Файл:.Tapisserie_de_Bayeux_1066_1082_Chariot_avec_du_vin_et_des_armes.jpg|міні|250px|Ваенны транспарт са зброяй і віном для [[Нармандскае заваяванне Англіі|нармандскага ўварвання]], 1066, з [[Дыван з Баё|габелена з Баё]]]] [[Файл:Plundering_van_Aalst,_fantasie_voorstelling_-_Aalst_-_20318282_-_RCE.jpg|міні|250px|Выява воінаў, якія рабуюць горад і вывозяць здабычу на возіку, XIV ст.]] Трактат «{{нп3|De re militari|||De re militari}}», напісаны {{нп3|Вегецый|Публіем Флавіем Вегецыем Рэнатам|ru|Вегеций}} у канцы IV стагоддзя, з’яўляецца аўтарытэтным тэкстам, які асвятляе матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне, стратэгію і тактыку, а таксама рэжым навучання салдат у канцы Рымскай імперыі, які падтрымліваўся і мадыфікаваўся на працягу ўсяго [[Сярэдневякоўе|сярэднявечча]]. Ён стаў шырока выкарыстоўвацца ў якасці ваеннага даведніка ў сярэднявечны перыяд і дэманструе сярэднявечную спадчыну і адаптацыю рымскай ваеннай інфраструктуры. Адной з найбольш значных змен у ваеннай арганізацыі пасля падзення Рымскай імперыі ў V стагоддзі быў пераход ад цэнтралізаванай арміі да камбінацыі ваенных сіл, якія складаюцца з мясцовых войскаў. Згодна з трактатам «{{нп3|De ordine palatii||uk|De ordine palatii}}», складзеным у канцы IX стагоддзя як адлюстраванне арганізацыі [[Двор сюзерэна|двара]] пры [[Людовік III (кароль Францыі)|Людовіку III Французскім]] і [[Карламан II|Карламане II]] — у мірны час мясцовыя войскі часта працавалі ў хатняй гаспадарцы ў мірны час і атрымлівалі ежу і пітво ад вышэйшых службовых асоб у доме. Магнаты сем’яў абапіраліся на ўласныя рэсурсы для сваіх мужчын, і падчас праўлення [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] і праўлення [[Саксонская дынастыя|дынастыі Атонаў]] у Германіі некаторыя кіраўнікі дамоў будавалі пастаянныя сховішчы і жылыя памяшканні для размяшчэння людзей і прыпасаў<ref>{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: Food and Fodder in Peace Time}}</ref>. Падчас паходу салдаты ў сярэднявеччы (з V па XV стагоддзе ў Еўропе) былі адказныя за забеспячэнне сябе шляхам пошуку ежы, рабавання (часцей падчас [[Аблога|аблог]]) або пакупак на рынках па маршруце паходу. Тым не менш, военачальнікі часта забяспечвалі свае войскі абладненнем і харчамі, але гэта павінна было прадастаўляцца замест жалавання салдатам, калі яны працавалі ў каралеўскім двары, або салдаты павінны былі плаціць за гэта са свайго жалавання, калі яны не працавалі<ref name="AbelsRichard">{{Cite web|url=https://www.usna.edu/Users/history/abels/hh381/Medieval%20Logistics.htm|title=War in the Middle Ages: Medieval Logistics – English Experience|last=Abels, Richard|publisher=[[United States Naval Academy]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413140254/http://www.usna.edu/Users/history/abels/hh381/Medieval%20Logistics.htm|archive-date=13 April 2016|accessdate=11 ліпеня 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413140254/http://www.usna.edu/Users/history/abels/hh381/Medieval%20Logistics.htm|archivedate=13 красавіка 2016|url-status=dead}}</ref> Некаторыя першыя ўрады, такія як Каралінгі ў VIII стагоддзі, патрабавалі, каб салдаты забяспечвалі сабе ежу на працягу трох месяцаў, але кармілі салдат пасля гэтага бясплатна, калі кампанія або аблога працягваліся. Пазней, падчас {{нп3|Саксонскае паўстанне|Саксонскага паўстання|ru|Саксонское восстание}} ў пачатку 1070-х гадоў, саксонскія салдаты павінны былі прывезці запасы, дастатковыя для ўсёй кампаніі<ref>{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: Supplies Carried by Militia Troops}}</ref>. Што датычыць перавозкі харчоў для воінаў і жывёл, якія суправаджалі войска ў паходах, то для салдат патрабавалася прыкладна 2500 кілаграмаў ежы, для коней — каля 9000 кілаграмаў, а таксама 19000 кілаграмаў (з іх амаль 1/2 збожжа) была неабходная для іншых {{нп3|Працоўная жывёла|працоўных жывёл||Working animal}} (напрыклад, аслоў і валоў) у дзень<ref>{{Cite book|last1=Bachrach|first1=David S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=The Material Reality of Logistics}}</ref>. Камандзіры таксама маглі браць з сабой статкі буйной рагатай жывёлы, каб забяспечыць сваіх людзей свежым мясам падчас падарожжа. Статак з прыкладна 1000 асобін буйной рагатай жывёлы мог пракарміць каля 14 000 чалавек на працягу прыблізна дзесяці дзён<ref>{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: Carrying Food Supplies}}</ref>. У’ючныя жывёлы выкарыстоўваліся ў якасці транспартнага сродку для перавозкі ежы і прыпасаў, або пераносячы прыпасы прама на спіне — сярэдні сярэднявечны конь і мул маглі несці прыкладна 100 кілаграмаў — або цягнучы калёсы ці фурманкі, у залежнасці ад умоў надвор’я<ref>{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: The Material Reality of Logistics}}</ref>. Камандзіры таксама карысталіся водным транспартам на працягу ўсяго сярэднявечча, паколькі ён часта быў больш эфектыўным, чым наземны. Да перыяду крыжовых паходаў марскія судны сярэдняга памеру маглі перавозіць некалькі дзясяткаў тон прыпасаў. Таксама выкарыстоўваліся грузавыя караблі, часцей за ўсё [[Дракар|нардычнага тыпу]], {{нп3|Утрэхцкі карабель|утрэхцкага тыпу|nl|Utrechtse schip}} або [[Ког|прота-когі]]. Таксама выкарыстоўваліся рачныя лодкі, падобныя на простыя бярвёны, бо больш буйныя лодкі маглі перавозіць да 15 [[Тона|метрычных тон]] прыпасаў і жывёльнага грузу. Гэтыя караблі зрабілі транспартаванне прыпасаў, а часта і салдат, нашмат прасцейшым і надзейнейшым для камандзіра; але магчымасць выкарыстання воднага транспарту была абмежавана геаграфічным становішчам, надвор’ем і наяўнасцю такіх караблёў<ref>{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: Water Transport}}</ref>. Ва ўсходнім [[Міжземнамор’е|Міжземнамор’і]] многія судны былі меншымі, чым тыя, што выкарыстоўваліся ў антычнасці, часта не перавышаючы 30-40 тон грузападымальнасці. Пастаўка марскім шляхам не абавязкова нашмат прасцейшая, чым пастаўка наземным шляхам, паколькі такія фактары, як пагрузка і разгрузка, выкладка і перамяшчэнне запасаў арміі, якая можа знаходзіцца не на ўзбярэжжы, з’яўляліся фактарамі, якія ўскладняюць задачу{{sfn|McMahon|2021}}. Акрамя ежы і фуражу камандзіры і салдаты везлі з сабой таксама зброю і даспехі. У лісце [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] да {{нп3|Фульрад|абата Фульрада|ru|Фульрад}} кароль сцвярджае, што вершнікі павінны прыйсці падрыхтаванымі са сваёй уласнай зброяй і рыштункам: у тым ліку «шчытом, дзідай, мячом, кінжалам, лукам і калчанамі са стрэламі»<ref>{{Cite web|last=Halsall|first=Paul|title=Medieval Sourcebook: Charlemagne: Summons to Army c.804-11|url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/carol-sum1.asp|website=sourcebooks.fordham.edu}}</ref>. Сапраўды гэтак жа, згодна з прававым кодэксам [[Вестготы|вестготаў]] (каля 680), салдаты павінны былі прыйсці экіпіраваныя для паходу з даспехамі і шчытамі. Такая практыка была распаўсюджана на працягу ўсяго перадкрыжовага перыяду. Салдаты часта маглі атрымаць неабходныя рэчы ў мясцовых майстроў: [[Кавальства|кавалі]], {{нп3|Цяслярства|цесляры|uk|Теслярство}} і {{нп3|Гарбарства|гарбары|pl|Skórnictwo}} часта забяспечвалі мясцовае апалчэнне посудам, лукамі і стрэламі, а таксама падковамі і сёдламі<ref>{{Cite book|last=Bachrach|first=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453}}</ref>. Археолагі таксама знайшлі доказы вытворчасці тавараў пры раскопках каралеўскіх дамоў, што сведчыць аб тым, што рымская інфраструктура цэнтралізаванай вытворчасці ўзбраення і абсталявання была ўспадкавана, нават калі такія прадпрыемствы былі больш дэцэнтралізаванымі. Акрамя таго, усе саслоўі падчас праўлення [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] павінны былі мець цесляроў, укамплектаваных для вытворчасці зброі і даспехаў, згодна з {{нп3|Capitulare de villis||ru|Капитулярий о поместьях}}<ref>{{Cite web|title=Carolingian Polyptyques: Capitulare de Villis|url=https://www.le.ac.uk/hi/polyptyques/capitulare/trans.html|website=University of Leicester}}</ref>. Будаўніцтва буйнамаштабных сістэм узбраення, у прыватнасці, прызначаных для [[Аблога|абложнай вайны]], таксама было важнай часткай ваеннага матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння. У перыяд да крыжовых паходаў [[вікінгі]] і [[саксы]] часта выкарыстоўвалі рычажную тэхналогію кідання камянёў; але [[Баліста|дзідакідальныя балісты]] з {{нп3|Тарсіённая аблогавая машына|тарсіённым рухавіком||Torsion siege engine}} таксама былі распаўсюджаны, хаця для іх пабудовы патрабавалася значна больш тэхналагічных ведаў. Самай складанай з буйнамаштабных сістэм узбраення была {{нп3|аблогавая вежа||uk|Облогова вежа}}, якая павінна была даць салдатам, якія абложвалі, магчымасць страляць на ўзроўні супернікаў у вежы або дазваляць ім падкаціцца да самой сцяны і падняцца праз яе, штурмуючы крэпасць. Першая згадка аб будаўніцтве аблогавай вежы адносіцца да 984 года падчас аблогі Вердэна каралём {{нп3|Лотар (кароль Францыі)|Лотаром IV|uk|Лотар (король Франції)}}. Гэтыя абложныя машыны часта будаваліся на месцы, а не будаваліся перад пачаткам кампаніі і транспартаваліся разам з салдатамі. У XI стагоддзі [[Атон III|імператар Атон III]] загадаў пабудаваць абложныя машыны толькі пасля таго, як ён прыбыў у крэпасць [[Тывалі]], каб пачаць аблогу, і [[Генрых II Святы|імператар Генрых II]] зрабіў тое ж самае, прыбыўшы ў [[Троя (Апулія)|Трою]]. Звычайна мяркуецца, што матэрыялы для абложных машын перавозілі разам з ежай, фуражом і зброяй і што спецыялізаваныя майстры з ваенных гаспадарак ездзілі разам з войскам, каб будаваць машыны на месцы<ref>{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: Large-Scale Weapons Systems}}</ref>. У 1294 годзе, у тым самым годзе, калі [[Іаан I Баліял|Іаан I дэ Баліёл, Шатландскі]], адмовіўся падтрымаць запланаванае ўварванне [[Эдуард I|Эдуарда I Анлійскага]] ў [[Францыя|Францыю]], Эдуард I укараніў сістэму ва [[Уэльс]]е і [[Шатландыя|Шатландыі]], паводле якой [[шэрыф]]ы набывалі прадукты харчавання, коней і калёсы ў гандляроў з {{нп3|Экспрапрыяцыя|абавязковым продажам|uk|Експропріація}} па цэнах, фіксаваных ніжэй за звычайныя рынкавыя цэны ў адпаведнасці з {{нп3|Каралеўская прэрагатыва|правамі Кароны|ru|Королевская прерогатива}} на {{нп3|Права каралеўскіх рэквізіцый|каралеўскія рэквізіцыі|ru|Purveyance}}. Затым гэтыя тавары перавозіліся ў {{нп3|Склады забеспячэння|Каралеўскія склады забеспячэння||Supply depot}} на поўдні Шатландыі і ўздоўж шатландскай мяжы, дзе англійскія [[Воінскі абавязак|прызыўнікі]] пад яго камандаваннем маглі іх набыць. Гэта працягвалася падчас {{нп3|Войны за незалежнасць Шатландыі|Першай вайны за незалежнасць Шатландыі|uk|Війни за незалежність Шотландії}}, якая пачалася ў 1296 годзе, хоць сістэма была непапулярнай і скончылася са смерцю Эдуарда I у 1307 годзе <ref name="AbelsRichard"/> З пачатку праўлення [[Эдуард II|Эдуарда II]] у 1307 годзе і заканчваючы праўленнем [[Эдуард III|Эдуарда III]] у 1337 годзе, англічане замест гэтага выкарыстоўвалі сістэму, пры якой гандляроў прасілі сустрэцца з арміямі з прыпасамі для прызыўнікоў. Гэта прывяло да незадаволенасці, бо гандляры бачылі магчымасць атрымаць {{нп3|Ваенная спекуляцыя|прыбытак||War profiteering}}, прымушаючы прызыўнікоў плаціць за ежу значна вышэй чым па звычайных рынкавых цэнах<ref name="AbelsRichard"/>. Калі [[Эдуард III]] уступіў у [[Стагадовая вайна|Стогадовую вайну]] з Францыяй, якая пачалася ў 1337 годзе, англічане зноў увялі практыку здабычы ежы і набегаў для задавальнення сваіх матэрыяльна-тэхнічных патрэб. Такая практыка доўжылася на працягу ўсёй вайны, працягваючыся ад канца праўлення Эдуарда III да праўлення [[Генрых VI (кароль Англіі)|Генрыха VI]]<ref name="AbelsRichard"/>. === XVI стагоддзе === Пачынаючы з канца шаснаццатага стагоддзя, арміі ў [[Еўропа|Еўропе]] значна павялічыліся ў памерах, у некаторых выпадках да 100 000 і больш. Гэтае павелічэнне памеру адбылося не толькі ў колькасці сапраўдных салдат, але і {{нп3|Грамадзянскія асобы, якія суправаджаюць армію|ў лагеры||Camp follower}} — дзесьці ад паловы да паўтара памеру самой арміі — і памеру {{нп3|Вайсковы абоз|вайсковага абозу||Train (military)}} — у сярэднім адзін фургон на кожныя пятнаццаць чалавек<ref>Creveld, pp. 5-7</ref>. Тым не менш, вельмі малая дзяржаўная падтрымка была аказана гэтым вялікім арміям, пераважная большасць якіх складалася з [[найміт]]аў. Акрамя таго, што дзяржава аплачвала іх службу (гэта некалькі разоў прыводзіла да банкруцтва нават [[Іспанская імперыя|Іспанскай імперыі]]), гэтыя салдаты і іх камандзіры былі вымушаны забяспечваць усё для сябе. Калі армія на пастаяннай аснове знаходзілася ў мястэчку ці горадзе з дзеючым рынкам, або калі яна падарожнічала па добра наладжаным ваенным маршруце, запасы можна было лёгка купіць на месцы з {{нп3|Інтэндант|інтэндантамі|ru|Интендант}}, якія сачылі за абменам. У іншых выпадках армія, якая рухалася па дружалюбнай тэрыторыі, магла чакаць, што за ёй рушаць {{нп3|Маркітант|маркітанты|uk|Маркітант}}, чые запасы былі невялікія і падлягалі {{нп3|Узніманне коштаў|ўзніманню коштаў||Price gouging}}, або [[камісар]]ы, якіх можна было паслаць наперад у горад для стварэння ўмоў, у тым ліку {{нп3|Пастой|расквартаравання||Billet}}, калі гэта неабходна<ref name="Creveld10">Creveld, pp. 8-10</ref>. Дзейнічаючы на варожай тэрыторыі, армія была вымушана рабаваць сельскія ваколіцы дзеля паставак, гістарычная традыцыя дазваляла весці вайну за кошт праціўніка. Аднак з павелічэннем колькасці арміі залежнасць ад рабавання стала сур’ёзнай праблемай, бо многія рашэнні аб тым, куды армія магла рухацца або ваяваць, прымаліся не на аснове стратэгічных мэтаў, а на падставе таго, ці здольная дадзеная тэрыторыя задаволіць патрэбы салдат. У прыватнасці, гэта закранула аблогі, як для любой арміі, якая спрабавала [[Аблога|аблажыць]] горад або прыйшла на дапамогу. Калі ваенны камандзір не змог рэалізаваць нейкае рэгулярнае папаўненне запасаў, крэпасць або горад са спустошанай сельскай мясцовасцю маглі быць фактычна неўспрымальныя да любой аперацыі<ref name="Creveld10">Creveld, pp. 8-10</ref>. Наадварот, арміі таго часу не мелі асаблівай патрэбы ў падтрыманні {{нп3|Камунікацыйная лінія|камунікацыйных ліній||Line of communication}} падчас руху, за выключэннем выпадкаў, калі неабходна было набраць больш салдат, і, такім чынам, нельга было адрэзаць іх ад неіснуючых баз забеспячэння. Нягледзячы на тое, што тэарэтычна гэта давала войскам свабоду перамяшчэння, патрэба ў рабаванні перашкаджала любому ўстойліваму, мэтанакіраванаму прасоўванню. Многія арміі былі дадаткова абмежаваныя неабходнасцю прытрымлівацца {{нп3|Водны шлях|водных шляхоў|uk|Водний шлях}} з-за таго, што тыя пастаўкі, якія яны былі вымушаныя везці, можна было лягчэй транспартаваць на лодках. [[Артылерыя]], у прыватнасці, залежала ад гэтага спосабу перамяшчэння, бо нават сціплая колькасць [[Пушка|гармат]] таго перыяду патрабавала сотні [[Конь свойскі|коней]], каб цягнуць яе па сушы, і яны рухаліся з удвая меншай хуткасцю, чым астатняя армія<ref>Creveld, pp. 10-12</ref>. === XVII стагоддзе === [[Файл:1647_Vrancx_Marauding_soldiers_anagoria.JPG|міні|250px|Карціна з выявай салдат-рабаўнікоў, {{нп3|Себасцьян Уранкс||ru|Вранкс, Себастьян}}, 1647, якая паказвае людзей і [[ландшафт]], спустошаныя ваеннымі кампаніямі]] У першай палове семнаццатага стагоддзя [[Трыццацігадовая вайна]] спустошыла вялікія часткі Еўропы, дзе хвалі вялікіх армій захопнікаў неаднаразова рабавалі адны і тыя ж месцы ў пошуках прыпасаў<ref>{{Cite book|last1=Wilson|first1=Peter H.|title=Europe's tragedy : a history of the Thirty Years War|date=2009|publisher=Allen Lane|location=London|isbn=978-0-7139-9592-3|page=345}}</ref>. У сярэдзіне XVII стагоддзя [[Францыя]] пад кіраўніцтвам {{нп3|Дзяржсакратар па справах вайны (Францыя)|дзяржсакратара па справах вайны||Secretary of State for War (France)}} {{нп3|Мішэль Ле Целье|Мішэля Ле Целье|uk|Мішель Ле Телльє}} пачала серыю ваенных рэформаў для вырашэння некаторых праблем, якія мучылі арміі раней. Акрамя забеспячэння больш рэгулярнай аплаты салдатам і барацьбы з карупцыяй і неэфектыўнасцю прыватных падрадчыкаў, Ле Тэлье распрацаваў формулы для разліку дакладнай колькасці паставак, неабходных для дадзенай кампаніі, стварыў стандартызаваныя кантракты для працы з камерцыйнымі пастаўшчыкамі і стварыў пастаянны машынапарк, укамплектаваны армейскімі спецыялістамі, працай якіх было перавозіць запасы на некалькі дзён падчас суправаджэння арміі падчас кампаній. З такімі дамоўленасцямі паступова павялічвалася выкарыстанне {{нп3|Склады забеспячэння|складоў забеспячэння||Supply depot}}, якія маглі забяспечыць больш рэгулярны паток паставак праз {{нп3|Канвой|канвоі||Convoy}}. Нягледзячы на тое, што канцэпцыі складоў забеспячэння і канвояў у той час не былі новымі, да павелічэння колькасці арміі рэдка былі прычыны для іх рэалізацыі<ref name="Creveld20">Creveld, pp. 17-20</ref>. Нягледзячы на гэтыя змены, французскія арміі па-ранейшаму разлічвалі на рабаванне для задавальнення большасці сваіх патрэб падчас руху. Склады ствараліся для канкрэтных кампаній, і любыя лішкі адразу ж прадаваліся як для грашовай выгады, так і для памяншэння падатковага цяжару. Транспартныя сродкі, якія выкарыстоўваліся для фарміравання канвояў, наймаліся ў камерцыйных інтарэсах або рэквізаваліся з мясцовых запасаў. Акрамя таго, улічваючы акцэнт вайны гэтай эпохі на ўмацаваных гарадах і немагчымасць усталяваць {{нп3|Лінія фронту|лінію фронту|uk|Лінія фронту}} або ажыццявіць стабілізацыйны кантроль над вялікімі тэрыторыямі, гэтыя канвоі часта мелі патрэбу ва ўласных арміях для забеспячэння эскорту. Галоўнай перавагай гэтых рэформ было забеспячэнне арміі падчас аблогі. Гэта было пацверджана ў паспяховай кампаніі 1658 года, калі французская армія ні разу не была вымушана спыніць аблогу з-за паставак, у тым ліку {{нп3|Аблога Дзюнкерка (1658)|аблогу Дзюнкерка||Siege of Dunkirk (1658)}}<ref name="Creveld20">Creveld, pp. 17-20</ref>. Сын Ле Тэлье [[Франсуа-Мішэль маркіз дэ Лувуа|Лувуа]] працягнуў рэформы бацькі пасля ўступлення на пасаду. Важнейшай з іх было забеспячэнне бясплатнага штодзённага пайка для салдат у памеры двух фунтаў хлеба або [[Галета|цвёрдага]] хлеба ў дзень. Гэтыя рацыёны дапаўняліся па меры магчымасці крыніцай бялку, такой як [[мяса]] ці {{нп3|Боб (плод)|бабы|uk|Біб (плід)}}; салдаты па-ранейшаму адказвалі за набыццё гэтых тавараў з уласнай кішэні, але яны часта былі даступныя па цэнах ніжэйшых за рынкавыя або нават бясплатна за кошт дзяржавы. Лувуа таксама зрабіў пастаянную сістэму складоў, якія знаходзіліся пад наглядам мясцовых губернатараў, каб пераканацца, што яны былі цалкам укамплектаваныя. Некаторыя з гэтых складоў былі прысвечаны забеспячэнню прыгранічных гарадоў і крэпасцей на некалькі месяцаў у выпадку аблогі, у той час як астатнія былі прысвечаны падтрымцы французскіх армій, якія дзейнічалі ў полі<ref>Creveld, pp. 21-22</ref>. Дзякуючы гэтым рэформам французская армія атрымала адну з лепшых у Еўропе сістэм матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння, аднак па-ранейшаму былі сур’ёзныя абмежаванні на яе магчымасці. Толькі невялікая частка патрэб арміі ў забеспячэнні магла быць задаволена складамі, патрабуючы, каб яна працягвала выкарыстоўваць рабаванне. У прыватнасці, гэта датычылася скорапсавальных тавараў або занадта грувасткіх для захоўвання і транспарціроўкі, напрыклад, кармоў. Кіраванне і транспарціроўка паставак заставаліся неадэкватнымі і залежалі ад прыватных падрадчыкаў. Асноўнай мэтай гэтай сістэмы па-ранейшаму было забеспячэнне арміі падчас аблогі, задача, якую яна выканала, а не павелічэнне свабоды яе перамяшчэння<ref>Creveld, pp. 23-26</ref>. === XVIII стагоддзе === Брытанцы былі сур’ёзна абмежаваныя ў [[Вайна за незалежнасць ЗША|вайне за незалежнасць ЗША]] з-за неабходнасці перавозіць усе пастаўкі праз [[Атлантычны акіян|Атлантыку]], паколькі амерыканцы перашкаджалі большасці мясцовых пакупак. Брытанцы знайшлі рашэнне пасля вайны, атрымаўшы інфраструктуру і досвед, неабходныя для кіравання [[Брытанская імперыя|імперыяй]]. Лондан рэарганізаваў кіраванне пастаўкамі ваеннага харчавання і транспарту, што было завершана ў 1793-94 гадах, калі гэтыя абавязкі ўзялі на сябе ваенна-марскія саветы па харчаванні і транспарце. Змены грунтаваліся на досведзе, атрыманым з забеспячэння вельмі далёкага [[Фалклендскія астравы|фалклендскага]] гарнізона (1767-72), каб сістэматызаваць неабходныя пастаўкі ў далёкія месцы, такія як [[Аўстралія]], [[Новая Шатландыя]] і [[Сьера-Леонэ]]. Гэтая новая інфраструктура дазволіла Брытаніі распачаць вялікія экспедыцыі на кантынент падчас {{нп3|Французскія рэвалюцыйныя войны|рэвалюцыйных|uk|Французькі революційні війни}} і [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]] і развіць глабальную сетку гарнізонаў у калоніях<ref>Morriss, Roger. «Colonization, Conquest, and the Supply of Food and Transport: The Reorganization of Logistics Management, 1780—1795,» ''War in History,'' (July 2007), 14#3 pp.&nbsp;310-24,</ref>. === XIX стагоддзе === ==== Напалеон ==== [[Файл:Garde_Train_GA.jpg|міні|250px|Вайсковы абоз {{нп3|Імператарская гвардыя (Першая імперыя)|французскай імператарскай гвардыі|ru|Императорская гвардия (Первая империя)}}]] Да [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]] ваеннае забеспячэнне грунтавалася на кантрактах з прыватнымі кампаніямі, рабаваннях і рэквізіцыях (законнае выманне ўсяго неабходнага арміі з мінімальнай кампенсацыяй). [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]] зрабіў матэрыяльна-тэхнічныя аперацыі галоўнай часткай французскай стратэгіі{{Sfn|Schneid|2005|p=106}}. Падчас {{нп3|Ульмская кампанія|Ульмскай кампаніі|ru|Ульмская кампания}} ў 1805 годзе у французскай арміі з 200 000 чалавек не было патрэбы ў працаёмкіх намаганнях шукаць у сельскай мясцовасці запасы і жыць за кошт зямлі, бо яна была добра забяспечана нямецкімі саюзнікамі Францыі{{Sfn|Schneid|2005|p=106}}. Саюзнік Францыі, [[Баварскае курфюрства|курфюрства Баварыя]], ператварыла горад [[Аўгсбург]] у гіганцкі цэнтр забеспячэння, што дазволіла [[Вялікая армія|Вялікай арміі]], шчодра папаўненай ежай, абуткам і [[боепрыпас]]амі, хутка ўварвацца ў Аўстрыю пасля вырашальнай французскай перамогі пры [[Ульм]]е{{Sfn|Schneid|2005|p=129}}. Напалеон нічога не пакінуў на волю выпадку, папрасіўшы баварцаў загадзя падрыхтаваць пэўную колькасць ежы ў некаторых гарадах, такіх як [[Вюрцбург]] і Ульм, за што французы кампенсавалі ім грошы{{Sfn|Schneid|2005|p=107}}. Калі патрабаванні Францыі аказаліся празмернымі для нямецкіх княстваў, французская армія выкарыстала сістэму ваўчараў для рэквізіцыі паставак і падтрымання хуткага прасоўвання Францыі{{Sfn|Schneid|2005|p=108}}. Пагадненні з французскімі саюзнікамі дазволілі французам атрымаць велізарную колькасць паставак на працягу некалькіх дзён{{Sfn|Schneid|2005|p=167}}. Напалеон стварыў буйны склад запасаў у [[Пасау]], з баржамі, якія транспартавалі запасы па [[Дунай|Дунаі]] ў [[Вена|Вену]], каб падтрымліваць французскую армію ў баявой гатоўнасці да [[Бітва пад Аўстэрліцам|бітвы пры Аўстэрліцы]]{{Sfn|Schneid|2005|p=129}}. У 1807 годзе Напалеон стварыў першыя {{нп3|Вайсковы абоз|вайсковыя абозныя||Train (military)}} палкі — падраздзяленні, цалкам прызначаныя для забеспячэння і транспарціроўкі абладнення. Французская сістэма паказала сябе дрэнна перад тварам партызанскіх дзеянняў іспанскіх {{нп3|Гверыльясы|гверыльясаў|ru|Гверильясы}}, якія нацэліліся на іх лініі забеспячэння падчас {{нп3|Вайна на Пірэнэйскім паўвостраве|вайны на Пірэнейскім паўвостраве|be-tarask|Вайна на Пірэнэйскім паўвостраве}}, і брытанскай блакадай акупаваных французамі партоў на [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнэйскім паўвостраве]]. Неабходнасць забеспячэння абложанай [[Барселона|Барселоны]] зрабіла немагчымым кантроль над правінцыяй і спыніла планы Францыі па ўключэнні [[Каталонія|Каталоніі]] ў склад імперыі Напалеона<ref>Morgan, John. «War Feeding War? The Impact of Logistics on the Napoleonic Occupation of Catalonia», ''Journal of Military History'', January 2009, 73#1 pp.&nbsp;83-116</ref>. Першы тэарэтычны аналіз гэтага быў зроблены швейцарскім пісьменнікам {{нп3|Антуан-Анры Жаміні|Антуанам-Анры Жаміні|ru|Жомини, Генрих}}, які вывучаў напалеонаўскія войны. У 1838 годзе ён распрацаваў тэорыю вайны, заснаваную на трыадзінстве стратэгіі, тактыкі і матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння. ==== Чыгуначныя дарогі ==== [[Файл:Firefly_train.JPG|міні|250px|Інжынеры {{нп3|Ваенная чыгунка ЗША|ваеннай чыгункі ЗША||United States Military Railroad}} сочаць за першым выкарыстаннем драўлянай [[Эстакада|эстакады]], якую яны спешна пабудавалі, каб замяніць мураваны мост, разбураны [[Армія Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі|канфедэратамі]], {{нп3|Чыгунка Оранж - Александрыя|чыгунка O&A||Orange and Alexandria Railroad}}, Паўночная [[Вірджынія]], c. 1863 год]] Да сярэдзіны XIX стагоддзя чыгунка і параходы зрабілі рэвалюцыю ў лагістыцы. Падчас [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны ў Амерыцы]] (1861-65) абедзве арміі шырока выкарыстоўвалі чыгунку для перавозкі асабістага складу, прыпасаў, коней і мулаў, а таксама цяжкіх палявых частак. Абодва спрабавалі парушыць матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне праціўніка, знішчыўшы шляхі і масты<ref>Huston, James A. [https://books.google.com/books?id=Y8pabWzrsocC&printsec=frontcover&source=gbs_atb#v=onepage&q&f=false online ''The Sinews of War: Army Logistics, 1775—1953''] U.S. Army, 1966</ref>. {{нп3|Ваенныя чыгункі|||Military railways}} былі пабудаваныя спецыяльна для падтрымкі армій у полі. Падчас [[Аўстра-пруска-італьянская вайна|Сямітыднёвай вайны]] 1866 года чыгунка дазволіла хутка мабілізаваць прускую армію, але праблема дастаўкі грузаў ад канца чыгуначных ліній да частак на фронце прывяла да таго, што амаль 18 000 тон апынуліся ў пастцы цягнікоў, якія немагчыма было выгрузіць на наземны транспарт<ref>Creveld, p. 84</ref>. Выкарыстанне Прусіяй чыгунак падчас [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]] часта згадваецца як яскравы прыклад матэрыяльна-тэхнічнай мадэрнізацыі, але перавагі манеўру часта атрымлівалі шляхам адмовы ад ліній забеспячэння, якія былі безнадзейна перагружаныя тылавым рухам<ref>Creveld, pp. 92-108.</ref>. === XX стагоддзе === ==== [[Першая Сусветная вайна]] ==== [[Файл:Bundesarchiv_Bild_104-0984A,_Bei_Etricourt,_Truppen_auf_Landstraße.jpg|міні|250px|Вузкае месца нямецкай коннай цягі перад часовымі мастамі каля {{нп3|Этрыкур-Мананкур|Этрыкура|uk|Етрикур-Мананкур}}, Францыя, падчас {{нп3|Аперацыя «Міхаэль»|аперацыі «Міхаэль»|uk|Операція «Міхаель»}}, 24 сакавіка 1918]] З пашырэннем ваеннай [[Воінскі абавязак|павіннасці]] і сістэм [[Служба ў рэзерве|рэзервавання]] ў дзесяцігоддзі да XX стагоддзя патэнцыйны памер армій істотна павялічыўся, у той час як {{нп3|Індустрыяльныя войны|індустрыялізацыя агнявой моцы|uk|Індустріальні війни}} (вінтоўкі з {{нп3|Коўзскі затвор|коўзкім затворам|uk|Ковзний затвор}} з больш высокай хуткастрэльнасцю, вялікая артылерыя ў большай колькасці, плюс [[кулямёт]]ы) пачала памнажаць патэнцыйную колькасць неабходных [[боепрыпас]]аў. Ваенныя матэрыяльна-тэхнічныя сістэмы, аднак, працягвалі абапірацца на тэхналогіі XIX стагоддзя. Калі пачалася [[Першая сусветная вайна]], магчымасці чыгуначнага і коннага забеспячэння былі расцягнуты да мяжы. Там, дзе [[Пазіцыйная вайна|траншэйная вайна заходзіла]] ў тупік, для пашырэння чыгуначнай сеткі да лініі фронту былі пабудаваны спецыяльныя [[Вузкакалейная чыгунка|вузкакалейныя]] {{нп3|ваенна-палявыя чыгункі||ru|Военно-полевые железные дороги}}. Вялікія памеры нямецкай арміі апынуліся занадта вялікімі для яе чыгункі, каб падтрымаць яе, акрамя як у нерухомым стане<ref>Creveld, pp. 138-41.</ref>. Тактычныя поспехі, такія як {{нп3|Аперацыя «Міхаэль»||uk|Операція «Міхаель»}}, ператварыліся ў аператыўныя няўдачы, калі матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне не паспявала за прасоўваннем арміі па зааранай снарадамі зямлі<ref>{{Cite book|last1=Zabecki|first1=David T.|title=The German 1918 Offensives: A Case Study of the Operational Level of War|date=2009|publisher=Taylor & Francis|location=London|isbn=978-0415558792|page=56}}</ref>. На морах брытанская {{нп3|блакада Германіі|||Blockade of Germany}} ўтрымлівала кантроль над сыравінай, таварамі і прадуктамі харчавання, неабходнымі для падтрымкі ваенных намаганняў Германіі, і лічыцца адным з ключавых элементаў канчатковай перамогі саюзнікаў у вайне<ref>{{Cite book|last=Vincent|first=C. Paul|title=The Politics of Hunger: The Allied Blockade of Germany, 1915–1919|url=https://archive.org/details/politicsofhunger00cpau_0|publisher=Ohio University Press|date=1985|location=Athens (Ohio) and London}}</ref>. У той жа час {{нп3|неабмежаваная падводная вайна||be-tarask|Неабмежаваная падводная вайна}} Германіі паказала ўразлівасць марскіх шляхоў, нягледзячы на {{нп3|Панаванне на моры|перавагу саюзнікаў на флоце|ru|Господство на море}}. ==== [[Другая Сусветная вайна]] ==== [[Файл:Red_Ball_Express_Regulating_Point.jpg|справа|міні|250пкс|Грузавікі {{нп3|Red Ball Express||ru|Red Ball Express}}, арганізаваныя для забеспячэння сіл [[Антыгітлераўская кааліцыя|саюзнікаў]] у [[Францыя|Францыі]] пасля прарыву з пляжаў у [[Аперацыя «Нептун»|дзень D]], рухаюцца праз кантрольны пункт, 1944]] [[Файл:Hrh_Princess_Elizabeth_in_the_Auxiliary_Territorial_Service,_April_1945_TR2832.jpg|250пкс|міні|Ваенны грузавік у {{нп3|Жаночы дапаможны тэрытарыяльны корпус|дапаможнай тэрытарыяльнай службы|uk|Жіночий допоміжний територіальний корпус}} з тагачаснай [[Лізавета II|прынцэсай Лізаветай]] у 1945 годзе.]] [[Файл:Red_Ball_Express_-_Truck_in_the_mud.jpg|справа|міні|250пкс| Загразлы ў гразі грузавік «{{нп3|GMC CCKW|Дзве з паловай|ru|GMC CCKW}}» {{нп3|Red Ball Express||ru|Red Ball Express}}, 1944 год.]] [[Файл:Convoy001.jpg|міні|250пкс|Грузавы канвой саюзнікаў перасякае Атлантыку, каля 1944 года.]] [[Танкавыя войскі|Механізацыя вядзення баявых дзеянняў]], якая пачалася ў канцы Першай сусветнай вайны, дадала да нагрузкі на ваеннае матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне павелічэнне боепрыпасаў, паліва і патрэбаў у абслугоўванні [[танк]]аў і іншых {{нп3|Баявая машына|баявых машын|uk|Бойова машина}}. Рост патрэбаў у больш магутных і шматлікіх ваенных караблёў і {{нп3|Ваенна-паветранае судна|самалётаў|uk|Військовий літак}} яшчэ больш павялічваў гэты цяжар. З іншага боку, механізацыя таксама прынесла {{нп3|Аўтамабільная тэхніка ваеннага прызначэння|грузавікі|ru|Автомобильная техника военного назначения}} ў лагістыку; хоць яны звычайна патрабуюць лепшых дарог і мастоў, грузавікі значна хутчэйшыя і больш эфектыўныя, чым конны транспарт, які вязе [[Корм|фураж]]. У той час як многія краіны, у тым ліку Германія, працягвалі ў некаторай ступені спадзявацца на фургоны<ref>{{Cite web|title=Weapons, Strategy, and War, The Organization of Armies|url=http://ccnmtl.columbia.edu/services/dropoff/schilling/mil_org/milorgan_99.html|website=Columbia University Center for Teaching and Learning|quote=For transport, the [standard 1944 German Infantry] division had 615 motor vehicles and 1,450 horse-drawn vehicles.}}</ref>, [[ЗША]] і [[Вялікабрытанія]] ахвотна перайшлі на грузавікі ўсюды, дзе гэта было магчыма. Ваеннае матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне адыгрывала значную ролю ў многіх аперацыях [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], асабліва ў аперацыях удалечыні ад прамысловых цэнтраў, ад [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|фінскай Лапландыі]] да {{нп3|Бірманская кампанія|Бірманскай кампаніі|uk|Бірманська кампанія}}, абмяжоўваючы памер і рух любых ваенных сіл. У {{нп3|Паўночна-Афрыканская кампанія|Паўночна-Афрыканскай кампаніі|uk|Північно-Африканська кампанія}}, пры адсутнасці чыгункі, невялікай колькасці дарог і гарачым сухім клімаце, атакі і наступленні былі прымеркаваны ў той жа ступені да матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння, як і да варожых дзеянняў. Дрэннае матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне, у выглядзе велізарных адлегласцяў Расіі і стану яе дарожнай і чыгуначнай сетак, паспрыяла лёсу [[План Барбароса|ўварвання Германіі ў СССР]] : нягледзячы на шматлікія перамогі ў баях, кампанія страціла абарот перад брамай Масквы. Разрыў лініі матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння стаў галоўнай мэтай для {{нп3|Ваенна-паветраная моц|авіяцыі||Airpower}}; адзін [[знішчальнік]] можа адначасова атакаваць дзесяткі машын забеспячэння, {{нп3|Абстрэл|абстрэльваючы||Strafing}} дарогу за шмат міль за лініяй фронту. Перавага ў [[Панаванне ў паветры|паветры]] стала вырашальнай практычна для любога буйнога наступлення ў добрае надвор’е. Ваенна-паветраныя сілы саюзнікаў разбурылі кантраляваныя Германіяй масты і чыгуначную інфраструктуру па ўсёй паўночнай Францыі, каб забяспечыць поспех высадкі ў [[Аперацыя «Нептун»|Нармандыі]], але пасля {{нп3|Аперацыя «Кобра»|прарыву з Нармандыі|uk|Операція «Кобра»}} гэта цяпер абмежавала матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне саюзнікаў. У адказ быў арганізаваны {{нп3|Red Ball Express||ru|Red Ball Express}} — масавая сістэма канвояў грузавікоў для прасоўвання ў бок Германіі. Падчас [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітвы]] Германія спрабавала забяспечыць забеспячэнне акружанай [[6-я армія (Германія)|6-й арміяй]] паветраным шляхам, так званым [[Паветраны мост|паветраным мостам]], але ім не хапала дастатковага паветранага транспарту. Аэрамасты саюзнікаў былі больш паспяховымі; у Бірманскай кампаніі і пры аперацыі па арганізацыі {{нп3|Авіямост «Горб»|авіямоста «Горб»||The Hump}}, каб папоўніць [[Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)|кітайскія ваенныя намаганні]]. (Праз некалькі гадоў пасля вайны {{нп3|Берлінскі паветраны мост||ru|Берлинский воздушный мост}} паспяхова забяспечваў усю несавецкую палову горада.) На моры [[Бітва за Атлантыку (1939—1945)|бітва за Атлантыку]] пачалася ў першыя дні вайны і працягвалася да канца. [[Трэці рэйх|Нямецкія]] {{нп3|Крэйсерская вайна|гандлёвыя рэйдары|uk|Крейсерська війна}} і {{нп3|U-Boot|падводныя лодкі|uk|U-Boot}} нацэліліся на жыццёва важныя {{нп3|Канвой|канвоі||Convoy}} грузавых караблёў саюзнікаў, якія забяспечвалі брытанскія, амерыканскія і расійскія войскі, і сталі больш эфектыўнымі, чым падчас Першай сусветнай вайны. Тэхналагічныя ўдасканаленні як у падводных лодках, так і ў {{нп3|Супрацьлодкавая абарона|супрацьлодкавай абароне|uk|Протичовнова оборона}} імкліва пераўзыходзілі адзін аднаго на працягу многіх гадоў, саюзнікі ў канчатковым выніку кантралявалі страты падводных лодак. Лагістыка была сур’ёзнай праблемай для амерыканскіх ваенных намаганняў, паколькі матэрыялы ваеннага часу павінны былі пастаўляцца альбо праз [[Атлантычны акіян|Атлантыку]], альбо праз [[Ціхі акіян]]. [[Трэці рэйх|Германія]] распачала агрэсіўную кампанію на падводных лодках супраць амерыканскай матэрыяльна-тэхнічнай базы ў Атлантыцы, але японцы грэбавалі нападамі караблёў у Ціхім акіяне, выкарыстоўваючы свае падводныя лодкі, каб ваяваць разам з надводным флотам у буйнамаштабных бітвах<ref>{{Cite book|editor=Alan Gropman|title=The big 'L' : American logistics in World War II|url=https://books.google.com/books?id=FSeJJDfj140C&pg=PA265|year=1997|publisher=National Defense University Press|pages=265–92|isbn=978-1428981355}}, Detailed overview. [http://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/BigL/ online free]</ref><ref>William L. McGee and Sandra McGee, ''Pacific Express: The Critical Role of Military Logistics in World War II'' (2009)</ref><ref>Richard M. Leighton and Robert W. Coakley, '' United States Army in World War II: War Department, Global Logistics and Strategy, 1940—1943'' (1955).</ref>. Вялікія матэрыяльна-тэхнічныя адлегласці дамінавалі ў [[Ціхаакіянскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Ціхаакіянскай вайне]]. Для [[Напад на Пёрл-Харбар|нападу на Пёрл-Харбар]] [[Японская імперыя|японцам]] спатрэбіліся шматлікія {{нп3|Танкер-запраўнік|нафтавыя|uk|Танкер-заправник}} караблі для дазапраўкі атакуючага флоту ў моры па маршруце. Велізарная колькасць транспартных сродкаў, у тым ліку тысячы амерыканскіх {{нп3|Судна класу «Ліберці»|суднаў класу «Ліберці»|uk|Судна класу «Ліберті»}}, спатрэбілася для падтрымання сіл саюзнікаў, якія адбіваліся на японскай зямлі. Як і ў Атлантыцы, [[Ціхаакіянскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|падводная вайна]] прынесла больш страт, чым марскія бітвы, патанула больш за 1200 гандлёвых судоў<ref>{{Cite book|title=Silent Victory|year=1976|url=https://archive.org/details/silentvictoryuss0000blai|publisher=Bantam|isbn=978-0553010503|pages=[https://archive.org/details/silentvictoryuss0000blai/page/359 359]–60, 551–52, 816}}</ref>. ==== [[Вайна ў Персідскім заліве]] ==== Падчас [[Вайна ў Персідскім заліве|аперацыі «Бура ў пустыні»]] амерыканскія сілы сутыкнуліся з цяжкай задачай утрымліваць больш за 500 000 амерыканскіх вайскоўцаў у геаграфічна аддаленых суровых умовах без папярэдняй прысутнасці або базавання<ref>{{Cite book|title=The Logistics of War|date=2000|publisher=DIANE Publishing|isbn=9781428993785|pages=205}}</ref>. Гэтая праблема была яшчэ больш падкрэслена матэрыяльна-тэхнічнымі патрэбамі задзейнічаных сіл. Тыповая [[Дывізія|бронетанкавая дывізія]] ЗША складалася з 350 танкаў, 200 {{нп3|Брэдлі (гусенічная платформа|баявых машын Bradley|ru|Брэдли (гусеничная платформа)}} і 16 000 салдат. Разам іх штодзённая патрэба ў пастаўках можа складаць 5000 тон боепрыпасаў, 555 000 галонаў паліва, 300 000 галонаў вады і 80 000 ежы. Для задавальнення гэтых патрэб дывізія мела каля тысячы грузавых аўтамабіляў з грузамі, гаручым і боепрыпасамі, а 3500 салдат дывізіі неслі тылавое забеспячэнне. Аднак, нягледзячы на гэтыя рэсурсы, дывізія магла існаваць толькі на працягу трох-пяці дзён, потым патрабавалася папаўненне запасаў з вонкавай крыніцы<ref name="TLOW206">The Logistics of War, p. 206—207</ref>. Сапраўды гэтак жа звычайнай [[Эскадрылля|эскадрыллі]] з 24 [[знішчальнік]]аў спатрэбіцца эквівалент 20 {{нп3|Lockheed C-141 Starlifter|C-141 Starlifter|uk|Lockheed C-141 Starlifter}}, якія перавозяць матэрыялы для падтрымкі першапачатковага разгортвання і аператыўнай здольнасці<ref name="TLOW212">The Logistics of War, p. 212</ref>. === XXI стагоддзе === Пасля 2016 года, калі контрпаўстанцкія аперацыі ў {{нп3|Цэнтральнае Камандаванне Узброеных сіл ЗША|CENTCOM|uk|Центральне Командування Збройних сил США}} згортваліся, Міністэрства абароны ЗША пачало рыхтавацца да буйнамаштабных баявых аперацый ({{lang-en|large scale combat operations - LSCO}}) супраць блізкіх супернікаў<ref name="csa1">[https://api.army.mil/e2/c/downloads/2021/03/23/eeac3d01/20210319-csa-paper-1-signed-print-version.pdf Chief of Staff Paper #1 (16 Mar 2021) Army Multi-Domain Transformation] Unclassified version</ref>. {{нп3|Рэарганізацыя Арміі ЗША|Чакаецца|ru|Реорганизация Армии США}}, што гэтыя праціўнікі будуць здольныя да інтэграваных, скаардынаваных, амаль адначасовых дзеянняў у некалькіх сферах ({{lang-en|Multi-Domain Operations (MDO)}}) — у паветры, космасе, на сушы, моры і кібернетычнай галіне (гэта значыць рабатызаваныя, кіраваныя камп’ютарамі і нават аўтаматызаваныя супрацьстаянні/крызісы/канфлікты))<ref name="csa1" />. Чакаецца падрыхтоўка {{нп3|Рэарганізацыя Арміі ЗША|Канцэпцыі сумеснай барацьбы|ru|Реорганизация Армии США}}<ref name="csa2">[https://api.army.mil/e2/c/downloads/2021/03/29/bf6c30e6/csa-paper-2-the-army-in-military-competition.pdf Chief of Staff paper #2 (1 March 2021) The Army in Military Competition]</ref>. Чатыры субканцэпцыі: спрэчная лагістыка<ref name="jccl">[https://www.defensedaily.com/joint-warfighting-concept-assumes-contested-logistics/pentagon/ Frank Wolfe (6 Oct 2020) Joint Warfighting Concept Assumes ‘Contested Logistics’]</ref><ref name="Nowa Dęba">NYT news service [https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/as-russia-pounds-ukraine-nato-countries-rush-in-javelins-and-stingers/articleshow/90014447.cms (5 Mar 2022) As Russia pounds Ukraine, Nato countries rush in javelins and stingers]</ref><ref name="RussianArmyBeggingChinaForMREs">Haley Britzky [https://taskandpurpose.com/news/russia-logistics-china-mres/ (15 Mar 2022) Russian logistics are so bad, its military is begging China for MREs] {{нп3|Meal, Ready-to-Eat||ru|Meal, Ready-to-Eat}} (MRE) in the [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|2022 Russian invasion of Ukraine]] date back to 2015.</ref><ref name="specialOps">Ivan F Ingraham USMC, Retired [https://taskandpurpose.com/analysis/russia-invasion-ukraine-strategic-failures/ (10 Mar 2022) A Marine special ops commander explains why Russia’s stalled advance in Ukraine is no surprise]</ref>, {{нп3|Стральба з закрытых пазіцый|артылерыйскі агонь з закрытых пазіцый|uk|Стрільба із закритих позицій}}, [[Кіраванне войскамі|камандаванне і кантроль]] (C2) і інфармацыйная перавага<ref name="csa1" /><ref name="ia">[https://www.c4isrnet.com/information-warfare/2021/05/25/us-army-emphasizes-information-advantage/ Mark Pomerleau (25 May 2021) US Army emphasizes ‘information advantage’]</ref><ref name="fccAustin">[[Scott McKean]] [https://api.army.mil/e2/c/downloads/2021/07/19/b7aad354/20210714-afc-pam-71-20-9-concept-for-c2-pursuing-decision-dominance-approved.pdf (14 Jul 2021) AFC Pamphlet 71-20-9 Army Futures Command Concept for Command and Control — Pursuing decision dominance] AFCC-C2 14 Jul 2021 see [https://www.army.mil/futuresandconceptscenter#org-resources FUTURES AND CONCEPTS CENTER resources]</ref>. Ва ўмовах, якія {{нп3|Кантынуум канфлікту|набліжаюцца да||Conflict continuum}} [[Татальная вайна|татальнай вайны]], вядзенне вайны зверху ўніз можа быць немагчымым, бо самі штабы становяцца франтавымі часткамі<ref name="fccAustin"/>, якія павінны заставацца ў руху, каб перажыць канфлікт<ref name="jccl"/><ref name="forceStructure21stC">[https://warontherocks.com/2021/07/an-american-force-structure-for-the-21st-century/ BRUCE HELD AND BRAD MARTIN (8 Jul 2021) AN AMERICAN FORCE STRUCTURE FOR THE 21ST CENTURY ]</ref>. «Да 2035 года вузлы забеспячэння павінны стаць жывучымі» і здольнымі хутка перамяшчаць тэхніку ў бой<ref name="csa1"/><ref name="csa2"/>. == Сучасныя распрацоўкі == [[Файл:French_military_mobile_workshop_dsc06855.jpg|міні|250px|Мабільная {{нп3|майстэрня||uk|Майстерня}} {{нп3|Сухапутныя войскі Францыі|французскай арміі|uk|Сухопутні війська Франції}}.]] [[Файл:Pililaau-JLOTS.jpg|міні|250px|Карабель-{{нп3|ролкер||uk|Ролкер}} {{нп3|USNS Pililaau (T-AKR-304)|||USNS Pililaau (T-AKR-304)}} падчас вучэнняў Joint Logistics Over-the-Shore (JLOTS).]] Матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне, якое час ад часу называюць «{{нп3|Падтрымка баявога абслугоўвання|падтрымкай баявога абслугоўвання||Combat service support}}», павінна ўлічваць вельмі нявызначаныя ўмовы. Хаця ідэальныя прагнозы рэдка магчымыя, прагназуючыя мадэлі могуць паменшыць нявызначанасць адносна таго, якія матэрыялы або [[Паслуга|паслугі]] спатрэбяцца, дзе і калі яны спатрэбяцца, або найлепшы спосаб іх прадастаўлення. У канчатковым рахунку, адказныя службовыя асобы павінны выносіць меркаванні па гэтых пытаннях, часам выкарыстоўваючы інтуіцыю і навукова ўзважваючы альтэрнатывы, калі гэтага патрабуе і дазваляе сітуацыя. Іх меркаванні павінны грунтавацца не толькі на прафесійных ведах шматлікіх аспектаў самой лагістыкі, але і на разуменні ўзаемадзеяння цесна звязаных ваенных меркаванняў, такіх як [[стратэгія]], [[тактыка]], {{нп3|Ацэнка разведвальных даных|разведка||Intelligence assessment}}, {{нп3|трэнінг||uk|Тренінг}}, {{нп3|Занятасць насельніцтва|персанал|be-tarask|Занятасьць насельніцтва}} і [[фінансы]]. Тым не менш, тэматычныя даследаванні паказалі, што больш колькасны, статыстычны аналіз часта значна паляпшае чалавечае меркаванне. Адным з такіх прыкладаў з’яўляецца выкарыстанне прыкладной інфармацыйнай эканомікі {{нп3|Упраўленне ваенна-марскіх даследаванняў|Упраўленнем ваенна-марскіх даследаванняў||Office of Naval Research}} і [[Корпус марской пяхоты ЗША|Корпусам марской пяхоты]] для прагназавання патрэбнасці ў паліве на поле бою<ref>Hubbard, Douglas. ''How to Measure Anything: Finding the Value of Intangibles in Business'', John Wiley & Sons, 2007</ref>. У буйных ваенных канфліктах пытанні матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння часта маюць вырашальнае значэнне для вырашэння агульнага выніку войнаў. Напрыклад, {{нп3|танажная вайна|||Tonnage war}} — масавая гібель грузавых караблёў — была вырашальным фактарам у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Паспяховая супрацьлодкавая кампанія саюзнікаў і няздольнасць нямецкага флоту патапіць дастатковую колькасць грузаў у [[Бітва за Атлантыку (1939—1945)|бітве за Атлантыку]] дазволілі Брытаніі застацца ў вайне, а здольнасць падтрымліваць ланцужок паставак у [[Міжземнае мора|Міжземным моры]] дазволіла падтрымліваць другі фронт супраць нацыстаў. у [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]]; наадварот, паспяховая {{нп3|Падводная вайна ў Ціхім акіяне (1941–1945)|кампанія падводных лодак|pl|Wojna podwodna na Pacyfiku (1941–1945)}} ЗША супраць японскага марскога суднаходства ў азіяцкіх водах фактычна скалечыла яе эканоміку і магчымасці ваеннай вытворчасці, і [[краіны Восі]] не змаглі стабільна падтрымліваць ланцужок паставак сваім паўночнаафрыканскім сілам, у сярэднім робячы на 25 % менш паставак, чым патрабавалася, і сутыкнуўшыся з крытычным дэфіцытам паліва, што дыктавала стратэгічныя рашэнні. У тактычным маштабе ў {{нп3|Бой пад Іламантсі|бітве пры Іламантсі|uk|Бій під Іломантсі}} савецкія войскі мелі пераважную колькасную перавагу ў гарматах і людзях, але здолелі выпусціць толькі 10 000 снарадаў супраць фінскіх 36 000 снарадаў, у выніку былі вымушаныя пакінуць сваю цяжкую тэхніку і ўцячы з поля бою, у выніку чаго у фіны атрымалі перамогу. Адной з прычын гэтага былі паспяховыя фінскія пераследы савецкіх ліній паставак. У больш агульным плане абарона ўласных {{нп3|Менеджмент ваеннымі ланцугамі забеспячэння|ліній забеспячэння||Military supply-chain management}} і атака на лініі праціўніка з’яўляецца фундаментальнай ваеннай стратэгіяй; прыкладам гэтага як чыста лагістычнай кампаніі для ваенных сродкаў ажыццяўлення стратэгічнай палітыкі быў {{нп3|Берлінскі паветраны мост||ru|Берлинский воздушный мост}}. Ваенная лагістыка стала піянерам шэрагу метадаў, якія з тых часоў атрымалі шырокае прымяненне ў камерцыйным свеце. {{нп3|Даследаванне аперацый||uk|Дослідження операцій}} вырасла з намаганняў ваеннай лагістыкі часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Падобным чынам ваенная лагістыка запазычвае метады, упершыню ўведзеныя ў камерцыйным свеце. {{нп3|Каргільскі канфлікт|||Каргільський конфлікт}} у 1999 годзе паміж [[Індыя]]й і [[Пакістан]]ам, які таксама называюць аперацыяй «Віджай» (на [[хіндзі]] «Перамога»), з’яўляецца адным з самых апошніх прыкладаў баявых дзеянняў на вялікай вышыні ў горнай мясцовасці, якія стваралі значныя матэрыяльна-тэхнічныя праблемы для ваюючых бакоў. Грузавыя аўтамабілі сямейства {{нп3|Ashok Leyland Stallion||uk|Ashok Leyland Stallion}}, якія з’яўляецца асноўнай часткай транспартных сродкаў тылавога забеспячэння індыйскай арміі, даказалі сваю надзейнасць і спраўнасць з 95 % гатоўнасцю падчас аперацыі. === Канкрэтныя лагістычныя аперацыі === * {{нп3|Тылавое забеспячэнне бітваў за Пусанскі перыметр||ru|Тыловое обеспечение сражений за Пусанский периметр}} * {{нп3|Брытанская лагістыка ў Фалклендскай вайне|||British logistics in the Falklands War}} * {{нп3|Брытанская лагістыка ў Другой англа-бурскай вайне|||British logistics in the Second Boer War}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Cite book|last=Black|first=Jeremy|author-link=Jeremy Black (historian)|title=Logistics: The Key to Victory|publisher=Pen and Sword|year=2021|location=Yorkshire|isbn=978-1-39900-601-9}} * {{Cite book|last=Coakley|first=Robert W.|title=Global Logistics and Strategy 1943-1945|location=Washington, DC|publisher=Office of the Chief of Military History, Department of the Army|year=1967}} * {{Cite book|last=Creveld|first=Martin van|author-link=Martin van Creveld|title=Supplying War: Logistics from Wallenstein to Patton|url=https://archive.org/details/supplyingwarlogi0000vanc|year=1977|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-21730-X}} * {{Cite book|last=Eccles|first=Henry E.|author-link=Henry E. Eccles|title=Logistics in the National Defense|year=1959|location=Harrisburg, Penn.|publisher=Stackpole Company|isbn=0-313-22716-0}} * {{Cite book|last=Engels|first=Donald W.|title=Alexander the Great and the Logistics of the Macedonian Army|year=1978|url=https://archive.org/details/alexandergreatlo0000enge|publisher=University of California Press|location=Los Angeles}} * {{Cite book|last=Farrow|first=Edward Samuel|author-link=Edward S. Farrow|year=1895|title=Farrow's Military Encyclopedia; A Dictionary of Military Knowledge|location=New York|publisher=Military-Naval Publishing Company}} * {{Cite book|title=The big 'L' : American logistics in World War II|year=1997|publisher=National Defense University Press|isbn=978-1428981355}} * {{Cite book|last=Kress|first=Moshe|title=Operational Logistics: The Art and Science of Sustaining Military Operations|year=2002|publisher=Kluwer Academic Publishers|isbn=1-4020-7084-5}} * {{Cite book|last=Leighton|first=Richard M.|title=Global Logistics and Strategy 1940-1943|location=Washington, DC|publisher=Office of the Chief of Military History, Department of the Army|year=1954}} * {{Cite book|last=Lutes|first=LeRoy|author-link=LeRoy Lutes|title=Logistics in World War II: Final Report of the Army Service Forces|location=Washington, DC|publisher=US Government Printing Office|year=1993}} * {{cite book |last1=Mangan |first1=John |last2=Lalwani |first2=Chandra |title=Global Logistics and Supply Chain Management|year=2016|url=https://archive.org/details/globallogisticss0000mang_3ed|location=Chichester|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-12399-6}} * {{Cite journal|last1=McMahon|first1=Lucas|title=Logistical modelling of a sea-borne expedition in the Mediterranean: the case of the Byzantine invasion of Crete in AD 960|journal=Mediterranean Historical Review|date=2021|volume=36|issue=1|pages=63–94|doi=10.1080/09518967.2021.1900171}} * {{cite report |author=NATO |author-link=NATO |title=NATO Glossary of Terms and Definitions |id=AAP-06 |date=2013 |publisher=North Atlantic Treaty Organization Standardization Agency |location=Brussels |isbn=978-1-4826-7944-1 |oclc=935689248 |url=https://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/Doctrine/Other_Pubs/aap6.pdf |access-date=29 May 2022 |archive-date=21 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221004652/https://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/Doctrine/Other_Pubs/aap6.pdf |url-status=dead }} * {{Cite journal|last1=Rider|first1=Graham W.|title=Evolution of the Concept of Logistics|journal=Naval War College Review|date=December 1970|volume=23|issue=4|pages=24–33}} * {{Cite book|last1=Schneid|first1=Frederick|title=Napoleon's Conquest of Europe: The War of the Third Coalition|year=2005|url=https://archive.org/details/napoleonsconques00fred}} * {{cite journal |last1=Tepic |first1=Jovan |last2=Tanackov |first2=Ilija |last3=Stojić |first3=Gordan|title=Ancient Logistics - Historical Timeline and Etymology|journal=Tehnički Vjesnik|volume=18|issue=3|date=September 2011|pages=379–384}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Узброеныя сілы]] [[Катэгорыя:Ваенная навука]] [[Катэгорыя:Ваенная лагістыка| ]] o6ryk2g7di0fg3py3n6odb41sx9wqfa 0 720599 5157514 5049309 2026-06-23T01:43:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157514 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Валерый Фёдаравіч Чычурын''' (1941—2005) — беларускі гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2000)<ref name="ППП">[https://bsc.by/ru/story/po-pravu-pamyati По праву памяти] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220927063905/https://bsc.by/ru/story/po-pravu-pamyati |date=27 верасня 2022 }} {{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Іжэўску. Бацька загінуў у Вялікай Айчыннай вайне, маці памерла ад хваробы, калі сыну было 14 гадоў. Выхоўваўся бабуляй<ref name="ППП"/>. Скончыўшы 8 класаў сталічнай школы, ён паступіў у Мінскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, пасля размеркавання некаторы час працаваў на будоўлі. Чатыры гады ён адслужыў у Ваенна-марскім флоце ў г. Пінску Брэсцкай вобласці, дзе на адным з вечароў пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай Людмілай<ref name="ППП"/>. Пазней вучыўся ў [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускім політэхнічным інстытуце]], але з-за сямейных цяжкасцей перавёўся на завочнае аддзяленне [[Маскоўскі дзяржаўны будаўнічы ўніверсітэт|Маскоўскага будаўнічага інстытута]]<ref name="ППП"/>. Паралельна працаваў загадчыкам аддзела будаўніцтва Мінскага абкама КПБ. А ў 1988 годзе яго запрасілі ўзначаліць ДВА «[[Мінскбуд]]»<ref name="ППП"/>, які ён узначальваў да сваёй смерці ў 2005 годзе. == Прафесійныя вынікі == Пад кіраўніцтвам В. Ф. Чычурына ўведзены ў эксплуатацыю такія сталічныя аб’екты, як [[Мінскі чыгуначны вакзал|чыгуначны вакзал]], [[Палац Рэспублікі (Мінск)|Палац Рэспублікі]], [[Дом Міласэрнасці (Мінск)|Дом Міласэрнасці]], [[Футбольны манеж (Мінск)|крыты футбольны манеж]], [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]], Рэспубліканскі гарналыжны цэнтр «[[Сілічы (гарналыжны цэнтр)|Сілічы]]» і шмат іншага<ref name="ППП"/>. == Узнагароды і памяць == Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2000). У 2003 годзе ўдастоены звання «[[Мінчанін года]]» ў галіне будаўніцтва за вялікі ўклад у развіццё сталіцы<ref name="УІЧ">{{Cite web |url=https://minsknews.by/ulicza-imeni-chichurin/?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop |title=УЛИЦА ИМЕНИ… Чичурин |access-date=27 верасня 2022 |archive-date=20 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120213539/https://minsknews.by/ulicza-imeni-chichurin/?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop |url-status=dead }}</ref>. У Мінску ў гонар Валерыя Фёдаравіча Чычурына названа [[Вуліца Чычурына (Мінск)|вуліца]] ў мікрараёне [[Дамброўка-6]]. 2 жніўня 2012 года на доме № 6 устаноўлена мемарыяльная дошка<ref name="УІЧ"/>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://bsc.by/ru/story/po-pravu-pamyati По праву памяти] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220927063905/https://bsc.by/ru/story/po-pravu-pamyati |date=27 верасня 2022 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чычурын Валерый Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Будаўнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Будаўнікі СССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя будаўнікі Рэспублікі Беларусь]] n1jgdlenpt00dtrqzcu4e873samcm7v 0 720689 5157521 4290277 2026-06-23T03:19:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157521 wikitext text/x-wiki {{асоба}} {{цёзкі2|Козічкін}} '''Валянцін Віктаравіч Козічкін''' — беларускі інжынер-будаўнік і гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2003)<ref name="ІЭВ">[https://bsc.by/ru/story/i-eto-vse-o-nem-valentin-kozichkin …И это все о нем: Валентин Козичкин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220928071257/https://bsc.by/ru/story/i-eto-vse-o-nem-valentin-kozichkin |date=28 верасня 2022 }} {{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Скончыў школу ў Сенненскім раёне і паступіў у політэхнічны тэхнікум на аддзяленне "Прамысловае і цывільнае будаўніцтва"<ref name="ПНЖ">[https://www.pressreader.com/belarus/vitbichi/20130601/281599533040669 Профессия на всю жизнь] {{ref-ru}}</ref>. Пасля службы ў арміі працаўладкаваўся ў «Будаўнічы трэст № 9, г. Віцебск». Пачынаў свой працоўны шлях у якасці майстра ў СУ-38, прараба, намесніка начальніка, галоўнага інжынера і начальніка ўпраўлення. Паралельна скончыў факультэт цывільнага і грамадзянскага будаўніцтва [[Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту|Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту]]<ref name="ПНЖ"/>. З 1992 года заняў пасаду генеральнага дырэктара адкрытага акцыянернага таварыства «Будаўнічы трэст № 9, г. Віцебск»<ref name="ІЭВ"/>. == Аб’екты, якія будаваліся пад кіраўніцтвам В. Козічкіна == Пад яго кіраўніцтвам ААТ «Будаўнічы трэст № 9, г. Віцебск» пабудаваны і здадзены ў эксплуатацыю многія сацыяльна значныя аб’екты горада і вобласці: база адпачынку ў н. п. Крупеніна, комплекс стадыёна «Дынама», карцінная галерэя ў [[Полацк]]у, гасцініца «Лучоса», парнікова-цяплічны комплекс і комплекс па вытворчасці малака саўгаса «Рудакова», [[Віцебская бройлерная фабрыка]], МТФ у Мазалаве, Масарах і Добрыне, рэканструкцыя [[плошча Леніна (Орша)|пл. Леніна]] ў [[Орша|Оршы]], культурна-аздараўленчы цэнтр Лужаснянскай школы-інтэрната-гімназіі, рэканструкцыя [[Плошча Перамогі (Віцебск)|пл. Перамогі]] ў [[Віцебск]]у, будаўніцтва [[Духаўскі круглік|Духаўскага кругліка]], аднаўленне амаль з нуля [[Успенскі сабор і манастыр базыльян (Віцебск)|Свята-Успенскага кафедральнага сабора]] і многія іншыя. Праведзены таксама мадэрнізацыя вытворчасцей ААТ «[[Віцебскдрэў]]» і ААТ «[[Аршанскі льнокамбінат]]», а таксама будаўніцтва [[Лядовая арэна (Орша)|лядовай арэны]] ў [[Орша|Оршы]], добраўпарадкаванне гарадской набярэжнай Заходняй Дзвіны<!--па кантэксце з крыніцы, напэўна, у Віцебску, але не факт-->, збудаванне аўтаматызаванага малочнатаварнага комплексу ў в. [[Палудзеткі]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]]<ref name="ІЭВ"/>. Акрамя беларускіх аб’ектаў работнікі трэсту працавалі ў Расіі — [[Ханты-Мансійск]]у, [[Нарыльск]]у, [[Смаленск]]у і іншых рэгіёнах<ref name="ПНЖ"/>. == Узнагароды == За рэалізацыю праекта «[[Віцебскі лядовы палац спорту|Палац спорту ў г. Віцебску]]» В. В. Козічкін у 2000 годзе удастоены прэміі Мінбудархітэктуры імя У. А. Караля. У 2003 годзе за вялікі асабісты ўклад у развіццё будаўнічай галіны і шматгадовую плённую працу яму прысвоена званне «Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь». Па выніках Рэспубліканскага конкурсу «На найлепшае дасягненне ў будаўнічай галіне Рэспублікі Беларусь» у 2008 годзе ён прызнаны «Кіраўніком года» ў катэгорыі «Генпадрадныя арганізацыі». У 2009 годзе ўзнагароджаны нагрудным знакам Саюза будаўнікоў «За заслугі ў будаўніцтве» і дыпломам «Чалавек года Віцебшчыны-2009» у намінацыі «Архітэктура, будаўніцтва, дарожная гаспадарка»<ref name="ІЭВ"/>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://bsc.by/ru/story/v-v-kozichkin-my-stroim-belarus В. В. Козичкин: Мы строим Беларусь!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220928071642/https://bsc.by/ru/story/v-v-kozichkin-my-stroim-belarus |date=28 верасня 2022 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Козічкін Валянцін Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Будаўнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Будаўнікі СССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя будаўнікі Рэспублікі Беларусь]] 830nbwlwmfamtf5hy73kqgrj2km7rik 0 720815 5157413 4480401 2026-06-22T18:39:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157413 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом | Агляды = *[[Experty.by]] {{Rating|6.75|10}}<ref>{{Cite web|url = http://www.experty.by/content/stary-olsa-vada-khmel-solad-audyjo|title = Стары Ольса «Вада, хмель і солад» (+аўдыё)|date = 2017-09-26|publisher = [[Experty.by]]|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = 2022-09-29|ref = ex}}</ref>|Вокладка=Вада, хмель і солад.jpg}} '''«Вада, хмель і солад»''' — [[студыйны альбом]] гурта «[[Стары Ольса]]», выдадзены ў [[2017 год у гісторыі музыкі|2017 годзе]].<ref>{{cite web|url = https://old.tuzinfm.by/albums/3945/vada-chmiel-ji-solad.html|title = «Стары Ольса». Застольле як мастацтва|date = 2017-08-25|work = [[Тузін Гітоў]]|language = be|archiveurl = https://web.archive.org/web/20220929101405/https://old.tuzinfm.by/albums/3945/vada-chmiel-ji-solad.html|archivedate = 29 верасня 2022|accessdate = 2022-09-29|ref = nash|url-status = dead}}</ref> ==Спіс песень== {{tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = | total_length = | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = Паход на Франкфурт | note1 = | writer1 = | lyrics1 = | music1 = | extra1 = | length1 = | title2 = Пахвала князю Вітаўту | note2 = | writer2 = | lyrics2 = | music2 = | extra2 = | length2 = | title3 = Вада, хмель і солад | note3 = | writer3 = | lyrics3 = | music3 = | extra3 = | length3 = | title4 = Заснаванне Вільні | note4 = | writer4 = | lyrics4 = | music4 = | extra4 = | length4 = | title5 = Кола рыцэрска | note5 = | writer5 = | lyrics5 = | music5 = | extra5 = | length5 = | title6 = Сем радасцяў | note6 = | writer6 = | lyrics6 = | music6 = | extra6 = | length6 = | title7 = У адваротны шлях | note7 = | writer7 = | lyrics7 = | music7 = | extra7 = | length7 = | title8 = Гімн студэнтаў | note8 = | writer8 = | lyrics8 = | music8 = | extra8 = | length8 = | title9 = Маразуля | note9 = | writer9 = | lyrics9 = | music9 = | extra9 = | length9 = | title10 = А дзе ж тыя ваяры | note10 = | writer10 = | lyrics10 = | music10 = | extra10 = | length10 = | title11 = У карчме | note11 = | writer11 = | lyrics11 = | music11 = | extra11 = | length11 = | title12 = Два крукі | note12 = | writer12 = | lyrics12 = | music12 = | extra12 = | length12 = | title13 = Курдэш | note13 = | writer13 = | lyrics13 = | music13 = | extra13 = | length13 = | title14 = Келіх кола | note14 = | writer14 = | lyrics14 = | music14 = | extra14 = | length14 = }} ==Удзельнікі запісу== *Ілля Кубліцкі — [[Цыстра|цыстры]] *[[Алесь Чумакоў]] — [[Спеў|вакал]], [[гуслі]], [[Гудок (музычны інструмент)|рэбек]], сярэднявечныя [[Жалейка|жалейкі]], [[колавая ліра]] *Марыя Шарый — [[Флейта|флейты]], сярэднявечныя жалейкі *Зміцер Сасноўскі — [[Беларуская дуда|дуды]], вакал *Сяргей Тапчэўскі — [[барабан]]ы, перкусія, тромбамарына, бэк-вакал *Аляксей Войцех — барабаны, перкусія *Віталь Кулеўскі — бэк-вакал ==Крытыка== Музычны крытык Ягор Цывілька адзначыў, што ''«атрымаўся вясёлы, жвавы праграмны альбом для аматараў піва і сярэдневечных танцаў»''. Музычны журналіст Мікалай Янкойць лічыць, што ''«новы дыск гучыць дастаткова цэльна, добра сыграны, нядрэнна запісаны, і ён абавязкова спадабаецца фанатам гурта»''. Музычны крытык Зміцер Безкаравайны мяркуе, што ''«дыск цалкам апраўдвае сябе: добры набор песень з патрэбнай дозай весялосці і праніклівасці, дбайныя аранжыроўкі і ідэальны гук»''. Музычны журналіст Конрад Ярафееў адзначыў, што ''«чарговы альбом калектыва гучыць у эстэтыцы галівудскага камерцыйнага сярэднявечча»''. {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *[https://staryolsa.com/be/album/vada-chmiel-i-solad-2017 Альбом на афіцыйным сайце гурта] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2017 года]] [[Катэгорыя:Альбомы гурта «Стары Ольса»]] {{Стары Ольса}} qzyapum8vsudtl1agkb9q973j2ceqi6 0 722526 5157353 5155860 2026-06-22T16:30:51Z Siliyiw 169172 5157353 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Андрэй Генадзевіч Цурыкаў''' (нар. {{ДН|19|9|1982}}, [[Гомель]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[эколаг]], ліхенолаг, міколаг. Доктар біялагічных навук (Расія, 2022), дацэнт (2013), [[прафесар]]<ref>[http://biology.gsu.by/index.php/bfr/workersbfr/14-sotrudniki-kafedry-botaniki-i-fiziologii-rastenij/1348-tsurikov-andrej-gennadevich ЦУРИКОВ АНДРЕЙ ГЕННАДЬЕВИЧ]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Біяграфія == Скончыў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны]] (спецыяльнасць «Біялогія», 2005; магістратура, 2006; аспірантура, спецыяльнасць «Батаніка», 2009). Працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце імя Ф. Скарыны (з 2005, [[Біялагічны факультэт ГДУ імя Ф. Скарыны|біялагічны факультэт]], кафедра батанікі і фізіялогіі раслін, прафесар). Навуковыя інтарэсы: ліхеналогія; мікалогія; экалогія. == Узнагароды == * Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (Распараджэнне № 86рп ад 22 чэрвеня 2026 г.)<ref>{{Cite web|url=https://president.gov.by/ru/documents/rasparadzenne-no-86-rp-ad-22-cervena-2026-g|title=Распараджэнне № 86рп ад 22 чэрвеня 2026 года "Аб аб'яўленні Падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь"|website=president.gov.by}}</ref>. == Бібліяграфія == * Лихенобиота Беларуси: анализ разнообразия и перспективы практического использования : диссертация … доктора биологических наук : 03.02.12 : защищена 13.10.2021 : утверждена 15.02.2022 / Цуриков Андрей Геннадьевич. ― Санкт-Петербург, 2021. * Эколого-биологическая оценка биоиндикационных свойств листоватых и кустистых эпифитных лишайников как тест-объектов качества городской среды : автореферат диссертации … кандидата биологических наук : 03.00.16 / Цуриков Андрей Геннадьевич. ― Гомель, 2009. * Лишайники Юго-Востока Беларуси (опыт лихеномониторинга) / А. Г. Цуриков. — Гомель, 2013. * Lichens from Gomel region: a provisional checklist / Tsurykau Andrei, Khramchankova Volha // Botanica Lithuanica. — 2011. — Vol. 17, iss. 4. — P. 157—163. * New or otherwise interesting records of lichens and lichenicolous fungi from Belarus / Andrei Tsurykau, Vladimir Golubkov, Martin Kukwa // Herzogia. — 2014. — Vol. 27, iss. 1. — P. 111—120. * The lichens of the Cladonia pyxidata-chlorophaea complex in Belarus / Andrei Tsurykau, Vladimir Golubkov // Folia Cryptogamica. Estonica. — 2015. — Fasc. 52. — Lk. 63—71. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цурыкаў Андрэй Генадзевіч}} [[Катэгорыя:Міколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ліхенолагі]] [[Катэгорыя:Эколагі Беларусі]] pbrb6vb5o1m3fxwvvgwcctl154k1l8i 0 723111 5157511 4786388 2026-06-23T00:28:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157511 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Старавойтаў}} {{Вучоны}} '''Валерый Васілевіч Стараво́йтаў'''{{sfn|БелЭн|2002}} (нар. {{ДН|6|9|1955}}) — [[вучоны]] ў галіне [[Інфарматыка|інфарматыкі]] і [[Тэхнічная кібернетыка|тэхнічнай кібернетыкі]]. [[Доктар тэхнічных навук]] (2000, [[кандыдат навук]] — 1990), [[прафесар]] (2003). == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Магілёў]]. У 1972 годзе скончыў сярэднюю школу № 54 [[Мінск]]а<ref name="АІПІ">[https://museum.uiip.by/starovojtov-valerij-vasilevich/ Старовойтов Валерий Васильевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221022034306/https://museum.uiip.by/starovojtov-valerij-vasilevich/ |date=22 кастрычніка 2022 }} {{ref-ru}} // Музей АІПІ НАН Беларусі</ref>, у 1977 годзе [[Механіка-матэматычны факультэт БДУ|механіка-матэматычны факультэт]] [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Матэматыка». З 1977 года працуе ў Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі Акадэміі навук БССР (з 2002 года [[Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі НАН Беларусі]]) на пасадах інжынера, старшага інжынера, [[Малодшы навуковы супрацоўнік|малодшага навуковага супрацоўніка]], [[Навуковы супрацоўнік|навуковага супрацоўнік]], [[Старшы навуковы супрацоўнік|старшага навуковага супрацоўніка]] (з 1990 года), вядучага навуковага супрацоўніка (з 1997 года), [[Вядучы навуковы супрацоўнік|вядучага навуковага супрацоўніка]] ў лабараторыі апрацоўкі і распазнавання відарысаў<ref name="АІПІ" />. У 1989 годзе скончыў завочную [[Аспірантура|аспірантуру]]<ref name="АІПІ" />. Па сумяшчальніцтву прафесар кафедры электронных вылічальных машын [[БДУІР|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі]]. Прафесар кафедры [[Міжнародны інстытут дыстанцыйнай адукацыі БНТУ|Міжнароднага інстытута дыстанцыйнай адукацыі]] [[БНТУ|Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта]]. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Апублікаваў больш за 150 прац у навуковых часопісах і працах канферэнцый, 4 [[Манаграфія|манаграфіі]] і вучэбны дапаможнік. З’яўляецца спецыялістам у галіне апрацоўкі, аналізу і распазнання лічбавых відарысаў. Член экспертнага савета [[ВАК Беларусі|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Беларусі]]. Быў сузаснавальнікам Беларускай асацыяцыі па аналізу і распазнавання відарысаў (1992), яе член і сакратар<ref name="АІПІ" />. Член [[IEEE]] (Амерыканскага таварыства інжынераў электрыкаў і электронікаў) і [[IAPR]] (Міжнароднай асацыяцыі па распазнаванню вобразаў)<ref name="АІПІ" />. Сярод апублікаванага: * Обработка и отображение информации в растровых графических системах/ [[Алег Ігнатавіч Семянкоў|О. И. Семенков]], [[Сяргей Уладзіміравіч Абламейка|С. В. Абламейко]], В. И. Берейшик, В. В. Старовойтов. — Мн.: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Наука и техника]], 1989. — 181 с.; * Подход к моделированию и классификации банка картографических данных // Геодезия и картография. 1992. № 8. С. 48-52. (разам з [[Аляксандр Валянцінавіч Старцаў|А. В. Старцавым]]); * Локальные геометрические методы цифровой обработки и анализа изображений. — Мн.: Ин-т техн. кибернетики НАН Беларуси, 1997. — 284 с.; * Получение и обработка изображений на ЭВМ: учебно-методическое пособие / В. В. Старовойтов, Ю. И. Голуб. — Минск: БНТУ, 2018. — 203, [1] с.; * ''V. V. Starovoytov, E. E. Eldarova, K. T. Iskakov'' Comparative analysis of the SSIM index and the pearson coefficient as a criterion for image similarity // Eurasian Journal of Mathematical and Computer Applications, 8:1 (2020). == Узнагароды і званні == * [[Грамата Вярхоўнага Савета БССР]] (1984) * [[Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі]] (1990) * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] ў галіне навукі і тэхнікі (2002) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стараво́йтаў Валерый Васілевіч|[[Мікалай Пятровіч Савік|Савік М. П.]]|154}} == Спасылкі == * [https://www.bsuir.by/ru/kaf-evm/starovoitov?ysclid=l9hwvy30gl28536172 Персанальная старонка на сайце БДУІР] {{ref-ru}} * [https://uiip.bas-net.by/structure/l_is/starovoytov.php Старовойтов Валерий Васильевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221022034302/https://uiip.bas-net.by/structure/l_is/starovoytov.php |date=22 кастрычніка 2022 }} {{ref-ru}} // Сайт Аб’яднанага інстытута праблем інфарматыкі НАН Беларусі * [https://museum.uiip.by/starovojtov-valerij-vasilevich/ Старовойтов Валерий Васильевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221022034306/https://museum.uiip.by/starovojtov-valerij-vasilevich/ |date=22 кастрычніка 2022 }} {{ref-ru}} // Музей Аб’яднанага інстытута праблем інфарматыкі НАН Беларусі {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Старавойтаў Валерый Васілевіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі механіка-матэматычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Кібернетыкі СССР]] [[Катэгорыя:Кібернетыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці савецкай інфарматыкі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай інфарматыкі]] oxpk0uby6e5vw0g15lz806ex2d2wzns 0 725049 5157524 4565280 2026-06-23T03:58:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157524 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Валянціна Аляксееўна Купрыянюк''' ({{ДН|||1952}}, в. [[Буховічы]], [[Кобрынскі раён]], [[Брэсцкая вобласць]]) — [[Беларусь|беларускі]] вучоны, [[доктар эканамічных навук]]. == Біяграфія == Вучылася ў Буховіцкай базавай школе. Закончыла сярэднюю школу № 4 г. [[Кобрын]]а. Пасля заканчэння школы паступіла ў [[Мінскі інстытут народнай гаспадаркі]], атрымала спецыяльнасць «[[Эканаміст]]». Пазней закончыла [[Мінская вышэйшая партыйная школа|вышэйшую партыйную школу]]. Працавала першым сакратаром райвыканкама камсамола ў г. [[Лунінец|Лунінцы]], потым — у Брэсцкім аблвыканкаме. Жыве ў [[Масква|Маскве]], працуе у Маскоўскай акадэміі навук. == Бібліяграфія == * Куприянюк, Валентина Алексеевна. Действие закона возвышения потребностей в условиях перехода к рыночной экономике : автореферат дис. … кандидата экономических наук : 08.00.01 / Акад. общ. наук ЦК КПСС 9 91-3/2544-6 9 91-3/2545-4. — Москва, 1991. — 25 с. {{зноскі}} == Літаратура == * Купрыянюк Валянцiна Аляксееўна // Памяць. Кобрынскі раён : гісторыка-дакументальная хроніка. — Мінск, 2002. — С. 437. — (Імі ганарацца землякі). * Купрыянюк Валянцiна Аляксееўна // Людзі навукі нашага краю : біябібліяграфічны даведнік з серыі «Імёны на карце Кобрыншчыны» / ДУК «Кобрынская раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма», цэнтральная раённая бібліятэка, аддзел абслугоўвання і інфармацыі; склад. : С. Д. Курачук, Л. С. Дардзюк. — Кобрын, 2017. — С. 83. * Імі ганарацца землякі. Купрыянюк Валянціна Аляксееўна [Электронны рэсурс] // Туристический Кобрин. — Рэжым доступу: https://ikobrin.by/kobrin-139.php {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221112170044/https://ikobrin.by/kobrin-139.php |date=12 лістапада 2022 }}. - Дата доступу: 05.09.2019. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Купрыянюк Валянціна Аляксееўна }} [[Катэгорыя:Постаці Лунінца]] df4mdzwtn3qwypy649cubguksvoy9bl 0 725421 5157638 4754266 2026-06-23T10:51:42Z Autumndancer 168015 5157638 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Макбет}} {{Фільм}} '''«Макбет»''' ({{lang-en|Macbeth}}), таксама '''«Трагедыя Макбета»''' ({{lang-en|The Tragedy of Macbeth}}) — гістарычны драматычны фільма [[1971 год у гісторыі кіно|1971]] года рэжысёра [[Раман Паланскі|Рамана Паланскага]], шосты поўнаметражны мастацкі фільм рэжысёра. Карціна з’яўляецца экранізацыяй {{нп5|Макбет (п’еса)|аднайменнай трагедыі|en|Macbeth}} [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]], адаптацыяй п’есы займаліся [[Раман Паланскі]] і {{нп5|Кенет Тайнен||en|Kenneth Tynan}}. Галоўныя ролі выканалі {{нп5|Джон Фінч||en|Jon Finch}}, {{нп5|Франчэска Аніс||en|Francesca Annis}}, {{нп5|Марцін Шоу||en|Martin Shaw}} і іншыя<ref name="IMDb" />. == Сюжэт == Макбет і Банка, два военачальнікі арміі Дункана, караля [[Шатландыя|Шатландыі]], вяртаюцца з пераможнай кампаніі. На пясчанай раўніне яны сустракаюць трох вядзьмарак. Ведзьмы прадказваюць Макбету, што ён будзе каралём. Каб дабіцца прастола, Макбет пры дапамозе сваёй жонкі забівае кіруючага караля Дункана, а ўсе падазрэнні падаюць на прыслугу. У далейшым, ужо будучы каралём, Макбет зноў бачыць трох вядзьмарак, але зараз яны робяць перасцерагальныя прадказанні аб тым, што ён страціць уладу. Гэтыя прадказанні таксама спраўджваюцца, і Макбет у фінальнай бітве гіне ад мяча Макдуфа, які адсякае яму галаву. Макдуф паднімае карону і перадае яе новаму каралю — Малькальму (сыну Дункана). == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | {{нп5|Джон Фінч||en|Jon Finch}} | ''{{нп5|Макбет (персанаж)|Макбет|en|Macbeth (character)}}'' | {{нп5|Франчэска Аніс||en|Francesca Annis}} | ''{{нп5|Лэдзі Макбет||en|Lady Macbeth}}'' | {{нп5|Марцін Шоу||en|Martin Shaw}} | ''{{нп5|Банка (персанаж)|Банка|en|Banquo}}'' }} == Узнагароды == Паводле рэсурса «''[[Internet Movie Database]]''» фільм быў адзначаны 3 кінаўзнагародамі і яшчэ 2 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0067372/|title=The Tragedy of Macbeth (1971) — IMDb|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-11-16|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0067372/awards|title=The Tragedy of Macbeth (1971) — Awards|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-11-16|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Imdb title|0067372|Макбет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Рамана Паланскага}} [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1971 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 1971 года]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1971 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы пра XI стагоддзе]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Шатландыю]] [[Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў]] [[Катэгорыя:Фільмы Рамана Паланскага]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Рамана Паланскага]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кенета Тайнена]] 9p0cs30lvifpees5bl6osos79t864rk 0 728430 5157415 4748082 2026-06-22T18:47:00Z Feeleman 163471 арфаграфія, афармленне 5157415 wikitext text/x-wiki '''RэZэрвацыЯ''' (Рэзервацыя) — [[Беларусь|беларуская]] творчая група, робіць [[пераклад]] і [[агучванне]] [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]] і [[Кіно|фільмаў]]. == Гісторыя == Група ўзнікла ў [[Барысаў|Барысаве]] ў 2004 годзе. Іх было трое, на чале з Сашам. Перакладалі толькі [[субцітры]] да фільмаў і анімэ. Дзейнасць заціхла. У верасні 2012 група адроджана, публікуе першы варыянт перакладу гульні World of Tanks ад кампаніі [[Wargaming.net|Wargaming]]. Перакладае другую гульню той самай кампаніі — World of Warships. Да суполкі далучаецца група [[Украінская мова|ўкраінскага]] перакладчыка Ігара Казака. Пераклады былі не афіцыйнымі, потым прызнаны распрацоўшчыкамі, у абноўленым выглядзе ўключаны ў афіцыйныя версіі гульняў. Працэс прызнання быў нялёгкім. У агучванні браў удзел музыкант Уладзіслаў Наважылаў з гурта [[Gods Tower]]. У 2015 годзе з’явілася іхняя лакалізацыя «[[Легенды Айзенвальда|Легенд Айзенвальда]]» ад [[Aterdux Entertainment]]. Гэта першая ў гісторыі відэагульня, дзе беларускі пераклад быў афіцыйным. Зімой 2020 суполка агучыла пачатак серыяла «Вядзьмар». Беларускае агучванне афіцыйна прадавала кампанія [[Netflix]]. Распрацавалі праверку беларускага правапісу і іншыя праекты. == Спіс агучаных перакладаў == * [[World of Tanks]] (+украінская) * [[World of Warships]] (+украінская) * [[War Thunder]] * [[Легенды Айзенвальда]] * [[Айзенвальд: Лістападаўская кроў]] * [[UFL]] * [[Hollywood Animal]] '''Фільмы''' * [[Вядзьмар (серыял)|Вядзьмар]] (7 серый) == Літаратура == * [[Бярозка (часопіс)|Бярозка]] № 3 — 2017 == Спасылкі == * [https://www.by-reservation.com/ by-reservation.com] * [https://witcher.by-reservation.com/ Вядзьмар] * [https://web.archive.org/web/20220517205803/https://tech.onliner.by/2016/05/24/belwot Гутарка] 24 мая 2016 * [https://web.archive.org/web/20150325000512/https://tech.onliner.by/2015/03/23/rpg-legendy-ejzenvalda Гутарка з Aterdux Entertainment] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларускія перакладчыкі фільмаў}} [[Катэгорыя:Арганізацыі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2004 годзе]] [[Катэгорыя:Барысаў]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на ўкраінскую мову]] [[Катэгорыя:Кінематограф Беларусі]] [[Катэгорыя:Інфарматыка]] 22gwbb1dbtieictmbncotmc5b0wpspf 0 734789 5157589 4843113 2026-06-23T08:45:14Z Pryhoža 169928 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */ 5157589 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Ганна Барысаўна Корсун<ref>{{Cite web|title=Анна Попелюх: хто насправді пише хіти MARUV|url=https://www.uaportal.com/ukr/news/anna-popelyuh-hto-naspravdi-pishe-hiti-maruv.htm|website=uaportal.com|access-date=2019-06-07|language=ru|archive-date=7 червня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190607100852/https://www.uaportal.com/ukr/news/anna-popelyuh-hto-naspravdi-pishe-hiti-maruv.htm}}</ref>''' ({{lang-uk|Ганна Борисівна Корсун}}; {{Н|ж}} {{Датанараджэння|15|2|1991}}, [[Паўлаград]], [[Днепрапятроўская вобласць]], [[УССР]]), таксама вядомая як '''MARUV''' — спявачка, кампазітар з Украіны, пераможца Нацыянальнага адбору на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2019|64-ы конкурс песні «Еўрабачанне»]] з песняй «Siren Song». З-за яе прарасейскіх поглядаў адмянілі яе ўдзел у конкурсе «Еўрабачанне» ад Украіны. == Біяграфія == === Раннія гады і перыяд ''«The Pringlez»'' === Нарадзілася ў [[Паўлаград]]зе 15 лютага 1991 года. У школьныя гады займалася музыкай і танцамі. У 2013 годзе яна сабрала гурт The Pringlez як адукацыйны студэнцкі праект. У тым жа годзе каманда выйграла конкурс Pepsi Stars of Now<ref>{{Cite web|url=http://rockyou.kiev.ua/zrya/item-17145.html|title=epsi Stars of Now: как мы выбирали звезду|website=rockyou.kiev.ua|language=російською|access-date=2019-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814075909/http://rockyou.kiev.ua/zrya/item-17145.html|archive-date=14 жніўня 2018|url-status=dead}}</ref>. Калектыў выканаў кавер-версіі вядомых хітоў і ўласныя трэкі ў стылі поп-рок. У 2014 годзе скончыла факультэт аўтаматыкі і прыборабудавання [[Нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт «Харкаўскі політэхнічны інстытут»|Харкаўскага політэхнічнага інстытута]], атрымаўшы дыпломы па дзвюх спецыяльнасцях: «радыёфізіка і электроніка» і «спецыяліст у галіне інтэлектуальнай уласнасці». Адначасова займалася вакалам. У тым жа годзе яна ўдзельнічала сольна ў 4-м сезоне вакальнага шоу «Голас краіны» ў камандзе [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Сяргея Лазарава]].<ref>{{cite web|url=https://conferences.tochka.net/ua/2384-anna-korsun-pridet-v-gosti-k-tochkanet/|title=Анна Корсун прийде в гості до Tochka.net|ref=conferences.tochka.net|date=2014-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926131013/https://conferences.tochka.net/ua/2384-anna-korsun-pridet-v-gosti-k-tochkanet/|archive-date=2018-09-26|access-date=2019-02-24}}</ref>. The Pringlez удзельнічаў у конкурсе «Новая хваля» ([[Сочы]]) у 2015 годзе, дзе заняў 3 месца<ref>{{cite web|url=https://viva.ua/starcolumn/developments/34001-itogi-novoy-volni-ukraintsi-zanyali-tretje-mesto-i-poluchili-20000.html|title=Новая волна 2015: Украина заняла третье место и получила $20000|ref=stb.ua|date=2015-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125134533/https://viva.ua/starcolumn/developments/34001-itogi-novoy-volni-ukraintsi-zanyali-tretje-mesto-i-poluchili-20000.html|archive-date=2016-01-25|access-date=2019-02-24}}</ref>. У 2016 годзе гурт удзельнічаў у Нацыянальным адборы на «Еўрабачанне» з песняй «Easy to Love»<ref name=TOCHKA/>, дзе гурт пазнаёміўся з прадзюсарам Юрыем Нікіціным, які прапанаваў ім супрацоўніцтва<ref>{{cite web|url=https://www.telegid.com/2018/03/17/maruv-неожиданно-стала-продюсером/|title=MARUV неожиданно стала продюсером|author=Бурляй, Евгений|ref=telegid.com|language=ru|date=2018-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910125732/https://www.telegid.com/2018/03/17/maruv-неожиданно-стала-продюсером/|archive-date=2018-09-10|access-date=2019-02-24|url-status=live}}</ref>. У пачатку 2017 года гурт пераехаў у Кіеў і змяніў назву, рэпертуар і музычны стыль<ref>{{cite web|url=https://saycheese.com.ua/blog-item/intervju-s-frontvumen-gruppy-maruv/|website=https://saycheese.com.ua|title=Група MARUV про новий трек, власний продакшен і життя в столиці|language=ru|access-date=10 жовтня 2018|archive-date=10 жовтня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010095923/https://saycheese.com.ua/blog-item/intervju-s-frontvumen-gruppy-maruv/}}</ref>. === 2017—2018: пачатак сольнай кар’еры === 7 мая 2017 года выйшаў сольны [[міні-альбом]] «Stories», у які ўвайшлі 7 кампазіцый на трох мовах<ref name=OBZ>{{Cite web |url=https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/maruv-boosin-drunk-groove.htm |title=Maruv & Boosin — Drunk Groove |access-date=7-08-2018|archive-date=26-01-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126113856/https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/maruv-boosin-drunk-groove.htm }}</ref><ref>{{cite web |date=2017-07-18|url=https://notatky.com.ua/maruv-stories/ |title=Maruv – Stories (EP) |ref=notatky.com.ua |access-date=10-02-2019 |archive-date=17-05-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517231021/https://notatky.com.ua/maruv-stories/ }}</ref>. Увосень удзельнічала ў 8-м сезоне вакальнага шоу «Х-фактар» з уласнай украінамоўнай песняй «Обійми»<ref name="STB">{{Cite web|url=https://xfactor.stb.ua/ua/episode/x-faktor-8-sezon-vypusk-8-ot-21-10-2017-anna-korsun-avtorskaya-pesnya-obijmi/|title=Х-фактор 8 сезон: дивитися онлайн виступ Ганни Корсун від 21.10.2017 {{!}} Х-Фактор|website=xfactor.stb.ua|language=ua-UK|access-date=2018-10-07|archive-date=8-10-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008062800/https://xfactor.stb.ua/ua/episode/x-faktor-8-sezon-vypusk-8-ot-21-10-2017-anna-korsun-avtorskaya-pesnya-obijmi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://lime.apostrophe.ua/article/scandal/2017-10-22/v-seti-obvinili-v-plagiate-uchastnitsu-h-faktora-opublikovano-video/15105|title=В сети обвинили в плагиате участницу Х-фактора: опубликовано видео|language=ru|work=Лайм|access-date=2018-10-07|archive-date=8 жовтня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008061219/https://lime.apostrophe.ua/article/scandal/2017-10-22/v-seti-obvinili-v-plagiate-uchastnitsu-h-faktora-opublikovano-video/15105}}</ref>. У тым жа годзе яна пазнаёмілася з гітарыстам Міхаілам Бусіным, больш вядомым пад псеўданімам Бусін. Разам яны стварылі ўласны лэйбл «Zori Sound», пад якім выпусцілі першы сумесны трэк «Спини»<ref name=OBZ/>. У канцы года Maruv і Boosin выпусцілі другую сумесную працу «Drunk Groove», якая выйшла ў Расіі пад лэйблам [[Warner Music Group|«Warner Music Russia»]]<ref>{{Cite web|url=https://play.google.com/store/music/album?id=Bqpdxnt32v65kqwmwlb44abqkda&tid=song-Tzhghae5hqhruj6tu3eeu7eomnu|title=«Drunk Groove» by Maruv|access-date=2019-01-25}}</ref>. 2 сакавіка 2018 года выйшаў афіцыйны кліп Maruv & Boosin на песню «Drunk Groove», з якой яны выступілі ў чэрвені на адкрыцці расійскай музычнай прэміі «Муз-ТВ»<ref name=ESPRESO>{{cite web|url=https://espreso.tv/article/2019/02/24/vidverti_klipy_gastroli_v_rosiyi_ta_vystupy_na_rosiyskomu_tb_use_pro_peremozhnycyu_nacvidboru_yevrobachennya_maruv|title=Відверті кліпи, гастролі в Росії та виступи на російському ТБ: Усе про переможницю Нацвідбору Євробачення MARUV|author=Тарасова, Дар'я|ref=espreso.tv|date=2019-02-24|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20190225220230/https://espreso.tv/article/2019/02/24/vidverti_klipy_gastroli_v_rosiyi_ta_vystupy_na_rosiyskomu_tb_use_pro_peremozhnycyu_nacvidboru_yevrobachennya_maruv|archive-date=2019-02-25|access-date=2019-02-25|url-status=live}}</ref>. У тым жа месяцы Maruv выступіў на канцэрце «FIFA Fan Fest», прысвечаным [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|Чэмпіянату свету]] па футболе ў Маскве<ref name="ESPRESO" /><ref>{{cite web|url=https://zaxid.net/ukrayinski_gurti_viu_viu_ta_maruv_vistuplyat_na_kontserti_do_chs_2018_u_moskvi_n1458646|title=Українські гурти Viu Viu та MARUV виступлять на концерті до ЧС-2018 у Москві|author=Пиріг, Володимир|ref=zaxid.net|date=2018-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225223201/https://zaxid.net/ukrayinski_gurti_viu_viu_ta_maruv_vistuplyat_na_kontserti_do_chs_2018_u_moskvi_n1458646|archive-date=2019-02-25|access-date=2019-02-25}}</ref>. 20 ліпеня адбылася прэм’ера песні «Focus On Me» у выглядзе кліпа<ref>{{cite web|url=http://orest.com.ua/music/performans-na-kresatike-gruppa-maruv-originalno-prezentovala-novyj-singl|title=Перформанс на Крещатике: группа MARUV оригинально презентовала новый сингл|ref=orest.com.ua|language=ru|date=2018-07-21|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20190224040237/http://orest.com.ua/music/performans-na-kresatike-gruppa-maruv-originalno-prezentovala-novyj-singl|archive-date=2019-02-24|access-date=2019-02-24|url-status=live}}</ref>. 28 верасня адбылася прэм’ера візуальнага альбома «Black Water», у які ўвайшлі два ўжо прадстаўленых і 10 новых кліпаў рэжысёра Сяргея Вейна<ref>{{cite web|url=https://karabas.live/maruv-black-water/|title=Украинская певица MARUV выпустила альбом и сразу 10 новых клипов|author=Мори, Евгений|ref=karabas.live|language=ru|date=2018-10-01|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20190224040205/https://karabas.live/maruv-black-water/|archive-date=2019-02-24|access-date=2019-02-24|url-status=live}}</ref>. === 2019—цяпер: удзел у адборы на Еўрабачанне === 22 студзеня 2019 года, у дзень жараб’ёўкі паўфіналаў, стала вядома, што Maruv прыме ўдзел у Нацыянальным адборы на 64-ы конкурс песні «Еўрабачанне» замест [[Tayanna|Таяны]], якая ў апошні момант адмовілася ад удзелу<ref>{{Cite web |url=https://1plus1.international/novyny/tayanna-vidmovilas-vid-uchasti-v-nacvidbori-na-evrobachennya-2019 |title=TAYANNA відмовилась від участі в Нацвідборі на Євробачення-2019 |access-date=25 лютого 2019 |archive-date=25 лютого 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225103215/https://1plus1.international/novyny/tayanna-vidmovilas-vid-uchasti-v-nacvidbori-na-evrobachennya-2019 }}</ref>. Па выніках жараб’ёўкі 9 лютага выступіла ў першым паўфінале нацыянальнага адбору, выканаўшы аўтарскую песню «Siren Song», якая распаўсюджвалася на лэйбле Warner Music Russia. На працягу тыдня песня ўзначаліла чарты [[iTunes]] і [[Google Play]] Music. Па выніках галасавання гледачоў і журы Maruv выйшла ў фінал нацыянальнага адбору, у якім і перамагла. 25 лютага Нацыянальная грамадская тэлерадыёкампанія Украіны і Maruv не знайлі згоды пра умовы кантракта на ўдзел у конкурсе песні Еўрабачанне, таму яна не будзе прадстаўляць на конкурсе Украіну<ref name=CutInsight>{{cite web|url=http://1tv.com.ua/news/channel/105085/|title=Суспільний мовник і співачка MARUV не підписали договір про участь у Євробаченні-2019|ref=1tv.com.ua|date=2019-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225173812/http://1tv.com.ua/news/channel/105085/|archive-date=2019-02-25|access-date=2019-02-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=НСТУ відмовилася відправити MARUV на Євробачення, попри перемогу в нацвідборі|url=https://ukranews.com/ua/news/616184-nstu-vidmovylasya-vidpravyty-maruv-na-yevrobachennya-popry-peremogu-v-natsvidbori|website=ukranews_com|date=2019-02-25|access-date=2019-02-25|language=ua|archive-date=25-02-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225205047/https://ukranews.com/ua/news/616184-nstu-vidmovylasya-vidpravyty-maruv-na-yevrobachennya-popry-peremogu-v-natsvidbori}}</ref>. === Прэмія MTV === 3 кастрычніка 2019 года тэлеканал MTV Russia вылучыў Maruv у намінацыі «Лепшы выканаўца па версіі MTV Russia»<ref>{{Cite web |url=https://24tv.ua/lifestyle/maruv_pozmagayetsya_za_zvannya_naykrashhogo_artista_za_versiyeyu_mtv_rosiya_n1214172 |title=MARUV номінували на премію MTV Росія — Новини шоу-бізнесу — Lifestyle 24 |access-date=4 листопада 2019 |archive-date=23 березня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323000824/https://24tv.ua/lifestyle/maruv_pozmagayetsya_za_zvannya_naykrashhogo_artista_za_versiyeyu_mtv_rosiya_n1214172 }}</ref>. 3 лістапада 2019 года атрымала прэмію MTV EMA («Еўрапейская музычная прэмія MTV») як лепшая расійская выканаўца года ({{Lang-en|Best MTV Russia Act}}). Пасля ўзнагароджання спявачка падзякавала ўсіх расійскіх прыхільнікаў, якія прагаласавалі за яе<ref>{{Cite web |url=https://www.unian.ua/lite/kino/10741692-ukrajinka-maruv-otrimala-premiyu-mtv-yak-naykrashcha-rosiyska-spivachka-fotoreportazh.html |title=Українка MARUV отримала премію MTV як найкраща російська співачка (фоторепортаж) — новини кіно і музика {{!}} УНІАН |access-date=4 листопада 2019 |archive-date=4 листопада 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104094452/https://www.unian.ua/lite/kino/10741692-ukrajinka-maruv-otrimala-premiyu-mtv-yak-naykrashcha-rosiyska-spivachka-fotoreportazh.html }}</ref>. == Дыскаграфія == === Міні альбомы === {| class="wikitable" !Імя ! Дэталі |- ! scope="row" | ''Stories'' | * Дата: 2017 год * Распаўсюджванне: UMIG Music * Фармат: лічбавы |} === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable" !Імя ! Дэталі |- ! scope="row" | ''Black Water'' | * Дата: 2018 год * Распаўсюджванне: Warner Music Russia * Фармат: лічбавы |- ! ''Hellcat Story'' | * Дата: 8 лістапада 2019 * Распаўсюджванне: Warner Music Russia * Фармат: лічбавы |} === Сінглы === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: center;" ! rowspan="2" |Імя ! rowspan="2" | Год ! colspan="2" | Самае высокае месца ў чарце ! rowspan="2" | Альбом |- ! style="width:30px;" | <small>[[Расія|RUS]]</small><ref>{{Cite web|url=https://tophit.ru/ru/search?str=maruv|title=Artist — MARUV|access-date=25 лютого 2019|archive-date=27 березня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327092533/https://tophit.ru/ru/search?str=maruv}}</ref> ! style="width:30px;" | <small>[[Польшча|POL]]</small><ref name="POLAirplay">Найвища сходинка чарту Polish Airplay Chart: </ref> |- ! scope="row" |«Сонце» | rowspan="4" | 2017 | - | - | rowspan="2" | ''Stories'' |- ! scope="row" |«Let Me Love You» | - | - |- ! scope="row" | «Спини» | - | - |- ! scope="row" | «Drunk Groove» | 1 | 8 | rowspan="3" | ''Black Water'' |- |- ! scope="row" | «Focus on Me» | rowspan="3" | 2018 | 3 | - |- ! scope="row" | «Black Water» | 194 | - |- ! scope="row" | «For You» <small>(with Faruk Sabanci)</small> | - | - |- ! scope="row" | «Siren Song» | rowspan="3" | 2019 | 63 | - |- ! scope="row" | «Mon Amour» <small>(feat. Mosimann)</small> | 90 | - |} == Асабістае жыццё == Муж — Аляксандр Корсун, дырэктар кампаніі Maruv<ref name=TOCHKA>{{cite web|url=https://glamurchik.tochka.net/ua/255670-maruv-chto-ty-dolzhna-znat-o-finalistke-natsotbora-na-evrovidenie-2019/|title=MARUV: що ти повинна знати про фіналістку Нацвідбору на Євробачення-2019|author=Ольхович, Аліна|ref=glamurchik.tochka.net|date=2019-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215003955/https://glamurchik.tochka.net/ua/255670-maruv-chto-ty-dolzhna-znat-o-finalistke-natsotbora-na-evrovidenie-2019/|archive-date=2019-02-15|access-date=2019-02-14|url-status=dead}}</ref>. == Скандалы == === Адмова ад удзелу ў «Еўрабачанні-2019». === У пачатку 2019 года стала вядома, што Maruv гастралюе ў Расіі пасля пачатку [[Вайна на ўсходзе Украіны|вайны на ўсходзе Украіны]]. Яна паведаміла, што гурт працягвае выступаць у Расіі, бо такім чынам «нясе мір […]» і што «хтосьці бярэцца за зброю, а хтосьці — за музыку. Гэта мой спосаб прынесці мір»<ref>{{cite web|url=https://espreso.tv/news/2019/02/09/quotkozhen_obyraye_sam_yak_nesty_myrquot_uchasnycya_nacvidboru_maruv_prokomentuvala_koncerty_v_rosiyi|title="Кожен обирає сам, як нести мир". Учасниця Нацдобору MARUV прокоментувала концерти в Росії|ref=espreso.tv|date=2019-02-09|access-date=2019-02-11|archive-date=12-02-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011405/https://espreso.tv/news/2019/02/09/quotkozhen_obyraye_sam_yak_nesty_myrquot_uchasnycya_nacvidboru_maruv_prokomentuvala_koncerty_v_rosiyi}}</ref>. Пазней, падчас фіналу Нацыянальнага адбору, у адказ на пытанне вядучай Ганна сказала: «Нельга судзіць аб усёй Расіі па прэзідэнце. Бо ў Расіі чатыры мільёны чалавек. Ці чатыры мільярды». У адказ [[Сяргей Дзмітрыевіч Прытула|Сяргей Прытула]] сказаў: «Чатыры мільярды гэта мара іх прэзідэнта, і чатыры мільёны — мара ўсіх украінцаў»<ref>{{Cite web|url=https://www.unian.ua/society/10457763-ne-mozhna-suditi-4-milyardi-rosiyan-po-prezidentu-maruv-osoromilasya-u-finali-nacvidboru.html|title="Не можна судити 4 мільярди росіян по президенту": MARUV осоромилася у фіналі нацвідбору|publisher=УНІАН|date=24 лютого 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215000004/https://www.unian.ua/society/10457763-ne-mozhna-suditi-4-milyardi-rosiyan-po-prezidentu-maruv-osoromilasya-u-finali-nacvidboru.html|archive-date=15-02-2022|access-date=31-03-2022}}</ref>. Такая пазіцыя спявачкі выклікала асуджэнне ва ўкраінскім грамадстве. 25 лютага пасля перамогі на нацыянальным адборы на «Еўрабачанне-2019» ад Украіны Ганна адмовілася падпісваць кантракт з НСТУ на ўдзел у конкурсе «Еўрабачанне», бо яе не задавальнялі ўмовы кантракта. Адной з ключавых умоў НСТУ было патрабаванне ''«не выязджаць на тэрыторыю Расійскай Федэрацыі, пачынаючы з даты падпісання дагавора і заканчваючы трыма месяцамі пасля заканчэння конкурсу», усяго'' 6 месяцаў: з лютага па май 2019 года (час правядзення конкурсу песні «Еўрабачанне») і з чэрвеня па верасень 2019 года (праз тры месяцы пасля «Еўрабачання»)<ref>[https://web.archive.org/web/20190821022513/https://www.pravda.com.ua/news/2019/02/27/7207870/ НСТУ оприлюднила частину договору з учасником Євробачення]. УП, 27 лютого 2019</ref>. Самай вялікай праблемай стала неабходнасць перадачы правоў на песню і кліп. Яшчэ да выступлення на адборы правы на кліп і песню належалі расійскай кампаніі «Warner Music Russia». Ганна пагадзілася з патрабаваннем адмовіцца ад канцэртаў у Расійскай Федэрацыі да заканчэння «Еўрабачання-2019»<ref>[MARUV: «За неузгоджений шпагат&nbsp;— штраф 2 мільйони гривень» Співачка заявила, що заради «Євробачення» ладна відмовитися від гастролей Росією і вразила іншими пунктами контракту]</ref>. Па словах Ганны, яна не атрымала ні фінансавай, ні арганізацыйнай падтрымкі ў падрыхтоўцы выступу. У выніку яна адмовілася падпісваць дамову. Пасля ад удзелу ў Еўрабачанні адмовіліся іншыя ўдзельнікі фіналу Нацыянальнага адбору ад Украіны, якія занялі 2-4 месцы: гурты «Freedom Jazz», [[Kazka|KAZKA]]<ref>[Карма MARUV: слідом за Freedom Jazz від Євробачення 2019 відмовився гурт KAZKA]</ref> і «Brunettes Shoot Blondes» . === Выпуск песень у Расіі пад лэйблам Warner Music Russia === У лютым 2019 года ва Украіне напярэдадні адбору на «Еўрабачанне-2019» разгарэўся скандал, калі стала вядома, што аўтарскія правы на песню MARUV «Siren Song», якая перамагла ў нацыянальным адборы на «Еўрабачанне-2019», належаць расійскаму гуказапісвальнай кампаніі «Warner Music Russia»<ref name="varta1">[https://varta1.com.ua/prava-na-pisnyu-peremozhnytsi-natsvidboru-yevrobachennya-nalezhat-rosijskij-kompaniyi/ Права на пісню переможниці нацвідбору Євробачення належать російській компанії] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190224231254/https://varta1.com.ua/prava-na-pisnyu-peremozhnytsi-natsvidboru-yevrobachennya-nalezhat-rosijskij-kompaniyi/ |date=24 лютага 2019 }} // ''Varta'', 24.02.2019.</ref><ref>{{Cite web|title=Права на пісню MARUV для Євробачення належать "російській компанії" – соцмережі (фото)|url=https://www.unian.ua/society/10458240-prava-na-pisnyu-maruv-dlya-yevrobachennya-nalezhat-rosiyskiy-kompaniji-socmerezhi-foto.html|website=www.unian.ua|access-date=2019-02-25|language=uk|archive-date=25-02-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225103007/https://www.unian.ua/society/10458240-prava-na-pisnyu-maruv-dlya-yevrobachennya-nalezhat-rosiyskiy-kompaniji-socmerezhi-foto.html}}</ref>. === Канцэрты ў Расіі пасля Еўрабачання 2019 === У пачатку красавіка 2019 года ва Украіне разгарэўся скандал, калі ўкраінская грамадскасць даведалася, што MARUV выступіла ў Расіі ў канцы сакавіка 2019 года на канцэрце, прысвечаным вядомаму ўкраінафобу Іосіфу Прыгожыну<ref>[https://web.archive.org/web/20190702033030/https://styler.rbc.ua/ukr/persona/maruv-pered-shou-kieve-spela-rossiyskogo-1554368754.html MARUV заспівала для багатія-українофоба перед шоу в Києві (відео)]. styler.rbc.ua/ukr/, 04.04.2019</ref>. Да гэтага, у сакавіку 2019 года, у Укрнэце ўжо разгарэўся скандал, пасля таго як украінскія карыстальнікі даведаліся, што ў сярэдзіне сакавіка 2019 года спявачка дала канцэрт на маскоўскім радыё NRJ<ref>[https://web.archive.org/web/20190326182506/https://gazeta.ua/articles/culture/_maruv-znovu-zasvitilasya-u-rosiyi/893422 Maruv знову засвітилася у Росії]. Gazeta.ua, 26 березня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190327131022/https://www.unian.ua/society/10493010-maruv-otrimala-muzichnu-nagorodu-v-ukrajini-ta-pojihala-do-rosiji-foto.html Артистка, яка перемогла в національному відборі на Євробачення, вже поїхала до РФ]. Уніан, 26 березня 2019</ref> і ў «ЖАРА Music Awards» у Маскве<ref>[https://web.archive.org/web/20190416003845/https://24tv.ua/lifestyle/lyubitelka_gastroley_u_rosiyi_maruv_vikonala_u_moskvi_pisnyu_dlya_yevrobachennya_foto_n1137444 Любителька гастролей у Росії MARUV виконала у Москві пісню для Євробачення: фото]. 24tv.ua, 6 квітня 2019</ref>. У сярэдзіне красавіка 2019 года MARUV апублікавала фота са свайго вялікага сольнага канцэрту ў Маскве, што выклікала негатыўную рэакцыю ўкраінцаў ва Укрнэце<ref>[https://web.archive.org/web/20190702033256/https://www.unian.ua/lite/stars/10514358-maruv-pokazala-yak-rozvazhala-publiku-v-rosiji-iz-shiroko-rozsunutimi-nogami-ta-na-kolinah-foto.html MARUV показала, як розважала публіку в Росії: із широко розсунутими ногами та на колінах (фото)]. УНІАН, 12 квітня 2019</ref>. Пасля, у канцы красавіка 2019 года, ва Украіне зноў разгарэўся скандал пасля таго, як MARUV пасля канцэрту 7 красавіка 2019 года ў Санкт-Пецярбургу публічна прызналіся ў любові да Расіі<ref>[https://web.archive.org/web/20190702033223/https://www.rbc.ua/ukr/styler/maruv-priznalas-lyubvi-rossii-set-negoduet-1555305241.html MARUV зізналася в любові до Росії: мережа обурюється]. rbc.ua/ukr/, 15.04.2019</ref>. У чэрвені 2019 года MARUV зноў трапіла ў скандал ва Украіне, калі падчас новага канцэртнага тура спявачкі па Расіі ў Маскве, Сочы, Санкт-Пецярбургу і Екацярынбургу спявачка не захацела адказаць на пытанне аднаго з журналістаў: «Чый? [[Крым]]?»<ref>[https://web.archive.org/web/20190617154738/https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/ne-mozhesh-skazati-pravdu-u-rosii-azhiotazh-cherez-vidmovu-maruv-govoriti-pro-krim.htm «Не можеш сказати правду!» У Росії ажіотаж через відмову Maruv говорити про Крим]. obozrevatel.com/ukr/, 16 червня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190622154054/https://www.obozrevatel.com/ukr/show/people/maruv-vidtantsyue-v-moskvi-na-rozigrivi-u-populyarnoi-spivachki.htm MARUV відтанцює в Москві на розігріві у популярної співачки]. obozrevatel.com/ukr/, 22 червня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190702040547/https://www.rbc.ua/ukr/styler/maruv-zatusila-zapreshchennoy-ukraine-zvezdoy-1559996491.html MARUV намилилася в Москву виступити на розігріві у світової зірки: фотофакт]. rbc.ua/ukr/, 24 червня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190702040547/https://www.rbc.ua/ukr/styler/maruv-zatusila-zapreshchennoy-ukraine-zvezdoy-1559996491.html MARUV затусила із забороненою в Україні зіркою: мережа лютує]. rbc.ua/ukr/, 8 червня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190702040615/https://zaxid.net/spivachka_maruv_pered_kontsertom_u_kiyevi_vtekla_vid_zapitannya_chiy_krim_n1483554 Співачка Maruv перед концертом у Києві втекла від запитання «Чий Крим»)]. zaxid.net, 16 червня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190702040607/https://espreso.tv/news/2019/06/16/quotchyy_krymquot_spivachka_maruv_potrapyla_v_novyy_skandal «Чий Крим?» Співачка MARUV потрапила в новий скандал]. espreso.tv, 16 червня 2019</ref>. 23 ліпеня 2019 года Ганна выступіла ў Маскве, адкрыўшы канцэрт [[Крысціна Агілера|Крысціны Агілеры]], выступленне адбылося на стадыёне «ВТБ Арэна»<ref>{{Cite web|title=MARUV виступила на концерті Крістіни Агілери в Москві: відео та фото - Lifestyle 24|url=https://24tv.ua/lifestyle/maruv_vistupila_na_kontserti_kristini_agileri_v_moskvi_video_ta_foto_n1183660|website=24 Канал|access-date=2019-07-24|language=en|archive-date=2 серпня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802170711/https://24tv.ua/lifestyle/maruv_vistupila_na_kontserti_kristini_agileri_v_moskvi_video_ta_foto_n1183660}}</ref>. == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable" !Год ! Прэмія ! Намінацыя ! Вынік ! Нататкі |- | rowspan="5" | 2018 | M1 Music Awards | Сумесны праект М1 і KissFM «Dance Parade»|Намінацыя | '''«Drunk Groove»''' |- | rowspan="4" | YUNA | Адкрыццё года |Намінацыя | |- | Самы лепшы дуэт|Намінацыя | rowspan="3" | '''«Drunk Groove»''' |- | Лепшая іншамоўная песня |Намінацыя |- | Найлепшы электронны хіт |Намінацыя |} {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|maruvofficial.com}} {{Ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 1zz8ncbzrbsiwi5obamp2bdjdkfixfe 5157595 5157589 2026-06-23T09:06:09Z M.L.Bot 261 5157595 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Ганна Барысаўна Корсун<ref>{{Cite web|title=Анна Попелюх: хто насправді пише хіти MARUV|url=https://www.uaportal.com/ukr/news/anna-popelyuh-hto-naspravdi-pishe-hiti-maruv.htm|website=uaportal.com|access-date=2019-06-07|language=ru|archive-date=7 червня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190607100852/https://www.uaportal.com/ukr/news/anna-popelyuh-hto-naspravdi-pishe-hiti-maruv.htm}}</ref>''' ({{lang-uk|Ганна Борисівна Корсун}}; {{Н|ж}} {{Датанараджэння|15|2|1991}}, [[Паўлаград]], [[Днепрапятроўская вобласць]], [[УССР]]), таксама вядомая як '''MARUV''' — спявачка, кампазітарка з Украіны, пераможца Нацыянальнага адбору на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2019|64-ы конкурс песні «Еўрабачанне»]] з песняй «Siren Song». З прычыны прарасайскіх поглядаў адмянілі яе ўдзел у конкурсе «Еўрабачанне» ад Украіны. == Біяграфія == === Раннія гады і перыяд ''«The Pringlez»'' === Нарадзілася ў [[Паўлаград]]зе 15 лютага 1991 года. У школьныя гады займалася музыкай і танцамі. У 2013 годзе яна сабрала гурт The Pringlez як адукацыйны студэнцкі праект. У тым жа годзе каманда выйграла конкурс Pepsi Stars of Now<ref>{{Cite web|url=http://rockyou.kiev.ua/zrya/item-17145.html|title=epsi Stars of Now: как мы выбирали звезду|website=rockyou.kiev.ua|language=російською|access-date=2019-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814075909/http://rockyou.kiev.ua/zrya/item-17145.html|archive-date=14 жніўня 2018|url-status=dead}}</ref>. Калектыў выканаў кавер-версіі вядомых хітоў і ўласныя трэкі ў стылі поп-рок. У 2014 годзе скончыла факультэт аўтаматыкі і прыборабудавання [[Нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт «Харкаўскі політэхнічны інстытут»|Харкаўскага політэхнічнага інстытута]], атрымаўшы дыпломы па дзвюх спецыяльнасцях: «радыёфізіка і электроніка» і «спецыяліст у галіне інтэлектуальнай уласнасці». Адначасова займалася вакалам. У тым жа годзе яна ўдзельнічала сольна ў 4-м сезоне вакальнага шоу «Голас краіны» ў камандзе [[Сяргей Вячаслававіч Лазараў|Сяргея Лазарава]].<ref>{{cite web|url=https://conferences.tochka.net/ua/2384-anna-korsun-pridet-v-gosti-k-tochkanet/|title=Анна Корсун прийде в гості до Tochka.net|ref=conferences.tochka.net|date=2014-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926131013/https://conferences.tochka.net/ua/2384-anna-korsun-pridet-v-gosti-k-tochkanet/|archive-date=2018-09-26|access-date=2019-02-24}}</ref>. The Pringlez удзельнічаў у конкурсе «Новая хваля» ([[Сочы]]) у 2015 годзе, дзе заняў 3 месца<ref>{{cite web|url=https://viva.ua/starcolumn/developments/34001-itogi-novoy-volni-ukraintsi-zanyali-tretje-mesto-i-poluchili-20000.html|title=Новая волна 2015: Украина заняла третье место и получила $20000|ref=stb.ua|date=2015-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125134533/https://viva.ua/starcolumn/developments/34001-itogi-novoy-volni-ukraintsi-zanyali-tretje-mesto-i-poluchili-20000.html|archive-date=2016-01-25|access-date=2019-02-24}}</ref>. У 2016 годзе гурт удзельнічаў у Нацыянальным адборы на «Еўрабачанне» з песняй «Easy to Love»<ref name=TOCHKA/>, дзе гурт пазнаёміўся з прадзюсарам Юрыем Нікіціным, які прапанаваў ім супрацоўніцтва<ref>{{cite web|url=https://www.telegid.com/2018/03/17/maruv-неожиданно-стала-продюсером/|title=MARUV неожиданно стала продюсером|author=Бурляй, Евгений|ref=telegid.com|language=ru|date=2018-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910125732/https://www.telegid.com/2018/03/17/maruv-неожиданно-стала-продюсером/|archive-date=2018-09-10|access-date=2019-02-24|url-status=live}}</ref>. У пачатку 2017 года гурт пераехаў у Кіеў і змяніў назву, рэпертуар і музычны стыль<ref>{{cite web|url=https://saycheese.com.ua/blog-item/intervju-s-frontvumen-gruppy-maruv/|website=https://saycheese.com.ua|title=Група MARUV про новий трек, власний продакшен і життя в столиці|language=ru|access-date=10 жовтня 2018|archive-date=10 жовтня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010095923/https://saycheese.com.ua/blog-item/intervju-s-frontvumen-gruppy-maruv/}}</ref>. === 2017—2018: пачатак сольнай кар’еры === 7 мая 2017 года выйшаў сольны [[міні-альбом]] «Stories», у які ўвайшлі 7 кампазіцый на трох мовах<ref name=OBZ>{{Cite web |url=https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/maruv-boosin-drunk-groove.htm |title=Maruv & Boosin — Drunk Groove |access-date=7-08-2018|archive-date=26-01-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126113856/https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/maruv-boosin-drunk-groove.htm }}</ref><ref>{{cite web |date=2017-07-18|url=https://notatky.com.ua/maruv-stories/ |title=Maruv – Stories (EP) |ref=notatky.com.ua |access-date=10-02-2019 |archive-date=17-05-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517231021/https://notatky.com.ua/maruv-stories/ }}</ref>. Увосень удзельнічала ў 8-м сезоне вакальнага шоу «Х-фактар» з уласнай украінамоўнай песняй «Обійми»<ref name="STB">{{Cite web|url=https://xfactor.stb.ua/ua/episode/x-faktor-8-sezon-vypusk-8-ot-21-10-2017-anna-korsun-avtorskaya-pesnya-obijmi/|title=Х-фактор 8 сезон: дивитися онлайн виступ Ганни Корсун від 21.10.2017 {{!}} Х-Фактор|website=xfactor.stb.ua|language=ua-UK|access-date=2018-10-07|archive-date=8-10-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008062800/https://xfactor.stb.ua/ua/episode/x-faktor-8-sezon-vypusk-8-ot-21-10-2017-anna-korsun-avtorskaya-pesnya-obijmi/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://lime.apostrophe.ua/article/scandal/2017-10-22/v-seti-obvinili-v-plagiate-uchastnitsu-h-faktora-opublikovano-video/15105|title=В сети обвинили в плагиате участницу Х-фактора: опубликовано видео|language=ru|work=Лайм|access-date=2018-10-07|archive-date=8 жовтня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008061219/https://lime.apostrophe.ua/article/scandal/2017-10-22/v-seti-obvinili-v-plagiate-uchastnitsu-h-faktora-opublikovano-video/15105}}</ref>. У тым жа годзе яна пазнаёмілася з гітарыстам Міхаілам Бусіным, больш вядомым пад псеўданімам Бусін. Разам яны стварылі ўласны лэйбл «Zori Sound», пад якім выпусцілі першы сумесны трэк «Спини»<ref name=OBZ/>. У канцы года Maruv і Boosin выпусцілі другую сумесную працу «Drunk Groove», якая выйшла ў Расіі пад лэйблам [[Warner Music Group|«Warner Music Russia»]]<ref>{{Cite web|url=https://play.google.com/store/music/album?id=Bqpdxnt32v65kqwmwlb44abqkda&tid=song-Tzhghae5hqhruj6tu3eeu7eomnu|title=«Drunk Groove» by Maruv|access-date=2019-01-25}}</ref>. 2 сакавіка 2018 года выйшаў афіцыйны кліп Maruv & Boosin на песню «Drunk Groove», з якой яны выступілі ў чэрвені на адкрыцці расійскай музычнай прэміі «Муз-ТВ»<ref name=ESPRESO>{{cite web|url=https://espreso.tv/article/2019/02/24/vidverti_klipy_gastroli_v_rosiyi_ta_vystupy_na_rosiyskomu_tb_use_pro_peremozhnycyu_nacvidboru_yevrobachennya_maruv|title=Відверті кліпи, гастролі в Росії та виступи на російському ТБ: Усе про переможницю Нацвідбору Євробачення MARUV|author=Тарасова, Дар'я|ref=espreso.tv|date=2019-02-24|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20190225220230/https://espreso.tv/article/2019/02/24/vidverti_klipy_gastroli_v_rosiyi_ta_vystupy_na_rosiyskomu_tb_use_pro_peremozhnycyu_nacvidboru_yevrobachennya_maruv|archive-date=2019-02-25|access-date=2019-02-25|url-status=live}}</ref>. У тым жа месяцы Maruv выступіў на канцэрце «FIFA Fan Fest», прысвечаным [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|Чэмпіянату свету]] па футболе ў Маскве<ref name="ESPRESO" /><ref>{{cite web|url=https://zaxid.net/ukrayinski_gurti_viu_viu_ta_maruv_vistuplyat_na_kontserti_do_chs_2018_u_moskvi_n1458646|title=Українські гурти Viu Viu та MARUV виступлять на концерті до ЧС-2018 у Москві|author=Пиріг, Володимир|ref=zaxid.net|date=2018-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225223201/https://zaxid.net/ukrayinski_gurti_viu_viu_ta_maruv_vistuplyat_na_kontserti_do_chs_2018_u_moskvi_n1458646|archive-date=2019-02-25|access-date=2019-02-25}}</ref>. 20 ліпеня адбылася прэм’ера песні «Focus On Me» у выглядзе кліпа<ref>{{cite web|url=http://orest.com.ua/music/performans-na-kresatike-gruppa-maruv-originalno-prezentovala-novyj-singl|title=Перформанс на Крещатике: группа MARUV оригинально презентовала новый сингл|ref=orest.com.ua|language=ru|date=2018-07-21|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20190224040237/http://orest.com.ua/music/performans-na-kresatike-gruppa-maruv-originalno-prezentovala-novyj-singl|archive-date=2019-02-24|access-date=2019-02-24|url-status=live}}</ref>. 28 верасня адбылася прэм’ера візуальнага альбома «Black Water», у які ўвайшлі два ўжо прадстаўленых і 10 новых кліпаў рэжысёра Сяргея Вейна<ref>{{cite web|url=https://karabas.live/maruv-black-water/|title=Украинская певица MARUV выпустила альбом и сразу 10 новых клипов|author=Мори, Евгений|ref=karabas.live|language=ru|date=2018-10-01|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20190224040205/https://karabas.live/maruv-black-water/|archive-date=2019-02-24|access-date=2019-02-24|url-status=live}}</ref>. === 2019—цяпер: удзел у адборы на Еўрабачанне === 22 студзеня 2019 года, у дзень жараб’ёўкі паўфіналаў, стала вядома, што Maruv прыме ўдзел у Нацыянальным адборы на 64-ы конкурс песні «Еўрабачанне» замест [[Tayanna|Таяны]], якая ў апошні момант адмовілася ад удзелу<ref>{{Cite web |url=https://1plus1.international/novyny/tayanna-vidmovilas-vid-uchasti-v-nacvidbori-na-evrobachennya-2019 |title=TAYANNA відмовилась від участі в Нацвідборі на Євробачення-2019 |access-date=25 лютого 2019 |archive-date=25 лютого 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225103215/https://1plus1.international/novyny/tayanna-vidmovilas-vid-uchasti-v-nacvidbori-na-evrobachennya-2019 }}</ref>. Па выніках жараб’ёўкі 9 лютага выступіла ў першым паўфінале нацыянальнага адбору, выканаўшы аўтарскую песню «Siren Song», якая распаўсюджвалася на лэйбле Warner Music Russia. На працягу тыдня песня ўзначаліла чарты [[iTunes]] і [[Google Play]] Music. Па выніках галасавання гледачоў і журы Maruv выйшла ў фінал нацыянальнага адбору, у якім і перамагла. 25 лютага Нацыянальная грамадская тэлерадыёкампанія Украіны і Maruv не знайлі згоды пра умовы кантракта на ўдзел у конкурсе песні Еўрабачанне, таму яна не будзе прадстаўляць на конкурсе Украіну<ref name=CutInsight>{{cite web|url=http://1tv.com.ua/news/channel/105085/|title=Суспільний мовник і співачка MARUV не підписали договір про участь у Євробаченні-2019|ref=1tv.com.ua|date=2019-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225173812/http://1tv.com.ua/news/channel/105085/|archive-date=2019-02-25|access-date=2019-02-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=НСТУ відмовилася відправити MARUV на Євробачення, попри перемогу в нацвідборі|url=https://ukranews.com/ua/news/616184-nstu-vidmovylasya-vidpravyty-maruv-na-yevrobachennya-popry-peremogu-v-natsvidbori|website=ukranews_com|date=2019-02-25|access-date=2019-02-25|language=ua|archive-date=25-02-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225205047/https://ukranews.com/ua/news/616184-nstu-vidmovylasya-vidpravyty-maruv-na-yevrobachennya-popry-peremogu-v-natsvidbori}}</ref>. === Прэмія MTV === 3 кастрычніка 2019 года тэлеканал MTV Russia вылучыў Maruv у намінацыі «Лепшы выканаўца па версіі MTV Russia»<ref>{{Cite web |url=https://24tv.ua/lifestyle/maruv_pozmagayetsya_za_zvannya_naykrashhogo_artista_za_versiyeyu_mtv_rosiya_n1214172 |title=MARUV номінували на премію MTV Росія — Новини шоу-бізнесу — Lifestyle 24 |access-date=4 листопада 2019 |archive-date=23 березня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323000824/https://24tv.ua/lifestyle/maruv_pozmagayetsya_za_zvannya_naykrashhogo_artista_za_versiyeyu_mtv_rosiya_n1214172 }}</ref>. 3 лістапада 2019 года атрымала прэмію MTV EMA («Еўрапейская музычная прэмія MTV») як лепшая расійская выканаўца года ({{Lang-en|Best MTV Russia Act}}). Пасля ўзнагароджання спявачка падзякавала ўсіх расійскіх прыхільнікаў, якія прагаласавалі за яе<ref>{{Cite web |url=https://www.unian.ua/lite/kino/10741692-ukrajinka-maruv-otrimala-premiyu-mtv-yak-naykrashcha-rosiyska-spivachka-fotoreportazh.html |title=Українка MARUV отримала премію MTV як найкраща російська співачка (фоторепортаж) — новини кіно і музика {{!}} УНІАН |access-date=4 листопада 2019 |archive-date=4 листопада 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104094452/https://www.unian.ua/lite/kino/10741692-ukrajinka-maruv-otrimala-premiyu-mtv-yak-naykrashcha-rosiyska-spivachka-fotoreportazh.html }}</ref>. == Дыскаграфія == === Міні альбомы === {| class="wikitable" !Імя ! Дэталі |- ! scope="row" | ''Stories'' | * Дата: 2017 год * Распаўсюджванне: UMIG Music * Фармат: лічбавы |} === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable" !Імя ! Дэталі |- ! scope="row" | ''Black Water'' | * Дата: 2018 год * Распаўсюджванне: Warner Music Russia * Фармат: лічбавы |- ! ''Hellcat Story'' | * Дата: 8 лістапада 2019 * Распаўсюджванне: Warner Music Russia * Фармат: лічбавы |} === Сінглы === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: center;" ! rowspan="2" |Імя ! rowspan="2" | Год ! colspan="2" | Самае высокае месца ў чарце ! rowspan="2" | Альбом |- ! style="width:30px;" | <small>[[Расія|RUS]]</small><ref>{{Cite web|url=https://tophit.ru/ru/search?str=maruv|title=Artist — MARUV|access-date=25 лютого 2019|archive-date=27 березня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327092533/https://tophit.ru/ru/search?str=maruv}}</ref> ! style="width:30px;" | <small>[[Польшча|POL]]</small><ref name="POLAirplay">Найвища сходинка чарту Polish Airplay Chart: </ref> |- ! scope="row" |«Сонце» | rowspan="4" | 2017 | - | - | rowspan="2" | ''Stories'' |- ! scope="row" |«Let Me Love You» | - | - |- ! scope="row" | «Спини» | - | - |- ! scope="row" | «Drunk Groove» | 1 | 8 | rowspan="3" | ''Black Water'' |- |- ! scope="row" | «Focus on Me» | rowspan="3" | 2018 | 3 | - |- ! scope="row" | «Black Water» | 194 | - |- ! scope="row" | «For You» <small>(with Faruk Sabanci)</small> | - | - |- ! scope="row" | «Siren Song» | rowspan="3" | 2019 | 63 | - |- ! scope="row" | «Mon Amour» <small>(feat. Mosimann)</small> | 90 | - |} == Асабістае жыццё == Муж — Аляксандр Корсун, дырэктар кампаніі Maruv<ref name=TOCHKA>{{cite web|url=https://glamurchik.tochka.net/ua/255670-maruv-chto-ty-dolzhna-znat-o-finalistke-natsotbora-na-evrovidenie-2019/|title=MARUV: що ти повинна знати про фіналістку Нацвідбору на Євробачення-2019|author=Ольхович, Аліна|ref=glamurchik.tochka.net|date=2019-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215003955/https://glamurchik.tochka.net/ua/255670-maruv-chto-ty-dolzhna-znat-o-finalistke-natsotbora-na-evrovidenie-2019/|archive-date=2019-02-15|access-date=2019-02-14|url-status=dead}}</ref>. == Скандалы == === Адмова ад удзелу ў «Еўрабачанні-2019». === У пачатку 2019 года стала вядома, што Maruv гастралюе ў Расіі пасля пачатку [[Вайна на ўсходзе Украіны|вайны на ўсходзе Украіны]]. Яна паведаміла, што гурт працягвае выступаць у Расіі, бо такім чынам «нясе мір […]» і што «хтосьці бярэцца за зброю, а хтосьці — за музыку. Гэта мой спосаб прынесці мір»<ref>{{cite web|url=https://espreso.tv/news/2019/02/09/quotkozhen_obyraye_sam_yak_nesty_myrquot_uchasnycya_nacvidboru_maruv_prokomentuvala_koncerty_v_rosiyi|title="Кожен обирає сам, як нести мир". Учасниця Нацдобору MARUV прокоментувала концерти в Росії|ref=espreso.tv|date=2019-02-09|access-date=2019-02-11|archive-date=12-02-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011405/https://espreso.tv/news/2019/02/09/quotkozhen_obyraye_sam_yak_nesty_myrquot_uchasnycya_nacvidboru_maruv_prokomentuvala_koncerty_v_rosiyi}}</ref>. Пазней, падчас фіналу Нацыянальнага адбору, у адказ на пытанне вядучай Ганна сказала: «Нельга судзіць аб усёй Расіі па прэзідэнце. Бо ў Расіі чатыры мільёны чалавек. Ці чатыры мільярды». У адказ [[Сяргей Дзмітрыевіч Прытула|Сяргей Прытула]] сказаў: «Чатыры мільярды гэта мара іх прэзідэнта, і чатыры мільёны — мара ўсіх украінцаў»<ref>{{Cite web|url=https://www.unian.ua/society/10457763-ne-mozhna-suditi-4-milyardi-rosiyan-po-prezidentu-maruv-osoromilasya-u-finali-nacvidboru.html|title="Не можна судити 4 мільярди росіян по президенту": MARUV осоромилася у фіналі нацвідбору|publisher=УНІАН|date=24 лютого 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215000004/https://www.unian.ua/society/10457763-ne-mozhna-suditi-4-milyardi-rosiyan-po-prezidentu-maruv-osoromilasya-u-finali-nacvidboru.html|archive-date=15-02-2022|access-date=31-03-2022}}</ref>. Такая пазіцыя спявачкі выклікала асуджэнне ва ўкраінскім грамадстве. 25 лютага пасля перамогі на нацыянальным адборы на «Еўрабачанне-2019» ад Украіны Ганна адмовілася падпісваць кантракт з НСТУ на ўдзел у конкурсе «Еўрабачанне», бо яе не задавальнялі ўмовы кантракта. Адной з ключавых умоў НСТУ было патрабаванне ''«не выязджаць на тэрыторыю Расійскай Федэрацыі, пачынаючы з даты падпісання дагавора і заканчваючы трыма месяцамі пасля заканчэння конкурсу», усяго'' 6 месяцаў: з лютага па май 2019 года (час правядзення конкурсу песні «Еўрабачанне») і з чэрвеня па верасень 2019 года (праз тры месяцы пасля «Еўрабачання»)<ref>[https://web.archive.org/web/20190821022513/https://www.pravda.com.ua/news/2019/02/27/7207870/ НСТУ оприлюднила частину договору з учасником Євробачення]. УП, 27 лютого 2019</ref>. Самай вялікай праблемай стала неабходнасць перадачы правоў на песню і кліп. Яшчэ да выступлення на адборы правы на кліп і песню належалі расійскай кампаніі «Warner Music Russia». Ганна пагадзілася з патрабаваннем адмовіцца ад канцэртаў у Расійскай Федэрацыі да заканчэння «Еўрабачання-2019»<ref>[MARUV: «За неузгоджений шпагат&nbsp;— штраф 2 мільйони гривень» Співачка заявила, що заради «Євробачення» ладна відмовитися від гастролей Росією і вразила іншими пунктами контракту]</ref>. Па словах Ганны, яна не атрымала ні фінансавай, ні арганізацыйнай падтрымкі ў падрыхтоўцы выступу. У выніку яна адмовілася падпісваць дамову. Пасля ад удзелу ў Еўрабачанні адмовіліся іншыя ўдзельнікі фіналу Нацыянальнага адбору ад Украіны, якія занялі 2-4 месцы: гурты «Freedom Jazz», [[Kazka|KAZKA]]<ref>[Карма MARUV: слідом за Freedom Jazz від Євробачення 2019 відмовився гурт KAZKA]</ref> і «Brunettes Shoot Blondes» . === Выпуск песень у Расіі пад лэйблам Warner Music Russia === У лютым 2019 года ва Украіне напярэдадні адбору на «Еўрабачанне-2019» разгарэўся скандал, калі стала вядома, што аўтарскія правы на песню MARUV «Siren Song», якая перамагла ў нацыянальным адборы на «Еўрабачанне-2019», належаць расійскаму гуказапісвальнай кампаніі «Warner Music Russia»<ref name="varta1">[https://varta1.com.ua/prava-na-pisnyu-peremozhnytsi-natsvidboru-yevrobachennya-nalezhat-rosijskij-kompaniyi/ Права на пісню переможниці нацвідбору Євробачення належать російській компанії] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190224231254/https://varta1.com.ua/prava-na-pisnyu-peremozhnytsi-natsvidboru-yevrobachennya-nalezhat-rosijskij-kompaniyi/ |date=24 лютага 2019 }} // ''Varta'', 24.02.2019.</ref><ref>{{Cite web|title=Права на пісню MARUV для Євробачення належать "російській компанії" – соцмережі (фото)|url=https://www.unian.ua/society/10458240-prava-na-pisnyu-maruv-dlya-yevrobachennya-nalezhat-rosiyskiy-kompaniji-socmerezhi-foto.html|website=www.unian.ua|access-date=2019-02-25|language=uk|archive-date=25-02-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190225103007/https://www.unian.ua/society/10458240-prava-na-pisnyu-maruv-dlya-yevrobachennya-nalezhat-rosiyskiy-kompaniji-socmerezhi-foto.html}}</ref>. === Канцэрты ў Расіі пасля Еўрабачання 2019 === У пачатку красавіка 2019 года ва Украіне разгарэўся скандал, калі ўкраінская грамадскасць даведалася, што MARUV выступіла ў Расіі ў канцы сакавіка 2019 года на канцэрце, прысвечаным вядомаму ўкраінафобу Іосіфу Прыгожыну<ref>[https://web.archive.org/web/20190702033030/https://styler.rbc.ua/ukr/persona/maruv-pered-shou-kieve-spela-rossiyskogo-1554368754.html MARUV заспівала для багатія-українофоба перед шоу в Києві (відео)]. styler.rbc.ua/ukr/, 04.04.2019</ref>. Да гэтага, у сакавіку 2019 года, у Укрнэце ўжо разгарэўся скандал, пасля таго як украінскія карыстальнікі даведаліся, што ў сярэдзіне сакавіка 2019 года спявачка дала канцэрт на маскоўскім радыё NRJ<ref>[https://web.archive.org/web/20190326182506/https://gazeta.ua/articles/culture/_maruv-znovu-zasvitilasya-u-rosiyi/893422 Maruv знову засвітилася у Росії]. Gazeta.ua, 26 березня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190327131022/https://www.unian.ua/society/10493010-maruv-otrimala-muzichnu-nagorodu-v-ukrajini-ta-pojihala-do-rosiji-foto.html Артистка, яка перемогла в національному відборі на Євробачення, вже поїхала до РФ]. Уніан, 26 березня 2019</ref> і ў «ЖАРА Music Awards» у Маскве<ref>[https://web.archive.org/web/20190416003845/https://24tv.ua/lifestyle/lyubitelka_gastroley_u_rosiyi_maruv_vikonala_u_moskvi_pisnyu_dlya_yevrobachennya_foto_n1137444 Любителька гастролей у Росії MARUV виконала у Москві пісню для Євробачення: фото]. 24tv.ua, 6 квітня 2019</ref>. У сярэдзіне красавіка 2019 года MARUV апублікавала фота са свайго вялікага сольнага канцэрту ў Маскве, што выклікала негатыўную рэакцыю ўкраінцаў ва Укрнэце<ref>[https://web.archive.org/web/20190702033256/https://www.unian.ua/lite/stars/10514358-maruv-pokazala-yak-rozvazhala-publiku-v-rosiji-iz-shiroko-rozsunutimi-nogami-ta-na-kolinah-foto.html MARUV показала, як розважала публіку в Росії: із широко розсунутими ногами та на колінах (фото)]. УНІАН, 12 квітня 2019</ref>. Пасля, у канцы красавіка 2019 года, ва Украіне зноў разгарэўся скандал пасля таго, як MARUV пасля канцэрту 7 красавіка 2019 года ў Санкт-Пецярбургу публічна прызналіся ў любові да Расіі<ref>[https://web.archive.org/web/20190702033223/https://www.rbc.ua/ukr/styler/maruv-priznalas-lyubvi-rossii-set-negoduet-1555305241.html MARUV зізналася в любові до Росії: мережа обурюється]. rbc.ua/ukr/, 15.04.2019</ref>. У чэрвені 2019 года MARUV зноў трапіла ў скандал ва Украіне, калі падчас новага канцэртнага тура спявачкі па Расіі ў Маскве, Сочы, Санкт-Пецярбургу і Екацярынбургу спявачка не захацела адказаць на пытанне аднаго з журналістаў: «Чый [[Крым]]?»<ref>[https://web.archive.org/web/20190617154738/https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/ne-mozhesh-skazati-pravdu-u-rosii-azhiotazh-cherez-vidmovu-maruv-govoriti-pro-krim.htm «Не можеш сказати правду!» У Росії ажіотаж через відмову Maruv говорити про Крим]. obozrevatel.com/ukr/, 16 червня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190622154054/https://www.obozrevatel.com/ukr/show/people/maruv-vidtantsyue-v-moskvi-na-rozigrivi-u-populyarnoi-spivachki.htm MARUV відтанцює в Москві на розігріві у популярної співачки]. obozrevatel.com/ukr/, 22 червня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190702040547/https://www.rbc.ua/ukr/styler/maruv-zatusila-zapreshchennoy-ukraine-zvezdoy-1559996491.html MARUV намилилася в Москву виступити на розігріві у світової зірки: фотофакт]. rbc.ua/ukr/, 24 червня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190702040547/https://www.rbc.ua/ukr/styler/maruv-zatusila-zapreshchennoy-ukraine-zvezdoy-1559996491.html MARUV затусила із забороненою в Україні зіркою: мережа лютує]. rbc.ua/ukr/, 8 червня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190702040615/https://zaxid.net/spivachka_maruv_pered_kontsertom_u_kiyevi_vtekla_vid_zapitannya_chiy_krim_n1483554 Співачка Maruv перед концертом у Києві втекла від запитання «Чий Крим»)]. zaxid.net, 16 червня 2019</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190702040607/https://espreso.tv/news/2019/06/16/quotchyy_krymquot_spivachka_maruv_potrapyla_v_novyy_skandal «Чий Крим?» Співачка MARUV потрапила в новий скандал]. espreso.tv, 16 червня 2019</ref>. 23 ліпеня 2019 года Ганна выступіла ў Маскве, адкрыўшы канцэрт [[Крысціна Агілера|Крысціны Агілеры]], выступленне адбылося на стадыёне «ВТБ Арэна»<ref>{{Cite web|title=MARUV виступила на концерті Крістіни Агілери в Москві: відео та фото - Lifestyle 24|url=https://24tv.ua/lifestyle/maruv_vistupila_na_kontserti_kristini_agileri_v_moskvi_video_ta_foto_n1183660|website=24 Канал|access-date=2019-07-24|language=en|archive-date=2 серпня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802170711/https://24tv.ua/lifestyle/maruv_vistupila_na_kontserti_kristini_agileri_v_moskvi_video_ta_foto_n1183660}}</ref>. == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable" !Год ! Прэмія ! Намінацыя ! Вынік ! Нататкі |- | rowspan="5" | 2018 | M1 Music Awards | Сумесны праект М1 і KissFM «Dance Parade»|Намінацыя | '''«Drunk Groove»''' |- | rowspan="4" | YUNA | Адкрыццё года |Намінацыя | |- | Самы лепшы дуэт|Намінацыя | rowspan="3" | '''«Drunk Groove»''' |- | Лепшая іншамоўная песня |Намінацыя |- | Найлепшы электронны хіт |Намінацыя |} {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|maruvofficial.com}} {{Ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] oboyq90rtni4ixe2o1epa61ra00y2q0 0 737105 5157515 5049328 2026-06-23T02:00:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157515 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Белая}} {{футбаліст}} '''Валерыя Віктараўна Белая''' (нар. {{ДН|4|7|1998}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]<ref>{{Cite web |url=https://mini-football.by/player/2306244 |title=Белая Валерия Викторовна |access-date=11 красавіка 2023 |archive-date=11 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411084547/https://mini-football.by/player/2306244 |url-status=dead }}</ref>) — [[Беларусь|беларуская]] [[футбол|футбалістка]], [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]]. == Клубная кар’ера == З 2014 года выступала ў ФК «[[ЖФК Мінск|Мінск]]». У 2021 годзе разам з групай ігракоў з Беларусі перайшла ў [[расія|расійскі]] клуб «Зорка-2005» ([[Перм]])<ref>[https://permv.ru/2021/02/02/zvezda-2005-pochti-mesyac-budet-trenirov/ «Звезда-2005» почти месяц будет тренироваться в Турции]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://fcminsk.by/player/valerija-belaja/ Валерия Белая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230411082737/https://fcminsk.by/player/valerija-belaja/ |date=11 красавіка 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Белая Валерыя Віктараўна}} [[Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Зорка-2005 Перм]] 7qnhxg6wy3w9qumhythxew9oavdu52y 0 737455 5157369 5108762 2026-06-22T17:00:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157369 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |частка = [[Канфлікт у Судане (з 2023)]] |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] па [[26 сакавіка]] [[2025]] |месца = [[Хартум]] і наваколлі |вынік = перамога ўрадавых войск |праціўнік1 =[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br>[[File:Emblem of the Popular Defence Force.svg|22px]] [[Народныя сілы абароны]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-activists-fighting-rsf-alongside-army|title=Sudanese revolutionaries fighting alongside army against RSF|website=Middle East Eye|access-date=2024-04-10}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref>{{Cite web |date=6 March 2024 |title=Khartoum Gave Weapons to Kyiv so Zelensky Sent Ukrainian Special Forces to Sudan |url=https://www.kyivpost.com/post/29106 |access-date=6 March 2024 |work=Kyiv Post}}</ref><ref name="украіна">{{Cite web |date=19 September 2023 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=19 September 2023 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|publisher=CNN|archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>{{Сцяг|Расія}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name="украіна"/> |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]] |агульныя страты = 61 000 загінулых, у тым ліку 46 000 праз гвалт і непасрэдна ў ходзе баявых дзеянняў (на чэрвень 2024)<ref>{{Cite web |title='Invisible and severe' death toll of Sudan conflict revealed {{!}} LSHTM |url=https://www.lshtm.ac.uk/newsevents/news/2024/invisible-and-severe-death-toll-sudan-conflict-revealed |access-date=2024-11-14 |website=www.lshtm.ac.uk |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Sudan war deaths are likely much higher than recorded, researchers say |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-war-deaths-are-likely-much-higher-than-recorded-researchers-say-2024-11-14/ |access-date=17 November 2024 |agency=Reuter |date=14 November 2024}}</ref> }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Бітва за Хартум''' — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]], звязаны з барацьбой за горад [[Хартум]], сталіцу [[Судан]]а. Горад стаў месцам самага інтэнсіўнага супрацьстаяння бакоў. Сутыкненні дапаўняліся цяжкай гуманітарнай сітуацыяй. Шматлікія важныя пункты — аэрапорт, рэспубліканскі палац, генштаб і штаб САП — шмат разоў пераходзілі з рук у рукі<ref name="попов">Антон Попов. [https://www.sb.by/articles/krov-i-strakh-v-nubiyskoy-pustyne-razbiraemsya-chto-proiskhodit-v-sudane.html Кровь и страх в Нубийской пустыне. Разбираемся, что происходит в Судане] // СБ. Беларусь Сегодня : газета. — 22 апреля 2023.</ref>. == Баявыя дзеянні == === Красавік 2023 === [[File:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|Дзеянні САП у красавіку.]] [[15 красавіка]] ў 9:30 раніцы па мясцовым часе<ref>[https://www.unian.ua/world/u-sudani-nova-sproba-viyskovogo-perevorotu-v-stolici-ydut-boji-video-12219846.html]</ref> байцы Сіл аператыўнай падтрымкі (САП) атакавалі некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі САП заявілі, што яны захапілі аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Праз некалькі гадзін пасля пачатку сутыкненняў былі аддадзены загады аб эвакуацыі грамадзянскіх асоб, палітыкаў і супрацоўнікаў пасольстваў<ref>{{Cite web |last=Hendawi |first=Hamza |date=2023-04-15 |title=Sudan's army and paramilitary fight street battles in Khartoum amid conflicting claims |url=https://www.thenationalnews.com/mena/2023/04/15/sudans-rsf-says-headquarters-under-attack-by-military/ |access-date=2023-04-16 |website=The National |language=en |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416133629/https://www.thenationalnews.com/mena/2023/04/15/sudans-rsf-says-headquarters-under-attack-by-military/ |url-status=live }}</ref>. Дыпмісія [[ЗША]] ў Судане заклікала сваіх грамадзян шукаць прытулку, бо ў дыпламатаў не было падрабязнага плана эвакуацыі<ref>{{Cite web |date=2023-04-16 |title=Sudan's army clashes with paramilitary forces in Khartoum |url=https://abc7ny.com/sudans-army-clashes-with-paramilitary-forces-in-khartoum/13134290/ |access-date=2023-04-16 |website=ABC7 New York |language=en |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416011936/https://abc7ny.com/sudans-army-clashes-with-paramilitary-forces-in-khartoum/13134290/ |url-status=live }}</ref>. У другой палове дня паведамлялася аб сутыкненнях з ужываннем цяжкай зброі ў паўднёвай і цэнтральнай частцы Хартума<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. Тым часам прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі напад на стадыён «Спортс-Сіці». Наступныя сутыкненні адбыліся на мосце праз [[Белы Ніл]]<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي], 15 April 2023</ref>. [[17 красавіка]] перастрэлкі аднавіліся. З поўначы і поўдня сталіцы даносілася цяжкая артылерыя, а каля штаба арміі ішлі баі<ref>{{Cite web |title=Khartoum residents trapped without essentials as fighting rages |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-17 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. На наступны дзень у баі ўключыліся [[авіяцыя]] і [[СПА]]<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. У паўднёвай частцы сталіцы сутычкі спыніліся, але ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі яшчэ вялася перастрэлка<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[19 красавіка]] было абвешчана аб чарговым спыненні агню (з 18:00 па мясцовым часе). Баявыя дзеянні ў асноўным аціхлі вакол аэрапорта, але ля прэзідэнцкага палаца, штаба арміі і ў раёне Джабра на захадзе сталіцы наадварот узмацніліся<ref name="AJ Live News">{{Cite web |title=Fighting rages in central Khartoum on fifth day of clashes |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419161211/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |archive-date=19 красавіка 2023 }}</ref>. На наступны дзень у бок сталіцы накірваліся падмацаванні для войск САП, але сухапутныя часці УСС разам з авіяцыяй прыпынілі прасоўванне праціўніка<ref name="Scramble">{{Cite web |title=People scramble to leave Sudan’s capital after attempted ceasefires fail to stop violence |url=https://edition.cnn.com/2023/04/20/africa/sudan-violence-thursday-hospitals-crisis-intl/index.html|access-date=2023-04-20|website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] асабліва жорсткія баі былі адзначаны на трасе, якая вядзе ў [[Порт-Судан]], і ў прамысловай зоне аль-Башыр<ref>{{Cite news |date=2023-04-21|title=Battles 'raging' in Khartoum: AJ correspondent |language=en-GB |work=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-21}}</ref>. [[22 красавіка]] сутычкі перакінуліся з цэнтра сталіцы на раёны Хілат-Хамад, Хаджалы і Аркавіт<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article273246/|title=War continues in Khartoum streets despite Eid truce|date=2023-04-22|access-date=2023-04-22|website=Sudan Tribune|archive-date=10 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610085759/https://sudantribune.com/article273246/|url-status=dead}}</ref>. [[23 красавіка]] вакол ваеннага штаба і палаца адбыліся сутыкненні і выбухі<ref>{{cite web |url=https://edition.cnn.com/2023/04/23/europe/france-evacuates-citizens-sudan-hnk-intl/index.html |title=France begins evacuation of embassy staff, French and ‘allied’ citizens from Sudan |publisher=CNN |date=23 April 2023 }}</ref>. Байцы САП заявілі, што яны захапілі прадпрыемства [[Ваенна-прамысловы комплекс|ВПК]] у раёне Масудыя на паўднёвым усходзе Хартума<ref>{{Cite web |title=RSF claims capture of army personnel|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. [[27 красавіка]] ўрадавыя сілы нанеслі авіяўдары па пазіцыях праціўніка вакол прэзідэнцкага палаца і ў Хартум-Бахры<ref>{{cite news|url= https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/more-air-strikes-in-sudan-as-ceasefire-expiry-looms|title= More air strikes in Sudan as ceasefire expiry looms|date= 2023-04-27| work= Aljazeera|access-date=2023-04-27}}</ref>. [[28 красавіка]], як паведамілі байцы Дагала, яны захапілі аператыўную базу Хатаб, знішчыўшы пры гэтым 3 танкі і 9 машын<ref>{{Cite web |title=السودان في ثاني أيام المعارك.. اتساع المواجهات بين الجيش والدعم السريع وفتح ممرات إنسانية لفترة وجيزة |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-29 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. [[30 красавіка]] УСС абвясцілі буйную аперацыю ў сталіцы з удзелам авіяцыі і цяжкай артылерыі. Паведамлялася пра налёт беспілотнікаў па пазіцыі паўстанцаў каля нафтаперапрацоўчага завода<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65440528|title=Sudan crisis: Air strikes and fighting in Khartoum as truce collapses|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=[[BBC]]}}</ref>. Суданская паліцыя заявіла аб разгортванні сваіх рэзервовых сіл на вуліцах Хартума для падтрымання правапарадку<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudanese police deploy central reserve units in Khartoum|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>, а гарадскія ўлады адправілі дзяржаўных службоўцаў у бестэрміновы адпачынак<ref name="Aljazeera">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Civil servants in Khartoum put on ‘open-ended leave’|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Наступныя баі === [[1 мая]] адбыліся сутыкненні ў прыгарадзе Аль-Джэрыф<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Confrontations extending to new areas: AJ correspondent|website=[[Al Jazeera]]|date= 1 May 2023|access-date=2 May 2023}}</ref>. На наступны дзень сілы Дагала заявілі, што збілі варожы МіГ<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan army plane downed amid air raids - RSF|website=[[BBC]]|date= 2 May 2023|access-date=2 May 2023}}</ref>. [[8 мая]] зафіксаваны баі ў Хартум-Бахры ў раёне Шамабат, дзе размешчана армейская база<ref>{{Cite news |title=Air strikes hit Sudanese cities despite truce talks |work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361159 |access-date=9 May 2023}}</ref>. [[9 мая]] паўстанцы абвінавацілі авіяцыю праціўніка ў разбурэнні Старага Рэспубліканскага палаца<ref>{{Cite web |title=السودان اليوم.. "الدعم السريع" تتهم الجيش بقصف وتدمير القصر الجمهوري وإحصائية جديدة للقتلى والنازحين |url=https://www.aljazeera.net/news/2023/5/9/%d8%aa%d8%b7%d9%88%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%af%d8%b9%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d8%b1%d9%8a%d8%b9-%d8%aa%d8%aa%d9%87%d9%85 |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abdulahe |date=2023-05-09 |title=استمرار المعارك واتهامات بتدمير القصر الجمهوري |url=https://www.dabangasudan.org/ar/all-news/article/لليوم-ال-25-استمرار-المعارك-واتهامات-بت |access-date=2023-05-09 |website=Dabanga Radio TV Online |language=ar}}</ref>. Байцы Бурхана адмаўлялі гэта<ref>{{Cite news |title=Sudan's RSF accuses army of bombing old presidential palace |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361159 |access-date=10 May 2023}}</ref>. [[11 мая]] ў [[ЮНІСЕФ]] паведамілі, што ў Хартуме згарэла фабрыка па вытворчасці прадуктаў харчавання для недаядаючых дзяцей<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army and RSF fight on after ceasefire talks fail|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/12/sudans-army-and-rsf-fight-on-after-ceasefire-talks-fail |access-date=12 May 2023}}</ref>. [[15 мая]] пад авіяўдар трапіў шпіталь Шарк-эль-Ніл<ref>{{Cite news |title=Air strikes pound Sudan's capital as conflict enters second month|url=https://www.reuters.com/world/africa/air-strikes-pound-sudans-capital-conflict-enters-second-month-2023-05-15/ |access-date=16 May 2023 |work=[[Reuters]] |language=en-UK }}</ref>, а пасольства [[Самалі]] разрабавалі баевікі Дагала<ref name="Embassy">{{Cite news |title=Sudan hospital hit in air strike and embassy looted|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/2 |access-date=16 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. [[20 мая]] разрабавана пасольства [[Катар]]а<ref>{{Cite news |title=Khartoum’s outskirts attacked as Sudan war enters sixth week|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/20/khartoums-outskirts-attacked-as-sudan-war-enters-sixth-week|access-date=20 May 2023 |work=Aljazeera |language=en-UK }}</ref>. [[4 чэрвеня]] паўстанцы паведамілі, што збілі над сталіцай знішчальнік праціўніка, але ўрадавыя сілы адмаўлялі гэты факт. Паводле УСС, самалёт разбіўся ля базы Вадзі-Саідна з-за тэхнічнай няспраўнасці<ref name="real hell">{{Cite news|date=2023-06-04|title=‘Real hell’: Deadly fighting escalates in Sudan as truce expires|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/4/real-hell-deadly-fighting-escalates-in-sudan-as-truce-expires|access-date=2023-06-05}}</ref>. 5-га чысла паведамлялася пра сутыкненні ў паўднёвых раёнах сталіцы<ref>{{Cite web |date=5 June 2023 |title=Further clashes in Sudan's capital as military factions battle for eighth week |url=https://www.rte.ie/news/world/2023/0605/1387548-sudan-clashes/ |website=RTE}}</ref>. [[7 чэрвеня]] падчас баёў загарэўся склад гаручага, размешчаны недалёка ад армейскай базы і прадпрыемствы па вытворчасці зброі ў раёне Ярмук<ref>{{Cite news|date=2023-06-07|title= Arms depot battle rages in Sudan as fuel facility burns|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/7/arms-depot-battle-rages-in-sudan-as-fuel-facility-burns|access-date=2023-06-08}}</ref>. На наступны дзень невядомыя баевікі напалі на пасольства Саудаўскай Аравіі<ref>{{Cite news|date=2023-06-08|title= Saudi Arabia condemns attack on its embassy in Sudan|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-08}}</ref>. 25-га паўстанцы Дагала заявілі пра захоп штаб-кватэры цэнтральных рэзервовых сіл паліцыі<ref name="reserve">{{Cite news|date=26 June 2023|title= Battle For Key Police Base Kills At Least 14 Sudan Civilians|language=en|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/sudan-civilians-killed-in-battle-for-khartoum-police-hq-585abefb|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[20 ліпеня]] каманда арганізацыі «[[Урачы без межаў]]» з 18 чалавек была атакавана падчас перавозкі харчавання ў турэцкі шпіталь на поўдні Хартума<ref>{{cite news |date=21 July 2023 |title= Doctors Without Borders team attacked in Sudan’s Khartoum |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/07/21/Doctors-Without-Borders-team-attack-in-Sudan-s-Khartoum |work= al-Arabiya |access-date=22 July 2023}}</ref>. [[31 ліпеня]] Сілы спецыяльнага прызначэння УСС атакавалі вайсковы комплекс ворага недалёка ад Аль-Шаджара на захадзе сталіцы<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=Fighting continues in Sudan’s capital as aid organisations leave conflict zones |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fighting-continues-in-sudans-capital |access-date=2 August 2023}}</ref>. [[1 жніўня]] шпіталь на паўночны захад ад аэрапорта Хартума часткова абрынуўся праз абстрэл<ref>{{Cite news |date=3 August 2023 |title=Sudan Armed Forces deny ‘imminent ceasefire’ as shelling ravages Khartoum hospital |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-armed-forces-deny-imminent-ceasefire-as-shelling-ravages-khartoum-hospital |access-date=3 August 2023}}</ref>. [[2 жніўня]] ва УСС заявілі, што забілі 12 байцоў Дагала і знішчылі 4 аўтамабілі ворага ў выніку нападу на мост Аль-Мак Німр, які злучае Хартум і Хартум-Бахры<ref>{{Cite news |date=2 August 2023 |title=Sudanese army kills 12 RSF troops in Khartoum |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275701/ |access-date=3 August 2023 |archive-date=24 сакавіка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250324195403/https://sudantribune.com/article275701/ |url-status=dead }}</ref>. [[6 жніўня]] УСС нанеслі ўдары па Рэспубліканскім палацы, у той час як у САП заявілі, што адбілі спробу ворага прарваць аблогу ваеннага комплексу Ярмук<ref name="palace">{{Cite news |date=7 August 2023 |title=Sudan war: airstrikes on Republican Palace, civil servants await salaries while oil ministry raises fuel prices |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-airstrikes-on-republican-palace-civil-servants-await-salaries-while-oil-ministry-raises-fuel-prices |access-date=7 August 2023}}</ref>. [[20 жніўня]], як заявілі прадстаўнікі УСС, іх часці адбілі напад праціўніка на штаб бранятанкавага корпуса ў вайсковым раёне Аль-Шаджара, у выніку чаго сотні чалавек пацярпелі, былі знішчаны пяць бронемашын, танк [[Т-55]] і некалькі баявых машын. Тры танкі і некалькі баявых машын трапілі ў рукі ўрадавых вайскоўцаў<ref name="20жнівень">{{Cite web |date=2023-08-20 |title=Sudanese army thwarts major RSF attack in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article276348/ |access-date=2023-08-21 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193108/https://sudantribune.com/article276348/ |archive-date=19 лістапада 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[4 верасня]] войскі Дагала заявілі, што збіла два самалёты «Ан» УСС<ref name="antonov">{{Cite web |date=2023-09-06 |title=Hemedti: ‘RSF does not seek control over Sudan but will fight on to the last soldier’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/hemedti-rsf-does-not-seek-control-over-sudan-but-will-fight-on-to-the-last-soldier |access-date=2023-09-07 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[16 верасня]] ўлады заявілі, што адбілі атаку праціўніка на штаб-кватэру Галоўнага камандавання<ref>{{Cite web |date=2023-09-16 |title=Sudanese army repels RSF attack on its command centre |url=https://sudantribune.com/article277332/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў<ref name="fires"/>. 20-га чысла байцы Дагала заявілі, што збілі варожы бамбардзіроўшчык<ref>{{Cite web |date=2023-09-21 |title=Battles continue around SAF General Command in Khartoum |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-around-saf-general-command-in-khartoum |access-date=2023-09-22 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[3 кастрычніка]] войскі Дагала абвінавацілі праціўніка ў нападзе на дыпмісію [[Эфіопія|Эфіопіі]]<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title= Tawir: RSF advances in Um Rawaba ‘an attempt to spread conflict across Sudan’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/tawir-rsf-advances-in-um-rawaba-an-attempt-to-spread-conflict-across-sudan |access-date=4 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[20 лістапада]] яны захапілі раён Джэбель-Аўлія<ref>{{Cite web |date=2023-11-21 |title=RSF take control of Sudanese army base in Jebel Aulia |url=https://sudantribune.com/article279566/ |access-date=2023-11-21 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 снежня]] войскі Дагала ўзялі пад кантроль цэнтр базы даных суданскай тэлекамунікацыйнай групы (Sudatel), размешчаны на паўднёвым захадзе Хартума<ref>{{Cite web |date=2023-12-07 |title=RSF seize Sudan telecoms, data safety in question |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-seize-sudan-telecoms-data-safety-in-question |access-date=2023-12-08 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. === Баі ў 2024—2025 гадах === [[2 студзеня]] [[2024]] года ВПС Судана разбамбілі пазіцыі праціўніка<ref>{{cite web |title=Reports about ‘intense airstrikes’ on RSF sites in central Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/reports-about-intense-air-strikes-on-rsf-sites-in-central-sudan |website=Radio Dabanga |date=3 January 2024}}</ref>. [[12 мая]] войскі Бурхана абстралялі комплекс Палаца Рэспублікі ў Хартуме, выклікаўшы пажар у старым будынку<ref>{{Cite web |title=Sudanese army bombs Republican Palace in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article285506/ |access-date=13 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=12 May 2024 |language=en}}</ref>. 20 жніўня — прынамсі 15 чалавек загінулі ў выніку авіяўдараў УСС у Эд-Даэйне. Сярод аб’ектаў, якія падвергліся нападу, былі навучальная бальніца горада і цэнтр перамяшчэння<ref>{{Cite web |date=2024-08-20 |title=Sudanese airstrikes in Darfur kill dozens, trigger RSF retaliation |url=https://sudantribune.com/article289762/ |access-date=2024-08-21 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. [[20 жніўня]] ўлады заявілі, што дамагліся поспехаў у раёне парку Эль-Доха на паўднёвым захадзе Хартума<ref name="daein4dead">{{Cite web |date=2024-08-21 |title=Battles continue in Sudan, air raids on East Darfur hospital kill four |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-in-sudan-air-raids-on-east-darfur-hospital-kill-four |access-date=2024-08-21 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}</ref>. 25 верасня войскі Бурхана пачалі буйное наступленне ў раёне сталіцы<ref>{{Cite web |date=26 September 2024 |title=Sudanese army launches major offensive against RSF in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article291367/ |website=Sudan Tribune}}</ref>, адбіўшы ўніверсітэт Хартума<ref>{{Cite web |date=26 September 2024 |title=Sudan army launch major Khartoum offensive |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-launch-major-khartoum-offensive |website=Radio Dabanga}}</ref>. 28 верасня суданская армія заявіла, што адбіла штаб-кватэру тэлекамунікацыйнай кампаніі Zain у Аль-Мукрыне<ref>{{Cite web |date=28 September 2024 |title=Sudan's Burhan vows victory as army advances in Khartoum Bahri |url=https://sudantribune.com/article291456/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. 29 верасня ААЭ абвінавацілі УСС у бамбардзіроўцы рэзідэнцыі свайго пасла ў Хартуме ў выніку авіяўдару<ref>{{Cite web |date=30 September 2024 |title=UAE blames SAF for airstrike on ambassador’s Khartoum residence |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uae-blames-saf-for-airstrike-on-ambassadors-khartoum-residence |website=Radio Dabanga}}</ref>. Прадстаўнікі Бурхана абвінавацілі ў інцыдэнце войскі Дагала<ref>{{Cite web |date=30 September 2024 |title=Sudan military denies targeting UAE diplomatic post in Khartoum |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/30/sudan-military-denies-targeting-uae-diplomatic-post-in-khartoum |website=Al Jazeera}}</ref>. САП перапынілі мірныя перамовы з праціўнікам у адказ на наступленне ўладаў у Хартуме<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=RSF declares end to negotiations with Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291482/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. 13 кастрычніка прыхільнікі Бурхана адбілі паліцэйскі ўчастак і мячэць Эль-Ламаб на паўднёвым захадзе Хартума<ref>{{Cite web |date=15 October 2024 |title=Sudan violence continues in Khartoum, Sennar, North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-violence-continues-in-khartoum-sennar-north-darfur |access-date=15 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. 12 студзеня 2025 года УСС адбілі жылы комплекс Аль-Равад<ref>{{Cite news |date=2025-01-12 |title=Sudanese army advances in Khartoum, captures strategic residential complex |url=https://sudantribune.com/article295832/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. 23 студзеня загарэўся нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі. Бакі абвінавацілі адзін аднаго ў падпале<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296435/ |title=Two killed as shelling hits displaced persons camp in Sudan's North Darfur |date=23 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 24 студзеня армія Бурхана заявіла, што прарвала аблогу базы Корпуса сувязі. У САП абверглі гэтыя заявы<ref>{{cite web|url=https://www.barrons.com/news/sudan-army-breaks-paramilitary-siege-on-key-base-military-source-08f3465b|title=Sudan Army Breaks Paramilitary Siege On Key Base: Military Source|date=24 January 2025|publisher=Barron's}}</ref>. Улады таксама заявілі, што прарвалі аблогу генеральнага штаба і адбілі нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250124-sudan-army-breaks-paramilitary-siege-on-key-base-military-source-1 |title=Sudan’s military says it breaks siege of army headquarters |date=24 January 2025 |publisher=France 24 }}</ref>. 27 студзеня УСС заявілі, што прасунуліся ў частцы Усходняга Хартума каля каледжа Аль-Рабат у раёне Буры, правёўшы наступленне праз вялікія часткі раёнаў Аль-Азба, Кафуры, Ад-Бабакер і Рамалах у раёне Хартуна-Норт і працягнулі прасоўванне да моста Эль-Мек-Німр<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296591/|title=Sudanese army gains ground in Khartoum intensifies RSF pressure|date=27 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 28 студзеня САП абвясцілі аб гібелі ў баі аднаго са сваіх старэйшых камандзіраў, Рахмталы аль-Махдзі, таксама вядомага як «Джалха», разам з яго братам. Паведамляецца, што яны абодва былі забітыя ў выніку авіяўдару на ўсход ад Хартума<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296626/ |title=RSF commander 'Jalha' killed under unclear circumstances |date=28 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 29 студзеня ўрадавыя войскі прасунуліся да моста Эль-Мек-Німр, выцесніўшы праціўніка амаль з усёй тэрыторыі Хартума, за выключэннем Хілет-Хамада<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296667/|title=Sudanese army advances in Khartoum Bahri, pushing back RSF|date=29 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 5 лютага ўлады заявілі, што адбілі раён Эр-Румайла ў Хартуме, а таксама цэнтральны манетны двор<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296998/ |title=Sudanese army claims gains in Khartoum, fighting intensifies elsewhere |date=5 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 6 лютага, паводле заявы войск Бурхана, яны адбілі прамысловы комплекс Сарыя каля Абу-Хамамы ў Хартуме і Вадзі-эль-Ахдар у раёне Шарг-Эль-Ніл у Хартум-Бахры<ref>{{cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-fighting-over-khartoum-continues-army-advances-from-the-south-and-east |title=Sudan war: Fighting over Khartoum continues, army advances from the south and east |date=7 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. На наступны дзень УСС заявілі, што адбілі завод па вытворчасці дарожных знакаў і нумарных знакаў разам з усёй прамысловай зонай сталіцы<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297036/|title=Sudanese army tightens grip on Khartoum as fighting intensifies|date=7 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 15 лютаг прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Ісламскі комплекс Эль-Нур і цеплаэлектрастанцыю Бахры<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-saf-advancing-on-khartoums-republican-palace |title=Sudan war: 'SAF advancing on Khartoum's Republican Palace' |date=16 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. На наступны дзень урадавыя войскі ўзялі пад кантроль раён Кафуры, апошні аплот паўстанцаў у Паўночным Хартуме<ref>{{Cite web |url=https://www.punjabnewsexpress.com/world/news/sudanese-army-reports-advancements-in-fight-against-paramilitary-forces-280369 |title=Архіўная копія |access-date=19 лютага 2025 |archive-date=21 мая 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521022038/https://www.punjabnewsexpress.com/world/news/sudanese-army-reports-advancements-in-fight-against-paramilitary-forces-280369 |url-status=dead }}</ref>. Яны таксама адбілі Міністэрства рэсурсаў жывёл, падатковую вежу, малазійскую вежу і штаб-кватэру Дэпартамента аховы здароўя<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297547/ |title=Sudanese army gains more ground in Khartoum, seizing key sites |date=17 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 18 лютага УСС адваявалі мост Кобер, які злучае Хартум з Хартум-Бахры, а таксама большую частку раёнаў Эль-Саджана і Эль-Хіла-Эль-Джадзіда на паўднёвым усходзе сталіцы<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/emergency-lawyers-sudan-army-executing-more-people-in-khartoum |title=Emergency Lawyers: Sudan army executing more people in Khartoum |date=19 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Праз дзень прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі мост Эль-Хурыя ў цэнтральнай частцы горада<ref name="khazan">{{cite web |title=Airstrikes in Darfur, RSF shells El Fasher, army advances in central Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/airstrikes-in-darfur-rsf-shells-el-fasher-army-advances-in-central-sudan |website=Radio Dabanga |access-date=21 February 2025}}</ref>. 22 лютага УСС і групоўка «Шчыт Судана» заявілі, што прымусілі праціўніка адступіць з раёна Соба ва Усходнім Хартуме і адваявалі раёны Аль-Лулуа і Аль-Самра на паўднёвы ўсход ад моста Соба, які злучае паўднёвыя і ўсходнія раёны сталіцы з сельскімі раёнамі Усходняга Ніла, дадаўшы, што 17 байцоў САП былі забітыя, а дзевяць транспартных сродкаў былі знішчаны або захопленыя<ref>{{cite web |title=Sudanese army and allies advance in Khartoum, claim gains against RSF |url=https://sudantribune.com/article297770/ |website=Sudan Tribune |access-date=23 February 2025}}</ref>. 24 лютага УСС заявілі, што занялі ўсходнюю частку моста Соба<ref>{{cite web |title=Sudanese army claims partial control of key Khartoum bridge |url=https://sudantribune.com/article297835/ |website=Sudan Tribune |date=24 February 2025}}</ref> 2 сакавіка УСС адваявалі ўчастак 13 і часткі раёнаў Эль-Наср і Эль-Худа<ref>{{cite web |title=Sudanese Armed Forces ‘take eastern bank of El Manshiya Bridge’ – what next? |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudanese-armed-forces-take-eastern-bank-of-el-manshiya-bridge-what-next |website=Radio Dabanga |date=1 March 2025}}</ref>. 16 сакавіка УСС заявілі, што ўзялі пад кантроль Хартум 3 і частку Хартум 2 і адрэзалі апошні шлях паставак САП у прэзідэнцкі палац<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298671/|title=Army advances in central Khartoum, tightening siege on RSF|date=16 March 2025|access-date=18 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>, у той час як бранятанкавы корпус урадавых войск злучыўся з сіламі ў штабе Генеральнага камандавання пасля зачысткі Народнага навучальнага шпіталя ад мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298711/ |title=Armoured Corps Links with Sudanese forces in HQ, squeezing RSF in Khartoum |date=17 March 2025|access-date=20 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. 24-га армія Дагала адступіла з раёнаў Салама, Азхары, Ад-Хусейн, Маё, Герэйф-Уэст, Буры, Сахафат і Калакла<ref>{{Cite web |title=RSF reportedly retreating from Khartoum neighbourhoods amid army advances |url=https://sudantribune.com/article299057/ |access-date=2025-03-26 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл у Хартуме. Яны таксама адбілі лагер Тыба аль-Хасанаб<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. == Наваколлі == {{Main|Баі за Амдурман (2023—2025)}} Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы). Бакі ўжывалі цяжкае ўзбраенне<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>, а [[Ваенна-паветраныя сілы Судана|суданскія ВПС]] абстрэльвалі пазіцыі паўстанцаў. У розных раёнах жыхары чулі артылерыю<ref>[https://www.alhadath.net/2023/04/15/بلبلة-في-الخرطوم-اطلاق-نار-قرب-المدينة-الرياضية صدام بين الجيش السوداني والدعم السريع.. وضربات جوية], 15 April 2023</ref>. Раніцай [[20 красавіка]] 2023 года, як паведамілі мяцежнікі, яны адбілі напад арміі на свае пазіцыі ў Амдурмане, збіўшы пры гэтым два верталёты<ref>{{Cite web |title=Sudan's RSF says it has downed army helicopters|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826|access-date=2023-04-20|website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. На наступны дзень адбыліся абстрэлы і перастрэлкі<ref>{{Cite news |date=2023-04-21|title=Fighting continuing in Khartoum despite RSF ceasefire call |language=en-GB |work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-21}}</ref>. [[21 мая]] байцы Дагала распачалі рух да галоўнай авіябазы праціўніка ў Вадзі-Саідна, на поўнач ад сталіцы. Атрады САП прыкладна на 20 грузавіках спрабавалі перасекчы мост праз Ніл, каб дабрацца да паветранай гавані, але былі сустрэты цяжкай артылерыяй арміі Бурхана<ref>{{Cite news |last=Salih |first=Zeinab Mohammed|date=2023-05-21 |title=Sudan conflict: Army fights to keep Wadi Saeedna airbase, residents say |language=en |work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65662939|access-date=2023-05-22}}</ref>. [[31 мая]] саюз суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 18 чалавек загінулі і больш за 100 атрымалі раненні ў выніку ракетнага абстрэлу рынку на поўдзень ад Хартума<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=Sudan conflict: Rockets hit Khartoum market as talks collapse|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65777311|last=Ross|first=Will|access-date=2023-06-01}}</ref>. [[19 ліпеня]] 14 мірных жыхароў былі забітыя ў выніку ўдару беспілотніка САП у Аль-Азхары і ў Вад-Аджыбе, на поўдзень ад Хартума. УСС сцвярджалі, што адбілі напад праціўніка ў Аль-Ашары і на мосце Аль-Абасін у Абу-Адама, на поўдзень ад сталіцы, знішчыўшы 9 баявых машын і забіўшы некалькі байцоў<ref>{{Cite news|date=19 July 2023|title=14 civilians killed in RSF drone strike on civilian gathering in Khartoum|language=en|work=Sudan Tribune|url=https://sudantribune.com/article275278/|access-date=20 July 2023|archive-date=11 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611230327/https://sudantribune.com/article275278/|url-status=dead}}</ref>. 5—6 кастрычніка часці САП усталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. [[11 лістапада]] быў разбураны мост Шамбат, які злучаў Хартум-Бахры і Амдурман. Бакі абвінавацілі ў здарэнні адзін аднаго<ref>{{Cite web |date=2023-11-11 |title=Sudanese army accuses RSF of destroying strategic bridge in the capital |url=https://sudantribune.com/article279244/ |access-date=2023-11-11 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. ==Страты і шкода == Паводле паведамленняў Flightradar24, у міжнародным аэрапорце Хартума некалькі самалётаў кампаній Saudia, Badr Airlines і SkyUp Airlines былі пашкоджаны<ref>{{Cite web |last=Hogg |first=Ryan |date=April 15, 2023 |title=A Saudi Arabian airline said an A330 plane was involved in an 'accident' at Khartoum airport in Sudan |url=https://news.yahoo.com/saudi-arabian-airline-said-a330-155000472.html |access-date=2023-04-16 |website=Yahoo News |language=en-US}}</ref>. Пазней Saudia пацвердзіла, што адзін з яе бортаў трапіў пад абстрэл перад узлётам, а ўсе пасажыры, экіпаж і персанал былі эвакуіраваны ў пасольства [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]]. Кампанія разам з EgyptAir прыпыніла ўсе палёты ў і з Судана<ref>[https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum Sudan updates: Explosions, shooting rock Khartoum]</ref>. Сярод пацярпелых бартоў быў і самалёт [[Сусветная харчовая праграма|Сусветнай харчовай праграмы]], што, паводле слоў арганізацыі, паўплывала на здольнасць перамяшчаць персанал і аказваць дапамогу людзям па ўсёй краіне<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. 17 красавіка прыхільнікі Бурхана заявілі пра страту 27 байцоў забітымі і 183 параненымі<ref>{{Cite web |url=https://twitter.com/AsharqNewsBrk/status/1647395620229922818 |title=Archived copy |access-date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417045104/https://twitter.com/AsharqNewsBrk/status/1647395620229922818 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sustained-firing-heard-sudanese-capital-amid-tensions-98603891 |title=Archived copy |access-date=16 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416095514/https://abcnews.go.com/International/wireStory/sustained-firing-heard-sudanese-capital-amid-tensions-98603891 |url-status=live }}</ref>. Станам на той жа дзень у баях загінулі 74 суданцаў<ref>{{Cite news |date=2023-04-15 |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=2023-04-17 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415084000/https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Civilian toll rises in Sudan as military, rivals fight for control |language=en-US |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/04/16/sudan-conflict-rapid-support-forces-military/ |access-date=2023-04-17 |issn=0190-8286}}</ref>. Да 21 красавіка ў Хартуме было зарэгістравана ад 100 да 200 пацверджаных выпадкаў гібелі грамадзянскага насельніцтва; паведамлялася, што некаторыя з ахвяр былі замежнікамі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.africanews.com/2023/04/17/fighting-intensifies-in-sudanese-capital-khartoum-with-over-a-100-civilians-dead/|title=Fighting intensifies in Sudanese capital Khartoum with over a 100 civilians dead|author=AfricaNews|website=Africanews|date=2023-04-17CEST21:29:28+02:00|access-date=2023-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.cbsnews.com/colorado/news/denver-man-killed-rescuing-family-violence-sudan/|title=Denver man killed rescuing family from violence in Sudan|website=www.cbsnews.com|access-date=2023-04-24}}</ref>. На 29-га колькасць загінулых дасягнула лічбы ў 500 чалавек<ref>{{Cite web |title=As battle for Sudan rages on, civilian deaths top 500 |url=https://www.cbsnews.com/news/as-battle-for-sudan-rages-on-civilian-deaths-top-500/ |access-date=2023-04-29 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>. Каля 00:00 па мясцовым часе 30 красавіка Сілы аператыўнай падтрымкі<ref>{{Cite web |last=Desk |first=Arab |date=2023-04-30 |title=Video.. A fire devoured a branch of the Central Bank of Sudan |url=https://www.easternherald.com/2023/04/30/video-a-fire-devoured-a-branch-of-the-central-bank-of-sudan/ |access-date=2023-04-30 |website=The Eastern Herald |language=en-US}}</ref> нанеслі авіяўдар па {{нп3|Цэнтральны банк Судана|Цэнтральным банку Судана|ar|بنك السودان المركزي}}. З-за хаоса пакуль не пацверджана ні раненняў, ні гібелі грамадзянскіх асоб, але ў выніку паветранай атакі большая частка будынка згарэла<ref>{{Cite web |last=Sabah |first=Daily |date=2023-04-30 |title=Sudan battle rages as rivals trade blame for cease-fire violation |url=https://www.dailysabah.com/world/africa/sudan-battle-rages-as-rivals-trade-blame-for-cease-fire-violation |access-date=2023-04-30 |website=Daily Sabah |language=en-US}}</ref>. [[27 мая]] пры паветраных бамбардзіроўках авіяцыі САП загінулі 2 чалавекі<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=US, Saudi Arabia call on Sudan warring sides to extend ceasefire|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/28/us-saudi-arabia-call-for-sudan-warring-sides-to-extend-ceasefire|access-date=2023-05-29}}</ref>. У першы дзень лета ў выніку дзеянняў артылерыі загінулі 27 мірных грамадзян<ref>{{Cite news |last=Salih |first=Zeinab Mohammed |date=2023-06-01 |title=Sudan: 27 reported killed in shelling of market in poor area south of Khartoum |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jun/01/sudan-19-killed-in-shelling-of-market-in-poor-area-south-of-khartoum |access-date=2023-06-05 |issn=0261-3077}}</ref>. 4 чэрвеня 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] загінулі ў выніку ўдару ўрадавай авіяцыі па Міжнародным афрыканскім універсітэце ў Хартуме<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. 11-га ў выніку дзеянняў урадавай авіяцыі ў сталіцы загінулі 7 чалавек<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[17 чэрвеня]] падчас бамбёжкі разбураны некалькі дамоў і забіта не менш за 17 мірных жыхароў, у тым ліку 5 дзяцей<ref>{{Cite news |date=2023-06-17 |title=Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868 |access-date=2023-06-17}}</ref><ref>{{Cite news |title=Sudan’s warring sides agree to new 72-hour ceasefire |language=en |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/17/air-raid-kills-17-in-sudans-capital-khartoum |access-date=2023-06-17|work=Al Jazeera}}</ref>. [[25 чэрвеня]] байцы Бурхана заявілі пра гібель 400 прыхільнікаў Дагала, у той час як актывісты паведамілі аб 14 загінулых мірных жыхароў<ref name="reserve"/>. [[16 ліпеня]] пяць чалавек загінулі і 17 атрымалі раненні ў выніку выбуху ў раёне Амбада на паўночным захадзе Хартума<ref name="ombada">{{Cite news|date=17 July 2023|title=Sudan Violence Rages As Paramilitaries Deny Darfur War Crimes |language=en |work=Barron's|url=https://news.abs-cbn.com/overseas/07/17/23/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes|access-date=17 July 2023}}</ref>. [[14 жніўня]] паўстанцы заявілі, што за апошнія тры дні загінулі 12 чалавек<ref>{{Cite web |date=2023-08-14 |title=Dozens possibly dead in South Darfur clashes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozens-possibly-dead-in-south-darfur-clashes |access-date=2023-08-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. Як стала вядома 20 жніўня, атрады Дагала абстралялі з мінамётаў раён Аль-Салама, забіўшы ад 6 да 10 цывільных асоб<ref name="20жнівень"/>. [[2 верасня]] прынамсі 20 чалавек, у тым ліку двое дзяцей, былі забіты ў выніку авіяўдару УСС па раёне Калакла аль-Куба на паўднёвым захадзе Хартума<ref>{{Cite web |date=2023-09-03 |title=Sudan conflict: Air strike on Khartoum kills at least 20 |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66701958 |access-date=2023-09-03 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>. [[10 верасня]] ў выніку авіяатакі ВПС урадавай арміі на рынак Кутум загінулі як мінімум 43 грамадзянскія асобы<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title=Sudan medics: Khartoum hospital ‘a bloodbath’ as airstrike death toll reaches 43 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-medics-khartoum-hospital-a-bloodbath-as-airstrike-death-toll-reaches-43 |access-date=2023-09-11 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[12 верасня]] 104 асобы забіты пры абстрэлах па ўсёй сталіцы<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=100+ dead as ‘indiscriminate’ shelling ravages Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/100-dead-as-indiscriminate-shelling-ravages-sudan-capital |access-date=2023-09-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. 3 кастрычніка артылерыйскі снарад паўстанцаў трапіў у клініку пры мячэці ў Самарскім раёне Хартум-Бахры, загінула 20 чалавек<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title= At least 20 killed in artillery shelling of health clinic in Khartoum Bahri |url=https://sudantribune.com/article277949/ |access-date=4 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[9 кастрычніка]] стала вядома, што як мінімум 190 чалавек загінулі пры двухдзённых бамбардзіроўках раёна Джэбел-Аўлія<ref>{{Cite web |date=9 October 2023 |title= RSF shelling of SAF command in Sudan capital resumes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-shelling-of-saf-command-in-sudan-capital-resumes |access-date=11 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[10 снежня]] ўрадавыя часці атакавалі канвой Чырвонага Крыжа ў раёне Эль-Шаджара: 2 забітых, 7 параненых<ref>{{Cite web |date=2023-12-07 |title=Two killed in attack on Red Cross convoy in Sudan capital |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-killed-in-attack-on-red-cross-convoy-in-sudan-capital |access-date=2023-12-12 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[11 студзеня]] 2024 года прынамсі 23 чалавекі загінулі ў выніку авіяўдараў УСС у раёне Соба ў Хартуме, яшчэ дзесяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу на поўдні сталіцы<ref>{{cite web |title=More Than 30 Killed In Strikes On Sudan Capital: NGO |url=https://www.barrons.com/news/more-than-30-killed-in-strikes-on-sudan-capital-ngo-d9569a84 |website=Barron's |date=12 January 2024}}</ref>. [[22 лютага]] сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу раёна Аль-Нахда<ref>{{cite web |title=Seven civilians killed in artillery shelling of Khartoum neighbourhood |url=https://sudantribune.com/article282566/ |website=Sudan Tribune |date=24 February 2024}}</ref>. [[11 красавіка]] трынаццаць чалавек былі забітыя ў раёне Хаб ан-Наім у выніку меркаванага абстрэлу САП<ref>{{Cite web |date=2024-04-11 |title=Khartoum activists blame RSF for deadly shelling in Al-Jarif |url=https://sudantribune.com/article284357/ |access-date=2024-04-13 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 жніўня]] два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу цэнтральнага рынку<ref>{{Cite web |title=Khartoum central market: ‘First shelling in months’ kills 2 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/khartoum-central-market-first-shelling-in-months-kills-2 |access-date=2 August 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 29 верасня шэсць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару УСС па раёнах Аль-Азхары і Аль-Інгаз<ref>{{Cite web |date=29 September 2024 |title=Sudan army airstrike kills at least six in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article291502/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. 12 кастрычніка прынамсі 23 чалавекі загінулі і 40 атрымалі раненні ў выніку ўрадавых авіяўдараў у паўднёвым поясе Хартума<ref>{{Cite web |date=13 October 2024 |title=Air strike kills dozens in southern Khartoum |url=https://sudantribune.com/article292003/ |access-date=13 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref>. 1 лістапада два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС у раёне Ад-Хусейн<ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Sudanese army drone strike kills two at fuel market in Khartoum |url=https://sudantribune.com/article292798/ |access-date=2024-11-02 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. 8 снежня як мінімум 28 чалавек загінулі і 37 атрымалі раненні падчас атакі БПЛА на заправачную станцыю ў раёне Маё<ref name="fuel">{{Cite web |date=9 December 2024 |title=Intensified Sudan capital battles leave 31 dead, drones target Atbara again |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/intensified-sudan-capital-battles-leave-31-dead-drones-target-atbara-again |website=Radio Dabanga}}</ref>. 28 снежня прынамсі сем чалавек загінулі ў выніку ўрадавых авіяўдараў на поўдні Хартума<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295230/ |title=Sudan army airstrikes kill civilians south of Khartoum |date=28 December 2024 |access-date=29 December 2024 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 5 студзеня 2025 года дзесяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрадавых ВПС у Хартуме<ref>{{cite web |title=Airstrike kills 10 civilians in Sudan's Khartoum - activists |url=https://sudantribune.com/article295507/ |website=Sudan Tribune |date=5 January 2025}}</ref>. 1 лютага двое загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250201-at-least-56-killed-as-fighting-grips-greater-khartoum |title=At least 56 killed as fighting grips greater Khartoum |date=1 February 2025 |publisher=France 24}}</ref>. 14 сакавіка восем мірных жыхароў былі забітыя падчас рэйдаў САП на Усходні Хартум<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298602/|title=Rights group accuses RSF of killing eight civilians in Khartoum|date=14 March 2025|access-date=16 March 2025|publisher=Sudan Tribne}}</ref>. 22 сакавіка ў выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па Рэспубліканскім палацы загінулі шэсць журналістаў, у тым ліку два ваенныя рэпарцёры і чатыры члены здымачнай групы суданскага тэлебачання<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298917/ |title=Sudan state TV crew, military reporters killed in drone attack near presidential palace |date=21 March 2025|access-date=22 March 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 24 сакавіка войскі Дагала распачалі серыю нападаў ва Усходнім Хартуме, у выніку якіх загінулі прынамсі пяць чалавек і дзясяткі атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=At least five killed in RSF shelling in Sudan’s Khartoum: Lawyers’ group |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/24/at-least-five-killed-in-rsf-shelling-in-sudans-khartoum-lawyers-group |access-date=2025-03-25 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. == Гуманітарны крызіс == Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Тысячы чалавек пакінулі горад, але пры ўцёках многія пацярпелі ад прыдарожных рабаванняў<ref>{{cite news |title=A three-hour trip now takes 12 hours: AJ correspondent|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera|date=20 April 2023}}</ref>. У першыя дні канфлікту ў сацыяльных сетках пад хэштэгам #NoToWar узнік масавы рух, добраахвотнікі якога прапаноўвалі людзям ежу, лекі і актуальную інфармацыю пра бяспечныя шляхі ўцёкаў з Хартума<ref>{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting: The unsung heroes keeping Khartoum residents alive |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65344673 |access-date=21 April 2023 |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421110922/https://www.bbc.com/news/world-africa-65344673 |url-status=live}}</ref>. 19 красавіка войскі Дагала абвясцілі, што стварылі [[кол-цэнтр]] у кантраляваных імі раёнах Хартума для прыёму сігналаў бедства ад жыхароў<ref>{{cite news |title=Sudan's RSF set up 'humanitarian' call centre |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417144545/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |url-status=live}}</ref>. {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Бітвы Украіны]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане|Хартум]] 8r14tw36ovhp58ucmlsrwibu1vatol1 0 748114 5157615 5018605 2026-06-23T09:53:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157615 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Васіль Су́ражскі'''{{sfn|БелЭн|2002}}<ref name="ЛіМ">[https://zviazda.by/be/news/20160819/1471598426-gistoryya-z-marginaliyami ''Паліна Скурко'' Гісторыя з маргіналіямі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250124001947/https://zviazda.by/be/news/20160819/1471598426-gistoryya-z-marginaliyami |date=24 студзеня 2025 }} // [[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]</ref>, '''Васіль Малюшыцкі'''<ref name="ЛіМ" />, '''Васіль Андрэевіч Малюшыцкі'''<ref name="ПЭ" /> (50-я гады XVI стагоддзя — да [[4 чэрвеня]] [[1608]]<ref name="ПЭ">[https://www.pravenc.ru/text/149777.html Василий Суражский // Православная Энциклопедия]{{ref-ru}}</ref>) — [[пісьменнік]]-палеміст{{sfn|БелЭн|2002}}, суражскі стараста, [[публіцыст]], выдавец, удзельнік Астрожскага культурна-асветніцкага гуртка<ref name="ПЭ" />. Паходзіў са [[Шляхта|шляхецкай]] сям’і<ref name="ПЭ" />. Дакладнае месца нараджэння невядома: магчыма на [[Валынь|Валыні]], а магчыма ў [[Малюшычы|Малюшычах]] на [[Карэліцкі раён|Карэліччыне]], адкуль паходзіць род Малюшыцкіх<ref name="ЛіМ" />. Таксама магчыма ў [[Сураж (Віцебскі раён)|Суражы]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], ў [[Сураж (Польшча)|Суражы]] [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]] ці ў [[Сураж (Бранская вобласць)|Суражы]] [[Бранская вобласць|Бранскавй вобласці]]{{sfn|БелЭн|2002}}. Усё жыццё пражыў у горадзе [[Сураж (Цярнопальская вобласць)|Сураж]] на Валыні<ref name="ЛіМ" />. Пасля смерці [[Іван Фёдараў|Івана Фёдарава]] да 1598 года кіраваў [[Астрожская друкарня|Астрожскай друкарняй]]. Напісаў прадмовы да асобных яго выданняў. Быў членам літаратурнага гуртка князя [[Канстанцін-Васіль Канстанцінавіч Астрожскі|Канстанціна Астрожскага]]. Напісаў кнігу «Аб адзінай ісціннай праваслаўнайт векры і святой саборнай апостальскай царкве» ([[Астрог (горад)|Астрог]], 1588), скіраванай супраць ідэі царкоўнай уніі [[Бенедыкт Гербест|Б. Гербеста]] і [[Пётр Скарга|П. Скаргі]]. Свае думкі Васіль Суражскі выкладаў на [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мове]] і зрэдку ўстаўляў словы з жывой народнай мовы{{sfn|БелЭн|2002}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Су́ражскі Васіль|[[Аляксандр Фаміч Коршунаў|Коршунаў А. Ф.]]|278}} * ''Мыцко Игорь''. Украинский писатель-полемист Василий Суражский — сподвижник Ивана Фёдорова // Фёдоровские чтения 1979. — Москва, 1982. — С. 18—23.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://www.pravenc.ru/text/149777.html Василий Суражский // Православная Энциклопедия]{{ref-ru}} * [https://zviazda.by/be/news/20160819/1471598426-gistoryya-z-marginaliyami ''Паліа Скурко'' Гісторыя з маргіналіямі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250124001947/https://zviazda.by/be/news/20160819/1471598426-gistoryya-z-marginaliyami |date=24 студзеня 2025 }} // [[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]] * [http://religiocivilis.ru/hristianstvo/christ-v/10652-vsilij-surzhskij.html Василий Суражский // Культура веры. Путеводитель сомневающихся] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250124003039/http://religiocivilis.ru/hristianstvo/christ-v/10652-vsilij-surzhskij.html |date=24 студзеня 2025 }}{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Суражскі Васіль}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі XVI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Публіцысты XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] h1drp02b08as6yags0oixsvfuhb07fn 0 750121 5157488 5124839 2026-06-22T22:15:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157488 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт | канфлікт = Вайна Ізраіля з ХАМА | выява = October 2023 Gaza−Israel conflict.svg | загаловак = Карта падзей у раёне Газы. | частка = [[Ізраільска-палесцінскі канфлікт]]<br>апасродкавана: [[Ірана-ізраільскі канфлікт (2024)]] | дата = з [[7 кастрычніка]] [[2023]] па [[10 кастрычніка]] [[2025]] |вынік= рэжым спынення агню | месца = [[Сектар Газа]], [[Ізраіль]], [[Заходні бераг ракі Іардан]], ізраільска-ліванскае і ізраільска-сірыйскае памежжа | праціўнік1 = * {{flagicon image|Flag of Palestine.svg}} '''[[Дзяржава Палесціна|Палесціна]]''' <small> * {{flagicon image|Flag of Hamas.svg}} [[ХАМАС]] * [[Народны фронт вызвалення Палесціны|НФВП]] * [[File:Flag of the Democratic Front for the Liberation of Palestine.svg|22пкс]] [[Дэмакратычны фронт вызвалення Палесціны|ДФВП]] * [[Палесцінскі ісламскі джыхад|ПІД]] </small> '''пры падтрымцы:''' * {{Сцягафікацыя|Іран}} * {{Сцягафікацыя|Катар}}<ref>{{Cite web |url=https://ria.ru/20231012/germaniya-1902316505.html |title=В Германии призвали не покупать газ у Катара из-за поддержки ХАМАС |access-date=2023-11-19 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119221819/https://ria.ru/20231012/germaniya-1902316505.html |url-status=live }}</ref> * {{Сцягафікацыя|Паўночная Карэя}}<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/yemen-navy-warship-missiles-intercepted-2f5fc9c8a3737f762b29d5c53ec08a5b|title= North Korea’s Covert Alliance With Iran Aligned Militias in the Middle East|first=Samuel|last=Ramani|date=23 October 2023|website=38North|access-date=2023-10-23}}</ref> * [[Файл:Slogan of the Houthi Movement.svg|border|20x22px]] [[Хусіты]]<ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/yemen-navy-warship-missiles-intercepted-2f5fc9c8a3737f762b29d5c53ec08a5b|title=US Navy warship in Red Sea intercepts three missiles, several drones heading north out of Yemen|first1=Tara|last1=Copp|first2=Lolita C.|last2=Baldor|date=19 October 2023|publisher=Associated Press|access-date=2023-10-24|archive-date=2023-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024165722/https://apnews.com/article/yemen-navy-warship-missiles-intercepted-2f5fc9c8a3737f762b29d5c53ec08a5b}}</ref><ref>{{Cite web|last=Olson|first=Emily|date=20 October 2023|title=Pentagon says it shot down Yemen missiles that may have been headed towards Israel|url=https://www.npr.org/2023/10/20/1207523642/yemen-missiles-intercepted|access-date=20 October 2023|publisher=NPR|archive-date=2023-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020230832/https://www.npr.org/2023/10/20/1207523642/yemen-missiles-intercepted|url-status=live}}</ref> * [[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22пкс]] [[Хезбала]] | праціўнік2 = * {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} '''пры падтрымцы:''' * {{Сцягафікацыя|ЗША}}<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-67049196|title=US moves warships closer to Israel after Hamas attack|date=8 October 2023|website=[[BBC News]]|access-date=8 October 2023|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009023420/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67049196|url-status=live}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Германія}}<ref>{{Cite web |url=https://www.gazeta.ru/army/news/2023/10/12/21484309.shtml|title=Германия направит Израилю два дрона|lang=ru |website=www.mk.ru |date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007153759/https://russian.rt.com/world/news/1213730-palestina-pogibshie-ot-udarov-izrailya |archive-date=2023-10-12 |access-date=2023-10-12 |url-status=live}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}<ref>{{Cite web |url=https://vz.ru/news/2023/10/17/1235472.html|title=Корабли ВМС Британии выдвинулись в восточное Средиземноморье|lang=ru |website=www.mk.ru |date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007153759/https://russian.rt.com/world/news/1213730-palestina-pogibshie-ot-udarov-izrailya |archive-date=2023-10-17 |access-date=2023-10-17 |url-status=live}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} | камандзір1=[[Мухамад Дэйф]] | камандзір2= [[Біньямін Нетаньяху]] | сілы1 = 40 000 байцоў<ref>{{Cite news|last=Nakhoul|first=Samia|date=13 October 2023|title=How Hamas secretly built a 'mini-army' to fight Israel|publisher=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/how-hamas-secretly-built-mini-army-fight-israel-2023-10-13/ |access-date=13 October 2023 |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013214141/https://www.reuters.com/world/middle-east/how-hamas-secretly-built-mini-army-fight-israel-2023-10-13/ |url-status=live}}</ref>, з іх 1000<ref name="aj7oct"/>—2500<ref name="strength1">{{cite news |title=ההערכה: 2,500 מחבלי חמאס חדרו בשבת לישראל |trans-title=The estimate: 2,500 Hamas terrorists infiltrated Israel on Saturday |url=https://www.news1.co.il/Archive/001-D-475427-00.html |access-date=13 October 2023 |publisher=News 1 |date=13 October 2023 |language=he}}</ref> задзейнічаны пры ўварванні | сілы2 = 169 500 дзеючых вайскоўцаў<ref>{{cite book| url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/the-military-balance-2021| title=The Military Balance 2021| author1=International Institute for Strategic Studies| author-link1=International Institute for Strategic Studies| date=25 February 2021| publisher=[[Routledge]]| location=[[London]]| page=344| isbn=978-1-032-01227-8| access-date=13 October 2023| archive-date=21 January 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20220121114152/https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/the-military-balance-2021| url-status=live}}</ref> і 360 000 рэзервістаў<ref>{{cite news |title=Israel’s massive mobilization of 360,000 reservists upends lives |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/10/israel-military-draft-reservists/ |access-date=13 October 2023 |publisher=The Washington Post}}</ref> | страты1 = '''на 2023 год:''' 12 211 апалчэнцаў і цывільных асоб загінулі <small>(вечар 18.11)</small> | страты2 = '''на 2023 год:''' 1217 сілавікоў і цывільных асоб загінулі <small>(вечар 16.10)</small><br>5 амерыканскіх вайскоўцаў загінулі <small>(12.11)</small><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/us-military-says-5-service-members-killed-in-friday-mediterranean-plane-crash/|title=US military says 5 service members killed in Friday Mediterranean plane crash|work=[[The Times of Israel]]|date=2023-11-12|access-date=2023-11-12|url-status=live}}</ref> | агульныя страты = '''на 2023 год:''' У Ізраілі: 250 замежнікаў загінулі <small>(вечар 30.10)</small><br>У Палесціне: 102 загінулых работнікаў ААН <small>(вечар 18.11)</small><br>У Ліване: 82 загінулых <small>(вечар 18.11)</small><br>У Сірыі: 26 загінулых <small>(вечар 18.11)</small> }}{{Вайна на Блізкім Усходзе}} [[Файл:October 2023 Gaza–Israel conflict reactions.svg|міні|300пкс|Міжнародная рэакцыя станам на 9 кастрычніка<br /> {{Colorbox|#000000}} Ізраіль і Палесціна;<br /> {{Colorbox|#0268ad}} Асудзілі ХАМАС або выказалі падтрымку Ізраілю;<br /> {{Colorbox|#eff069}} Заклікалі да дээскалацыі напружанасці;<br /> {{Colorbox|#12ae02}} Асудзілі Ізраіль або выказалі падтрымку ХАМАС. ]] '''Вайна Ізраіля з ХАМАС''', таксама '''Трэцяя інтыфада'''<ref name="auto1">{{Cite web |last=Sengupta |first=Arjun |date=2023-10-07 |title=A Third Intifada? What we know about the latest Hamas-Israel escalation |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-global/third-intifada-hamas-israel-escalation-8972498/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007160227/https://indianexpress.com/article/explained/explained-global/third-intifada-hamas-israel-escalation-8972498/ |archive-date=7 October 2023 |access-date=2023-10-07 |website=The Indian Express |language=en |quote=Some observers have referred to the latest escalation as the beginning of the "Third Intifada".}}</ref> — чарговая эскалацыя [[Ізраільска-палесцінскі канфлікт|ізраільска-палесцінскага канфлікту]]. Падзеі пачаліся [[7 кастрычніка]] [[2023]] года з аперацыі '''«Патоп Аль-Акса»'''<ref name="BBC News Operation">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-67037895|title=LIVE Palestinian gunmen infiltrate Israel after rocket barrage from Gaza|author=Whitehead|first=Jamie|website=Hamas claims thousands of rockets fired|date=7 October 2023|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007071800/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-67037895|archive-date=7 October 2023|access-date=7 October 2023|url-status=dead|quote=Mohammed Deif, the leader of the Islamist militant group, said…“We announce the start of Operation Al-Aqsa Flood, and we announce that the first strike, which targeted enemy positions, airports, and military fortifications, exceeded 5,000 missiles and shells.”}}</ref><ref name="ABC News">{{Cite web|lang=en|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/palestinian-militants-launch-dozens-rockets-israel-sirens-heard-103802009|title=Hamas militant group launches unprecedented operation against Israel with rockets and infiltration|author=Federman|first=Josef|website=ABC News|date=6 October 2023|publisher=AP News|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007063840/https://abcnews.go.com/International/wireStory/palestinian-militants-launch-dozens-rockets-israel-sirens-heard-103802009|archive-date=7 October 2023|access-date=7 October 2023|url-status=live}}</ref><ref name="News 18">{{Cite web|url=https://www.news18.com/world/israel-palestine-war-hamas-launches-operation-al-aqsa-flood-fires-5000-missiles-into-israel-1-dead-2-injured-8606767.html|title=Israel-Palestine War? Hamas Launches Operation Al-Aqsa Flood, Fires 5,000 Missiles into Israel; 1 Dead, 2 Injured|author=Sarkar|first=Shankhyaneel|date=7 October 2023|publisher=Network18 Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007060153/https://www.news18.com/world/israel-palestine-war-hamas-launches-operation-al-aqsa-flood-fires-5000-missiles-into-israel-1-dead-2-injured-8606767.html|archive-date=7 October 2023|access-date=7 October 2023|url-status=live}}</ref> ({{Lang-ar|عملية طوفان الاقصى}}), калі групоўка [[ХАМАС]] разгарнула ваенныя дзеянні супраць [[Ізраіль|Ізраіля]]. Па ізраільскай тэрыторыі былі нанесены маштабныя ракетныя ўдары, затым адбылося наземнае ўварванне палесцінскіх баевікоў з [[Сектар Газа|Сектара Газа]]. У адказ Ізраіль пачаў аперацыю '''«Жалезныя мячы»''' ([[Іўрыт|іўр.]] מבצע חרבות ברזל). [[Армія абароны Ізраіля|ЦАХАЛ]] паспяхова адбіў наступленне праціўніка, а пасля ўварваўся на палесцінскія тэрыторыі. == Напярэдадні == Напярэдадні кампаніі ХАМАС ля раздзяляльнага плота паміж Ізраілем і Газай на працягу трох тыдняў адбываліся сутычкі<ref name = "guardianlive">{{Cite news |last1=Bayer |first1=Lili |last2=Ho |first2=Vivian |last3=Fulton |first3=Adam |last4=Ho |first4=Lili Bayer (now); Vivian |last5=Fulton (earlier) |first5=Adam |date=2023-10-07 |title=Israel declares state of war after Hamas fires thousands of rockets and 'militants cross border' – live |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/oct/07/hamas-launches-attack-on-israel-with-5000-rockets-live |access-date=2023-10-07 |issn=0261-3077 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007071116/https://www.theguardian.com/world/live/2023/oct/07/hamas-launches-attack-on-israel-with-5000-rockets-live |url-status=live }}</ref>. 29 верасня ХАМАС і Ізраіль заключылі перамір’е, якое прыпыніла хвалю гвалту на мяжы<ref name = "aj1"/>. Адначасова Ізраіль і [[Саудаўская Аравія]] пачалі перамовы пра нармалізацыю адносін<ref name = "nyt7oct"/>. У якасці прычыны да аперацыі Махамед Дэйф, кіраўнік ваеннага крыла ХАМАС, назваў «узыход яўрэяў на Храмавую гару» падчас [[Свята кушчаў]]<ref>{{Cite news|title=Mohammed Deif on Rocket Attack: Israel Violated al-Aqsa, Calls on Arab Israelis to Join|url=news/article/byezsprea|date=October 7, 2023}}</ref>. Лідар групоўкі Саліх аль-Аруры заявіў, што напад стаў адказам «на злачынствы акупацыі», дадаўшы, што баевікі абаранялі мячэць Аль-Акса і тысячы палесцінскіх зняволеных, якія ўтрымліваюцца Ізраілем<ref name=":03">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-11fb98655c256d54ecb5329284fc37d2|title=Netanyahu tells Israel 'We are at war' after Hamas launches an unprecedented attack on the country|lang=en|website=AP News|date=2023-10-07|access-date=2023-10-07}}</ref>. == Аперацыі на ізраільскай тэрыторыі == === Наступленне баевікоў === Кампанія пачалася 7 кастрычніка ў 06:34 раніцы<ref name = "aj1">{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/7/sirens-warn-of-rockets-launched-towards-israel-from-gaza-news-reports |title=Palestinian fighters reported in Israel as rockets launched from Gaza |date=7 October 2023 |website=Al Jazeera |access-date=7 October 2023 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007053106/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/7/sirens-warn-of-rockets-launched-towards-israel-from-gaza-news-reports |url-status=live }}</ref>, калі палесціны запусцілі ў бок ізраільцян ад 2200<ref name="aj7oct">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/7/israel-palestine-escalation-live-news-barrage-of-rockets-fired-from-gaza|title=Israel-Palestine escalation live news: Hamas starts Operation Al-Aqsa Flood|date=7 October 2023|agency=Al Jazeera|access-date=7 October 2023|archive-date=7 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007062723/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/7/israel-palestine-escalation-live-news-barrage-of-rockets-fired-from-gaza|url-status=live}}</ref> да 5400<ref name="ракеты">{{Cite web |date=2023-10-07 |title=Israel-Palestine War? Hamas Fires 5,400 Missiles, Enters Israeli Areas Using Paragliders; 11 Dead |url=https://www.news18.com/world/israel-palestine-war-hamas-launches-operation-al-aqsa-flood-fires-5000-missiles-into-israel-1-dead-2-injured-8606767.html |access-date=2023-10-07 |website=News18 |language=en |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007060153/https://www.news18.com/world/israel-palestine-war-hamas-launches-operation-al-aqsa-flood-fires-5000-missiles-into-israel-1-dead-2-injured-8606767.html |url-status=live }}</ref> ракет. Пад удар трапіла тэрыторыя ад Дымоны на поўдні да Ход-ха-Шарона на поўначы і [[Іерусалім]]а на ўсходзе<ref>{{Cite news|author=Nir Alon|title=Reports of Three Killed in the South|website=Be'er Sheva Net|date=July 10, 2023|url=https://www.b7net.co.il/חדשות/דיווחים-על-שלושה-הרוגים-בדרום-556112}}</ref>. Пад прыкрыццём абстрэлаў каля 1000<ref name="aj7oct"/> баевікоў на матацыклах, грузавіках, парапланах, пікапах і квадрацыклах<ref name = "aj1"/><ref name = "nyt7oct"/><ref name="ap1">{{Cite news |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-11fb98655c256d54ecb5329284fc37d2|title=Hamas militant group has started a war that 'Israel will win,' defense minister says |date=7 October 2023 |work=Associated Press News |first1=Josef |last1=Federman |first2=Issam |last2=Adwan |access-date=7 October 2023 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007040509/https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv-11fb98655c256d54ecb5329284fc37d2 |url-status=live}}</ref> праніклі на тэрыторыі праціўніка, у тым ліку праз праломы ў агароджах ЦАХАЛ. Ізраільцян напад заспеў знянацку<ref>{{Cite news|author=Amir Buhbut|title=From Land, Sea, and Air: Hamas Caught the IDF Completely by Surprise|date=October 7, 2023}}</ref>. Баевікі ўварваліся ў чатыры сельскія ізраільскія абшчыны, прыгранічны горад Сдэрот і дзве ваенныя базы. Ізраільскія СМІ паведамілі, што сем абшчын перайшлі пад кантроль ХАМАС, у тым ліку Нахаль Оз, Кфар Аза, Маген і Суфа Бехер<ref name = "nyt7oct">{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/live/2023/10/07/world/israel-gaza-attack |title=Gaza and Israel in 'War Mode' After Militants Launch Surprise Assaults |date=7 October 2023 |website=New York Times |access-date=7 October 2023 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007075901/https://www.nytimes.com/live/2023/10/07/world/israel-gaza-attack |url-status=live }}</ref>. Паліцэйскі ўчастак Сдэрота таксама быў захоплены апалчэнцамі<ref name="aa1">{{Cite web |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/israeli-army-declares-state-of-readiness-for-war/3009882 |title=Israeli army declares 'state of readiness' for war |date=7 October 2023 |website=Anadolu Ajansi |access-date=7 October 2023 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007094111/https://www.aa.com.tr/en/middle-east/israeli-army-declares-state-of-readiness-for-war/3009882 |url-status=live }}</ref>. Разам з ім атрады ХАМАС выбілі праціўніка з пагранпаста «Эрэз»<ref name=":022"/>. Сутыкненні ахапілі гарады Афакім<ref name="f24-2">{{cite news|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20231007-in-pictures-hamas-israel-palestine-gaza-attack-netanyahu|title=In pictures: Scenes of war and chaos after Hamas launch surprise attack on Israel|work=France 24|date=7 October 2023 |access-date=7 October 2023 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007163706/https://www.france24.com/en/middle-east/20231007-in-pictures-hamas-israel-palestine-gaza-attack-netanyahu |url-status=live}}</ref>, Зікім<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67036625 |title=Strikes on Gaza after Palestinian militants enter Israel |date=7 October 2023 |work=BBC News|first=David|last=Gritten|access-date=7 October 2023 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007045410/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67036625 |url-status=live}}</ref> і Рэім. Апошні ізраільскія сілы ўтрымалі, адбіўшы напад ворага<ref name="TOI">{{cite web |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=IDF regains control of Re'im military base from Hamas terrorists in southern Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-regains-control-of-reim-military-base-from-hamas-terrorists-in-southern-israel/ |publisher=Times of Israel |access-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007204043/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-regains-control-of-reim-military-base-from-hamas-terrorists-in-southern-israel/ |archive-date=7 October 2023 |date=7 October 2023 |url-status=live}}</ref>. У палесцінскіх СМІ паведамлялася, што на тэрыторыі [[Сектар Газа|сектара Газа]] былі захопленыя целы ізраільскіх вайскоўцаў, а таксама ваенная тэхніка. Гэтая інфармацыя не была пацверджана ўладамі Ізраіля<ref>{{Cite news|title=Sudden Attack on Israel on Holiday|url=blogs/israelunderattack|date=October 7, 2023}}</ref>. На музычным фестывалі, які праходзіў недалёка ад кібуца [[Рэім]] у 5 км ад мяжы з сектарам Газа, у выніку дзеянняў палесцінскіх баевікоў загінулі сотні людзей, іншыя былі скрадзены ці прапалі без вестак<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/08/israel-palestinians-gaza-hamas-rockets-airstrikes-tel-aviv/b06c7ce8-6591-11ee-b406-3ea724995806_story.html Israel declares war and approves 'significant' steps to retaliate for surprise attack by Hamas] // [[Washington Post]]</ref>. Ізраільскія вайскоўцы прывялі краіну ў стан поўнай баявой гатоўнасці і пачалі наносіць удары па аб’ектах у Газе<ref>[https://rg.ru/2023/10/07/hamas-nachal-masshtabnuiu-nazemnuiu-operaciiu-protiv-izrailia.html ХАМАС начал масштабную наземную операцию против Израиля]</ref>. Была актываваная сістэма [[Жалезны купал|СПА «Жалезны купал»]]<ref name="aa1"/>. Прэм’ер-міністр [[Біньямін Нетаньяху]] склікаў экстраны сход органаў бяспекі<ref name = "bbc1">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67036625|title=Strikes on Gaza after Palestinian militants enter Israel|date=7 October 2023|website=BBC News|first=David|last=Gritten|access-date=7 October 2023|archive-date=7 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007045410/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67036625|url-status=live}}</ref>. Пазней ён абвясціў насельніцтву пра «стан вайны»<ref name = "nyt7oct"/>. Армія Ізраіля пачала контртэрарыстычную аперацыю «Жалезныя мячы» ў сектары Газа. Адбываліся ваенныя дзеянні і на [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім беразе Іардана]]<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/palestinians-report-11-killed-across-west-bank-in-clashes-with-israeli-forces/|title=Palestinians report 11 killed across West Bank in clashes with Israeli forces|first=Emanuel|last=Fabian|website=The Times of Israel|access-date=8 October 2023|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009001123/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/palestinians-report-11-killed-across-west-bank-in-clashes-with-israeli-forces/|url-status=live}}</ref><ref>[https://nournews.ir/En/News/152621/Israeli-forces-kill-6-Palestinian-youths-in-West-Bank Israeli forces kill 6 Palestinian youths in West Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231009000911/https://nournews.ir/En/News/152621/Israeli-forces-kill-6-Palestinian-youths-in-West-Bank |date=9 October 2023 }}<br />[https://www.newarab.com/news/palestinian-killed-west-bank-death-toll-reaches-seven Palestinian killed near Nablus as West Bank death toll reaches seven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231008113627/https://www.newarab.com/news/palestinian-killed-west-bank-death-toll-reaches-seven |date=8 October 2023 }}</ref>. Міністр абароны Ізраіля паведаміў пра масавы прызыў рэзервістаў<ref name=":022">{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6265524|title=Что происходит в Израиле. Главное|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2023-10-07|access-date=2023-10-07}}</ref>. === Контрнаступленне ЦАХАЛ === Ноччу 8 кастрычніка ізраільскія войскі пачалі ачыстку горада Сдэрот ад праціўніка<ref>{{Cite web|url=https://smotrim.ru/article/3589428|title=Очевидцы сообщают о зачистке в Сдероте|website=smotrim.ru|access-date=2023-10-07}}</ref>. Раніцай ліванская групоўка «Хезбала» з тэрыторыі [[Ліван]]а абстраляла ракетамі і снарадамі раён ферм Шэбаа; у адказ артылерыя ЦАХАЛ нанесла ўдары па Паўднёвым Ліване<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=IDF artillery strikes targets in Lebanon as mortar shells fired toward Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-artillery-strikes-targets-in-lebanon-as-mortar-shells-fired-toward-israel/ |access-date=8 October 2023 |work=Times of Israel |date=8 October 2023 |archive-date=8 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008044429/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-artillery-strikes-targets-in-lebanon-as-mortar-shells-fired-toward-israel/ |url-status=live }}</ref><ref name="auto3">{{cite news |title=Israel Army Fires Artillery at Lebanon as Hezbollah Claims Attack |url=https://english.aawsat.com/arab-world/4591836-israel-army-fires-artillery-lebanon-hezbollah-claims-attack |access-date=8 October 2023 |work=Asharq Al-Awsat |language=en |archive-date=8 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008055038/https://english.aawsat.com/arab-world/4591836-israel-army-fires-artillery-lebanon-hezbollah-claims-attack |url-status=live }}</ref>. На працягу дня ЦАХАЛ адбіў 22 аб’екты<ref name="bbc2">{{cite news |date=8 October 2023 |title=Israeli forces fight to drive out Hamas militants and free hostages |agency=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67045138 |access-date=8 October 2023}}</ref>, у тым ліку паліцэйскі ўчастак у Сдэроце<ref>{{cite news |date=8 October 2023 |title=Israeli security forces take control of Sderot police station; 10 terrorists killed |work=[[Times of Israel]] |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-forces-take-control-of-sderot-police-station-10-terrorists-killed/ |access-date=8 October 2023}}</ref>. Кабінет бяспекі Ізраіля афіцыйна абвясціў стан вайны<ref>{{cite news |date=8 October 2023 |title=Israel: Security cabinet confirms war as death toll continues to rise |work=Telewizja Polska |url=https://tvpworld.com/73279022/israel-security-cabinet-confirms-war-as-death-toll-continues-to-rise |access-date=8 October 2023 |archive-date=9 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009000416/https://tvpworld.com/73279022/israel-security-cabinet-confirms-war-as-death-toll-continues-to-rise |url-status=dead }}</ref>. Паведамлялася, што палесцінскія апалчэнцы ўвайшлі ў Маген<ref name="ajlive2">{{cite news |title=Israel-Hamas war live: Israel declares 'state of war' as battles rage |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/8/israel-palestine-escalation-live-israeli-forces-bombard-gaza |access-date=8 October 2023 |publisher=[[Al Jazeera]] |date=8 October 2023 |archive-date=8 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008051513/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/8/israel-palestine-escalation-live-israeli-forces-bombard-gaza |url-status=live }}</ref>. 10 кастрычніка ізраільцяне адваявалі Кфар-Азу<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Inside the Israeli border village where Hamas ‘atrocities’ have shocked IDF soldiers |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/kfar-aza-israel-village-hamas-attack-b2427446.html |access-date=2023-10-10 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Staff |first=Our Foreign |date=2023-10-10 |title=Babies killed in Hamas attacks on kibbutz as death toll passes 1,000 |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/10/babies-killed-hamas-attacks-kibbutz-israel/ |access-date=2023-10-10 |issn=0307-1235}}</ref>. 9 кастрычніка Армія абароны Ізраіля заявіла, што за ноч атакавала 500 цэляў у сектары Газа і ўстанавіла поўны кантроль над ізраільскімі гарадамі вакол агароджы па перыметры. Аднак баі ў Сдэроце працягваліся<ref name="ajlive3">{{cite news |date=9 October 2023 |title=Israel-Hamas war live news: Gaza under 'non-stop bombardment' |work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/10/9/israel-hamas-war-live-news-gaza-under-non-stop-bombardment |access-date=9 October 2023}}</ref>. У той жа дзень ізраільцяне адключылі Газе электрычнасць і блакавалі ўвоз прадуктаў харчавання і паліва. Міністр абароны краіны Ёаў Галант заявіў, што «мы змагаемся з чалавечымі жывёламі і дзейнічаем адпаведным чынам»<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=Defense minister announces ‘complete siege’ of Gaza: No power, food or fuel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/defense-minister-announces-complete-siege-of-gaza-no-power-food-or-fuel/ |access-date=9 October 2023 |work=The Times of Israel |date=9 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009105739/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/defense-minister-announces-complete-siege-of-gaza-no-power-food-or-fuel/ |archive-date=9 October 2023}}</ref>. Галант заявіў: «ХАМАС хацеў перамен у Газе, ён зменіцца на 180 градусаў ад таго, што ён думаў. Яны пашкадуюць пра гэты момант, Газа ніколі не вернецца да таго, што было»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timesofisrael.com/gallant-israel-moving-to-full-offense-gaza-will-never-go-back-to-what-it-once-was/|title=Gallant: Israel moving to full offense, Gaza will never go back to what it once was|first=Emanuel|last=Fabian|website=www.timesofisrael.com|access-date=2023-10-10|last2=Magid|first2=Jacob}}</ref>. Ён жа падкрэсліў, што ізраільскія вайскоўцы не будуць несці адказнасць, правілы вайны і ваенныя суды адмененыя<ref>[https://m.vz.ru/news/2023/10/10/1234345.html В Израиле заявили об отмене «всех правил ведения войны»]</ref>. 15 кастрычніка Ізраіль аднавіў пастаўкі вады на поўдзень Сектара Газа<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timesofisrael.com/israel-says-it-is-restarting-water-supply-to-southern-gaza-strip/|title=Israel says it is restarting water supply to southern Gaza Strip|first=Amy|last=Spiro|website=www.timesofisrael.com|access-date=2023-10-18|last2=Magid|first2=Jacob|last3=Agencies}}</ref>. 21 кастрычніка Тэль-Авіў заявіў аб поўнай блакадзе Газы<ref>{{Cite web|url=https://turbo.gazeta.ru/news/2023/10/21/21549751.shtml|title=Израиль готов перейти к этапу наземной операции в секторе Газа|website=turbo.gazeta.ru|access-date=2023-10-21|url-status=dead|archive-date=23 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023024505/https://turbo.gazeta.ru/news/2023/10/21/21549751.shtml}}</ref>. == Бамбардзіроўкі і абстрэлы == Увечары 9 кастрычніка з боку [[Сірыя|Сірыі]] быў абстраляны рэгіён [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынь]]. У адказ ЦАХАЛ нанёс удары па тэрыторыі Сірыі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/israel-gaza-hamas-militants-conflict-war-b6ea877aa1ee96303aa0870d741da777|title=What to know on fourth day of latest Israeli-Palestinian War|website=AP News|date=2023-10-07|access-date=2023-10-10}}</ref>. Тым часам ізраільскія самалёты таксама нанеслі ўдар па памежным пераходзе [[Рафах (горад)|Рафах]], які злучае Газу і [[Егіпет]]<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Alarm as Israel again hits Rafah border crossing between Gaza and Egypt |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/10/alarm-as-israel-again-hits-rafah-border-crossing-between-gaza-and-egypt |access-date=2023-10-11 |website=Aljazeera |language=en}}</ref>. 11 кастрычніка самалёты ЦАХАЛ нанеслі ўдары і разбурылі некалькі будынкаў ісламскага ўніверсітэта Газы<ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Israel strikes Islamic University in Gaza |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/11/Israel-strikes-Islamic-University-in-Gaza |access-date=2023-10-11 |website=al-Arabiya |language=en}}</ref>. Працягнуліся ракетныя абстрэлы ізраільскай тэрыторыі. Пад удары трапіў горад [[Ашкелон]]<ref>{{cite news |title=Rocket from Gaza hits hospital in Ashkelon in southern Israel |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/11/Rocket-from-Gaza-hits-hospital-in-Ashkelon-in-southern-Israel- |access-date=11 October 2023}}</ref>. Пад [[Наблус]]ам яўрэйскія пасяленцы атакавалі палесцінскую вёску, забіўшы траіх чалавек<ref>{{cite news|title=Three Palestinians killed by Israeli forces, settlers in West Bank - agency |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/three-palestinians-killed-by-israeli-forces-settlers-west-bank-agency-2023-10-11/ |work=Reuters |date=11 October 2023}}</ref>. Таксама адбыліся новыя сутыкненні на мяжы з Ліванам<ref name="ap6">{{Cite web|date=2023-10-11|title=Palestinians scramble for safety as Israel pounds sealed-off Gaza Strip to punish Hamas|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-airstrikes-hostages-bf6c42f84526c4d9416978c8effd932a |access-date=2023-10-11|website=Associated Press|language=en}}</ref>. Увечары міністр-абароны Ё. Галант і прэм’ер-міністр Б. Нетаньяху звярнуліся да нацыі: «Яўрэйскі народ не ведаў такіх падзей з 1947 года, мы сатрэм ХАМАС з твару Зямлі»<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=i6eyq9UwIMU|title=שידור חי: ראש הממשלה נתניהו, שר הביטחון גלנט ויו"ר המחנה הממלכתי ח״כ גנץ בהצהרה משותפת|access-date=2023-10-11}}</ref>. 12 кастрычніка ізраільскія сілы разбамбілі пазіцыі «Нухба» (элітнага падраздзялення ХАМАС) і камандныя цэнтры праціўніка<ref name="ap8">{{cite news|title=Palestinians rush to buy food and struggle under strikes as Israel readies possible ground operation|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-airstrikes-cabinet-beb1fa2b9e4ede6cf4568dd6c86ff11a |access-date=12 October 2023|work=Associated Press|date=12 October 2023}}</ref>. Тым часам палесцінскі бок вёў абстрэл ізраільскага Сдэрота<ref>{{Cite news|date=12 October 2023|title=Four Israelis wounded in Sderot rocket barrage, seven homes hit|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-767895|work=The Jerusalem Post}}</ref>. ЦАХАЛ атакаваў міжнародныя аэрапорты [[Дамаск]]а і [[Халеб|Алепа]]<ref>{{cite news|title=Syria state TV says Israeli attack targets Aleppo, Damascus airports|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syria-state-tv-says-israeli-attack-targets-aleppo-damascus-airports-2023-10-12/|publisher=Reuters}}</ref>, а на Заходнім беразе ізраільскія пасяленцы напалі на пахавальную працэсію палесціцаў<ref>{{Cite web|url=https://www.alquds.com/ar/posts/95970|title=استشهاد أب ونجله برصاص المستوطنين جنوب نابلس|website=alquds.com|lang=ar}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/2-palestinians-killed-after-settlers-said-to-ambush-funeral-in-west-bank/|title=2 Palestinians killed after settlers said to ambush funeral in West Bank|first=ToI|last=Staff|website=www.timesofisrael.com}}</ref>. У той жа дзень, Халед Махтаб з [[Народны фронт вызвалення Палесціны|НФВП]] адкрыў агонь па супрацоўніках паліцыі каля ўваходу ў паліцэйскі ўчастак «Шалем». У выніку нападу двое паліцыянтаў былі параненыя, адзін з іх цяжка, у другога — лёгкія раненні, а сам тэрарыст ліквідаваны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/israelpolice/status/1712521658366378232?t=hYmt3QVeOw1j_34sFLj3lQ&s=19|title=Shooting Attack at a Police Station in Jerusalem - Terrorist Neutralized|author=Israel Police}}</ref>. 13 кастрычніка ізраільскія самалёты нанеслі ўдары па 750 вайсковых цэлях на поўначы Газы за ноч<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-news-hamas-war-10-13-23/index.html|title=Live updates: Israel-Hamas war rages as Palestinian death toll in Gaza rises from attacks|lang=en|first=By <a href="/profiles/kathleen-magramo">Kathleen Magramo</a> and Adam Renton|last=CNN|website=CNN|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13|archive-date=2023-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013055343/https://www.cnn.com/middleeast/live-news/israel-news-hamas-war-10-13-23/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2023/10/13/1234749.html|title=Армия обороны Израиля за ночь поразила 750 объектов ХАМАС|lang=ru|website=ВЗГЛЯД.РУ|access-date=2023-10-13|archive-date=2023-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013063432/https://vz.ru/news/2023/10/13/1234749.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ru.armeniasputnik.am/20231013/izrail-za-noch-nanesla-udary-po-750-obektam-v-sektore-gaza-video-67222774.html|title=Израиль за ночь нанес удары по 750 объектам в секторе Газа. Видео|lang=ru|first=Sputnik|last=Армения|website=Sputnik Армения|date=20231013T0935+0400|access-date=2023-10-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/armiya-izrailya-zayavila-chto-za-noch-nanesla-udary-po-750-voennym-obektam-khamas.html|title=Армия Израиля заявила, что за ночь нанесла удары по 750 военным объектам ХАМАС|lang=ru-RU|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13}}</ref>. Некаторыя палітыкі сцвярджаюць, што ізраільскія вайскоўцы ўжылі [[белы фосфар]] пры абстрэле варожай тэрыторыі<ref>{{Cite news|title=Human Rights Watch says Israel used white phosphorus in Gaza, Lebanon|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/human-rights-watch-says-israel-used-white-phosphorous-gaza-lebanon-2023-10-12/|website=Reuters|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13|lang=en|archive-date=2023-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013003409/https://www.reuters.com/world/middle-east/human-rights-watch-says-israel-used-white-phosphorous-gaza-lebanon-2023-10-12/}}</ref>. У сваю чаргу ХАМАС нанёс удар па аэрапорце Бэн-Гурыён, куды прыбывала амерыканская ваенная дапамога<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2023/10/13/21493777.shtml|title=Hamas strikes Ben Gurion Airport|lang=ru|website=Gazeta.Ru|date=2023-10-13|access-date=2023-10-13}}</ref>. Увечары армія Ізраіля правяла наземныя рэйды ў сектары Газа<ref>{{Cite news |last=Raice |first=Shayndi |date=13 October 2023 |title=Israelis Conduct Raids in Gaza Strip |work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/livecoverage/israel-hamas-war-gaza-strip/card/israelis-conduct-raids-in-gaza-strip-kCJdsSIKZc6QgZzV3tJP}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=13 October 2023|title=IDF: Infantry troops, tanks entered Gaza for ‘localized raids’ to clear area of terrorists, locate hostages |work=The Times of Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-infantry-troops-tanks-entered-gaza-for-localized-raids-to-clear-area-of-terrorists-locate-hostages/}}</ref>. 14 кастрычніка ўпраўленне аэрапортаў Ізраіля апублікавала апавяшчэнне аб часовым закрыцці паветранай прасторы ў радыусе 6 км ад межаў Лівана і Сірыі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://new.thecradle.co/articles/new.thecradle.co|title=Israel closes border airspace in fear of Quds Day escalation|website=The Cradle|access-date=2023-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230825210810/https://new.thecradle.co/articles/new.thecradle.co|archive-date=25 жніўня 2023}}</ref>. У той жа дзень ЦАХАЛ нанёс удары па аб’ектах Хезбалы. 16 кастрычніка дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] вярнуўся ў Ізраіль пасля візіту ў арабскія краіны<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/world-news/i-want-to-share-everything-blinken-returns-to-israel-after-arab-tour-4484750|title=Antony Blinken Returns To Israel After Talks In 6 Arab Countries|website=NDTV.com|access-date=2023-10-18}}</ref>. 17 кастрычніка [[Міністэрства аховы здароўя Палесціны]] заявіла, што ЦАХАЛ нанёс удар па бальніцы на тэрыторыі Сектара Газа, у якой загінула каля 1000 чалавек. Ізраільскі бок адмаўляе абвінавачанні і заяўляе, што ракета прыляцела з боку Сектара Газа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/17/gaza-authorities-say-hundreds-killed-in-israeli-air-raid-on-hospital|title=Hundreds killed in Israeli air raid on Gaza hospital|website=www.aljazeera.com|access-date=2023-10-18}}</ref>. У арабскіх краінах пачаліся акцыі пратэстаў у падтрымку Палесціны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnn.com/2023/10/18/middleeast/gaza-hospital-blast-middle-east-protests-intl-hnk/index.html|title=Gaza hospital explosion sparks anger and protests in Arab countries|first=Kathleen Magramo,Jomana Karadsheh,Mohammed Tawfeeq,Caroline|last=Faraj|website=CNN|date=2023-10-18|access-date=2023-10-18}}</ref>, а [[Іарданія]] скасавала візіт [[Джо Байдэн]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/politics/white-house/bidens-trip-jordan-called-rcna120938|title=Biden's trip to Jordan is called off|website=NBC News|date=2023-10-17|access-date=2023-10-18}}</ref>. 18 кастрычніка [[Прэзідэнт ЗША]] Джо Байдэн, які прыляцеў у Ізраіль, заявіў, што бальніца была абстраляна другім бокам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.reuters.com/world/biden-heads-middle-east-inflamed-by-gaza-hospital-blast-2023-10-18/|title=Biden, in Israel, says hospital blast appears to be caused by 'the other team'|first=Nidal|last=Al-Mughrabi|website=Reuters|date=2023-10-18|access-date=2023-10-18|last2=Holland|first2=Steve|last3=Al-Mughrabi|first3=Nidal}}</ref>. 19 кастрычніка ізраільцяне абстралялі раён Хан-Юніс, дзе размяшчалася школа ААН<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2023/10/18/1235674.html|title=В Катаре обвинили ВС Израиля в ударе по району школы БАПОР на юге сектора Газа|lang=ru|website=ВЗГЛЯД.РУ|access-date=2023-10-18}}</ref>. 22-га чысла пад ізраільскія атакі трапіў заходнебярэжны горад [[Джэнін]]<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/22/10/2023/6534688b9a79479bcd72e3e2|title=ЦАХАЛ заявила об ударе по подземному комплексу мечети на Западном берегу|website=www.rbc.ru|access-date=2023-10-22|archive-date=2023-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20231022005727/https://www.rbc.ru/politics/22/10/2023/6534688b9a79479bcd72e3e2|url-status=live}}</ref>. == Аперацыі на палесцінскай тэрыторыі == 26 кастрычніка сілы ЦАХАЛ правялі рэйд з удзелам танкаў у Паўночнай Газе<ref>{{Cite web |url=https://www.dw.com/ru/armia-izraila-provela-tankovyj-rejd-v-sektor-gaza/a-67219245|title=Армия Израиля провела танковый рейд в сектор Газа|lang=ru|website=www.dw.com|date=2023-10-26|access-date=2023-10-26}}</ref>. На наступны дзень пяхотныя, бранятанкавыя і інжынерныя падраздзяленні ізраільскай 36-й дывізіі распачалі другі рэйд на тэрыторыю Газы — на гэты раз у цэнтральныя раёны<ref>{{Cite web |url=https://www.interfax.ru/world/927860|title=Израильская армия совершила рейд на территорию Газы|lang=ru|website=www.interfax.ru|date=2023-10-27|access-date=2023-10-27}}</ref>. Адначасова на поўдні палесцінскіх тэрыторый правялі спецаперацыю байцы 13-й флатыліі ВМС<ref>{{Cite web |url=https://iz.ru/1596140/2023-10-27/tcakhal-soobshchila-o-nochnom-reide-v-iuzhnoi-chasti-sektora-gaza|title=ЦАХАЛ сообщила о ночном рейде в южной части сектора Газа|lang=ru|website=iz.ru|date=2023-10-27|access-date=2023-10-27}}</ref>. У ноч на 28 кастрычніка ізраільскія войскі пашырылі аперацыю ў сектары Газа<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/politics/27/10/2023/653bf1d49a79476be5de5c5d|title=ЦАХАЛ заявила о расширении действий войск в секторе Газа|lang=ru|website=www.rbc.ru|date=2023-10-27|access-date=2023-10-27}}</ref>. Авіяцыя ажыццявіла самую масіраваную бамбардзіроўку з моманту пачатку аперацыі. Палесцінскія крыніцы паведамілі пра перастрэлку баевікоў ХАМАС з тэхнікай праціўніка, якая рухалася ў бок горада [[Бейт-Ханун]] і лагера бежанцаў Аль-Бурэйдж<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/politics/27/10/2023/653c06c79a7947d605d35db3|title=Силы Израиля вошли в сектор Газа|lang=ru|website=www.rbc.ru|date=2023-10-27|access-date=2023-10-27}}</ref>. Прэзідэнт Ізраіля [[Біньямін Нетаньяху]] абвясціў пра другую фазу вайны<ref>{{Cite web |url=https://ura.news/news/1052698824|title=Нетаньяху: израильские войска вошли в сектор Газа для уничтожения ХАМАС|lang=ru|website=ura.news|date=2023-10-28|access-date=2023-10-28}}</ref>. 30 кастрычніка ізраільскія танкі і пяхота ўварваліся ў ваколіцы [[горад Газа|Газы]]<ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-makes-major-advance-toward-gaza-city-2339a2b6|title=Israel Makes Major Advance Toward Gaza City|lang=en-US|website=WSJ|access-date=2023-10-30}}</ref>. На наступны дзень 84-я пяхотная дывізія захапіла ўмацаваны пункт праціўніка ў раёне Джэбалія<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/928542|title=ЦАХАЛ сообщил о захвате укрепрайона и гибели 50 хамасовцев|lang=ru|website=www.interfax.ru/|access-date=2023-10-31}}</ref>. 1 лістапада ізраільцяне прарвалі перадавую лінію абароны палесцінцаў у Паўночнай Газе<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/928751|title=Военные Израиля прорвали линию обороны ХАМАС на севере Газы|lang=ru|website=www.interfax.ru|access-date=2023-11-01}}</ref>. 2 лістапада войскі ЦАХАЛ перарэзалі сектар з усхода на захад, дасягнуўшы мора<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-gaza-city-is-encircled-ceasefire-is-not-on-the-table/|title=IDF: Gaza City is encircled, ceasefire is not on the table|lang=en|website=www.timesofisrael.com|access-date=2023-11-02|archive-date=2023-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102191649/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-gaza-city-is-encircled-ceasefire-is-not-on-the-table/|url-status=live}}</ref>. У ноч на 4 лістапада пяхотныя падраздзяленні ізраільцян, узмоцненыя танкамі, атакавалі Паўднёвую Газу<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog-november-04-2023//|title=IDF force makes ‘targeted’ incursion into southern Gaza|lang=en|website=www.timesofisrael.com|access-date=2023-11-04}}</ref>. 6 лістапада палесцінскія атрады контратакавалі ізраільцян пад Тэль-эль-Хавай<ref>{{cite web |title=Iran update, November 6, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-november-6-2023 |website=Institute for the Study of War |access-date=6 November 2023}}</ref>. Праз два дні ХАМАС страціў кантроль над Паўночнай Газай<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/08/11/2023/654bdbe79a794765512ecb26|title=В Израиле заявили о потере ХАМАС контроля над севером сектора Газа|lang=ru|access-date=2023-11-09}}</ref>. 13 лістапада прадстаўнікі ЦАХАЛ заявілі пра поўны захоп горада Газы<ref>{{Cite web|url=https://theins.info/news/266741|title=Израиль заявил, что ХАМАС потерял контроль над Газой. В сети появилось фото с военными Израиля якобы в здании законодательного совета ХАМАС|lang=ru|website=The Insider|access-date=2023-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113204345/https://theins.info/news/266741|archive-date=13 лістапада 2023}}</ref>. 16 лістапада палесцінцы страцілі кантроль над гаванню Газы<ref>{{Cite web|url=https://ura.news/news/1052704463|title=ЦАХАЛ взял под контроль гавань сектора Газа|lang=ru|website=ura.news|access-date=2023-11-16}}</ref>. 18 лістапада паведамлялася пра баі ў раёнах Зейтун, Шэйх-Аджлін і Рымаль, дзе сілы ХАМАС сутыкнуліся з 36-й дывізіяй. На ўскраіне Джэбаліі 162-я брыгада ЦАХАЛ атакавала камандны пункт Паўночнай брыгады і пазіцыі чатырох батальёнаў палесцінцаў<ref>{{Cite web|url=https://www.vesty.co.il/main/article/ajhfqdpu3|title=Операция "Железные мечи", день 43: хроника противостояния|lang=ru|website=www.vesty.co.il|access-date=2023-11-18}}</ref>. 22 лістапада камандны пункт быў цалкам знішчаны ізраільцянамі<ref>{{Cite web|url=https://www.vesty.co.il/main/article/by000joivt|title=Бункеры под виллами: обнаружен центр управления ракетами ХАМАСа|lang=ru|website=www.vesty.co.il|access-date=2023-11-22}}</ref>. У той жа дзень бакі ўхвалілі здзелку па абмене ізраільскіх закладнікаў на палесцінскіх зняволеных<ref>{{Cite web |url=https://www.moscowtimes.ru/2023/11/22/izrail-dogovorilsya-s-hamas-ob-osvobozhdenii-zalozhnikov-i-chetirehdnevnom-prekraschenii-ognya-a113843 |title=Израиль договорился с ХАМАС об освобождении заложников и четырёхдневном прекращении огня |access-date=2023-11-22 |archive-date=2023-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122134617/https://www.moscowtimes.ru/all/113842 |url-status=live }}</ref>. 24 лістапада ў 7:00 на фронце ўступіла ў сілу перамір’е<ref>{{Cite news|title=После «прекращения огня» обстреляны поселки около границы с Газой|url=https://www.strana.co.il/news/?ID=138729&cat=3|website=www.strana.co.il|date=2023-11-24|access-date=2023-11-24|lang=ru}}</ref>. 27-га яно працягнута на дадатковыя два дні<ref>{{Cite news|title=Белый дом подтвердил: перемирие в Газе продлено на два дня|url=https://www.vesty.co.il/main/article/rysadbgs6|website=www.vesty.co.il|date=2023-11-27|access-date=2023-11-27|lang=ru|archive-date=2023-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128002953/https://www.vesty.co.il/main/article/rysadbgs6}}</ref><ref>{{Cite news|title=Катар и ХАМАС официально подтвердили, что режим прекращения огня продлевается|url=https://www.newsru.co.il/israel/27nov2023/quatar_003.html|website=www.newsru.co.il|date=2023-11-27|access-date=2023-11-27|lang=ru|archive-date=2023-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128002924/https://www.newsru.co.il/israel/27nov2023/quatar_003.html}}</ref>. 30-га перамір’е працягнулі яшчэ на дзень<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/society/501499-izrail-i-hamas-prodlili-peremirie-v-sektore-gaza|title=Израиль и ХАМАС продлили перемирие в секторе Газа|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2023-11-30|access-date=2023-11-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/19417271|title=Израиль и ХАМАС продлили срок перемирия в Газе|website=TACC|access-date=2023-11-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.belnovosti.by/v-mire/izrail-i-hamas-prodlili-peremirie|title=Израиль и ХАМАС продлили перемирие|lang=ru|website=Белновости: Последние новости России, Беларуси и мира. Новости сегодня|date=2023-11-30|access-date=2023-11-30}}</ref>. 1 снежня баі аднавілся. Катар і Егіпет на фоне новай хвалі гвалту пачалі спробы аднавіць перамір’е<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6367610|title=Посредники пытаются добиться нового прекращения огня между Израилем и «Хамасом»|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2023-12-01|access-date=2023-12-01}}</ref>. Пасля сутыкненні аднавіліся. 3 снежня адбыліся баі ў ваколіцах Хан-Юніса<ref>{{Cite news|title=Israeli bombing of Gaza intensifies, clashes reported near southern city|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-faces-growing-us-calls-restraint-amid-renewed-gaza-fighting-2023-12-02/|website=Reuters|date=2023-12-03|access-date=2023-12-03|lang=en}}</ref>. 5-га чысла ізраільскія сілы захапілі штаб контрразведкі ХАМАС<ref>{{Cite web|url=https://www.vesty.co.il/main/article/bymxvvhsp|title=ЦАХАЛ захватил оперативный штаб контрразведки ХАМАСа|lang=ru|website=www.vesty.co.il|date=2023-12-05}}</ref> і пачалі баі ў цэнтральных раёнах Хан-Юніса<ref>{{Cite web|url=https://www.vesty.co.il/main/article/skn811n3rt|title=ЦАХАЛ ведет бои в центре Хан-Юнеса|lang=ru|website=www.vesty.co.il|date=2023-12-05}}</ref>. 10 снежня ізраільская армія атакавала горад эль-Біра на Заходнім беразе<ref>{{Cite web|url=https://svpressa.ru/war21/news/397754/|title=Израиль начал штурм города на Западном берегу - Свободная Пресса - Война Израиль Палестина 2023. Новости Израиля и Палестины. Израиль Палестина новости. Израиль новости. Новости Палестины. Израиль Палестина война. Война в Израиле.|lang=ru|website=svpressa.ru|date=2023-12-11|access-date=2023-12-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gzt-news.livejournal.com/4948982.html|title=ЦАХАЛ штурмует расположенный на Западном берегу реки Иордан палестинский город Эль-Бира|lang=ru|last=gzt_news|website=gzt-news.livejournal.com|access-date=2023-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211132354/https://gzt-news.livejournal.com/4948982.html|archive-date=11 снежня 2023|url-status=dead}}</ref>. Праз два дні пачалі паступаць паведамленні аб нападзе ЦАХАЛ на Джэнін<ref>{{Cite news|title=Israel attacks Jenin in biggest West Bank incursion in 20 years|url=https://www.theguardian.com/world/2023/jul/03/palestinians-killed-israeli-strike-west-bank-jenin|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2023-07-03|access-date=2023-12-12|lang=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sm.news/news/20231212/531700/|title=Израиль начал штурм палестинского города {{!}} 12.12.2023|lang=ru|website=ИА SM.News|date=20231212T0940|access-date=2023-12-12|archive-date=12 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212084621/https://sm.news/news/20231212/531700/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/army/news/2023/12/12/21905857.shtml|title=Армия обороны Израиля штурмует Дженин на Западном берегу реки Иордан - Газета.Ru {{!}} Новости|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2023-12-12|access-date=2023-12-12}}</ref>. 19 снежня кіраўніцтва ізраільскай арміі заявіла пра поўны захоп Джэбаліі<ref>{{Cite news|title=ЦАХАЛ завершил захват Джебалии, сотни террористов уничтожены|url=https://www.vesty.co.il/main/article/jqhecne1h|website=www.vesty.co.il|date=2023-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://radio1.ru/news/politika/v-tsahal-zayavili-o-vzyatii-pod-kontrol-raiona-dzhebaliya-na-severe-gazi/|title=В ЦАХАЛ заявили о взятии под контроль района Джебалия на севере Газы|lang=ru|website=radio1.ru|date=2023-12-19|access-date=2023-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://absatz.media/news/58427-cahal-na-severe-sektora-gaza-vzyat-pod-polnyj-kontrol-odin-iz-glavnyh-oplotov-hamas|title=ЦАХАЛ: на севере сектора Газа взят под полный контроль один из главных оплотов ХАМАС|lang=ru|website=Абzaц|date=2023-12-19|access-date=2023-12-19}}</ref>. 1 студзеня ізраільскія часці захапілі штаб ваеннай разведкі ХАМАС<ref>{{Cite news|title=Два штаба в одном месте: ЦАХАЛ захватил важный объект боевиков в Хан-Юнесе|author=Станислав Окуневич|url=https://www.isranews.tv/item/66087|website=9 канал|date=2024-01-01|access-date=2 студзеня 2024|archive-date=1 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101104709/https://www.isranews.tv/item/66087|url-status=dead}}</ref>. На наступны дзень ЦАХАЛ абвясціў аб змене стратэгіі і пачатку новага этапу аперацыі<ref>{{cite web|title=Война Израиля с ХАМАС: вывод части резервистов из Газы и изменение стратегии ЦАХАЛ|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c1ry9n3lrxgo|website=bbc|date=2 января 2024}}</ref>. 15 студзеня міністр абароны Ізраіля Галант абвясціў аб заканчэнні этапу інтэнсіўных ваенных дзеянняў у паўночнай частцы сектара Газа. Паводле яго слоў, цяпер баявыя дзеянні пераходзяць у новую стадыю і стануць «больш кропкавымі»<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6454018|title=Министр обороны Израиля объявил о завершении интенсивных боев на севере Газы|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-01-15|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://profile.ru/news/abroad/izrail-zavershil-intensivnuju-fazu-voennyh-dejstvij-na-severe-gazy-1442344/|title=Израиль завершил интенсивную фазу военных действий на севере Газы|lang=ru-RU|website=Профиль|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ulysmedia.kz/news/25510-o-zavershenii-intensivnykh-boev-na-severe-sektora-gaza-zaiavil-izrail/|title=Израиль заявил о завершении интенсивных боев на севере сектора Газа|lang=ru|website=Ulysmedia.kz: Новости и аналитика в Казахстане {{!}} Улыс, Ұлыс, Ulys, Улус|date=2024-01-16|access-date=2024-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vm.ru/news/1107217-minoborony-izrailya-intensivnaya-faza-boevyh-dejstvij-na-severe-gazy-zavershena|title=Минобороны Израиля: Интенсивная фаза боевых действий на севере Газы завершена|lang=ru|website=Вечерняя Москва|access-date=2024-01-17}}</ref>. == Перамір’е і аднаўленне баявых дзеянняў == 1 лютага 2024 года [[Катар]], выступаючы пасяроднікам бакоў у мірным працэсе, заявіў, што Ізраіль і ХАМАС далі згоду на спыненне агню<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/society/505434-mid-katara-zaavil-o-soglasii-izraila-na-prekrasenie-ogna-v-sektore-gaza|title=МИД Катара заявил о согласии Израиля на прекращение огня в секторе Газа|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2024-02-01|access-date=2024-02-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6481122|title=МИД Катара: Израиль согласился на перемирие, реакция «Хамаса» тоже положительная|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2024-02-01|access-date=2024-02-01}}</ref>. Паводле папярэдніх умоў, палесцінцы вызваляюць закладнікаў, а ізраільскія вайскоўцы абмяжоўваюць аперацыю ў Газе<ref>{{Cite web|url=https://absatz.media/news/62811-wsj-posle-novogo-peremiriya-izrailyu-budet-slozhno-vozobnovit-boi|title=WSJ: После нового перемирия Израилю будет сложно возобновить бои|lang=ru|website=Абzaц|date=2024-02-01|access-date=2024-02-01}}</ref>. У 09:30 19 студзеня 2025 года ўступіў у сілу рэжым спынення агня<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/18/01/2025/678ae5e99a7947c5e14b10c8|title=Правительство Израиля одобрило соглашение о прекращении огня с ХАМАС|lang=ru|website=РБК|date=2025-01-18|access-date=2025-01-19}}</ref>. 18 сакавіка Ізраіль аднавіў удары па Газе<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/18/03/2025/67d8c05f9a794703f4770397|title=Израиль возобновил удары по сектору Газа после двух месяцев перемирия|lang=ru|website=РБК|date=2025-03-18|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bfm.ru/news/569729|title=Израиль возобновил удары по Газе|lang=ru|last=BFM.ru|website=BFM.ru - деловой портал|access-date=2025-03-18}}</ref>. 10 кастрычніка 2025 года ў Сектары Газа ўступіла ў сілу пагадненне аб спыненні агню: ЦАХАЛ адступае на ўзгодненыя пазіцыі, ХАМАС вызваляе ўсіх закладнікаў<ref>https://www.rbc.ru/politics/10/10/2025/68e7a9579a7947d9ff832a2f</ref>. == Крызіс бежанцаў == Паводле ААН, 1 млн палесцінцаў пакінулі свае дамы<ref name="displaced1">{{cite news |title=Gaza’s desperate civilians flee or huddle in hopes of safety, as warnings of Israeli offensive mount |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-785e0eb833715354cade4694e8ccbf67 |access-date=15 October 2023 |publisher=[[Associated Press]] |date=15 October 2023 |quote=...Juliette Touma, a spokesperson for the U.N. agency for Palestinian refugees. An estimated 1 million people have been displaced in Gaza in one week, she said.}}</ref>. З боку Ізраіля бежанцамі сталі 500 000 чалавек<ref>{{cite news |title=Approximately 500,000 people displaced in Israel |url=https://www.i24news.tv/en/news/israel-at-war/1697526771-around-half-a-million-people-displaced-in-israel |access-date=18 October 2023 |publisher=i24 News |date=18 October 2023}}</ref>. Раніца 14 кастрычніка паведамлялася пра ізраільскія паветраныя ўдары па калонам бежанцаў<ref>{{Cite web |url=https://detaly.co.il/hamas-izrail-razbombil-tri-kolonny-bezhentsev-na-yug-eto-rasprostranili-nbc-i-sky/ |title=ХАМАС: "Израиль разбомбил три колонны беженцев из Газы на юг". Это распространили NBC и Sky |lang=ru-RU |last=Новости |website=Детали |date=2023-10-14 |access-date=2023-10-14}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.newsru.co.il/israel/14oct2023/b_120.html |title=ХАМАС объявил о "гибели 70 беженцев в результате удара ЦАХАЛа". Как это подавали СМИ |lang=ru |website=NEWSru.co.il |date=2023-10-14 |access-date=2023-10-14}}</ref>. Пазней стала вядома, што ХАМАС блакаваў дарогі, па якіх жыхары Газы беглі з сектара<ref>{{Cite web |url=https://www.newsru.co.il/mideast/14oct2023/ev809.html |title=ХАМАС пытается помешать эвакуации жителей Газы, чтобы использовать их в качестве "живого щита" |lang=ru |website=NEWSru.co.il |date=2023-10-14 |access-date=2023-10-14}}</ref><ref>{{Cite news|title=Hundreds of thousands flee south in Gaza after Israel orders evacuation|first=Susannah|last=George|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/14/gaza-evacuation-israel-hamas-war/|website=Washington Post|id=0190-8286|date=2023-10-14|access-date=2023-10-14|lang=en-US}}</ref>. У той жа час Егіпет адмовіўся выпускаць бежанцаў з сектара Газа праз КПП Рафіах; ХАМАС ухваліў гэтае рашэнне<ref>{{Cite web |url=https://cursorinfo.co.il/israel-news/hamas-i-egipet-prepyatstvuyut-evakuatsii-zhitelej-sektora-gaza/ |title=ХАМАС и Египет препятствуют эвакуации жителей Сектора Газа |lang=ru-RU |date=2023-10-14 |access-date=2023-10-14}}</ref>. == Людскія ахвяры == На вечар 18 лістапада, паводле ўрада Палесціны, з іх боку загінулі 12 211 баевікоў і грамадзянскіх (12 000 у Газе<ref name="cas1">{{cite news |title=محرقة غزة .. 12 ألف شهيد منهم 5 آلاف طفل و3300 سيدة اقرأ المزيد عبر المركز الفلسطيني للإعلام |url=https://palinfo.com/news/2023/11/17/862696/ |access-date=17 November 2023 |publisher=The Palestinian Information Center |date=17 November 2023 |language=ar}}</ref> і 211 на Заходнім беразе<ref name="WBcas">{{cite news |script-title=ar:استشهاد 3 فلسطينيين وإصابة 8 جنود صهاينة بإطلاق نار جنوب القدس اقرأ المزيد عبر المركز الفلسطيني للإعلام |title=aistishhad 3 filastiniiyn wa'iisabat 8 junud sahayinat bi'iitlaq nar janub alquds aiqra almazid eabr almarkaz alfilastinii lil'iielam |trans-title=3 Palestinians were killed and 8 Zionist soldiers were injured by gunfire south of Jerusalem. Read more via the Palestinian Information Center |url=https://palinfo.com/news/2023/11/16/862389/ |access-date=16 November 2023 |publisher=The Palestinian Information Center |date=16 November 2023 |language=ar}}</ref>), 30 469 пацярпелі (30 000<ref name="cas1" /> і 2 469<ref name="WBcas" /> адпаведна), 3 250 прапалі без вестак<ref name="cas1" />. Паводле ізраільскай інфармацыі, было забіта 1 500 баевікоў<ref name="auto15">{{Cite news|url=https://news.sky.com/story/israel-gaza-war-latest-hamas-palestine-sky-news-live-blog-12978800|title=Israel-Gaza latest: Bodies of 1,500 Hamas militants found in Israeli territory – IDF|work=[[Sky News]]|date=10 October 2023 |access-date=10 October 2023 |archive-date=10 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010052744/https://news.sky.com/story/israel-gaza-war-latest-hamas-palestine-sky-news-live-blog-12978800 |url-status=live}}</ref> (пазней ЦАХАЛ пераглядзеў гэтую адзнаку і назваў лічбу загінулых апалчэнцаў у 1 000 чалавек<ref name="casclaim1">{{cite news |title=1200 נרצחים ונופלים הי"ד • "תכננו לא פיגוע ונסיגה אלא כיבוש" |url=https://ch10.co.il/news/851219/ |access-date=12 October 2023 |publisher=Channel 10 |date=12 October 2023}}</ref>). Ізраільцяне страцілі 1 217 чалавек забітымі<ref name="cas2"/>, у тым ліку 363 сілавікоў<ref name="shinbet">{{Cite news |url=https://www.timesofisrael.com/authorities-name-44-soldiers-30-police-officers-killed-in-hamas-attack/ |title=Authorities name 299 soldiers, 54 police officers killed in 2023 terror clashes |first=Emanuel |last=Fabian |work=[[The Times of Israel]] |access-date=8 October 2023 |archive-date=8 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008151607/https://www.timesofisrael.com/authorities-name-44-soldiers-30-police-officers-killed-in-hamas-attack/ |url-status=live}}</ref> і 854 цывільных<ref>{{cite news|title=IDF: 361 out of 854 bodies of civilians brought to rabbinate are identified, along with 222 soldiers|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-361-out-of-854-bodies-of-civilians-brought-to-rabbinate-are-identified-along-with-222-soldiers/ |access-date=12 October 2023|publisher=The Times of Israel|date=12 October 2023}}</ref>, а таксама 5 132 параненымі<ref name="cas2,2">{{Cite news |date=22 October 2023 |title=Health Ministry says 299 people currently hospitalized as result of Israel-Hamas war |newspaper=The Times of Israel|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/health-ministry-says-299-people-currently-hospitalized-as-result-of-israel-hamas-war/ |access-date=22 October 2023}}</ref>. Акрамя таго, больш за 200 захоплены ў закладнікі<ref name="cas2,3">{{cite news|title=הערכות מעודכנות בישראל: יותר מ-1,200 נרצחו ונפלו, מספר החטופים בידי חמאס – למעלה מ-200|url=https://www.ynet.co.il/news/article/s14lrbqbp |trans-title=Updated estimates in Israel: More than 1,200 killed, number of Hamas abductees more than 200 |access-date=10 October 2023|publisher=Ynet|date=10 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010211439/https://www.ynet.co.il/news/article/s14lrbqbp |archive-date=10 October 2023|language=he}}</ref> і 100—200 прапалі без вестак<ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-19/ty-article/.premium/israel-believes-some-of-those-missing-after-hamas-attack-will-not-be-found/0000018b-4942-d5d2-afef-cdff5b7f0000|title=Israel Believes Some of Those Missing After Hamas' Attack Will Not Be Found|work=Haaretz|language=en}}</ref>. 82 чалавекі загінулі на ліванскай тэрыторыі (66 байцоў Хезбалы<ref>{{Cite news |last=חדשות |date=2023-11-16 |title=76 הרוגים מתחילת המלחמה: חיזבאללה הודיע על מותם של שני מחבלים נוספים |language=he |work=Ynet |url=https://www.ynet.co.il/news/article/hk6lvam46 |access-date=2023-11-17}}</ref> і 16 грамадзянскіх<ref>{{Cite news |date=2 November 2023 |title=A woman and 3 children are killed by an Israeli airstrike in south Lebanon, local officials say |publisher=ABC News |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/woman-3-children-killed-israeli-airstrike-south-lebanon-104644462 |access-date=2 November 2023 |archive-date=5 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105192305/https://abcnews.go.com/International/wireStory/woman-3-children-killed-israeli-airstrike-south-lebanon-104644462 |url-status=live}}</ref><ref>[https://www.thenationalnews.com/mena/lebanon/2023/11/13/two-killed-and-journalists-targeted-in-separate-israeli-attacks-on-south-lebanon/ Two killed and journalists targeted in separate Israeli attacks on south Lebanon]</ref>). 26 чалавек загінулі (14 вайскоўцаў, 10 байцоў Хезбалы, 2 мірных жыхароў<ref name="sohr">{{cite news |title=منذ الحرب الإسرائيلية على غزة.. 20 هجوما إسرائيليا على سورية أودت بحياة 26 من المدنيين والعسكريين |url=https://www.syriahr.com/منذ-الحرب-الإسرائيلية-على-غزة-مقتل-24-عن/691246/ |access-date=16 November 2023 |publisher=SOHR |date=16 November 2023 |language=ar}}</ref>) і 13 пацярпелі (7 вайскоўцаў{{крыніца}} і 5 мірных грамадзян<ref>{{cite news |title=Israeli airstrikes on Aleppo airport in Syria injures 5 people |url=https://www.syriahr.com/en/314001/ |access-date=26 October 2023 |publisher=SOHR |date=15 October 2023}}</ref>) на тэрыторыі Сірыі<ref>{{cite news|title=‘Probable’ Israel strike kills six Syria fighters: monitor |url= https://www.arabnews.com/node/2384461/middle-east|access-date=12 October 2023|publisher=Arab News|date=12 October 2023}}</ref>. Таксама ў канфлікце загінулі 250 замежных грамадзян<ref name="cas2">{{Cite news |date=15 October 2023 |title=Over 1,400 Killed In Hamas Attacks On Israel: PM Office |work=Barron's |url=https://www.barrons.com/news/over-1-400-killed-in-hamas-attacks-on-israel-pm-office-787d2b0f?refsec=topics_afp-news |access-date=15 October 2023 |archive-date=16 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016025314/https://www.barrons.com/news/over-1-400-killed-in-hamas-attacks-on-israel-pm-office-787d2b0f?refsec=topics_afp-news |url-status=live }}</ref>. Акрамя таго, у Газе падчас бамбёжак загінулі 102 супрацоўніка [[ААН]]<ref name="UNstaffkilled">[https://www.msn.com/en-gb/news/world/number-of-un-staff-killed-in-the-gaza-strip-rises-to-79/ar-AA1jqwkq «Number of UN staff killed in the Gaza Strip rises to 79»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231108152101/https://www.msn.com/en-gb/news/world/number-of-un-staff-killed-in-the-gaza-strip-rises-to-79/ar-AA1jqwkq |date=8 November 2023 }}. MSN. 6 November 2023. Retrieved 6 November 2023.</ref>. == Міжнародная рэакцыя == [[Аргенціна]], [[Бразілія]], большасць еўрапейскіх краін і [[ЗША]] асудзілі дзеянні ХАМАС, выказалі салідарнасць з Ізраілем і заявілі, што Тэль-Авіў мае права абараняцца ад узброеных нападаў, назваўшы тактыку баевікоў [[тэрарызм]]ам<ref name="auto2">{{cite news |title=World reaction to surprise attack by Palestinian Hamas on Israel |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/7/we-are-at-war-reactions-to-palestinian-hamas-surprise-attack-in-israel |access-date=8 October 2023 |work=Al Jazeera |language=en |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007201341/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/7/we-are-at-war-reactions-to-palestinian-hamas-surprise-attack-in-israel |url-status=live }}</ref><ref name=":0"/>. Некаторыя краіны [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]], такія як [[Аман]], [[Емен]] і [[Катар]], а таксама не арабскія краіны, такія як [[Іран]], выказалі падтрымку палесцінцам, абвінаваціўшы ізраільскі бок у эскалацыі гвалту. Шэраг іншых краін заклікалі да спынення агню<ref name=":0">{{Cite news|last=Michaelson|first=Ruth|date=7 October 2023|title=Condemnation and calls for restraint after Hamas attack on Israel|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/07/condemnation-and-calls-for-restraint-after-hamas-attack-on-israel |url-status=live |access-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155544/https://www.theguardian.com/world/2023/oct/07/condemnation-and-calls-for-restraint-after-hamas-attack-on-israel |archive-date=7 October 2023|quote=International leaders condemned an unprecedented incursion by Palestinian militants into southern Israel, while governments across the Middle East called for restraint after an attack that shook the Israeli security establishment.}}</ref><ref>{{cite news|title=Saudi Arabia, Qatar, Oman and Bahrain call for immediate de-escalation between Israel and Palestine|url=https://gulfnews.com/world/mena/saudi-arabia-qatar-oman-and-bahrain-call-for-immediate-de-escalation-between-israel-and-palestine-1.1696676016283 |access-date=7 October 2023 |archive-date=7 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007182352/https://gulfnews.com/world/mena/saudi-arabia-qatar-oman-and-bahrain-call-for-immediate-de-escalation-between-israel-and-palestine-1.1696676016283 |url-status=live}}</ref>. 21 лістапада 2024 года [[Міжнародны крымінальны суд]] паведаміў аб выдачы ордэраў на арышт Прэм’ер-міністра Ізраіля [[Біньямін Нетаньяху|Біньяміна Нетаньяху]] і былога міністра абароны Ёава Галанта за меркаваныя ваенныя злачынствы ў сектары Газа<ref>[https://zviazda.by/be/news/20241121/1732191264-mizhnarodny-kryminalny-sud-vydau-order-na-arysht-premera-izrailya-netanyahu zviazda.by]</ref>. == Фотаздымкі == <gallery> Palestine solidarity protesters call for peace and an end to Israel's occupation and Apartheid (53248572695).jpg|Прапалесцінская дэманстрацыя, Лондан. Israel solidarity protest Berlin 2023-10-08 19.jpg|thumb|Праізраільская дэманстрацыя, Берлін. The remains of the Sderot city police Photo by Yoav Keren.jpg|Ізраільскі паліцэйскі ўчастак пасля баёў, Сдэрот. פגיעת רקטה ברכב בראשון לציון.jpg|Знішчаны пры ракетным удары ХАМАС аўтамабіль. Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 40.jpg|Палесцінскі медык нясе на руках пацярпелае дзіцё, Газа. Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 06.jpg|Разбурэнні ў Газе. Fires in Israel and the Gaza strip - 7 October 2023 (53245908850).jpg|міні|злева|Спутнікавы фотаздымак раёна баявых дзеянняў 7 кастрычніка. </gallery> == Гл. таксама == * [[Выбух у бальніцы Аль-Ахлі]] * [[Ордар на арышт Біньяміна Нетаньяху і Ёава Галанта]] * [[Прапалесцінскія пратэсты ва ўніверсітэцкіх кампусах (2024)]] == Крыніцы == {{Reflist}} {{амерыкана-іранскі канфлікт}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Ізраільска-палесцінскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2023 года]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 2023 года]] [[Катэгорыя:Іранскі крызіс]] [[Катэгорыя:Ірана-ізраільскі канфлікт]] 04shpr3zw11g587iktvwmhfqvfdxt8n 0 750777 5157277 4616988 2026-06-22T13:59:30Z Autumndancer 168015 5157277 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кіні}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Акруга Кіні''' ({{lang-en|Kinney county}}) — акруга штата [[Тэхас]] Злучаных Штатаў Амерыкі. Насельніцтва - 3379 чалавек (2000). Па ацэнцы бюро перапісу насельніцтва ЗША ў 2009 годзе насельніцтва акругі складала 3274 чалавек. Акруговы цэнтр - горад [[Бракетвіл]]. Акруга Кіні была сфарміравана ў 1850 годзе. Названа ў гонар Генры Кіні, спекулянта зямлёй і сенатара дзявятага Тэхаскага кангрэса. Па дадзеных бюро перапісу насельніцтва ЗША плошча акругі Кіні - 3536 км ², з якіх 3531 км ² - суша, а 5 км ² - водная паверхня (0,14%). {{зноскі}} {{Акругі Тэхаса}} [[Катэгорыя:Акругі Тэхаса]] h40t2oa9y2x7jrcvc50uy2bu7o1t6ud 100 753022 5157329 5156905 2026-06-22T15:51:29Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5157329 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Захарыюш Мадзялеўскі|2026-06-22T15:28:36Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Жан Адры|2026-06-22T11:13:42Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|2026-06-22T10:21:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Пампей Мікалаевіч Бацюшкаў|2026-06-22T09:21:25Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Батонд Роска|2026-06-22T06:11:38Z|Ellis Novak}} {{Новы артыкул|Ян Алаізій Кулеша|2026-06-21T15:50:48Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Мікалай Дзмітрыевіч Ізвекаў|2026-06-21T15:27:20Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Вітольд Уладзіслававіч Навадворскі|2026-06-21T14:39:37Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Антоній Барташэвіч|2026-06-21T11:28:31Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Кастанцін Васілевіч Яльніцкі|2026-06-21T10:17:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Тобіяш Арэнт|2026-06-21T09:50:57Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Аўгуст Лескін|2026-06-21T09:21:18Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Юзаф Міцкевіч|2026-06-21T08:13:21Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Юліян Уладзіміравіч Брамлей|2026-06-20T22:44:12Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Эміліа Каломба|2026-06-20T16:38:33Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Джэймс Расел Лоўэл|2026-06-19T21:59:09Z|JerzyKundrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ndmn249k2trv1p7ocwtcyqeyftbouul 100 753274 5157326 5156032 2026-06-22T15:51:08Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5157326 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ле-Перэ-сюр-Марн|2026-06-22T11:18:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дублін (Агая)|2026-06-22T09:39:01Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Гроў-Сіці (Агая)|2026-06-22T06:22:37Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Кінгстан-на-Тэмзе|2026-06-22T06:11:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Гахана|2026-06-22T05:30:43Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вустэр (Агая)|2026-06-19T10:01:06Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ван-Уэрт (Агая)|2026-06-19T09:52:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Маскінгум (рака)|2026-06-19T08:45:13Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Таскаровас|2026-06-19T08:24:47Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Брансуік (Джорджыя)|2026-06-19T06:55:28Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Брансуік (Агая)|2026-06-19T06:51:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Біверкрык (Агая)|2026-06-19T06:31:41Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> b1anfwt1rt9nx8shogypxawif3rvzog 100 753287 5157324 5156901 2026-06-22T15:50:40Z NirvanaBot 40832 +10 новых 5157324 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|UFL|2026-06-22T15:38:52Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Захарыюш Мадзялеўскі|2026-06-22T15:28:36Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Заране|2026-06-22T15:05:42Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Фелікс Ляховіч|2026-06-22T14:36:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|2026-06-22T12:12:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|2026-06-22T10:21:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Касцельная вежа|2026-06-22T10:13:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іаган Фрыдрых Кнобель|2026-06-22T07:53:24Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ян Алаізій Кулеша|2026-06-21T15:50:48Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Вітольд Уладзіслававіч Навадворскі|2026-06-21T14:39:37Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Антоній Барташэвіч|2026-06-21T11:28:31Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Пахомій Агілевіч|2026-06-21T10:55:10Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Кастанцін Васілевіч Яльніцкі|2026-06-21T10:17:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Асінагарадок)|2026-06-20T19:40:19Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Сяргей Фядосавіч Любчук|2026-06-20T11:24:01Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Гета ў Любонічах|2026-06-20T08:08:19Z|DBatura}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0ncvb8jqdcom0ck0uzjvb1k0zpxy25i 0 760015 5157512 5050262 2026-06-23T01:05:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157512 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст |імя = Валерый Міхайлавіч Хаменя |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |грамадзянства = {{BLR}} |дата нараджэння = 24.4.1978 |месца нараджэння = {{МН|Гродна}}, [[БССР]], [[СССР]] |рост = 203 см |вага = 99 кг |пазіцыя = цяжкі форвард |драфт = не задрафтаваны |год драфта = 2001 |каманда драфта = |клуб = |нумар = |клубы = {{спартыўная кар’ера |1993—1994|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]]| |1994—1997|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РВАР]]| |1997—1998|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-АЗАА]]| |1998—2001|{{сцяг|ЗША||20px}} [[Джордж Вашынгтон Калоніялс]]| |2001—2002|{{сцяг|Расія||20px}} [[Еўраз Екацярынбург]]| |2003|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РВАР]]| |2003—2004|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Гродна-93]]| }} |узнагароды = |медалі = }} '''Валерый Міхайлавіч Хаменя''' (нар. {{ДН|24|4|1978}}, {{МН|Гродна}}, [[БССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Баскетбол|баскетбаліст]]. Цяжкі форвард. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/team/p/sid/227/tid/2186/_/2001_European_Championship_for_Men/index.html 2001 European Championship for Men. Belarus]</ref>. == Біяграфія == Баскетболам пачаў займацца ў 1985 годзе пад кіраўніцтвам Генадзя Францкевіча. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандра Леанідавіча Папкова]]. У сезоне 1996/97 стаў чэмпіёнам Беларусі ў складзе [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РВАР]], быў прызнаны лепшым гульцом чэмпіянату Беларусі. У сезоне 1997/98 быў капітанам [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-АЗАА]]. У 1998 годзе пераехаў у ЗША, навучаўся ва [[Універсітэт Джорджа Вашынгтона|універсітэце Джорджа Вашынгтона]]. У другой палове сезону 2002/03 выступаў за [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РВАР]]<ref>[https://sport.rin.ru/cgi-bin/index1.pl?a=vid_sporta_news_podr&turnir=&vid_sporta=5&stat_razdel=501&stat=509 ВЛАДИСЛАВ КОЦАРЕНКО: "ЗА АЛЬМА-МАТЕР ОБИДНО"]</ref><ref>[https://pressball.by/blog/pressball/3614/ НОВОСТИ. ХАМЕНЯ И ЗЫСКУНОВ — СНОВА РАДИОТЕХНИКИ!]</ref>, а ў першай палове сезону 2003/04 — за «[[Гродна-93]]» (у студзені 2004 года ў перапынку паміж гульнямі паехаў да сям’і ў ЗША і ў каманду не вярнуўся)<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/3709/ ПОСЛЕДНЯЯ СЕРИЯ]</ref>. У 1997 годзе згуляў за моладзевую зборную Беларусі U-22 у кваліфікацыі да чэмпіянату Еўропы-1998<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/player/p/pid/24948/sid/1643/tid/2186/tid2//_/1998_European_Championship_for_Men_22_and_Under_/index.html Valeri Khamenia]</ref>. У 1997—2001 гадах выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскую зборную Беларусі]]. Пасля заканчэння гульнявой кар’еры працаваў трэнерам у ЗША. == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|1996/1997]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|2002/2003]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе|Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга Б чэмпіянату Расіі па баскетболе 2001/2002|2001/2002]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|1997]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|1998]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/rpp//q/Valeri%20Khamenia/pid//_//players.html Профіль на сайце fiba.com] * [https://www.fiba.basketball/en/players/124308-valeri-khamenia Профіль на сайце fiba.basketball] * [https://russiabasket.ru/players/137253 Профіль на сайце РФБ]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хаменя Валерый Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі РТІ]] [[Катэгорыя:Ігракі РДВАР]] [[Катэгорыя:Ігракі «Еўраса» Екацярынбург]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] 9skn1qisgclafl9p6k3nngzuiy1vtuq 0 760675 5157438 5150523 2026-06-22T19:37:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157438 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} {{цёзкі2|Траццяк}} '''Вадзім Алегавіч Траццяк''' (нар. {{ДН|3|6|2000}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Баскетбол|баскетбаліст]]. Атакуючы абаронца. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|нацыянальную зборную Беларусі U-20]]. == Біяграфія == Выхаванец СДзЮШАР БК «Мінск-2006». Першы трэнер — [[Сяргей Шайкоўскі|Сяргей Іванавіч Шайкоўскі]]<ref>{{Cite web |url=https://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf |title=СПИСОЧНЫЙ СОСТАВ национальной и сборной команд РБ по баскетболу (мужчины) на 2018 год. Сборная команда - стажёрский состав (переменный) |access-date=14 сакавіка 2024 |archive-date=16 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616163534/http://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf |url-status=dead }}</ref>. У 2016 годзе далучыўся да «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінска]]», выступаючы спачатку за моладзевы і рэзервовы склады. Па выніках розыгрышу 2022/23 ён заваяваў з камандай залатыя медалі чэмпіянату Беларусі. У [[Адзіная ліга ВТБ|Адзінай лізе ВТБ]] згуляў 17 матчаў: 1,5 ачка, 0,4 падбору, 0,5 перадач. У жніўні 2023 года падпісаў кантракт з «Астаной», але ў снежні пакінуў клуб. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2015—2016), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2017—2018) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2019—2020) зборную Беларусі. == Кар’ера == * 2016—2019 — [[Цмокі-Мінск-2]] * 2019—2022 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2020—2021 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2022—2023 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2022—2023 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2023 — [[Астана (баскетбольны клуб)|Астана (Казахстан)]] * 2024 — [[Гродна-93]] * 2024—2025 — Чалбаскет (Чалябінская вобласць, Расія) * 2025—2026 — Барс-РДЭУ (Растоў-на Доне, Расія)<ref>[https://dzen.ru/a/aJOdGz4LfWWpHVdT Ростовский «Барс» подпишет белорусского защитника]</ref> * з 2026 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]<ref>[https://sport5.by/news/basketball/Vospitannik-BK-MINSK-vernulsya-iz-Rossii-v-rodnuyu-komandu/ ВОСПИТАННИК БК "МИНСК" ВЕРНУЛСЯ ИЗ РОССИИ В РОДНУЮ КОМАНДУ]{{Недаступная спасылка}}</ref> == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=282274 Профіль на сайце РФБ] * [https://sport5.by/news/basketball/Vadim-Tretyak-pokidaet-BK-Minsk/ ВАДИМ ТРЕТЬЯК ПОКИДАЕТ БК «МИНСК»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230627150651/https://sport5.by/news/basketball/Vadim-Tretyak-pokidaet-BK-Minsk/ |date=27 чэрвеня 2023 }} * [https://www.sports.kz/news/inostrannyiy-basketbolist-pokinul-astanu Иностранный баскетболист покинул «Астану»] * [https://www.sports.kz/news/astana-ofitsialno-podpisala-inostrannogo-basketbolista Астана" официально подписала иностранного баскетболиста] * [https://minskbasket.by/ru/teams/rezervnyij-sostav/vadim-tretyak-21?season=2022-2023 Вадим Третьяк] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240205081006/https://minskbasket.by/ru/teams/rezervnyij-sostav/vadim-tretyak-21?season=2022-2023 |date=5 лютага 2024 }} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Траццяк Вадзім}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Ігракі «Чалбаскета» Чалябінск]] nikb7za498xg29kzunzo8tmfz34c5ct 0 762780 5157274 4794327 2026-06-22T13:50:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157274 wikitext text/x-wiki {{Картка аэрапорта | назва = Бяроза | арыгінальная назва = | лагатып = | шырыня лога = | выява = | шырыня = | подпіс = | ІАТА = | ІКАА = UMMA | унутраны код = УММА | ІДА = | ФАА = | СМА = | тып = ваенны / дзеючы | краіна = {{BLR}} | размяшчэнне = [[Бярозаўскі раён]]<br>[[Брэсцкая вобласць]]<br>на паўночны захад ад горада [[Бяроза (горад)|Бяроза]] |lat_deg=52.55718|lat_min=|lat_sec=|lat_dir=N |lon_deg=24.88098|lon_min=|lon_sec=|lon_dir=E | region = | рэгіён на карце = Беларусь | пазіцыя кода ІАТА = | подпіс Пазкарты = Аэрадром на карце Беларусі | дата адкрыцця = | дата закрыцця = | уладальнік = [[File:Эмблема Министерства обороны Республики Беларусь.png|20пкс]] [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|МА РБ]] | эксплуатант = [[File:Flag of the Belarusian Air Force.svg|25пкс]] [[Ваенна-паветраныя сілы Беларусі|ВПС Беларусі]] | уладальнік-эксплуатант = | хаб для = | вышыня над узроўнем мора = 159 м | плошча = | часавы пояс = +3 | летні час = | час працы = | сайт = | імя сайта = | ВПП1-нумар = 12/30 | ВПП1-памеры = 2118х48 | ВПП1-пакрыццё = Цвёрдае (бетон) | ВПП2-нумар = | ВПП2-памеры = | ВПП2-пакрыццё = | П1-нумар = | П1-памеры = | П1-пакрыццё = | П2-нумар = | П2-памеры = | П2-пакрыццё = | стат-год = | гадавы пасажырапаток = | гадавы грузапаток = | узлётаў-пасадак = | узнагароды = | зноскі = }} '''Бяроза''' — ваенны аэрадром у [[Беларусь|Беларусі]], размешчаны на паўночны захад ад аднайменнага горада [[Бяроза (горад)|Бяроза]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. == Найменні == У розны час аэрадром называўся: * Рыбнікі; * Бяроза-Картузская, * Картуз-Бяроза; * Асаўцы, * Бяроза. == Гісторыя == Аэрадром з’яўляецца адным з найстарэйшых у гісторыі авіяцыі. Згадкі пра яго ставяцца да 1915 года. У той час у Бярозе грунтаваўся асобны баявы атрад з двух самалётаў «[[Ілля Мурамец (самалёт)|Ілля Мурамец]]» са складу 4-й авіяцыйнай роты<ref name="NOZ">{{Cite web|lang=ru|url=http://dfnc.ru/arhiv-zhurnalov/c120-2013-4-26/aerodrom-lida-v-gody-stanovleniya-rossijskoj-voennoj-aviatsii/|title=Аэродром Лида в годы становления российской военной авиации|author=Виталий Лебедев|website=Новый оборонный заказ|date=2013-04-01|publisher=ООО "Дифанс Медиа"|archive-url=https://archive.today/20190314055641/http://dfnc.ru/arhiv-zhurnalov/c120-2013-4-26/aerodrom-lida-v-gody-stanovleniya-rossijskoj-voennoj-aviatsii/|archive-date=2019-03-14|access-date=2019-03-14}}</ref>. У верасні 1915 года сюды перабазаваўся нямецкі авіяцыйны атрад на самалётах [[Albatros D.I]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://maiak.by/news/history/gorod-vospominaniy.html|title=Город воспоминаний: первый березовский аэродром|website=Портал массово-политической газеты Березовского района "Маяк"|date=2018-01-19|publisher=КУП «Редакция Березовской районной газеты «Маяк»|archive-url=https://archive.today/20190407065703/http://maiak.by/news/history/gorod-vospominaniy.html|archive-date=2019-04-07|access-date=2019-04-07|url-status=live}}</ref>. Германская акупацыя працягвалася да 19 студзеня 1919 года, калі аэрадром ненадоўга быў заняты [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміяй]], ужо 14 лютага 1919 года ў выніку [[Баі ля Бярозы-Картузскай|бою за Бярозу-Картузскую]] быў захоплены палякамі. У ходзе [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] аб’ект двойчы станавіўся арэнай бітваў. Пасля эксплуатаваўся ВПС Польшчы. У верасні 1939 года тут размясціўся 207-ы батальён аэрадромнага абслугоўвання. У другой палове чэрвеня 1955 года на аэрадром перабазалі з [[КНР]] самалёты [[405-ы знішчальны авіяцыйны полк|405-га знішчальнага авіяцыйнага палка]]<ref name="HB">{{Cite web|lang=ru|url=http://www.berezacity.by/posts/14-istorija-berezovskogo-voennogo-garnizona-chast-4.html|title=История Березовского военного гарнизона. Часть 4.|author=Валерий Непарко|website=Новости Березы и Березовского района|date=2018-03-24|publisher=Городской портал Новости Березы и Березовского района|archive-url=https://archive.today/20190407075200/http://www.berezacity.by/posts/14-istorija-berezovskogo-voennogo-garnizona-chast-4.html|archive-date=2019-04-07|access-date=2019-04-07|url-status=live}}</ref>. Тут злучэнне знаходзілася да 1956 года<ref name="HB" />. У верасні 1955 года на аэрадроме размешчаны: * [[10-ы асобны разведвальны авіяцыйны полк|10-ы асобны разведвальны авіяцыйны Чырванасцяжны Маскоўска-Кёнігсбергскі ордэна Суворава полк]] на самалётах [[Іл-28|Іл-28Р]]. * [[927-ы цэнтр падрыхтоўкі і ўжывання беспілотных авіяцыйных комплексаў|927-ы знішчальны авіяцыйны Кенігсбергскі Чырванасцяжны ордэна Аляксандра Неўскага полк]] на самалётах [[МіГ-15]]<ref name="HB"/><ref name="an"/>{{rp|783}}. З 1956 года на аэрадроме грунтаваліся таксама: * 130-ы бамбардзіровачны авіяцыйны полк на самалётах [[Іл-28]]<ref name="HB"/>; * 89-я асобная карэкціровачна-разведвальная Наўгародская ордэнаў Суворава і Кутузава эскадрылля (два звяны самалётаў Іл-28 і два звяны верталётаў Мі-1, самалёт сувязі [[Як-12]])<ref name="HB" />. У верасні 1969 года ў Бярозе сфарміраваны [[120-ы знішчальны авіяцыйны полк]] на самалётах [[МіГ-21|Міг-21С]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ww2.dk/new/air%20force/regiment/iap/120iap.htm|title=120th Fighter Aviation Regiment|author=Michael Holm|website=The Luftwaffe, 1933-45|date=2020-02-23|publisher=Michael Holm|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209151736/http://www.ww2.dk/new/air%20force/regiment/iap/120iap.htm|archive-date=2020-02-09|access-date=2020-02-23|url-status=live}}</ref>. == Сучаснасць == На 1992 год на аэрадроме застаўся толькі 927-ы знішчальны авіяцыйны Кёнігсбергскі Чырванасцяжны ордэна Аляксандра Неўскага полк. У 1993 годзе ён перафармаваны ў [[927-ы цэнтр падрыхтоўкі і ўжывання беспілотных авіяцыйных комплексаў|927-ю знішчальную авіяцыйную базу ВПС РБ]]. 24 жніўня 2010 года база ператворана ў 927-ы цэнтр падрыхтоўкі і прымянення беспілотных авіякомплексаў ВПС РБ<ref name="an">Анохин В. А., Быков М. Ю. Все истребительные авиаполки Сталина. Первая полная энциклопедия. — Научно-популярное издание. — М.: Яуза-пресс, 2014. — 944 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-9955-0707-9.</ref>{{rp|783}}. == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://maps.aopa.ru/#lon/24.944713/lat/52.521998/z/13/ll/a/bl/gm/p/5912/mode/r Карта аэродрома] * [http://maiak.by/news/history/gorod-vospominaniy.html Город воспоминаний: первый березовский аэродром]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190908080841/http://maiak.by/news/history/gorod-vospominaniy.html |date=8 верасня 2019 }} * [https://brestdatabase.by/library/istoriya-vozduhoplavaniya-kreposti-brest-litovsk История воздухоплавания крепости Брест-Литовск]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240721132012/http://brestdatabase.by/library/istoriya-vozduhoplavaniya-kreposti-brest-litovsk |date=21 ліпеня 2024 }} * [http://aircraft-museum.ucoz.ru/publ/aehrodromy_v_belarusi/belarus_aviacionnaja_nachalo_puti/3-1-0-74 БЕЛАРУСЬ АВИАЦИОННАЯ: НАЧАЛО ПУТИ 1912—1917 гг.] * [http://maiak.by/news/history/berezovskiy-aerodrom.html Березовский аэродром] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190908104913/http://maiak.by/news/history/berezovskiy-aerodrom.html |date=8 верасня 2019 }} {{Аэрапорты Беларусі}} [[Катэгорыя:Аэрадромы Беларусі]] [[Катэгорыя:Бяроза (горад)]] qvl5vaj0ltbddlgjxn1slit35xp2ct4 0 763013 5157644 4709477 2026-06-23T11:12:01Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ +1 5157644 wikitext text/x-wiki '''Фінч''' — прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Джон Фінч]] — брытнаскі акцёр * [[Тамара Яўсевіеўна Чынарава|Тамара Фінч]] — аўстралійская балерына * [[Пітэр Фінч]] — аўстралійскі акцёр {{неадназначнасць}} skqb848ef0xygdsgvgj91noxlvg04v4 0 768295 5157600 5030520 2026-06-23T09:22:29Z Kolaruz 144272 /* Асноўныя публікацыі: */ дададзены артыкул Шупляка С.П. за 2025 год са спасылкай на яе тэкст 5157600 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Шупляк Сяргей Пятровіч''' (нар. {{ДН|24|04|1979}}) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2011). З 2022 года — дэкан [[Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка|гістарычнага факультэта БДПУ]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 24 красавіка 1979 года ў Мінску ў сям’і службоўцаў. Беларус. Бацька — [[Пётр Аляксеевіч Шупляк]] (нар. 1943) — беларускі гісторык, прафесар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, кандыдат гістарычных навук, дэкан гістарычнага факультэта БДУ (1991—1996). У 2001 годзе скончыў гістарычны факультэт БДУ. У 2002 годзе — магістратуру БДУ па спецыяльнасці «Сусветная гісторыя». У 2002—2005 гадах навучаўся ў аспірантуры на кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдневякоўя [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]]. Навуковы кіраўнік — загадчык кафедры, доктар гістарычных навук, прафесар [[Віктар Анатолевіч Фядосік|В. А. Федосік]]. У 2011 годзе абараніў дысертацыю на тэму «Паломніцтва ў духоўным і сацыяльна-палітычным жыцці заходнееўрапейскага грамадства (IV-ХIII стст.)». З 2005 года — выкладчык кафедры гісторыі старажытных цывілізацый і сярэдневякоўя [[Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка|гістарычнага факультэта БДПУ]]. З 2015 года — на кафедры ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі. З 2015 да 2020 гг. — намеснік дэкана па навуковай рабоце. У 2015—2016 гадах працаваў настаўнікам гісторыі ў сярэдняй школе № 159 г. Мінска. У 2013—2016 гадах выконваў абавязкі намесніка адказнага сакратара прыёмнай камісіі БДПУ. У 2009 годзе пад агульным кіраўніцтвам прафесара [[Мікалай Іосіфавіч Мініцкі|М. І. Мініцкага]] склаў і падрыхтаваў да друку хрэстаматыю па гісторыі Старажытнай Грэцыі і Рыма<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bspu.by/handle/doc/7518|аўтар=Николай Иосифович Миницкий, Сергей Петрович Шупляк|загаловак=История Древней Греции и Рима: хрестоматия|год=2009|выдавецтва=БГПУ|isbn=978-985-501-678-7}}</ref>. Са жніўня 2022 года — дэкан гістарычнага факультэта БДПУ. == Навуковая дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў: гісторыя рэлігіі сярэдневяковай Заходняй Еўропы, выкарыстанне [[Інфармацыйныя тэхналогіі|інфармацыйных тэхналогій]] у навучальным працэсе. Аўтар больш за 80 навуковых публікацый. === Асноўныя публікацыі: === * Статус паломников в средневековом социуме Западной Европы / С. П. Шупляк // Працы гістарычнага факультэта БДУ : навук. зб. / Беларус. дзярж. ун-т; рэдкал.: У. К. Коршук (адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск, 2013. — Вып. 8. — С. 155—165. * Западноевропейские средневековые паломничества / С. П. Шупляк // Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны : навук. зб. / Беларус. дзярж. ун-т; рэдкал.: С. М. Ходзін (адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск, 2013. — Вып. 8. — С. 108—120. * Западноевропейские средневековые религиозные паломничества / С. П. Шупляк // Весн. БДУ. Сер. 3, Гісторыя. Філасофія. Псіхалогія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Права. — 2005. — № 1. — С. 15—20. * Шупляк, С. [https://elib.bspu.by/items/432b0dbe-77a5-4916-b169-8ac78c520b7a Искусственный интеллект в процессе обучения истории: подходы к решению проблем заимствования] / С. Шупляк // Беларускі гістарычны часопіс. – 2025. – № 6. – С. 53–56. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://scholar.google.com/citations?user=YbVsOJIAAAAJ&hl=ru Профіль у Google Акадэміі] * [https://bspu.by/blog/shupliak/about Асабісты профіль на сайце БДПУ] * [https://nastgaz.by/syargej-shuplyak-u-pershuyu-chargu-ya-pedagog-a-potym-uzho-gistoryk-z-dzyatsinstva-ulyubyony-u-svoj-pradmet/ Сяргей Шупляк: «У першую чаргу я педагог, а потым ужо гісторык, з дзяцінства ўлюбёны ў свой прадмет»]. — Настаўніцкая газета. — № 95, 13 снежня 2024 года {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шупляк Сяргей Пятровіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка]] j4xw2nd3ml2b4co50cjvbv2fhbvdmue 5157601 5157600 2026-06-23T09:23:27Z Kolaruz 144272 прыбрана прозвішча перад артыкулам Шупляка за 2025 5157601 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Шупляк Сяргей Пятровіч''' (нар. {{ДН|24|04|1979}}) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2011). З 2022 года — дэкан [[Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка|гістарычнага факультэта БДПУ]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 24 красавіка 1979 года ў Мінску ў сям’і службоўцаў. Беларус. Бацька — [[Пётр Аляксеевіч Шупляк]] (нар. 1943) — беларускі гісторык, прафесар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, кандыдат гістарычных навук, дэкан гістарычнага факультэта БДУ (1991—1996). У 2001 годзе скончыў гістарычны факультэт БДУ. У 2002 годзе — магістратуру БДУ па спецыяльнасці «Сусветная гісторыя». У 2002—2005 гадах навучаўся ў аспірантуры на кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдневякоўя [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]]. Навуковы кіраўнік — загадчык кафедры, доктар гістарычных навук, прафесар [[Віктар Анатолевіч Фядосік|В. А. Федосік]]. У 2011 годзе абараніў дысертацыю на тэму «Паломніцтва ў духоўным і сацыяльна-палітычным жыцці заходнееўрапейскага грамадства (IV-ХIII стст.)». З 2005 года — выкладчык кафедры гісторыі старажытных цывілізацый і сярэдневякоўя [[Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка|гістарычнага факультэта БДПУ]]. З 2015 года — на кафедры ўсеагульнай гісторыі і методыкі выкладання гісторыі. З 2015 да 2020 гг. — намеснік дэкана па навуковай рабоце. У 2015—2016 гадах працаваў настаўнікам гісторыі ў сярэдняй школе № 159 г. Мінска. У 2013—2016 гадах выконваў абавязкі намесніка адказнага сакратара прыёмнай камісіі БДПУ. У 2009 годзе пад агульным кіраўніцтвам прафесара [[Мікалай Іосіфавіч Мініцкі|М. І. Мініцкага]] склаў і падрыхтаваў да друку хрэстаматыю па гісторыі Старажытнай Грэцыі і Рыма<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bspu.by/handle/doc/7518|аўтар=Николай Иосифович Миницкий, Сергей Петрович Шупляк|загаловак=История Древней Греции и Рима: хрестоматия|год=2009|выдавецтва=БГПУ|isbn=978-985-501-678-7}}</ref>. Са жніўня 2022 года — дэкан гістарычнага факультэта БДПУ. == Навуковая дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў: гісторыя рэлігіі сярэдневяковай Заходняй Еўропы, выкарыстанне [[Інфармацыйныя тэхналогіі|інфармацыйных тэхналогій]] у навучальным працэсе. Аўтар больш за 80 навуковых публікацый. === Асноўныя публікацыі: === * Статус паломников в средневековом социуме Западной Европы / С. П. Шупляк // Працы гістарычнага факультэта БДУ : навук. зб. / Беларус. дзярж. ун-т; рэдкал.: У. К. Коршук (адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск, 2013. — Вып. 8. — С. 155—165. * Западноевропейские средневековые паломничества / С. П. Шупляк // Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны : навук. зб. / Беларус. дзярж. ун-т; рэдкал.: С. М. Ходзін (адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск, 2013. — Вып. 8. — С. 108—120. * Западноевропейские средневековые религиозные паломничества / С. П. Шупляк // Весн. БДУ. Сер. 3, Гісторыя. Філасофія. Псіхалогія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Права. — 2005. — № 1. — С. 15—20. * [https://elib.bspu.by/items/432b0dbe-77a5-4916-b169-8ac78c520b7a Искусственный интеллект в процессе обучения истории: подходы к решению проблем заимствования] / С. Шупляк // Беларускі гістарычны часопіс. – 2025. – № 6. – С. 53–56. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://scholar.google.com/citations?user=YbVsOJIAAAAJ&hl=ru Профіль у Google Акадэміі] * [https://bspu.by/blog/shupliak/about Асабісты профіль на сайце БДПУ] * [https://nastgaz.by/syargej-shuplyak-u-pershuyu-chargu-ya-pedagog-a-potym-uzho-gistoryk-z-dzyatsinstva-ulyubyony-u-svoj-pradmet/ Сяргей Шупляк: «У першую чаргу я педагог, а потым ужо гісторык, з дзяцінства ўлюбёны ў свой прадмет»]. — Настаўніцкая газета. — № 95, 13 снежня 2024 года {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шупляк Сяргей Пятровіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка]] nyl7isylnti32x74f7xvyfmb7eoypwn 0 773101 5157476 5032459 2026-06-22T20:55:43Z JerzyKundrat 174 /* Беларускія пераклады */ 5157476 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Станіслаў Свяневіч''' ({{lang-pl|{{#statements:P1559}}}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі [[эканаміст]], [[юрыст]], [[пісьменнік]] і [[саветолаг]], сведка [[Катынскі расстрэл|Катынскага расстрэлу]]. == Біяграфія == === Паходжанне і маладосць === [[Файл:Drużyna_harcerska_z_Orła_n._Oką_1917_Witold_Pilecki_Witold_Ferchmin.png|міні| Скаўцкая каманда з [[Арол (горад)|Арла]], 1917 год. У цэнтры Станіслаў Свяневіч, першы справа [[Вітольд Пілецкі]].|злева]] Быў сынам Станіслава Свяневіча і Катажыны Свяневіч, народжанай Бараноўскай (1877—1919). Яго род з боку бацькі быў [[Шатландцы|шатландскага]] паходжання і, верагодна, быў [[Паланізацыя|паланізаваны]] ў XVII стагоддзі. Яго бацька быў інжынерам-чыгуначнікам, кіраваў [[Рыга-Арлоўская чыгунка|Дзвінска-Арлоўскай чыгункай]], маці, выпускніца вучылішча «высакародных дзеў» у [[Вільня|Вільні]] і [[Бястужаўскія курсы|Бястужаўскіх курсаў]] у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], настаўнічала ў прыватных дамах. Яго прадзед быў пакараны смерцю ў [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанні 1830—1831 гадоў]], дзед Ігнацы Гжымала-Бараноўскі ўдзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]]{{Sfn|Łysek|2023}}. З 1909 годзе наведваў рэальную гімназію ў Дзвінску, дзе з 1912 года ўдзельнічаў у тайным гуртку самаадукацыі, а ў 1914 годзе далучыўся да падпольнай арганізацыі «Wyzwolenie». У 1915 годзе ў сувязі з нямецкім контрнаступленнем падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] разам з бацькамі эвакуіраваўся ў [[Арол (горад)|Арол]], дзе ў 1917 годзе скончыў гімназію. У гэтым горадзе ён быў абраны кіраўніком аб’яднаных мясцовых польскіх моладзевых арганізацый, а таксама ўдзельнічаў у арганізацыі ваенізаванага атрада пад кіраўніцтвам [[Юзаф Скварніцкі|Юзафа Скварніцкага]]{{Sfn|Łysek|2023}}. У верасні 1917 года пачаў навучанне на факультэце права і грамадскіх навук [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага ўніверсітэта]], якое перапыніў пасля заканчэння першага курса. Восенню 1918 года вярнуўся ў Дзвінск. Там ён працаваў настаўнікам. Займаючыся канспіратыўнай дзейнасцю, вылучаўся таксама камандзірам дзвінскай [[Польская ваенная арганізацыя|Польскай вайсковай арганізацыі]]. У чэрвені 1919 года ўступіў у [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскае]] і служыў у 7-м палку палявой артылерыі бамбардзірам. Восенню таго ж года стаў студэнтам юрыдычнага факультэта [[Віленскі ўніверсітэт|Універсітэта Стэфана Баторыя]]. Вучобу сумяшчаў з ваеннай службай — служыў цэнзарам Дырэкцыі пошт і тэлеграфаў у Вільні. З траўня 1920 года служыў у 201-м пяхотным палку, ваяваў у тым ліку і ў [[Бітва на Нёмане|бітве на Нёмане]], са сваім аддзелам удзельнічаў ва ўзяцці Вільні ў час т. зв. «[[Мяцеж Жалігоўскага|Бунта Жалігоўскага]]». Затым распачаў супрацоўніцтва з выданнем [[Краёўцы|краёўцаў]] — «Газетай Краёвай». У лістападзе 1920 года быў праведзены ва ўзводны чын, а ў снежні таго ж года быў змешчаны ў бестэрміновы водпуск. Потым працаваў у Беларускім аддзеле Цэнтральнага ўпраўлення [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]{{Sfn|Łysek|2023}}. === Міжваенны перыяд === У 1921 годзе пачаў вывучаць права ва [[Віленскі ўніверсітэт|ўніверсітэце Стэфана Баторыя]]. Скончыў яго ў 1924 годзе і ў тым жа годзе пачаў працаваць там жа старшым асістэнтам (спачатку кантракт падаўжаўся кожны год, з 1 верасня 1934 года — бестэрміновы). У 1926 годзе ён абараніў доктарскую дысертацыю ''«Псіхалагічныя асновы вытворчасці паводле Жоржа Сарэля»'', напісаную пад кіраўніцтвам Уладзіслава Марыяна Завадскага, якая была прысвечана ірацыянальным фактарам эканамічнай дзейнасці ў думках [[Жорж Сарэль|Сарэля]]. У 1931 годзе апублікаваў працу ''«Ленін як эканаміст»'' і атрымаў пасаду дацэнта. З 1 студзеня 1935 года працаваў ад’юнктам кафедры палітычнай эканоміі, 19 красавіка 1938 года быў прызначаны надзвычайным прафесарам факультэта права і сацыяльных навук універсітэта{{Sfn|Łysek|2023}}. Быў адным з сузаснавальнікаў польскай саветалогіі, удзельнічаў у падрыхтоўцы канцэпцыі Навукова-даследчага інстытута Усходняй Еўропы, спачатку кіраваў яго эканамічным аддзелам, а з 1933 года — савецкім семінарам. Ён даследаваў пытанні хуткай [[Індустрыялізацыя|індустрыялізацыі]] ў савецкай сістэме, у сваёй дысертацыі (апублікаванай IN-BEW) аналізаваў эканамічныя погляды [[Уладзімір Ільіч Ленін|Уладзіміра Леніна]], а таксама даў ацэнку першай пяцігодцы ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. У 1930-я гады ён таксама цікавіўся ўніверсалізмам [[Отмар Шпан|Отмара Шпана]], а затым планавай эканомікай у [[Трэці рэйх|Трэцім Рэйху]]. У 1938 годзе апублікаваў працу ''«Эканамічная палітыка гітлераўскай Германіі»'', у якой разглядаў метады [[Ялмар Шахт|Яльмара Шахта]] па барацьбе з эканамічным крызісам. Яго працы ў асноўным тычыліся гісторыі ідэй. Паводле поглядаў ён быў адным з прыхільнікаў тэорыі [[Джон Мейнард Кейнс|Джона Мейнарда Кейнса]], падтрымліваў эканамічны [[этатызм]], аднак крытыкаваў некаторыя прыклады такой палітыкі ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 1923 года браў удзел у Акадэмічным клубе віленскіх валацуг, з 1930 года ў выдзеленым ад яго Клубе старэйшых, ад універсітэта Стэфана Баторыя быў куратарам клуба ў 1934—1939 гадах. Ён друкаваўся ў органе старэйшага клуба — часопісе «Włóczęga»{{Sfn|Łysek|2023}}, і там разам з [[Севярын Віславух|Севярынам Віславухам]] быў аўтарам важнейшых праграмных тэкстаў клуба. Удзельнічаў таксама ў пасяджэннях так званага «Гуртка», які першапачаткова арганізаваў [[Богдан Падоскі]]. Там ён пазнаёміўся са сваёй жонкай — [[Алімпія Свяневіч|Алімпіяй Замбжыцкай]]. === Гады Другой сусветнай вайны === 24 жніўня 1939 года мабілізаваны ў званні афіцэра запасу. Стаў камандзірам інтэнданцкай роты ў 85-м пяхотным палку. Ваяваў у [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] ў бітвах пад [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётрквам-Трыбунальскім]], [[Дарогуск|Дарогускам]], [[Тамашаў Любэльскі|Тамашавам Любэльскім]] і ў [[Краснабродская бітва|Краснабродскай бітве]]. Спрабуючы прабрацца да венгерскай мяжы, разам з групай каля 300 салдат яго атрада 28 верасня 1939 года быў узяты ў палон [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]. Знаходзіўся ў [[Підвалачыск|Падволачышчы]] (з 30 верасня 1939) і перасыльным лагеры ў [[Пуціўль|Пуціўлю]] (з 8 кастрычніка 1939). 2 лістапада 1939 года інтэрнаваны ў [[Казельск]]у. Адтуль 29 красавіка 1940 года ў вагоне зняволеных быў адпраўлены ў [[Катынь (сяло)|Катынь]] (ужо быў унесены ў спіс да расстрэлу: № 52/2, п. 67). Ён апынуўся на станцыі Гнёздава (пункт разгрузкі польскіх афіцэраў, перавезеных [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] на некалькі кіламетраў на месца [[Катынскі расстрэл|Катынскага расстрэлу]]) і ў апошні момант быў выключаны з транспарту, а затым перададзены [[ГУДБ]], якое мела намер правесці супраць яго расследаванне па факце ягонага нібыта супрацоўніцтва з польскай разведкай. Савецкая разведка зацікавілася яго працамі па эканоміцы Германіі. Свяневічу ўдалося назіраць праз шчыліну ў вагоне як польскіх афіцэраў вывозілі ў невялікіх аўтобусах з зазанымі вапнай вокнамі ў невядомым кірунку. Такім чынам, ён стаў адзіным польскім сведкам апошніх момантаў польскіх ваеннапалонных — вязнем Казельска, які апынуўся на станцыі Гнёздава{{Sfn|Łysek|2023}}. Быў перавезены ў турму ў [[Смаленск]], з 6 траўня па снежань 1940 года быў ў турме НКУС на [[Лубянская турма|Лубянцы]], затым у [[Бутырская турма|Бутырскай турме]] ў [[Масква|Маскве]]. У лютым 1941 года асуджаны «калегіяй НКУС» да 8 гадоў [[Канцэнтрацыйны лагер|канцлагеру]] [[ГУЛАГ]]у за «шпіянаж на карысць Польшчы і Германіі». Быў накіраваны ва Усць-Вымскія працоўныя лагеры [[Комі Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Рэспублікі Комі]]. У жніўні 1941 года праз «амністыю» ў выніку [[Пагадненне Сікорскага — Майскага|пагаднення Сікорскага-Майскага]] быў вызвалены з лагера, але неўзабаве зноў трапіў у турму (савецкія ўлады ўсведамлялі значэнне Свяневіча як сведкі катынскага расстрэлу). Ён быў канчаткова вызвалены 20 красавіка 1942 года пасля дыпламатычных намаганняў [[Урад Польшчы ў выгнанні|польскага ўрада ў выгнанні]]. У чэрвені 1942 года падаў эміграцыйнаму ўраду рапарт, у якім апісваў дэпартацыю польскіх афіцэраў з Казельска. У ліпені 1942 года ён быў эвакуіраваны польскімі ўладамі з СССР і апынуўся ў [[Тэгеран|Тэгеране]]. Затым застаўся на Блізкім Усходзе. У верасні 1942 года ён напісаў яшчэ адну разгорнутую справаздачу аб зняволеных польскіх ваеннапалонных, зніклых, як тады лічылася, у СССР. З 1 студзеня 1943 года ён узначальваў Упраўленне блізкаўсходніх даследаванняў у [[Іерусалім|Іерусаліме]] — адно з агенцтваў урадавага Цэнтра інфармацыі на Усходзе. У снежні 1943 года ён адправіўся ў [[Лондан]], дзе заняў пасаду кіраўніка ва Усходнім дэпартаменце Міністэрства інфармацыі і дакументацыі. Ён пакінуў гэту пасаду 6 ліпеня 1945 года, пасля таго як [[Вялікабрытанія]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] адклікалі дыпламатычнае прызнанне [[Урад Польшчы ў выгнанні|польскага ўрада ў выгнанні]] ў выкананне дамовы [[Ялцінская канферэнцыя|Ялцінскай канферэнцыі]]. === Пасляваенны час === [[Файл:SwanGrave.jpg|thumb|Магіла Алімпіі і Станіслава Свяневічаў у [[Галіфакс|Галіфаксе]]|злева]] [[Файл:Tablica_upamiętniająca_Stanisława_Swianiewicza_na_kościele_św._Karola_Boromeusza_na_warszawskich_Powązkach.JPG|thumb| Дошка памяці прафесара Станіслава Свяневіча на вонкавай сцяне касцёла Святога Карла Барамея на [[Старыя Павонзкі|могілках Павонзкі ў Варшаве]], частцы санктуарыя «Палеглых і забітых на Усходзе»]] З 1946 года ён працаваў прафесарам эканомікі ў Польскім тэхнічным савеце, у 1947—1953 гадах працаваў у Польскім універсітэцкім каледжы. З 1947 года быў членам Акадэмічнай супольнасці Універсітэта Стэфана Баторыя і Польскай асацыяцыі былых савецкіх палітвязняў. У 1950 годзе быў адным з членаў-заснавальнікаў Польскага навуковага таварыства за мяжой. З 1953 года ён год займаў стыпендыю Senior Simon Research Fellowship ва ўніверсітэце [[Манчэстэр]]а. У 1954 годзе стаў брытанскім грамадзянінам. У 1956—1958 гадах быў у якасці эксперта [[ЮНЕСКА]] ў [[Інданезія|Інданезіі]]. У той час да яго прыехала жонка пасля 18 гадоў разлукі. З 1958 года атрымліваў стыпендыю [[Лонданская школа эканомікі і палітычных навук|Лонданскай школы эканомікі]]. З 1963 года працаваў прафесарам [[Універсітэт Святой Марыі (Галіфакс)|Універсітэта Святой Марыі]] ў [[Галіфакс]]е. У 1965 годзе ён апублікаваў кнігу ''«Прымусовая праца і эканамічнае развіццё»'', у якой прааналізаваў эканамічную аснову функцыянавання [[ГУЛАГ]]у. У 1966—1968 гадах быў запрошаным прафесарам ва [[Універсітэт Нотр-Дам|Універсітэце Нотр-Дам]] у [[Індыяна|Індыяне]], затым вярнуўся ў Галіфакс, дзе працаваў у мясцовым універсітэце да выхаду на пенсію ў 1973 годзе, пасля чаго атрымаў званне ганаровага прафесара. У другой палове 1967 гадоў разам з жонкай падпісаў спіс «Салідарнасць з Ізраілем», падрыхтаваны [[Юзаф Чапскі|Юзафам Чапскім]] (у той час ішла [[Шасцідзённая вайна]]). Пасля смерці жонкі ў 1974 годзе жыў у Лондане, у доме [[Мальтыйскі Ордэн|Мальтыйскага Ордэна]] ў [[Шэфердс-Буш]], і ў тым жа годзе атрымаў званне прафесара Польскага ўніверсітэта за мяжой. Апошнія гады правёў у [[Дом ветэранаў «Антокаль»|доме ветэранаў «Антокаль»]] у [[Чызлхерст|Чызлхерсце]], якім кіравалі генерал Тадэвуш Пелчынскі і Ванда Пелчынская. Улетку 1990 года ён наведаў [[Польшча|Польшчу]] і прыехаў на вяселле ўнука. Памёр у Чызлхерсце 22 траўня 1997 года і быў пахаваны на могілках у Галіфаксе, побач з жонкай. У 2005 годзе быў зняты біяграфічны дакументальны фільм, прысвечаны Станіславу Свяневічу, ''«Апошні сведка»'' (сцэнарый і рэжысёр: Павел Волдан)<ref>{{cite web|url=http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=4221625|title=Ostatni świadek|website=filmpolski.pl}}</ref>. == Памяць пра Катынь == Яго сведчанне стала часткай кнігі, выдадзенай у 1948 годзе пад рэдакцыяй Здзіслава Шталя і [[Юзаф Мацкевіч|Юзафа Мацкевіча]] і з уступам генерала [[Уладзіслаў Андэрс|Уладзіслава Андэрса]], «Катынскі расстрэл у святле дакументаў». У верасні 1951 года і красавіку 1952 года ён даваў паказанні спецыяльнай камісіі [[Кангрэс ЗША|Кангрэса ЗША]] па расследаванні Катынскага расстрэлу, надзеўшы маску з меркаванняў бяспекі. У кастрычніку 1975 года ўдзельнічаў у [[Данія|Даніі]] ў [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Сахараўскіх слуханнях]] аб парушэннях правоў чалавека ў краінах [[Сацыялістычны блок|Усходняга блока]]. Непасрэдна перад гэтай падзеяй на яго напалі і збілі ў Лондане невядомыя. У 1976 годзе ў Літаратурным інстытуце выдаў свае ўспаміны ''«У ценю Катыні»'', якія сталі бестселерам. У кастрычніку 1989 года ён стаў членам Ганаровай рады Гістарычнага камітэта па расследаванні Катынскага расстрэлу<ref>''Komunikat o powstaniu Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej'', [w:] [https://edukacja.ipn.gov.pl/download/210/403095/Zeszyt1Katynproblemyizagadki.pdf ''Zeszyty Katyńskie'' (nr 1), Warszawa 1990, s. 4]</ref>. == Сям’я == У 1926 годзе ён ажаніўся з [[Алімпія Свяневіч|Алімпіяй Замбжыцкай]] і меў ад яе чатырох дзяцей: Марыю, у замужжы Нагінац (нар. 1928), Вітольда (1930—2017), Ежы (1932—2012) і Бернадэту, у шлюбе Шэглоўскую (нар. 1934). Яго ўнук — Павел Свяневіч. == Публікацыі == * ''Lenin jako ekonomista'', 1930, выдадзена Навукова-даследчым інстытутам Усходняй Еўропы. * ''Polityka gospodarcza Niemiec hitlerowskich'', 1938, выдадзена «Палітыкай» пад рэдакцыяй [[Ежы Гедройц]]а. * ''Forced Labour and Economic Development'', London, 1965. * ''W cieniu Katynia'', 1976, выдадзена Літаратурным інстытутам у Парыжы. * ''Dzieciństwo i młodość'', 1996. == Беларускія пераклады == '''«Анталогія краёвай ідэі»''' * [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/245_Svyanevich.pdf Федэралізм] * [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/248_Svyanevich.pdf Грамадзянін Вялікага Княства Літоўскага] * [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/251_Svyanevich.pdf Грахі польскай палітыкі] * [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/255_Svyanevich.pdf Ідэя краёвасці] * [https://palityka.org/wp-content/uploads/2015/03/267_Svyanevich.pdf Наша пазіцыя] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Cite book|last=Łysek|first=Wojciech|title=Intelektualny włóczęga. Biografia Stanisława Swianiewicza|location=Warszawa|publisher=Instytut Pileckiego|date=2023|isbn=978-83-67326-28-5}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свяневіч Станіслаў}} [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Эканамісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Кавалеры крыжа Храбрых]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Стэфана Баторыя]] cxfvnijjh5bovr4bhkkhn1osf9xovl3 0 775556 5157447 5101547 2026-06-22T19:56:36Z Yayan550 170126 /* */ 5157447 wikitext text/x-wiki {{Будучая спартыўная падзея}} {{Кароткае апісанне|міжнароднае спартыўнае мерапрыемства}} {{Алімпіяда|Эмблема=2030 Winter Olympics logo (English).svg}} '''Зімо{{Націск}}выя Алімпі{{Націск}}йскія г{{Націск}}ульні 2030''' ({{Lang-en|2030 Winter Olympics}}, афіцыйная назва: '''XXVI Зімовыя Алімпійскія гульні''') — міжнароднае [[Зімовыя Алімпійскія гульні|спартыўнае мерапрыемства]], якое плануецца правесці з [[8 лютага]] па [[24 лютага]] {{Не перакладзена 5|2030|2030 года|ru|2030 год}} ў {{Не перакладзена 5|Французскія Альпы|Французскіх Альпах|ru|Французские Альпы}}. Цырымонія закрыцця павінна прайсці ў [[Ніца|Ніцы]]. Сталіца гульняў была абвешчана 24 ліпеня [[2024]] года на 142-й сесіі МАК у [[Парыж]]ы ([[Францыя]])<ref>{{Cite web |title=IOC delays selection of 2030 Winter Olympics host after climate change and sustainability discussions |url=https://www.cbssports.com/olympics/news/ioc-delays-selection-of-2030-winter-olympics-host-after-climate-change-and-sustainability-discussions/ |access-date=2023-03-18 |website=CBSSports.com |language=en |archive-date=2023-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205115946/https://www.cbssports.com/olympics/news/ioc-delays-selection-of-2030-winter-olympics-host-after-climate-change-and-sustainability-discussions/ |deadlink=no }}</ref>. Месцам правядзення XXVI Зімовых Алімпійскіх гульняў былі зацверджаны {{Не перакладзена 5|Французскія Альпы|Французскія Альпы|ru|Французские Альпы}}. ==Зноскі== {{Reflist}} ==Літаратура== ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Алімпійскія гульні}} 9e9yzpdgfetbeiwlj333qkzxkqvo5yi 0 775759 5157470 4863350 2026-06-22T20:43:52Z HK-47 9640 дапаўненне 5157470 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА}} '''МіГ-15УТІ''' (па кадыфікацыі НАТА: Midget, Міджыт — англ. Карлік) — савецкі рэактыўны двухмесны вучэбна-трэніровачны самалёт, створаны на базе знішчальніка [[МіГ-15]]. Распрацаваны АКБ Мікаяна і Гурэвіча ў канцы 1940-х гадоў. МіГ-15 паказваў на выпрабаваннях выдатныя вынікі, і было ясна, што неўзабаве ён пойдзе ў серыйную вытворчасць і гэтая вытворчасць, хутчэй за ўсё, будзе буйнасерыйнай. Было відавочна, што ў такім выпадку ВПС спатрэбяцца двухмесныя вучэбна-трэніровачныя рэактыўныя самалёты для перавучвання лётнага складу ВПС на новыя знішчальнікі. На той момант у распараджэнні ВПС была толькі абмежаваная колькасць двухмесных Як-17УТІ, з вельмі ненадзейным рухавіком РД-10 і моцна абмежаваных у эксплуатацыі. У лістападзе 1948 года, ДЧ НДІ ВПС рэкамендаваў АКБ Мікаяна распрацаваць навучальна-трэніровачны знішчальнік на базе МіГ-15. У АКБ узяліся за працу не адкладаючы і ўжо ў 27 лютага 1949 гады А. І. Мікаян зацвердзіў эскізны праект МіГ-15УТІ. Афіцыйна распрацоўку УТІ зацвердзілі пастановай Савета Міністраў СССР № 1391-497 ад 6 красавіка 1949 года і загадам МАП № 266 ад 13 красавіка. Самалёт атрымаў абазначэнне І-312 і завадскі шыфр «СТ». == Помнікі і экспанаты == === Беларусь === * [[Мінск]] - МіГ-15УТІ у [[Музей авіяцыйнай тэхнікі|Музеі авіяцыі і касманаўтыкі]] {{Самалёты МіГ}} [[Катэгорыя:Самалёты СССР]] 0wrf6o9mfafoopvkirodfoij77n850y 0 783714 5157526 4944400 2026-06-23T04:19:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157526 wikitext text/x-wiki {{асоба}} {{цёзкі2|Школьнікава}} '''Валянціна Парфёнаўна Школьнікава''' (у дзявоцтве '''Гарохава''', нар. [[5 красавіка]] [[1937]], в. [[Хрукава]], [[Дарагабужскі раён]], [[Смаленская вобласць]]) — беларускі інжынер. == Біяграфія == Нарадзілася [[5 красавіка]] [[1937]] года ў в. [[Хрукава]] [[Дарагабужскі раён|Дарагабужскага раёна]] ў сям’і старшыні сельсавета і працаўніцы калгаснай фермы<ref name=":0">[https://zeitzeugenarchiv.gwminsk.com/sites/default/files/materials_for_teachers/detstvo_voyny_1941-1945_gg.pdf Детство войны 1941−1945 гг.: живые свидетельства Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240718123153/https://zeitzeugenarchiv.gwminsk.com/sites/default/files/materials_for_teachers/detstvo_voyny_1941-1945_gg.pdf |date=18 ліпеня 2024 }}. Составители Л. А. Александренко, К. И. Козак, Т. А. Кузьмичева. — Минск: И П Логвинов И. П., 2011. — 220 с.</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў жніўні 1941 года бацька пайшоў на фронт, загінуў у 1944 годзе. Вясной 1943 года разам з маці і братамі была насільна вывезена ў канцлагер «[[Шталаг 342|Шталаг № 342]]» у [[Маладзечна|Маладзечне]]. У лагеры жылі ў драўляных бараках без вокнаў і печаў, спалі на саломе, цярпелі голад. Маці прымушалі працаваць, а дзяцей не кармілі па некалькі дзён<ref name=":0" />. Праз некалькі месяцаў сям’ю перавялі ў пасёлак [[Раёўка (Маладзечанскі раён)|Раёўка]], дзе маці прымушалі працаваць на гаспадарцы кардоннай фабрыкі. Узімку 1943—1944 года немцы забілі маці стрэлам у галаву. Валянціна з братамі засталася сіратой, пасля чаго была змешчана ў дзіцячы дом у мястэчку [[Ілья]] [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. У 1944 годзе разам з іншымі дзецьмі была перамешчана ў [[Вязынка (Маладзечанскі раён)|Вязынскі]] дзіцячы дом, у 1947 годзе — у [[Гальшаны|Гальшанскі]] дзіцячы дом. Тут, акрамя навучання ў школе, дзеці выконвалі сельскагаспадарчыя работы — займаліся нарыхтоўкай сена, пілавалі дровы, жалі жыта, палолі агарод, Валянціна, як самая маленькая, выконвала дапаможныя працы<ref name=":0" />. === Адукацыя і праца === У 1951 годзе паступіла ў [[Мінскі палітэхнікум]], які скончыла ў 1955 годзе<ref name=":0" />. Пасля атрымання адукацыі была накіравана на працу ў інстытут «[[Белдзяржпраект]]», дзе займала пасаду кіраўніцы групы<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Крыніцы/Белдзяржпраект|артыкул=Школьникова Валентина Парфеновна}}</ref>. У 1958 годзе паступіла на завочнае аддзяленне [[Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту|Беларускага інстытута інжынераў чыгуначнага транспарту]], які скончыла ў 1964 годзе<ref name=":0" />. == Творчасць == Брала ўдзел у праектаванні [[Юбілейная (гасцініца, Мінск)|гасцініцы «Юбілейная»]], будынка [[ЦСУ]] на [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскім праспекце]], будынка [[Мінмантажспецбуд БССР|Мінмантажспецбуда БССР]] на [[Вуліца Мяснікова (Мінск)|вул. Мяснікова]] ў Мінску, [[тыпавы праект|тыпавых праектаў]] дзіцячых ясляў-садкоў на 140 і 280 месцаў, тыпавых праектаў школ у канструкцыях серыі [[ИИ-04]], комплексаў [[ГПТВ]] ў Мінску<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Белдзяржпраект|артыкул=Школьникова Валентина Парфеновна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-03-02}} {{DEFAULTSORT:Школьнікава Валянціна Парфёнаўна}} mxv75sih15bhulh1qo1o1pj7jtdp4j5 0 785910 5157634 4969713 2026-06-23T10:49:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157634 wikitext text/x-wiki '''Васічу''', '''васіку''' (на мовах [[сіў]]: ''wasi'chu'', ''wašíču'', ''waṡicu'') — зняважлівая мянушка для некарэнных жыхароў [[ЗША]], звычайна белых<ref name="Eugene">{{cite book | title=Lakota dictionary : Lakota-English/English-Lakota New Comprehensive Edition | date=2002 | last1=Buechel |last2=Manhart |url=https://archive.org/details/lakotadictionary0000buec/mode/2up}}</ref>, але часам таксама [[Афраамерыканцы|афраамерыканцаў]]<ref name="Dakota-English Dictionary - wašíču">{{Cite web|url=https://dictionary.swodli.com/|title=English to Dakota Dictionary: As Spoken by the Sisseton-Wahpeton Oyate|website=Dakota-English Dictionary|access-date=June 28, 2022}}</ref>. Літаральна слова перакладаецца як «той, хто прымае тлушч». Першапачаткова значэнне — «тлусты» або «прагны»<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2021/1/30/indigenous-people-are-paying-the-price-for-vaccine-thieves|title=Indigenous people are paying the price for vaccine thieves|author=Hopkins|first=Ruth H.|website=Al Jazeera|date=30 January 2021|quote=A direct translation of the word [wašíču] means, “fat taker”. My ancestors used it to describe the greedy, covetous, selfish behaviour they witnessed in European settlers who invaded our homelands. To them, fat was the most nutrient-rich, energy-dense part of the buffalo...}}</ref><ref>{{Cite tweet|user=nickwestes|title=The Lakota word wašíču evolved over the years. It wasn't initially derogatory, describing "fat-taking" behavior. Today, it means hoarding social wealth and stealing land, describing capitalists and settlers. Example phrase: "Mitch McConnell is a piece of shit wasicu."}}</ref>. Слова мае ў [[Індзейцы|індзейцаў]] сіў (напрыклад, у [[лакота]]) вельмі абразлівую афарбоўку<ref>Estes is Assistant Professor in American Indian Studies at the University of Minnesota {{cite web | title=Lakota Giving and Justice | website=owašíču owe waste sni | date=November 26, 2015 | url=https://nickestes.blog/2015/11/26/lakota-giving-and-justice/ | access-date=September 19, 2023 | archive-date=26 лістапада 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241126101519/https://nickestes.blog/2015/11/26/lakota-giving-and-justice/ | url-status=dead }}</ref>. Індзейская актывістка з племя [[хункпапа]] народа лакота [[Барбара Мэй Кэмеран]] пісала<ref>Barbara Cameron, "Gee, You Don't Seem Like An Indian," in This Bridge Called My Back: Writings by Radical Women of Color (1981), p. 41</ref>: {{Цытата|Мая бабуля заўсёды называла белых людзей «васіку сіка», робячы акцэнт на «сіка», нашым слове, якое азначае жудасны або дрэнны. [...] У рэшце рэшт я зразумела, што ненавіджу не белую скуру, а іх культуру падману, прагнасці, расізму і гвалту. {{oq|en|My grandmother always referred to white people as the "wasicu sica" with emphasis on sica, our word for terrible or bad. [...] Eventually I realized that it wasn't the white skin that I hated, but it was their culture of deceit, greed, racism and violence.}}}} У 1970-я гады тэрмін трапіў у [[Англійская мова|англійскую мову]]. У 2010-я гады яго выкарыставанне ўзрасло<ref name="GNGram">{{Cite web|url=https://books.google.com/ngrams/graph?content=wasi%27chu&year_start=1800&year_end=2019&corpus=en-2019&smoothing=3|title=Google Ngram: Wasi'chu|website=Google Books Ngram Viewer}}</ref>. Слова трапіла ў [[папулярная культура|папулярную культуру]] і [[СМІ]]<ref name=Wars>{{cite journal | title = Review of "Wasi'chu: The Continuing Indian Wars"| url = https://escholarship.org/content/qt86k8860w/qt86k8860w.pdf|last=Dunbar Ortiz |first=Roxanne| journal = American Indian Culture and Research Journal|issn=0161-6463 | volume = 5| issue = 4| pages = 77|date=1981| access-date = 18 September 2023}}</ref><ref>{{cite book |title=Uneasy Humanity Perpetual Wrestling with Evils |chapter=And What’s on the Menu Today? Greed and Gluttony in Sato’s Naked Blood |last=Balmain |first=Colette |editor-last1=Balmain |editor-last2=Norris |url=https://www.academia.edu/406188 |publication-date=2009 |publication-place=Oxford, England |publisher= Inter-Disciplinary Press |pages=121–130 |via=[[Academia.edu]]}}</ref>. Напрыклад, яно сустракаецца ў фільмах «''Танцы з ваўкамі''» (1990)<ref name="movies1">{{Cite web|url=https://therumpus.net/2016/12/24/the-saturday-rumpus-essay-wa/|title=The Saturday Rumpus Essay: Wa|website=The Rumpus.net|date=December 24, 2016|access-date=September 25, 2023}}</ref>, «''Навальнічнае сэрца''» (1992)<ref name="movies1" />, «''Белыя людзі''» (2015)<ref name="Horan 2015 e611">{{Cite web|url=https://www.refinery29.com/en-us/2015/07/91208/mtv-white-people-documentary-episode-recap|title=MTV White People Episode Recap Jose Antonio Vargas|author=Horan|first=Molly|website=Refinery29|date=July 23, 2015|access-date=September 25, 2023}}</ref>, «''Стэнд''» (2020)<ref name="Wilcox 2021 l262">{{Cite web|url=https://www.postapocalypticmedia.com/the-stand-episode-six-trashcan-man-the-vigil/|title=The Stand – Episode Six: Trashcan Man & The Vigil|author=Wilcox|first=Carolynne|website=Post Apocalyptic Media|date=January 26, 2021|access-date=September 25, 2023}}</ref>, «''Елаўстон''» (2021)<ref>{{Citation|title=Yellowstone, Half the Money (S4, E1)}}</ref>, «''Талса Кінг''» (2022)<ref>{{Citation |title=Tulsa King, Dwight Meets Bad Face (S1, E2) Paramount+ |url=https://www.youtube.com/watch?v=0aIZDAyG1n0 |access-date=2023-09-25 |language=en}}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-04-05}} [[Катэгорыя:Каланізацыя Амерыкі]] [[Катэгорыя:Насельніцтва ЗША]] [[Катэгорыя:Нацыянальныя мянушкі]] a9imii8tcdqpf3liwcrfwin2ysx5ur9 0 791343 5157613 5156940 2026-06-23T09:49:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157613 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Карась (значэнні)|Карась}} {{Асоба}} '''Васіль Рыгоравіч Карась''' ({{Lang-ru|Василий Григорьевич Карась}}; [[1911]], [[Валокі (Хойнікі)|Валокі]] — [[1943]], [[Хойнікі]]) — старшыня калгаса «Чырвоны сцяг» (з 1938), памочнік пракурора (з 1940), камандзір [[Партызанскі атрад імя В. І. Чапаева (В. Р. Карась, М. А. Жукаў)|партызанскага атрада імя В. І. Чапаева]]. == Біяграфія == [[Беларусы|Беларус]]. Нарадзіўся ў 1911 годзе ў вёсцы [[Валокі (Хойнікі)|Валокі]] Хойніцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] (цяпер у межах [[Хойнікі|Хойнікаў]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]). Пасля заканчэння пачатковай школы да 1926 года працаваў у гаспадарцы бацькі. З кастрычніка 1926 да снежня 1929 года працаваў па найму вучнем у саматужнікаў Зарэцкага і Тарахоўскага ў Хойніках. Пасля арганізацыі ў Валоках калгаса «Селянін» прызначаны брыгадзірам, дзе і працаваў са снежня 1929 да ліпеня 1934 года<ref name=":0">{{Cite web|url=https://hoiniki.gov.by/ru/sz-ru|title=Народный проект «СОЛДАТСКАЯ ЗВЁЗДОЧКА». Командир партизанского отряда – Карась Василий Григорьевич|website=Хойникский районный исполнительный комитет|access-date=|archive-date=24 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250624185021/https://hoiniki.gov.by/ru/sz-ru/|url-status=dead}}</ref>. Затым накіраваны на вучобу ў савецка-партыйную школу ў [[Гомель|Гомелі]], пасля яе сканчэння, з ліпеня 1935 да мая 1937 года Карась працуе загадчыкам Валоцкага сельскага Дома сацыялістычнай культуры. У маі 1937 года прызначаны інспектарам або раённым упаўнаважаным Народнага камісарыяту нарыхтовак. З верасня 1938 года абраны старшынёй калгаса «Чырвоны сцяг»<ref name=":0" />. У сакавіку 1940 года Карася накіроўваюць працаваць у органы пракуратуры. Пасаду памочніка пракурора Хойніцкай раённай пракуратуры ён займаў да пачатку акупацыі [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] нямецка-фашысцкімі войскамі. У красавіку 1941 года Карась прыняты ў члены КПСС. Пасля акупацыі раёна пакінуты ў тыле ворага для арганізацыі партызанскага атрада. Узімку 1941—1942 гадах быў у групе сакратара падпольнага райкама КПБ П. П. Домнікава, а пасля яго смерці сам кіраваў групай партызан. У сакавіку 1943 года Палескі абкам КПБ зацвердзіў Карася камандзірам [[Партызанскі атрад імя В. І. Чапаева (В. Р. Карась, М. А. Жукаў)|партызанскага атрада імя В. І. Чапаева]], членам Хойніцкага падпольнага раённага камітэта КП(б)Б. Партызанскі атрад імя В. І. Чапаева створаны ў сакавіку 1943 года ў [[Аравіцкі сельсавет|Аравіцкім]] і [[Кажушкаўскі сельсавет|Кажушкаўскім]] сельсаветах Хойніцкага раёна з ініцыятыўнай групы Карася, выдзеленай Гомельскім партызанскім злучэннем. Пад кіраўніцтвам Карася атрад правёў шэраг аперацый па знішчэнні нямецка-паліцэйскіх гарнізонаў, жывой сілы і тэхнікі праціўніка на чыгунцы на акупаванай тэрыторыі [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] (Хойніцкі раён).<ref name=":0" /> Партызаны разграмілі буйную нямецкую гаспадарку ў [[Судкова (аграгарадок)|Судкове]], правялі баявую аперацыю пад Хойнікамі, у [[Аперацыя «Рэйкавая вайна»|аперацыі «Рэйкавая вайна»]] на чыгуначным участку [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] — [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] падарвалі больш за 500 рэек. Распаўсюджвалі ўлёткі, зводкі Сафінфармбюро.<ref name=":0" /> 25 лістапада 1943 года атрад (430 партызан) злучыўся з Чырвонай Арміяй. У 1943 годзе Васіль Рыгоравіч Карась загінуў. Пахаваны Васіль Рыгоравіч Карась на грамадзянскіх могілках па вуліцы Малішэўскай у Хойніках. == Сям’я == Жонка Соф’я, пяцёра дзяцей (Вера, Эмілія, Неля, Кена, Дзіна). Загінулі. == Узнагароды і званні == Прадстаўлены да ўзнагароджання [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэнам Чырвонага Сцяга]]<ref>{{Cite web|url=https://partizany.by/partisans/28524/|title=Карась Василий Григорьевич|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. == Памяць == * Імем Васіля Карася названая [[Вуліца Карася|адна з вуліц]] у Хойніках [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hoiniki.by/?p=155000|title=Их именами названы улицы: Василий Карась — хойникский чапаевец|website=Хойнiцкiя навiны|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://yandex.by/maps/33106/khoiniki/geo/1529391218/?ll=29.964322%2C51.889605&z=16|title=Хойники. Улица Карася}}</ref>. * Памятны знак Васілю Рыгоравічу Карасю ўсталяваны на будынку па аднайменнай вуліцы ў Хойніках (15.06.2022)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/vashezh/4535|title=В Хойниках открыли памятную доску в честь Василия Карася|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://hoiniki.gov.by/ru/sz-ru Карась Василий Григорьевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250624185021/https://hoiniki.gov.by/ru/sz-ru/ |date=24 чэрвеня 2025 }}. ''[[Хойніцкі раённы выканаўчы камітэт|Хойникский райисполком]]''. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карась Васіль Рыгоравіч}} [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонага Сцяга]] [[Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Старшыні калгасаў]] deb8qzkpmixuj2rjdp76yeamw3n3yj2 0 794086 5157607 5144791 2026-06-23T09:30:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157607 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Васіль Пантэлевіч''' ({{lang-uk|Василь Пантелевич}}, {{lang-ru|Василий Пантелевич}}; {{ВДП}}) — [[кампазітар]], [[юрыст]], у часе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] — другі кіраўнік брэсцкага ''Українського допомогового комітету''. == Біяграфія == Скончыў Холмскую духоўную семінарыю і юрыдычны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мабілізаваны ў Рускую імператарскую армію. Яго жонка Марыя Мішчанка разам з аднагадовым сынам Лявонціем (Лёсікам) выехала з Коданя ў [[Бежанства|прымусовую эвакуацыю]] ў Расію, у дарозе захварэла і памерла. Пасля Першай сусветнай вайны Пантэлевіч вярнуўся з сынам у Брэст, працаваў юрыстам і рэгентам у [[Свята-Мікалаеўская царква (Брэст)|Свята-Мікалаеўскай (Брацкай) царкве]] Брэста, вёў курсы для рэгентаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.realbrest.by//novosti/istorija-bresta/staryi-brest-dom-pantelevicha-i-ego-obitateli.html|title=Старый Брест. Дом Пантелевича и его обитатели|website=www.realbrest.by|access-date=2025-10-26|archive-date=16 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251216095210/https://www.realbrest.by/novosti/istorija-bresta/staryi-brest-dom-pantelevicha-i-ego-obitateli.html|url-status=dead}}</ref>. <blockquote>«Дзівосна спявае хор, адзін з найлепшых хораў Польшчы, пад кіраваннем незабыўнага Васіля Дзмітрыевіча Пантэлевіча. Рэгент Пантэлевіч, што валодаў рэдкім па прыгажосці і сіле тэнарам, да сваёй трагічнай смерці заставаўся верным сынам Царквы. Строгі, патрабавальны, ён не трываў фальшу ў спевах і карыстаўся любоўю пеўчых. Не крыўдзілася на Пантэлевіча і шаноўная дама-пеўчая, жонка вельмі паважанага ў горадзе лекара, калі рэгент збіваў з яе носа пенснэ: яна пакорліва падымала і ўздзявала яго на свой нос», — успамінаў настаяцель брэсцкай Свята-Мікалаеўскай царквы Мітрафан Зноска<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://stnikolas.by/prikhod/istoriya.html|title=В особняке с 90-летней историей по Гоголя д. 33 в Бресте продаётся квартира|website=Виртуальный Брест|access-date=2025-10-26}}</ref>.</blockquote>Меў папулярнасць сярод украінскай і расійскай інтэлігенцыі. Быў сябрам управы ўкраінскага таварыства «Просвіта» ў Брэсце з моманту яе заснавання. У 1923 годзе абраны намеснікам кіраўніка таварыства і кіраўніком тэатральна-музычнай секцыі. Ставіў у Брэсце оперы «Галька» [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], «Наталка Палтаўка», «[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]». Паклаў на музыку верш Алексы Старажэнкі «Україна» і выконваў разам са сваім хорам. Выступы праходзілі ў брэсцкім [[Тэатр Сарвера|тэатры Сарвера]] і зале рускамоўнай прыватнай гімназіі. У 1925 годзе стаў сакратаром Камітэта пабудовы Народнага дома ў Брэсце пры таварыстве «Просвіта на Поліссі»<ref>{{Артыкул|аўтар=Місіюк, В. (V. Misiiuk)|загаловак=Просвіта на Поліссі (1932-1938 рр.)(Prosvita on Polissia (1923–1938))|год=2013|выданне=Наукові записки Національного університету “Острозька академія”: Історичні науки|том=Вип.21|старонкі=137-141}}</ref>. Быў сябрам бацькоўскай апякунскай рады прыватнай рускамоўнай гімназіі Брэста і нават ажаніўся у 1928 годзе з яе выпускніцай, а заразом сваёй харысткай Аленай Дарковіч (нар. 1905). Спяваў з ёй дуэтам (тэнар і сапрана)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://brestmemory.com/darkovich-vasilij-matveevich/|title=Даркович Василий Матвеевич — Брест моей памяти|access-date=2025-10-26}}</ref>. У 1934 годзе выступіў сузаснавальнікам Юрыдычнага таварыства ў Брэсце. З прыходам савецкай улады ў верасні 1939 года пераехаў у [[Бяла Падляска|Бялу Падляску]], кіраваў там царкоўным хорам. З канца 1942 года — кіраўнік Украінскага камітэту дапамогі ў Брэсце (пазней перайменаваны ва Украінскі камітэт). На гэтай пасадзе планаваў стварыць пастаянны гастрольны тэатр, моладзевую і жаночую секцыі. Працягваў быць рэгентам Свята-Мікалаеўскай царквы, кіраваў хорамі брэсцкіх Украінскага тэатра мініяцюр і Клуба ўкраінскай моладзі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://izi.travel/en/browse/1d321dbe-67f1-437f-80de-2b63fa563f95/be|title=Берасце: украінскія гісторыі. Вялікі тур|website=IZI Travel|access-date=2025-10-26}}</ref>. Быў арыштаваны [[гестапа]] ў 1944 годзе — ці то як закладнік, ці то па абвінавачванні ў змаганні супраць нацыстаў. Сваякам паведамілі, што ў турме Пантэлевіч павесіўся на дзязе. Пра пахаванне Пантэлевіча паведамілі ў газеце, сабралася шматлюдная працэсія. Пахаваны на [[Трышынскія могілкі|Трышынскіх могілках]] Брэста<ref>{{Cite web|url=https://city-walk.brest-belarus.org/cemet/cemetery-brest_3.html|title=Brest, Belarus, list of buried|website=city-walk.brest-belarus.org|access-date=2025-10-26}}</ref>. У Брэсце жыў ва ўласным доме па адрасе Касцюшкі, 15 (цяпер Гогаля, 33), гэта сядзіба 1932 года па праекце архітэктара [[Мікалай Іванавіч Катовіч|Мікалая Катовіча]] з’яўляецца выбітным узорам брэсцкага [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізму]]<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пантэлевіч Васіль}} [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] ryn0ctvzl67nyfcfbtzzman3isxnhd6 0 794701 5157381 5067406 2026-06-22T17:32:46Z Feeleman 163471 арфаграфія 5157381 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|жанр=[[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгія]]|сайт=https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|выява=This_Is_the_Police_logo_verical.png}}'''''This Is the Police''''' ({{Tr|Гэта паліцыя}}) — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная беларускай студыяй ''Weappy Studio'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй THQ Nordic у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад. Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі. ''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць геймплэя; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''This Is the Police 2''. == Геймплэй == [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]] [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]] Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго<ref name="spot" />. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы<ref name="spot" />. Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка і выпуск == У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні<ref name="pcgamerks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема<ref name="pcgamerks" /><ref name="hcgks" />. У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца<ref name="kotakubutton">{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''<ref>{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года<ref name=":0" />. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года<ref name="NL cites Switch release2">{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}</ref>. ==== Сіквел ==== У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | rev1 = [[GameRankings]] (PC) | rev1Score = 62,05 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev2 = [[GameRankings]] (PS4) | rev2Score = 64,50 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev3 = [[Metacritic]] | rev3Score = 66/100<ref name="metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}</ref> | rev4 = [[Destructoid]] | rev4Score = 4/10<ref name="destructoidreview">{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}</ref> | rev5 = Eurogamer (іт.) | rev5Score = 9/10<ref name="Eurogamerit">{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}</ref> | rev6 = PC Gamer | rev6Score = 65/100<ref name="PCGrev">{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}</ref> | rev7 = GameSpot | rev7Score = 7/10<ref name="spot" /> | rev8 = [[IGN]] (ісп.) | rev8Score = 6/10<ref name="ignesreview">{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}</ref> | rev9 = Game Informer | rev9Score = 5/10<ref name="gameinformerreview">{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}</ref> | rev10 = Игромания | rev10Score = 8,0/10<ref name="igroman" /> | rev11 = Игры@Mail.Ru | rev11Score = 7,5/10<ref name="@Mail.rev">{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}</ref> }} Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў. Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}} [[Катэгорыя:Steam-гульні]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] humijilm21l2zbzpoqxsxc7bcg2a3ek 5157387 5157381 2026-06-22T17:54:25Z Feeleman 163471 5157387 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|жанр=[[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгія]]|сайт=https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|выява=This_Is_the_Police_logo_verical.png}}'''''This Is the Police''''' ({{Tr|Гэта паліцыя}}) — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная беларускай студыяй ''Weappy Studio'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй THQ Nordic у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад. Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі. ''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць геймплэя; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''This Is the Police 2''. == Гульнявы працэс == [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]] [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]] Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго<ref name="spot" />. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы<ref name="spot" />. Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка і выпуск == У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні<ref name="pcgamerks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема<ref name="pcgamerks" /><ref name="hcgks" />. У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца<ref name="kotakubutton">{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''<ref>{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года<ref name=":0" />. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года<ref name="NL cites Switch release2">{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}</ref>. ==== Сіквел ==== У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | rev1 = [[GameRankings]] (PC) | rev1Score = 62,05 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev2 = [[GameRankings]] (PS4) | rev2Score = 64,50 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev3 = [[Metacritic]] | rev3Score = 66/100<ref name="metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}</ref> | rev4 = [[Destructoid]] | rev4Score = 4/10<ref name="destructoidreview">{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}</ref> | rev5 = Eurogamer (іт.) | rev5Score = 9/10<ref name="Eurogamerit">{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}</ref> | rev6 = PC Gamer | rev6Score = 65/100<ref name="PCGrev">{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}</ref> | rev7 = GameSpot | rev7Score = 7/10<ref name="spot" /> | rev8 = [[IGN]] (ісп.) | rev8Score = 6/10<ref name="ignesreview">{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}</ref> | rev9 = Game Informer | rev9Score = 5/10<ref name="gameinformerreview">{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}</ref> | rev10 = Игромания | rev10Score = 8,0/10<ref name="igroman" /> | rev11 = Игры@Mail.Ru | rev11Score = 7,5/10<ref name="@Mail.rev">{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}</ref> }} Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў. Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}} [[Катэгорыя:Steam-гульні]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] 693m64y59zf46of4fusr8cyivbpv3ip 5157401 5157387 2026-06-22T18:07:10Z Feeleman 163471 афармленне 5157401 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=This_Is_the_Police_logo_verical.png}} '''''This Is the Police''''' ({{Tr|Гэта паліцыя}}) — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная беларускай студыяй ''Weappy Studio'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй THQ Nordic у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад. Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі. ''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць геймплэя; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''This Is the Police 2''. == Гульнявы працэс == [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]] [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]] Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго<ref name="spot" />. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы<ref name="spot" />. Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка і выпуск == У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні<ref name="pcgamerks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема<ref name="pcgamerks" /><ref name="hcgks" />. У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца<ref name="kotakubutton">{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''<ref>{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года<ref name=":0" />. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года<ref name="NL cites Switch release2">{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}</ref>. ==== Сіквел ==== У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | rev1 = [[GameRankings]] (PC) | rev1Score = 62,05 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev2 = [[GameRankings]] (PS4) | rev2Score = 64,50 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev3 = [[Metacritic]] | rev3Score = 66/100<ref name="metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}</ref> | rev4 = [[Destructoid]] | rev4Score = 4/10<ref name="destructoidreview">{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}</ref> | rev5 = Eurogamer (іт.) | rev5Score = 9/10<ref name="Eurogamerit">{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}</ref> | rev6 = PC Gamer | rev6Score = 65/100<ref name="PCGrev">{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}</ref> | rev7 = GameSpot | rev7Score = 7/10<ref name="spot" /> | rev8 = [[IGN]] (ісп.) | rev8Score = 6/10<ref name="ignesreview">{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}</ref> | rev9 = Game Informer | rev9Score = 5/10<ref name="gameinformerreview">{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}</ref> | rev10 = Игромания | rev10Score = 8,0/10<ref name="igroman" /> | rev11 = Игры@Mail.Ru | rev11Score = 7,5/10<ref name="@Mail.rev">{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}</ref> }} Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў. Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}} [[Катэгорыя:Steam-гульні]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] gs5nch0tk219v434p85ld3nm5kh91vp 5157402 5157401 2026-06-22T18:08:22Z Feeleman 163471 памылка зноскі 5157402 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=This_Is_the_Police_logo_verical.png}} '''''This Is the Police''''' ({{Tr|Гэта паліцыя}}) — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная беларускай студыяй ''Weappy Studio'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй THQ Nordic у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад. Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі. ''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць геймплэя; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''This Is the Police 2''. == Гульнявы працэс == [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]] [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]] Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго<ref name="spot" />. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы<ref name="spot" />. Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка і выпуск == У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні<ref name="pcgamerks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема<ref name="pcgamerks" /><ref name="hcgks" />. У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца<ref name="kotakubutton">{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''<ref>{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года<ref name=":0" />. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года<ref name="NL cites Switch release2">{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}</ref>. ==== Сіквел ==== У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | rev1 = [[GameRankings]] (PC) | rev1Score = 62,05 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev2 = [[GameRankings]] (PS4) | rev2Score = 64,50 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev3 = [[Metacritic]] | rev3Score = 66/100<ref name="metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}</ref> | rev4 = [[Destructoid]] | rev4Score = 4/10<ref name="destructoidreview">{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}</ref> | rev5 = Eurogamer (іт.) | rev5Score = 9/10<ref name="Eurogamerit">{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}</ref> | rev6 = PC Gamer | rev6Score = 65/100<ref name="PCGrev">{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}</ref> | rev7 = GameSpot | rev7Score = 7/10<ref name="spot" /> | rev8 = [[IGN]] (ісп.) | rev8Score = 6/10<ref name="ignesreview">{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}</ref> | rev9 = Game Informer | rev9Score = 5/10<ref name="gameinformerreview">{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}</ref> | rev10 = Игромания | rev10Score = 8,0/10{{крыніца?}} | rev11 = Игры@Mail.Ru | rev11Score = 7,5/10<ref name="@Mail.rev">{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}</ref> }} Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў. Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}} [[Катэгорыя:Steam-гульні]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] tcd97fkmki2vfum523eikyp4hve0611 5157404 5157402 2026-06-22T18:22:46Z Feeleman 163471 афармленне 5157404 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=This_Is_the_Police_logo_verical.png}} '''''This Is the Police''''' ({{Tr|Гэта паліцыя}}) — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная [[Беларусь|беларускай]] студыяй ''[[Weappy Studio]]'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй [[THQ Nordic]] у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад. Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі. ''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць геймплэя; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''. == Гульнявы працэс == [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]] [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]] Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго<ref name="spot" />. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы<ref name="spot" />. Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка і выпуск == У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні<ref name="pcgamerks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема<ref name="pcgamerks" /><ref name="hcgks" />. У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца<ref name="kotakubutton">{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''<ref>{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года<ref name=":0" />. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года<ref name="NL cites Switch release2">{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}</ref>. ==== Сіквел ==== У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | rev1 = [[GameRankings]] (PC) | rev1Score = 62,05 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev2 = [[GameRankings]] (PS4) | rev2Score = 64,50 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev3 = [[Metacritic]] | rev3Score = 66/100<ref name="metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}</ref> | rev4 = [[Destructoid]] | rev4Score = 4/10<ref name="destructoidreview">{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}</ref> | rev5 = Eurogamer (іт.) | rev5Score = 9/10<ref name="Eurogamerit">{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}</ref> | rev6 = PC Gamer | rev6Score = 65/100<ref name="PCGrev">{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}</ref> | rev7 = GameSpot | rev7Score = 7/10<ref name="spot" /> | rev8 = [[IGN]] (ісп.) | rev8Score = 6/10<ref name="ignesreview">{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}</ref> | rev9 = Game Informer | rev9Score = 5/10<ref name="gameinformerreview">{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}</ref> | rev10 = Игромания | rev10Score = 8,0/10{{крыніца?}} | rev11 = Игры@Mail.Ru | rev11Score = 7,5/10<ref name="@Mail.rev">{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}</ref> }} Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў. Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}} [[Катэгорыя:Steam-гульні]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] 7skg7v32yugyrokuz54cszmppjg6y5j 5157414 5157404 2026-06-22T18:39:17Z Feeleman 163471 афармленне 5157414 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=This_Is_the_Police_logo_verical.png}} '''''This Is the Police''''' ({{Tr|Гэта паліцыя}}) — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная [[Беларусь|беларускай]] студыяй ''[[Weappy Studio]]'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй [[THQ Nordic]] у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад. Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі. ''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць геймплэя; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''. == Гульнявы працэс == [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]] [[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]] Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго<ref name="spot" />. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы<ref name="spot" />. Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін<ref name="spot">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Распрацоўка і выпуск == У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні<ref name="pcgamerks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема<ref name="pcgamerks" /><ref name="hcgks" />. У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East<ref name="hcgks">{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца<ref name="kotakubutton">{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''<ref>{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}</ref>. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года<ref name=":0" />. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года<ref name="NL cites Switch release2">{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}</ref>. ==== Сіквел ==== У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}</ref>. == Ацэнкі == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | rev1 = [[GameRankings]] (PC) | rev1Score = 62,05 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev2 = [[GameRankings]] (PS4) | rev2Score = 64,50 %<ref>{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}</ref> | rev3 = [[Metacritic]] | rev3Score = 66/100<ref name="metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}</ref> | rev4 = [[Destructoid]] | rev4Score = 4/10<ref name="destructoidreview">{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}</ref> | rev5 = Eurogamer (іт.) | rev5Score = 9/10<ref name="Eurogamerit">{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}</ref> | rev6 = PC Gamer | rev6Score = 65/100<ref name="PCGrev">{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}</ref> | rev7 = GameSpot | rev7Score = 7/10<ref name="spot" /> | rev8 = [[IGN]] (ісп.) | rev8Score = 6/10<ref name="ignesreview">{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}</ref> | rev9 = Game Informer | rev9Score = 5/10<ref name="gameinformerreview">{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}</ref> | rev10 = Игромания | rev10Score = 8,0/10{{крыніца?}} | rev11 = Игры@Mail.Ru | rev11Score = 7,5/10<ref name="@Mail.rev">{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}</ref> }} Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў. Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Steam-гульні]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] 4bz9qbhi45rog1qiw378ts7habe48qm 0 796996 5157291 5119091 2026-06-22T14:45:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 17 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157291 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Бяседа}} {{Музычны калектыў | Назва = Бяседа | Фота = | Апісанне фота = | Гады = з [[1991]] | Краіна = Беларусь | Горад = [[Мінск]] | Мова = беларуская | Жанр = [[народная музыка]], [[фолк-музыка]] | Лэйбл = [[Белтэлерадыёкампанія]] | Кіраўнік = [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леанід Захлеўны]] (мастацкі кіраўнік) | Склад = [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леанід Захлеўны]], [[Мікалай Алешка|Мікола Алешка]], [[Таццяна Лазоўская]], [[Юлія Саўчанка]], [[Ігар Міхалькоў]], [[Ганна Алешка]], [[Сяргей Бяльцоў]], [[Валянцін Кірыленка]], [[Вольга Калавур]], [[Юлія Захарава]], [[Настасся Кулік]] | Былыя ўдзельнікі = [[Якаў Навуменка]], [[Аляксандр Балотнік]], [[Валянціна Карэлікава]], [[Святлана Суседчык]], [[Наталля Раманская]], [[Анжэла Макарава]] | Сайт = {{URL|http://beseda.3belarus.by|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170505201950/http://beseda.3belarus.by/|archivedate=2017-05-05}} }} '''«Бясе́да»''' — [[Ансамбль (музыка)|ансамбль]] народнай музыкі [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]]. [[Заслужаны калектыў Рэспублікі Беларусь]]. Заснаваны ў студзені [[1991]] года кампазітарам, народным артыстам Беларусі [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леанідам Захлеўным]], які з'яўляецца яго нязменным мастацкім кіраўніком<ref>{{артыкул|аўтар=Надзея Бунцэвіч|загаловак=Настрой — «бяседны»|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=2286&mode=print|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2009|нумар=12 (880), 21 сакавіка}}</ref>. == Гісторыя == Ансамбль быў створаны ў студзені [[1991]] года на базе [[Беларускае радыё|Беларускага радыё]]. Касцяк калектыву склалі артысты ансамбля «[[Жывіца (ансамбль)|Жывіца]]», які вярнуўся з гастроляў на запрашэнне [[беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] [[ЗША]] без кіраўніцы [[Валянціна Міхайлаўна Пархоменка|Валянціны Пархоменкі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Алена Драпко|загаловак=«Трэба, каб па творах кампазітара можна было пазнаць, на якой зямлі ён жыве»|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20220311/1647006894-leanid-zahleuny-pa-tvorah-kampazitara-treba-znac-na-yakoy-zyamli-yon-zhyve|выданне=[[Звязда (газета)|Звязда]]|год=2022|нумар=49 (29671), 12 сакавіка|старонкі=9}}</ref>. Назву ансамблю прапанаваў спявак [[Якаў Навуменка]]<ref name="subat">{{артыкул|аўтар=Уладзімір Субат|загаловак=Музыка захапіла і не адпусьціла|спасылка=https://www.sb.by/articles/muzyka-zakhapila-i-ne-adpustsila.html|выданне=[[Сельская газета]]|год=2021|нумар=21589, 31 снежня}}</ref>. Адной з першых стала песня «Каля [[Касцёл Святых Сымона і Алены (Мінск)|Чырвонага касцёла]]» на словы [[Леанід Пранчак|Леаніда Пранчака]] пад аранжыроўку [[Юрый Багаткевіч|Юрыя Багаткевіча]]<ref name="bunc2">{{артыкул|аўтар=Надзея Бунцэвіч|загаловак=Песні з мажорнай афарбоўкай|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=653&mode=print|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2007|нумар=38-39 (804-805), 29 верасня|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173241/http://kimpress.by/?page=2&id=653&mode=print}}</ref>. У 1998 годзе баяніст [[Аляксандр Балотнік]] паклаў на музыку словы песні «Чарка на пасашок» [[Аляксандр Лягчылаў|Аляксандра Лягчылава]], якая стала шлягерам «Бяседы»<ref>{{артыкул|аўтар=Аляксандр Пукшанскі|загаловак=Баяніст — па нацыянальнасці|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140411/1397166760-bayanist-pa-nacyyanalnasci|выданне=[[Звязда (газета)|Звязда]]|год=2014|нумар=67 (27677), 11 красавіка|старонкі=8}}</ref>. Аднаўленнем акардэонаў, баянаў і гармонікаў для «Бяседы» займалася майстэрня «Музрам» [[Беларускі саюз музычных дзеячоў|Беларускага саюза музычных дзеячоў]] у Мінску<ref>{{артыкул|аўтар=Наталля Святлова|загаловак=Валянцін Барэйша: «Зрабіць новыя мяхі, клавіятуру, механіку — тыя яшчэ фокусы»|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20201108/1604831937-valyancin-bareysha-zrabic-novyya-myahi-klaviyaturu-mehaniku-tyya-yashche|выданне=[[Літаратура і мастацтва]]|год=2020|нумар=41 (5097), 30 кастрычніка|старонкі=14}}</ref>. Да 2003 года скрыпкі і цымбалы, дудкі і жалейкі для ансамбля вырабляў [[Усевалад Жукоўскі]], якога пазней замяніў яго сын Аляксандар<ref>{{артыкул|аўтар=Тамара Круталевіч|загаловак=Заручоны з культурай|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=18521|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2021|нумар=43 (1534), 23 кастрычніка}}</ref>. == Канцэртная дзейнасць == === 2007—2009 гады === У чэрвені 2007 года «Бяседа» выступіла на гала-канцэрце падчас Фестывалю народнай музыкі ў [[Паставы|Паставах]]<ref>{{артыкул|аўтар=Вольга Ягорава|загаловак=«Карагод наш пастаўскі – ён усіх зачараваў»|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=421&mode=print|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2007|нумар=24 (790), 16 чэрвеня|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173354/http://kimpress.by/?page=2&id=421&mode=print}}</ref>. У ліпені ўдзельнічала ў запісе радыёспектакля «Паэт і дзяўчына» да 125-годдзя [[Янка Купала|Янкі Купалы]]<ref>{{артыкул|аўтар=Людміла Лявонава|загаловак=Паэт і муза|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&DomainName=mast&id=57&mode=print|выданне=[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]|год=2007|нумар=9 (294)|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173343/http://kimpress.by/?page=2&DomainName=mast&id=57&mode=print}}</ref>. У верасні ансамбль прыняў удзел у «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынках]]» з прэм’ерай песні «Аграгарадок» і даў сольны канцэрт у КЗ «Мінск»<ref name="bunc2"/>. У кастрычніку выступаў на канцэрце да 10-годдзя [[Палац Рэспублікі (Мінск)|Палаца Рэспублікі]] і на фестывалі [[Юрый Абрамавіч Башмет|Юрыя Башмета]]<ref>{{артыкул|аўтар=Надзея Бунцэвіч|загаловак=Палац Рэспублікі — гучыць дзяржаўна|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=656&mode=print|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2007|нумар=40 (806), 6 кастрычніка|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173340/http://kimpress.by/?page=2&id=656&mode=print}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Надзея Бунцэвіч|загаловак=«Хадзіць у народ» з імправізацыяй на Страдзівары|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=1802|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2008|нумар=42 (860), 18 кастрычніка|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173244/http://kimpress.by/?page=2&id=1802}}</ref>. У лістападзе іграў на канцэрце да 125-годдзя [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], а ў снежні — у [[Каракас]]е ([[Венесуэла]])<ref>{{артыкул|аўтар=Юры Іваноў|загаловак=Прынашэнне Коласу|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=791&mode=print|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2007|нумар=45 (811), 10 лістапада|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173341/http://kimpress.by/?page=2&id=791&mode=print}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Беларусь — у Венесуэле|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=849|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2007|нумар=48 (814), 1 снежня|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173329/http://kimpress.by/?page=2&id=849}}</ref>. У 2008 годзе ансамбль выступаў на юбілеі [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на «[[Славянскі базар у Віцебску|Славянскім базары ў Віцебску]]», на [[Дзень беларускага пісьменства|Дні беларускага пісьменства]] ў [[Барысаў|Барысаве]] і на «Дажынках»<ref>{{артыкул|загаловак=Вобласці святкуюць юбілей|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=958|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2008|нумар=3 (821), 19 студзеня|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173243/http://kimpress.by/?page=2&id=958}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Надзея Бунцэвіч|загаловак=Спрадвечная песня ў пластычнай формуле часоў|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=1553&mode=print|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2008|нумар=28 (846), 12 ліпеня|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173357/http://kimpress.by/?page=2&id=1553&mode=print}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ілья Свірын|загаловак=Мы – беларусы|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=1647|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2008|нумар=36 (854), 6 верасня|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173333/http://kimpress.by/?page=2&id=1647}}</ref>. Вясной 2008 года быў створаны цыкл песень «З днём нараджэння, Перамога»<ref>{{артыкул|аўтар=Надзея Бунцэвіч|загаловак=Яшчэ раз пра вайну|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=1354&mode=print|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2008|нумар=19 (837), 10 мая|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173335/http://kimpress.by/?page=2&id=1354&mode=print}}</ref>. У чэрвені 2009 года Прэзідыум [[Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі|Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі]] прысудзіў «Бяседзе» прэмію за папулярызацыю беларускай песні за мяжой<ref>{{артыкул|загаловак=Прэміі прысуджаныя найлепшым|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=2727|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2009|нумар=29 (897), 18 ліпеня|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173358/http://kimpress.by/?page=2&id=2727}}</ref>. === 2010-я гады === У 2010-я гады калектыў актыўна выступаў на фестывалях «[[Залаты шлягер]]» у [[Магілёў|Магілёве]] (2011), «Славянскі базар» (2012), «[[Аўцюкі]]» (2012), Дні культуры Беларусі ў [[Санкт-Пецярбург]]е (2012)<ref>{{артыкул|аўтар=Надзея Бунцэвіч|загаловак=Да «Шлягера» з маніторынгам|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=6486|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2011|нумар=42 (1013), 15 кастрычніка|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173400/http://kimpress.by/?page=2&id=6486}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Яўген Рагін|загаловак=Эксклюзівы.by для Паўночнай Пальміры|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=7438|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2012|нумар=21 (1044), 26 мая|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173302/http://kimpress.by/?page=2&id=7438}}</ref>. У 2013 годзе ансамбль прымаў удзел у фестывалі «[[Прымацкая бяседа]]» ў [[Міхалова (Падляскае ваяводства)|Міхалове]] (Польшча) і даў канцэрт памяці [[Якаў Навуменка|Якава Навуменкі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Надзея Бунцэвіч|загаловак=А трохтысячная «Бяседа» — на дзесяць гадзін|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=9140|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2013|нумар=32 (1106), 10 жніўня|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173326/http://kimpress.by/?page=2&id=9140}}</ref>. У 2014 годзе «Бяседа» ўдзельнічала ў праекце «100 песень для Беларусі», фестывалі «[[Маладзечна (фестываль)|Маладзечна]]» і гала-канцэрце да 89-годдзя Беларускага радыё<ref>{{артыкул|аўтар=Алена Драпко|загаловак=Да святаў — з песнямі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20140502/1399058072-da-svyatau-z-pesnyami|выданне=[[Звязда (газета)|Звязда]]|год=2014|нумар=81 (27691), 2 мая|старонкі=6}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук|загаловак=Беларускае радыё адкрые музычныя скарбы|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20141017/1413495500-belaruskae-radyyo-adkrye-muzychnyya-skarby|выданне=[[Звязда (газета)|Звязда]]|год=2014|нумар=198 (27808), 17 кастрычніка|старонкі=7}}</ref>. У 2015 годзе адбыўся гастрольны тур «Любіць Беларусь» па 18 гарадах краіны, а таксама выступы ў Польшчы<ref>{{Cite web|url=https://poland.mfa.gov.by/be/embassy/news/caec1c5a052bac79.html|title=Міжнародны фестываль беларускай культуры «Сяброўская бяседа»|publisher=[[Пасольства Беларусі ў Польшчы]]|date=2015-05-27|accessdate=2025-12-22|archive-date=15 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415104710/https://poland.mfa.gov.by/be/embassy/news/caec1c5a052bac79.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=«Любіць Беларусь!»|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20150821/1440106860-lyubic-belarus|выданне=[[Звязда (газета)|Звязда]]|год=2015|нумар=159 (28017), 21 жніўня|старонкі=6}}</ref>. === 2020-я гады === У 2020 годзе ансамбль выступіў на фестывалі «[[Беларуская песня]]» ў [[Беласток]]у і «[[Кліч Палесся]]» ў [[Ляскавічы (Петрыкаўскі раён)|Ляскавічах]]<ref>{{артыкул|аўтар=Іван Ждановіч|загаловак=Варшава, Торунь, Гайнаўка|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20200318/1584508267-varshava-torun-gaynauka|выданне=[[Голас Радзімы]]|год=2020|нумар=5 (3617), 12 сакавіка|старонкі=2}}</ref>. У 2021 годзе — на фестывалі «Маладзечна» і канцэрце ў Палацы культуры [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]]<ref>{{Cite web|url=https://zviazda.by/be/news/20210612/1623493924-znakamityya-belaruskiya-kampazitary-paety-i-artysty-zbyarucca-na-zakrycci|title=Знакамітыя беларускія кампазітары, паэты і артысты збяруцца на закрыцці фестывалю «Маладзечна»|publisher=[[Звязда (газета)|Звязда]]|date=2021-06-12|accessdate=2025-12-22}}</ref>. У 2022 годзе калектыў запісаў новыя песні («Адлятаюць гусі», «[[Буйніцкае поле]]») і правёў шэраг канцэртаў і тэлевыступленняў<ref>{{артыкул|аўтар=Надзея Бунцэвіч|загаловак=«Мяне не спакушаюць прыпеўкі-бразгушкі»|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=19018|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2022|нумар=20 (1563), 14 мая|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173308/http://kimpress.by/?page=2&id=19018}}</ref>. == Дыскаграфія == У [[2016]] годзе да свайго 25-годдзя ансамбль выдаў альбом «[[Запаветны бераг]]» на [[кампакт-дыск]]у<ref>Ансамбль «Бяседа». Альбом «Запаветны бераг» [Электронны рэсурс] / маст. кір. [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леанід Захлеўны]], гукарэж. Д. Каршакевіч. — Мінск : [[Белтэлерадыёкампанія]], 2016.</ref>. {{tracklist | headline = Спіс кампазіцый альбома «Запаветны бераг» | lyrics_credits = yes | music_credits = yes | total_length = 1:09:17 | title1 = Запаветны бераг | lyrics1 = [[Леанід Пранчак]] | music1 = [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леанід Захлеўны]] | length1 = 2:54 | title2 = Ой, прачнуўся я ў панядзелак | note2 = [[Беларуская народная песня|беларуская народная песня]] | length2 = 2:17 | title3 = У вішнёвым садочку | note3 = беларуская народная песня | length3 = 2:16 | title4 = Дзе ж бы я ні ехала | note4 = беларуская народная песня | length4 = 2:20 | title5 = Дзяўчыненька, шуміць гай | note5 = беларуская народная песня | length5 = 3:05 | title6 = [[Полька (танец)|Полька]] «Шмыгалёўка» | music6 = [[Мікалай Алешка]] | length6 = 1:46 | title7 = Дзеўчына як вішня | lyrics7 = [[Уладзімір Пецюкевіч]] | music7 = Мікалай Алешка | length7 = 3:25 | title8 = Дарагая, мая залатая | lyrics8 = С. Салагуб | music8 = Леанід Захлеўны | length8 = 3:13 | title9 = Маміна вішня | lyrics9 = [[Уладзімір Уладзіміравіч Карызна|Уладзімір Карызна]] | music9 = Леанід Захлеўны | length9 = 3:44 | title10 = Бацькоў не забывай | lyrics10 = [[Міхаіл Ясень]] | music10 = Леанід Захлеўны | length10 = 3:27 | title11 = Восем хлопцаў на сяло | lyrics11 = [[Алесь Бадак]] | music11 = Леанід Захлеўны | length11 = 2:06 | title12 = Там за вёсачкай | lyrics12 = С. Салагуб | music12 = Леанід Захлеўны | length12 = 2:36 | title13 = Кума | lyrics13 = [[Аляксандр Лягчылаў]] | music13 = Мікалай Алешка | length13 = 2:50 | title14 = Будзем жыць як набяжыць | lyrics14 = Алесь Бадак | music14 = [[Ізмаіл Львовіч Капланаў|Ізмаіл Капланаў]] | length14 = 3:24 | title15 = Дальва | lyrics15 = Алесь Бадак | music15 = Леанід Захлеўны | length15 = 3:25 | title16 = Залаты матыў | lyrics16 = Леанід Пранчак | music16 = Леанід Захлеўны | length16 = 4:02 | title17 = Муза ты мая | lyrics17 = Уладзімір Пецюкевіч | music17 = [[Сяргей Бяльцоў]] | length17 = 3:12 | title18 = Не чакала, пакахала | lyrics18 = Аляксандр Лягчылаў | music18 = [[Тарыэл Майсурадзэ]] | length18 = 3:21 | title19 = А на вуліцы грамы | lyrics19 = [[Алесь Пісарчык]] | music19 = Леанід Захлеўны | length19 = 2:49 | title20 = На сцяжынцы вечаровай | lyrics20 = Уладзімір Карызна | music20 = Мікалай Алешка | length20 = 3:40 | title21 = Песню на шчасце прыміце | lyrics21 = Уладзімір Пецюкевіч | music21 = Мікалай Алешка | length21 = 2:50 | title22 = Чарка на пасашок | lyrics22 = Аляксандр Лягчылаў | music22 = [[Аляксандр Балотнік]] | length22 = 2:29 | title23 = [[Развітанне з Радзімай|Паланэз]] | music23 = [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхал Агінскі]] | length23 = 4:06 }} == Склад == === Актуальны склад (на 2022 год) === * [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леанід Захлеўны]] (мастацкі кіраўнік) * [[Мікалай Алешка]] * [[Таццяна Лазоўская]] * [[Юлія Саўчанка]] * [[Ігар Міхалькоў]] * [[Ганна Алешка]] * [[Сяргей Бяльцоў]] * [[Валянцін Кірыленка]] * [[Вольга Калавур]] * [[Юлія Захарава]] * [[Настасся Кулік]]<ref name="tvr">{{Cite web|url=https://www.tvr.by/bel/company/uslugi4654/muzychnyya-kalektyvy9655/ansambl-narodnay-muzyki-byaseda/|title=Анcамбль народнай музыкі «Бяседа»|publisher=[[Белтэлерадыёкампанія]]|date=2022-07-12|accessdate=2025-12-22}}</ref> === Былыя ўдзельнікі === * [[Якаў Навуменка]] * [[Аляксандр Балотнік]] * [[Валянціна Карэлікава]] * [[Святлана Суседчык]] * [[Наталля Раманская]] * [[Анжэла Макарава]]<ref name="subat"/> == Узнагароды == * [[Прэмія Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі]] ў галіне літаратуры, мастацтва, журналістыкі і самадзейнай творчасці (2009) — за канцэртную дзейнасць і папулярызацыю беларускай народнай песні за мяжой<ref>{{артыкул|загаловак=Прэміі прысуджаныя найлепшым|спасылка=http://kimpress.by/?page=2&id=2727|выданне=[[Культура (газета)|Культура]]|год=2009|нумар=29 (897), 18 ліпеня|archive-date=12 ліпеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712173358/http://kimpress.by/?page=2&id=2727}}</ref>. * [[Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва|Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] (Леаніду Захлеўнаму за стварэнне цыкла песень для ансамбля). * Мастацкаму кіраўніку Леаніду Захлеўнаму прысвоена званне «[[Народны артыст Беларусі]]» і ордэн Францыска Скарыны (2011), салісту Мікалаю Алешку — [[Медаль Францыска Скарыны]] (2014). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бяседа (ансамбль)}} [[Катэгорыя:Беларускія фолк-гурты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з'явіліся ў 1991 годзе]] [[Катэгорыя:Заслужаныя калектывы Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Белтэлерадыёкампанія]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Мінска]] 88cfbv4evskpsd3fkt7a9s50rkhxlgl 4 798401 5157407 5155347 2026-06-22T18:30:57Z Emilia Noah 155537 /* */ 5157407 wikitext text/x-wiki {{Архіў}} == [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:47, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Неабходны кансэнсус ёсць. Крыніцы ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:50, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == {{закрыта}} Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменаваў на "[[Слайс жыцця]]", бо нават скрылёк, а не тое што кавалачак ці шматочак, дакладна не перадае -- слайса як тонкага зрэзу. Калі б была крыніца беларускамоўная прафесійная, была б іншая справа, не да выбару. -- == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == {{закрыта}} У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зараз у намінацыі разглядаецца вельмі шырокі спектр імён. Іх правапіс і найменне могуць залежыць ад транскрыпцыі, традыцыі ўжывання ў крыніцах, пэўных нарматыўных дакументаў. Вось так шырока падвесці вынік за перайменаванне усіх Юліюшаў будзе не зусім лагічна. Таму я прапаную пакуль зачыніць гэтае абмеркаванне і пры жаданні аўтара выносіць іх кожнага паасобку. Тым больш што цікавыя аргументы, якія можна далучыць да намінацыі, тут ужо існуюць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:41, 22 мая 2026 (+03) == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) :У такой сітуацыі [[Бэтмен (фільм, 2022)]], [[Лега Фільм: Бэтмен]] можна пераймяноўваць? [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:52, 21 мая 2026 (+03) :: Так, па ўніфікацыі можна перайменаваць (са спасылкай на гэты вынік). Толькі скажыце калі ласка на які БелЭн вы спасылаецеся, бо ў 3 томе 96-го я нічога не бачу такога. Ды і дзіўна, калі б там было, шчыра кажучы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:11, 21 мая 2026 (+03) :::[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%91%D1%8D%D1%82%D0%BC%D1%8D%D0%BD т. 8, с. 397] БелЭн мае за сабой здольнасць здзіўляць![[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:21, 22 мая 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == {{закрыта}} Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == {{закрыта}} Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == {{закрыта}} Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:43, 1 мая 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == {{закрыта}} Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Уласнага даследвання няма, бо прадстаўлены беларускія крыніцы. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 1 мая 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == {{закрыта}} Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус склаўся. Артыкул перайменаваны. Таксама вельмі прашу пазбягаць акрэслення працы Чаховіча як шкоднай. Мы зыходзім з [[ВП:СУ]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:59, 1 мая 2026 (+03) : Дарэчы, паважаны @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], паглядзіце яшчэ на артыкул [[Сэйнэнскі павет]]. Якая там правільная назва? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:02, 1 мая 2026 (+03) ::Трэба называць паводле артыкулаў пра гарады. Значыць Сейненскі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:30, 7 мая 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == {{закрыта}} Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:54, 1 мая 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == {{закрыта}} Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:54, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:51, 1 мая 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == {{закрыта}} Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перайменаваны згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:40, 1 мая 2026 (+03) == [[НТБ]] → [[НТВ]] == {{закрыта}} Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перайменаваны згодна з аргументамі. Перасылка захавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:33, 1 мая 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, АК ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:52, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == {{закрыта}} Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03) ::{{зроблена}} [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 13:20, 13 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Застаўляем старую назву згодна з [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:50, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == {{закрыта}} Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Відавочная памылка. Выпраўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:44, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == {{закрыта}} Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Датычна ўжывання слова «Аўдыя» існуе пэўны навуковы кансэнсус, які мы таксама пожам пабачыць [https://daviedka.bnkorpus.info/5-audyjavizualny/ вось тут]. Згодна з кансэнсусам у Вікі, а таксама ўжываннем слова па за межамі — прынята рашэнне заставіць форму «Аўдыя» ў якасці асноўнай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == {{закрыта}} Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хоць форма «Леан» з’яўляецца больш дакладнай транслітарацыяй польскага імя Leon і сустракаецца ў энцыклапедычных выданнях 1990-х гадоў (ЭГБ, БелЭн), у сучаснай беларускай навуковай літаратуры назіраецца вяртанне да формы «Лявон». Вырашальным аргументам тут выступае шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі» (2017), падрыхтаванае НАН Беларусі, дзе выкарыстоўваецца варыянт «Лявон Бароўскі».<br /><br />Паколькі Вікіпедыя павінна абапірацца на найбольш актуальныя аўтарытэтныя крыніцы, цяперашняя назва захоўваецца. Пры гэтым у першым сказе артыкула мыабавязкова пазначаем арыгінальнае польскае напісанне і варыянт «Леан» як раўнапраўны для пошуку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:06, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == {{закрыта}} Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Па выніках абмеркавання прынята рашэнне не пераймяноўваць артыкул. Нягледзячы на тое, што назва «Зімовая вайна» з’яўляецца агульнапрынятым міжнародным гістарыяграфічным тэрмінам і сустракаецца ў сучасных беларускамоўных крыніцах, яна ўсё яшчэ саступае апісальнай назве «Савецка-фінляндская вайна» ў плане інфарматыўнасці для шырокага кола чытачоў. Падчас дыскусіі ўдзельнікі адзначылі, што апісальная назва адназначна акрэслівае бакі канфлікту, што з’яўляецца важным для энцыклапедычнага рэсурсу. Аргументы за ўніфікацыю з еўрапейскай традыцыяй і скарачэнне назвы былі прызнаныя важкімі і мы павінны іх улічваць. Паколькі сярод удзельнікаў не было дасягнута відавочнага кансэнсусу на карысць змены назвы, артыкул застаецца пры цяперашнім найменні. Пры гэтым назва «Зімовая вайна» павінна быць абавязкова пазначана ў прэамбуле як раўнапраўная, а таксама выкарыстоўвацца як перанакіраванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:05, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == {{закрыта}} Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Падчас абмеркавання ўдзельнікі прыйшлі да згоды, што цяперашняя форма «Грын» з’яўляецца вынікам памылковай асацыяцыі з англійскім словам green. На самой справе прозвішча актрысы мае шведскае паходжанне і паходзіць ад шведскага слова gren. У шведскай мове яно вымаўляецца як [ɡreːn], а ў французскай (роднай мове актрысы) — як [ɡʁɛn]. Лачіным будзе перайменаваць прозвішча ў «Грэн»<br /><br />Што датычна імя, дык тут адназначнага кансэнсусу наконт змены на «Эва» дасягнута не было. Добрыя заўвагі з двух бакоў. Прынята рашэнне пакінуць імя ў традыцыйным/кансэнсусным для Вікі напісанні. Калі будуць новыя аргументы — можна зноў адкрыць гэтую тэму.<br /><br />Ранейшая назва «Ева Грын» захаваецца як перанакіраванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:29, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Каханне і галубы]] → [[Любоў і галубы]] == {{закрыта}} [[Вікіпедыя:Да_выдалення#Каханне_і_галубы|Прапануецца]] перайменаваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:49, 17 верасня 2025 (+03) :уласна, мая прапанова, таму мой голас {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:31, 17 верасня 2025 (+03) : СМІ (а часам адно і тое ж смі) пішуць як "любоў" [https://www.zviazda.by/sites/default/files/pdf/2015/07/28lip-1.indd_.pdf], так і "каханне" [https://zviazda.by/editions/news/yak-vyadomaya-kinagistoryya-kakhanne-i-galuby-mozha-vyglyadats-na-teatralnay-stsene/]. Трэба паглядзець што там з АК. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:31, 20 верасня 2025 (+03) ::калі няма больш-менш трывалай формы, мне здаецца, трэба глядзець на змест і сэнс назвы. Мне здаецца, што больш шырокае «любоў» лепш перадае атмасферу, змест фільма. Там рамантычны складнік моцны, але там яшчэ і сям’я вельмі важная прынамсі, і нават я бы так сказаў, што там, па маіх успамінах, важны канфлікт сям’і і кахання, дзе выхадам з’яўляецца любоў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:03, 21 верасня 2025 (+03) ::: Т. В. Пешына ў артыкуле пра рэжысёра ў БЭ т. 11 піша «Каханне і галубы». --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:37, 21 верасня 2025 (+03) ::::Калі ў БЭ ёсць, то лепей пакінуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:19, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можа і спрэчна, але нібы ў АК больш перавага слову «каханне» тут, таму версію з «любоў» зрабіў перасылкай проста. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:24, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Царква Святога Доната]] → [[Царква Святога Даната]] (або: [[Святы Данат Задарскі]] → [[Святы Донат Задарскі]]) == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Царква Святога Доната#Правапіс імя|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:22, 10 верасня 2025 (+03) :Я так разумею, што трэба арыентавацца на арыгінал імя Donatus на лаціне для імя чалавека, а не на сучаснае прачытанне на харвацкай. Адносна будынку, здаецца ў нас прынята ўтвараць назвы ад імя, а не транскрыбіраваць з мясцовай назвы. Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} артыкул пра царкву. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 18 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне павісла, таму перайменаваў. Я не эксперт у лаціне, але нібы па правілах у слове Donatus ідзе націск на «a». Таму, кіруючыся гэтым і аргументацыяй вышэй, зрабіў усё ў адпаведнасці з гэтым вымаўленнем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Януш Валуш]] → [[Януш Валусь]] або [[Януш Валюсь]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Януш Валуш|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:47, 28 жніўня 2025 (+03) :згодны. Бліжэй нібыта «Ва́люсь» [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:52, 18 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} Паводле польска-беларускай практычнай транскрыпцыі мае быць "Валюсь". [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:49, 27 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана ў [[Януш Валюсь]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Ілукстэ]] → [[Ілукшта]] == {{закрыта}} Традыцыйная назва, раз пераймяноўваем літоўскія і украінскія гарады, то будзе паслядоўна па ўсіх бегчы, калі канечне традыцыйная назва сапраўды функцыянуе ў беларускай шырэй, чым сучасная. У Google Scholar Ілукшта 3 разы сустракаецца, Ілукстэ — 2, можна яшчэ крыніц пашукаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 24 сакавіка 2025 (+03) :{{перайменаваць}} Але ўвогуле, трэба сістэмная праца з назвамі Латвіі, бо ізноў пануе савецкая практыка, а беларуская традацыя адкідаецца.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:04, 28 сакавіка 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} Выключэнне было зроблена для горада Вільня, усё астатняе мусіла быць аформлена ў выглядзе дапаўнення да правіл наймення артыкулаў, каб азначыць межы прымянення, але яго не з'явілася дагэтуль - кожны ўдзельнік трымае ў галаве нейкае сваё правіла наймення літоўскіх тапонімаў і межы прымянення гэтых правіл. Не трэба гэты сыры прадукт распаўсюджваць далей да фармальнага афармлення зразумелых правіл. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:20, 1 красавіка 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, якія "выключэнні"? Гэта ж нават на слых умоўна "я чуў", а крыніцы прывялі ўжэ. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 11:42, 11 красавіка 2025 (+03) :таксама звяртаю ўвагу, што пасля перайменавання, варта будзе падняць пытанне пра назву горада [[Даўгаўпілс]] і патэнцыйна іншых населеных пунктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:34, 21 лістапада 2025 (+03) ::Пераназывайце ўжо і закрывайце абмеркаванне. Год вісіць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:18, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Большасць выказалася «за», таму перайменаваў. Заўважу, што гэта ўсё ўказвае на тое, што пасля перайменавання НП у Літве будзе паслядоўным пераймяноўваць многія населеныя пункты ўва ўсіх суседніх краінах калі ёсць традыцыйная функцыянальная беларуская назва, зафіксаваная ў АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:07, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Рональд Коўз]] → [[Рональд Коўс]] == {{закрыта}} Прозвішча чытаецца як [kəʊs]. І ў нашай [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|сістэме транскрыпцыі]], і ў [[:ru:Англо-русская практическая транскрипция|сістэме]] ад ру вікі, гук [s] заўсёды перадаецца як «с». Літара «з» — паўстаў імаверна ад няправільнага прачытання імя раней у рускай мове. Калі ў нас няма АК з Коўз, то прапаную перайменаваць. Дарэчы на вымаўленне слова ў беларускай мове напісанне не ўплывае, гэта чыста выпраўленне для паслядоўнасці менавіта пісьма. — [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 22 студзеня 2025 (+03) : "З" тут яўна артэфакт няправільнае расійскае перадачы (як які-небудзь гішпанскі Радрыгез умоўна), таму не мусіць існаваць. {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:00, 19 лютага 2025 (+03) :{{Каментарый}} Не можа быць Коўс, гэта супярэчыць правілам: Гук [у] не чаргуецца з [ў] у запазычаных словах, якія заканчваюцца на -ум, -ус --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:33, 28 сакавіка 2025 (+03) ::У арыгінале «Coase» — гэта этымалагічна не ёсць -ус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:06, 28 сакавіка 2025 (+03) :::Мы прымяняем правілы да беларускай транслітарацыі, а не да арыгінальнай назвы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:55, 1 красавіка 2025 (+03) ::::Вы не правы тут. Гэта правіла тычыцца іменна лацінскіх канчаткаў. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 11:24, 11 красавіка 2025 (+03) :::::Не толькі лацінскіх канчаткаў: страус, соус. [[Удзельнік:Burzuchius|Burzuchius]] ([[Размовы з удзельнікам:Burzuchius|размовы]]) 22:08, 13 красавіка 2025 (+03) ::::::Страус, соус. Я, само-сабою, няправільна выказаўся, недакладна — не канчаткаў як такіх а фіналяў. Так, страус і г. д., але ж вы пэўна зразумелі, што гэтта вялося іменна пра лацінскія канчаткі, фіналі ў словах з другіх моў тут ні пры чым. (У Правілах пра -ум, -ус акурат пра іх, пра лаціну, гэта калі здаровы глузд не выкідваць на абочыну; так дык Правілы наагул слаба распрацаваныя) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 06:02, 20 красавіка 2025 (+03) ::Падтрымаю варыянт з "Коус". Самому гэтае правіла падаецца дзіўным, але як ні круці, сказана проста "у запазычаных словах, якія заканчваюцца на -ум, -ус", без удакладнення паходжання. Маем, зрэшты, [[Штраус]], дзе прозвішча хіба не лацтнскае. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:20, 22 снежня 2025 (+03) :{{перайменаваць}} у «Коус». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:54, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} Сістэмная перадача ў беларускай мове.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:16, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выглядае на тое, што кансэнсус склаўся бліжэй да формы «Коус», таму перайменавана пад такую форму. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:59, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Шнеўр Залман з Лядаў]] → [[Шнеер Залман з Лядоў]] == {{закрыта}} У тапоніме націск падае на канчатак, граматычная база дае два варыянты роднага склону: Лядоў і Ляд. Імя прапаную перадаваць з ідыша, Шнеер ці Шнэер.--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:07, 10 верасня 2025 (+03) :наконт прозвішча згодны, наконт імя — не магу пацвярдзіць, бо слаба чытаю на ідышы і няма версіі з агаласоўкамі пад рукой. Нямецкая вікі падае версія Schneur (Шнэур), хіба на ідышы не мусіць быць так жа? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 11 верасня 2025 (+03) :у польскім вікіслоўніку, напрыклад [[:pl:wikt:שניאור]] -[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 15:17, 15 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} У БелЭн і БСЭн "ШнЕер", штопраўда, у дачыненні ягонага нашчадка [[Залман Шнеур]]. Якога, дарэчы, таксама трэба перайменаваць, бо форма "Шнеур" немагчымая. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:46, 27 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з абмеркаваннем. У БелСЭ і БелЭн не знайшоў сам. Калі @[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] зможа дадаць спасылкі з пазнакамі старонак у тамах, то будзем вельмі ўдзячныя! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Onliner.by]] → [[Onliner]] == {{закрыта}} Больш вядомы пад гэтай назвай. А са старой назвы заставіць перасылку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:16, 15 кастрычніка 2025 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з сайтам, менавіта такая ў выдання афіцыйная назва, без дамена. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:22, 29 кастрычніка 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з сайтам. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена згодна з абмеркаваннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:33, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Элекцыя Viritim]] → [[Electio viritim]] == {{закрыта}} Варта перайменаваць з сумесі кірыліцызаванай польскай і латыні на нешта аднастайнае — або цалкам на лаціне (што вынесена ў загаловак як самае відавочнае), або ўжо па-беларуску (не рызыкну прапанаваць варыянты). У сучасным выбарчым праве падобнае называецца [[Прамыя выбары|прамымі выбарамі]] (то-бок непасрэдныя, не за прадстаўніка на выбары, а непасрэдна за кандыдата на пасаду). Толькі цяпер гэта ўсеагульныя выбары, а тут усеагульна-саслоўныя. Адзіная знойдзеная праз Гугл беларуская крыніца[https://knihi-online.com/duch-casu-jury-viesialkouski.html], дзе ўжываецца слова «вірытым», ускосна дае «выбары ад вірытым», але па-мойму толькі бо аўтар (або арганізатары тых выбараў) не ведалі як гэта па-беларуску называецца ў сучаснасці. Калі ласка, вашы думкі на гэты конт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:21, 20 лістапада 2025 (+03) :мне здаецца, лепш першай назвай выкарыстоўваць лацінскі арыгінал і дадаваць беларускія пераклады па меры ўзнікнення ў крыніцах, а таксама можна ў дужках падаць кароткі пераклад назвы на беларускую з тлумачэннем этымалогіі, як гэта робіцца ў іншых артыкулах. Таму {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:38, 27 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} на лацінскую назву. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:51, 9 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, нехта ўжо перайменаваў. Лід пажадана палепшыць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:31, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Храм Гроба Гасподняга]] → [[Храм Труны Гасподняй]] == {{закрыта}} Такі варыянт выкарыстоўваецца ў БелЭн; т.7 с.172, т.1, с. 309 --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:57, 19 студзеня 2026 (+03) :Тут БЭ можа і не зусім і аўтарытэтнай будзе. Перасылка ёсць і, відаць, трэба яўна напісаць у артыкуле які варыянт дае БЭ. Ёсць традыцыя, беларускія пераклады Новага Запавету, адкуль уласна гэтае паняцце. Пагатоў, труна -- гэта ж пэўны прадмет і тут гаворка не пра яго адназначна. Трэба комплекс крыніц браць і каб усё ж бліжэйшых да хрысціянскай тэматыкі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:32, 24 студзеня 2026 (+03) ::тут хутчэй сапраўды будзе «гроб» па значэнні бліжэй, як польскае «grób». {{не пераймяноўваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:48, 3 лютага 2026 (+03) :::Мо я неяк няправільна шукаю, але слова "гроб" няма ані ў ТСБМ, ані ў ТСЛБМ, ані ў граматычнай базе інстытута мовазнаўства. Адкуль тады браць значэнне? [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:57, 3 лютага 2026 (+03) ::::тут ужо трэба ставіць пытанне па крыніцах у [[Гроб Гасподні|гэтым артыкуле]]. Я не магу знайсці лепшага адпаведніка для беларускай мовы. Не выключаю, што ў рэлігійнай тэрміналогіі слоўнікі могуць адставаць. Да таго ж, гэта досыць дыскусійнае поле па сённяшні дзень. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:04, 3 лютага 2026 (+03) :::::Таксама ў [https://knihi.com/none/Sviataja_Biblija_Novy_Zapaviet_orig.html Новым Запавеце Чарняўскага] бачым гроб, а ў [https://knihi.com/none/Sviataja_Biblija_Novy_Zapaviet_orig.html рэдакцыі 99-га] — магіла. Не выключаю, што гэта не было ініцыятывай самога Чарняўскага. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:28, 3 лютага 2026 (+03) ::::::У Евангеллі Мацвея (разд. 27, 60) выдання Рымска-каталіцкай царквы, 2017, Пераклад Біблейскай Камісіі ::::::пры Бел. Экзархаце РПЦ, перакладзе Сёмухі 2002, А. Бокуна 2023, паўсюдна магіла. А ў рэдакцыі Чарняўскага ад 2017, якая была ўжо пасля смерці аўтара, ужываецца слова «склеп». Усе прыведзеныя варыянты кнігі зручна сабраныя [https://www.biblija.by/online/ тут], як што. ::::::Ёсць падставы прапанаваць паўсюдна замяніць на «Магілу Гасподнюю». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:41, 3 лютага 2026 (+03) :::::::З пададзенай аргументацыяй згодны, "Магіла гасподня" выглядае найбольш правільным варыянтам. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:25, 14 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Згодна з абмеркаваннем, перакладзена ў адпаведнасці з большасцю перакладаў Бібліі у [[Храм Магілы Гасподняй]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:26, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Дамброва Бяластоцка]] → [[Дуброва-Беластоцкая]] == {{закрыта}} Назва, якая шырока выкарыстоўваецца тамтэйшымі беларусамі, сапраўдная нештучная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:47, 15 студзеня 2026 (+03) : Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], тут яўна ёсць патрэба глядзець шырэй на рэчы — перадача назваў паселішчаў [[Усходняя Беласточчына|Усходняй Беласточчыны]] датычыць шматлікіх кейсаў. Адзінкавы перанос засведчыць усяго толькі нашую непаслядоўнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:31, 15 студзеня 2026 (+03) ::Гэта не адзінкавы перанос. Буду выстаўляць паступова пад нармальныя замацаваныя назвы. Ужо крыху прайшоўся вёскамі Сакольскага павета. Не зусім разумею, адкуль узялася практыка выкарыстоўваць нейкія прыдуманыя для беларускай мовы назвы, гэта так нідзе не робіцца. З тапонімамі Літвы крыху разгроб, цяпер вось будзем Польшчу глядзець. Для значных паселішчаў ёсць крыніцы кшталту Гістарычнага атласа. Для маленькіх глядзець ужыванне ў беларускай прэсе. Дарэчы, менавіта так складаўся тапанімічны даведнік Рапановіча ў Беларусі, які потым стаў асновай для даведніка Лемцюговай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:06, 15 студзеня 2026 (+03) ::: Праграмная рада тыднёвіка "Ніва" шмат гадоў і паслядоўна падае на яго старонках беларускія назвы паселішчаў, але белвікіпедысты аддаюць перавагу інструкцыі па транслітэрыцыі, гл. напр. у арт. [[Бельск Падляскі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:11, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Гэта вялікая бяда, што калісьці аматары мёртвых інструкцый транслітарацыі дабраліся да тапаніміі і ім ніхто нічога не сказаў па справе. Да таго ж, інструкцыі тычацца назваў, якія не замацаваныя ў мове. Цяпер выпраўляць — вельмі цяжкая праца, але за яе трэба брацца. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:58, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Дубічы Цэркеўнэ]], гміна дзе беларусы ў абсалютнай перавазе, еднак трохэ з польскего мувён. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:54, 16 студзеня 2026 (+03) ::::::Але вы падтрымайце іншыя перайменаванні, ці як. Правёў сур’ёзную працу дзеля выпраўлення тапаніміі Падляшша. Хіба ўсе назвы з створаных выправіў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:13, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[Эсфір (дачка Амінавада)]] → [[Эсфір (дачка Амінадава)]] або [[Эсфір]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Эсфір (дачка Амінавада)#Амінадава?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 19:19, 8 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} у [[Эсфір]]: відавочная абдрукоўка. У некаторых моўных версіях ёсць удакладненне - [https://de.wikipedia.org/wiki/Ester_(Bibel) Эсфір (Біблія)], або [https://sk.wikipedia.org/wiki/Ester_(biblick%C3%A1_postava) Эсфір (біблійны персанаж)], аднак старонак неадназначнасці (спасылак на артыкулы пра іншых Эсфір) нават там не знайшоў. І ў нас таксама падобнае ўдакладненне лічу непатрэбным. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:50, 9 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} у [[Эсфір]]: няма патрэбы ва ўдакладненні, пагатоў такім, мякка кажучы старамодным :) --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:17, 17 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана пад назву [[Эсфір]], а таксама дададзена дадатковая старонка перасылкі. На старонцы размоў асобна адзначана праблема перадачы імя Амінадаў/Абігаіл/... у беларускай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Адольф Гітлер Уунона]] → [[Адольф Уунона]] == {{закрыта}} Асоба афіцыйна змяніла імя ([https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/11/28/namibian-politician-named-adolf-hitler-wins-re-election/ крыніца]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 18:36, 28 лістапада 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, але важна пакінуць у лідзе ягонае папярэдняе імя, бо яно вельмі медыйнае [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:04, 30 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Асоба афіцыйна змяніла імя. Артыкул перайменаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:41, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Страдзівары]] → [[Страдывары]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн ([https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_192 т. 15, с. 192]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 00:32, 11 студзеня 2026 (+03) :Раз у БелЭн, то {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:59, 19 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена як у крыніцы, перасылка пакінута, бо памылка папулярная і не арфаграфічная. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:02, 23 студзеня 2026 (+03) == [[Анатоль Аляксеевіч Стэпусь]] → [[Анатоль Аляксеевіч Сцепусь]] == {{закрыта}} Напісанне прозвішча ''Сцепусь'' даеца на сайтах [https://mfa.gov.by/be/press/news_mfa/b797e4897c39802e.html МЗС Беларусі], [https://bel.sputnik.by/20170408/dyplamatyya-kultury-u-ehstonii-prahodzic-vystava-belaruskih-mastakou-1028215799.html Sputnik Беларусь], [https://www.sb.by/articles/glytok-pavetra-z-batska-shchyny-estoniya.html СБ Беларусь сегодня] і іншых. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:09, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Памылка ў назве. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:18, 23 студзеня 2026 (+03) {{закрыта}} == [[Руска-турэцкія войны]] → [[Расійска-турэцкія войны]] == У артыкулах вядзецца пра расійска-турэцкія войны, а не пра рускія.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:36, 30 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, згодна з меркаваннем ніжэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:04, 1 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:27, 15 студзеня 2026 (+03) == [[Ідзанакі і Ідзанамі]] → [[Ідзанагі і Ідзанамі]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Ідзанакі і Ідзанамі|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:47, 28 жніўня 2025 (+03) : Вось тут неадназначна, бо можа ў пытаннях вымаўлення аўтар і правы, але ж мы тут заўсёды аддаем перавагу АК. Калі там напісана "Ідзанакі", а іншых прыкладаў у бел АК няма - хутчэй за ўсё назва застанецца. Не падводжу вынік, хачу пачуць што думаюць іншыя ўдзельнікі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:37, 7 верасня 2025 (+03) ::Я бы пакінуў «Ідзанакі», бо АК, але варта было б адзначыць арыгінальнае вымаўленне з транскрыпцыяй на беларускую. Але ёсць сумневы, што варта перадаваць японскае -gi- ў беларускай як -кі-, бо насамрэч да выбухнога ґ бліжэй к, а не фрыкатыўны г. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 18 верасня 2025 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} Усё ж такі перавагу трэба аддаваць беларускім крыніцам. Тым болей, як было зазначана вышэй, бягучы варыянт нельга лічыць памылкай. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:09, 22 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прыкладаў іншага напісання ў беларускіх аўтарытэтных крыніцах не прыведзена. Артыкул пакінуты пад цяперашняй назвай. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:43, 11 студзеня 2026 (+03) == [[Небаскроб Мэры-Экс]] → [[Сент-Мэры Экс 30]] == {{закрыта}} У цяперашняй назве ўжыта няпоўная назва вуліцы. Варта таксама пазначыць нумар будынка, бо там ёсць і іншыя хмарачосы, напрыклад [https://en.wikipedia.org/wiki/70%20St%20Mary%20Axe Сент-Мэры Экс 70]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 07:28, 22 лістапада 2025 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 27 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Аргументацыя слушная, супраць ніхто не выступаў. Артыкул перайменаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:21, 11 студзеня 2026 (+03) 3k57h4cgyjjkv4l2q07gpyzbhiuj5au 5157409 5157407 2026-06-22T18:32:32Z Emilia Noah 155537 /* */ 5157409 wikitext text/x-wiki {{Архіў}} == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Аргументацыя дастатковая. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:55, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:47, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Неабходны кансэнсус ёсць. Крыніцы ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:50, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == {{закрыта}} Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменаваў на "[[Слайс жыцця]]", бо нават скрылёк, а не тое што кавалачак ці шматочак, дакладна не перадае -- слайса як тонкага зрэзу. Калі б была крыніца беларускамоўная прафесійная, была б іншая справа, не да выбару. -- == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == {{закрыта}} У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зараз у намінацыі разглядаецца вельмі шырокі спектр імён. Іх правапіс і найменне могуць залежыць ад транскрыпцыі, традыцыі ўжывання ў крыніцах, пэўных нарматыўных дакументаў. Вось так шырока падвесці вынік за перайменаванне усіх Юліюшаў будзе не зусім лагічна. Таму я прапаную пакуль зачыніць гэтае абмеркаванне і пры жаданні аўтара выносіць іх кожнага паасобку. Тым больш што цікавыя аргументы, якія можна далучыць да намінацыі, тут ужо існуюць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:41, 22 мая 2026 (+03) == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) :У такой сітуацыі [[Бэтмен (фільм, 2022)]], [[Лега Фільм: Бэтмен]] можна пераймяноўваць? [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:52, 21 мая 2026 (+03) :: Так, па ўніфікацыі можна перайменаваць (са спасылкай на гэты вынік). Толькі скажыце калі ласка на які БелЭн вы спасылаецеся, бо ў 3 томе 96-го я нічога не бачу такога. Ды і дзіўна, калі б там было, шчыра кажучы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:11, 21 мая 2026 (+03) :::[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%91%D1%8D%D1%82%D0%BC%D1%8D%D0%BD т. 8, с. 397] БелЭн мае за сабой здольнасць здзіўляць![[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:21, 22 мая 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == {{закрыта}} Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == {{закрыта}} Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == {{закрыта}} Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:43, 1 мая 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == {{закрыта}} Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Уласнага даследвання няма, бо прадстаўлены беларускія крыніцы. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 1 мая 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == {{закрыта}} Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус склаўся. Артыкул перайменаваны. Таксама вельмі прашу пазбягаць акрэслення працы Чаховіча як шкоднай. Мы зыходзім з [[ВП:СУ]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:59, 1 мая 2026 (+03) : Дарэчы, паважаны @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], паглядзіце яшчэ на артыкул [[Сэйнэнскі павет]]. Якая там правільная назва? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:02, 1 мая 2026 (+03) ::Трэба называць паводле артыкулаў пра гарады. Значыць Сейненскі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:30, 7 мая 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == {{закрыта}} Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:54, 1 мая 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == {{закрыта}} Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:54, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:51, 1 мая 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == {{закрыта}} Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перайменаваны згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:40, 1 мая 2026 (+03) == [[НТБ]] → [[НТВ]] == {{закрыта}} Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перайменаваны згодна з аргументамі. Перасылка захавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:33, 1 мая 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, АК ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:52, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == {{закрыта}} Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03) ::{{зроблена}} [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 13:20, 13 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Застаўляем старую назву згодна з [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:50, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == {{закрыта}} Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Відавочная памылка. Выпраўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:44, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == {{закрыта}} Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Датычна ўжывання слова «Аўдыя» існуе пэўны навуковы кансэнсус, які мы таксама пожам пабачыць [https://daviedka.bnkorpus.info/5-audyjavizualny/ вось тут]. Згодна з кансэнсусам у Вікі, а таксама ўжываннем слова па за межамі — прынята рашэнне заставіць форму «Аўдыя» ў якасці асноўнай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == {{закрыта}} Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хоць форма «Леан» з’яўляецца больш дакладнай транслітарацыяй польскага імя Leon і сустракаецца ў энцыклапедычных выданнях 1990-х гадоў (ЭГБ, БелЭн), у сучаснай беларускай навуковай літаратуры назіраецца вяртанне да формы «Лявон». Вырашальным аргументам тут выступае шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі» (2017), падрыхтаванае НАН Беларусі, дзе выкарыстоўваецца варыянт «Лявон Бароўскі».<br /><br />Паколькі Вікіпедыя павінна абапірацца на найбольш актуальныя аўтарытэтныя крыніцы, цяперашняя назва захоўваецца. Пры гэтым у першым сказе артыкула мыабавязкова пазначаем арыгінальнае польскае напісанне і варыянт «Леан» як раўнапраўны для пошуку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:06, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == {{закрыта}} Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Па выніках абмеркавання прынята рашэнне не пераймяноўваць артыкул. Нягледзячы на тое, што назва «Зімовая вайна» з’яўляецца агульнапрынятым міжнародным гістарыяграфічным тэрмінам і сустракаецца ў сучасных беларускамоўных крыніцах, яна ўсё яшчэ саступае апісальнай назве «Савецка-фінляндская вайна» ў плане інфарматыўнасці для шырокага кола чытачоў. Падчас дыскусіі ўдзельнікі адзначылі, што апісальная назва адназначна акрэслівае бакі канфлікту, што з’яўляецца важным для энцыклапедычнага рэсурсу. Аргументы за ўніфікацыю з еўрапейскай традыцыяй і скарачэнне назвы былі прызнаныя важкімі і мы павінны іх улічваць. Паколькі сярод удзельнікаў не было дасягнута відавочнага кансэнсусу на карысць змены назвы, артыкул застаецца пры цяперашнім найменні. Пры гэтым назва «Зімовая вайна» павінна быць абавязкова пазначана ў прэамбуле як раўнапраўная, а таксама выкарыстоўвацца як перанакіраванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:05, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == {{закрыта}} Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Падчас абмеркавання ўдзельнікі прыйшлі да згоды, што цяперашняя форма «Грын» з’яўляецца вынікам памылковай асацыяцыі з англійскім словам green. На самой справе прозвішча актрысы мае шведскае паходжанне і паходзіць ад шведскага слова gren. У шведскай мове яно вымаўляецца як [ɡreːn], а ў французскай (роднай мове актрысы) — як [ɡʁɛn]. Лачіным будзе перайменаваць прозвішча ў «Грэн»<br /><br />Што датычна імя, дык тут адназначнага кансэнсусу наконт змены на «Эва» дасягнута не было. Добрыя заўвагі з двух бакоў. Прынята рашэнне пакінуць імя ў традыцыйным/кансэнсусным для Вікі напісанні. Калі будуць новыя аргументы — можна зноў адкрыць гэтую тэму.<br /><br />Ранейшая назва «Ева Грын» захаваецца як перанакіраванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:29, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Каханне і галубы]] → [[Любоў і галубы]] == {{закрыта}} [[Вікіпедыя:Да_выдалення#Каханне_і_галубы|Прапануецца]] перайменаваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:49, 17 верасня 2025 (+03) :уласна, мая прапанова, таму мой голас {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:31, 17 верасня 2025 (+03) : СМІ (а часам адно і тое ж смі) пішуць як "любоў" [https://www.zviazda.by/sites/default/files/pdf/2015/07/28lip-1.indd_.pdf], так і "каханне" [https://zviazda.by/editions/news/yak-vyadomaya-kinagistoryya-kakhanne-i-galuby-mozha-vyglyadats-na-teatralnay-stsene/]. Трэба паглядзець што там з АК. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:31, 20 верасня 2025 (+03) ::калі няма больш-менш трывалай формы, мне здаецца, трэба глядзець на змест і сэнс назвы. Мне здаецца, што больш шырокае «любоў» лепш перадае атмасферу, змест фільма. Там рамантычны складнік моцны, але там яшчэ і сям’я вельмі важная прынамсі, і нават я бы так сказаў, што там, па маіх успамінах, важны канфлікт сям’і і кахання, дзе выхадам з’яўляецца любоў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:03, 21 верасня 2025 (+03) ::: Т. В. Пешына ў артыкуле пра рэжысёра ў БЭ т. 11 піша «Каханне і галубы». --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:37, 21 верасня 2025 (+03) ::::Калі ў БЭ ёсць, то лепей пакінуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:19, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можа і спрэчна, але нібы ў АК больш перавага слову «каханне» тут, таму версію з «любоў» зрабіў перасылкай проста. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:24, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Царква Святога Доната]] → [[Царква Святога Даната]] (або: [[Святы Данат Задарскі]] → [[Святы Донат Задарскі]]) == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Царква Святога Доната#Правапіс імя|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:22, 10 верасня 2025 (+03) :Я так разумею, што трэба арыентавацца на арыгінал імя Donatus на лаціне для імя чалавека, а не на сучаснае прачытанне на харвацкай. Адносна будынку, здаецца ў нас прынята ўтвараць назвы ад імя, а не транскрыбіраваць з мясцовай назвы. Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} артыкул пра царкву. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 18 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне павісла, таму перайменаваў. Я не эксперт у лаціне, але нібы па правілах у слове Donatus ідзе націск на «a». Таму, кіруючыся гэтым і аргументацыяй вышэй, зрабіў усё ў адпаведнасці з гэтым вымаўленнем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Януш Валуш]] → [[Януш Валусь]] або [[Януш Валюсь]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Януш Валуш|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:47, 28 жніўня 2025 (+03) :згодны. Бліжэй нібыта «Ва́люсь» [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:52, 18 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} Паводле польска-беларускай практычнай транскрыпцыі мае быць "Валюсь". [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:49, 27 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана ў [[Януш Валюсь]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Ілукстэ]] → [[Ілукшта]] == {{закрыта}} Традыцыйная назва, раз пераймяноўваем літоўскія і украінскія гарады, то будзе паслядоўна па ўсіх бегчы, калі канечне традыцыйная назва сапраўды функцыянуе ў беларускай шырэй, чым сучасная. У Google Scholar Ілукшта 3 разы сустракаецца, Ілукстэ — 2, можна яшчэ крыніц пашукаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 24 сакавіка 2025 (+03) :{{перайменаваць}} Але ўвогуле, трэба сістэмная праца з назвамі Латвіі, бо ізноў пануе савецкая практыка, а беларуская традацыя адкідаецца.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:04, 28 сакавіка 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} Выключэнне было зроблена для горада Вільня, усё астатняе мусіла быць аформлена ў выглядзе дапаўнення да правіл наймення артыкулаў, каб азначыць межы прымянення, але яго не з'явілася дагэтуль - кожны ўдзельнік трымае ў галаве нейкае сваё правіла наймення літоўскіх тапонімаў і межы прымянення гэтых правіл. Не трэба гэты сыры прадукт распаўсюджваць далей да фармальнага афармлення зразумелых правіл. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:20, 1 красавіка 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, якія "выключэнні"? Гэта ж нават на слых умоўна "я чуў", а крыніцы прывялі ўжэ. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 11:42, 11 красавіка 2025 (+03) :таксама звяртаю ўвагу, што пасля перайменавання, варта будзе падняць пытанне пра назву горада [[Даўгаўпілс]] і патэнцыйна іншых населеных пунктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:34, 21 лістапада 2025 (+03) ::Пераназывайце ўжо і закрывайце абмеркаванне. Год вісіць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:18, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Большасць выказалася «за», таму перайменаваў. Заўважу, што гэта ўсё ўказвае на тое, што пасля перайменавання НП у Літве будзе паслядоўным пераймяноўваць многія населеныя пункты ўва ўсіх суседніх краінах калі ёсць традыцыйная функцыянальная беларуская назва, зафіксаваная ў АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:07, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Рональд Коўз]] → [[Рональд Коўс]] == {{закрыта}} Прозвішча чытаецца як [kəʊs]. І ў нашай [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|сістэме транскрыпцыі]], і ў [[:ru:Англо-русская практическая транскрипция|сістэме]] ад ру вікі, гук [s] заўсёды перадаецца як «с». Літара «з» — паўстаў імаверна ад няправільнага прачытання імя раней у рускай мове. Калі ў нас няма АК з Коўз, то прапаную перайменаваць. Дарэчы на вымаўленне слова ў беларускай мове напісанне не ўплывае, гэта чыста выпраўленне для паслядоўнасці менавіта пісьма. — [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 22 студзеня 2025 (+03) : "З" тут яўна артэфакт няправільнае расійскае перадачы (як які-небудзь гішпанскі Радрыгез умоўна), таму не мусіць існаваць. {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:00, 19 лютага 2025 (+03) :{{Каментарый}} Не можа быць Коўс, гэта супярэчыць правілам: Гук [у] не чаргуецца з [ў] у запазычаных словах, якія заканчваюцца на -ум, -ус --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:33, 28 сакавіка 2025 (+03) ::У арыгінале «Coase» — гэта этымалагічна не ёсць -ус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:06, 28 сакавіка 2025 (+03) :::Мы прымяняем правілы да беларускай транслітарацыі, а не да арыгінальнай назвы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:55, 1 красавіка 2025 (+03) ::::Вы не правы тут. Гэта правіла тычыцца іменна лацінскіх канчаткаў. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 11:24, 11 красавіка 2025 (+03) :::::Не толькі лацінскіх канчаткаў: страус, соус. [[Удзельнік:Burzuchius|Burzuchius]] ([[Размовы з удзельнікам:Burzuchius|размовы]]) 22:08, 13 красавіка 2025 (+03) ::::::Страус, соус. Я, само-сабою, няправільна выказаўся, недакладна — не канчаткаў як такіх а фіналяў. Так, страус і г. д., але ж вы пэўна зразумелі, што гэтта вялося іменна пра лацінскія канчаткі, фіналі ў словах з другіх моў тут ні пры чым. (У Правілах пра -ум, -ус акурат пра іх, пра лаціну, гэта калі здаровы глузд не выкідваць на абочыну; так дык Правілы наагул слаба распрацаваныя) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 06:02, 20 красавіка 2025 (+03) ::Падтрымаю варыянт з "Коус". Самому гэтае правіла падаецца дзіўным, але як ні круці, сказана проста "у запазычаных словах, якія заканчваюцца на -ум, -ус", без удакладнення паходжання. Маем, зрэшты, [[Штраус]], дзе прозвішча хіба не лацтнскае. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:20, 22 снежня 2025 (+03) :{{перайменаваць}} у «Коус». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:54, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} Сістэмная перадача ў беларускай мове.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:16, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выглядае на тое, што кансэнсус склаўся бліжэй да формы «Коус», таму перайменавана пад такую форму. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:59, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Шнеўр Залман з Лядаў]] → [[Шнеер Залман з Лядоў]] == {{закрыта}} У тапоніме націск падае на канчатак, граматычная база дае два варыянты роднага склону: Лядоў і Ляд. Імя прапаную перадаваць з ідыша, Шнеер ці Шнэер.--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:07, 10 верасня 2025 (+03) :наконт прозвішча згодны, наконт імя — не магу пацвярдзіць, бо слаба чытаю на ідышы і няма версіі з агаласоўкамі пад рукой. Нямецкая вікі падае версія Schneur (Шнэур), хіба на ідышы не мусіць быць так жа? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 11 верасня 2025 (+03) :у польскім вікіслоўніку, напрыклад [[:pl:wikt:שניאור]] -[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 15:17, 15 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} У БелЭн і БСЭн "ШнЕер", штопраўда, у дачыненні ягонага нашчадка [[Залман Шнеур]]. Якога, дарэчы, таксама трэба перайменаваць, бо форма "Шнеур" немагчымая. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:46, 27 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з абмеркаваннем. У БелСЭ і БелЭн не знайшоў сам. Калі @[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] зможа дадаць спасылкі з пазнакамі старонак у тамах, то будзем вельмі ўдзячныя! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Onliner.by]] → [[Onliner]] == {{закрыта}} Больш вядомы пад гэтай назвай. А са старой назвы заставіць перасылку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:16, 15 кастрычніка 2025 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з сайтам, менавіта такая ў выдання афіцыйная назва, без дамена. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:22, 29 кастрычніка 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з сайтам. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена згодна з абмеркаваннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:33, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Элекцыя Viritim]] → [[Electio viritim]] == {{закрыта}} Варта перайменаваць з сумесі кірыліцызаванай польскай і латыні на нешта аднастайнае — або цалкам на лаціне (што вынесена ў загаловак як самае відавочнае), або ўжо па-беларуску (не рызыкну прапанаваць варыянты). У сучасным выбарчым праве падобнае называецца [[Прамыя выбары|прамымі выбарамі]] (то-бок непасрэдныя, не за прадстаўніка на выбары, а непасрэдна за кандыдата на пасаду). Толькі цяпер гэта ўсеагульныя выбары, а тут усеагульна-саслоўныя. Адзіная знойдзеная праз Гугл беларуская крыніца[https://knihi-online.com/duch-casu-jury-viesialkouski.html], дзе ўжываецца слова «вірытым», ускосна дае «выбары ад вірытым», але па-мойму толькі бо аўтар (або арганізатары тых выбараў) не ведалі як гэта па-беларуску называецца ў сучаснасці. Калі ласка, вашы думкі на гэты конт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:21, 20 лістапада 2025 (+03) :мне здаецца, лепш першай назвай выкарыстоўваць лацінскі арыгінал і дадаваць беларускія пераклады па меры ўзнікнення ў крыніцах, а таксама можна ў дужках падаць кароткі пераклад назвы на беларускую з тлумачэннем этымалогіі, як гэта робіцца ў іншых артыкулах. Таму {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:38, 27 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} на лацінскую назву. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:51, 9 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, нехта ўжо перайменаваў. Лід пажадана палепшыць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:31, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Храм Гроба Гасподняга]] → [[Храм Труны Гасподняй]] == {{закрыта}} Такі варыянт выкарыстоўваецца ў БелЭн; т.7 с.172, т.1, с. 309 --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:57, 19 студзеня 2026 (+03) :Тут БЭ можа і не зусім і аўтарытэтнай будзе. Перасылка ёсць і, відаць, трэба яўна напісаць у артыкуле які варыянт дае БЭ. Ёсць традыцыя, беларускія пераклады Новага Запавету, адкуль уласна гэтае паняцце. Пагатоў, труна -- гэта ж пэўны прадмет і тут гаворка не пра яго адназначна. Трэба комплекс крыніц браць і каб усё ж бліжэйшых да хрысціянскай тэматыкі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:32, 24 студзеня 2026 (+03) ::тут хутчэй сапраўды будзе «гроб» па значэнні бліжэй, як польскае «grób». {{не пераймяноўваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:48, 3 лютага 2026 (+03) :::Мо я неяк няправільна шукаю, але слова "гроб" няма ані ў ТСБМ, ані ў ТСЛБМ, ані ў граматычнай базе інстытута мовазнаўства. Адкуль тады браць значэнне? [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:57, 3 лютага 2026 (+03) ::::тут ужо трэба ставіць пытанне па крыніцах у [[Гроб Гасподні|гэтым артыкуле]]. Я не магу знайсці лепшага адпаведніка для беларускай мовы. Не выключаю, што ў рэлігійнай тэрміналогіі слоўнікі могуць адставаць. Да таго ж, гэта досыць дыскусійнае поле па сённяшні дзень. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:04, 3 лютага 2026 (+03) :::::Таксама ў [https://knihi.com/none/Sviataja_Biblija_Novy_Zapaviet_orig.html Новым Запавеце Чарняўскага] бачым гроб, а ў [https://knihi.com/none/Sviataja_Biblija_Novy_Zapaviet_orig.html рэдакцыі 99-га] — магіла. Не выключаю, што гэта не было ініцыятывай самога Чарняўскага. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:28, 3 лютага 2026 (+03) ::::::У Евангеллі Мацвея (разд. 27, 60) выдання Рымска-каталіцкай царквы, 2017, Пераклад Біблейскай Камісіі ::::::пры Бел. Экзархаце РПЦ, перакладзе Сёмухі 2002, А. Бокуна 2023, паўсюдна магіла. А ў рэдакцыі Чарняўскага ад 2017, якая была ўжо пасля смерці аўтара, ужываецца слова «склеп». Усе прыведзеныя варыянты кнігі зручна сабраныя [https://www.biblija.by/online/ тут], як што. ::::::Ёсць падставы прапанаваць паўсюдна замяніць на «Магілу Гасподнюю». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:41, 3 лютага 2026 (+03) :::::::З пададзенай аргументацыяй згодны, "Магіла гасподня" выглядае найбольш правільным варыянтам. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:25, 14 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Згодна з абмеркаваннем, перакладзена ў адпаведнасці з большасцю перакладаў Бібліі у [[Храм Магілы Гасподняй]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:26, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Дамброва Бяластоцка]] → [[Дуброва-Беластоцкая]] == {{закрыта}} Назва, якая шырока выкарыстоўваецца тамтэйшымі беларусамі, сапраўдная нештучная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:47, 15 студзеня 2026 (+03) : Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], тут яўна ёсць патрэба глядзець шырэй на рэчы — перадача назваў паселішчаў [[Усходняя Беласточчына|Усходняй Беласточчыны]] датычыць шматлікіх кейсаў. Адзінкавы перанос засведчыць усяго толькі нашую непаслядоўнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:31, 15 студзеня 2026 (+03) ::Гэта не адзінкавы перанос. Буду выстаўляць паступова пад нармальныя замацаваныя назвы. Ужо крыху прайшоўся вёскамі Сакольскага павета. Не зусім разумею, адкуль узялася практыка выкарыстоўваць нейкія прыдуманыя для беларускай мовы назвы, гэта так нідзе не робіцца. З тапонімамі Літвы крыху разгроб, цяпер вось будзем Польшчу глядзець. Для значных паселішчаў ёсць крыніцы кшталту Гістарычнага атласа. Для маленькіх глядзець ужыванне ў беларускай прэсе. Дарэчы, менавіта так складаўся тапанімічны даведнік Рапановіча ў Беларусі, які потым стаў асновай для даведніка Лемцюговай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:06, 15 студзеня 2026 (+03) ::: Праграмная рада тыднёвіка "Ніва" шмат гадоў і паслядоўна падае на яго старонках беларускія назвы паселішчаў, але белвікіпедысты аддаюць перавагу інструкцыі па транслітэрыцыі, гл. напр. у арт. [[Бельск Падляскі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:11, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Гэта вялікая бяда, што калісьці аматары мёртвых інструкцый транслітарацыі дабраліся да тапаніміі і ім ніхто нічога не сказаў па справе. Да таго ж, інструкцыі тычацца назваў, якія не замацаваныя ў мове. Цяпер выпраўляць — вельмі цяжкая праца, але за яе трэба брацца. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:58, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Дубічы Цэркеўнэ]], гміна дзе беларусы ў абсалютнай перавазе, еднак трохэ з польскего мувён. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:54, 16 студзеня 2026 (+03) ::::::Але вы падтрымайце іншыя перайменаванні, ці як. Правёў сур’ёзную працу дзеля выпраўлення тапаніміі Падляшша. Хіба ўсе назвы з створаных выправіў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:13, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[Эсфір (дачка Амінавада)]] → [[Эсфір (дачка Амінадава)]] або [[Эсфір]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Эсфір (дачка Амінавада)#Амінадава?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 19:19, 8 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} у [[Эсфір]]: відавочная абдрукоўка. У некаторых моўных версіях ёсць удакладненне - [https://de.wikipedia.org/wiki/Ester_(Bibel) Эсфір (Біблія)], або [https://sk.wikipedia.org/wiki/Ester_(biblick%C3%A1_postava) Эсфір (біблійны персанаж)], аднак старонак неадназначнасці (спасылак на артыкулы пра іншых Эсфір) нават там не знайшоў. І ў нас таксама падобнае ўдакладненне лічу непатрэбным. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:50, 9 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} у [[Эсфір]]: няма патрэбы ва ўдакладненні, пагатоў такім, мякка кажучы старамодным :) --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:17, 17 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана пад назву [[Эсфір]], а таксама дададзена дадатковая старонка перасылкі. На старонцы размоў асобна адзначана праблема перадачы імя Амінадаў/Абігаіл/... у беларускай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Адольф Гітлер Уунона]] → [[Адольф Уунона]] == {{закрыта}} Асоба афіцыйна змяніла імя ([https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/11/28/namibian-politician-named-adolf-hitler-wins-re-election/ крыніца]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 18:36, 28 лістапада 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, але важна пакінуць у лідзе ягонае папярэдняе імя, бо яно вельмі медыйнае [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:04, 30 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Асоба афіцыйна змяніла імя. Артыкул перайменаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:41, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Страдзівары]] → [[Страдывары]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн ([https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_192 т. 15, с. 192]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 00:32, 11 студзеня 2026 (+03) :Раз у БелЭн, то {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:59, 19 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена як у крыніцы, перасылка пакінута, бо памылка папулярная і не арфаграфічная. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:02, 23 студзеня 2026 (+03) == [[Анатоль Аляксеевіч Стэпусь]] → [[Анатоль Аляксеевіч Сцепусь]] == {{закрыта}} Напісанне прозвішча ''Сцепусь'' даеца на сайтах [https://mfa.gov.by/be/press/news_mfa/b797e4897c39802e.html МЗС Беларусі], [https://bel.sputnik.by/20170408/dyplamatyya-kultury-u-ehstonii-prahodzic-vystava-belaruskih-mastakou-1028215799.html Sputnik Беларусь], [https://www.sb.by/articles/glytok-pavetra-z-batska-shchyny-estoniya.html СБ Беларусь сегодня] і іншых. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:09, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Памылка ў назве. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:18, 23 студзеня 2026 (+03) {{закрыта}} == [[Руска-турэцкія войны]] → [[Расійска-турэцкія войны]] == У артыкулах вядзецца пра расійска-турэцкія войны, а не пра рускія.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:36, 30 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, згодна з меркаваннем ніжэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:04, 1 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:27, 15 студзеня 2026 (+03) == [[Ідзанакі і Ідзанамі]] → [[Ідзанагі і Ідзанамі]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Ідзанакі і Ідзанамі|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:47, 28 жніўня 2025 (+03) : Вось тут неадназначна, бо можа ў пытаннях вымаўлення аўтар і правы, але ж мы тут заўсёды аддаем перавагу АК. Калі там напісана "Ідзанакі", а іншых прыкладаў у бел АК няма - хутчэй за ўсё назва застанецца. Не падводжу вынік, хачу пачуць што думаюць іншыя ўдзельнікі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:37, 7 верасня 2025 (+03) ::Я бы пакінуў «Ідзанакі», бо АК, але варта было б адзначыць арыгінальнае вымаўленне з транскрыпцыяй на беларускую. Але ёсць сумневы, што варта перадаваць японскае -gi- ў беларускай як -кі-, бо насамрэч да выбухнога ґ бліжэй к, а не фрыкатыўны г. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 18 верасня 2025 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} Усё ж такі перавагу трэба аддаваць беларускім крыніцам. Тым болей, як было зазначана вышэй, бягучы варыянт нельга лічыць памылкай. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:09, 22 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прыкладаў іншага напісання ў беларускіх аўтарытэтных крыніцах не прыведзена. Артыкул пакінуты пад цяперашняй назвай. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:43, 11 студзеня 2026 (+03) == [[Небаскроб Мэры-Экс]] → [[Сент-Мэры Экс 30]] == {{закрыта}} У цяперашняй назве ўжыта няпоўная назва вуліцы. Варта таксама пазначыць нумар будынка, бо там ёсць і іншыя хмарачосы, напрыклад [https://en.wikipedia.org/wiki/70%20St%20Mary%20Axe Сент-Мэры Экс 70]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 07:28, 22 лістапада 2025 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 27 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Аргументацыя слушная, супраць ніхто не выступаў. Артыкул перайменаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:21, 11 студзеня 2026 (+03) 2cw2bh5nwqj6a77b470ecmfit47vle9 0 798533 5157288 5148311 2026-06-22T14:38:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157288 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Бярэзінскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 223311, [[Мінская вобласць]], г. [[Беразіно]], [[Кастрычніцкая вуліца (Беразіно)|вул. Кастрычніцкая]], 18<ref name="contacts">{{cite web|url=https://berezino.gov.by/?page_id=478|title=Структура|publisher=Березинский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-13|lang=ru|archive-date=11 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251111170435/https://berezino.gov.by/?page_id=478|url-status=dead}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Андрэй Валянцінавіч Сакалоўскі]] |пасада главы1 = [[Старшыня Бярэзінскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://berezino.gov.by/ berezino.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Бярэзінскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Мінскі аблвыканкам|Мінскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Бярэзінскі раённы Савет дэпутатаў|Бярэзінскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Беразіно|Беразіна]], на [[Кастрычніцкая вуліца (Беразіно)|вуліцы Кастрычніцкай]], 18<ref name="contacts"/>. == Структура == У структуру Бярэзінскага раённага выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure">{{cite web|url=https://berezino.gov.by/?page_id=478|title=Структура|publisher=Березинский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-13|lang=ru|archive-date=11 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251111170435/https://berezino.gov.by/?page_id=478|url-status=dead}}</ref>: * Упраўленне справамі (уключае групу бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці); * Упраўленне па сельскай гаспадарцы і харчаванні; * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне; * Упраўленне па адукацыі і спорце; * [[Бярэзінскі раённы аддзел унутраных спраў|Аддзел унутраных спраў]] (размяшчаецца па [[Вуліца Перамогі (Беразіно)|вуліцы Перамогі]], 22); * Фінансавы аддзел; * Аддзел эканомікі; * Аддзел землеўпарадкавання; * Аддзел архітэктуры і будаўніцтва, жыллёва-камунальнай гаспадаркі; * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы; * Аддзел па рабоце са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб; * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС) (размяшчаецца па [[Камсамольская вуліца (Беразіно)|вуліцы Камсамольскай]], 27); * Сектар культуры; * Юрыдычны сектар; * Служба «адно акно»; * Камісія па справах непаўналетніх. == Старшыні == * з 13 сакавіка 2024 — [[Андрэй Валянцінавіч Сакалоўскі]]<ref name="pred">{{cite web|url=https://berezino.gov.by/?page_id=473|title=Председатель|publisher=Березинский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-13|lang=ru|archive-date=3 красавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240403144349/https://berezino.gov.by/?page_id=473|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://berezino.gov.by|Бярэзінскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Беразіна]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бярэзінскі раён]] 8bqe1fwh12pu31yholc8nb07f7mp1vq 0 799192 5157494 5101682 2026-06-22T23:15:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157494 wikitext text/x-wiki [[Файл:Г.п. Карэлічы - Вайсковыя могілкі DSC07831.JPG|thumb|Вайсковыя могілкі, Карэлічы.]] '''Вайсковыя могілкі''' — ваенныя пахаваннi на паўночна-заходняй ускраіне [[Карэлічы|Карэлічаў]], знаходзяцца па вуліцы 8-га Сакавіка. Тут пахаваны 87 воінаў, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў 1944 годзе пры вызваленні Карэлічаў, і 6 партызан. На кожнай магіле — цэментныя пліты з прозвішчамі пахаваных. Усяго ўстаноўлены прозвішчы 22 воінаў. У 1967 г. на могілках пастаўлены абеліск. == Спасылкі == {{ГККРБ|413Д000313}} * [https://heritage.gov.by/catalog/voinskiia-mogilki-313 heritage.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260118214710/https://heritage.gov.by/catalog/voinskiia-mogilki-313 |date=18 студзеня 2026 }} [[Катэгорыя:Карэлічы]] [[Катэгорыя:1944 год у Беларусі]] 1bvlqlgnfkgk973tt7bigbz10gguvwj 0 799893 5157611 5129656 2026-06-23T09:37:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157611 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Еўдакімаў}} {{пісьменнік}} '''Васіль Пятровіч Еўдакімаў''', псеўданім '''Вал Клемент''' ({{lang-be-tarask|Вал Клемэнт}}; {{ВДП}}) — беларускі юрыст, дзеяч [[Беларусы ў Вялікабрытаніі|беларускай дыяспары ў Вялікабрытаніі]], пісьменнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1957 годзе ў Мінску ў сям’і ўніверсітэцкіх выкладчыкаў{{r|knigi}}. Бацька, Пётр Канстанцінавіч, працаваў у абкаме партыі, быў сакратаром парткама [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] і выкладаў адміністрацыйнае права на [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычным факультэце]]{{r|asoba}}. Маці, Ірына Сяргееўна, паходзіла з [[Навагрудак|Наваградка]]{{r|asoba}}. Параўнанне родных мясцін маці з малой радзімай бацькі, [[Шумячы|Шумячамі]] на Смаленшчыны, моцна паўплывала на нацыянальнае самавызначэнне Васіля{{r|asoba}}. Сям’я жыла ў «[[Сталінскі ампір|сталінскім]]» доме ў цэнтры Мінска каля Круглай плошчы (цяпер [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошча Перамогі]]){{r|niva}}. Вучыўся ў мінскай сярэдняй школе № 50 з матэматычным ухілам. З пяці гадоў сур’ёзна займаўся плаваннем, быў шматразовым чэмпіёнам Беларусі сярод юнакоў і стаў кандыдатам у майстры спорту, аднак у 18 гадоў кінуў спорт{{r|asoba}}. Калі Васілю было 16 гадоў, у адпачынку на [[Алтай|Алтаі]] раптоўна памёр ад інсульту бацька ва ўзросце 51 года, што стала прычынай выбару юрыдычнага факультэта, як працягу дынастыі{{r|asoba}}. У 1974 годзе паступіў на юрыдычны факультэт БДУ, скончыў яго ў 1979 годзе. Падчас вучобы сябраваў з [[Віктар Іосіфавіч Ганчар|Віктарам Ганчаром]]{{r|asoba}}. Па сканчэнні ўніверсітэта працаваў памочнікам пракурора Першамайскага раёна Мінска, затым — следчым і старшым следчым у пракуратуры Маскоўскага раёна. Потым вярнуўся ў БДУ, у 1988 годзе абараніў дысертацыю на тэму «Сістэма заканадаўства саюзнай рэспублікі», атрымаў ступень кандыдата юрыдычных навук, затым выкладаў гісторыю дзяржавы і права.{{r|asoba}} У маі 1990 года праз выпадковае знаёмства з брытанскай юрысткай запрошаны ў [[Лондан]]. У Лондан ехаў цягніком праз [[Берлін]] у час разбору [[Берлінская сцяна|Берлінскай сцяны]]. У верасні 1990 года пачаў працу ў адной з вядучых юрыдычных кантор свету — ''{{Не перакладзена 5|Allen & Overy|3=en|4=Allen & Overy}}'', быў першым савецкім юрыстам у [[Лонданскі Сіці|лонданскім Сіці]]{{r|asoba}}. У 1990-х гадах пэўны час узначальваў маскоўскі офіс ''Allen & Overy'', быў сведкам падзей [[ГКЧП|путчу ГКЧП]] у 1991 годзе.{{r|asoba}} Падчас аднаго з візітаў у Мінск яму прапаноўвалі пасаду загадчыка юрыдычнага дэпартамента [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС Беларусі]] з перспектывай стаць паслом у англамоўнай краіне, але ён адмовіўся. Па пяці гадах працы ў ''Allen & Overy'' займаў пасаду дырэктара інвестыцыйнай кампаніі ў нафтавай сферы, працаваў з праектамі ў Заходняй Сібіры. Пазней заснаваў уласную юрыдычную фірму, займаецца міжнародным кансалтынгам.{{r|asoba}} Актыўны ўдзельнік [[Беларусы ў Вялікабрытаніі|беларускага жыцця ў Вялікабрытаніі]], у 1996—1997 гадах быў старшынёй [[Згуртаванне беларусаў у Вялікай Брытаніі|Згуртавання беларусаў Вялікай Брытаніі]]{{r|asoba}}, старшыня [[Англа-беларускае таварыства|Англа-беларускага таварыства]]{{r|knigi}}. Апякун [[Беларускі дабрачынны фонд у Брытаніі|Беларускага дабрачыннага фонду ў Брытаніі]]{{r|knigi}}. На [[Беларуская мова|беларускую мову]] перайшоў у Лондане ў 33 гады пад уплывам знаёмства з айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]] і [[Арнольд Мак-Мілін|Арнольдам Макмілінам]]{{r|niva}}{{r|asoba}}. == Сям’я == Жанаты з латышкай Антрай, пазнаёміўся з ёю ў пасольстве Латвіі ў Лондане{{r|asoba}}. У Лондане таксама знайшоў сваяка — брата бабкі па маці, які служыў у [[Армія Андэрса|арміі Андэрса]] і ўдзельнічаў у [[Бітва пад Монтэ-Касіна (1944)|бітве пад Монтэ-Касіна]]{{r|asoba}}. Мае чатырох дзяцей — трох сыноў і дачку. Дзеці нарадзіліся ў Вялікабрытаніі і лічаць сябе англічанамі, але Васіль Еўдакімаў з маленства размаўляў з імі па-беларуску для захавання нацыянальнай ідэнтычнасці{{r|asoba}}. == Творчасць == Літаратурную дзейнасць пачаў з публікацый артыкулаў у беларускіх незалежных выданнях{{r|knigi}}. Піша пад псеўданімам '''Вал Клемент'''{{r|niva}}. Ідэя напісання кнігі з’явілася праз цікавасць дзяцей да жыцця за «[[Жалезная заслона|жалезнай заслонай]]», а штуршком да працы стаў вольны час падчас [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]{{r|knigi}}. У 2023 годзе ў выдавецтве «[[Гутэнберг (выдавецтва)|Gutenberg Publisher]]» выйшаў яго дэбютны раман «Круглая Square» — жыццяпіс чалавека і імперыі, напісаны ў жанры аўтабіяграфічнага фікшн{{r|niva}}. Твор апісвае жыццёвы шлях галоўнага героя (Гені Руда) ад сталення ў савецкім Мінску да прафесійнай рэалізацыі ў Лондане{{r|knigi}}{{r|niva}}. Назва сімвалізуе экзістанцыйнае самаадчуванне аўтара паміж дзвюма лакацыямі — Круглай плошчай у Мінску і [[Трафальгарская плошча ў Лондане|Трафальгарскай плошчай]] (''Trafalgar Square'') у Лондане{{r|knigi}}. Тэкст вызначаецца высокай ступенню іроніі, самаіроніі і «цынічнага рамантызму»{{r|knigi}}. Крытыкі параўноўваюць раман з «Занзібарам» [[Сяргей Іванавіч Дубавец|Сяргея Дубаўца]] праз падобны кантэкст сталення аўтараў-равеснікаў у адным раёне Мінска{{r|niva}}. == Прызнанне == * Раман «Круглая Square» трапіў доўгі спіс [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця|прэміі імя Ежы Гедройця]] (2024) і ўвайшоў у спіс 100 найлепшых кніг 2023 года паводле версіі партала [[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|Міжнароднага саюза беларускіх пісьменнікаў]]{{r|knigi}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="knigi">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%8F-square-%D0%B2%D0%B0%D0%BB-%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82/|title=Круглая Square. Вал Клемент|last=admin|website=Новыя беларускія кнігі|date=2024-03-01|access-date=2026-01-29}}</ref> <ref name="niva">{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/353307|title=Лондонский юрист написал книгу о своем детстве и юности в Минске|website=Наша Ніва|date=2024-10-14|access-date=2026-01-29}}</ref> <ref name="asoba">{{Cite web|url=http://svabodaby.net/by/210/society/1884/%D0%AF%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BC-%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC-%D1%83-%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B5--%D0%90%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B0.htm|title=ТУТ І ЦЯПЕР - Грамадства - Як беларус стаў першым савецкім праўнікам у Лондане|website=svabodaby.net|access-date=2026-01-29|archive-date=20 жніўня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820204629/http://www.svabodaby.net/by/210/society/1884/%D0%AF%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9E-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BC-%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BC-%D1%83-%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B5--%D0%90%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B0.htm|url-status=dead}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=idLxvSIpBq0|title=«Круглая Square» Вал Клемэнт. Першая частка|last=Беларускія аўдыякнігі (audiobooks.by)|date=2025-04-14|access-date=2026-01-29}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Еўдакімаў Васіль Пятровіч}} cdfygdds2f9wacf04lbt5zwh0k91ozn 0 800069 5157579 5092713 2026-06-23T08:11:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157579 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Васіль Васілевіч Грынь''' ({{ВДП}}) — беларускі турыстычны актывіст і экскурсавод, музыкант і пісьменнік, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сярэдзіне 1960-х гадоў у [[Маладзечна|Маладзечне]]{{r|downshifter}}{{r|sb}}. Скончыў універсітэт па спецыяльнасці настаўнік гісторыі і англійскай мовы{{r|holiday}}, магістратуру і аспірантуру ў Мінску{{r|sb}}. Недзе ў 1994 годзе пачаў працаваць у сферы турызму.{{r|holiday}} Спачатку займаўся спартыўным турызмам, у тым ліку горным, лыжным і водным кірункамі.{{r|holiday}} З 1997 года пачаў арганізоўваць выезды беларускіх груп на гарналыжныя курорты Чэхіі і Славакіі.{{r|holiday}} У гэты час працаваў і на тэлебачанні, ствараў праграмы, прысвечаныя актыўнаму адпачынку.{{r|sb}} Пазней засяродзіўся на прыватным турыстычным бізнесе і пабудаваў дом у Заслаўі.{{r|downshifter}} У 2013 годзе Васіль Грынь набыў закінуты хутар у [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]], які назваў «Засценак Скрыплёў».{{r|downshifter}} На хутары зарэгістраваўся і арганізаваў аграсядзібу, якая стала цэнтрам яго дзейнасці.{{r|downshifter}} Таксама быў дырэктарам турыстычнай кампаніі «Зялёная каманда».{{r|holiday}} Арганізаваў горналыжную школу для дзяцей у Аўстрыі і штогадовыя палатачныя лагеры для хлопчыкаў у Беларусі.{{r|holiday}} У 2015 годзе стаў героем тэлевізійнага праекта «Звычайны дзень» на канале «[[Беларусь 24]]».{{r|bel24}} Таксама Васіль Грынь старшыня спажывецкага кааператыва «Валожынскія гасцінцы», які аб’ядноўвае мясцовых фермераў і ўладальнікаў аграсядзіб. {{r|sb}} У межах кааперацыі спрыяў стварэнню маркіраванай сеткі веласіпедных маршрутаў працягласцю, станам на 2018 год, 300 кіламетраў.{{r|sb}} Арганізоўвае рэгулярныя экалагічныя акцыі па ачыстцы [[Іслач|Іслачы]] ад пластыкавага смецця.{{r|downshifter}} Таксама ў кааперацыі «Валожынскія гасцінцы» створаны самы вялікі ў Беларусі прыватны флот нематорных лодак.{{r|sb}} Меў статус атэставанага экскурсавода, станам на 2013 год быў адзіны з 1200 экскурсаводаў у Беларусі з ідэнтыфікацыйным бэйджам на беларускай мове.{{r|svaboda}} == Сям’я == Жанаты, мае дзвюх дочак.{{r|holiday}} Станам на студзень 2016 года, старэйшай дачцэ было 18 гадоў, яна працавала ў Мінску, а малодшая вучылася ў гімназіі ў Заслаўі.{{r|downshifter}} Сям’я падтрымлівае дзейнасць Васіля, малодшая дачка з дзяцінства ўдзельнічае ў сплавах.{{r|holiday}} == Творчасць == Васіль Грынь даследуе і папулярызуе [[беларускі фальклор]] і мясцовыя дыялекты.{{r|holiday}} Калекцыяніруе старадаўнія музычныя інструменты, такіх як дудка, [[Беларуская дуда|дуда]], [[губны гармонік]] і [[цымбалы]].{{r|downshifter}} На сваёй сядзібе арганізуе культурныя фестывалі, «Ноч танцаў у маёвым садзе» і гастранамічнае свята «Капыцікі».{{r|sb}} Літаратурная дзейнасць пачаў з публікацый у сваім блогу на [[Facebook]], дзе занатоўваў дыялогі з суседам Станіславам Браніслававічам.{{r|downshifter}} Гэтыя тэксты сталі асновай для кнігі «Не адчайваемся», якая апісвае штодзённае жыццё і філасофію жыхароў беларускай вёскі.{{r|knigi}} Твор напісаны з захаваннем асаблівасцей [[Сярэднебеларускія гаворкі|паўднёва-віленскіх дыялектаў]].{{r|downshifter}} === «Не адчайваемся» === За назву кнігі «Не адчайваемся» ўзяты любімы выраз суседа, Браніславыча (Станіслава Браніслававіча), які кажа «не трэба адчайвацца», нават калі ў вёсцы «нічога нямашака»{{r|sb}}. Выраз стаў ідэйным падмуркам не толькі кнігі, але і дзейнасці турыстычнага кааператыва на Валожыншчыне{{r|sb}}. Матэрыял для кнігі аўтара спачатку публікаваў у сваім блогу Facebook{{r|downshifter}}, занатоўваючы жывыя назіранні{{r|knigi}}. Цэнтральная фігура кнігі Браніславыч — адзіны карэнны жыхар Засценка Скрыплёва, застаўся там пасля прызнання паселішча нежылым{{r|knigi}}{{r|sb}}. Кнігу складаюць кароткія замалёўкі і мініяцюры пра паўсядзённае жыццё на хутары{{r|knigi}} — дыялогі-анекдоты, якія перадаюць народную мудрасць і спецыфічны вясковы гумар{{r|knigi}}, а таксама ўспаміны Васіля Грыня пра ўласнае дзяцінства{{r|knigi}}. Васіль Грынь свядома выкарыстоўвае паўднёва-віленскія дыялекты, на якіх размаўлялі яго продкі{{r|downshifter}}. Таксама ў кнізе сустракаюцца такія словы, як «шуфаль» (шуфель), «фуга» (зацірка для пліткі), «крапіўнік» (суп з крапівы){{r|knigi}}. Героі разважаюць пра тое, што значыць быць беларусам і як мова ўплывае на кантакт з людзьмі. Браніславыч, напрыклад, іранізуе над гарадскімі дачнікамі, якім «рускі ў рот насцаў», і настойвае на тым, што гаворыць як думае.{{r|knigi}}. Асобнае месца займаюць дыялогі з замежнымі турыстамі (пераважна расійскімі), якія часам не разумеюць мясцовай гаворкі, прымаюць яе за «гаўканне»{{r|knigi}}. Праз вобраз Браніславыча праводзіцца думка пра перавагу вясковага ладу жыцця над гарадской мітуснёй{{r|knigi}}. Герой марыць пра «вырай» на востраве з пальмамі, дзе можна лавіць рыбу і не мець гадзінніка{{r|downshifter}}, бо расклад дызеляў і так вядомы{{r|knigi}}. Кнігу параўноўваюць з «Радзіва „Прудок“» [[Андрэй Горват|Андруся Горвата]] за блізкую тэматыку, аднак, падколкі Грынём персанажаў бываюць больш вострымі і здзеклівымі{{r|knigi}}. == Прызнанне == * Кніга прозы «Не адчайваемся» ў 2022 годзе трапіла ў лонг-ліст [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця|прэміі імя Ежы Гедройця]].<ref>{{Cite web|access-date=2026-02-01|date=2022-09-30|lang=be|title=Вызначаны лонг-ліст прэміі Гедройця-2022|url=https://novychas.online/kultura/vyznaczany-lonh-list-premii-hedrojcja-2022|website=Новы Час}}</ref> == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="holiday">{{Cite web|access-date=2026-02-01|lang=ru|title=Василий Грынь: «Туризм – это в первую очередь идея. В Беларуси об этом надо думать, исходя из климатической специфики» - Holiday.by|url=https://www.holiday.by/blog/2534|website=www.holiday.by}}</ref> <ref name="svaboda">{{Cite web|access-date=2026-02-01|date=2013-05-04|lang=be|title=Васіль Грынь адзіны экскурсавод зь беларуcкамоўным бэйджам|url=https://www.svaboda.org/a/24976536.html}} </ref> <ref name="downshifter">{{Cite web|date = 2016-01-26|access-date=2026-02-01|title=Васіль Грынь: «Мы жывем у той традыцыі, у якой гэтая зямля жыла сотні гадоў»|url=http://downshifter.by/vasil_hryn|website=downshifter.by}} </ref> <ref name="knigi">{{Cite web|access-date=2026-02-01|last=|date=2024-02-06|lang=be|title=Не адчайваемся. Васіль Грынь|url=https://bellit.store/%D0%BD%D0%B5-%D0%B0%D0%B4%D1%87%D0%B0%D0%B9%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D1%81%D1%8F-%D0%B2%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%8C-%D0%B3%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8C/|website=Новыя беларускія кнігі}} </ref> <ref name="sb">{{Cite web|access-date=2026-02-01|first=|last=|date=2018-03-24|lang=ru-RU|title=Не той час, каб сядзець у пушчы і мінтрэнгі заліваць|url=https://www.sb.by/articles/ne-toy-chas-kab-syadzets-u-pushchy-i-mintrengi-zalivats.html|website=www.sb.by}} </ref> <ref name="bel24">{{Cite web|access-date=2026-02-01|title=Василь Гринь|url=https://belarus24.by/shows/obychnyj-den-6/1588/|website=Телеканал «Беларусь 24»|url-status=dead}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынь Васіль Васілевіч}} hqubozt5285luyh7otjxru9mx1pwa33 0 802612 5157593 5132885 2026-06-23T09:00:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157593 wikitext text/x-wiki '''Васіль Конанавіч Аўдзюшын''' ({{lang-ru|Василий Кононович Авдюшин}}; снежань [[1901]], [[Кромы]], [[Арлоўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — 1972, [[Арол]], [[Арлоўская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — удзельнік Грамадзянскай вайны ў Расіі (1917—1922), савецкі партыйны дзеяч, журналіст, рэдактар газет. Падпалкоўнік [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі СССР]]. == Паходжанне і сям’я == Нарадзіўся ў снежні 1901 года ў горадзе [[Кромы]] Арлоўскай губерні Расійскай імперыі ў сям'і Конана Васілевіча Аўдзюшына і яго жонкі Пелагеі Якаўлеўны<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] / В. Агошков // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Сям'я належала да [[мяшчане|мяшчанскага саслоўя]]<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Быў хрышчаны ў праваслаўе ў Кромах у Свята-Мікольскай праваслаўнай царкве<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Па нацыянальнасці — [[рускія|рускі]]<ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/044/033-0682526-0744/00000172.jpg&id=16659459&id1=bac611bf1720629f29e8012c5d730f21 Василий Кононович Авдюшин (1)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/237/033-0690155-2473%2b011-2472/00000412.jpg&id=31168776&id1=6926a1eddfdd144f7aa6377bb7bb5fc8 Василий Кононович Авдюшин (2)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/144/033-0686196-0785%2b040-0784/00000434.jpg&id=23013554&id1=b6bd11ee722eb5004c1ebf35310a311d Василий Кононович Авдюшин (3)] // podvignaroda.ru</ref>. Быў старэйшым дзіцём у сям'і, меў сястру Глафіру (нар. у 1911 г.), брата Івана (нар. у 1913 г.) і інш.<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref> Пазней ва ўласнаручна напісаных аўтабіяграфіях, занесеных у асабістыя справы па ўліку кадраў, Васіль Аўдзюшын указваў, што нарадзіўся ў сям'і рабочага-шаўца (абутніка)<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. У Васіля Аўдзюшына ад жонкі Юліі Васілеўны (01.12.1922—28.07.2002) нарадзілася дачка Нэлі Васілеўна Аўдзюшына (у замустве — Мамонава) і сын<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Пляменнікам Васілія Аўдзюшына з'яўляецца Васіль Васілевіч Яфімаў, намеснік кіраўніка адміністрацыі Кромскага раёна Арлоўскай вобласці Расійскай Федэрацыі<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 1.</ref>. == Адукацыя і працоўная дзейнасць == У 1910—1914 гадах вучыўся і скончыў Кромскае гарадское вучылішча, пасля чаго адзін год займаўся ў вышэйшым пачатковым вучылішчы<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Паводле звестак з аўтабіяграфіі, з 1915 па 1919 год працаваў у купца Краюшкіна пастухом, вучнем у казённай шавецкай майстэрні<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. З 1919 па 1924 год ваяваў у шэрагах Чырвонай Арміі савецкай Расіі — у складзе Паўднёва-Заходняга, Заходняга, Паўднёвага франтоў і ў Сярэдняй Азіі. Быў чырвонаармейцем і памочнікам камандзіра ўзвода 9-й стралковай, 11-й кавалерыйскай, 4-й Туркестанскай і 7-й Самарскай кавалерыйскіх дывізій<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Пазней у 1920-я гады працаваў памочнікам прэсоўшчыка на заводзе імя Камінтэрна ў горадзе [[Барысаў|Барысаве]] ([[БССР]]) <ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>, дзе быў прыняты ў 1926 годзе УКП(б)<ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/044/033-0682526-0744/00000172.jpg&id=16659459&id1=bac611bf1720629f29e8012c5d730f21 Василий Кононович Авдюшин (1)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/237/033-0690155-2473%2b011-2472/00000412.jpg&id=31168776&id1=6926a1eddfdd144f7aa6377bb7bb5fc8 Василий Кононович Авдюшин (2)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/144/033-0686196-0785%2b040-0784/00000434.jpg&id=23013554&id1=b6bd11ee722eb5004c1ebf35310a311d Василий Кононович Авдюшин (3)] // podvignaroda.ru</ref>. Здольнага маладога рабочага Васіля Аўдзюшына прыкмецілі і прапанавалі стаць у верасні 1928 года слухачом Усебеларускай партыйнай школы ў [[Гомель|Гомелі]]<ref>Звязда : [газета]. — [месца друку : Мінск (БССР)]. — [https://archive.org/details/bel-newspapers-zviazda/1928-208/page/n5/mode/2up?q=%D0%B0%D1%9E%D0%B4%D0%B7%D1%8E%D1%88%D1%8B%D0%BD 1928. — № 208. — С. 4.]</ref>, якую скончыў у 1930 годзе<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Пасля гэтага з 1930 года пачаў працаваць ў газетах на розных журналісцкіх пасадах<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. У мястэчку [[Беразіно|Беразіне]] з 7 лістапада 1932 годзе быў адказным рэдактарам раённай газеты «[[Бярэзінская панарама|Сцяг Леніна]]» (на беларускай мове) і паралельна рэдактарам бярэзінскай раённай газеты «За сацыялістычную жывёлагадоўлю» (на беларускай мове)<ref>Летапіс друку БССР. — 1932 — №12. — 380 с. — С. 285, 294.</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya |title=Бярэзінская панарама. Наша история |access-date=11 лютага 2026 |archive-date=27 красавіка 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427230123/https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya |url-status=dead }}</ref>. Затым у 1934 годзе быў адказным рэдактарам раённай газеты «[[Прыпяцкая праўда|За калектывізацыю]]» (на беларускай мове) у мястэчку [[Нароўля|Нароўлі]]<ref>За калектывізацыю: [газета]. — [месца друку : Нароўля (БССР)]. — 1934. — № 5.</ref>, а ў 1935—1938 г. — рэдактарам газеты «Шлях сацыялізма» (на беларускай мове) — у мястэчку [[Камарын]]е ([[БССР]])<ref>Бальшавіцкі друк. — 1935. — №22, С. 20.</ref><ref>Бальшавік. — 1937. — №9. — С. 18.</ref><ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. У 1938 г. Аўдзюшына вылучаюць на пасаду намесніка адказнага рэдактара беларускай рэспубліканскай газеты «[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]», таму ён пераязджае ў [[Мінск]]<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. У 1940 г. становіцца работнікам [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК Кампартыі Беларусі]] і размяшчаў свае артыкулы ў газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]», якія друкаваліся на беларускай мове<ref>Звязда : [газета]. — [месца друку : Мінск (БССР)]. — 29 кастрычніка 1940. — № 252. — С. 2.</ref>. У Мінску 6-7 сакавіка 1940 г. прымаў удзел у 6 мінскай гарадской партыйнай канферэнцыі на чале з Панцеляймонам Панамарэнкам і быў выбраны ў склад членаў рэвізійнай камісіі той канферэнцыі<ref>Звязда : [газета]. — [месца друку : Мінск (БССР)]. — 8 сакавіка 1940. — № 55. — С. 2.</ref> З пачаткам нападу Германіі на СССР, 22 чэрвеня 1941 года быў прызваны ў Чырвоную Армію СССР — ваенкаматам Сталінскага раёна горада Мінска (БССР) і з чэрвеня 1941 года і да 1946 года працаваў у франтавой газеце 60-й арміі «Армейская правда»: спачатку намеснікам рэдактара, а затым адказным рэдактарам<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. 60-ая армія СССР уваходзіла ў склад Цэнтральнага, Варонежскага, 1-га і 4-га Украінскага франтоў Чырвонай Арміі СССР. Прайшоў Украіну, Польшчу, Германію, Чэхаславакію<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Пасля 1946 года дэмабілізаваўся ў запас у ваенным званні падпалкоўніка. 3 студзеня 1947 па студзень 1958 года — рэдактар арлоўскай абласной газеты «[[Орловская правда]]» (горад [[Арол]])<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Быў адным з нямногіх рэдактараў, каму давялося ўзначальваць галоўны друкаваны орган Арлоўскай вобласці на працягу 11 гадоў<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Пасля гэтага больш за год Васіль Аўдзюшын знаходзіўся на пенсіі, але пасля з мая 1959 да ліпеня 1964 года працаваў загадчыкам курсаў перападрыхтоўкі партыйна-савецкіх работнікаў пры Арлоўскім абласным камітэце КПСС<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>, пасля чаго пайшоў на пенсію канчаткова. == Узнагароды == За час Вялікай Айчыннай вайны атрымаў узнагароды<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/044/033-0682526-0744/00000172.jpg&id=16659459&id1=bac611bf1720629f29e8012c5d730f21 Василий Кононович Авдюшин (1)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/237/033-0690155-2473%2b011-2472/00000412.jpg&id=31168776&id1=6926a1eddfdd144f7aa6377bb7bb5fc8 Василий Кононович Авдюшин (2)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/144/033-0686196-0785%2b040-0784/00000434.jpg&id=23013554&id1=b6bd11ee722eb5004c1ebf35310a311d Василий Кононович Авдюшин (3)] // podvignaroda.ru</ref>: * ордэн Чырвонай Зоркі –1 жніўня 1943 года; * ордэн Чырвонага Сцяга – 22 снежня 1944 года; * ордэн Айчыннай вайны II ступені – 2 ліпеня 1945 года; * медаль «За абарону Масквы»; * медаль «За перамогу над Германіяй». == Смерць і памяць == Памёр у 1972 годзе і пахаваны ў горадзе Арол на Наўгорскіх могілках<ref>[https://vestiorel.ru/novosti/60699.html Поисковики восстановили памятник ветерану]</ref>. У 2016 годзе дачка Васіля Аўдзюшына пенсіянерка Нэлі Мамонава знайшла надмагільны помнік бацьку паваленым і паламаным на могілках, фатакартка адсутнічала<ref>[https://vestiorel.ru/novosti/60699.html Поисковики восстановили памятник ветерану]</ref>. З 2016 года Мамонава звярталася ў розныя арганізацыі з просьбай аднавіць помнік бацьку, бо яе ўласных сродкаў не хапала аднавіць надмагільны помнік, на што патрабавалася каля 50 тысяч расійскіх рублёў<ref>[https://vestiorel.ru/novosti/60699.html Поисковики восстановили памятник ветерану]</ref><ref>''Мазалов, А.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/cc9/cc95f91dea5352c63bf2bbe9d84c326b.pdf «Одна не справляюсь…». Дочь бывшего главного редактора «Орловской правды» Василия Авдюшина обратилась в газету с просьбой о помощи] // [[Орловская правда]]. — 8 июля 2016. — № 74. — С. 4.</ref>. На просьбу адгукнуўся пошукавы атрад «Апошні рубеж» [[Арлоўскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт|Арлоўскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта]] і ў верасні 2018 года дапамог у аднаўленні помніка Васілю Аўдзюшыну<ref>[https://vestiorel.ru/novosti/60699.html Поисковики восстановили памятник ветерану]</ref>. == Ацэнкі дзейнасці == Нэлі Васілеўна Мамонава, дачка Васілія Аўдзюшына: «Я ганаруся сваім бацькам. І лічу, што моладзі, якая цяпер вучыцца, працуе, трэба раўняцца на такіх людзей»<ref>[https://vestiorel.ru/novosti/60699.html Поисковики восстановили памятник ветерану]</ref>. А.А. Лапонаў, журналіст-ветэран газеты «[[Орловская правда]]», удзельнік Вялікай Айчыннай вайны: «Аўдзюшын быў пасрэдным кіраўніком, для яго галоўнае, каб ЦК партыі згадваўся ў перадавым артыкуле на першай паласе, а Савет міністраў — у артыкуле на другой паласе. Пісаў нічым не прыкметныя перадавыя артыкулы. Выканаўца волі абкама, пры выпадку гатовы быў перавесці стрэлкі вінаватага на іншага журналіста»<ref>''Кондратенко, А.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/cc9/cc95f91dea5352c63bf2bbe9d84c326b.pdf Борьба фронтовиков за правду в «Правде». Бесцветные конъюнктурные статьи, наводящие парадный глянец — такой нам представляется журналистика сталинской эпохи] // [[Орловская правда]]. — 13 апреля 2012. — № 52. — С. 4.</ref>. Рэдакцыя газеты «[[Орловская правда]]» у 2016 годзе адзначыла: «Васіль Конановіч Аўдзюшын быў добрым чалавекам, адказным, дасведчаным рэдактарам «Арлоўскай праўды». Ён быў бездакорным аўтарытэтам для ўсіх супрацоўнікаў вядучай абласной газеты. Патрабаваў ад сваіх журналістаў не фармальна, а зацікаўлена, не эканомячы душэўныя сілы, адлюстроўваць праўду жыцця, пісаць гісторыю сучаснасці»<ref>''Мазалов, А.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/cc9/cc95f91dea5352c63bf2bbe9d84c326b.pdf «Одна не справляюсь…». Дочь бывшего главного редактора «Орловской правды» Василия Авдюшина обратилась в газету с просьбой о помощи] // [[Орловская правда]]. — 8 июля 2016. — № 74. — С. 4.</ref>. {{Зноскі}} == Крыніцы == * ''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] / В. Агошков // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 1, 6. * ''Кондратенко, А.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/cc9/cc95f91dea5352c63bf2bbe9d84c326b.pdf Борьба фронтовиков за правду в «Правде». Бесцветные конъюнктурные статьи, наводящие парадный глянец — такой нам представляется журналистика сталинской эпохи] / А. Кондратенко // [[Орловская правда]]. — 13 апреля 2012. — № 52. — С. 4. * ''Мазалов, А.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/cc9/cc95f91dea5352c63bf2bbe9d84c326b.pdf «Одна не справляюсь…». Дочь бывшего главного редактора «Орловской правды» Василия Авдюшина обратилась в газету с просьбой о помощи] / А. Мазалов // [[Орловская правда]]. — 8 июля 2016. — № 74. — С. 4. [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кромах]] [[Катэгорыя:Журналісты СССР]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газеты «Советская Белоруссия»]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Арле]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Арле]] dkcl5qh1la5o26oewns0rvazmvmej9u 0 803964 5157480 5146411 2026-06-22T21:18:02Z Siliyiw 169172 5157480 wikitext text/x-wiki '''Алея Славы Нараўлянскага раёна''' ({{lang-ru|Аллея Славы Наровлянского района}}) — месца ў горадзе [[Нароўля|Нароўлі]] ([[Беларусь]]), дзе на 11 мемарыяльных таблічках з імёнамі і фатаграфіямі ўвекавечаны выдатныя асобы, якія ўнеслі значны ўклад у развіццё [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]], а таксама выдатныя ўраджэнцы Нараўлянскага раёна цяперашняга часу. Заснавана рашэннем Нараўлянскага раённага выканаўчага камітэту ад 22 верасня 2022 года. Урачыста адкрыта 6 лістапада 2010 года. Мемарыяльныя таблічкі ўздоўж прамой лініі ўсталяваны каля [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|Нараўлянскага гісторыка-этнаграфічнага музея]] (вуліца Кастрычніцкая, дом 12). == Спіс увекавечаных асоб == [[Файл:Нароўля. Алея герояў і школа мастацтваў.jpg|250px|thumb|Алея Славы Нараўлянскага раёна. Фота 2017 г.]] Асобы заносяцца на Алею Славы рашэннем раённай камісіі пры Нараўлянскім раённым выканаўчым камітэце — пасля разгляду хадайніцтваў ад працоўных калектываў і грамадскіх арганізацый Нараўлянскага раёна, а таксама ад дзяржаўных органаў. Выбар выдатных асоб заснаваны на двух крытэрыях: 1) Героі Вялікай Айчыннай вайны, Героі Сацыялістычнай Працы, ветэраны Вялікай Айчыннай вайны, людзі, якія ўнеслі значны ўклад у развіццё Нараўлянскага раёна; 2) ураджэнцы Нараўлянскага раёну, выдатныя асобы цяперашняга часу, якія дасягнулі высокіх вынікаў у навуцы, адукацыі, медыцыне, мастацтве, спорце, іншых сферах грамадскай дзейнасці. Адпаведна з гэтым Алея Славы падзелена на дзве тэматычныя зоны. Пры адкрыцці Алея Славы налічвала 11 таблічак з імёнамі і фатаграфіямі асоб: * 1) [[Андрэй Рыгоравіч Корзун]] (1911—1943) — чырвонаармеец, герой Савецкага Саюза * 2) [[Майсей Лейвікавіч Співак]] (1911—1943) — чырвонаармеец, герой Савецкага Саюза * 3) [[Галіна Канстанцінаўна Васіленка]] (1935—2006) — палявод, жывёлавод, Герой Сацыялістычнай Працы * 4) [[Данііл Фёдаравіч Булава]] (1908—1953) — страшыня Нараўлянскага райвыканкама, герой Вялікай Айчыннай вайны * 5) [[Мікалай Цімафеевіч Зязётка]] (1918—1995) — герой Вялікай Айчыннай вайны, герой працы, страшыня калгасу «Кастрычнік» * 6) [[Казімір Францавіч Градзіцкі]] (1891—1959) — герой вайны, партызан, заслужаны ўрач БССР * 7) [[Аляксандра Карпаўна Дзямідчык]] (1911—1990) — герой вайны, партызанка-разведчыца, дырэктар сярэдняй школы г. Нароўлі * 8) [[Альгерд Адамавіч Садоўскі|Алег (Альгерд) Адамавіч Садоўскі]] (1907—1979) — страшыня Нараўлянскага райвыканкама, герой Вялікай Айчыннай вайны * 9) [[Іван Уладзіміравіч Дуда]] (1936—2021) — доктар медыцынскіх навук (1984), прафесар * 10) [[Эдуард Іосіфавіч Збароўскі]] (нар.1938) — доктар медыцынскіх навук, прафесар кардыялогіі * 11) [[Якаў Львовіч Каламінскі]] (1934—2019) — доктар псіхалагічных навук, прафесар * 12) [[Іван Міхайлавіч Шаўрэй]] (1955—2020) — непасрэдны ўдзельнік ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], пажарнік нараўлянскай пажарнай часткі, кавалер [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэна Чырвонай Зоркі]], першы ганаровы грамадзянін Нараўлянскага раёна (2020). Прапаршчык унутранай службы. == Крыніцы == * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с. * Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна / В.С. Новак [і інш.]. — Гомель : Рэдакцыя газеты "Гомельская праўда", 2023. — 243 с. * [http://narovlya.gov.by/ru/alleya/ «Алея Славы нараўлянцаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220627185351/http://narovlya.gov.by/ru/alleya/ |date=27 чэрвеня 2022 }} * [https://sad5narovlia.schools.by/pages/3624192434022783 Аллея Славы]{{Недаступная спасылка}} * [https://pravo.by/pdf/2010-283/2010_283_9_35768.pdf Об Аллее Славы Наровлянского района] // pravo.by * [https://www.youtube.com/watch?v=_73S17Occf8 НАРОВЛЯ. ПАРК. УСАДЬБА ГОРВАТТА. КРАСНЫЙ МОЗЫРЯНИН] // youtube.com [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Нароўлі]] [[Катэгорыя:Славутасці Нароўлі]] m4a4zwcu2mbnjqnq4hgcunf06lhowsz 0 804503 5157519 5148509 2026-06-23T02:48:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157519 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Вальтэр Эмэ | арыгінальнае імя = {{lang-de|Walter Oehme}} | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = {{ДН|1|3|1892}} | месца нараджэння = [[Берлін]], [[Германская імперыя]] | дата смерці = {{ДС|13|3|1969}} | месца смерці = [[Берлін]], [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка]] | пахаваны = | дынастыя = | бацька = Іаганес Готхальд Эмэ | маці = Маргарэта Элізабет Ліндэман | муж = | жонка = Аўгуста Альма Хільдэгард Чэшэ | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = [[Ландштурм]] | званне = | камандаваў = | бітвы = [[Першая сусветная вайна]] | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = [[Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі|СДПГ]], [[Незалежная сацыял-дэмакратычная партыя Германіі|НСДПГ]] | дзейнасць = | прафесія = [[журналіст]], [[палітык]], [[публіцыст]] | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = [[атэізм]] | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{цёзкі2|Эмэ}} '''Ва́льтэр Ганс Фердына́нд Э́мэ''', часцей вядомы як '''Вальтэр Эмэ''' ({{lang-de|Walter Hans Ferdinand Oehme}}; {{ДН|1|3|1892}}, [[Берлін]]&nbsp;— {{ДС|13|3|1969}}, [[Берлін]])&nbsp;— нямецкі [[журналіст]] і [[палітык]]. Адыграў пэўную ролю ў інфармацыйным забеспячэнні дзейнасці [[Дыпламатычная місія Беларускай Народнай Рэспублікі ў Берліне|дыпламатычнай місіі Беларускай Народнай Рэспублікі ў Берліне]] ў 1919 годзе. == Біяграфія == === Раннія гады і адукацыя === Нарадзіўся ў берлінскай сям'і [[Евангельскае веравызнанне|евангельскага веравызнання]]. Яго бацькам быў настаўнік Іаганес Готхальд Эмэ, маці&nbsp;— Маргарэта Элізабет (у дзявоцтве Ліндэман)<ref name="ancestry_geburt">{{cite web|url=https://www.ancestry.com|title=Geburtsurkunde Nr. 677, Geburtenregister der Berliner Standesämter 1874–1911|publisher=Landesarchiv Berlin|date=|lang=de|accessdate=2023-05-30}}</ref>. Першапачаткова планавалася, што ён будзе вывучаць [[Тэалогія|тэалогію]]. Ён паступіў у прэпарандум для падрыхтоўкі на настаўніка пачатковай школы, а пазней ва ўніверсітэце вывучаў палітэканомію і філасофію. Падчас вучобы Эмэ парваў з царквой і далучыўся да руху, які змагаўся супраць «рэакцыі дзяржаўнай і паліцэйскай царквы» і «сярэднявечнага выхавання моладзі». Ён выступаў як выступоўца на сходах Аб'яднанага камітэта па выхадзе з царквы і быў сябрам Саюза неканфесійных<ref name="kabus">{{cite web|url=https://www.saechsische.de/plus/der-drei-monate-ob-3398750.html|title=Der Drei-Monats-OB|author=Ronny Kabus|publisher=Sächsische.de|date=2016-05-19|lang=de|accessdate=2023-05-30}}</ref><ref name="vorwarts1914">{{cite web|url=https://fes.imageware.de/fes/web/index.html?open=VW31005&page=6|title=Die Vereinigten Komitees für Kirchenaustritt. "16 neue Kirchenaustritts-Versammlungen"|publisher=Vorwärts 31. Jg., Nr. 5|date=1914-01-06|lang=de|accessdate=2024-01-01|archive-date=30 мая 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530085911/https://fes.imageware.de/fes/web/index.html?open=VW31005&page=6|url-status=dead}}</ref>. У 1912 годзе ўступіў у [[Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі|Сацыял-дэмакратычную партыю Германіі]] (СДПГ). Да Першай сусветнай вайны ён пазіцыянаваў сябе як сацыялістычны педагог-рэфарматар, пісаў артыкулы пра праблемы адукацыі ў акадэмічныя часопісы. Быў перакананым марксістам і належаў да рэвізіянісцкага крыла СДПГ<ref name="brecht">{{кніга |аўтар=Brecht A. |загаловак=Aus nächster Nähe. Lebenserinnerungen 1884–1927 |месца=Stuttgart |выдавецтва=Deutsche Verlags-Anstalt |год=1966 |старонак= |старонкі=206-207 |isbn= |ref=}}</ref>. === Першая сусветная вайна і беларускі нацыянальны рух === З пачаткам вайны ў жніўні 1914 года быў прызваны ў [[ландштурм]] і накіраваны на [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходні фронт]] у складзе арміравальнага батальёна. Падчас службы ён стаў сведкам шматлікіх ваенных злачынстваў: разбурэння горада [[Каліш]] у расійскай Польшчы, забойства расійскіх ваеннапалонных у [[Галічына|Галіцыі]], а пазней, падчас знаходжання ў [[Турцыя|Турцыі]], стаў сведкам [[Генацыд армян|генацыду армян]]. Гэтыя падзеі моцна паўплывалі на яго і сталі асновай для выдадзенай ім у 1920 годзе кнігі «Прызнанне нямецкай віны&nbsp;— матэрыялы да нямецкага вядзення вайны» ({{lang-de|Bekenntnis deutscher Schuld — Beiträge zur deutschen Kriegsführung}})<ref name="schuld">{{cite web|url=https://hdl.handle.net/2027/uva.x004786775|title=Bekenntnis deutscher Schuld : Beiträge zur deutschen Kriegsführung|author=Walter Oehme (Hg.)|publisher=Verlag Neues Vaterland, Berlin|date=1920|lang=de|accessdate=2024-01-01}}</ref>. У лістападзе і снежні 1918 года, падчас [[Лістападаўская рэвалюцыя|Лістападаўскай рэвалюцыі]], Эмэ быў адным з кіраўнікоў салдацкага савета ў [[Гродна|Гродне]] і рэдагаваў «Газету гродзенскага салдацкага савета» ({{lang-de|Zeitung des Grodnoer Soldatenrates}}). Менавіта салдацкі савет дэлегаваў яго ў Берлін. У Берліне ён усталяваў кантакты з беларускімі дыпламатамі. Як адзначае гісторык [[Ігар Барынаў]], В.&nbsp;Эмэ быў наняты [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіяй БНР]] у якасці інфармацыйнага кансультанта. За 300 марак у месяц ён абавязаўся прасоўваць матэрыялы пра Беларусь у сацыялістычных газетах Германіі паводле распрацаванага ім піяр-плана. Аднак яго супрацоўніцтва з місіяй БНР было непрацяглым: Эмэ крытыкаваў беларускія матэрыялы за іх другаснасць і адсутнасць пазітыўнага парадку дня, лічачы іх нецікавымі для нямецкага чытача, у выніку чаго дагавор з ім быў скасаваны{{sfn|Барынаў|2021|с=69-71}}. === Палітычная і журналісцкая дзейнасць у Веймарскай рэспубліцы === У канцы 1918 года працаваў сакратаром у Рэйхсканцылярыі і ўдзельнічаў у Першым Усегерманскім кангрэсе рабочых і салдацкіх саветаў. З сакавіка 1919 года ён вярнуўся да журналістыкі. У маі 1919 года ў Эмэ адбыўся канфлікт з намеснікам кіраўніка прэс-службы ўрада Робертам Броерам, які абвінаваціў яго ў распаўсюдзе за мяжой інфармацыі, што шкодзіць рэпутацыі Германіі. Эмэ ўспрыняў гэта як паклёп і звярнуўся з лістом да прэм'ер-міністра [[Філіп Шэйдэман|Філіпа Шэйдэмана]]<ref name="barch1">{{cite web|url=https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/8ced2f9d-3b02-454f-ae3a-c49aeeb51426/|title=Schreiben Walter Oehme an Reichsministerpräsident Scheidenmann|publisher=Bundesarchiv BArch R 43-I/2473|date=1919-05-13|lang=de|accessdate=2023-05-18|url-status=dead}}</ref>. Эмэ працаваў у розных агенцтвах і выданнях, у тым ліку ў органе [[Незалежная сацыял-дэмакратычная партыя Германіі|НСДПГ]] «Freiheit», быў карэспандэнтам «Leipziger Volkszeitung», а пазней пісаў для камуністычнай «Die Rote Fahne». Ён стварыў уласнае карэспандэнцкае бюро «Wiposit», якое прадастаўляла інфармацыйныя паслугі палітыкам і замежным дыпламатам. У 1920 годзе, пасля Капаўскага путчу, падчас паездкі ва [[Усходняя Прусія|Усходнюю Прусію]] ён быў арыштаваны па абвінавачванні ў дзяржаўнай здрадзе мясцовымі ўладамі, але дзякуючы ўмяшанню з Берліна быў вызвалены<ref name="barch2">{{cite web|url=https://www.bundesarchiv.de/aktenreichskanzlei/1919-1933/0000/mu1/mu11p/kap1_2/para2_130.html|title=Akten der Reichskanzlei, Dok. Nr. 130, Geheimer Lagebericht|publisher=Bundesarchiv|date=1920-06-05|lang=de|accessdate=2024-01-01}}</ref>. У 1923 годзе В.&nbsp;Эмэ апынуўся ў цэнтры гучнага скандалу. За перадачу замежным навіновым агенцтвам інфармацыі пра фарміраванне «чорнага рэйхсвера» і ваенныя падрыхтоўкі ў адказ на акупацыю [[Рурскі рэгіён|Рура]] ён быў абвінавачаны ў шпіянажы. Суд, які праходзіў у Лейпцыгу ў закрытым рэжыме, выклікаў абурэнне ў дэмакратычнай прэсе з-за парушэння [[свабода слова|свабоды слова]]. Эмэ быў асуджаны на адзін год турэмнага зняволення. Да пачатку адбывання пакарання ён збег у [[Парыж]], але восенню 1923 года быў высланы французскімі ўладамі. Пасля вяртання ў Германію быў змешчаны ў турму ў [[Котбус]]е, адкуль выйшаў у 1925 годзе дзякуючы амністыі<ref name="jacob">{{артыкул |аўтар=Berthold Jacob |загаловак=Plaidoyer für Schulz |выданне=Die Weltbühne |год=1927 |том=31/I |старонкі=446-447 |ref=}}</ref>. Пасля вызвалення ён працаваў галоўным рэдактарам берлінскай штодзённай газеты «Welt am Abend». Разам з вядомым камуністычным выдаўцом Вілі Мюнцэнбергам ён абараніў выданне ад спробаў рэйдэрскага захопу з боку іншых інвестараў. Эмэ актыўна выступаў супраць нацызму, у суаўтарстве з Куртам Каро ў 1930 годзе выдаў кнігу «Ці прыйдзе "Трэці рэйх"?» ({{lang-de|Kommt „Das Dritte Reich“?}}). Пасля прыходу да ўлады нацыстаў працаваў замежным карэспандэнтам. === Дзейнасць пасля Другой сусветнай вайны === Пасля паражэння Германіі ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]], з мая 1945 года працаваў эканамічным камісарам у [[Дрэздэн|Дрэздэне]], а затым узначальваў інфармацыйнае ведамства пры зямельнай адміністрацыі Саксоніі. У жніўні 1945 года ён выконваў абавязкі бургамістра горада [[Гёрліц]]. У Гёрліцы ён сутыкнуўся з інтрыгамі мясцовых функцыянераў камуністычнай і сацыял-дэмакратычнай партый, якія бачылі ў ім чужынца<ref name="kabus" />. У снежні 1945 года ён быў арыштаваны [[НКУС]] па ілжывым абвінавачванні ў тым, што ён нібыта быў афіцэрам [[Гестапа]] ў [[Лодзь|Лодзі]]. У 1946 годзе савецкі ваенны трыбунал у [[Карлсхорст]]це асудзіў яго да 25 гадоў працоўных лагераў. Пакаранне ён адбываў у турме ў [[Баўтцэн|Баўцэне]]. Быў вызвалены ў 1956 годзе, а ў 1963 годзе цалкам рэабілітаваны [[Вярхоўны Суд СССР|Вярхоўным судом СССР]]<ref name="kabus" />. Пасля вызвалення жыў у Веймары, займаўся літаратурнай дзейнасцю, напісаў мемуары пра падзеі 1918—1919 гадоў. Памёр у 1969 годзе. == Выбраная бібліяграфія == * ''Sozialismus und Bolschewismus. Zur Revolution im Sozialismus''. Generalsekretariat zum Studium des Bolschewismus, Berlin 1919. * ''Bekenntnis deutscher Schuld : Beiträge zur deutschen Kriegsführung.'' Verlag Neues Vaterland, Berlin 1920 (як укладальнік). * ''Kommt „Das Dritte Reich“?'' Rowohlt, Berlin 1930 (разам з Куртам Каро). * ''Schleichers Aufstieg. Ein Beitrag zur Geschichte der Gegenrevolution.'' Rowohlt, Berlin 1933 (разам з Куртам Каро). * ''Damals in der Reichskanzlei. Erinnerungen aus den Jahren 1918/1919.'' Kongress-Verlag, Berlin 1958. * ''Die Weimarer Nationalversammlung 1919. Erinnerungen.'' Rütten & Loening, Berlin 1962. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Баринов И. И. |загаловак=«Белоруссия» Вальтера Егера: история одной книги |выданне=Славяноведение |год=2021 |нумар=1 |старонкі=64—72 |ref=Барынаў}} * {{кніга |аўтар=Kabus R. |загаловак=„… weine ich täglich um meinen Vater“. In der Gewalt Stalins und der SED |месца=Norderstedt |выдавецтва=Books on Demand |год=2011 |старонак= |старонкі=56–67 |isbn=978-3-8423-3102-0 |ref=Kabus}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-21}} {{DEFAULTSORT:Эмэ Вальтэр}} [[Катэгорыя:Палітыкі Германіі]] [[Катэгорыя:Журналісты Германіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў ГДР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берліне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1892 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Берліне]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1969 годзе]] aid81k499aykb7im9z2tveo7y3jpv1v 0 805666 5157645 5148667 2026-06-23T11:12:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157645 wikitext text/x-wiki [[Файл:Szalewicz Wacław płk art. kawaler VM.jpg|міні|Вацлаў Шалевіч]] '''Вацлаў Шалевіч,''' герба Шалава (нар. [[14 мая]] [[1895|1895 г.]] у маёнтку [[Niepracha|Непраха]] Лідскага павету, памёр [[1 лістапада]] [[1978|1978 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]] ) — [[палкоўнік]] артылерыі Войска Польскага, кавалер Залатога і Сярэбранага крыжа [[Virtuti Militari]] . == Біяграфія == [[Файл:Monument_of_Artur_Buol_in_Baranavičy_in_1930_(standing_on_stairs_László_Magasházy_and_Wacław_Szalewicz).JPG|міні|339x339пкс|Помнік першаму камандзіру 9-й дывізіі падпалкоўніку Артуру Буолю ў Баранавічах. На прыступках злева: камандзір венгерскай коннай артылерыі генерал Ласла Магашазі і камандзір 9-й дывізіі падпалкоўнік Вацлаў Шалевіч (1930).]] [[Файл:POL COA Szaława.svg|міні|герб Шалава]] Ён нарадзіўся 14 мая 1895 г. у маёнтку <ref>{{Cite web|url=https://www.radzima.net/pl/miejsce/niepracha.html|title=Niepracha, folwark|website=radzima.net}}</ref> Непраха ( [[Powiat lidzki (gubernia wileńska)|Лідскі павет]], тады [[Расійская імперыя]], пазней [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскі павет Другой Польскай Рэспублікі]] ) у сям'і <ref name="sejm-wielki.pl">{{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.1|title=Wacław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}</ref> Юзафа Анзельма Шалевіча герба Шалава (1857–1917) <ref>{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.2|title=Józef Anzelm Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}</ref> і Тэрэзы з дзявоцтва Бердоўскай (1863–1932) <ref>{{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.3|title=Teresa Berdowska|website=sejm-wielki.pl}}</ref> . У яго была сястра Елена (1897–1986) <ref>{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.4|title=Helena Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}</ref> і брат Станіслаў (1899–1919), які загінуў у шэрагах Самаабароны Лідскай зямлі <ref>{{Cite web|url=https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.4|title=Stanisław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}}</ref>. Вацлаў Шалевіч атрымаў адукацыю ў [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкім корпусе ў Полацку]], дзе ў 1913 годзе здаў экзамен на атрыманне сярэдняй адукацыі, пасля чаго пачаў вучобу на машынабудаўнічым факультэце [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага політэхнічнага інстытута імя]] [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Пятра Вялікага]] <ref>{{Cite web|url=http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,759522,19970519KR-DLO,Waclaw_Szalewicz,.html|title=Wacław Szalewicz. Wspomnienie|website=[[Gazeta Wyborcza]]|date=1997-05-19}}</ref> . Пасля таго, як Польшча аднавіла незалежнасць у 1918 годзе, ён далучыўся да Польскага войска. Быў зацверджаны ў званні [[Капітан|капітана]] артылерыі. У маі 1919 г. ён стаў камандзірам 4-й дывізіі 2-га Вялікапольскага палка палявой артылерыі (пазней 17-га палка палявой артылерыі ). Дывізія неўзабаве была перайменавана ў 2-ю, а сам капітан Шалевіч быў звольнены з Польскіх узброеных сіл былога прускага падзелу па ўласным жаданні. Ён удзельнічаў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]] ў шэрагах 5-га палка Заслаўскіх уланаў. Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года яму было даручана арганізаваць добраахвотніцкую артылерыйскую дывізію пры рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]], якая атрымала назву 1-я дывізія 216-га палка палявой артылерыі Крэсавых добраахвотнікаў у складзе [[войска Сярэдняй Літвы]]. За ўдзел у вайне ён атрымаў [[Virtuti Militari|ордэн Virtuti Militari]] <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://feefhs.org/links/Poland/vm/vm-s2.html|title=Polish Order of the Virtuti Militari Recipients 1792–1992 – S2|website=feefhs.org|access-date=7 красавіка 2026|archive-date=17 чэрвеня 2012|archive-url=https://archive.today/20120617141119/http://feefhs.org/links/Poland/vm/vm-s2.html|url-status=dead}}</ref>. 1 чэрвеня 1919 г. быў павышаны да звання [[Маёр|маёра]] артылерыі. У 1923 і 1924 гадах выконваў абавязкі намесніка камандзіра сваёй асноўнай часткі, перайменаванай у [[29 полк леккай артылерыі|29-ы палок палявой артылерыі]], які дыслакаваўся ў Гродне. 1 ліпеня 1925 г. быў павышаны да звання [[Падпалкоўнік|падпалкоўніка]] артылерыі са старшынством. З 1928 па 1932 год служыў камандзірам 9-й коннай артылерыйскай дывізіі ў [[Баранавічы|Баранавіцкім]] гарнізоне<ref>{{Cite web|url=http://www.26puw.pl/historia-pulku/nowogrodzka-brygada-kawalerii/9-dywizjon-artylerii-konnej|title=9 Dywizjon Artylerii Konnej|website=26puw.pl|access-date=7 красавіка 2026|archive-date=3 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403022247/http://www.26puw.pl/historia-pulku/nowogrodzka-brygada-kawalerii/9-dywizjon-artylerii-konnej|url-status=dead}}</ref> 1 студзеня 1932 г. быў павышаны да звання [[Палкоўнік|палкоўніка]] артылерыі. З 1932 года займаў пасаду камандзіра 3-га палка лёгкай артылерыі легіёнаў у [[Замасць|Замосці]] <ref name="zam">{{Cite web|url=http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|title=Wacław Szalewicz – profil w bazie Zamościopedia|website=zamosciopedia.pl|date=28 sierpnia 2013|access-date=7 красавіка 2026|archive-date=6 мая 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506035151/http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|url-status=dead}}</ref> . Быў павышаны да звання [[Палкоўнік|палкоўніка]] артылерыі. У Замосце быў прэзідэнтам акруговай Марской і рачной лігі <ref name="zam" /> . У 1938 годзе быў пераведзены на службу ў [[Катавіцы]] <ref name="zam" /> . Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ён прыняў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|Вераснёўскай кампаніі]] ў якасці камандзіра дывізійнай пяхоты 13-й Крэсаўскай пяхотнай дывізіі, дыслакаванай у [[Роўна]] і дзейнічаў у складзе Інтэрвенцыйнага корпуса <ref name="zam"/> <ref>{{Cite web|url=http://www.caw.wp.mil.pl/plik/file/wydawnictwa/2014/157.pdf|title=Polska Obrona Przeciwlotnicza|website=[[Centralne Archiwum Wojskowe]]|pages=453|access-date=7 красавіка 2026|archive-date=3 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403204748/http://www.caw.wp.mil.pl/plik/file/wydawnictwa/2014/157.pdf|url-status=dead}}</ref> . Камандуючы 13-й пяхотнай брыгадай, ён зрабіў няўдалую спробу вярнуць Тамашаў-Любельскі <ref name="zam" /> <ref>{{Cite web|url=http://www.wojsko-polskie.pl/pl/tradycje-i-ceremonial/kronika-uroczystosci/19911,73-rocznica-bitew-pod-tomaszowem-lubelskim.html|title=73. rocznica bitew pod Tomaszowem Lubelskim|date=2012-09-18}}</ref> . Падчас агрэсіі супраць Польшчы ён таксама паспяхова камандаваў так званым ''паліцэйскім бар'ерам'' у Хелме, задачай якога было ''падтрыманне правапарадку'' і адпраўка згубленых салдат у нядаўна сфарміраваныя вайсковыя часткі. Быў узяты ў палон немцамі і зняволены ў лагеры для ваеннапалонных Oflag II C Вольдэнберг, дзе З 15 жніўня 1942 г. па 31 сакавіка 1944 г.выконываў функцыі (найстарэйшага) афіцэра лагера <ref>{{Cite web|url=http://www.muzeum.dobiegniew.pl/index.php?mod=tc&act=more&nID=4&cID=2|title=Historia obozu|website=muzeum.dobiegniew.pl}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.histor.republika.pl/plik/arty/OflagIIC_Woldenberg.htm|title=Zadrucie, czyli dzieje obozu jenieckiego – Oflag II C Woldenberg (1940–1945)|website=histor.republika.pl|access-date=7 красавіка 2026|archive-date=24 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924030314/http://www.histor.republika.pl/plik/arty/OflagIIC_Woldenberg.htm|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://bp.pila.pl/materialy/doradcy/muzeum.pdf|title=Obój jeniecki Oflag IIC Wodlenberg|date=2009-11-04}}</ref>. У лагеры ён кіраваў Рускім інстытутам, дзе выкладалі мову і арганізавалі бібліятэку, якая была зачынена адміністрацыяй лагера пасля нападу Германіі на СССР у сярэдзіне 1941 г. Пазней ён звярнуўся да генерала Юліюша Румеля з просьбай узнагародзіць уцекачоў з лагера II C баявым ордэнам; 13 красавіка 1967 г. Міністэрства нацыянальнай абароны Польскай Народнай Рэспублікі зацвердзіла ўзнагароджанне вязняў лагера [[Virtuti Militari|ордэнам Virtuti Militari]]. Пасля вайны ён працаваў у Правінцыйным саюзе камунальнай і жыллёвай гаспадаркі ў Кракаве. На працягу многіх гадоў ён быў старшынёй гуртка Вольдэнберчыцаў у Кракаве і членам праўлення акругі ZBoWiD у Кракаве. Ён быў аўтарам мемуараў пад назвай « ''Арганізацыя і баі рэканструяванай 13-й Крэсавай пяхотнай дывізіі (брыгады) пад Хелмам, Грубешавам, Тамашавам Любельскім, Краснабрудам і Тэрэспалем»'' <ref>{{Cite web|url=http://www.sowiniec.com.pl/php/3_p_podziemna.php?ID3=9&s=24&li=0&sort=AUT,TYT,PTYT,ODP,OPS|title=Archiwalia / Kolekcje \ Archiwum b. Komisji Historycznej ZBoWiD|website=sowiniec.com.pl}}</ref> . 3 мая 1977 года ён быў прызначаны брыгадным генералам самаабвешчаным прэзідэнтам Свабоднай Польшчы ў выгнанні (з 1972 па 1990 год) Юліушам Новіна-Сакольніцкім. Памёр 1 лістапада 1978 года ў Кракаве <ref name="ILG">{{Cite web|url=https://zck-krakow.pl/locator|title=Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Wacław Szalewicz|website=rakowice.eu}}</ref> <ref>памылковыя крыніцы даюць 1 верасня 1978. {{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.1|title=Wacław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}} {{Cite web|url=https://www.dlanauki.pl/item.php?id=1191_Polski%2520S%25B3ownik%2520Biograficzny%2520zeszyt%2520191%2520(tom%252046/4)%2520PSB%25A0191%2520Szafraniec%2520Sykstus%2520-%2520Szaniawski%2520Jozafat|title=Polski Słownik Biograficzny zeszyt 191 (tom 46/4)|website=dlanauki.pl}}</ref> . З 1920 года ён быў жанаты на Гелене (1900–1975) <ref>{{Cite web|url=https://zck-krakow.pl/locator|title=Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Helena Szalewicz|website=rakowice.eu}}</ref> і меў дачку Марыю (1921–1981) <ref>{{Cite web|url=https://zck-krakow.pl/locator|title=Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Maria Szalewicz|website=rakowice.eu}}</ref> . Усе трое былі пахаваны ў сямейнай магіле на [[Ракавіцкія могілкі|Ракавіцкіх могілках у Кракаве]] (секцыя 10 A WOJ-płn-2) <ref name="ILG" /> . == Ордэны і ўзнагароды == * Залаты крыж [[Virtuti Militari|ордэна Virtuti Militari]] <ref name="zam"/> * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 6799 (10 мая 1922 г.) * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (11 лістапада 1937 г.) * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] (двойчы) <ref name="zam" /> * Залаты Крыж Заслугі (19 сакавіка 1931 г.) * Медаль Незалежнасці (23 снежня 1933 г.) * Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы ( [[Сярэдняя Літва|Цэнтральная Літва]], 1926) * Памятны медаль вайны 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Міжсаюзніцкі медаль == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Zygmunt Mańkowski: Między Wisłą a Bugiem 1939-1944. Studium o polityce okupanta i postawach społeczeństwa. Lublin: 1978. * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.41-3142.pdf|title=Szalewicz Wacław|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932. * Wacław Szalewicz. Nekrologi. „Dziennik Polski”. Nr 251 (10, 11), 4/5 listopada 1978.  * {{Cite web|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.33119.1|title=Wacław Szalewicz h. Szaława|website=sejm-wielki.pl}} * {{Cite web|url=http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|title=Wacław Szalewicz – profił w bazie Zamościopedia|website=zamosciopedia.pl|date=28 sierpnia 2013|access-date=7 красавіка 2026|archive-date=6 мая 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506035151/http://zamosciopedia.pl/index.php/sza-szo/item/2423-SZALEWICZ%20WAC%C5%81AW%20(1895-1978)%20pu%C5%82kownik%20WP,%20%C5%BCo%C5%82nierz%20obu%20wojen%20%C5%9Bwiatowych|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,759522,19970519KR-DLO,Waclaw_Szalewicz,.html|title=Wacław Szalewicz. Wspomnienie|website=[[Gazeta Wyborcza]]|date=1997-05-19}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1978 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе]] [[Катэгорыя:Удзельнікі абароны Польшчы ў 1939 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Постаці Замасці]] [[Катэгорыя:Постаці Полацка]] [[Катэгорыя:Постаці Баранавічаў]] gdnywtsrc382iaf8tutk1gtz9fxf2bz 0 807016 5157282 5138036 2026-06-22T14:27:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5157282 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = «Бярэзінская панарама» |выява = |памер = |тып = |фармат = |заснавальнікі = |уладальнікі = [[Бярэзінскі раённы выканаўчы камітэт]] |выдавец = |рэдактар = Букель Юлія Віктараўна<ref>{{Cite web|url=https://www.berezino.by/ru/redakciya/nash-kollektiv|title=Наш коллектив|website=berezino.by|lang=ru}}</ref> |заснаванне = [[2 лістапада]] [[1931]] г. |спыненне публікацый = |палітычна = дзяржаўная |мова = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]] |галоўны офіс = [[Беразіно]], вул. Камсамольская, д. 27 |тыраж = |кошт = |ISSN = |вэб-сайт = https://www.berezino.by/ }} '''Бярэзінская панарама''' — беларуская раённая дзяржаўная газета, якая выдаецца ў Бярэзінскім раёне. Мае свой сайт і праграму радыёвяшчання. == Гісторыя выдання == Газета пачала выдавацца пад назвай «Калгаснік» у 1931 г. Назву неўзабаве змянілі на «За сацыялістычную жывёлагадоўлю», потым на «Сцяг Леніна». У 1942 г. выдавалася падпольна спачатку пад назвай «Чырвоны партызан», потым зноў — «Сцяг Леніна». У сярэдзіне 1980-х гг. газета дасягнула піку па тыражы (7333 экзэмпляры), а ў 1990-я гг. перыядычнасць яе выхаду скарацілася з трох нумароў на тыдзень да двух. У 2003 г. змяніла назву на цяперашнюю. У 2009 г. завяла сайт berezino.by<ref name="Palynski">{{Cite web|author=Анатоль ПАЛЫНСКІ|url=https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya|title=Наша история|website=berezino.by|access-date=26 красавіка 2026|archive-date=27 красавіка 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427230123/https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya|url-status=dead}}</ref>. Доўгі час выдавалася на беларускай мове, але цяпер амаль выключна на рускай. === Вядомыя супрацоўнікі === * [[Васіль Конанавіч Аўдзюшын]] (адказны рэдактар, 1932 г.) * [[Барыс Флоравіч Манцэвіч]] (журналіст) == Бярэзінскі час == З 1960 г. пры газеце «Сцяг Леніна» было створана радыёвяшчанне<ref name="Palynski"/>. 31 снежня 2009 г. [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Мінінфарм]] рэгіструе радыёпраграму «Бярэзінскае раённае радыёвяшчанне» ў Дзяржаўным рэестры сродкаў массавай інфармацыі за № 130<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/byarezinski_chas/ Бярэзінскі час] // СМІ Беларусі</ref>. Праграма дзейнічае пад назвай «Бярэзінскі час» і выходзіць двойчы на тыдзень на хвалі 105,5 FM у дыяпазоне вяшчання радыё «[[Мінская хваля]]» па аўторках і пятніцах з 6.15 да 6.30 раніцы<ref name="Palynski"/>. Праграма ідзе на беларускай мове<ref>[https://zvu4no.org/tracks/%D0%91%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%87%D0%B0%D1%81 Архіў праграмы «Бярэзінскі час» за 2016-17 гг.]</ref>. == Цікавыя факты == * Да 2 лістапада 1931 г. газета выдавалася з дапамогай [[шклаграф]]а<ref name="Palynski"/>. * У выданні газеты за 13 сакавіка 1986 г. была надрукавана старонка «Гарызонты Чарнобыльшчыны», а неўзабаве адбылася [[Чарнобыльская катастрофа]]<ref name="Palynski"/>. * У нумары за 16 жніўня 1987 г. быў апублікаваны матэрыял «Зямля знаходзіць сапраўднага гаспадара», аўтарам якога з’яўляўся тагачасны дырэктар саўгаса «Гарадзец» Шклоўскага раёна [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]]<ref name="Palynski"/>. == Узнагароды == * 2015: Газета адзначана дыпломам у намінацыі «Лепшы творчы праект журналістаў рэгіянальных СМІ і шматтыражных газет» за праект «Скажам дзякуй ветэранам»<ref name="Palynski"/>. * 2017: Перамога ў намінацыі «Лепшае асвятленне дзіцяча-юнацкай тэматыкі»<ref>[https://www.kleck.by/2018/11/05/opredeleny-pobediteli-oblastnogo-konkursa-sredi-smi-da-novyx-peramog-lider-nominacii-luchshie-materialy-o-razvitii-svoego-regiona/ Определены победители конкурса среди СМИ Минщины: «Да новых перамог» и сайт Клецкого райисполкома — в числе лидеров] {{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.berezino.by/ru/home Сайт газеты] * [https://ok.ru/bereznskay Старонка на Аднакласніках] * [https://vk.com/club114288239 Старонка УКантакце] * [https://www.facebook.com/berezinskaya.panorama.3 Facebook] * [https://www.instagram.com/berezinskaya_panorama/ Instagram] * [https://t.me/s/bereza223311 Telegram] * [https://www.tiktok.com/@bpanoram TikTok] * [https://zvu4no.org/tracks/%D0%91%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%87%D0%B0%D1%81 Архіў праграмы «Бярэзінскі час» за 2016-17 гг.] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Бярэзінскі раён]] 4d6yppvo1vxwfdqb1097h8g5tocqqcv 0 807085 5157389 5133393 2026-06-22T17:57:30Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] 5157389 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Канстанцін Мардар’евіч Гадыцкі-Цвірка]] houeeji88s67cys2j833r2d3ofroead 0 807243 5157456 5135521 2026-06-22T20:17:46Z M.L.Bot 261 /* Графічны дызайн і ілюстрацыя */ афармленне, вікіфікацыя 5157456 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Дар’я Сяргееўна Мандзік''' ({{ВДП}}) — беларуская архітэктарка, [[мастачка]]-керамістка і [[ілюстратар]]ка, пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 мая 1993 года ў Мінску{{r|nlb1}}. Скончыла мінскую гімназію № 57 з архітэктурна-мастацкім ухілам{{r|nlb2}}. Паступіла на архітэктурны факультэт [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта]] (БНТУ){{r|nlb2}}. Станам на 2014 год была студэнткай 4-га курса{{r|zviazda}}. У 2014 годзе ў ліку 11 студэнтаў, адабраных для стажыроўкі ў Італіі, Партугаліі і Іспаніі па праграме абмену «[[Erasmus Mundus]]», цягам года навучалася ў [[Лісабонскі ўніверсітэт|Лісабонскім універсітэце]] (Партугалія). Вывучала еўрапейскія падыходы да [[Рэстаўрацыя помнікаў архітэктуры|рэстаўрацыі]] і работы з гарадскім асяроддзем.{{r|zviazda}} У 2024 годзе, 14 лютага затрымана падчас рэйду сілавікоў супраць архітэктарскую супольнасць (агулам затрымана каля 40 спецыялістаў){{r|nashaniva1}}. Паводле СМІ, падставай мог стаць фотаздымак з маршаў пратэсту 2020 года, дзе архітэктары ішлі асобнай калонай{{r|nashaniva2}}. Утрымлівалася ў СІЗА № 1 на вуліцы Валадарскага ў Мінску. Праваабарончыя арганізацыі прызналі Дар’ю палітычнай зняволенай{{r|nashaniva2}}. Абвінавачана паводле ч. 1 арт. 342 КК Беларусі («Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак, альбо актыўны ўдзел у іх»). Разгляд справы пачаўся 27 чэрвеня 2024 года ў судзе Цэнтральнага раёна Мінска{{r|nashaniva2}}. 28 чэрвеня 2024 года суддзя Вікторыя Шабуня прысудзіла Дар’і 3 гады абмежавання волі без накіравання ў папраўчую ўстанову («хатняя хімія»). 19 ліпеня 2024 года Дар’я Мандзік унесена МУС у «спіс экстрэмістаў». == Прафесійная і творчая дзейнасць == === Архітэктура і ўрбаністыка === Падчас стажыроўкі ў Партугаліі працавала ў праекце рэканструкцыі закінутай вуліцы ў цэнтры Лісабона на заказ муніцыпалітэта, праводзіла замеры, апісанні будынкаў і камунікавала з мясцовымі жыхарамі. У межах навучання наведвала горад Іданья-а-Велья для распрацоўкі архітэктурных рашэнняў для паселішча. Як архітэктар вылучае тры падыходы да рэстаўрацыі: дакладнае аднаўленне па гравюрах, захаванне руін або кантраст старой пабудовы з сучаснымі элементамі.{{r|zviazda}}. У сакавіку 2016 года выступала на канферэнцыі «TEDxYouth@Hrodna» з прамовай «Архітэктура: сфармуляваць тое, што адчуваеш»{{r|tedx}}. Разважала пра фізіялагічнае ўздзеянне асяроддзя на чалавека, крытыкавала «агрэсіўныя» візуальныя палі (фасады з манатоннымі шэрагамі вокнаў) і «гамагенныя» зоны (пустыя сцены), якія стамляюць мозг чалавека{{r|tedx}}. Актыўна прасоўвала канцэпцыю «права на горад», даючы прыкладам згуртаванасць жыхароў Асмалоўкі ў Мінску для захавання свайго раёна{{r|tedx}}. === Кераміка і фестываль «Дым» === З архітэктуры Дар’я прыйшла ў кераміку, тлумачыла гэта патрэбай у бачным матэрыяльным выніку і працы рукамі{{r|euroradio}}. Разам з Анастасіяй Мілаванавай заснавала і арганізавала міжнародным фестываль эксперыментальнай керамікі «Дым» у Лынтупах Пастаўскага раёна{{r|euroradio|rssing}}. Фестываль базіраваўся ў культурным цэнтры «Культыватар» (вуліца Галубкова, 21) у Лынтупах{{r|green}}. * Першы фестываль прайшоў 12-25 жніўня 2019 года (кульмінацыя — 24 жніўня). У пленэры ўдзельнічалі 12-13 керамістаў з Беларусі, Украіны, Расіі (Санкт-Пецярбург, Рэспубліка Комі), Балгарыі{{r|euroradio|green}}. * Другі фестываль адбыўся 3-16 жніўня 2020 года{{r|insta_dym}}. На фестывалі папулярызавалі складаныя і архаічныя віды абпалу: у яме, у кастры, раку-абпал, абвару{{r|green}}. Падчас фэсту створана гліняная скульптуры мядзведзя Локіса (аўтары Кацярына Алімава і іншыя), якую перадалі пагранзаставе «Лынтупы»{{r|lokis}}. Дар’я была сталай удзельніцай выставы-кірмашу «Чароўны Млын», дзе прэзентавала аўтарскі посуд (кубкі, збаны, талеркі), ключніцы і дробную скульптуру з арыгінальным роспісам{{r|mlyn}}. Да 2021 года паступова амаль цалкам пераключылася з керамікі на ілюстрацыю{{r|alovak_m}}. === Графічны дызайн і ілюстрацыя === У 2012 годзе Дар’я Мандзік (разам з Янай Войцік) распрацавала праект «Не маўчы па-беларуску» — серыю малюнкаў-падказак з беларускімі назвамі прадметаў ужытку{{r|svaboda}}. Праект заняў другое месца на беларуска-польскім конкурсе графічнага дызайну «МЫ2012»{{r|svaboda}}. Пазней на аснове гэтых малюнкаў былі выдадзены камплекты паштовак (2014, 2016) і перакідныя календары (дызайн — [[Анатоль Лазар]]) на 2015, 2016 і 2017 гады{{r|nlb1}}. Стварыла малюнкі для «Календара па-беларуску» на 2022 год{{r|nlb1|alovak_k}}. Таксама ілюстравала зборнік «Чытанка для маленькіх — 2» (2016), кнігу «Ян, Яніна, Васіліна: правы чалавека і дзіцяці ў малюнках» (2019, тэксты [[Марыя Аляксандраўна Мартысевіч|Марыі Мартысевіч]]){{r|nlb1}}, уласную аўтарскую кнігу-казку «Прыгоды ў зачараваным замку» (2026){{r|bellit}}. === Літаратурная дзейнасць === У красавіку 2026 года ў выдавецтве «Папуры» выйшла дзіцячая аўтарская кніга Дар’і Мандзік «Прыгоды ў зачараваным замку». Казка распавядае пра прыгоды «лісы-кілбасы». Дар’я — аўтарка тэксту і ілюстрацый. У кнізе ёсць тлумачальны слоўнічак.{{r|bellit}}. == Узнагароды == * Другое месца на конкурсе графічнага дызайну «МЫ2012» за праект «Не маўчы па-беларуску» (стажыроўка ў Польшчы і грашовая ўзнагарода ў 1 250 000 беларускіх рублёў){{r|svaboda}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="nlb1">{{cite web|ref = nlb1| url = https://elib.nlb.by/catalog/Author/Home?author=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BA%2C+%D0%94.+%D0%A1.+%28%D0%BD%D0%B0%D1%80.+1993%29|title = Мандзік, Д. С. (нар. 1993)|first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|location = Мінск|page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="nlb2">{{cite web|ref = nlb2| url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar8461086&strq=l_siz=20|title = Даведка: Мандзік, Дар'я Сяргееўна (мастачка ; нар. 1993)|first = |last = |authorlink = |date = |work = Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="svaboda">{{cite web|ref = svaboda| url = https://www.svaboda.org/a/24788224.html|title = «Не маўчы па-беларуску»|first = |last = |authorlink = |date = 2012-12-03|work = |publisher = Радыё Свабода|location = |page = |language = be-tarask|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="nashaniva1">{{cite web|ref = nashaniva1| url = https://nashaniva.com/338094|title = Праваабаронцы назвалі імёны чатырох архітэктараў, якіх затрымалі па крымінальным артыкуле|first = |last = |authorlink = |date = 2024-03-09|work = |publisher = Наша Ніва|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="nashaniva2">{{cite web|ref = nashaniva2| url = https://nashaniva.com/345758|title = У чацвер у Мінску пачнецца суд па справе архітэктараў|first = |last = |authorlink = |date = 2024-06-26|work = |publisher = Наша Ніва|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="bellit">{{cite web|ref = bellit| url = https://bellit.info/news/vyjshla-dzicjachaja-kniha-pra-pryhody-lisy-kilbasy.html|title = Выйшла дзіцячая кніга пра прыгоды лісы-кілбасы|first = |last = |authorlink = |date = 2026-04-28|work = |publisher = Белліт|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="zviazda">{{cite web|ref = jurist| url = https://www.bel-jurist.com/page/mandik|title = Студэнтка БНТУ Дар'я Мандзік аб асаблівасцях архітэктуры і жыцця ў Партугаліі|first = Кацярына|last = Радзюк|authorlink = |date = 2014-08-14|work = |publisher = Звязда |location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="tedx">{{cite web|ref = tedx| url = https://www.youtube.com/watch?v=aCE0o0INCSk|title = Архітэктура: сфармуляваць тое, што адчуваеш|first = Дар'я|last = Мандзік|authorlink = |date = |work = |publisher = TEDxYouth@Hrodna|location = |page = |language = be|trans-title = |format = Відэа|doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="euroradio">{{cite web|ref = euroradio| url = https://www.youtube.com/live/eMNcWCDzo7U|title = Пусціць 3200 рублёў на “Дым” і стаць сведкам чарадзейства|first = Зміцер|last = Лукашук|authorlink = |date = |work = |publisher = Еўрарадыё|location = |page = |language = be|trans-title = |format = Відэа / Стрым|doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="lokis">{{cite web|ref = lokis| url = https://www.postawy.by/2020/01/na-pogranzastave-lyntupy-poselilsya-zagadochnyj-chelovekozver-medved-lokis/|title = На погранзаставе «Лынтупы» поселился загадочный человекозверь — медведь Локис|first = Инна|last = Сняжкова|authorlink = |date = 2020-01-10|work = |publisher = Поставский край|location = Паставы|page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="green">{{cite web|ref = green| url = https://greenbelarus.info/calendar/festival-keramiki-dym-v-lyntupah|title = Фестиваль керамики "Дым" в Лынтупах|first = |last = |authorlink = |date = 2019-08-24|work = |publisher = greenbelarus.info (Зялёны партал)|location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="rssing">{{cite web|ref = rssing| url = https://cynorrhodon60.rssing.com/chan-40446660/article8295.html|title = Як зрабіць фестываль з нуля? Досвед дзвюх беларусак|first = Наста|last = Грышчук|authorlink = |date = 2019-08-22|work = Haroshak.by|publisher = RSSing.com|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="insta_dym">{{cite web|ref = insta_dym| url = https://www.instagram.com/dymfest/|title = dymfest|first = |last = |authorlink = |date = |work = Instagram|publisher = |location = |page = |language = be|trans-title = |format = Профіль сацсеткі|doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="alovak_m">{{cite web|ref = alovak_m| url = https://alovakmag.by/ideipadarunkau/belaruskamounyya-staronki-majstrou-mastakou-i-dyzajnerau.html|title = Беларускамоўныя старонкі майстроў, мастакоў і дызайнераў|first = |last = |authorlink = |date = 2021-02-21|work = |publisher = ALOVAK|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="alovak_k">{{cite web|ref = alovak_k| url = https://alovakmag.by/ideipadarunkau/belaruskiya-kalendary-na-2022-god.html|title = Беларускія календары на 2022 год|first = |last = ASADKA|authorlink = |date = |work = |publisher = ALOVAK|location = |page = |language = be|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="mlyn">{{cite web|ref = mlyn| url = https://mill.by/anons/keramika/|title = Анонсы ўдзельнікаў|first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = Чароўны Млын|location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-04}} {{DEFAULTSORT:Мандзік Дар’я Сяргееўна}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] fe7iosfg0ywhekzafjmto5mtppxrku5 0 807251 5157614 5148038 2026-06-23T09:52:53Z Emilia Noah 155537 /* Перадгісторыя */ 5157614 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[Узброеныя Сілы СССР|УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{Sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{Sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і {{Num|5000|вінтовак}} з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{Sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{Sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{Sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{Sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[Сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{Sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{Sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{Sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Варшаўскі дагавор|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля {{Num|3700|афганскіх вайскоўцаў}}. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля {{Num|3000|афганцаў}}. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{Sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леў Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і салдаты, што іх абслугоўвалі, хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «труннымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя даныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойск [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў, што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі атрадаў маджахедаў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я пераважу погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў бок афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войск, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У снежні 1991 года супрацоўнікі КДБ пакідаюць краіну.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} На працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} У краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{УС СССР за мяжой}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] 38m20yqysa8jy9xb73jhw8iokhvgn9b 0 809164 5157372 5153298 2026-06-22T17:02:38Z NarcisoFan2026 169322 Не беларускі 5157372 wikitext text/x-wiki {{хв|не па-беларуску}} {{Фільм}} '''Джунглі-банда: Фільм''' ({{lang-fr|Les As de la Jungle}}) — французскі анімацыйны [[прыгодніцкі|прыгодніцкі]] [[камедыйны]] фільм [[2017]] года рэжысёра [[Давіда Ало]]. == Харатэрс == * '''Морыс''' * '''Джуніёр''' * '''Мігель''' * '''Бэтарэя''' * '''Гілберт''' * '''Ал''' * '''Боб''' * '''Кул''' == Заўвага == {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-08}} [[Катэгорыя:Фільмы 2017 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2017 года]] [[Катэгорыя:Мультфільмы 2017 года]] 32czqvsr0iga8tmuk7aoypjl1aa9dsn 14 809223 5157258 5152794 2026-06-22T12:13:39Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты]]; дададзена [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты паводле краін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5157258 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Рок-гурты Германіі]] [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты паводле краін|Германія]] [[Катэгорыя:Поп-гурты Германіі|Рок]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Германіі|Поп]] 5iz9o7b8gey1ip14utrm2htx5gg8cm2 0 809269 5157457 5153132 2026-06-22T20:18:15Z Feeleman 163471 арфаграфія 5157457 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Законапаслухмяны грамадзянін лога.png }} «'''Законапаслухмя́ны грамадзя́нін'''» ({{Lang-en|Law Abiding Citizen}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Баявік (кінажанр)|баявік]]-[[трылер]] 2009 года [[Фільм пра лінчавальнікаў|пра лінчавальніка]], зняты [[рэжысёр]]ам [[Ф. Гэры Грэй|Ф. Гэры Грэем]] паводле [[Сцэнарыст|сцэнарыя]] [[Курт Уімер|Курта Уімера]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/law_abiding_citizen|title=Law Abiding Citizen {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-06-10}}</ref>. Падзеі адбываюцца ў [[Філадэльфія|Філадэльфіі]]: галоўны герой Клайд Шэлтан становіцца сведкам згвалтавання і забойства сваёй жонкі і дачкі падчас уварвання ў дом. [[Пракурор]] Нік Райс, не жадаючы рызыкаваць сваім высокім паказчыкам асуджэнняў з-за недахопу доказаў, заключае здзелку з вінаватым — Кларэнсам Дарбі, які прызнае сябе вінаватым у менш цяжкім злачынстве ў абмен на паказанні супраць свайго саўдзельніка Рупэрта Эймза і атрымлівае зніжаны тэрмін. Праз дзесяць гадоў Шэлтан бярэ [[правасуддзе]] ў свае рукі і пачынае паляванне не толькі на Райса, але і на ўсіх, каго лічыць апорай зламанай і прагнілай сістэмы крымінальнага правасуддзя<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt1197624/|title=Law Abiding Citizen|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-10}}</ref>. «Законапаслухмяны грамадзянін» выйшаў у ЗША праз [[Overture Films]] 16 кастрычніка 2009 года і атрымаў адмоўныя водгукі крытыкаў, якія пахвалілі акцёрскія работы, але раскрытыкавалі рэалізацыю задумы. Асабліва была разгромлена канцоўка [[фільм]]а і нярэдка лічыцца адной з найгоршых у гісторыі кіно. Нягледзячы на гэта, фільм стаў паспяховым, сабраўшы 127,9 мільёна долараў пры вытворчым бюджэце ў 53 мільёны. Фільм быў намінаваны на [[Прэмія «Сатурн» за найлепшы баявік або прыгодніцкі фільм|прэмію «Сатурн» за найлепшы баявік або прыгодніцкі фільм]] на [[Сатурн (прэмія, 2010)|36-й цырымоніі ўручэння прэміі «Сатурн»]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt1197624/|title=Law Abiding Citizen {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-06-10}}</ref>. == У ролях == * [[Джэймі Фокс]] — Нік Райс * [[Джэрард Батлер]] — Клайд Шэлтан * [[Брус Мак-Гіл]] — Джонас Кантрэл * [[Коум Міні]] — Даніган, дэтэктыў * [[Леслі Біб]] — Сара Лоўэл, памочніца Ніка * [[Рэджына Хол]] — Келі Райс * [[Майкл Ірбі]] — Гарза, дэтэктыў * [[Грэгары Іцын]] — Айгер, начальнік турмы * [[Крысціян Столтэ]] — Кларэнс Дарбі * [[Эні Корлі]] — Лора Бёрч, суддзя * [[Рычард Портнау]] — Біл Рэйнальдс, адвакат Дарбі * [[Джош Сцюарт]] — Рупэрт Эймз == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|1197624}} * {{Rotten Tomatoes|law_abiding_citizen|Законапаслухмяны грамадзянін}} [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Браян Тайлер]] [[Катэгорыя:Фільмы пра смяротнае пакаранне]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2009 года]] [[Катэгорыя:Фільмы 2009 года]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША]] q93hsjw3h83ixteb5tnqs5mi4ar6fbu 0 809723 5157443 5157096 2026-06-22T19:50:51Z JerzyKundrat 174 /* Перакладчыцкая дзейнасць */ 5157443 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дорскі}} {{Пісьменнік}} '''Сямён Львовіч Дорскі''' ({{ДН|20|10|1920}}, {{МН|Мінск}} — {{ДС|14|1|1992}}) — беларускі перакладчык, лінгвіст і педагог. Кандыдат філалагічных навук (1961). == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мінску ў сям’і службоўца. Родны брат беларускага драматурга [[Іосіф Дорскі|Іосіфа Дорскага]]. У 1939 годзе завочна скончыў Маскоўскія курсы замежных моў, атрымаўшы кваліфікацыю перакладчыка. Да пачатку вайны паспеў скончыць тры курсы гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У чэрвені 1941 года быў эвакуяваны ў Куйбышаўскую вобласць РСФСР, дзе нейкі час працаваў у калгасе. У верасні 1941 года пераехаў у [[горад Уральск]] (Казахстан), дзе выкладаў гісторыю ў мясцовай сярэдняй школе № 1. У 1942—1943 гадах быў курсантам Ленінградскага ваеннага вучылішча сувязі, якое тады знаходзілася ў эвакуацыі ва Уральску. Са студзеня 1943 па 1946 год служыў у шэрагах Савецкай Арміі. Прайшоўшы франтавы шлях Вялікай Айчыннай вайны, пасля дэмабілізацыі ў 1946 годзе вярнуўся ў Мінск. У 1947 годзе скончыў факультэт замежных моў [[Мінскі педагагічны інстытут|Мінскага педагагічнага інстытута]]. Затым працаваў у [[БДУ]], з 1955 па 1962 гады з’яўляўся загадчыкам кафедры англійскай мовы. З 1962 па 1983 год працаваў дацэнтам кафедры лексікалогіі англійскай мовы ў [[МДЛУ|Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце замежных моў]]. З 1980 года з’яўляўся членам Саюза беларускіх пісьменнікаў. == Перакладчыцкая дзейнасць == Дэбютаваў у друку як перакладчык у 1952 годзе. Перакладаў з англійскай, нямецкай, італьянскай і французскай моў. Сярод твораў у яго перакладзе «Гронкі гневу» ([[Джон Стэйнбек]]), «Птушкі на цернях» ([[Колін Мак-Калау]]) сумесна з Валянцінам Рабкевічам, «Сказ пра Робін Гуда» ([[Джон Фінемар]]), «Цікі» ([[Пітэр Джойс]]). Перакладаў апавяданні [[Людвіг Рэн|Людвіга Рэна]] (з нямецкай), Лібера Серэньі (з італьянскай), [[Андрэ Стыль|Андрэ Стыля]] (з французскай), а таксама замежныя казкі для дзіцячых часопісаў (напрыклад, «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]»). == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|6|Дорскі Сямён Львовіч}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130217}} {{DEFAULTSORT:Дорскі Сямён Львовіч}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] 07srms8f210zix9q4s6z8mw9il2nfkd 0 809765 5157545 5156661 2026-06-23T06:44:26Z Lucas artic 134314 /* */ 5157545 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Аня Саўчыч | арыгінал імя = Anja Savcic | выява = | памер = | апісанне = | дата нараджэння = 27.11.1992 | месца нараджэння = [[Сараева]], {{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} [[Боснія і Герцагавіна]] | грамадзянства = {{Сцяг|Канада}} [[Канада]] | прафесія = [[актрыса]] | гады актыўнасці = 2007 — цяпер | IMDb = 2837093 }} '''А́ня Са́ўчыч''' ({{lang-en|Anja Savcic}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Канада|канадская]] актрыса сербска-баснійскага паходжання. Найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў тэлесерыялах «[[Лоўдэрмілк]]» ({{lang-en|Loudermilk}}) і «Бяскрайняе неба» ({{lang-en|Big Sky}}). == Біяграфія == Нарадзілася 27 лістапада 1992 года ў Сараеве. У дзяцінстве разам з сям'ёй пераехала ў [[Канада|Канаду]], дзе пачала займацца акцёрскім майстэрствам. Акцёрскі дэбют Ані Саўчыч адбыўся ў 2007 годзе з эпізадычнай роляй у серыяле «[[Зорныя вароты: Атлантыда]]» ({{lang-en|Stargate: Atlantis}}). З таго часу яна з'явілася ў шэрагу папулярных тэлепраектаў, сярод якіх «[[Звышнатуральнае (тэлесерыял)|Звышнатуральнае]]» ({{lang-en|Supernatural}}), «[[Мяжа (тэлесерыял)|Мяжа]]» ({{lang-en|Fringe}}), «[[Я — зомбі]]» ({{lang-en|iZombie}}) і «[[Флэш (тэлесерыял, 2014)|Флэш]]» ({{lang-en|The Flash}}). У [[2017 год]]зе атрымала ролю другога плана ў камедыйным серыяле «Лоўдэрмілк», які прынес ёй шырокае прызнанне. У [[2020 год]]зе выканала адну з галоўных роляў у драматычным серыяле «Бяскрайняе неба». == Фільмаграфія == * 2007 год — «[[Зорныя вароты: Атлантыда]]» (эпізод) * 2015 год — «[[Я — зомбі]]» (эпізод) * 2017 год — «[[Лоўдэрмілк]]» (рэгулярная роля) * 2020 год — «[[Бяскрайняе неба]]» (рэгулярная роля) == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb name|2837093|Аня Саўчыч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-21}} {{DEFAULTSORT:Саўчыч Аня}} c75qk0e4qx4gg92hpupvx51dpt4oqo2 5157546 5157545 2026-06-23T06:45:08Z Lucas artic 134314 /* Біяграфія */ 5157546 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Аня Саўчыч | арыгінал імя = Anja Savcic | выява = | памер = | апісанне = | дата нараджэння = 27.11.1992 | месца нараджэння = [[Сараева]], {{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} [[Боснія і Герцагавіна]] | грамадзянства = {{Сцяг|Канада}} [[Канада]] | прафесія = [[актрыса]] | гады актыўнасці = 2007 — цяпер | IMDb = 2837093 }} '''А́ня Са́ўчыч''' ({{lang-en|Anja Savcic}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Канада|канадская]] актрыса сербска-баснійскага паходжання. Найбольшую вядомасць ёй прынеслі ролі ў тэлесерыялах «[[Лоўдэрмілк]]» ({{lang-en|Loudermilk}}) і «Бяскрайняе неба» ({{lang-en|Big Sky}}). == Біяграфія == Нарадзілася 27 лістапада 1992 года ў Сараеве. У дзяцінстве разам з сям'ёй пераехала ў [[Канада|Канаду]], дзе пачала займацца акцёрскім майстэрствам. Акцёрскі дэбют Ані Саўчыч адбыўся ў 2007 годзе з эпізадычнай роляй у серыяле «[[Зорныя вароты: Атлантыда]]» ({{lang-en|Stargate: Atlantis}}). З таго часу яна з'явілася ў шэрагу папулярных тэлепраектаў, сярод якіх «[[Звышнатуральнае (тэлесерыял)|Звышнатуральнае]]» ({{lang-en|Supernatural}}), «[[Мяжа (тэлесерыял)|Мяжа]]» ({{lang-en|Fringe}}), «[[Я — зомбі]]» ({{lang-en|iZombie}}) і «[[Флэш (тэлесерыял, 2014)|Флэш]]» ({{lang-en|The Flash}}). У [[2017 год]]зе атрымала ролю другога плана ў камедыйным серыяле «[[Лоўдэрмілк]]», які прынес ёй шырокае прызнанне. У [[2020 год]]зе выканала адну з галоўных роляў у драматычным серыяле «Бяскрайняе неба». == Фільмаграфія == * 2007 год — «[[Зорныя вароты: Атлантыда]]» (эпізод) * 2015 год — «[[Я — зомбі]]» (эпізод) * 2017 год — «[[Лоўдэрмілк]]» (рэгулярная роля) * 2020 год — «[[Бяскрайняе неба]]» (рэгулярная роля) == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb name|2837093|Аня Саўчыч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-21}} {{DEFAULTSORT:Саўчыч Аня}} pj1gu33jp0vbgj6e0uw4fq2qp88v8fr 0 809799 5157506 5157068 2026-06-22T23:50:10Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157506 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Міцкевіч}} {{навуковец}} '''Юзаф Міцкевіч''' ({{lang-pl|Józef Mickiewicz}}; {{ВДП}}) — [[Езуіты|езуіт]], [[фізік]], прафесар [[Віленская езуіцкая акадэмія|Віленскага ўніверсітэта]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/131202|title=Міцкевіч Юзаф - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-21}}</ref><ref name=":1">''Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.'' : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — C. 260.</ref><ref name=":2">''Polski Słownik Biograficzny.'' T. XX/4 zesz. 87, 1975. S. 707—708</ref><ref name=":3">Libertas&#x20;Klimka,&#x20;Rasa Kivilsiene.&#x20;[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/analecta-studia-i-materiay-z-dziejow-nauki/2003-tom-12-numer-1-2-23-24/analecta_studia_i_materialy_z_dziejow_nauki-r2003-t12-n1_2_23_24-s25-67.pdf ''Gabinet fizyczny pod rządami profesora Józefa Mickiewicza''.]&#x20;«Analecta».&#x20;12/1-2 (23-24),&#x20;s.&#x20;25-67,&#x20;2003</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1744 годзе ў Гродзенскім павеце; са шляхецкай сям’і, сын Яна. Пачатковую адукацыю атрымаў у Гродне. 13 жніўня 1761 года ўступіў у ордэн езуітаў, адбыў двухгадовы [[навіцыят]], і пачаў вучобу ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]. У 1772 годзе скончыў яго і атрымаў ступень доктара філасофіі. Потым выкладаў у езуіцкай акадэміі [[Граматыка|граматыку]], [[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]] і [[Паэтыка|паэтыку]]. Таксама вывучаў фізіку пад кіраўніцтвам [[астраном]]а і дырэктара [[Абсерваторыя|абсерваторыі]] [[Марцін Пачобут-Адляніцкі|Марціна Пачобута-Адляніцкага]] і прэзідэнта Астранамічнага каледжа Анджэя Стшэцкага. У 1775 годзе ён пачаў чытаць лекцыі па фізіцы і стаў кіраўніком першага незалежнага кабінета фізікі. Пасля пераўтварэння Акадэміі ў [[Галоўная віленская школа|Галоўную літоўскую школу]] ў кастрычніку 1781 года ён стаў прафесарам эксперыментальнай фізікі (займаў гэту пасаду да 1804 года). Чатыры разы яго абіралі дэканам фізіка-матэматычнага факультэта: у 1799, 1804, 1807 і 1810 гадах. Пасля сыходу з рэктара універсітэта [[Геранім Страйноўскі|Гераніма Страйноўскага]] з лютага 1806 па студзень 1807 кіраваў універсітэцкай адміністрацыяй. Пасля адстаўкі з фізічнага факультэта ў 1805 годзе і перадачы кабінета свайму вучню Стэфану Стубелевічу ён кіраваў універсітэцкай друкарняй і выконваў абавязкі кніжнага цэнзара. Удзельнічаў у даследчых экспедыцыях: у 1787 годзе на замову [[Іахім Храптовіч|Іахіма Храптовіча]] правёў ацэнку мінеральных вод у [[Стаклішкі|Стоклішках]], у 1700 годзе разам са [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Станіславам]] [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Баніфацыям Юндзілам]] даследаваў магчымасць эксплуатацыі тарфяных балот у ваколіцах [[Мір (Карэліцкі раён)|Міра]], [[Нясвіж]]а і [[Ляхавічы|Ляхавіч]]. У 1803 годзе шукаў радовішчы [[Жалезныя руды|жалезнай руды]] для патрэб металургічнай печы Храптовіча ў [[Вішнева (Валожынскі раён)|Вішневе]].<ref name=":3" /> У 1803 годзе па яго ініцыятыве і пад яго кіраўніцтвам пачалося стварэнне сеткі [[Метэаралагічная станцыя|метэаралагічных станцый]], Юзаф Міцкевіч падрыхтаваў праграму назіранняў і стварыў 72 метэаралагічныя станцыі, абсталяваныя [[Барометр|барометрамі]], [[Тэрмометр|тэрмометрамі]], гігрометрамі і [[Анемометр|анемометрамі]]. У 1804 стаў канонікам жамойцкім, з 1808 — канонікам віленскім, таксама быў пробашчам універсітэцкага [[Касцёл Святых Янаў|касцёла Святых Янаў]]. У 1815 апекаваўся [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], паўтары гады Адам жыў на кватэры ў Юзафа Міцкевіча, потым з яго падтрымкай атрымаў жытло і настаўніцкую стыпендыю.<ref name=":2" /> Памёр у Вільні 5 ліпеня 1817 года і, хутчэй за ўсё, быў пахаваны ў касцёле Святых Янаў у Вільні. == Навуковы даробак == Навуковых прац пасля сябе не пакінуў, але, нягледзячы на гэта, яго лічаць «бацькам фізікі ў Літве» за заслугі ў падрыхтоўцы кадраў і ўкараненне дасягненняў фізічнай навукі ў прамысловасць, будаўніцтва і рамяство. Курс фізікі, які выкладаў Юзаф Міцкевіч, уключаў асноўныя палажэнні ньютанаўскай [[Механіка|механікі]]. Значную ўвагу ён звяртаў на праблемы выкарыстання фізікі ў гаспадарча-эканамічнай дзейнасці і паўсядзённым жыцці, што адрознівала яго лекцыі ад лекцый іншых выкладчыкаў Віленскай акадэміі сярэдзіны XVIII ст., курсы якіх мелі абстрактны характар. Юзаф Міцкевіч падзяляў як моцныя, так і слабыя пазіцыі поглядаў паслядоўных прыхільнікаў [[Ісаак Ньютан|Ньютана]] ў галіне фізікі. З аднаго боку, ён выступаў за навуковае пазнанне прыроды, якое грунтавалася на вопыце і прыносіла непасрэдную карысць, з другога — не парываў з рэлігіяй, бачыў у навуцы сродак умацавання веры ў Бога, называў фізіку навукай, якая непасрэдна вяла чалавека да пазнання Бога.<ref name=":1" /> Пытанні [[Прыкладная механіка|прыкладной механікі]], якія ён выкладаў, мелі заўсёды накіраваны практычны характар. Рэдка звяртаўся да аналітычных выкладкаў. Садзейнічаў распаўсюджванню ў краі прыкладных ведаў. У Вільні чытаў публічныя лекцыі таксама па розных пытаннях прыкладной механікі.<ref name=":0" /> == Працы == * ''Materia tentaminis publici ex Physica Experimentali ab Ałumnis….'', Wilno, 1783. * ''O piecach półeliptycznej figury. Wilno, 1801.'' * ''Uwagi o meteorologii i o sposobie robienia obserwacyj meteorologycznych''. Wilno, 1813 == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} {{DEFAULTSORT:Міцкевіч Юзаф}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Фізікі]] [[Катэгорыя:Метэаралогія]] 2asarwennotwmt8sg7lb0dj84sf65tp 0 809809 5157507 5156913 2026-06-22T23:50:34Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157507 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Канстанцін Васілевіч Яльніцкі''' ({{ВДП}}) — педагог-метадыст, асветнік, краязнавец, аўтар вялікай колькасці вучэбных дапаможнікаў i падручнікаў па педагогіцы, гісторыі педагогікі, методыцы выкладання рускай мовы, артыкулаў для педагагічных часопісаў.<ref name=":0">Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — С. 608—609.</ref><ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/132356|title=Яльніцкі Канстанцін Васільевіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://person.goub.by/?p=813|title=Ельницкий Константин Васильевич — Знаменитые люди Гомельщины|date=2018-03-28|access-date=2026-06-21}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 11 чэрвеня 1846 года ў Мінскай губерні, з дваран, сын тытулярнага саветніка судовага ведамства. Пасля заканчэння гімназіі ў 1865 годзе паступіў у Нежынскі ліцэй. У 1868 годзе скончыў поўны курс і быў дапушчаны да выканання пасады рускай славеснасці ў [[Мазырская класічная гімназія|Мазырскай класічнай гімназіі]]. Скончыў двухгадовыя курсы Санкт-Пецярбургскай ваеннай гімназіі. === Праца ў Омску === 9 ліпеня 1872 года атрымаў прызначэнне ў Сібірскую ваенную гімназію. Адначасова загадам генерал-губернатара Заходняй Сібіры ад 8 верасня 1872 года прызначаны настаўнікам [[Педагогіка|педагогікі]] і [[Дыдактыка|дыдактыкі]] Омскай жаночай гімназіі ганаровых грамадзян Паповых. З 7 лістапада 1876 года — [[калежскі асэсар]]; з 1 ліпеня 1877 года — [[надворны саветнік]]; з 23 лістапада 1880 года — [[калежскі саветнік]], 19 жніўня 1882 года прызначаны галоўным інспектарам вучылішчаў [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]], а таксама прызначаны выкладчыкам педагогікі і дыдактыкі 7 і 8 класаў Омскай жаночай гімназіі. У гімназіі працаваў да 1906 года. 28 кастрычніка 1884 года выраблены ў [[Стацкі саветнік|стацкія саветнікі]], 13 снежня 1909 года ў [[Сапраўдны стацкі саветнік|сапраўдныя стацкія саветнікі]]. Узнагароджаны [[Ордэн Св. Станіслава|ордэнам Св. Станіслава]] 2-й і 3-й ступені (30 жніўня 1887) і [[Ордэн Святой Ганны|ордэнам Св. Ганны]] 2-й і 3-й ступені (30 жніўня 1893). 17 сакавіка 1896 года Яльніцкаму падаравана сярэбраны медаль у памяць валадарання імператара [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандра III]]. Заснавальнік стыпендый у Омскай жаночай гімназіі і Омскім кадэцкім корпусе (у памяць 19 лютага 1861 і ў памяць укаранавання яго імператарскай вялікасці 15 мая 1883). Падчас сваёй працы ў Омску напісаў 34 падручнікі і навучальных дапаможнікі: «Курс дыдактыкі» (1915), «Методыка пачатковага навучання роднай мове» (1916), «Агульная педагогіка» (1916), «Нарысы па гісторыі педагогікі» (1918) і інш.; каля 200 артыкулаў у розных педагагічных часопісах. Падручнікі Ельніцкага доўгі час былі адзінымі ў жаночай гімназіі. Паслядоўнік [[Канстанцін Дзмітрыевіч Ушынскі|Канстанціна Ушынскага]]. За працы ў педагогіцы 22 ліпеня 1887 года ганараваны залатога медалю 1-й ступені на навукова-прамысловай Сібірска-Уральскай выстаўцы. Вывучаў эканоміку, гісторыю, побыт і культуру народаў Сібіры. Выдаў кнігу «Інародцы Сібіры і Сярэднеазіяцкіх уладанняў Расіі: этнаграфічныя нарысы» (1895)[https://elib.tomsk.ru/purl/1-35744/]. == Вяртанне ў Беларусь == 7 студзеня 1910 года з прычыны хваробы вачэй быў звольнены з кадэцкага корпуса і з’ехаў у [[Санкт-Пецярбург]]. Пасля аперацыі, быў запрошаны выкладаць у 7-х і 8-х педагагічных класах [[Парычы|Парыцкага]] жаночага вучылішча духоўнага ведамства. Заснаваў у вучылішчы адукацыйныя стыпендыі для выхаванак. Унёс грашовыя сродкі на будаўніцтва будынка бальніцы для вучылішча. Летам 1909 кіраваў педагагічным курсамі ў Мінску для настаўнікаў пачатковых школ Мінскай і Магілёўскай губерняў. == Педагагічныя погляды == Выказаў шэраг важных меркаванняў па пытаннях дыдактыкі, першапачатковага навучання грамаце, падрыхтоўкі народных настаўнікаў. Асноўныя яго метадычныя працы прысвечаны навучанню пісьму і чытанню. Заслугоўваюць увагі працы Яльніцкага па пытаннях педагагічнай падрыхтоўкі настаўнікаў, адукацыі жанчын і, у прыватнасці, падрыхтоўкі іх да выкладчыцкай і педагагічнай дзейнасці. Лічыў, што народны настаўнік «павінен мець тыя станоўчыя якасці, без якіх яму немагчыма асвятляць жыццёвы шлях іншых»; што поспех настаўніка залежыць ад зацікаўленасці яго ў сваёй дзейнасці. Падкрэсліваў, што настаўнік павінен з любоўю ставіцца да дзяцей, але не песціць іх, кіравацца ў сваёй дзейнасці веданнем і педагагічным тактам, з’яўляцца для вучняў узорам працавітасці, быць у пэўнай меры строгім, але справядлівым, не патураць капрызам дзяцей, а заўсёды праяўляць самавалоданне. Ён асуджаў любыя меры пакарання, якія прыніжаюць годнасць вучня. Рэлігію адносіў да найважнейшых сродкаў маральнага выхавання, а закон божы лічыў неабходным прадметам школьнага курса. Высока цэнячы дасягненні рускай педагогікі, ён рабіў намаганні для пашырэння яе ідэй, а метадычныя рэкамендацыі КанстанцінаУшынскага лічыў асноўным кірункам для настаўнікаў пачатковых школ. Многія працы Яльніцкага перавыдаваліся па некалькі разоў, некаторыя перакладзены на балгарскую мову. Падручнікамі Яльніцкага шырока карысталіся ў навучальных установах Беларусі пачынаючы з 1880-х гадоў.<ref name=":0" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} {{DEFAULTSORT:Яльніцкі Кастанцін Васілевіч}} [[Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года]] [[Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта]] jpb0zb73jxe788i22suw2b8lkiyfen1 0 809813 5157505 5156912 2026-06-22T23:49:54Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157505 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Пахомій Агілевіч''' ({{Lang-pl|Pachomius Ohilewicz}}; {{ВДП}}) — дзеяч [[Уніяцкая Царква ў Рэчы Паспалітай|уніяцкай царквы]], [[Святар|святар-]][[Ордэн Базыльян|базыльянін]], доктар тэалогіі, пісьменнік, літургіст, [[Протаархімандрыты Ордэна базыльянаў Святога Іасафата|протаархімандрыт базыльянскага ордэна]] ў 1675—1679 гадах.<ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/45|title=Агілевіч Пахомій|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/173780|title=Агілевіч Пахомій - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-21}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мінску ў заможнай мяшчанскай сям’і Рыгора і Рэгіны з Масланчанкаў. У маладосці ўступіў у базыльянскі ордэн для [[Навіцыят|паслушніцтва]] ў [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]. Пасля двух гадоў паслушніцтва (з-за маладога ўзросту) прыняў манаскі пострыг і паступіў у ніжэйшую школу ў [[Навагрудак|Навагрудку]], дзе вывучаў рыторыку пад кіраўніцтвам [[Якуб Суша|Якава Сушы]], будучага Холмскага біскупа. Атрымаўшы дыяканскае пасвячэнне, у 1645 годзе пайшоў на вучыцца тэалогіі ў [[Калегіум Святога Афанасія|Грэчаскім калегіуме Святога]] [[Калегіум Святога Афанасія|Афанасія]] ў [[Рым]]е (запісаўся на вучобу 18 снежня 1645 года і завяршыў знаходжанне ў калегіуме 20 жніўня 1652 года). Скончыў яго са ступенню доктара тэалогіі. Спачатку быў прапаведнікам і эклезіярхам у [[Царква Святой Тройцы і базыльянскі манастыр (Вільня)|Віленскім Свята-Троіцкім манастыры]], потым у Быцені і [[Супрасль|Супраслі]], і, нарэшце, прафесарам семінарыі ў [[Мінск]]у, адкуль у 1654 годзе, з прыходам маскоўскага войска, быў вымушаны ўцячы разам з айцом Бенедыктам Тэрлецкім. На Тараканскай капітуле ў 1656 годзе ён быў абраны кансультантам Ордэна, а капітула ў 1659 годзе ў Жыровічах прызначыла яго [[пракуратар]]ам спраў Ордэна і Уніяцкай Царквы ў Рыме. Капітула даручыла яму ажыццявіць паездку ў Рым для абароны інтарэсаў уніяцкай царквы і базыльянскага ордэна, інтарэсам якіх пагражалі маскоўскія і [[Казацтва|казацкія]] напады. Праз два гады, на капітуле ў Тароканях, ён зноў быў абраны кансультантам і соцыусам (памочнікам) протаігумена, айца Бенедыкта Тэрлецкага. Пасля смерці Тэрлецкага пасада [[протаархімандрыт]]а была адноўлена, і ім стаў біскуп Якаў Суша, а яго вікарыем (ці протаігуменам) на чатыры гады — Пахомій Агілевіч. Ён таксама быў абраны генеральным вікарыем протаархімандрыта-мітрапаліта Гаўрыіла Календы (на капітулах у Супраслі ў 1665 годзе, [[Брэст|Брэсце]] ў 1667 годзе і Навагрудку ў 1671 годзе). Пасля смерці мітрапаліта Гаўрыіла Календы на капітуле ў Жыровічах (1675 г.) протаархімандрытам базыльянскага ордэна быў абраны Пахомій Агілевіч. Ён быў першым ігуменам базыльянскага ордэна, абраным з ліку звычайных манахаў-святароў — не мітрапалітаў ці біскупаў, як было да таго часу. Пасля заканчэння тэрміну сваіх паўнамоцтваў (1679 г.) атрымаў пасаду протаконсула Ордэна. Вызначаўся вялікай багаслоўскай эрудыцыяй. На капітуле 1667 яму і епіскапу Сушы даручана выпраўленне [[служэбнік]]а і [[трэбнік]]а. На капітуле 1671 даручана цэнзура ў [[Святатроіцкая друкарня ў Вільні|Святатроіцкай друкарні ў Вільні]]. Удзельнічаў у Люблінскім калоквіуме 1680. У 1683 прызначаны ў камісію па складанні служэбніка, трэбніка і [[Часасловец|часаслова]]. Памёр у 1686 годзе ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім манастыры]]. == Працы == Складальнік біяграфій базыльянаў пісаў пра стараннасць Пахомія Агілевіча: «Ён ніколі не марнаваў часу: альбо дыктаваў пропаведзі, альбо выкладаў „Гармонію Святой Літургіі“, альбо пісаў пра цуды Жыровіцкай Багародзіцы».<ref>''Борис І. Балик, ЧСВВ.'' «Катафальк чернечий» Василіян XVII—XVIII&#x20;ст. (Рукописна збірка життєписів Василіян) // Analecta Ordinis Sancti Basilii Magni, Sectio II.&#x20;— Vol. VIII.&#x20;— Romae 1973.&#x20;— S. 67—98.</ref> У 1671 выдаў кнігу «''Ecphonemata Liturgiey Greckiey''»[https://elibrary.mab.lt/items/12157383-23b0-42a1-aa58-8a1e37733df4] (Вільня, друкарня Святатроіцкага базыльянскага манастыра), якая складаецца з двух трактатаў. У першым творы змясціў транскрыбаваныя лацінкай часткі літургіі [[Іаан Залатавуст|Іаана Златавуста]] з паралельным польскім перакладам. У 2-другой частцы, «Гармонія», разгледзеў розныя пытанні літургіі ўсходняй царквы і яе адрозненні ад лацінскай сужбы. 2-е выданне кнігі выйшла ў 1685 у [[Кракаў|Кракаве]]. Напісаў таксама кнігі пра царкоўную унію і [[Абраз Маці Божай Жыровіцкай|Жыровіцкі абраз Маці Божай]] (не выдадзены). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} {{DEFAULTSORT:Агілевіч Пахомій}} [[Катэгорыя:Постаці Навагрудка]] [[Катэгорыя:Постаці Супрасля]] [[Катэгорыя:Постаці Рыма]] [[Катэгорыя:Дактары багаслоўя]] [[Катэгорыя:Базыльяне]] ew9m6wk5imlifjegceipynmkidunrbm 0 809815 5157504 5157063 2026-06-22T23:49:50Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157504 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Барташэвіч}} {{Навуковец}} '''Антоній Барташэвіч''' ({{lang-pl|Antoni Bartoszewicz}}; {{ВДП}}) — [[Педагогіка|педагог]], [[Езуіты|езуіт]], [[доктар філасофіі]], выкладчык езуіцкіх калегіумаў у [[Вільня|Вільні]] і [[Слуцк]]у.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/134918|title=Барташэвіч Антоні - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/240|title=Барташэвіч Антоній|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-21}}</ref><ref name=":0">Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст.: энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — С. 178.</ref><ref>{{Cite web|lang=pl|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/antoni-bartoszewicz-1726-1768-jezuita-pedagog|title=Antoni Bartoszewicz|last=St. Bednarski|website=Internetowy Polski Słownik Biograficzny|access-date=2026-06-21}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся на Віленшчыне. 13 жніўня 1742 года ўступіў у ордэн езуітаў, з 1755 — ксёндз. Выкладаў рыторыку і гісторыю ў [[Віленская езуіцкая акадэмія|Віленскай езуіцкай акадэміі]] (1757—1758) і ў [[Слуцкі езуіцкі калегіум|Слуцкім езуіцкім калегіуме]] (1759—1761), пісар гістарычны ў [[Варшава|Варшаве]] (1762—1763), прэфект друкарні, [[Бурса (навучальная ўстанова)|бурсы]] і шпіталя ў [[Нясвіж]]ы (1763—1768). Удзельнічаў у дыскусіі па рэформе езуіцкіх школ. Свае погляды выклаў у кнізе «Чатыры прамовы» («''Orationes quatuor''», Вільня, 1759)<ref>{{Артыкул|спасылка=https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/576638|аўтар=Antoni (1726-1768) Bartoszewicz|загаловак=P. Antonii Bartoszewicz E Societate Jesu [...] Orationes Quatuor ex quibus duæ De Causis exigui progressus in literis antequam studia repeterentur duæ vero De Beata Catharina Virgine ejus festo die [...] publice ab eodem habitæ|год=1759|выданне=Biblioteka Jagiellońska, BJ St. Dr. 6742 I}}</ref>, дзе ўхваляў рэфармаванае езуіцкае школьніцтва, якое, на яго думку, рабіла ўсё магчымае для найлепшага навучання і выхавання. Абвінавачваў шляхту ў занядбанні школьнай справы, лічыў, што пашыранае ў той час дамашняе выхаванне прывівае моладзі негатыўныя адносіны да навукі і школы.<ref name=":0" /><ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=12432|аўтар=Bednarski, Stanisław|загаловак=Upadek i odrodzenie szkół jezuickich w Polsce: studjum z dziejów kultury i szkolnictwa polskiego|год=1933|месца=Kraków|выдавецтва=Wydawnictwo Księży Jezuitów|старонкі=141-144}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} {{DEFAULTSORT:Барташэвіч Антоній}} k4u9ddz59nhqgvuho9vpcfopwlbwbvd 0 809821 5157503 5156910 2026-06-22T23:49:41Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157503 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Мікалай Дзмітрыевіч Ізвекаў''' ({{ВДП}}) — гісторык царквы.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/139870|title=Ізвекаў Мікалай Дзмітрыевіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-21}}</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. — Мінск, 2003. — Т. 6, кн. 2. — С. 392.</ref><ref>Павлович М. К. [https://kreml.ru/storage/mediafiles/files/researches/4584/naykabisbr23st18.pdf Николай Дмитриевич Извеков. Страницы биографии] // Материалы и исследования / Федеральное государственное бюджетное учреждение культуры "Государственный историко-культурный музей-заповедник «Московский Кремль». М., 2015. Вып. 23. С. 288—298.</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў Аляксандраўскім Калужскага павета [[Калужская губерня|Калужскай губерні]]. Магістр багаслоўя (1885). Скончыў Калужскую духоўную семінарыю (1879), [[Маскоўская духоўная акадэмія|Маскоўскую духоўную акадэмію]] (1883). З 1885 года [[дыякан]], пасля святар. Выкладаў у [[Літоўская духоўная семінарыя|Літоўскай духоўнай семінарыі]] ў [[Вільня|Вільні]], ковенскіх мужчынскай і жаночай гімназіях, Віленскім вучылішчы духоўнага ведамства. З 1893 года ў Маскве, [[прыват-дацэнт]] гісторыі царквы [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. Аўтар прац па гісторыі праваслаўнай царквы на Беларусі. == Выбраныя працы == * ''История Литовской духовной семинарии''. — Вильна, 1892; * ''Несколько документов по вопросу об открытии православной духовной академии в г. Вильне.'' — Сергиев Посад, 1893; * ''Статистическое описание православных приходов литовской епархии''. — Вильна, 1893; * ''Печальная страница из истории православия в Северо-Западной крае.'' — <abbr>М.</abbr>, 1894; * ''Исторический очерк состояния православной церкви в литовской епархии за время с 1839 по 1889 г.'' — <abbr>М.</abbr>, 1899; * ''Высокопреосвященный Иосиф Семашко, митрополит Литовский и Виленский''. — Вильно, 1899. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} {{DEFAULTSORT:Ізвекаў Мікалай Дзмітрыевіч}} 24crkjihl3j083lmtxg0dg0on47cvuz 0 809822 5157502 5157126 2026-06-22T23:49:37Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157502 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кулеша}}  {{Навуковец}} '''Ян Алаізій Кулеша''' ({{Lang-pl|Jan Alojzy Kulesza}}; {{ВДП}}) — царкоўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], святар-[[Езуіты|езуіт]], настаўнік, пісьменнік, місіянер.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/132194|title=Кулеша Ян Алаізій - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-21}}</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: у 6 т. — Мінск, 1997. — Т. 4. — C. 295.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1288|title=Ян Алаізій Кулеша|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-21}}</ref><ref name=":0">Polski słownik biograficzny. T. 39. S. 145-146</ref><ref>Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X–XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. – Мінск, 1995. – С. 242.</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 18 чэрвеня 1660 года на [[Падляшша|Падляшшы]]. Са шляхецкага роду герба «[[Слепаўрон (герб)|Слепаўрон]]». 11 ліпеня 1677 года ўступіў [[Навіцыят|у навіцыят]] Таварыства Ісуса ў Вільні. У 1681-84 вучыўся ў [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацку]], у 1686—90 — у [[Віленская езуіцкая акадэмія|Вільні]]. У 1690—91 выкладаў [[Рыторыка|рыторыку]] i [[Старажытнагрэчаская мова|грэчаскую мову]] ў [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пiнску]], у 1691—92 — у [[Драгічын (Польшча)|Дарагiчыне]], у 1692—93 — у [[Пултуск]]у, у 1694—95 у Полацку. У 1695 пасяліўся ў рэзідэнцыі ў [[Бабруйск|Бабруйску]] як місіянер сярод праваслаўных. Апрануўшы вопратку і прыняўшы выгляд папа, выпраўляўся ў [[Северская зямля|Северскую]] і [[Чарнігаўская зямля|Чарнігаўскую землі]], дзе дасягнуў пэўных вынікаў у пашырэнні [[уніяцтва]]. Няўдачай, аднак, скончыліся яго намаганні перацягнуць на бок уніі прыхільнікаў секты [[Беспапоўцы|старавераў-беспапоўцаў]], якія збеглі з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] ў 1682–9 гг. У 1700 г. перабраўся ў [[Орша|Оршу]], а ў 1701 г. наблізіўся да мяжы [[Расія|Расіі]], абраўшы пунктам апоры [[Мсціслаў]]. Адтуль рушыў у маскоўскія землі. Дыспутаваў з папамі, нават прыняў удзел у праваслаўным саборы, пільна назіраючы за звычаямі і вывучаючы дактрыну праваслаўя. Правінцыял літоўскіх езуітаў [[Тобіяш Арэнт]] прызначыў яго кіраўніком Мсціслаўскай місіі і распачаў намаганні ў [[Рым|Рыме]], каб езуіты, якім належала працаваць сярод уніятаў і праваслаўных, маглі прымаць усходні абрад. Намаганні Арэнта не сустрэлі разумення ў Рыме; больш таго — ён быў вымушаны адклікаць Кулешу з маскоўскіх тэрыторый, і нават перапыніць працу па пашырэнні ўніяцтва. Зрабіў гэта з асцярогі, каб дзейнасць Кулешы не навяла на езуіцкія калегіумы помсту [[Пётр I (імператар расійскі)|цара Пятра]], войскі якога маршыравалі ўглыб [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].<ref name=":0" /> Кулеша заняў тады кафедру маральнай тэалогіі ў Віленскай акадэміі. Адначасова, аднак, працаваў над вялікім палемічным творам, частка якога выйшла з друку ў Вільні ў 1704 г. пад загалоўкам: ''Wiara prawosławna pismem świętym, soborami, Oycami SS. mianowicie greckiemi y historyą kościelną... obiaśniona...[https://polona.pl/preview/70622b0e-ac39-472d-9ad7-937d7c042af8]'' Выданне ўсяго твора з'явілася пасля 1711 г. (дата напісання некралога) праз далучэнне да ўжо надрукаванай часткі (1704) астатняй часткі. Праца Кулешы з'яўляецца сінтэзам датычасовых спроб цэласнага ахопу гістарычнай, прававой, літургічнай і дагматычнай праблематыкі, у якой абедзве Царквы — праваслаўная і каталіцкая — выяўляюць адрозненні. Асновай, на фоне якой ён распрацаваў свой твор аб'ёмам у 1156 старонак, была формула вызнання веры, абвешчаная [[Урбан VIII|Урбанам VIII]] у 1642 г. Грэцкія тэксты ён пераклаў гладка, а ў тэрміналогіі арыентаваўся на класікаў XVI ст. Некаторыя памылкова прыпісваюць Кулешу філасофскі трактат ''«Philosophia peripatetica...»'' — аднак ён належыць пяру езуіта Яна Кавальскага, які выдаў яго ў 1750 г. пад імем Антонія Кулешы.<ref name=":0" /> Памёр 13 студзеня 1706 у акадэмічным калегіуме ў Вільні. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} {{DEFAULTSORT:Кулеша Ян Алаізій}} [[Катэгорыя:Каталіцкія місіянеры]] [[Катэгорыя:Езуіты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] 5a0ktxbnuhhcy8pc5amsmaqty0r5mmj 0 809828 5157278 5156988 2026-06-22T13:59:58Z Autumndancer 168015 5157278 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кіні}} '''Рычард Тымаці Кіні''' ({{Lang-en|Richard Timothy Kinney}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак-мультыплікатар]] і [[сцэнарыст коміксаў]]. Яго праца ў коміксах была ў асноўным звязана з [[Disney comics]], дзе ён пісаў гісторыі пра [[Дональд Дак|Дональда Дака]] і [[Скруджа Мак-Дака]]. Ён быў [[Сцэнарыст|сцэнарыстам]], які разам з мастаком [[Эл Хабард|Элам Хабардам]] стварыў Фетры Дака і Хард Хэйда Мо<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://mubi.com/en/us/films/donalds-diary|title=Donald's Diary (1954) {{!}} MUBI|access-date=2026-06-21}}</ref>. Кіні — малодшы брат калегі-мультыплікатара [[Джэк Кіні|Джэка Кіні]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/animationworld/disney-strike-1941-how-it-changed-animation-comics|title=The Disney Strike of 1941: How It Changed Animation & Comics|website=Animation World Network|access-date=2026-06-21}}</ref>. Раней, як сцэнарыст мультыплікацыі, Кіні працаваў у складзе сцэнарнай групы над тэатральнымі і тэлевізійнымі мультфільмамі розных кампаній: [[Walt Disney Animation Studios|Дыснея]], [[Walter Lantz Productions]]<ref>{{Cite web|url=https://cartoonresearch.com/index.php/dick-kinney-taking-falls-in-a-barrel/|title=Dick Kinney: Taking Falls in a Barrel {{!}}|website=cartoonresearch.com|access-date=2026-06-21}}</ref>, [[United Productions of America|UPA]], [[Paramount Cartoon Studios]] і [[Jack Kinney Productions]]. == Спадчына == Паводле апісання сайта [[Rotten Tomatoes]], хоць некаторыя мультыплікатары залатой эпохі галівудскіх студыйных [[Мультфільм|мультфільмаў]] атрымалі вядомасць, мала хто з сцэнарыстаў заслужыў прызнання за свае дасягненні. Дзік Кіні з’яўляецца значнай постаццю менавіта ў гэтай менш знакамітай сферы. Найбольш ён вядомы сваёй працай на Walt Disney Studio разам з братам, рэжысёрам-мультыплікатарам Джэкам Кіні, над высока ацэненай серыяй мультфільмаў пра спартыўныя прыгоды [[Гуфі]], створанай у 1940-я гады<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/dick_kinney|title=Dick Kinney Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-06-21}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0455733}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Кіні Дзік}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1985 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1916 годзе]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] hzqxue786j3ujyfvaw25sptlmfahr0m 5157382 5157278 2026-06-22T17:35:54Z M.L.Bot 261 афармленне 5157382 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кіні}} {{кінематаграфіст}} '''Рычард Тымаці Кіні''' ({{Lang-en|Richard Timothy Kinney}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак-мультыплікатар]] і [[сцэнарыст коміксаў]]. Яго праца ў коміксах была ў асноўным звязана з [[Disney comics]], дзе ён пісаў гісторыі пра [[Дональд Дак|Дональда Дака]] і [[Скруджа Мак-Дака]]. Ён быў [[сцэнарыст]]ам, які разам з мастаком [[Эл Хабард|Элам Хабардам]] стварыў Фетры Дака і Хард Хэйда Мо<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://mubi.com/en/us/films/donalds-diary|title=Donald's Diary (1954) {{!}} MUBI|access-date=2026-06-21}}</ref>. Кіні — малодшы брат калегі-мультыплікатара [[Джэк Кіні|Джэка Кіні]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/animationworld/disney-strike-1941-how-it-changed-animation-comics|title=The Disney Strike of 1941: How It Changed Animation & Comics|website=Animation World Network|access-date=2026-06-21}}</ref>. Раней, як сцэнарыст мультыплікацыі, Кіні працаваў у складзе сцэнарнай групы над тэатральнымі і тэлевізійнымі мультфільмамі розных кампаній: [[Walt Disney Animation Studios|Дыснея]], [[Walter Lantz Productions]]<ref>{{Cite web|url=https://cartoonresearch.com/index.php/dick-kinney-taking-falls-in-a-barrel/|title=Dick Kinney: Taking Falls in a Barrel {{!}}|website=cartoonresearch.com|access-date=2026-06-21}}</ref>, [[United Productions of America|UPA]], [[Paramount Cartoon Studios]] і [[Jack Kinney Productions]]. == Спадчына == Паводле апісання сайта [[Rotten Tomatoes]], хоць некаторыя мультыплікатары залатой эпохі галівудскіх студыйных [[Мультфільм|мультфільмаў]] атрымалі вядомасць, мала хто з сцэнарыстаў заслужыў прызнання за свае дасягненні. Дзік Кіні з’яўляецца значнай постаццю менавіта ў гэтай менш знакамітай сферы. Найбольш ён вядомы сваёй працай на Walt Disney Studio разам з братам, рэжысёрам-мультыплікатарам Джэкам Кіні, над высока ацэненай серыяй мультфільмаў пра спартыўныя прыгоды [[Гуфі]], створанай у 1940-я гады<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/dick_kinney|title=Dick Kinney Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-06-21}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0455733}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Кіні Дзік}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] 8jvxvrcrew1brq4ryf8pmeatvtpz709 5157501 5157382 2026-06-22T23:49:29Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157501 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кіні}} {{кінематаграфіст}} '''Рычард Тымаці Кіні''' ({{Lang-en|Richard Timothy Kinney}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак-мультыплікатар]] і [[сцэнарыст коміксаў]]. Яго праца ў коміксах была ў асноўным звязана з [[Disney comics]], дзе ён пісаў гісторыі пра [[Дональд Дак|Дональда Дака]] і [[Скруджа Мак-Дака]]. Ён быў [[сцэнарыст]]ам, які разам з мастаком [[Эл Хабард|Элам Хабардам]] стварыў Фетры Дака і Хард Хэйда Мо<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://mubi.com/en/us/films/donalds-diary|title=Donald's Diary (1954) {{!}} MUBI|access-date=2026-06-21}}</ref>. Кіні — малодшы брат калегі-мультыплікатара [[Джэк Кіні|Джэка Кіні]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/animationworld/disney-strike-1941-how-it-changed-animation-comics|title=The Disney Strike of 1941: How It Changed Animation & Comics|website=Animation World Network|access-date=2026-06-21}}</ref>. Раней, як сцэнарыст мультыплікацыі, Кіні працаваў у складзе сцэнарнай групы над тэатральнымі і тэлевізійнымі мультфільмамі розных кампаній: [[Walt Disney Animation Studios|Дыснея]], [[Walter Lantz Productions]]<ref>{{Cite web|url=https://cartoonresearch.com/index.php/dick-kinney-taking-falls-in-a-barrel/|title=Dick Kinney: Taking Falls in a Barrel {{!}}|website=cartoonresearch.com|access-date=2026-06-21}}</ref>, [[United Productions of America|UPA]], [[Paramount Cartoon Studios]] і [[Jack Kinney Productions]]. == Спадчына == Паводле апісання сайта [[Rotten Tomatoes]], хоць некаторыя мультыплікатары залатой эпохі галівудскіх студыйных [[Мультфільм|мультфільмаў]] атрымалі вядомасць, мала хто з сцэнарыстаў заслужыў прызнання за свае дасягненні. Дзік Кіні з’яўляецца значнай постаццю менавіта ў гэтай менш знакамітай сферы. Найбольш ён вядомы сваёй працай на Walt Disney Studio разам з братам, рэжысёрам-мультыплікатарам Джэкам Кіні, над высока ацэненай серыяй мультфільмаў пра спартыўныя прыгоды [[Гуфі]], створанай у 1940-я гады<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/dick_kinney|title=Dick Kinney Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-06-21}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0455733}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} {{DEFAULTSORT:Кіні Дзік}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] 6lodvzi0mri24zig1fdkur0ivnswk4c 0 809829 5157500 5157057 2026-06-22T23:49:25Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157500 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Гахана''' ({{lang-en|Gahanna}}) — горад у [[Франклін (акруга, Агая)|акрузе Франклін]] у штаце [[Агая]] ([[ЗША]]). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] 80e7ztu42qdmkjpdwpzjna9xeby9ibj 0 809834 5157591 5157109 2026-06-23T08:53:55Z Ellis Novak 30436 5157591 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Батонд Міклаш Роска''' ({{lang-en|Botond Miklós Roska}}, нар. {{ДН|||1969}}) — [[Венгрыя|венгерскі]] ўрач і біямедыцынскі даследчык. Значная частка яго даследаванняў прысвечана механізмам [[зрок]]авага ўспрымання і лячэнню захворванняў, якія выклікаюць [[слепата|слепату]]. == Біяграфія == Батонд Роска нарадзіўся ў 1969 годзе ў [[Будапешт|Будапешце]], [[Венгрыя]].<ref name="Louis">{{cite web| url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2019-en/botond-roska/| title=Botond Roska| access-date=5 January 2021| website=Fondation Louis-Jeantet| date=15 January 2019| archive-date=9 January 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210109010431/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2019-en/botond-roska/| url-status=dead}}</ref> Яго маці была музыкантам, а бацька, Томаш Роска, быў спецыялістам па інфарматыцы.<ref>{{cite web| url=https://hungarytoday.hu/hungarian-neurobiologist-roska-korber-prize/| title=Hungarian Neurobiologist Botond Roska to Receive This Year's Körber European Science Prize| website=Hungary Today| date=24 June 2020| first=Fanni| last=Kaszás| access-date=5 January 2021| archive-date=2 March 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210302200600/https://hungarytoday.hu/hungarian-neurobiologist-roska-korber-prize/| url-status=dead}}</ref><ref name="Jaggi">{{cite web|url=https://www.horizons-mag.ch/2018/09/06/botond-roska-of-maths-and-sight/| title=Botond Roska: Of maths and sight| website=Horizons| access-date=5 January 2021| date=9 June 2018| first=Simon| last=Jäggi}}</ref> Роска навучыўся іграць на [[віяланчэль|віяланчэлі]] і вучыўся ў [[Музычны ўніверсітэт Ферэнца Ліста|Музычнай акадэміі імя Ферэнца Ліста]] з 1985 па 1989 год. Пасля траўмы рукі, якая паклала канец яго кар’еры віяланчэліста, Роска вырашыў замест музыкі вывучаць [[медыцына|медыцыну]] і [[матэматыка|матэматыку]].<ref name="Korber">{{cite web| url=https://www.dw.com/en/hungarys-researcher-roska-wins-award-for-procedure-that-could-cure-blindness/a-54846376| title=Hungary's researcher Roska wins award for procedure that could cure blindness| date=9 July 2020| access-date=4 January 2021| website=DW }}</ref> З 1991 па 1995 год вывучаў матэматыку ва [[Універсітэт Лоранда Этвеша|Універсітэце Лоранда Этвеша]].<ref name="CV">{{cite web|url=https://www.koerber-stiftung.de/fileadmin/user_upload/koerber-stiftung/redaktion/kpew/pdf/2020/CV_2020_Roska_Short.pdf| website=Körber-Stiftung| access-date=5 January 2021| title=Botond Roska MD PhD Curriculum vitae}}</ref> У 1995 годзе атрымаў ступень [[доктар медыцыны|доктара медыцыны]] ва [[Універсітэт Земельвайса|Універсітэце Земельвайса]], а затым ступень доктара філасофіі па [[нейрабіялогія|нейрабіялогіі]] ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі|Каліфарнійскім ўніверсітэце ў Берклі]].<ref name="Allen"/><ref name="Louis"/> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Роска Батонд}} 1g0jlgvwxr0k4p25xihz0uj31sz4i6i 5157592 5157591 2026-06-23T08:54:44Z Ellis Novak 30436 /* Біяграфія */ 5157592 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Батонд Міклаш Роска''' ({{lang-en|Botond Miklós Roska}}, нар. {{ДН|||1969}}) — [[Венгрыя|венгерскі]] ўрач і біямедыцынскі даследчык. Значная частка яго даследаванняў прысвечана механізмам [[зрок]]авага ўспрымання і лячэнню захворванняў, якія выклікаюць [[слепата|слепату]]. == Біяграфія == Батонд Роска нарадзіўся ў 1969 годзе ў [[Будапешт|Будапешце]], [[Венгрыя]].<ref name="Louis">{{cite web| url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2019-en/botond-roska/| title=Botond Roska| access-date=5 January 2021| website=Fondation Louis-Jeantet| date=15 January 2019| archive-date=9 January 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210109010431/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2019-en/botond-roska/| url-status=dead}}</ref> Яго маці была музыкантам, а бацька, Томаш Роска, быў спецыялістам па інфарматыцы.<ref>{{cite web| url=https://hungarytoday.hu/hungarian-neurobiologist-roska-korber-prize/| title=Hungarian Neurobiologist Botond Roska to Receive This Year's Körber European Science Prize| website=Hungary Today| date=24 June 2020| first=Fanni| last=Kaszás| access-date=5 January 2021| archive-date=2 March 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210302200600/https://hungarytoday.hu/hungarian-neurobiologist-roska-korber-prize/| url-status=dead}}</ref><ref name="Jaggi">{{cite web|url=https://www.horizons-mag.ch/2018/09/06/botond-roska-of-maths-and-sight/| title=Botond Roska: Of maths and sight| website=Horizons| access-date=5 January 2021| date=9 June 2018| first=Simon| last=Jäggi}}</ref> Роска навучыўся іграць на [[віяланчэль|віяланчэлі]] і вучыўся ў [[Музычны ўніверсітэт Ферэнца Ліста|Музычнай акадэміі імя Ферэнца Ліста]] з 1985 па 1989 год. Пасля траўмы рукі, якая паклала канец яго кар’еры віяланчэліста, Роска вырашыў замест музыкі вывучаць [[медыцына|медыцыну]] і [[матэматыка|матэматыку]].<ref name="Korber">{{cite web| url=https://www.dw.com/en/hungarys-researcher-roska-wins-award-for-procedure-that-could-cure-blindness/a-54846376| title=Hungary's researcher Roska wins award for procedure that could cure blindness| date=9 July 2020| access-date=4 January 2021| website=DW }}</ref> З 1991 па 1995 год вывучаў матэматыку ва [[Універсітэт Лоранда Этвеша|Універсітэце Лоранда Этвеша]].<ref name="CV">{{cite web|url=https://www.koerber-stiftung.de/fileadmin/user_upload/koerber-stiftung/redaktion/kpew/pdf/2020/CV_2020_Roska_Short.pdf| website=Körber-Stiftung| access-date=5 January 2021| title=Botond Roska MD PhD Curriculum vitae}}</ref> У 1995 годзе атрымаў ступень [[доктар медыцыны|доктара медыцыны]] ва [[Універсітэт Земельвайса|Універсітэце Земельвайса]], а затым ступень доктара філасофіі па [[нейрабіялогія|нейрабіялогіі]] ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі|Каліфарнійскім ўніверсітэце ў Берклі]].<ref name="Allen">{{cite web|url=https://alleninstitute.org/about/advisors/advisor-profiles/botond-roska/| title=Botond Roska| access-date=5 January 2021| website=Allen Institute}}</ref><ref name="Louis"/> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Роска Батонд}} lunn35w2o37tullc6hhibsxddfcm5nz 0 809836 5157499 5157111 2026-06-22T23:49:09Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157499 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Гроў-Сіці''' ({{lang-en|Grove City}}) — гора у [[Франклін (акруга, Агая)|акрузе Франклін]], штат [[Агая]], [[ЗША]]. Прыгарад сталіцы штата, горада Калумбус. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} [[Катэгорыя:Гарады Агая]] czends9d03oely0062yvsigez3qadgq 0 809840 5157271 5157146 2026-06-22T13:17:16Z M.L.Bot 261 афармленне 5157271 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} '''Іаган Фрыдрых Кнобель''' ({{lang-de|Johann Friedrich Knöbel}}; {{ВДП}}) — [[Германія|нямецкі]] [[архітэктар]], прадстаўнік [[Саксы|саксонскага]] [[ракако]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138287|title=Кнобель Іаган (Ян) Фрыдрых - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — C. 363.</ref><ref>Polski Słownik Biograficzny, t. XXVII/1, s. 138—139</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1724 годзе. З 1739 года вучыўся ў саксонскага архітэктара Іагана Крыстафа Кнёфеля. У 1750 годзе паступіў на дзяржаўную службу ў [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі і]] заняў пасаду кіраўніка (кандуктара) ў Дрэздэнскім будаўнічым бюро. У гэты час будаваў палац для міністра Бруля ў Дрэздэне. У 1753 годзе пераехаў у [[Варшава|Варшаву]] ў якасці майстра-будаўніка. Там ён спачатку дапамагаў тагачаснаму дырэктару Саксонскага будаўнічага бюро ў Варшаве Іаахіму Даніэлю фон Яўху. Пасля смерці Яўха ў 1754 годзе ён заняў яго пасаду (таксама вядомую як «''Oberbauamtskonduktor''») і заставаўся на гэтай пасадзе да канца панавання [[Ветыны|Вэтынаў]] у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Галоўным кліентам Іагана Фрыдрыха Кнёбеля быў першы міністр Генрых Бруль, для якога ён перабудаваў палац Бруля на [[Плошча Маршала Юзафа Пілсудскага (Варшава)|Саксонскай плошчы]] і палац у Млацінах<ref>{{Cite web|url=https://rcin.org.pl/iae/dlibra/publication/edition/87293|title=Ze studiów nad dziejami podwarszawskich rezydencji. Zabudowania w otoczeniu pałacu Brühlów w Młocinach(od połowy XVIII w.)|author=Bis, Magdalena ; Bis, Wojciech ; Napieralski, Mateusz|website=Kwartalnik Historii Kultury Materialnej R. 67 Nr 2|date=2019|access-date=2026-06-22}}</ref>. Будучы дырэктарам Саксонскага будаўнічага бюро, ён таксама завяршыў, сярод іншых праектаў, будаўніцтва цаглянага касцёла Святога Лаўрэнція на Волі<ref>{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.uni.lodz.pl/tech/article/view/29030|аўтар=Alina Barczyk|загаловак=Przemiany architektoniczne kościoła św. Wawrzyńca na warszawskiej Woli. Jauch, Knöbel, Idźkowski|год=2025-12-31|мова=pl|выданне=TECHNE. Seria Nowa|выпуск=15-16|старонкі=167–192|issn=2720-149X|doi=10.18778/2084-851X.19.11}}</ref>. Кнобель далей развіў стыль ракако ў Рэчы Паспалітай, што асабліва праявілася ў працах па завяршэнні [[Новы замак (Гродна)|Новага замка ў Гродне]] (будаўніцтва капліцы), а таксама ў многіх дэталях цяпер неіснуючага палаца Бруля ў Варшаве (напрыклад, крылы Ганаровага двара і брама). У 1765 годзе вярнуўся ў Дрэздэн. Там ён стаў каралеўскім архітэктарам і галоўным дзяржаўным архітэктарам; як член галоўнай будаўнічай камісіі ён паўплываў на архітэктурнае праектаванне шматлікіх будынкаў. Разам з Іаганам Георгам Шмітам спраектаваў дрэздэнскі Гевандхаўс. Яго сын, Юліус Фрыдрых, таксама быў дрэздэнскім архітэктарам. == Праекты == * [https://repozytorium.ispan.pl//dlibra/metadatasearch?action=AdvancedSearchAction&type=-3&val1=Creator:%22Kn%C3%B6bel%2C+Johann+Friedrich%22 Галерэя архітэктурных праектаў Кнобеля ў Гродна] на сайце Інстытута мастацтва Польскай акадэміі навук * Касцёл Святога Лаўрэнція на вуліцы Вольскай, 140а ў Варшаве (пабудаваны ў 1755 годзе) * Палац Бруля ў Млацінах (1752—1758) * Рэканструкцыя палаца Бруля ў Варшаве (1754—1759) * Палац Рэйнхардтсгрым з паркам у англійскім стылі (1765—1767) * Дрэздэнскі Гевандхаус (1768—1770) * Будаўніцтва (неіснуючага) Беройцкага палаца <gallery mode="packed" heights="150"> Файл:Horadnia,_Novy_zamak,_Kaplica._Горадня,_Новы_замак,_Капліца_(XVIII).jpg|link=Plik:Horadnia,_Novy_zamak,_Kaplica._Горадня,_Новы_замак,_Капліца_(XVIII).jpg|alt=Grodno – kaplica przy Nowym Zamku| Гродна — капліца ў Новым замку Файл:Pałac_Bruhla_na_Młocinach_w_latach_60.jpg|link=Plik:Pałac_Bruhla_na_Młocinach_w_latach_60.jpg|alt=Pałac Bruhla w Młocinach| Палац Бруля ў Млацінах Файл:Kościół_św._Wawrzyńca_w_Warszawie.JPG|link=Plik:Kościół_św._Wawrzyńca_w_Warszawie.JPG|alt=Kościół św. Wawrzyńca na Woli w Warszawie| Касцёл Святога Лаўрэнція на Волі, Варшава Файл:20080504140DR_Reinhardtsgrimma_(Glashütte)_Schloß.jpg|link=Plik:20080504140DR_Reinhardtsgrimma_(Glashütte)_Schloß.jpg|alt=Pałac Reinhardtsgrimma| Палац Рэйнхардтсгрыма Файл:Schloß_Berreuth.jpg|link=Plik:Schloß_Berreuth.jpg|alt=Pałac Berreuth| Беройцкі палац Файл:Dresden_Gewandhaus_2.jpg|link=Plik:Dresden_Gewandhaus_2.jpg|alt=Drezno – Gewandhaus| Дрэздэн — Гевандхаўс </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кнобель Іаган Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Архітэктары]] [[Катэгорыя:Архітэктары XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гродна]] 94mihr2hw0gw1jyebo6l0o13lususnk 5157365 5157271 2026-06-22T16:57:17Z Aliaksei Lastouski 75892 5157365 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} '''Іаган Фрыдрых Кнобель''' ({{lang-de|Johann Friedrich Knöbel}}; {{ВДП}}) — [[Германія|нямецкі]] [[архітэктар]], прадстаўнік [[Саксы|саксонскага]] [[ракако]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138287|title=Кнобель Іаган (Ян) Фрыдрых - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — C. 363.</ref><ref>Polski Słownik Biograficzny, t. XXVII/1, s. 138—139</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1724 годзе. З 1739 года вучыўся ў саксонскага архітэктара Іагана Крыстафа Кнёфеля. У 1750 годзе паступіў на дзяржаўную службу ў [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі і]] заняў пасаду кіраўніка (кандуктара) ў Дрэздэнскім будаўнічым бюро. У гэты час будаваў палац для міністра Бруля ў Дрэздэне. У 1753 годзе пераехаў у [[Варшава|Варшаву]] ў якасці майстра-будаўніка. Там ён спачатку дапамагаў тагачаснаму дырэктару Саксонскага будаўнічага бюро ў Варшаве Іаахіму Даніэлю фон Яўху. Пасля смерці Яўха ў 1754 годзе ён заняў яго пасаду (таксама вядомую як «''Oberbauamtskonduktor''») і заставаўся на гэтай пасадзе да канца панавання [[Ветыны|Вэтынаў]] у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Галоўным кліентам Іагана Фрыдрыха Кнёбеля быў першы міністр Генрых Бруль, для якога ён перабудаваў палац Бруля на [[Плошча Маршала Юзафа Пілсудскага (Варшава)|Саксонскай плошчы]] і палац у Млацінах<ref>{{Cite web|url=https://rcin.org.pl/iae/dlibra/publication/edition/87293|title=Ze studiów nad dziejami podwarszawskich rezydencji. Zabudowania w otoczeniu pałacu Brühlów w Młocinach(od połowy XVIII w.)|author=Bis, Magdalena ; Bis, Wojciech ; Napieralski, Mateusz|website=Kwartalnik Historii Kultury Materialnej R. 67 Nr 2|date=2019|access-date=2026-06-22}}</ref>. Будучы дырэктарам Саксонскага будаўнічага бюро, ён таксама завяршыў, сярод іншых праектаў, будаўніцтва цаглянага касцёла Святога Лаўрэнція на Волі<ref>{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.uni.lodz.pl/tech/article/view/29030|аўтар=Alina Barczyk|загаловак=Przemiany architektoniczne kościoła św. Wawrzyńca na warszawskiej Woli. Jauch, Knöbel, Idźkowski|год=2025-12-31|мова=pl|выданне=TECHNE. Seria Nowa|выпуск=15-16|старонкі=167–192|issn=2720-149X|doi=10.18778/2084-851X.19.11}}</ref>. Кнобель далей развіў стыль ракако ў Рэчы Паспалітай, што асабліва праявілася ў працах па завяршэнні [[Новы замак (Гродна)|Новага замка ў Гродне]] (будаўніцтва капліцы), а таксама ў многіх дэталях цяпер неіснуючага палаца Бруля ў Варшаве (напрыклад, крылы Ганаровага двара і брама). У 1765 годзе вярнуўся ў Дрэздэн. Там ён стаў каралеўскім архітэктарам і галоўным дзяржаўным архітэктарам; як член галоўнай будаўнічай камісіі ён паўплываў на архітэктурнае праектаванне шматлікіх будынкаў. Разам з Іаганам Георгам Шмітам спраектаваў дрэздэнскі Гевандхаўс. Яго сын, Юліус Фрыдрых, таксама быў дрэздэнскім архітэктарам. == Праекты == * [https://repozytorium.ispan.pl//dlibra/metadatasearch?action=AdvancedSearchAction&type=-3&val1=Creator:%22Kn%C3%B6bel%2C+Johann+Friedrich%22 Галерэя архітэктурных праектаў Кнобеля ў Гродне] на сайце [[Інстытут мастацтва Польскай акадэміі навук|Інстытута мастацтва Польскай акадэміі навук]] * Касцёл Святога Лаўрэнція на вуліцы Вольскай, 140а ў Варшаве (пабудаваны ў 1755 годзе) * Палац Бруля ў Млацінах (1752—1758) * Рэканструкцыя палаца Бруля ў Варшаве (1754—1759) * Палац Рэйнхардтсгрым з паркам у англійскім стылі (1765—1767) * Дрэздэнскі Гевандхаус (1768—1770) * Будаўніцтва (неіснуючага) Беройцкага палаца <gallery mode="packed" heights="150"> Файл:Horadnia,_Novy_zamak,_Kaplica._Горадня,_Новы_замак,_Капліца_(XVIII).jpg|link=Plik:Horadnia,_Novy_zamak,_Kaplica._Горадня,_Новы_замак,_Капліца_(XVIII).jpg|alt=Grodno – kaplica przy Nowym Zamku| Гродна — капліца ў Новым замку Файл:Pałac_Bruhla_na_Młocinach_w_latach_60.jpg|link=Plik:Pałac_Bruhla_na_Młocinach_w_latach_60.jpg|alt=Pałac Bruhla w Młocinach| Палац Бруля ў Млацінах Файл:Kościół_św._Wawrzyńca_w_Warszawie.JPG|link=Plik:Kościół_św._Wawrzyńca_w_Warszawie.JPG|alt=Kościół św. Wawrzyńca na Woli w Warszawie| Касцёл Святога Лаўрэнція на Волі, Варшава Файл:20080504140DR_Reinhardtsgrimma_(Glashütte)_Schloß.jpg|link=Plik:20080504140DR_Reinhardtsgrimma_(Glashütte)_Schloß.jpg|alt=Pałac Reinhardtsgrimma| Палац Рэйнхардтсгрыма Файл:Schloß_Berreuth.jpg|link=Plik:Schloß_Berreuth.jpg|alt=Pałac Berreuth| Беройцкі палац Файл:Dresden_Gewandhaus_2.jpg|link=Plik:Dresden_Gewandhaus_2.jpg|alt=Drezno – Gewandhaus| Дрэздэн — Гевандхаўс </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кнобель Іаган Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Архітэктары]] [[Катэгорыя:Архітэктары XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гродна]] kzx6tv3sfe8czvunzq6cfgn1x5ytw03 5157498 5157365 2026-06-22T23:49:04Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157498 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} '''Іаган Фрыдрых Кнобель''' ({{lang-de|Johann Friedrich Knöbel}}; {{ВДП}}) — [[Германія|нямецкі]] [[архітэктар]], прадстаўнік [[Саксы|саксонскага]] [[ракако]].<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138287|title=Кнобель Іаган (Ян) Фрыдрых - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. — Мінск, 1999. — Т. 8. — C. 363.</ref><ref>Polski Słownik Biograficzny, t. XXVII/1, s. 138—139</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1724 годзе. З 1739 года вучыўся ў саксонскага архітэктара Іагана Крыстафа Кнёфеля. У 1750 годзе паступіў на дзяржаўную службу ў [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі і]] заняў пасаду кіраўніка (кандуктара) ў Дрэздэнскім будаўнічым бюро. У гэты час будаваў палац для міністра Бруля ў Дрэздэне. У 1753 годзе пераехаў у [[Варшава|Варшаву]] ў якасці майстра-будаўніка. Там ён спачатку дапамагаў тагачаснаму дырэктару Саксонскага будаўнічага бюро ў Варшаве Іаахіму Даніэлю фон Яўху. Пасля смерці Яўха ў 1754 годзе ён заняў яго пасаду (таксама вядомую як «''Oberbauamtskonduktor''») і заставаўся на гэтай пасадзе да канца панавання [[Ветыны|Вэтынаў]] у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Галоўным кліентам Іагана Фрыдрыха Кнёбеля быў першы міністр Генрых Бруль, для якога ён перабудаваў палац Бруля на [[Плошча Маршала Юзафа Пілсудскага (Варшава)|Саксонскай плошчы]] і палац у Млацінах<ref>{{Cite web|url=https://rcin.org.pl/iae/dlibra/publication/edition/87293|title=Ze studiów nad dziejami podwarszawskich rezydencji. Zabudowania w otoczeniu pałacu Brühlów w Młocinach(od połowy XVIII w.)|author=Bis, Magdalena ; Bis, Wojciech ; Napieralski, Mateusz|website=Kwartalnik Historii Kultury Materialnej R. 67 Nr 2|date=2019|access-date=2026-06-22}}</ref>. Будучы дырэктарам Саксонскага будаўнічага бюро, ён таксама завяршыў, сярод іншых праектаў, будаўніцтва цаглянага касцёла Святога Лаўрэнція на Волі<ref>{{Артыкул|спасылка=https://czasopisma.uni.lodz.pl/tech/article/view/29030|аўтар=Alina Barczyk|загаловак=Przemiany architektoniczne kościoła św. Wawrzyńca na warszawskiej Woli. Jauch, Knöbel, Idźkowski|год=2025-12-31|мова=pl|выданне=TECHNE. Seria Nowa|выпуск=15-16|старонкі=167–192|issn=2720-149X|doi=10.18778/2084-851X.19.11}}</ref>. Кнобель далей развіў стыль ракако ў Рэчы Паспалітай, што асабліва праявілася ў працах па завяршэнні [[Новы замак (Гродна)|Новага замка ў Гродне]] (будаўніцтва капліцы), а таксама ў многіх дэталях цяпер неіснуючага палаца Бруля ў Варшаве (напрыклад, крылы Ганаровага двара і брама). У 1765 годзе вярнуўся ў Дрэздэн. Там ён стаў каралеўскім архітэктарам і галоўным дзяржаўным архітэктарам; як член галоўнай будаўнічай камісіі ён паўплываў на архітэктурнае праектаванне шматлікіх будынкаў. Разам з Іаганам Георгам Шмітам спраектаваў дрэздэнскі Гевандхаўс. Яго сын, Юліус Фрыдрых, таксама быў дрэздэнскім архітэктарам. == Праекты == * [https://repozytorium.ispan.pl//dlibra/metadatasearch?action=AdvancedSearchAction&type=-3&val1=Creator:%22Kn%C3%B6bel%2C+Johann+Friedrich%22 Галерэя архітэктурных праектаў Кнобеля ў Гродне] на сайце [[Інстытут мастацтва Польскай акадэміі навук|Інстытута мастацтва Польскай акадэміі навук]] * Касцёл Святога Лаўрэнція на вуліцы Вольскай, 140а ў Варшаве (пабудаваны ў 1755 годзе) * Палац Бруля ў Млацінах (1752—1758) * Рэканструкцыя палаца Бруля ў Варшаве (1754—1759) * Палац Рэйнхардтсгрым з паркам у англійскім стылі (1765—1767) * Дрэздэнскі Гевандхаус (1768—1770) * Будаўніцтва (неіснуючага) Беройцкага палаца <gallery mode="packed" heights="150"> Файл:Horadnia,_Novy_zamak,_Kaplica._Горадня,_Новы_замак,_Капліца_(XVIII).jpg|link=Plik:Horadnia,_Novy_zamak,_Kaplica._Горадня,_Новы_замак,_Капліца_(XVIII).jpg|alt=Grodno – kaplica przy Nowym Zamku| Гродна — капліца ў Новым замку Файл:Pałac_Bruhla_na_Młocinach_w_latach_60.jpg|link=Plik:Pałac_Bruhla_na_Młocinach_w_latach_60.jpg|alt=Pałac Bruhla w Młocinach| Палац Бруля ў Млацінах Файл:Kościół_św._Wawrzyńca_w_Warszawie.JPG|link=Plik:Kościół_św._Wawrzyńca_w_Warszawie.JPG|alt=Kościół św. Wawrzyńca na Woli w Warszawie| Касцёл Святога Лаўрэнція на Волі, Варшава Файл:20080504140DR_Reinhardtsgrimma_(Glashütte)_Schloß.jpg|link=Plik:20080504140DR_Reinhardtsgrimma_(Glashütte)_Schloß.jpg|alt=Pałac Reinhardtsgrimma| Палац Рэйнхардтсгрыма Файл:Schloß_Berreuth.jpg|link=Plik:Schloß_Berreuth.jpg|alt=Pałac Berreuth| Беройцкі палац Файл:Dresden_Gewandhaus_2.jpg|link=Plik:Dresden_Gewandhaus_2.jpg|alt=Drezno – Gewandhaus| Дрэздэн — Гевандхаўс </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} {{DEFAULTSORT:Кнобель Іаган Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Архітэктары]] [[Катэгорыя:Архітэктары XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гродна]] nx47vvwx6lti2f99vjkif25bhwzwqs1 0 809846 5157549 5157201 2026-06-23T07:01:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Архітэктура */ 5157549 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Касцельная вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = Касцельная вежа пасля кансервацыі (сучасны стан) |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = пачатак XV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Касце́льная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў пачатку XV стагоддзя. Размяшчаецца на ўсход ад галоўнай замкавай вежы&nbsp;— [[Шчытоўка|Шчытоўкі]], абараняючы стромкі ўсходні схіл [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]]. Сваю назву атрымала ад [[Фарны касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|Фарнага касцёла]], які знаходзіцца ля падножжа гары на ўсход ад замка. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі складаны працэс інжынернай кансервацыі ў 2012—2014 гадах. == Гісторыя == Узвядзенне Касцельнай вежы адносіцца да другога этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які прыпадае на пачатак XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1977|с=21}}. Яна была пабудавана на самым стромкім ўсходнім краі гары. З галоўнай вежай замка&nbsp;— [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўкай]]&nbsp;— новая пабудова злучалася мураванай сцяной даўжынёй каля 30 метраў і таўшчынёй 2 метры. Фундамент гэтай сцяны залягаў на адным узроўні і быў арганічна перавязаны з падмуркам Касцельнай вежы, у той час як да муроў Шчытоўкі сцяна проста прымыкала без канструктыўнай сувязі. Гэта яўна сведчыць пра тое, што Касцельная вежа і прылеглая сцяна будаваліся пазней за цэнтральны данжон{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. [[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(1930)_(2).jpg|злева|міні|Пасадская вежа (c) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, вытрымліваючы шматлікія варожыя аблогі. Аднак падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны паміж Рэччу Паспалітай і Рускай дзяржавай]] (1654—1667), а потым у гады [[Вялікая Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў пачатку XVIII стагоддзя, замак і яго вежы былі моцна разбураны шведскімі і рускімі войскамі{{sfn|Ткачоў|1978|с=51}}. У 1906 годзе рэшткі Касцельнай вежы, пазбаўленыя належнага догляду і падмытыя крыніцамі, абваліліся. Каб уратаваць помнік ад поўнага знішчэння, мясцовы аматар старажытнасцей [[Т. Корзан]] за ўласныя сродкі арганізаваў падпорку руін двума [[Эскарп|эскарпамі]]{{sfn|Ткачоў|1977|с=25}}. Пазней, у 1922—1930 гадах, калі Навагрудак знаходзіўся ў складзе [[Другая Рэч Паспалітая|Польскай Рэспублікі]], праводзілася частковая [[кансервацыя]] замка. У ходзе гэтых работ муры Касцельнай вежы былі фактычна складзены нанава{{sfn|Ткачоў|1977|с=25}}, што істотна змяніла яе аўтэнтычны выгляд, але дазволіла захаваць аб'ект да нашых дзён. == Архітэктура == Касцельная вежа ўяўляла сабой прызмападобнае збудаванне. У яе аснаванні ляжаў квадрат з бакамі 9 на 9 метраў. Пабудова мела тры паверхі, якія раздзяляліся перакрыццямі на магутных драўляных [[Бэлька|бэльках]]. На кожным ярусе размяшчалася па чатыры [[Байніца|байніцы]], якія адрозніваліся паміж сабой памерамі і формай{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Падмурак вежы дасягаў вышыні 3 метры і быў складзены з буйных, груба абчасаных [[Палявы камень|палявых камянёў]], памер якіх даходзіў да 1,15 метра. Шчыліны паміж камянямі старанна закладаліся дробнаколатымі каменьчыкамі і замазваліся [[Вапнавы раствор|вапнавым растворам]]. На вышыню 4 метраў ад падмурка сцены вежы былі вымураваны з каменю, а вышэй ішла абліцоўка з выкарыстаннем велікамернай цэглы. Сцены Касцельнай вежы паступова патанчаліся ўверх, і на самым версе іх таўшчыня складала 2,15 метра. Сцяна, што ішла ад вежы да Шчытоўкі, была выканана ў тэхніцы «[[Паласатая муроўка|паласатай муроўкі]]»{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Да пачатку XXI стагоддзя Касцельная вежа знаходзілася ў крытычным, аварыйным стане (фактычна з 1907 года). Вонкавая цагляная муроўка была страчана больш за сто гадоў таму, а з-за геалагічных асаблівасцей Замкавай гары і наяўнасці падземных крыніц існавала рэальная пагроза спаўзання гістарычных руін уніз па стромкім схіле<ref name="nn_138183">{{cite web |url=https://nashaniva.com/138183 |title=Як вам тое, што зрабілі з вежай Навагрудскага замка? |author=Кірыла Хілько |date=4 лістапада 2014 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. У рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]» быў распрацаваны праект выратавання вежы. Яго аўтарамі выступілі УП «[[Гроднаграмадзянпраект]]» (галоўны інжынер [[Рышард Кацынель]]) і ААТ «[[Белрэстаўрацыя]]» (навуковы кіраўнік праекта [[Сяргей Друшчыц]]). Узімку 2013 года пачаліся маштабныя работы па стабілізацыі грунтоў: у схіл гары было закачана каля 100 [[Паля (будаўніцтва)|бураін'екцыйных паль]], якія надзейна зафіксавалі аснову<ref name="nn_111917">{{cite web |url=https://nashaniva.com/111917 |title=Драма ў нас на вачах: вежа Навагрудскага замка можа абрынуцца ў любы момант |author=Кірыла Хілько |date=1 ліпеня 2013 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. Паколькі рэшткі фасаднай сцяны Касцельнай вежы пагрозліва адхіляліся ад вертыкальнай восі ў бок схілу, было прынята рашэнне аб мантажы прасторавага металічнага бандажа. Гэты каркас утрымліваў аўтэнтычны мур з дапамогай спецыяльных расцяжак. Каб гарантаваць стабілізацыю руіны і стварыць неабходную процівагу, астатні перыметр падмурка быў прыгружаны новымі мураванымі канструкцыямі. З-за адсутнасці дакладнай іканаграфіі бакавых сцен, за архітэктурны модуль была ўзята акварэль мастака [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] XIX стагоддзя<ref name="nn_143753">{{cite web |url=https://nashaniva.com/143753 |title=Антон Астаповіч: Захаваць руіны? Так можна застацца нават без руін |author=Антон Астаповіч |date=21 лютага 2015 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. Для ўзвядзення новага аб'ёму на [[Гарынскі камбінат|Гарынскім камбінаце]] была замоўлена спецыяльная рэстаўрацыйная цэгла, якая па памерах адпавядала гістарычнай. Будаўнікі выкарыстоўвалі аўтэнтычны тып «[[Вендская муроўка|вендскай муроўкі]]» (чаргаванне двух лажкоў з адным тычком) і захоўвалі гістарычную таўшчыню швоў. Над вежай быў узведзены часовы металічны дах, каб прадухіліць далейшае разбурэнне цэглы ад ападкаў<ref name="nn_138183"/>. У красавіку 2017 года на ўсходнім схіле [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]], над [[Фарны касцёл (Навагрудак)|Фарным касцёлам]], зноў адбыўся разрыў грунту і мясцовы апоўзень, што выклікала занепакоенасць грамадскасці. Аднак спецыялісты і ўлады запэўнілі, што пагрозы для Касцельнай вежы няма, бо яна трывала стаіць на палевым падмурку, а для прадухілення далейшых апоўзняў быў распрацаваны праект новай дрэнажнай сістэмы для адводу крынічных вод<ref name="nn_190044">{{cite web |url=https://nashaniva.com/190044 |title=Чыноўнікі: Пагрозы Касцельнай вежы ў Навагрудку няма |date=2 мая 2017 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024 годзе завяршыўся пяты этап рэстаўрацыі замка, у выніку якога ўсе захаваныя сцены, уключаючы прылеглыя да Касцельнай вежы, былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы<ref name="nn_342994">{{cite web |url=https://nashaniva.com/342994 |title=Навагрудскі замак расце ўверх. Ці нармальна гэта? |author=Ф. Раўбіч |date=19 мая 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Касцельная вежа}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] s7wbkyzqsg69va7nx8zcxa3hcbx9iwo 5157551 5157549 2026-06-23T07:02:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя */ 5157551 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Касцельная вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = Касцельная вежа пасля кансервацыі (сучасны стан) |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = пачатак XV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Касце́льная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў пачатку XV стагоддзя. Размяшчаецца на ўсход ад галоўнай замкавай вежы&nbsp;— [[Шчытоўка|Шчытоўкі]], абараняючы стромкі ўсходні схіл [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]]. Сваю назву атрымала ад [[Фарны касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|Фарнага касцёла]], які знаходзіцца ля падножжа гары на ўсход ад замка. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі складаны працэс інжынернай кансервацыі ў 2012—2014 гадах. == Гісторыя == Узвядзенне Касцельнай вежы адносіцца да другога этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які прыпадае на пачатак XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1977|с=21}}. Яна была пабудавана на самым стромкім ўсходнім краі гары. З галоўнай вежай замка&nbsp;— [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўкай]]&nbsp;— новая пабудова злучалася мураванай сцяной даўжынёй каля 30 метраў і таўшчынёй 2 метры. Фундамент гэтай сцяны залягаў на адным узроўні і быў арганічна перавязаны з падмуркам Касцельнай вежы, у той час як да муроў Шчытоўкі сцяна проста прымыкала без канструктыўнай сувязі. Гэта яўна сведчыць пра тое, што Касцельная вежа і прылеглая сцяна будаваліся пазней за цэнтральны данжон{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. [[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(1930)_(2).jpg|злева|міні|Касцельная вежа (c) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, вытрымліваючы шматлікія варожыя аблогі. Аднак падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны паміж Рэччу Паспалітай і Рускай дзяржавай]] (1654—1667), а потым у гады [[Вялікая Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў пачатку XVIII стагоддзя, замак і яго вежы былі моцна разбураны шведскімі і рускімі войскамі{{sfn|Ткачоў|1978|с=51}}. У 1906 годзе рэшткі Касцельнай вежы, пазбаўленыя належнага догляду і падмытыя крыніцамі, абваліліся. Каб уратаваць помнік ад поўнага знішчэння, мясцовы аматар старажытнасцей [[Т. Корзан]] за ўласныя сродкі арганізаваў падпорку руін двума [[Эскарп|эскарпамі]]{{sfn|Ткачоў|1977|с=25}}. Пазней, у 1922—1930 гадах, калі Навагрудак знаходзіўся ў складзе [[Другая Рэч Паспалітая|Польскай Рэспублікі]], праводзілася частковая [[кансервацыя]] замка. У ходзе гэтых работ муры Касцельнай вежы былі фактычна складзены нанава{{sfn|Ткачоў|1977|с=25}}, што істотна змяніла яе аўтэнтычны выгляд, але дазволіла захаваць аб'ект да нашых дзён. == Архітэктура == Касцельная вежа ўяўляла сабой прызмападобнае збудаванне. У яе аснаванні ляжаў квадрат з бакамі 9 на 9 метраў. Пабудова мела тры паверхі, якія раздзяляліся перакрыццямі на магутных драўляных [[Бэлька|бэльках]]. На кожным ярусе размяшчалася па чатыры [[Байніца|байніцы]], якія адрозніваліся паміж сабой памерамі і формай{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Падмурак вежы дасягаў вышыні 3 метры і быў складзены з буйных, груба абчасаных [[Палявы камень|палявых камянёў]], памер якіх даходзіў да 1,15 метра. Шчыліны паміж камянямі старанна закладаліся дробнаколатымі каменьчыкамі і замазваліся [[Вапнавы раствор|вапнавым растворам]]. На вышыню 4 метраў ад падмурка сцены вежы былі вымураваны з каменю, а вышэй ішла абліцоўка з выкарыстаннем велікамернай цэглы. Сцены Касцельнай вежы паступова патанчаліся ўверх, і на самым версе іх таўшчыня складала 2,15 метра. Сцяна, што ішла ад вежы да Шчытоўкі, была выканана ў тэхніцы «[[Паласатая муроўка|паласатай муроўкі]]»{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Да пачатку XXI стагоддзя Касцельная вежа знаходзілася ў крытычным, аварыйным стане (фактычна з 1907 года). Вонкавая цагляная муроўка была страчана больш за сто гадоў таму, а з-за геалагічных асаблівасцей Замкавай гары і наяўнасці падземных крыніц існавала рэальная пагроза спаўзання гістарычных руін уніз па стромкім схіле<ref name="nn_138183">{{cite web |url=https://nashaniva.com/138183 |title=Як вам тое, што зрабілі з вежай Навагрудскага замка? |author=Кірыла Хілько |date=4 лістапада 2014 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. У рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]» быў распрацаваны праект выратавання вежы. Яго аўтарамі выступілі УП «[[Гроднаграмадзянпраект]]» (галоўны інжынер [[Рышард Кацынель]]) і ААТ «[[Белрэстаўрацыя]]» (навуковы кіраўнік праекта [[Сяргей Друшчыц]]). Узімку 2013 года пачаліся маштабныя работы па стабілізацыі грунтоў: у схіл гары было закачана каля 100 [[Паля (будаўніцтва)|бураін'екцыйных паль]], якія надзейна зафіксавалі аснову<ref name="nn_111917">{{cite web |url=https://nashaniva.com/111917 |title=Драма ў нас на вачах: вежа Навагрудскага замка можа абрынуцца ў любы момант |author=Кірыла Хілько |date=1 ліпеня 2013 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. Паколькі рэшткі фасаднай сцяны Касцельнай вежы пагрозліва адхіляліся ад вертыкальнай восі ў бок схілу, было прынята рашэнне аб мантажы прасторавага металічнага бандажа. Гэты каркас утрымліваў аўтэнтычны мур з дапамогай спецыяльных расцяжак. Каб гарантаваць стабілізацыю руіны і стварыць неабходную процівагу, астатні перыметр падмурка быў прыгружаны новымі мураванымі канструкцыямі. З-за адсутнасці дакладнай іканаграфіі бакавых сцен, за архітэктурны модуль была ўзята акварэль мастака [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] XIX стагоддзя<ref name="nn_143753">{{cite web |url=https://nashaniva.com/143753 |title=Антон Астаповіч: Захаваць руіны? Так можна застацца нават без руін |author=Антон Астаповіч |date=21 лютага 2015 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. Для ўзвядзення новага аб'ёму на [[Гарынскі камбінат|Гарынскім камбінаце]] была замоўлена спецыяльная рэстаўрацыйная цэгла, якая па памерах адпавядала гістарычнай. Будаўнікі выкарыстоўвалі аўтэнтычны тып «[[Вендская муроўка|вендскай муроўкі]]» (чаргаванне двух лажкоў з адным тычком) і захоўвалі гістарычную таўшчыню швоў. Над вежай быў узведзены часовы металічны дах, каб прадухіліць далейшае разбурэнне цэглы ад ападкаў<ref name="nn_138183"/>. У красавіку 2017 года на ўсходнім схіле [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]], над [[Фарны касцёл (Навагрудак)|Фарным касцёлам]], зноў адбыўся разрыў грунту і мясцовы апоўзень, што выклікала занепакоенасць грамадскасці. Аднак спецыялісты і ўлады запэўнілі, што пагрозы для Касцельнай вежы няма, бо яна трывала стаіць на палевым падмурку, а для прадухілення далейшых апоўзняў быў распрацаваны праект новай дрэнажнай сістэмы для адводу крынічных вод<ref name="nn_190044">{{cite web |url=https://nashaniva.com/190044 |title=Чыноўнікі: Пагрозы Касцельнай вежы ў Навагрудку няма |date=2 мая 2017 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024 годзе завяршыўся пяты этап рэстаўрацыі замка, у выніку якога ўсе захаваныя сцены, уключаючы прылеглыя да Касцельнай вежы, былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы<ref name="nn_342994">{{cite web |url=https://nashaniva.com/342994 |title=Навагрудскі замак расце ўверх. Ці нармальна гэта? |author=Ф. Раўбіч |date=19 мая 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Касцельная вежа}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] 5mhr96t5r89nw670h30k0v5krt0umwx 5157554 5157551 2026-06-23T07:04:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5157554 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Тып = вежа | Беларуская назва = Касцельная вежа | Арыгінальная назва = | Выява = Nowogródek zamek 08.jpg | Подпіс выявы = Касцельная вежа пасля кансервацыі (сучасны стан) | Шырыня выявы = 280px | Статус = | Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | Краіна2 = | Назва месцазнаходжання = Горад | Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] | lat_dir = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = BY | CoordScale = | Канфесія = | Епархія = | Добрапрыстойнасць = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып кляштара = | Тып будынка = абарончая вежа | Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] | Аўтар праекта = | Будаўнік = мясцовыя майстры | Заснавальнік = | Першае згадванне = | Заснаванне = | Асноўныя даты = | Скасаваны = | Пачатак будаўніцтва = пачатак XV стагоддзя | Заканчэнне будаўніцтва = | Будынкі = | Вядомыя жыхары = | Рэліквіі = | Настаяцель = | Стан = руіны (закансерваваны) | Сайт = | Commons = }} '''Касце́льная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў пачатку XV стагоддзя. Размяшчаецца на ўсход ад галоўнай замкавай вежы&nbsp;— [[Шчытоўка|Шчытоўкі]], абараняючы стромкі ўсходні схіл [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]]. Сваю назву атрымала ад [[Фарны касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|Фарнага касцёла]], які знаходзіцца ля падножжа гары на ўсход ад замка. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі складаны працэс інжынернай кансервацыі ў 2012—2014 гадах. == Гісторыя == Узвядзенне Касцельнай вежы адносіцца да другога этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які прыпадае на пачатак XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1977|с=21}}. Яна была пабудавана на самым стромкім ўсходнім краі гары. З галоўнай вежай замка&nbsp;— [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўкай]]&nbsp;— новая пабудова злучалася мураванай сцяной даўжынёй каля 30 метраў і таўшчынёй 2 метры. Фундамент гэтай сцяны залягаў на адным узроўні і быў арганічна перавязаны з падмуркам Касцельнай вежы, у той час як да муроў Шчытоўкі сцяна проста прымыкала без канструктыўнай сувязі. Гэта яўна сведчыць пра тое, што Касцельная вежа і прылеглая сцяна будаваліся пазней за цэнтральны данжон{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. [[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(1930)_(2).jpg|злева|міні|Касцельная вежа (c) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, вытрымліваючы шматлікія варожыя аблогі. Аднак падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны паміж Рэччу Паспалітай і Рускай дзяржавай]] (1654—1667), а потым у гады [[Вялікая Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў пачатку XVIII стагоддзя, замак і яго вежы былі моцна разбураны шведскімі і рускімі войскамі{{sfn|Ткачоў|1978|с=51}}. У 1906 годзе рэшткі Касцельнай вежы, пазбаўленыя належнага догляду і падмытыя крыніцамі, абваліліся. Каб уратаваць помнік ад поўнага знішчэння, мясцовы аматар старажытнасцей [[Т. Корзан]] за ўласныя сродкі арганізаваў падпорку руін двума [[Эскарп|эскарпамі]]{{sfn|Ткачоў|1977|с=25}}. Пазней, у 1922—1930 гадах, калі Навагрудак знаходзіўся ў складзе [[Другая Рэч Паспалітая|Польскай Рэспублікі]], праводзілася частковая [[кансервацыя]] замка. У ходзе гэтых работ муры Касцельнай вежы былі фактычна складзены нанава{{sfn|Ткачоў|1977|с=25}}, што істотна змяніла яе аўтэнтычны выгляд, але дазволіла захаваць аб'ект да нашых дзён. == Архітэктура == Касцельная вежа ўяўляла сабой прызмападобнае збудаванне. У яе аснаванні ляжаў квадрат з бакамі 9 на 9 метраў. Пабудова мела тры паверхі, якія раздзяляліся перакрыццямі на магутных драўляных [[Бэлька|бэльках]]. На кожным ярусе размяшчалася па чатыры [[Байніца|байніцы]], якія адрозніваліся паміж сабой памерамі і формай{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Падмурак вежы дасягаў вышыні 3 метры і быў складзены з буйных, груба абчасаных [[Палявы камень|палявых камянёў]], памер якіх даходзіў да 1,15 метра. Шчыліны паміж камянямі старанна закладаліся дробнаколатымі каменьчыкамі і замазваліся [[Вапнавы раствор|вапнавым растворам]]. На вышыню 4 метраў ад падмурка сцены вежы былі вымураваны з каменю, а вышэй ішла абліцоўка з выкарыстаннем велікамернай цэглы. Сцены Касцельнай вежы паступова патанчаліся ўверх, і на самым версе іх таўшчыня складала 2,15 метра. Сцяна, што ішла ад вежы да Шчытоўкі, была выканана ў тэхніцы «[[Паласатая муроўка|паласатай муроўкі]]»{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Да пачатку XXI стагоддзя Касцельная вежа знаходзілася ў крытычным, аварыйным стане (фактычна з 1907 года). Вонкавая цагляная муроўка была страчана больш за сто гадоў таму, а з-за геалагічных асаблівасцей Замкавай гары і наяўнасці падземных крыніц існавала рэальная пагроза спаўзання гістарычных руін уніз па стромкім схіле<ref name="nn_138183">{{cite web |url=https://nashaniva.com/138183 |title=Як вам тое, што зрабілі з вежай Навагрудскага замка? |author=Кірыла Хілько |date=4 лістапада 2014 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. У рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]» быў распрацаваны праект выратавання вежы. Яго аўтарамі выступілі УП «[[Гроднаграмадзянпраект]]» (галоўны інжынер [[Рышард Кацынель]]) і ААТ «[[Белрэстаўрацыя]]» (навуковы кіраўнік праекта [[Сяргей Друшчыц]]). Узімку 2013 года пачаліся маштабныя работы па стабілізацыі грунтоў: у схіл гары было закачана каля 100 [[Паля (будаўніцтва)|бураін'екцыйных паль]], якія надзейна зафіксавалі аснову<ref name="nn_111917">{{cite web |url=https://nashaniva.com/111917 |title=Драма ў нас на вачах: вежа Навагрудскага замка можа абрынуцца ў любы момант |author=Кірыла Хілько |date=1 ліпеня 2013 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. Паколькі рэшткі фасаднай сцяны Касцельнай вежы пагрозліва адхіляліся ад вертыкальнай восі ў бок схілу, было прынята рашэнне аб мантажы прасторавага металічнага бандажа. Гэты каркас утрымліваў аўтэнтычны мур з дапамогай спецыяльных расцяжак. Каб гарантаваць стабілізацыю руіны і стварыць неабходную процівагу, астатні перыметр падмурка быў прыгружаны новымі мураванымі канструкцыямі. З-за адсутнасці дакладнай іканаграфіі бакавых сцен, за архітэктурны модуль была ўзята акварэль мастака [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] XIX стагоддзя<ref name="nn_143753">{{cite web |url=https://nashaniva.com/143753 |title=Антон Астаповіч: Захаваць руіны? Так можна застацца нават без руін |author=Антон Астаповіч |date=21 лютага 2015 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. Для ўзвядзення новага аб'ёму на [[Гарынскі камбінат|Гарынскім камбінаце]] была замоўлена спецыяльная рэстаўрацыйная цэгла, якая па памерах адпавядала гістарычнай. Будаўнікі выкарыстоўвалі аўтэнтычны тып «[[Вендская муроўка|вендскай муроўкі]]» (чаргаванне двух лажкоў з адным тычком) і захоўвалі гістарычную таўшчыню швоў. Над вежай быў узведзены часовы металічны дах, каб прадухіліць далейшае разбурэнне цэглы ад ападкаў<ref name="nn_138183"/>. У красавіку 2017 года на ўсходнім схіле [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]], над [[Фарны касцёл (Навагрудак)|Фарным касцёлам]], зноў адбыўся разрыў грунту і мясцовы апоўзень, што выклікала занепакоенасць грамадскасці. Аднак спецыялісты і ўлады запэўнілі, што пагрозы для Касцельнай вежы няма, бо яна трывала стаіць на палевым падмурку, а для прадухілення далейшых апоўзняў быў распрацаваны праект новай дрэнажнай сістэмы для адводу крынічных вод<ref name="nn_190044">{{cite web |url=https://nashaniva.com/190044 |title=Чыноўнікі: Пагрозы Касцельнай вежы ў Навагрудку няма |date=2 мая 2017 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024 годзе завяршыўся пяты этап рэстаўрацыі замка, у выніку якога ўсе захаваныя сцены, уключаючы прылеглыя да Касцельнай вежы, былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы<ref name="nn_342994">{{cite web |url=https://nashaniva.com/342994 |title=Навагрудскі замак расце ўверх. Ці нармальна гэта? |author=Ф. Раўбіч |date=19 мая 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Касцельная вежа}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] nmdue7mw1mgmg2ooc9flkj9urcs5sic 5157560 5157554 2026-06-23T07:22:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5157560 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Тып = вежа | Беларуская назва = Касцельная вежа | Арыгінальная назва = | Выява = Nowogródek zamek 08.jpg | Подпіс выявы = Касцельная вежа пасля кансервацыі (сучасны стан) | Шырыня выявы = 280px | Статус = | Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | Краіна2 = | Назва месцазнаходжання = Горад | Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] | lat_dir = N | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = BY | CoordScale = | Канфесія = | Епархія = | Добрапрыстойнасць = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып кляштара = | Тып будынка = абарончая вежа | Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] | Аўтар праекта = | Будаўнік = мясцовыя майстры | Заснавальнік = | Першае згадванне = | Заснаванне = | Асноўныя даты = | Скасаваны = | Пачатак будаўніцтва = пачатак XV стагоддзя | Заканчэнне будаўніцтва = | Будынкі = | Вядомыя жыхары = | Рэліквіі = | Настаяцель = | Стан = руіны (закансерваваны) | Сайт = | Commons = }} '''Касце́льная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў пачатку XV стагоддзя. Размяшчаецца на ўсход ад галоўнай замкавай вежы&nbsp;— [[Шчытоўка|Шчытоўкі]], абараняючы стромкі ўсходні схіл [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]]. Сваю назву атрымала ад [[Фарны касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|Фарнага касцёла]], які знаходзіцца ля падножжа гары на ўсход ад замка. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі складаны працэс інжынернай кансервацыі ў 2012—2014 гадах. == Гісторыя == [[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(1930)_(2).jpg|злева|міні|Касцельная вежа (c) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] Узвядзенне Касцельнай вежы адносіцца да другога этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які прыпадае на пачатак XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1977|с=21}}. Яна была пабудавана на самым стромкім ўсходнім краі гары. З галоўнай вежай замка&nbsp;— [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўкай]]&nbsp;— новая пабудова злучалася мураванай сцяной даўжынёй каля 30 метраў і таўшчынёй 2 метры. Фундамент гэтай сцяны залягаў на адным узроўні і быў арганічна перавязаны з падмуркам Касцельнай вежы, у той час як да муроў Шчытоўкі сцяна проста прымыкала без канструктыўнай сувязі. Гэта яўна сведчыць пра тое, што Касцельная вежа і прылеглая сцяна будаваліся пазней за цэнтральны данжон{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. [[Файл:Navahradzki zamak, Kaścielnaja. Наваградзкі замак, Касьцельная (K. Višnieŭski, 1915).jpg|злева|міні|Касцельная (на пярэднім плане) і [[Шчытоўка (вежа)|Шчытавая]] вежы замка на малюнку [[Казімір Вішнеўскі|Казіміра Вішнеўскага]]. 1916 г.]] На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, вытрымліваючы шматлікія варожыя аблогі. Аднак падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны паміж Рэччу Паспалітай і Рускай дзяржавай]] (1654—1667), а потым у гады [[Вялікая Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў пачатку XVIII стагоддзя, замак і яго вежы былі моцна разбураны шведскімі і рускімі войскамі{{sfn|Ткачоў|1978|с=51}}. [[Файл:Navahradzki zamak, Kaścielnaja. Наваградзкі замак, Касьцельная (1917).jpg|міні|Касцельная вежа да абвалу паўночнай сцяны.]] [[Файл:Navahradzki zamak, Kaścielnaja. Наваградзкі замак, Касьцельная (11.1916).jpg|злева|міні|Касцельная вежа пасля абвалу паўночнай сцяны. Лістапад 1916 г.]] У 1906 годзе рэшткі Касцельнай вежы, пазбаўленыя належнага догляду і падмытыя крыніцамі, абваліліся. Каб уратаваць помнік ад поўнага знішчэння, мясцовы аматар старажытнасцей [[Т. Корзан]] за ўласныя сродкі арганізаваў падпорку руін двума [[Эскарп|эскарпамі]]{{sfn|Ткачоў|1977|с=25}}. Пазней, у 1922—1930 гадах, калі Навагрудак знаходзіўся ў складзе [[Другая Рэч Паспалітая|Польскай Рэспублікі]], праводзілася частковая [[кансервацыя]] замка. У ходзе гэтых работ муры Касцельнай вежы былі фактычна складзены нанава{{sfn|Ткачоў|1977|с=25}}, што істотна змяніла яе аўтэнтычны выгляд, але дазволіла захаваць аб'ект да нашых дзён. == Архітэктура == [[Файл:Navahradzki zamak, Kaścielnaja. Наваградзкі замак, Касьцельная (1930-39).jpg|міні|Касцельная вежа пасля кансервацыі. 1930-я гг.]] Касцельная вежа ўяўляла сабой прызмападобнае збудаванне. У яе аснаванні ляжаў квадрат з бакамі 9 на 9 метраў. Пабудова мела тры паверхі, якія раздзяляліся перакрыццямі на магутных драўляных [[Бэлька|бэльках]]. На кожным ярусе размяшчалася па чатыры [[Байніца|байніцы]], якія адрозніваліся паміж сабой памерамі і формай{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Падмурак вежы дасягаў вышыні 3 метры і быў складзены з буйных, груба абчасаных [[Палявы камень|палявых камянёў]], памер якіх даходзіў да 1,15 метра. Шчыліны паміж камянямі старанна закладаліся дробнаколатымі каменьчыкамі і замазваліся [[Вапнавы раствор|вапнавым растворам]]. На вышыню 4 метраў ад падмурка сцены вежы былі вымураваны з каменю, а вышэй ішла абліцоўка з выкарыстаннем велікамернай цэглы. Сцены Касцельнай вежы паступова патанчаліся ўверх, і на самым версе іх таўшчыня складала 2,15 метра. Сцяна, што ішла ад вежы да Шчытоўкі, была выканана ў тэхніцы «[[Паласатая муроўка|паласатай муроўкі]]»{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Сучасны стан і кансервацыя == [[Файл:Новогрудок.JPG|злева|міні|Касцельная вежа ў рыштаваннях]] [[Файл:Навагрудак._Рэстаўрацыя_Касцельнай.jpg|міні|Касцельная вежа пасля кансервацыі]] Да пачатку XXI стагоддзя Касцельная вежа знаходзілася ў крытычным, аварыйным стане (фактычна з 1907 года). Вонкавая цагляная муроўка была страчана больш за сто гадоў таму, а з-за геалагічных асаблівасцей Замкавай гары і наяўнасці падземных крыніц існавала рэальная пагроза спаўзання гістарычных руін уніз па стромкім схіле<ref name="nn_138183">{{cite web |url=https://nashaniva.com/138183 |title=Як вам тое, што зрабілі з вежай Навагрудскага замка? |author=Кірыла Хілько |date=4 лістапада 2014 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. У рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]» быў распрацаваны праект выратавання вежы. Яго аўтарамі выступілі УП «[[Гроднаграмадзянпраект]]» (галоўны інжынер [[Рышард Кацынель]]) і ААТ «[[Белрэстаўрацыя]]» (навуковы кіраўнік праекта [[Сяргей Друшчыц]]). Узімку 2013 года пачаліся маштабныя работы па стабілізацыі грунтоў: у схіл гары было закачана каля 100 [[Паля (будаўніцтва)|бураін'екцыйных паль]], якія надзейна зафіксавалі аснову<ref name="nn_111917">{{cite web |url=https://nashaniva.com/111917 |title=Драма ў нас на вачах: вежа Навагрудскага замка можа абрынуцца ў любы момант |author=Кірыла Хілько |date=1 ліпеня 2013 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. Паколькі рэшткі фасаднай сцяны Касцельнай вежы пагрозліва адхіляліся ад вертыкальнай восі ў бок схілу, было прынята рашэнне аб мантажы прасторавага металічнага бандажа. Гэты каркас утрымліваў аўтэнтычны мур з дапамогай спецыяльных расцяжак. Каб гарантаваць стабілізацыю руіны і стварыць неабходную процівагу, астатні перыметр падмурка быў прыгружаны новымі мураванымі канструкцыямі. З-за адсутнасці дакладнай іканаграфіі бакавых сцен, за архітэктурны модуль была ўзята акварэль мастака [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] XIX стагоддзя<ref name="nn_143753">{{cite web |url=https://nashaniva.com/143753 |title=Антон Астаповіч: Захаваць руіны? Так можна застацца нават без руін |author=Антон Астаповіч |date=21 лютага 2015 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. Для ўзвядзення новага аб'ёму на [[Гарынскі камбінат|Гарынскім камбінаце]] была замоўлена спецыяльная рэстаўрацыйная цэгла, якая па памерах адпавядала гістарычнай. Будаўнікі выкарыстоўвалі аўтэнтычны тып «[[Вендская муроўка|вендскай муроўкі]]» (чаргаванне двух лажкоў з адным тычком) і захоўвалі гістарычную таўшчыню швоў. Над вежай быў узведзены часовы металічны дах, каб прадухіліць далейшае разбурэнне цэглы ад ападкаў<ref name="nn_138183"/>. У красавіку 2017 года на ўсходнім схіле [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]], над [[Фарны касцёл (Навагрудак)|Фарным касцёлам]], зноў адбыўся разрыў грунту і мясцовы апоўзень, што выклікала занепакоенасць грамадскасці. Аднак спецыялісты і ўлады запэўнілі, што пагрозы для Касцельнай вежы няма, бо яна трывала стаіць на палевым падмурку, а для прадухілення далейшых апоўзняў быў распрацаваны праект новай дрэнажнай сістэмы для адводу крынічных вод<ref name="nn_190044">{{cite web |url=https://nashaniva.com/190044 |title=Чыноўнікі: Пагрозы Касцельнай вежы ў Навагрудку няма |date=2 мая 2017 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. У 2024 годзе завяршыўся пяты этап рэстаўрацыі замка, у выніку якога ўсе захаваныя сцены, уключаючы прылеглыя да Касцельнай вежы, былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы<ref name="nn_342994">{{cite web |url=https://nashaniva.com/342994 |title=Навагрудскі замак расце ўверх. Ці нармальна гэта? |author=Ф. Раўбіч |date=19 мая 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Касцельная вежа}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] rs672htdudvo7s9uvbmawntc6vsuild 0 809853 5157497 5157233 2026-06-22T23:48:47Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157497 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Жан Адры́''' ({{lang-fr|Jean Haudry}}; [[28 мая]] [[1934]], [[Ле-Перэ-сюр-Марн]] — [[23 мая]] [[2023]], [[Пон-дэ-Вель]]) — французскі лінгвіст і індаеўрапеіст, які спецыялізаваўся на [[санскрыт|санскрыце]], [[ведыйская мова|ведыйскай філалогіі]] і параўнальнай індаеўрапейскай граматыцы. Прафесар [[Ліёнскі ўніверсітэт імя Жана Мулена|Трэцяга Ліёнскага ўніверсітэта]] (1966—1998), дырэктар вучэбнага аддзела [[Практычная школа вышэйшых даследаванняў|Практычнай школы вышэйшых даследаванняў]], заснавальнік Інстытута індаеўрапейскіх даследаванняў (1982). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} {{DEFAULTSORT:Жан Адры}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Францыі]] nwf8dw4hrux3jgmlnukipjelmiudksa 14 809858 5157248 2026-06-22T12:05:14Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты паводле краін]] [[Катэгорыя:Рок-гурты ЗША паводле жанраў]]» 5157248 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты паводле краін]] [[Катэгорыя:Рок-гурты ЗША паводле жанраў]] 5ocdmhyf36z981u4lx9zkng8uhhry8f 0 809859 5157249 2026-06-22T12:05:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Касцельная вежа]] 5157249 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцельная вежа]] 7dj0fc40wrjlsebzexzqnidwxu2hri7 0 809860 5157250 2026-06-22T12:06:22Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Барыс Дзмітрыевіч Жылкін]] 5157250 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Барыс Дзмітрыевіч Жылкін]] c1qv2vfr3ugs9um8datnh72ud59k98w 0 809861 5157251 2026-06-22T12:07:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў]] 5157251 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў]] rky3o800fzh7pm92rf818820enq67rl 0 809862 5157252 2026-06-22T12:08:53Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Азараўка''': == Беларусь == * [[Азараўка (Магілёўскі раён)]] == Расія == * [[Азараўка (Пачынкаўскі раён)]] * [[Бальшая Азараўка]] * [[Малая Азараўка]] {{неадназначнасць}}» 5157252 wikitext text/x-wiki '''Азараўка''': == Беларусь == * [[Азараўка (Магілёўскі раён)]] == Расія == * [[Азараўка (Пачынкаўскі раён)]] * [[Бальшая Азараўка]] * [[Малая Азараўка]] {{неадназначнасць}} ayqsvgcl9fch2u0765nqu8z9vh1r98r 0 809863 5157254 2026-06-22T12:12:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Кампанія |назва = Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў |лагатып = |тып = [[Адкрытае акцыянернае таварыства]] |заснавана = [[1970]] |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: [[Брэсцкая вобласць]], [[Столінскі раён]], рабочы пасёлак Рэчыца (Столінскі раён)|Рэчыц...» 5157254 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў |лагатып = |тып = [[Адкрытае акцыянернае таварыства]] |заснавана = [[1970]] |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: [[Брэсцкая вобласць]], [[Столінскі раён]], рабочы пасёлак [[Рэчыца (Столінскі раён)|Рэчыца]], вул. Камуністычная, 96 |галіна = [[Прамысловасць будаўнічых матэрыялаў]] |прадукцыя = [[Цэгла]], керамічныя камяні, керамічныя блокі |сайт = by.gorksm.by }} '''Гары́нскі камбіна́т будаўні́чых матэрыя́лаў''' ('''Гарынскі КБМ''') — беларускае прадпрыемства [[Прамысловасць будаўнічых матэрыялаў Беларусі|прамысловасці будаўнічых матэрыялаў]], размешчанае ў рабочым пасёлку [[Рэчыца (Столінскі раён)|Рэчыца]] [[Столінскі раён|Столінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Спецыялізуецца на вытворчасці [[Цэгла|керамічнай цэглы]] і [[Будаўнічы блок|будаўнічых блокаў]]<ref name="about">{{cite web|url=http://by.gorksm.by/|title=Аб кампаніі|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=be|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Гісторыя == Прадпрыемства было заснавана ў 1970 годзе і першапачаткова мела назву «Завод керамічных дрэнажных труб»<ref name="about"/>. У 1993 годзе вытворчасць была рэканструявана: пабудаваны новы цэх па выпуску керамічнай цэглы і ўстаноўлена новае абсталяванне па чарцяжах італьянскай фірмы «Унімаронда» ({{lang-it|Unimorando}})<ref name="about"/>. Пасля рэканструкцыі завод атрымаў назву вытворчае аб'яднанне «Гарыньбудматэрыялы»<ref name="about"/>. У 2001 годзе ў парадку рэарганізацыі да вытворчага аб'яднання быў далучаны «Завод абліцавальна-фасаднай керамікі», пасля чаго прадпрыемства стала называцца вытворчым рэспубліканскім унітарным прадпрыемствам (ВРУП) «Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў»<ref name="about"/>. У адпаведнасці з Указам [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 24 красавіка 2008 года №&nbsp;230, маёмасны комплекс камбіната быў бязвыплатна перададзены ва ўласнасць ААТ «[[Мінскі завод будаўнічых матэрыялаў]]»<ref name="about"/>. 26 жніўня 2008 года [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт]] зарэгістраваў змяненні ў статут мінскага завода, у выніку чаго Гарынскі камбінат стаў яго філіялам<ref name="about"/>. У рамках рэалізацыі Дзяржаўнай праграмы інавацыйнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2007—2010 гады на прадпрыемстве пачалася мадэрнізацыя<ref name="about"/>. У 2009—2010 гадах была ўстаноўлена новая тэхналагічная лінія па вытворчасці пустацелых парызаваных сценавых матэрыялаў, а таксама паўнацелай і асабовай цэглы з фаскай і прафіляванай паверхняй<ref name="about"/>. Пазней прадпрыемства набыло статус самастойнага адкрытага акцыянернага таварыства<ref name="test">{{cite web|url=http://gorksm.by/test-1|title=Горынский комбинат строительных материалов|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Прадукцыя і паслугі == Камбінат з'яўляецца адным з найбуйнейшых у Беларусі вытворцаў керамічнай цэглы і камянёў, якія выкарыстоўваюцца для муроў і абліцоўвання фасадаў будынкаў<ref name="about"/>. У якасці сыравіны прадпрыемства выкарыстоўвае ўнікальныя тугаплаўкія, марозаўстойлівыя і кіслотатрывалыя [[Гліна|гліны]] [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]]<ref name="about"/>. Радовішчаў падобных глін у свеце налічваецца не больш за дзесятак<ref name="about"/>. Прадукцыя камбіната вырабляецца без прымянення штучных дабавак і фарбавальнікаў<ref name="about"/>. Каляровая гама вырабаў вар'іруецца ад саламяна-жоўтага да насычана-чырвонага колеру дзякуючы выкарыстанню глін з розных радовішчаў<ref name="about"/>. Вырабы характарызуюцца высокай трываласцю (маркі ад М100 да М250), марозаўстойлівасцю больш за 100 цыклаў і нізкім водапаглынаннем (6—8 %)<ref name="about"/>. Асартымент прадукцыі ўключае керамічную асабовую пустацелую адзінарную і патоўшчаную цэглу (у тым ліку рыфленую), радавую паўнацелую і пустацелую цэглу, асабовыя і радавыя керамічныя камяні, узбуйненыя радавыя камяні з гарызантальнымі пустэчамі, а таксама керамічныя парызаваныя пустацелыя блокі, уключаючы пазаграбнёвыя вырабы розных памераў<ref name="catalog">{{cite web|url=http://by.gorksm.by/katalog-2|title=Каталог|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=be|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="catalog_ru">{{cite web|url=http://gorksm.by/magazin-2/folder/akkumulyatornye-otvertki|title=Каталог|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Прадпрыемства таксама аказвае паслугі па пагрузцы і дастаўцы прадукцыі на аб'екты аўтамабільным і чыгуначным транспартам, прадастаўляе магчымасць захоўвання аплачанага тавару на ўласным складзе<ref name="about"/>. Камбінат з'яўляецца партнёрам праграмы «МОСТ» ААТ «[[Беларусбанк]]»<ref name="about"/>. == Узнагароды == * Дыплом III ступені ў намінацыі «Лепшы будаўнічы матэрыял, выраб года» на рэспубліканскім конкурсе «[[Лепшы будаўнічы прадукт года]]» (2021) — ''за цэглу керамічную радавую паўнацелую адзінарную марак трываласці М150—М200 і марозаўстойлівасці F15—F50''<ref name="news_2021">{{cite web|url=http://gorksm.by/novosti/post/luchshij-stroitelnyj-produkt-goda-2021|title=Лучший строительный продукт года 2021|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=16 лістапада 2021|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы, заснаваныя ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Столінскага раёна]] [[Катэгорыя:Вытворцы будаўнічых матэрыялаў Беларусі]] 1fa0n97aeq35p2sz5ityqfh40cx1tau 5157256 5157254 2026-06-22T12:12:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Прадпрыемствы, заснаваныя ў 1970 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5157256 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў |лагатып = |тып = [[Адкрытае акцыянернае таварыства]] |заснавана = [[1970]] |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: [[Брэсцкая вобласць]], [[Столінскі раён]], рабочы пасёлак [[Рэчыца (Столінскі раён)|Рэчыца]], вул. Камуністычная, 96 |галіна = [[Прамысловасць будаўнічых матэрыялаў]] |прадукцыя = [[Цэгла]], керамічныя камяні, керамічныя блокі |сайт = by.gorksm.by }} '''Гары́нскі камбіна́т будаўні́чых матэрыя́лаў''' ('''Гарынскі КБМ''') — беларускае прадпрыемства [[Прамысловасць будаўнічых матэрыялаў Беларусі|прамысловасці будаўнічых матэрыялаў]], размешчанае ў рабочым пасёлку [[Рэчыца (Столінскі раён)|Рэчыца]] [[Столінскі раён|Столінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Спецыялізуецца на вытворчасці [[Цэгла|керамічнай цэглы]] і [[Будаўнічы блок|будаўнічых блокаў]]<ref name="about">{{cite web|url=http://by.gorksm.by/|title=Аб кампаніі|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=be|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Гісторыя == Прадпрыемства было заснавана ў 1970 годзе і першапачаткова мела назву «Завод керамічных дрэнажных труб»<ref name="about"/>. У 1993 годзе вытворчасць была рэканструявана: пабудаваны новы цэх па выпуску керамічнай цэглы і ўстаноўлена новае абсталяванне па чарцяжах італьянскай фірмы «Унімаронда» ({{lang-it|Unimorando}})<ref name="about"/>. Пасля рэканструкцыі завод атрымаў назву вытворчае аб'яднанне «Гарыньбудматэрыялы»<ref name="about"/>. У 2001 годзе ў парадку рэарганізацыі да вытворчага аб'яднання быў далучаны «Завод абліцавальна-фасаднай керамікі», пасля чаго прадпрыемства стала называцца вытворчым рэспубліканскім унітарным прадпрыемствам (ВРУП) «Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў»<ref name="about"/>. У адпаведнасці з Указам [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 24 красавіка 2008 года №&nbsp;230, маёмасны комплекс камбіната быў бязвыплатна перададзены ва ўласнасць ААТ «[[Мінскі завод будаўнічых матэрыялаў]]»<ref name="about"/>. 26 жніўня 2008 года [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт]] зарэгістраваў змяненні ў статут мінскага завода, у выніку чаго Гарынскі камбінат стаў яго філіялам<ref name="about"/>. У рамках рэалізацыі Дзяржаўнай праграмы інавацыйнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2007—2010 гады на прадпрыемстве пачалася мадэрнізацыя<ref name="about"/>. У 2009—2010 гадах была ўстаноўлена новая тэхналагічная лінія па вытворчасці пустацелых парызаваных сценавых матэрыялаў, а таксама паўнацелай і асабовай цэглы з фаскай і прафіляванай паверхняй<ref name="about"/>. Пазней прадпрыемства набыло статус самастойнага адкрытага акцыянернага таварыства<ref name="test">{{cite web|url=http://gorksm.by/test-1|title=Горынский комбинат строительных материалов|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Прадукцыя і паслугі == Камбінат з'яўляецца адным з найбуйнейшых у Беларусі вытворцаў керамічнай цэглы і камянёў, якія выкарыстоўваюцца для муроў і абліцоўвання фасадаў будынкаў<ref name="about"/>. У якасці сыравіны прадпрыемства выкарыстоўвае ўнікальныя тугаплаўкія, марозаўстойлівыя і кіслотатрывалыя [[Гліна|гліны]] [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]]<ref name="about"/>. Радовішчаў падобных глін у свеце налічваецца не больш за дзесятак<ref name="about"/>. Прадукцыя камбіната вырабляецца без прымянення штучных дабавак і фарбавальнікаў<ref name="about"/>. Каляровая гама вырабаў вар'іруецца ад саламяна-жоўтага да насычана-чырвонага колеру дзякуючы выкарыстанню глін з розных радовішчаў<ref name="about"/>. Вырабы характарызуюцца высокай трываласцю (маркі ад М100 да М250), марозаўстойлівасцю больш за 100 цыклаў і нізкім водапаглынаннем (6—8 %)<ref name="about"/>. Асартымент прадукцыі ўключае керамічную асабовую пустацелую адзінарную і патоўшчаную цэглу (у тым ліку рыфленую), радавую паўнацелую і пустацелую цэглу, асабовыя і радавыя керамічныя камяні, узбуйненыя радавыя камяні з гарызантальнымі пустэчамі, а таксама керамічныя парызаваныя пустацелыя блокі, уключаючы пазаграбнёвыя вырабы розных памераў<ref name="catalog">{{cite web|url=http://by.gorksm.by/katalog-2|title=Каталог|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=be|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="catalog_ru">{{cite web|url=http://gorksm.by/magazin-2/folder/akkumulyatornye-otvertki|title=Каталог|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Прадпрыемства таксама аказвае паслугі па пагрузцы і дастаўцы прадукцыі на аб'екты аўтамабільным і чыгуначным транспартам, прадастаўляе магчымасць захоўвання аплачанага тавару на ўласным складзе<ref name="about"/>. Камбінат з'яўляецца партнёрам праграмы «МОСТ» ААТ «[[Беларусбанк]]»<ref name="about"/>. == Узнагароды == * Дыплом III ступені ў намінацыі «Лепшы будаўнічы матэрыял, выраб года» на рэспубліканскім конкурсе «[[Лепшы будаўнічы прадукт года]]» (2021) — ''за цэглу керамічную радавую паўнацелую адзінарную марак трываласці М150—М200 і марозаўстойлівасці F15—F50''<ref name="news_2021">{{cite web|url=http://gorksm.by/novosti/post/luchshij-stroitelnyj-produkt-goda-2021|title=Лучший строительный продукт года 2021|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=16 лістапада 2021|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Столінскага раёна]] [[Катэгорыя:Вытворцы будаўнічых матэрыялаў Беларусі]] cst4x968ygq4gesjb3aovquedtjad2z 5157455 5157256 2026-06-22T20:15:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5157455 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў |лагатып = |тып = [[Адкрытае акцыянернае таварыства]] |заснавана = [[1970]] |размяшчэнне = [[Брэсцкая вобласць]], [[Столінскі раён]], рабочы пасёлак [[Рэчыца (Столінскі раён)|Рэчыца]], вул. Камуністычная, 96 |галіна = [[Прамысловасць будаўнічых матэрыялаў]] |прадукцыя = [[Цэгла]], керамічныя камяні, керамічныя блокі |сайт = by.gorksm.by }} '''Гары́нскі камбіна́т будаўні́чых матэрыя́лаў''' ('''Гарынскі КБМ''') — беларускае прадпрыемства [[Прамысловасць будаўнічых матэрыялаў Беларусі|прамысловасці будаўнічых матэрыялаў]], размешчанае ў рабочым пасёлку [[Рэчыца (Столінскі раён)|Рэчыца]] [[Столінскі раён|Столінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Спецыялізуецца на вытворчасці [[Цэгла|керамічнай цэглы]] і [[Будаўнічы блок|будаўнічых блокаў]]<ref name="about">{{cite web|url=http://by.gorksm.by/|title=Аб кампаніі|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=be|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Гісторыя == Прадпрыемства было заснавана ў 1970 годзе і першапачаткова мела назву «Завод керамічных дрэнажных труб»<ref name="about"/>. У 1993 годзе вытворчасць была рэканструявана: пабудаваны новы цэх па выпуску керамічнай цэглы і ўстаноўлена новае абсталяванне па чарцяжах італьянскай фірмы «Унімаронда» ({{lang-it|Unimorando}})<ref name="about"/>. Пасля рэканструкцыі завод атрымаў назву вытворчае аб'яднанне «Гарыньбудматэрыялы»<ref name="about"/>. У 2001 годзе ў парадку рэарганізацыі да вытворчага аб'яднання быў далучаны «Завод абліцавальна-фасаднай керамікі», пасля чаго прадпрыемства стала называцца вытворчым рэспубліканскім унітарным прадпрыемствам (ВРУП) «Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў»<ref name="about"/>. У адпаведнасці з Указам [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 24 красавіка 2008 года №&nbsp;230, маёмасны комплекс камбіната быў бязвыплатна перададзены ва ўласнасць ААТ «[[Мінскі завод будаўнічых матэрыялаў]]»<ref name="about"/>. 26 жніўня 2008 года [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт]] зарэгістраваў змяненні ў статут мінскага завода, у выніку чаго Гарынскі камбінат стаў яго філіялам<ref name="about"/>. У рамках рэалізацыі Дзяржаўнай праграмы інавацыйнага развіцця Рэспублікі Беларусь на 2007—2010 гады на прадпрыемстве пачалася мадэрнізацыя<ref name="about"/>. У 2009—2010 гадах была ўстаноўлена новая тэхналагічная лінія па вытворчасці пустацелых парызаваных сценавых матэрыялаў, а таксама паўнацелай і асабовай цэглы з фаскай і прафіляванай паверхняй<ref name="about"/>. Пазней прадпрыемства набыло статус самастойнага адкрытага акцыянернага таварыства<ref name="test">{{cite web|url=http://gorksm.by/test-1|title=Горынский комбинат строительных материалов|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Прадукцыя і паслугі == Камбінат з'яўляецца адным з найбуйнейшых у Беларусі вытворцаў керамічнай цэглы і камянёў, якія выкарыстоўваюцца для муроў і абліцоўвання фасадаў будынкаў<ref name="about"/>. У якасці сыравіны прадпрыемства выкарыстоўвае ўнікальныя тугаплаўкія, марозаўстойлівыя і кіслотатрывалыя [[Гліна|гліны]] [[Юрскі перыяд|юрскага перыяду]]<ref name="about"/>. Радовішчаў падобных глін у свеце налічваецца не больш за дзесятак<ref name="about"/>. Прадукцыя камбіната вырабляецца без прымянення штучных дабавак і фарбавальнікаў<ref name="about"/>. Каляровая гама вырабаў вар'іруецца ад саламяна-жоўтага да насычана-чырвонага колеру дзякуючы выкарыстанню глін з розных радовішчаў<ref name="about"/>. Вырабы характарызуюцца высокай трываласцю (маркі ад М100 да М250), марозаўстойлівасцю больш за 100 цыклаў і нізкім водапаглынаннем (6—8 %)<ref name="about"/>. Асартымент прадукцыі ўключае керамічную асабовую пустацелую адзінарную і патоўшчаную цэглу (у тым ліку рыфленую), радавую паўнацелую і пустацелую цэглу, асабовыя і радавыя керамічныя камяні, узбуйненыя радавыя камяні з гарызантальнымі пустэчамі, а таксама керамічныя парызаваныя пустацелыя блокі, уключаючы пазаграбнёвыя вырабы розных памераў<ref name="catalog">{{cite web|url=http://by.gorksm.by/katalog-2|title=Каталог|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=be|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref><ref name="catalog_ru">{{cite web|url=http://gorksm.by/magazin-2/folder/akkumulyatornye-otvertki|title=Каталог|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Прадпрыемства таксама аказвае паслугі па пагрузцы і дастаўцы прадукцыі на аб'екты аўтамабільным і чыгуначным транспартам, прадастаўляе магчымасць захоўвання аплачанага тавару на ўласным складзе<ref name="about"/>. Камбінат з'яўляецца партнёрам праграмы «МОСТ» ААТ «[[Беларусбанк]]»<ref name="about"/>. == Узнагароды == * Дыплом III ступені ў намінацыі «Лепшы будаўнічы матэрыял, выраб года» на рэспубліканскім конкурсе «[[Лепшы будаўнічы прадукт года]]» (2021) — ''за цэглу керамічную радавую паўнацелую адзінарную марак трываласці М150—М200 і марозаўстойлівасці F15—F50''<ref name="news_2021">{{cite web|url=http://gorksm.by/novosti/post/luchshij-stroitelnyj-produkt-goda-2021|title=Лучший строительный продукт года 2021|publisher=Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|date=16 лістапада 2021|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Столінскага раёна]] [[Катэгорыя:Вытворцы будаўнічых матэрыялаў Беларусі]] n8i8xwgjmzqmqdrnbcao5lbdfqtflej 14 809864 5157255 2026-06-22T12:12:34Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Поп-рок-гурты]] [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле краін]] [[Катэгорыя:Рок-гурты паводле жанраў і краін]]» 5157255 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты]] [[Катэгорыя:Поп-гурты паводле краін]] [[Катэгорыя:Рок-гурты паводле жанраў і краін]] 82qlmxqfq23s89kj1ksojywomvyub9w 0 809865 5157260 2026-06-22T12:14:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў]] 5157260 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў]] rky3o800fzh7pm92rf818820enq67rl 0 809866 5157262 2026-06-22T12:17:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў]] 5157262 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў]] rky3o800fzh7pm92rf818820enq67rl 0 809867 5157267 2026-06-22T12:34:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Дру́шчыц''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Васіль Данілавіч Дружчыц]] (таксама '''Друшчыц'''; 1886—1937) — беларускі гісторык. * [[Сяргей Аляксандравіч Друшчыц]] (1941—2015) — беларускі архітэктар і рэстаўратар. * {{нп5|Уладзімір Васільевіч Друшчы...» 5157267 wikitext text/x-wiki '''Дру́шчыц''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Васіль Данілавіч Дружчыц]] (таксама '''Друшчыц'''; 1886—1937) — беларускі гісторык. * [[Сяргей Аляксандравіч Друшчыц]] (1941—2015) — беларускі архітэктар і рэстаўратар. * {{нп5|Уладзімір Васільевіч Друшчыц||ru|Друщиц, Владимир Васильевич}} (1916—1983) — савецкі вучоны-палеантолаг і стратыграф. {{спіс цёзак2|Беларускія}} sragtv9hj3kgs2cxafcpxfozg3gcce8 5157268 5157267 2026-06-22T12:34:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя носьбіты */ 5157268 wikitext text/x-wiki '''Дру́шчыц''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Васіль Данілавіч Дружчыц]] (таксама Друшчыц; 1886—1937) — беларускі гісторык. * [[Сяргей Аляксандравіч Друшчыц]] (1941—2015) — беларускі архітэктар і рэстаўратар. * {{нп5|Уладзімір Васільевіч Друшчыц||ru|Друщиц, Владимир Васильевич}} (1916—1983) — савецкі вучоны-палеантолаг і стратыграф. {{спіс цёзак2|Беларускія}} 9mg62z24wwiyjq54lo6tfhaq08kcjgu 0 809868 5157276 2026-06-22T13:57:42Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Кіні''': == Прозвішча == * [[Дзік Кіні]] — амерыканскі мастак-мыльтыплікатар == Тапонім == * [[Кіні (акруга)]] {{неадназначнасць}}» 5157276 wikitext text/x-wiki '''Кіні''': == Прозвішча == * [[Дзік Кіні]] — амерыканскі мастак-мыльтыплікатар == Тапонім == * [[Кіні (акруга)]] {{неадназначнасць}} 0iro8ubk63b0176teyljbq7alutkisg 5157297 5157276 2026-06-22T14:56:30Z Feeleman 163471 афармленне, стыль 5157297 wikitext text/x-wiki '''Кі'''{{Націск}}'''ні''' ({{Lang-en|Kinney}}) — англійскае прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Дзік Кіні]] — амерыканскі мастак-мыльтыплікатар == Тапонім == * [[Кіні (акруга)]] {{неадназначнасць}}{{спіс цёзак2}} g3r1btkpz5qfo6zbxyz71kgra3jagmf 5157383 5157297 2026-06-22T17:38:17Z M.L.Bot 261 афармленне 5157383 wikitext text/x-wiki '''Кі́ні''' ({{Lang-en|Kinney}}) — англійскае прозвішча, тапонім. == Вядомыя асобы == * [[Дзік Кіні]] — амерыканскі мастак-мыльтыплікатар == Тапонім == * [[Кіні (акруга)]] {{неадназначнасць}} {{спіс цёзак2}} 8o2hh5k3spfr7wa3ve2jgpqy9n19xzd 14 809869 5157283 2026-06-22T14:32:29Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі музычных гуртоў]]» 5157283 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі музычных гуртоў]] 4sihzthp8cgk6ghcyc98vwz8tnyx5vs 0 809870 5157286 2026-06-22T14:36:03Z Aliaksei Lastouski 75892 Новая старонка: «'''Фелікс Ляховіч''' (польск. Feliks Lachowicz, арганізацыйны псеўданім Suryn, 10 студзеня 1804, Высока-Літоўскае – 21 лістапада 1878, Жытомір) - арганізатар філарэцкіх моладзевых саюзаў, высланец. == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818–22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пача...» 5157286 wikitext text/x-wiki '''Фелікс Ляховіч''' (польск. Feliks Lachowicz, арганізацыйны псеўданім Suryn, 10 студзеня 1804, Высока-Літоўскае – 21 лістапада 1878, Жытомір) - арганізатар філарэцкіх моладзевых саюзаў, высланец. == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818–22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза Згодных Братоў у «Заран». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран». 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833–4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[Унтэр-афіцэр|унтэр-афіцэра]] (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[Паручнік|паручніка]] (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу Аўруцкага павета, затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 21 XI 1878 г. == Спасылкі == begyvbj6uwkiwycocu9wlgwcr9bq8x0 5157287 5157286 2026-06-22T14:36:34Z Aliaksei Lastouski 75892 5157287 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Фелікс Ляховіч''' (польск. Feliks Lachowicz, арганізацыйны псеўданім Suryn, 10 студзеня 1804, Высока-Літоўскае – 21 лістапада 1878, Жытомір) - арганізатар філарэцкіх моладзевых саюзаў, высланец. == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818–22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза Згодных Братоў у «Заран». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран». 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833–4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[Унтэр-афіцэр|унтэр-афіцэра]] (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[Паручнік|паручніка]] (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу Аўруцкага павета, затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 21 XI 1878 г. == Спасылкі == bgh8n4jia3uhgqrne4j4fee93stspfp 5157289 5157287 2026-06-22T14:38:41Z Aliaksei Lastouski 75892 5157289 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Фелікс Ляховіч''' ([[Польская мова|польск.]] ''Feliks Lachowicz'', арганізацыйны псеўданім Suryn, [[10 студзеня]] [[1804]], [[Высока-Літоўск]] – [[21 лістапада]] [[1878]], [[Жытомір]]) - арганізатар [[Філарэты|філарэцкіх]] моладзевых саюзаў, высланец.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9B%D0%AF%D0%A5%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7-3|title=ЛЯХОВІЧ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-06-22}}</ref> == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818–22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза Згодных Братоў у «Заран». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран». 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833–4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[Унтэр-афіцэр|унтэр-афіцэра]] (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[Паручнік|паручніка]] (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу Аўруцкага павета, затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 21 XI 1878 г. == Спасылкі == 4hcael2d3bbhj3kqknsapm4fvomjqci 5157290 5157289 2026-06-22T14:42:42Z Aliaksei Lastouski 75892 5157290 wikitext text/x-wiki {{Асоба | арыгінал імя = Feliks Lachowicz | дата нараджэння = [[22 студзеня]] [[1804]] | месца нараджэння = [[Высока-Літоўск]] | месца смерці = [[Жытомір]] | бацька = Юзаф Ляховіч | Альма-матар = [[Свіслацкая гімназія]] | Член = "Саюз Згодных Братоў", "Заране" | дата смерці = [[3 снежня]] [[1878]] }}'''Фелікс Ляховіч''' ([[Польская мова|польск.]] ''Feliks Lachowicz'', арганізацыйны псеўданім Suryn, [[10 студзеня]] [[1804]], [[Высока-Літоўск]] – [[21 лістапада]] [[1878]], [[Жытомір]]) - арганізатар [[Філарэты|філарэцкіх]] моладзевых саюзаў, высланец.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9B%D0%AF%D0%A5%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7-3|title=ЛЯХОВІЧ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-06-22}}</ref> == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818–22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза Згодных Братоў у «Заран». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран». 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833–4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[Унтэр-афіцэр|унтэр-афіцэра]] (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[Паручнік|паручніка]] (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу Аўруцкага павета, затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 21 XI 1878 г. == Спасылкі == nmsfm696x62meb17k7b359lhj71iuwf 5157292 5157290 2026-06-22T14:51:18Z Aliaksei Lastouski 75892 5157292 wikitext text/x-wiki {{Асоба | арыгінал імя = Feliks Lachowicz | дата нараджэння = [[22 студзеня]] [[1804]] | месца нараджэння = [[Высока-Літоўск]] | месца смерці = [[Жытомір]] | бацька = Юзаф Ляховіч | Альма-матар = [[Свіслацкая гімназія]] | Член = "Саюз Згодных Братоў", "Заране" | дата смерці = [[3 снежня]] [[1878]] | выява = [[File:Feliks Lachowicz.jpg|thumb|]] }}'''Фелікс Ляховіч''' ([[Польская мова|польск.]] ''Feliks Lachowicz'', арганізацыйны псеўданім Suryn, [[10 студзеня]] [[1804]], [[Высока-Літоўск]] – [[21 лістапада]] [[1878]], [[Жытомір]]) - арганізатар [[Філарэты|філарэцкіх]] моладзевых саюзаў, высланец.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9B%D0%AF%D0%A5%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7-3|title=ЛЯХОВІЧ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, s. 399.</ref> == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818–22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза Згодных Братоў у «Заран». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран». 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833–4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[Унтэр-афіцэр|унтэр-афіцэра]] (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[Паручнік|паручніка]] (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу [[Оўруцкі павет|Оўруцкага павета]], затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 21 XI 1878 г. == Спасылкі == nyhuu4lclwyq9lknfpssi4y865y5qs9 5157293 5157292 2026-06-22T14:52:10Z Aliaksei Lastouski 75892 5157293 wikitext text/x-wiki {{Асоба | арыгінал імя = Feliks Lachowicz | дата нараджэння = [[22 студзеня]] [[1804]] | месца нараджэння = [[Высока-Літоўск]] | месца смерці = [[Жытомір]] | бацька = Юзаф Ляховіч | Альма-матар = [[Свіслацкая гімназія]] | Член = "Саюз Згодных Братоў", "Заране" | дата смерці = [[3 снежня]] [[1878]] | выява = [[File:Feliks Lachowicz.jpg|thumb|]] }}'''Фелікс Ляховіч''' ([[Польская мова|польск.]] ''Feliks Lachowicz'', арганізацыйны псеўданім Suryn, [[10 студзеня]] [[1804]], [[Высока-Літоўск]] – [[21 лістапада]] [[1878]], [[Жытомір]]) - арганізатар [[Філарэты|філарэцкіх]] моладзевых саюзаў, высланец.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9B%D0%AF%D0%A5%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7-3|title=ЛЯХОВІЧ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, s. 399.</ref> == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818–22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза Згодных Братоў у «Заран». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран». 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833–4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[Унтэр-афіцэр|унтэр-афіцэра]] (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[Паручнік|паручніка]] (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу [[Оўруцкі павет|Оўруцкага павета]], затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 21 XI 1878 г. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Філарэты]] c1j5gn8rrxi9jwa8ytzz4p0amyklqex 5157296 5157293 2026-06-22T14:56:25Z Aliaksei Lastouski 75892 5157296 wikitext text/x-wiki {{Асоба | арыгінал імя = Feliks Lachowicz | дата нараджэння = [[22 студзеня]] [[1804]] | месца нараджэння = [[Высока-Літоўск]] | месца смерці = [[Жытомір]] | бацька = Юзаф Ляховіч | Альма-матар = [[Свіслацкая гімназія]] | Член = "Саюз Згодных Братоў", "Заране" | дата смерці = [[3 снежня]] [[1878]] | выява = [[File:Feliks Lachowicz.jpg|thumb|]] }}'''Фелікс Ляховіч''' ([[Польская мова|польск.]] ''Feliks Lachowicz'', арганізацыйны псеўданім Suryn, [[10 студзеня]] [[1804]], [[Высока-Літоўск]] – [[21 лістапада]] [[1878]], [[Жытомір]]) - арганізатар [[Філарэты|філарэцкіх]] моладзевых саюзаў, высланец.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9B%D0%AF%D0%A5%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7-3|title=ЛЯХОВІЧ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, s. 399.</ref> == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818–22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза Згодных Братоў у «Заран». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран».<ref name=":0" /> 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833–4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[Унтэр-афіцэр|унтэр-афіцэра]] (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[Паручнік|паручніка]] (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу [[Оўруцкі павет|Оўруцкага павета]], затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 3 снежня 1878 г. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Філарэты]] <references /> [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Высокім]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Жытоміры]] [[Катэгорыя:Свіслацкая гімназія]] [[Катэгорыя:Заране]] [[Катэгорыя:Тайныя таварыствы]] dqs7u9183bs6wmqtpowlk4f8s4gcd1e 5157305 5157296 2026-06-22T15:15:51Z Aliaksei Lastouski 75892 5157305 wikitext text/x-wiki {{Асоба | арыгінал імя = Feliks Lachowicz | дата нараджэння = [[22 студзеня]] [[1804]] | месца нараджэння = [[Высока-Літоўск]] | месца смерці = [[Жытомір]] | бацька = Юзаф Ляховіч | Альма-матар = [[Свіслацкая гімназія]] | Член = "Саюз Згодных Братоў", "Заране" | дата смерці = [[3 снежня]] [[1878]] | выява = [[File:Feliks Lachowicz.jpg|thumb|]] }}'''Фелікс Ляховіч''' ([[Польская мова|польск.]] ''Feliks Lachowicz'', арганізацыйны псеўданім Suryn, [[10 студзеня]] [[1804]], [[Высока-Літоўск]] – [[21 лістапада]] [[1878]], [[Жытомір]]) - арганізатар [[Філарэты|філарэцкіх]] моладзевых саюзаў, высланец.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9B%D0%AF%D0%A5%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7-3|title=ЛЯХОВІЧ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, s. 399.</ref> == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818–22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза Згодных Братоў у «[[Заране|Заран]]». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран».<ref name=":0" /> 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833–4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[Унтэр-афіцэр|унтэр-афіцэра]] (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[Паручнік|паручніка]] (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу [[Оўруцкі павет|Оўруцкага павета]], затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 3 снежня 1878 г. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Філарэты]] <references /> [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Высокім]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Жытоміры]] [[Катэгорыя:Свіслацкая гімназія]] [[Катэгорыя:Заране]] [[Катэгорыя:Тайныя таварыствы]] 9dmd6q2top86b5qvmixwdym6z2b9jhp 5157307 5157305 2026-06-22T15:27:44Z Orbitminis 152737 Чаму фота ў стылі "thumb"? Выглядае непрафесійна. 5157307 wikitext text/x-wiki {{Асоба | арыгінал імя = Feliks Lachowicz | дата нараджэння = [[22 студзеня]] [[1804]] | месца нараджэння = [[Высока-Літоўск]] | месца смерці = [[Жытомір]] | бацька = Юзаф Ляховіч | Альма-матар = [[Свіслацкая гімназія]] | Член = "Саюз Згодных Братоў", "Заране" | дата смерці = [[3 снежня]] [[1878]] | выява = [[File:Feliks Lachowicz.jpg|200px]] }}'''Фелікс Ляховіч''' ([[Польская мова|польск.]] ''Feliks Lachowicz'', арганізацыйны псеўданім Suryn, [[10 студзеня]] [[1804]], [[Высока-Літоўск]] – [[21 лістапада]] [[1878]], [[Жытомір]]) - арганізатар [[Філарэты|філарэцкіх]] моладзевых саюзаў, высланец.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9B%D0%AF%D0%A5%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7-3|title=ЛЯХОВІЧ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, s. 399.</ref> == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818–22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза Згодных Братоў у «[[Заране|Заран]]». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран».<ref name=":0" /> 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833–4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[Унтэр-афіцэр|унтэр-афіцэра]] (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[Паручнік|паручніка]] (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу [[Оўруцкі павет|Оўруцкага павета]], затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 3 снежня 1878 г. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Філарэты]] <references /> [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Высокім]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Жытоміры]] [[Катэгорыя:Свіслацкая гімназія]] [[Катэгорыя:Заране]] [[Катэгорыя:Тайныя таварыствы]] atzv017fgi7oy5fudck2f9k7esj56qn 5157376 5157307 2026-06-22T17:23:46Z M.L.Bot 261 афармленне 5157376 wikitext text/x-wiki {{Асоба | арыгінал імя = {{lang-pl|Feliks Lachowicz}} }} '''Фелікс Ляховіч''' ({{lang-pl|Feliks Lachowicz}}), арганізацыйны псеўданім '''Suryn''' ({{ВДП}}) — арганізатар [[Філарэты|філарэцкіх]] моладзевых саюзаў, высланец.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9B%D0%AF%D0%A5%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7-3|title=ЛЯХОВІЧ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, s. 399.</ref> == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818-22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза Згодных Братоў у «[[Заране|Заран]]». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран».<ref name=":0" /> 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833-4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[унтэр-афіцэр]]а (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[паручнік]]а (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу [[Оўруцкі павет|Оўруцкага павета]], затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 3 снежня 1878 г. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ляховіч Фелікс}} [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Свіслацкая гімназія]] [[Катэгорыя:Заране]] 7qn79up7cf95pzj76yvkftja2l09595 5157377 5157376 2026-06-22T17:25:18Z M.L.Bot 261 5157377 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Фелікс Ляховіч''' ({{lang-pl|Feliks Lachowicz}}), арганізацыйны псеўданім '''Suryn''' ({{ВДП}}) — арганізатар [[Філарэты|філарэцкіх]] моладзевых саюзаў, высланец.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9B%D0%AF%D0%A5%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7-3|title=ЛЯХОВІЧ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, s. 399.</ref> == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818-22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза згодных братоў у «[[Заране|Заран]]». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран».<ref name=":0" /> 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833-4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[унтэр-афіцэр]]а (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[паручнік]]а (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу [[Оўруцкі павет|Оўруцкага павета]], затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 3 снежня 1878 г. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ляховіч Фелікс}} [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Свіслацкая гімназія]] [[Катэгорыя:Заране]] 7564jyr8afjf3dtz0q3mf01gshvtidk 5157379 5157377 2026-06-22T17:26:37Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Свіслацкая гімназія]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5157379 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Фелікс Ляховіч''' ({{lang-pl|Feliks Lachowicz}}), арганізацыйны псеўданім '''Suryn''' ({{ВДП}}) — арганізатар [[Філарэты|філарэцкіх]] моладзевых саюзаў, высланец.<ref>{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9B%D0%AF%D0%A5%D0%9E%D0%92%D0%86%D0%A7-3|title=ЛЯХОВІЧ - Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)|website=verbum.by|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, s. 399.</ref> == Біяграфія == Сын Юзафа. У 1818-22 гг. вучыўся ў беластоцкай гімназіі і пачаў там дзейнасць у тайных саюзах, звесткі пра якія могуць быць не зусім дакладнымі, бо грунтуюцца амаль выключна на паказаннях следства. У 1820 г. Ляховіч стварыў у [[Беластоцкая гімназія|беластоцкай гімназіі]] пад кіраўніцтвам упаўнаважанага філарэтаў [[Міхаіл Іванавіч Рукевіч|Міхала Рукевіча]] арганізацыю моладзі «Згодныя Браты» не менш як з 14 чалавек. Відаць, у пагадненні з Рукевічам Ляховіч перабраўся 1 верасня 1822 г. у [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]], дзе арганізаваў у кастрычніку таго ж года Саюз Згодных Братоў (26 асоб). Летам 1823 г. прыбыў у [[Беласток]], дзе змоўніцкая праца часова аслабла. Пры дапамозе Рукевіча Ляховіч дамогся перайменавання Саюза згодных братоў у «[[Заране|Заран]]». Па вяртанні ў свіслацкую гімназію Ляховіч падобным чынам рэарганізаваў мясцовую змоўніцкую групу і ўзначаліў усіх «Заран».<ref name=":0" /> 29 чэрвеня 1824 г. скончыў гімназію і выехаў у [[Кобрын]] як настаўнік у доме палкоўніка Балбекава. У 1824/5 гг. былі створаны тры далейшыя звёны змоўніцкай арганізацыі, а менавіта: Таварыства Вайсковых Сяброў, цывільная арганізацыя «Згода» і моладзевая арганізацыя «Заране». Ляховіч, як выглядае, не цалкам падтрымаў новую арганізацыйную структуру, і, як сцвярджалася на следстве, свіслацкія Заране адмовіліся ад залежнасці ад «Згоды». Гэта выклікала аслабленне змоўніцкай працы, асабліва ў Вільні, дзе паўстала трэцяя пляцоўка «Заран». Калі ў кастрычніку 1825 г. Ляховіч прыехаў у Вільню з мэтай пачаць навучанне аднавіць дзейнасць змовы «Заран», ён неўзабаве быў арыштаваны. Даючы паказанні ў красавіку 1826 г., Ляховіч прадставіў «Заран» як выхаваўча-філантрапічную арганізацыю, якая не мае палітычнага характару, а на следстве, якое вялося з ліпеня 1826 г. да лютага 1827 г., узяў на сябе цалкам адказнасць за арганізацыю «Заран». На прапанову Следчай камісіі, зацверджаную [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|Мікалаем Навасільцавым]] і вялікім князем Канстанцінам, Ляховіча прысудзілі да 6 месяцаў крэпасці, а затым да прымусовай вайсковай службы ў чыне [[Радавы|радавога]] без права на прасоўванне на працягу двух гадоў, а таксама да аплаты судовых выдаткаў. Ляховіч пасля паўгадовага знаходжання ў [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] быў адасланы на [[Каўказ]] у 42-і ягерскі полк. Прайшоў у 1829 г. турэцкую кампанію, атрымаўшы срэбны медаль; у 1831, 1833-4 і 1837 гг. ваяваў супраць каўказскіх горцаў і [[Шаміль|Шаміля]]. У гэтых кампаніях паступова дасягнуў чыну [[унтэр-афіцэр]]а (1833), [[Харунжы|харунжага]] (1836) і [[паручнік]]а (1840). У 1842 г. падаў у адстаўку і вярнуўся на радзіму. Нейкі час выконваў абавязкі наглядчыка акцызу [[Оўруцкі павет|Оўруцкага павета]], затым быў перакладчыкам Валынскага Шляхецкага сходу ў Жытоміры, дзе жыў і працаваў да канца жыцця. У 1859 г. заснаваў Таварыства Земляробча-Прамысловай Узаемадапамогі. Памёр у Жытоміры 3 снежня 1878 г. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ляховіч Фелікс}} [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Заране]] eoywkcp02dn8kp2i379kliubt5c2kdj 0 809871 5157298 2026-06-22T15:05:42Z Aliaksei Lastouski 75892 Новая старонка: «'''"Заране" '''("Zorzanie") тайнае таварыства ў 1821 — пач. 1826 у Беластоцкай і Свіслацкай гімназіях. Заснаваў Фелікс Ляховіч спачатку ў Беластоцкай гімназіі (наз. «Згодныя браты», 1821), потым у Свіслацкай гімназіі. Выступалі за незалежнасць Рэчы Паспалітай, падрых...» 5157298 wikitext text/x-wiki '''"Заране" '''("Zorzanie") тайнае таварыства ў 1821 — пач. 1826 у Беластоцкай і Свіслацкай гімназіях. Заснаваў Фелікс Ляховіч спачатку ў Беластоцкай гімназіі (наз. «Згодныя браты», 1821), потым у Свіслацкай гімназіі. Выступалі за незалежнасць Рэчы Паспалітай, падрыхтоўку грамадскай думкі да пераўтварэнняў у існуючым ладзе. У пачатку 1826 у таварыстве 53 чал. Пяць былых сяброў т-ва склалі 3-ю ступень таварыства «Ваенныя сябры». Некаторыя мелі дачыненне да выступлення Літоўскага піянернага батальёна ў 1825. У сувязі са следствам па гэтай справе «Заране» былі выкрыты, створана спецыяльная «Камісія для пошуку тайных таварыстваў» (ліпень — верасень 1826). Удзельнікі «Заран» былі прыгавораны да розных тэрмінаў пакарання. poyumme6dpchjys0pf7mox439aiyhv9 5157299 5157298 2026-06-22T15:11:23Z Aliaksei Lastouski 75892 5157299 wikitext text/x-wiki '''"Заране" '''("Zorzanie") - тайнае таварыства, якое дзейнічала ў 1821— пачатку 1826 у [[Беластоцкая гімназія|Беластоцкай]] і [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкай гімназіях]].<ref>[[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 6. С. 537.</ref> == Гісторыя == Заснаваў [[Фелікс Ляховіч]] спачатку ў Беластоцкай гімназіі (наз. «Згодныя браты», 1821), потым у Свіслацкай гімназіі. Выступалі за незалежнасць [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], падрыхтоўку [[Грамадская думка|грамадскай думкі]] да пераўтварэнняў у існуючым ладзе. У пачатку 1826 у таварыстве 53 чальцоў. Пяць былых сяброў таварыства склалі 3-ю ступень таварыства «[[Ваенныя сябры]]». Некаторыя мелі дачыненне да выступлення [[Літоўскі піянерны батальён|Літоўскага піянернага батальёна]] ў 1825 годзе. У сувязі са следствам па гэтай справе «Заране» былі выкрыты, створана спецыяльная «Камісія для пошуку тайных таварыстваў» (ліпень — верасень 1826). Па справе таварыства быў асуджаны [[Напалеон Орда]]. Удзельнікі «Заран» былі прыгавораны да розных тэрмінаў пакарання. == Спасылкі == qsxtjzodtsw48qcrd383g6vdhhe94an 5157300 5157299 2026-06-22T15:12:34Z Aliaksei Lastouski 75892 5157300 wikitext text/x-wiki '''"Заране" '''("Zorzanie") - тайнае таварыства, якое дзейнічала ў 1821— пачатку 1826 у [[Беластоцкая гімназія|Беластоцкай]] і [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкай гімназіях]].<ref>[[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 6. С. 537.</ref> == Гісторыя == Заснаваў [[Фелікс Ляховіч]] спачатку ў Беластоцкай гімназіі (наз. «Згодныя браты», 1821), потым у Свіслацкай гімназіі. Выступалі за незалежнасць [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], падрыхтоўку [[Грамадская думка|грамадскай думкі]] да пераўтварэнняў у існуючым ладзе. У пачатку 1826 у таварыстве 53 чальцоў. Пяць былых сяброў таварыства склалі 3-ю ступень таварыства «[[Ваенныя сябры]]». Некаторыя мелі дачыненне да выступлення [[Літоўскі піянерны батальён|Літоўскага піянернага батальёна]] ў 1825 годзе. У сувязі са следствам па гэтай справе «Заране» былі выкрыты, створана спецыяльная «Камісія для пошуку тайных таварыстваў» (ліпень — верасень 1826). Па справе таварыства быў асуджаны [[Напалеон Орда]]. Удзельнікі «Заран» былі прыгавораны да розных тэрмінаў пакарання. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)]] [[Катэгорыя:Тайныя таварыствы]] s7iguc9e96f3ned7k06ez5j9gn3hw3y 5157302 5157300 2026-06-22T15:13:35Z Aliaksei Lastouski 75892 5157302 wikitext text/x-wiki '''"Заране" '''("Zorzanie") - тайнае таварыства, якое дзейнічала ў 1821— пачатку 1826 у [[Беластоцкая гімназія|Беластоцкай]] і [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкай гімназіях]].<ref>[[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 6. С. 537.</ref> == Гісторыя == Заснаваў [[Фелікс Ляховіч]] спачатку ў Беластоцкай гімназіі (наз. «Згодныя браты», 1821), потым у Свіслацкай гімназіі. Выступалі за незалежнасць [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], падрыхтоўку [[Грамадская думка|грамадскай думкі]] да пераўтварэнняў у існуючым ладзе. У пачатку 1826 у таварыстве 53 чальцоў. Пяць былых сяброў таварыства склалі 3-ю ступень таварыства «[[Ваенныя сябры]]». Некаторыя мелі дачыненне да выступлення [[Літоўскі піянерны батальён|Літоўскага піянернага батальёна]] ў 1825 годзе. У сувязі са следствам па гэтай справе «Заране» былі выкрыты, створана спецыяльная «Камісія для пошуку тайных таварыстваў» (ліпень — верасень 1826). Па справе таварыства быў асуджаны [[Напалеон Орда]]. Удзельнікі «Заран» былі прыгавораны да розных тэрмінаў пакарання. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)]] [[Катэгорыя:Тайныя таварыствы]] <references /> [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Свіслацкая гімназія]] 2wit1pnh0cf68juskbidw0l9mpz9l44 5157303 5157302 2026-06-22T15:14:01Z Aliaksei Lastouski 75892 5157303 wikitext text/x-wiki '''"Заране" '''("Zorzanie") - тайнае таварыства, якое дзейнічала ў 1821— пачатку 1826 у [[Беластоцкая гімназія|Беластоцкай]] і [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкай гімназіях]].<ref>[[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 6. С. 537.</ref> == Гісторыя == Заснаваў [[Фелікс Ляховіч]] спачатку ў Беластоцкай гімназіі (пад назвай «Згодныя браты», 1821), потым у Свіслацкай гімназіі. Выступалі за незалежнасць [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], падрыхтоўку [[Грамадская думка|грамадскай думкі]] да пераўтварэнняў у існуючым ладзе. У пачатку 1826 у таварыстве 53 чальцоў. Пяць былых сяброў таварыства склалі 3-ю ступень таварыства «[[Ваенныя сябры]]». Некаторыя мелі дачыненне да выступлення [[Літоўскі піянерны батальён|Літоўскага піянернага батальёна]] ў 1825 годзе. У сувязі са следствам па гэтай справе «Заране» былі выкрыты, створана спецыяльная «Камісія для пошуку тайных таварыстваў» (ліпень — верасень 1826). Па справе таварыства быў асуджаны [[Напалеон Орда]]. Удзельнікі «Заран» былі прыгавораны да розных тэрмінаў пакарання. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)]] [[Катэгорыя:Тайныя таварыствы]] <references /> [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Свіслацкая гімназія]] 4hgm8m55z46mf50bgd91xdo6wyk01vp 5157380 5157303 2026-06-22T17:32:12Z M.L.Bot 261 5157380 wikitext text/x-wiki '''«Заране»''' («Zorzanie») — тайнае таварыства, якое дзейнічала ў 1821 — пачатку 1826 года ў [[Беластоцкая гімназія|Беластоцкай]] і [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкай гімназіях]].<ref>[[Беларуская энцыклапедыя]]. Т. 6. С. 537.</ref> == Гісторыя == Заснаваў [[Фелікс Ляховіч]] спачатку ў Беластоцкай гімназіі (пад назвай «Згодныя браты», 1821), потым у Свіслацкай гімназіі. Выступалі за незалежнасць [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], падрыхтоўку [[Грамадская думка|грамадскай думкі]] да пераўтварэнняў у існуючым ладзе. У пачатку 1826 у таварыстве 53 чальцоў. Пяць былых сяброў таварыства склалі 3-ю ступень таварыства «[[Ваенныя сябры]]». Некаторыя мелі дачыненне да выступлення [[Літоўскі піянерны батальён|Літоўскага піянернага батальёна]] ў 1825 годзе. У сувязі са следствам па гэтай справе «Заране» былі выкрыты, створана спецыяльная «Камісія для пошуку тайных таварыстваў» (ліпень — верасень 1826). Па справе таварыства быў асуджаны [[Напалеон Орда]]. Удзельнікі «Заран» былі прыгавораны да розных тэрмінаў пакарання. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)]] [[Катэгорыя:Тайныя таварыствы]] [[Катэгорыя:Філарэты]] [[Катэгорыя:Свіслацкая гімназія]] ncdl67dq14a9vx8hhqvoqx8m1p1g3a6 0 809872 5157308 2026-06-22T15:28:36Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79144172|Zachariasz Modzelewski]]» 5157308 wikitext text/x-wiki   '''Захарыюш Мадзялеўскі''' (польск. ''Zachariasz Modzelewski,'' [[5 лістапада]] [[1648|1648,]] [[Мазовія]] - [[13 ліпеня]] [[1710|1710,]] [[Нясвіж]]) – філосаф, [[Езуіты|езуіт]] . == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям'і. Спачатку вучыўся, відаць, у Варшаве, потым наведваў езуіцкую гімназію ў Браневе. З класа рыторыкі ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў навіцыят у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў Гродне і Навагрудку (1671–3); у 1673–6 гг. слухаў у Віленскай Акадэміі каментарыі да твораў Арыстоцеля і лекцыі па матэматыцы. Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і паэтыкі ў Полацку і Вільні. У 1678–82 гг. вывучаў тэалогію ў Віленскай акад. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію на скарочаным курсе для свецкіх у Пултуску і ў Варшаве (1682–5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень магістра вызваленых навук і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем прафесарам філасофіі ў гэтай установе. У каментаванні Арыстоцеля (асабліва метафізічных пытанняў) М. прытрымліваўся поглядаў Францішка Суарэса. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе прапаведніка М. вярнуўся ў Віленскую акад. як прафесар этыкі (1689–91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica...'' (Віл. 1690) змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям'я, дзяржава. М. развіваў сацыяльную думку Арыстоцеля, мадыфікуючы некаторыя яго погляды, у тым ліку на рабства. Пры гэтым пакінуў убаку пытанне філасофскіх асноў агульнай этыкі. Акрамя этыкі каментаваў «Палітыку» Арыстоцеля і выкладаў некаторыя пытанні матэматыкі і астраноміі. Ад віленскага курсу філасофіі М-га захаваліся: логіка, фізіка і палітыка, запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691–4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 X 1694 М. займаў пасаду рэктара калегіума ў Ломжы, апякуючыся таксама тамтэйшай сярэдняй школай і місійнай станцыяй для Курпяў у Мышынцы. М. імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., які звяртіў будынак калегіума і драўляны касцёл. М. распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. У Мышынцы з дапамогай Курпяў паставіў прасторны драўляны касцёл пад апекай св. Марціна і місійны дом. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў Пінску (да 1701), у Гродне (да 1704), у Оршы (да 1706), а ўрэшце ў Нясвіжы — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. М. быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Ён рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Прагны да дзіваў і незвычайных праяваў аскезы, ён беззасцярожна паўтараў іх з рэзюміруемых жыццяпісаў як «рэчы, прызначаныя для будавання і замілавання». Нягледзячы на правільную і вольную ад макаранізму мову, малую вартасць мае першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza... 1656 szczęśliwie zeszłego...'' (Віл. 1691), які з'яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «Aloizii la Nuza e S. I. vita» (Неапаль 1679). Другі твор М-га выйшаў у піярскай друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład...'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першавзора, якім карыстаўся М. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła...'' (Віл. 1703) М. змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza...'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «De vita Petri Canisii... libri tres» (Інгальштат 1614) і Ф. Сакіні «De vita et rebus gestis P. Petri Canisii... commentarii» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni...» (Кракаў 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności...'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны Паўночнай вайны. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 VII 1710 г. Слухачы казанняў і гамілій М-га сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтага задуму адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы. З той жа сям'і, што і Захарыюш, паходзіў Павел Мадзялеўскі (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753–60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760–6). [[Катэгорыя:Памерлі ў 1710 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1648 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] l5u8fjaguj305ml5litwo0owdliceim 5157309 5157308 2026-06-22T15:29:12Z Aliaksei Lastouski 75892 5157309 wikitext text/x-wiki  {{Навуковец}}'''Захарыюш Мадзялеўскі''' (польск. ''Zachariasz Modzelewski,'' [[5 лістапада]] [[1648|1648,]] [[Мазовія]] - [[13 ліпеня]] [[1710|1710,]] [[Нясвіж]]) – філосаф, [[Езуіты|езуіт]] . == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям'і. Спачатку вучыўся, відаць, у Варшаве, потым наведваў езуіцкую гімназію ў Браневе. З класа рыторыкі ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў навіцыят у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў Гродне і Навагрудку (1671–3); у 1673–6 гг. слухаў у Віленскай Акадэміі каментарыі да твораў Арыстоцеля і лекцыі па матэматыцы. Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і паэтыкі ў Полацку і Вільні. У 1678–82 гг. вывучаў тэалогію ў Віленскай акад. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію на скарочаным курсе для свецкіх у Пултуску і ў Варшаве (1682–5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень магістра вызваленых навук і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем прафесарам філасофіі ў гэтай установе. У каментаванні Арыстоцеля (асабліва метафізічных пытанняў) М. прытрымліваўся поглядаў Францішка Суарэса. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе прапаведніка М. вярнуўся ў Віленскую акад. як прафесар этыкі (1689–91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica...'' (Віл. 1690) змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям'я, дзяржава. М. развіваў сацыяльную думку Арыстоцеля, мадыфікуючы некаторыя яго погляды, у тым ліку на рабства. Пры гэтым пакінуў убаку пытанне філасофскіх асноў агульнай этыкі. Акрамя этыкі каментаваў «Палітыку» Арыстоцеля і выкладаў некаторыя пытанні матэматыкі і астраноміі. Ад віленскага курсу філасофіі М-га захаваліся: логіка, фізіка і палітыка, запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691–4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 X 1694 М. займаў пасаду рэктара калегіума ў Ломжы, апякуючыся таксама тамтэйшай сярэдняй школай і місійнай станцыяй для Курпяў у Мышынцы. М. імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., які звяртіў будынак калегіума і драўляны касцёл. М. распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. У Мышынцы з дапамогай Курпяў паставіў прасторны драўляны касцёл пад апекай св. Марціна і місійны дом. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў Пінску (да 1701), у Гродне (да 1704), у Оршы (да 1706), а ўрэшце ў Нясвіжы — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. М. быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Ён рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Прагны да дзіваў і незвычайных праяваў аскезы, ён беззасцярожна паўтараў іх з рэзюміруемых жыццяпісаў як «рэчы, прызначаныя для будавання і замілавання». Нягледзячы на правільную і вольную ад макаранізму мову, малую вартасць мае першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza... 1656 szczęśliwie zeszłego...'' (Віл. 1691), які з'яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «Aloizii la Nuza e S. I. vita» (Неапаль 1679). Другі твор М-га выйшаў у піярскай друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład...'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першавзора, якім карыстаўся М. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła...'' (Віл. 1703) М. змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza...'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «De vita Petri Canisii... libri tres» (Інгальштат 1614) і Ф. Сакіні «De vita et rebus gestis P. Petri Canisii... commentarii» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni...» (Кракаў 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności...'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны Паўночнай вайны. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 VII 1710 г. Слухачы казанняў і гамілій М-га сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтага задуму адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы. З той жа сям'і, што і Захарыюш, паходзіў Павел Мадзялеўскі (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753–60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760–6). [[Катэгорыя:Памерлі ў 1710 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1648 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] n0jh38z2ho4coxz7erndkdjpk9clvea 5157313 5157309 2026-06-22T15:39:03Z Aliaksei Lastouski 75892 5157313 wikitext text/x-wiki  {{Навуковец}}'''Захарыюш Мадзялеўскі''' (польск. ''Zachariasz Modzelewski,'' [[5 лістапада]] [[1648|1648,]] [[Мазовія]] - [[13 ліпеня]] [[1710|1710,]] [[Нясвіж]]) – [[філосаф]], [[Езуіты|езуіт]] . == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям'і. Спачатку вучыўся, відаць, у [[Варшаўскі езуіцкі калегіум|Варшаве]], потым наведваў езуіцкі калегіум у [[Бранева|Браневе]]. З класа [[Рыторыка|рыторыкі]] ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў [[навіцыят]] у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў [[Гродна|Гродне]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] (1671–3); у 1673–6 гг. слухаў у [[Віленская акадэмія|Віленскай Акадэміі]] каментарыі да твораў [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] і лекцыі па [[Матэматыка|матэматыцы.]] Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і [[Паэтыка|паэтыкі]] ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацку]] і Вільні. У 1678–82 гг. вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] ў Віленскай акадэміі. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію ў [[Пултуск|Пултуску]] і ў Варшаве (1682–5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень [[Магістр вызваленых навук|магістра вызваленых навук]] і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем [[Прафесар|прафесарам]] філасофіі ў гэтай установе. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе [[Прапаведнік|прапаведніка]] Мадзялеўскі вярнуўся ў Віленскую акадэмію як прафесар [[Этыка|этыкі]] (1689–91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica...'' (Віл. 1690)[https://www.epaveldas.lt/preview?id=C1B0001099602] змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям'я, дзяржава. Ад віленскага курсу філасофіі Мадзялеўскага захаваліся: логіка, фізіка і палітыка, запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691–4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 кастрычніка 1694 займаў пасаду рэктара калегіума ў [[Ломжа|Ломжы]], імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., згарэў будынак калегіума і драўляны касцёл. Мадзялеўскі распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску]] (да 1701), у [[Гродзенскі езуіцкі калегіум|Гродне]] (да 1704), у [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Оршы]] (да 1706), а ўрэшце ў [[Нясвіжскі езуіцкі калегіум|Нясвіжы]] — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 VII 1710 г. Слухачы казанняў і гамілій М-га сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтага задуму адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы. З той жа сям'і, што і Захарыюш, паходзіў Павел Мадзялеўскі (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753–60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760–6). М. быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Ён рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Прагны да дзіваў і незвычайных праяваў аскезы, ён беззасцярожна паўтараў іх з рэзюміруемых жыццяпісаў як «рэчы, прызначаныя для будавання і замілавання». Нягледзячы на правільную і вольную ад макаранізму мову, малую вартасць мае першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza... 1656 szczęśliwie zeszłego...'' (Віл. 1691), які з'яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «Aloizii la Nuza e S. I. vita» (Неапаль 1679). Другі твор М-га выйшаў у піярскай друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład...'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першавзора, якім карыстаўся М. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła...'' (Віл. 1703) М. змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza...'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «De vita Petri Canisii... libri tres» (Інгальштат 1614) і Ф. Сакіні «De vita et rebus gestis P. Petri Canisii... commentarii» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni...» (Кракаў 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności...'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны Паўночнай вайны. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1710 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1648 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] cicq2rnk05cj6sxv0z9drm0z7wiedrf 5157316 5157313 2026-06-22T15:44:24Z Aliaksei Lastouski 75892 5157316 wikitext text/x-wiki  {{Навуковец}}'''Захарыюш Мадзялеўскі''' (польск. ''Zachariasz Modzelewski,'' [[5 лістапада]] [[1648|1648,]] [[Мазовія]] - [[13 ліпеня]] [[1710|1710,]] [[Нясвіж]]) – [[філосаф]], [[Езуіты|езуіт]] . == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям'і. Спачатку вучыўся, відаць, у [[Варшаўскі езуіцкі калегіум|Варшаве]], потым наведваў езуіцкі калегіум у [[Бранева|Браневе]]. З класа [[Рыторыка|рыторыкі]] ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў [[навіцыят]] у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў [[Гродна|Гродне]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] (1671–3); у 1673–6 гг. слухаў у [[Віленская акадэмія|Віленскай Акадэміі]] каментарыі да твораў [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] і лекцыі па [[Матэматыка|матэматыцы.]] Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і [[Паэтыка|паэтыкі]] ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацку]] і Вільні. У 1678–82 гг. вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] ў Віленскай акадэміі. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію ў [[Пултуск|Пултуску]] і ў Варшаве (1682–5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень [[Магістр вызваленых навук|магістра вызваленых навук]] і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем [[Прафесар|прафесарам]] філасофіі ў гэтай установе. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе [[Прапаведнік|прапаведніка]] Мадзялеўскі вярнуўся ў Віленскую акадэмію як прафесар [[Этыка|этыкі]] (1689–91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica...'' (Віл. 1690)[https://www.epaveldas.lt/preview?id=C1B0001099602] змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям'я, дзяржава. Ад віленскага курсу філасофіі Мадзялеўскага захаваліся: логіка, фізіка і палітыка, запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691–4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 кастрычніка 1694 займаў пасаду рэктара калегіума ў [[Ломжа|Ломжы]], імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., згарэў будынак калегіума і драўляны касцёл. Мадзялеўскі распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску]] (да 1701), у [[Гродзенскі езуіцкі калегіум|Гродне]] (да 1704), у [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Оршы]] (да 1706), а ўрэшце ў [[Нясвіжскі езуіцкі калегіум|Нясвіжы]] — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 жніўня 1710 г. Слухачы казанняў Мадзялеўскага сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтай задумы адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы. З той жа сям'і, што і Захарыюш, паходзіў [[Павел Мадзялеўскі]] (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753–60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760–6). == Працы == Быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza... 1656 szczęśliwie zeszłego...'' (Віл. 1691) з'яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «''Aloizii la Nuza e S. I. vita''» ([[Неапаль]] 1679). Другі твор Мадзялеўскага выйшаў у піярскай друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład...'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першаўзора, якім карыстаўся Мадзялеўскага. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła...'' (Вільня, 1703) змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza...'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «''De vita Petri Canisii... libri tres''» ([[Інгальштат]] 1614) і Ф. Сакіні «''De vita et rebus gestis P. Petri Canisii... commentarii''» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «''Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni...''» (Кракаў 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności...'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны Паўночнай вайны. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1710 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1648 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] f6ayiixaaz92tjo7pirt9jg4r6rd0ia 5157321 5157316 2026-06-22T15:49:18Z Aliaksei Lastouski 75892 5157321 wikitext text/x-wiki  {{Навуковец | Дата нараджэння = [[5 лістапада]][[1648]] }}'''Захарыюш Мадзялеўскі''' (польск. ''Zachariasz Modzelewski,'' [[5 лістапада]] [[1648|1648,]] [[Мазовія]] - [[13 ліпеня]] [[1710|1710,]] [[Нясвіж]]) – [[філосаф]], [[Езуіты|езуіт]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1449|title=Мадзялеўскі Захарыюш|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-22}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям'і. Спачатку вучыўся, відаць, у [[Варшаўскі езуіцкі калегіум|Варшаве]], потым наведваў езуіцкі калегіум у [[Бранева|Браневе]]. З класа [[Рыторыка|рыторыкі]] ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў [[навіцыят]] у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў [[Гродна|Гродне]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] (1671–3); у 1673–6 гг. слухаў у [[Віленская акадэмія|Віленскай Акадэміі]] каментарыі да твораў [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] і лекцыі па [[Матэматыка|матэматыцы.]] Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і [[Паэтыка|паэтыкі]] ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацку]] і Вільні. У 1678–82 гг. вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] ў Віленскай акадэміі. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію ў [[Пултуск|Пултуску]] і ў Варшаве (1682–5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень [[Магістр вызваленых навук|магістра вызваленых навук]] і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем [[Прафесар|прафесарам]] філасофіі ў гэтай установе. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе [[Прапаведнік|прапаведніка]] Мадзялеўскі вярнуўся ў Віленскую акадэмію як прафесар [[Этыка|этыкі]] (1689–91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica...'' (Віл. 1690)[https://www.epaveldas.lt/preview?id=C1B0001099602] змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям'я, дзяржава. Ад віленскага курсу філасофіі Мадзялеўскага захаваліся: [[логіка]], [[фізіка]] і [[палітыка]], запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691–4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 кастрычніка 1694 займаў пасаду рэктара калегіума ў [[Ломжа|Ломжы]], імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., згарэў будынак калегіума і драўляны касцёл. Мадзялеўскі распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску]] (да 1701), у [[Гродзенскі езуіцкі калегіум|Гродне]] (да 1704), у [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Оршы]] (да 1706), а ўрэшце ў [[Нясвіжскі езуіцкі калегіум|Нясвіжы]] — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 жніўня 1710 г. Слухачы казанняў Мадзялеўскага сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтай задумы адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы. З той жа сям'і, што і Захарыюш, паходзіў [[Павел Мадзялеўскі]] (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753–60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760–6). == Працы == Быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza... 1656 szczęśliwie zeszłego...'' (Віл. 1691) з'яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «''Aloizii la Nuza e S. I. vita''» ([[Неапаль]] 1679). Другі твор Мадзялеўскага выйшаў у піярскай друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład...'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першаўзора, якім карыстаўся Мадзялеўскага. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła...'' (Вільня, 1703) змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza...'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «''De vita Petri Canisii... libri tres''» ([[Інгальштат]] 1614) і Ф. Сакіні «''De vita et rebus gestis P. Petri Canisii... commentarii''» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «''Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni...''» (Кракаў 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności...'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны Паўночнай вайны. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1710 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1648 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] bmu2h2qtiizqx6zgup2ckubc9yb54jv 5157355 5157321 2026-06-22T16:32:33Z Aliaksei Lastouski 75892 5157355 wikitext text/x-wiki  {{Навуковец | Дата нараджэння = [[5 лістапада]][[1648]] }}'''Захарыюш Мадзялеўскі''' (польск. ''Zachariasz Modzelewski,'' [[5 лістапада]] [[1648|1648,]] [[Мазовія]] - [[13 ліпеня]] [[1710|1710,]] [[Нясвіж]]) – [[філосаф]], [[Езуіты|езуіт]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1449|title=Мадзялеўскі Захарыюш|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-22}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям'і. Спачатку вучыўся, відаць, у [[Варшаўскі езуіцкі калегіум|Варшаве]], потым наведваў езуіцкі калегіум у [[Бранева|Браневе]]. З класа [[Рыторыка|рыторыкі]] ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў [[навіцыят]] у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў [[Гродна|Гродне]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] (1671–3); у 1673–6 гг. слухаў у [[Віленская акадэмія|Віленскай Акадэміі]] каментарыі да твораў [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] і лекцыі па [[Матэматыка|матэматыцы.]] Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і [[Паэтыка|паэтыкі]] ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацку]] і Вільні. У 1678–82 гг. вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] ў Віленскай акадэміі. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію ў [[Пултуск|Пултуску]] і ў Варшаве (1682–5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень [[Магістр вызваленых навук|магістра вызваленых навук]] і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем [[Прафесар|прафесарам]] філасофіі ў гэтай установе. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе [[Прапаведнік|прапаведніка]] Мадзялеўскі вярнуўся ў Віленскую акадэмію як прафесар [[Этыка|этыкі]] (1689–91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica...'' (Віл. 1690)[https://www.epaveldas.lt/preview?id=C1B0001099602] змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям'я, дзяржава. Ад віленскага курсу філасофіі Мадзялеўскага захаваліся: [[логіка]], [[фізіка]] і [[палітыка]], запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691–4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 кастрычніка 1694 займаў пасаду рэктара калегіума ў [[Ломжа|Ломжы]], імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., згарэў будынак калегіума і драўляны касцёл. Мадзялеўскі распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску]] (да 1701), у [[Гродзенскі езуіцкі калегіум|Гродне]] (да 1704), у [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Оршы]] (да 1706), а ўрэшце ў [[Нясвіжскі езуіцкі калегіум|Нясвіжы]] — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 жніўня 1710 г. Слухачы казанняў Мадзялеўскага сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтай задумы адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы. З той жа сям'і, што і Захарыюш, паходзіў [[Павел Мадзялеўскі]] (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753–60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760–6). == Працы == Быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza... 1656 szczęśliwie zeszłego...'' (Віл. 1691) з'яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «''Aloizii la Nuza e S. I. vita''» ([[Неапаль]] 1679). Другі твор Мадзялеўскага выйшаў у піярскай друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład...'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першаўзора, якім карыстаўся Мадзялеўскага. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła...'' (Вільня, 1703) змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza...'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «''De vita Petri Canisii... libri tres''» ([[Інгальштат]] 1614) і Ф. Сакіні «''De vita et rebus gestis P. Petri Canisii... commentarii''» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «''Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni...''» (Кракаў 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności...'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны Паўночнай вайны. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1710 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1648 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] rk0xrfru9v3xq72cszsq36mnzyreeph 5157362 5157355 2026-06-22T16:51:16Z Aliaksei Lastouski 75892 5157362 wikitext text/x-wiki  {{Навуковец | Дата нараджэння = [[5 лістапада]][[1648]] }}'''Захарыюш Мадзялеўскі''' (польск. ''Zachariasz Modzelewski,'' [[5 лістапада]] [[1648|1648,]] [[Мазовія]] - [[13 ліпеня]] [[1710|1710,]] [[Нясвіж]]) – [[філосаф]], [[Езуіты|езуіт]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1449|title=Мадзялеўскі Захарыюш|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">''Polski słownik biograficzny,'' T. 39, s. 551-552.</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям'і. Спачатку вучыўся, відаць, у [[Варшаўскі езуіцкі калегіум|Варшаве]], потым наведваў езуіцкі калегіум у [[Бранева|Браневе]]. З класа [[Рыторыка|рыторыкі]] ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў [[навіцыят]] у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў [[Гродна|Гродне]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] (1671–3); у 1673–6 гг. слухаў у [[Віленская акадэмія|Віленскай Акадэміі]] каментарыі да твораў [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] і лекцыі па [[Матэматыка|матэматыцы.]] Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і [[Паэтыка|паэтыкі]] ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацку]] і Вільні. У 1678–82 гг. вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] ў Віленскай акадэміі. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію ў [[Пултуск|Пултуску]] і ў Варшаве (1682–5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень [[Магістр вызваленых навук|магістра вызваленых навук]] і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем [[Прафесар|прафесарам]] філасофіі ў гэтай установе. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе [[Прапаведнік|прапаведніка]] Мадзялеўскі вярнуўся ў Віленскую акадэмію як прафесар [[Этыка|этыкі]] (1689–91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica...'' (Віл. 1690)[https://www.epaveldas.lt/preview?id=C1B0001099602] змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям'я, дзяржава. Ад віленскага курсу філасофіі Мадзялеўскага захаваліся: [[логіка]], [[фізіка]] і [[палітыка]], запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691–4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 кастрычніка 1694 займаў пасаду рэктара калегіума ў [[Ломжа|Ломжы]], імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., згарэў будынак калегіума і драўляны касцёл. Мадзялеўскі распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску]] (да 1701), у [[Гродзенскі езуіцкі калегіум|Гродне]] (да 1704), у [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Оршы]] (да 1706), а ўрэшце ў [[Нясвіжскі езуіцкі калегіум|Нясвіжы]] — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 жніўня 1710 г. Слухачы казанняў Мадзялеўскага сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтай задумы адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы.<ref name=":0" /> З той жа сям'і, што і Захарыюш, паходзіў [[Павел Мадзялеўскі]] (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753–60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760–6). == Працы == Быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza... 1656 szczęśliwie zeszłego...'' (Віл. 1691) з'яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «''Aloizii la Nuza e S. I. vita''» ([[Неапаль]] 1679). Другі твор Мадзялеўскага выйшаў у піярскай друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład...'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першаўзора, якім карыстаўся Мадзялеўскага. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła...'' (Вільня, 1703) змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza...'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «''De vita Petri Canisii... libri tres''» ([[Інгальштат]] 1614) і Ф. Сакіні «''De vita et rebus gestis P. Petri Canisii... commentarii''» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «''Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni...''» (Кракаў 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności...'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны Паўночнай вайны. У 2024 годзе быў перавыдадзены каментаваны пераклад курса лекцый пра палітыку, які чытаў Мадзялеўскі ў Віленскай езуіцкай акадэміі ("''Praelectiones Politicale''")[https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/29c625a9-b722-47f3-8b79-7451b0e01ad4/content]. == Філасофска-палітычныя погляды == У тэарэтычных (метафізічных) пытаннях на Мадзялеўскага бачны ўплыў поглядаў Франсіска Суарэса, які быў папулярны сярод езуітаў, у тым ліку ў Рэчы Паспалітай. Гэта выяўляецца, сярод іншага, у яго сцвярджэнні, што першаматэрыя мае сваё ўласнае існаванне і што сутнасць і існаванне істотна не адрозніваюцца. Арыстоцель з'яўляецца вядучым аўтарытэтам, якога часта цытуе Мадзялеўскі, неаднаразова спасылаючыся на яго тэксты, часцей за ўсё «Палітыку», а часам і «Нікамахаўскую этыку».<ref>Darowski, Roman. „Zacharias Modzelewski SJ (1648–1710) i jego filozofia”. [https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/rfi/article/download/86/pdf/ Rocznik Wydziału Filozoficznego Wyższej Szkoły Filozoficzno-pedagogicznej Ignatianum w Krakowie 2010], t. XVI: 221–237.</ref> Найважнейшым пытаннем, якое разглядаецца ў захаваным курсе лекцый па палітыцы, з'яўляецца манархія ў Рэчы Паспалітай, яе канстытуцыйныя асновы і практычныя праблемы, такія як свабодныя выбары манарха. На думку Мадзялеўскага, манархія з'яўляецца найлепшым дзяржаўным ладам. Свой выклад палітыкі Мадзялеўскі пачынае з відаў манархіі, сцвярджаючы, што найлепшай з'яўляецца тая, у якой кароль кіруе разам з арыстакратыяй. Манархія ўзнікла таму, што яна — адзіны лад, укаранёны ў чалавечай прыродзе. Яе змены адбываюцца з той прычыны, што чалавечыя цноты слабнуць і заняпадаюць. Тады можа нарадзіцца найгоршы лад — тыранія, якой Мадзялеўскі прысвячае шмат увагі. Аўтар падкрэслівае, што тыранічным тэндэнцыям павінны супрацьстаяць урадавыя асобы Рэчы Паспалітай. Да каралеўскага трона вядуць два шляхі: выбарнасць і спадчыннасць; Мадзялеўскі падрабязна аналізуе толькі першы. Затым ён разважае пра аўтарытэт і велічнасць (''authoritas et maiestas'') караля, а таксама пра законы, якія вызначаюць яго ўладу. Манархісцкія погляды Мадзялеўскага, магчыма, звязаны з спробай, прадпрынятай езуітамі, прыстасаваць агульную тэорыю манархіі да канкрэтных умоў Рэчы Паспалітай. Аўтар мог таксама жадаць азнаёміць студэнтаў з падрабязнасцямі палітычнага жыцця ў Рэчы Паспалітай, спалучаючы тэарэтычную перспектыву з практычнай. Мадзялеўскі захоўвае пры гэтым далёка ідучы нейтралітэт, бо разважае над складанымі пытаннямі ў езуіцкім стылі «з абодвух бакоў» (''in utramque partem''). == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1710 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1648 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] <references /> [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нясвіжы]] [[Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Нясвіжскі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Полацкі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Філосафы]] gdcbtqbmdqvpip6vvoe5eqb4bvhp5lm 5157364 5157362 2026-06-22T16:56:06Z Aliaksei Lastouski 75892 5157364 wikitext text/x-wiki  {{Навуковец | Дата нараджэння = [[5 лістапада]][[1648]] }}'''Захарыюш Мадзялеўскі''' (польск. ''Zachariasz Modzelewski,'' [[5 лістапада]] [[1648|1648,]] [[Мазовія]] - [[13 ліпеня]] [[1710|1710,]] [[Нясвіж]]) – [[філосаф]], [[Езуіты|езуіт]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1449|title=Мадзялеўскі Захарыюш|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">''Polski słownik biograficzny,'' T. 39, s. 551-552.</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям'і. Спачатку вучыўся, відаць, у [[Варшаўскі езуіцкі калегіум|Варшаве]], потым наведваў езуіцкі калегіум у [[Бранева|Браневе]]. З класа [[Рыторыка|рыторыкі]] ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў [[навіцыят]] у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў [[Гродна|Гродне]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] (1671–3); у 1673–6 гг. слухаў у [[Віленская акадэмія|Віленскай Акадэміі]] каментарыі да твораў [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] і лекцыі па [[Матэматыка|матэматыцы.]] Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і [[Паэтыка|паэтыкі]] ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацку]] і Вільні. У 1678–82 гг. вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] ў Віленскай акадэміі. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію ў [[Пултуск|Пултуску]] і ў Варшаве (1682–5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень [[Магістр вызваленых навук|магістра вызваленых навук]] і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем [[Прафесар|прафесарам]] філасофіі ў гэтай установе. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе [[Прапаведнік|прапаведніка]] Мадзялеўскі вярнуўся ў Віленскую акадэмію як прафесар [[Этыка|этыкі]] (1689–91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica...'' (Віл. 1690)[https://www.epaveldas.lt/preview?id=C1B0001099602] змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям'я, дзяржава. Ад віленскага курсу філасофіі Мадзялеўскага захаваліся: [[логіка]], [[фізіка]] і [[палітыка]], запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691–4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 кастрычніка 1694 займаў пасаду рэктара калегіума ў [[Ломжа|Ломжы]], імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., згарэў будынак калегіума і драўляны касцёл. Мадзялеўскі распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску]] (да 1701), у [[Гродзенскі езуіцкі калегіум|Гродне]] (да 1704), у [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Оршы]] (да 1706), а ўрэшце ў [[Нясвіжскі езуіцкі калегіум|Нясвіжы]] — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 жніўня 1710 г. Слухачы казанняў Мадзялеўскага сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтай задумы адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы.<ref name=":0" /> З той жа сям'і, што і Захарыюш, паходзіў [[Павел Мадзялеўскі]] (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753–60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760–6). == Працы == Быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza... 1656 szczęśliwie zeszłego...'' (Вільня 1691) з'яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «''Aloizii la Nuza e S. I. vita''» ([[Неапаль]] 1679). Другі твор Мадзялеўскага выйшаў у [[Піяры|піярскай]] друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład...'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першаўзора, якім карыстаўся Мадзялеўскага. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła...'' (Вільня, 1703) змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza...'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «''De vita Petri Canisii... libri tres''» ([[Інгальштат]] 1614) і Ф. Сакіні «''De vita et rebus gestis P. Petri Canisii... commentarii''» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «''Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni...''» ([[Кракаў]] 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności...'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]].<ref name=":0" /> У 2024 годзе быў перавыдадзены каментаваны пераклад курса лекцый пра палітыку, які чытаў Мадзялеўскі ў Віленскай езуіцкай акадэміі ("''Praelectiones Politicale''")[https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/29c625a9-b722-47f3-8b79-7451b0e01ad4/content]. == Філасофска-палітычныя погляды == У тэарэтычных (метафізічных) пытаннях на Мадзялеўскага бачны ўплыў поглядаў Франсіска Суарэса, які быў папулярны сярод езуітаў, у тым ліку ў Рэчы Паспалітай. Гэта выяўляецца, сярод іншага, у яго сцвярджэнні, што першаматэрыя мае сваё ўласнае існаванне і што сутнасць і існаванне істотна не адрозніваюцца. Арыстоцель з'яўляецца вядучым аўтарытэтам, якога часта цытуе Мадзялеўскі, неаднаразова спасылаючыся на яго тэксты, часцей за ўсё «Палітыку», а часам і «Нікамахаўскую этыку».<ref>Darowski, Roman. „Zacharias Modzelewski SJ (1648–1710) i jego filozofia”. [https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/rfi/article/download/86/pdf/ Rocznik Wydziału Filozoficznego Wyższej Szkoły Filozoficzno-pedagogicznej Ignatianum w Krakowie 2010], t. XVI: 221–237.</ref> Найважнейшым пытаннем, якое разглядаецца ў захаваным курсе лекцый па палітыцы, з'яўляецца манархія ў Рэчы Паспалітай, яе канстытуцыйныя асновы і практычныя праблемы, такія як свабодныя выбары манарха. На думку Мадзялеўскага, манархія з'яўляецца найлепшым дзяржаўным ладам. Свой выклад палітыкі Мадзялеўскі пачынае з відаў манархіі, сцвярджаючы, што найлепшай з'яўляецца тая, у якой кароль кіруе разам з арыстакратыяй. Манархія ўзнікла таму, што яна — адзіны лад, укаранёны ў чалавечай прыродзе. Яе змены адбываюцца з той прычыны, што чалавечыя цноты слабнуць і заняпадаюць. Тады можа нарадзіцца найгоршы лад — тыранія, якой Мадзялеўскі прысвячае шмат увагі. Аўтар падкрэслівае, што тыранічным тэндэнцыям павінны супрацьстаяць урадавыя асобы Рэчы Паспалітай. Да каралеўскага трона вядуць два шляхі: выбарнасць і спадчыннасць; Мадзялеўскі падрабязна аналізуе толькі першы. Затым ён разважае пра аўтарытэт і велічнасць (''authoritas et maiestas'') караля, а таксама пра законы, якія вызначаюць яго ўладу. Манархісцкія погляды Мадзялеўскага, магчыма, звязаны з спробай, прадпрынятай езуітамі, прыстасаваць агульную тэорыю манархіі да канкрэтных умоў Рэчы Паспалітай. Аўтар мог таксама жадаць азнаёміць студэнтаў з падрабязнасцямі палітычнага жыцця ў Рэчы Паспалітай, спалучаючы тэарэтычную перспектыву з практычнай. Мадзялеўскі захоўвае пры гэтым далёка ідучы нейтралітэт, бо разважае над складанымі пытаннямі ў езуіцкім стылі «з абодвух бакоў» (''in utramque partem'').<ref>Zachariusz Modzielewski // Ihar Bortnik, Steffen Huber (eds.). [https://www.academia.edu/145850824/Ihar_Bortnik_Steffen_Huber_eds_Leksykon_wsp%C3%B3lnych_filozof%C3%B3w Leksykon wspólnych filozofów]. Warszawa, 2025.</ref> == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1710 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1648 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] <references /> [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нясвіжы]] [[Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Нясвіжскі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Полацкі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Філосафы]] g5xg8k5u0f491v9i4qo6df03jwydf4k 5157385 5157364 2026-06-22T17:51:19Z M.L.Bot 261 афармленне 5157385 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Захарыюш Мадзялеўскі''' ({{lang-pl|Zachariasz Modzelewski}}; {{ВДП}}) — [[філосаф]], [[Езуіты|езуіт]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1449|title=Мадзялеўскі Захарыюш|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">''Polski słownik biograficzny,'' T. 39, s. 551—552.</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям’і. Спачатку вучыўся, відаць, у [[Варшаўскі езуіцкі калегіум|Варшаве]], потым наведваў езуіцкі калегіум у [[Бранева|Браневе]]. З класа [[Рыторыка|рыторыкі]] ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў [[навіцыят]] у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў [[Гродна|Гродне]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] (1671-3); у 1673-6 гг. слухаў у [[Віленская акадэмія|Віленскай Акадэміі]] каментарыі да твораў [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] і лекцыі па [[Матэматыка|матэматыцы.]] Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і [[Паэтыка|паэтыкі]] ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацку]] і Вільні. У 1678-82 гг. вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] ў Віленскай акадэміі. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію ў [[Пултуск]]у і ў Варшаве (1682-5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень [[Магістр вызваленых навук|магістра вызваленых навук]] і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем [[прафесар]]ам філасофіі ў гэтай установе. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе [[прапаведнік]]а Мадзялеўскі вярнуўся ў Віленскую акадэмію як прафесар [[Этыка|этыкі]] (1689-91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica…'' (Віл. 1690)[https://www.epaveldas.lt/preview?id=C1B0001099602] змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям’я, дзяржава. Ад віленскага курсу філасофіі Мадзялеўскага захаваліся: [[логіка]], [[фізіка]] і [[палітыка]], запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691-4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 кастрычніка 1694 займаў пасаду рэктара калегіума ў [[Ломжа|Ломжы]], імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., згарэў будынак калегіума і драўляны касцёл. Мадзялеўскі распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску]] (да 1701), у [[Гродзенскі езуіцкі калегіум|Гродне]] (да 1704), у [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Оршы]] (да 1706), а ўрэшце ў [[Нясвіжскі езуіцкі калегіум|Нясвіжы]] — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 жніўня 1710 г. Слухачы казанняў Мадзялеўскага сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтай задумы адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы.<ref name=":0" /> З той жа сям’і, што і Захарыюш, паходзіў [[Павел Мадзялеўскі]] (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753-60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760-6). == Працы == Быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza… 1656 szczęśliwie zeszłego…'' (Вільня 1691) з’яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «''Aloizii la Nuza e S. I. vita''» ([[Неапаль]] 1679). Другі твор Мадзялеўскага выйшаў у [[Піяры|піярскай]] друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład…'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першаўзора, якім карыстаўся Мадзялеўскага. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła…'' (Вільня, 1703) змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza…'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «''De vita Petri Canisii… libri tres''» ([[Інгальштат]] 1614) і Ф. Сакіні «''De vita et rebus gestis P. Petri Canisii… commentarii''» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «''Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni…''» ([[Кракаў]] 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności…'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]].<ref name=":0" /> У 2024 годзе быў перавыдадзены каментаваны пераклад курса лекцый пра палітыку, які чытаў Мадзялеўскі ў Віленскай езуіцкай акадэміі («''Praelectiones Politicale''»)[https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/29c625a9-b722-47f3-8b79-7451b0e01ad4/content]. == Філасофска-палітычныя погляды == У тэарэтычных (метафізічных) пытаннях на Мадзялеўскага бачны ўплыў поглядаў Франсіска Суарэса, які быў папулярны сярод езуітаў, у тым ліку ў Рэчы Паспалітай. Гэта выяўляецца, сярод іншага, у яго сцвярджэнні, што першаматэрыя мае сваё ўласнае існаванне і што сутнасць і існаванне істотна не адрозніваюцца. Арыстоцель з’яўляецца вядучым аўтарытэтам, якога часта цытуе Мадзялеўскі, неаднаразова спасылаючыся на яго тэксты, часцей за ўсё «Палітыку», а часам і «Нікамахаўскую этыку».<ref>Darowski, Roman. «Zacharias Modzelewski SJ (1648—1710) i jego filozofia». [https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/rfi/article/download/86/pdf/ Rocznik Wydziału Filozoficznego Wyższej Szkoły Filozoficzno-pedagogicznej Ignatianum w Krakowie 2010], t. XVI: 221—237.</ref> Найважнейшым пытаннем, якое разглядаецца ў захаваным курсе лекцый па палітыцы, з’яўляецца манархія ў Рэчы Паспалітай, яе канстытуцыйныя асновы і практычныя праблемы, такія як свабодныя выбары манарха. На думку Мадзялеўскага, манархія з’яўляецца найлепшым дзяржаўным ладам. Свой выклад палітыкі Мадзялеўскі пачынае з відаў манархіі, сцвярджаючы, што найлепшай з’яўляецца тая, у якой кароль кіруе разам з арыстакратыяй. Манархія ўзнікла таму, што яна — адзіны лад, укаранёны ў чалавечай прыродзе. Яе змены адбываюцца з той прычыны, што чалавечыя цноты слабнуць і заняпадаюць. Тады можа нарадзіцца найгоршы лад — тыранія, якой Мадзялеўскі прысвячае шмат увагі. Аўтар падкрэслівае, што тыранічным тэндэнцыям павінны супрацьстаяць урадавыя асобы Рэчы Паспалітай. Да каралеўскага трона вядуць два шляхі: выбарнасць і спадчыннасць; Мадзялеўскі падрабязна аналізуе толькі першы. Затым ён разважае пра аўтарытэт і велічнасць (''authoritas et maiestas'') караля, а таксама пра законы, якія вызначаюць яго ўладу. Манархісцкія погляды Мадзялеўскага, магчыма, звязаны з спробай, прадпрынятай езуітамі, прыстасаваць агульную тэорыю манархіі да канкрэтных умоў Рэчы Паспалітай. Аўтар мог таксама жадаць азнаёміць студэнтаў з падрабязнасцямі палітычнага жыцця ў Рэчы Паспалітай, спалучаючы тэарэтычную перспектыву з практычнай. Мадзялеўскі захоўвае пры гэтым далёка ідучы нейтралітэт, бо разважае над складанымі пытаннямі ў езуіцкім стылі «з абодвух бакоў» (''in utramque partem'').<ref>Zachariusz Modzielewski // Ihar Bortnik, Steffen Huber (eds.). [https://www.academia.edu/145850824/Ihar_Bortnik_Steffen_Huber_eds_Leksykon_wsp%C3%B3lnych_filozof%C3%B3w Leksykon wspólnych filozofów]. Warszawa, 2025.</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мадзялеўскі Захарыюш}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] [[Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Нясвіжскі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Полацкі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Філосафы]] 62lqu52gvzrqukod9n09q5wjsnnt6tj 5157388 5157385 2026-06-22T17:56:51Z M.L.Bot 261 5157388 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Захарыюш Мадзялеўскі''' ({{lang-pl|Zachariasz Modzelewski}}; {{ВДП}}) — [[філосаф]], [[Езуіты|езуіт]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1449|title=Мадзялеўскі Захарыюш|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">''Polski słownik biograficzny,'' T. 39, s. 551—552.</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям’і. Спачатку вучыўся, відаць, у [[Варшаўскі езуіцкі калегіум|Варшаве]], потым наведваў езуіцкі калегіум у [[Бранева|Браневе]]. З класа [[Рыторыка|рыторыкі]] ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў [[навіцыят]] у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў [[Гродна|Гродне]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] (1671-3); у 1673-6 гг. слухаў у [[Віленская акадэмія|Віленскай Акадэміі]] каментарыі да твораў [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] і лекцыі па [[Матэматыка|матэматыцы.]] Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і [[Паэтыка|паэтыкі]] ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацку]] і Вільні. У 1678-82 гг. вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] ў Віленскай акадэміі. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію ў [[Пултуск]]у і ў Варшаве (1682-5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень [[Магістр вызваленых навук|магістра вызваленых навук]] і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем [[прафесар]]ам філасофіі ў гэтай установе. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе [[прапаведнік]]а Мадзялеўскі вярнуўся ў Віленскую акадэмію як прафесар [[Этыка|этыкі]] (1689-91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica…'' (Вільня, 1690)<ref>{{Cite web|lang=lt|url=https://www.epaveldas.lt/preview?id=C1B0001099602|title=Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica…|website=www.epaveldas.lt|access-date=2026-06-22}}</ref> змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям’я, дзяржава. Ад віленскага курсу філасофіі Мадзялеўскага захаваліся: [[логіка]], [[фізіка]] і [[палітыка]], запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691-4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 кастрычніка 1694 займаў пасаду рэктара калегіума ў [[Ломжа|Ломжы]], імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., згарэў будынак калегіума і драўляны касцёл. Мадзялеўскі распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску]] (да 1701), у [[Гродзенскі езуіцкі калегіум|Гродне]] (да 1704), у [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Оршы]] (да 1706), а ўрэшце ў [[Нясвіжскі езуіцкі калегіум|Нясвіжы]] — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 жніўня 1710 г. Слухачы казанняў Мадзялеўскага сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтай задумы адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы.<ref name=":0" /> З той жа сям’і, што і Захарыюш, паходзіў [[Павел Мадзялеўскі]] (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753-60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760-6). == Працы == Быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza… 1656 szczęśliwie zeszłego…'' (Вільня 1691) з’яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «''Aloizii la Nuza e S. I. vita''» ([[Неапаль]] 1679). Другі твор Мадзялеўскага выйшаў у [[Піяры|піярскай]] друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład…'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першаўзора, якім карыстаўся Мадзялеўскага. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła…'' (Вільня, 1703) змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza…'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «''De vita Petri Canisii… libri tres''» ([[Інгальштат]] 1614) і Ф. Сакіні «''De vita et rebus gestis P. Petri Canisii… commentarii''» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «''Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni…''» ([[Кракаў]] 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności…'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]].<ref name=":0" /> У 2024 годзе быў перавыдадзены каментаваны пераклад курса лекцый пра палітыку, які чытаў Мадзялеўскі ў Віленскай езуіцкай акадэміі («''Praelectiones Politicale''»)<ref>https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/29c625a9-b722-47f3-8b79-7451b0e01ad4/content</ref>. == Філасофска-палітычныя погляды == У тэарэтычных (метафізічных) пытаннях на Мадзялеўскага бачны ўплыў поглядаў Франсіска Суарэса, які быў папулярны сярод езуітаў, у тым ліку ў Рэчы Паспалітай. Гэта выяўляецца, сярод іншага, у яго сцвярджэнні, што першаматэрыя мае сваё ўласнае існаванне і што сутнасць і існаванне істотна не адрозніваюцца. Арыстоцель з’яўляецца вядучым аўтарытэтам, якога часта цытуе Мадзялеўскі, неаднаразова спасылаючыся на яго тэксты, часцей за ўсё «Палітыку», а часам і «Нікамахаўскую этыку».<ref>Darowski, Roman. «Zacharias Modzelewski SJ (1648—1710) i jego filozofia». [https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/rfi/article/download/86/pdf/ Rocznik Wydziału Filozoficznego Wyższej Szkoły Filozoficzno-pedagogicznej Ignatianum w Krakowie 2010], t. XVI: 221—237.</ref> Найважнейшым пытаннем, якое разглядаецца ў захаваным курсе лекцый па палітыцы, з’яўляецца манархія ў Рэчы Паспалітай, яе канстытуцыйныя асновы і практычныя праблемы, такія як свабодныя выбары манарха. На думку Мадзялеўскага, манархія з’яўляецца найлепшым дзяржаўным ладам. Свой выклад палітыкі Мадзялеўскі пачынае з відаў манархіі, сцвярджаючы, што найлепшай з’яўляецца тая, у якой кароль кіруе разам з арыстакратыяй. Манархія ўзнікла таму, што яна — адзіны лад, укаранёны ў чалавечай прыродзе. Яе змены адбываюцца з той прычыны, што чалавечыя цноты слабнуць і заняпадаюць. Тады можа нарадзіцца найгоршы лад — тыранія, якой Мадзялеўскі прысвячае шмат увагі. Аўтар падкрэслівае, што тыранічным тэндэнцыям павінны супрацьстаяць урадавыя асобы Рэчы Паспалітай. Да каралеўскага трона вядуць два шляхі: выбарнасць і спадчыннасць; Мадзялеўскі падрабязна аналізуе толькі першы. Затым ён разважае пра аўтарытэт і велічнасць (''authoritas et maiestas'') караля, а таксама пра законы, якія вызначаюць яго ўладу. Манархісцкія погляды Мадзялеўскага, магчыма, звязаны з спробай, прадпрынятай езуітамі, прыстасаваць агульную тэорыю манархіі да канкрэтных умоў Рэчы Паспалітай. Аўтар мог таксама жадаць азнаёміць студэнтаў з падрабязнасцямі палітычнага жыцця ў Рэчы Паспалітай, спалучаючы тэарэтычную перспектыву з практычнай. Мадзялеўскі захоўвае пры гэтым далёка ідучы нейтралітэт, бо разважае над складанымі пытаннямі ў езуіцкім стылі «з абодвух бакоў» (''in utramque partem'').<ref>Zachariusz Modzielewski // Ihar Bortnik, Steffen Huber (eds.). [https://www.academia.edu/145850824/Ihar_Bortnik_Steffen_Huber_eds_Leksykon_wsp%C3%B3lnych_filozof%C3%B3w Leksykon wspólnych filozofów]. Warszawa, 2025.</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мадзялеўскі Захарыюш}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] [[Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Нясвіжскі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Полацкі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Філосафы]] hmdebpp31jlsy5zbhg5ko4ciwqw6r6b 5157496 5157388 2026-06-22T23:48:27Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5157496 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Захарыюш Мадзялеўскі''' ({{lang-pl|Zachariasz Modzelewski}}; {{ВДП}}) — [[філосаф]], [[Езуіты|езуіт]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1449|title=Мадзялеўскі Захарыюш|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-22}}</ref><ref name=":0">''Polski słownik biograficzny,'' T. 39, s. 551—552.</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мазовіі ў шляхецкай сям’і. Спачатку вучыўся, відаць, у [[Варшаўскі езуіцкі калегіум|Варшаве]], потым наведваў езуіцкі калегіум у [[Бранева|Браневе]]. З класа [[Рыторыка|рыторыкі]] ўступіў у ордэн езуітаў у Вільні 17 жніўня 1668 г., дзе прайшоў [[навіцыят]] у Доме св. Ігнацыя. Пасля заканчэння педагагічнай семінарыі выкладаў у класе паэтыкі ў [[Гродна|Гродне]] і [[Навагрудак|Навагрудку]] (1671-3); у 1673-6 гг. слухаў у [[Віленская акадэмія|Віленскай Акадэміі]] каментарыі да твораў [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] і лекцыі па [[Матэматыка|матэматыцы.]] Філасофскія студыі скончыў без навуковай ступені і прыняў абавязкі выкладчыка рыторыкі і [[Паэтыка|паэтыкі]] ў [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацку]] і Вільні. У 1678-82 гг. вывучаў [[Багаслоўе|тэалогію]] ў Віленскай акадэміі. Там жа атрымаў свяшчэнства (чэрвень 1682), пасля чаго выкладаў рыторыку ў Плоцку, а затым філасофію ў [[Пултуск]]у і ў Варшаве (1682-5). Восенню 1685 г. атрымаў ступень [[Магістр вызваленых навук|магістра вызваленых навук]] і філасофіі ў Віленскай акадэміі, што было звязана з яго прызначэннем [[прафесар]]ам філасофіі ў гэтай установе. Пасля гадавога знаходжання ў Варшаве на пасадзе [[прапаведнік]]а Мадзялеўскі вярнуўся ў Віленскую акадэмію як прафесар [[Этыка|этыкі]] (1689-91). Выдадзеныя пад прозвішчам Міхала Мойгіса яго ''Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica…'' (Вільня, 1690)<ref>{{Cite web|lang=lt|url=https://www.epaveldas.lt/preview?id=C1B0001099602|title=Theses ethico-politicae de societate humana tam domestica quam civili, nec non de Cletica atque Chrysica…|website=www.epaveldas.lt|access-date=2026-06-22}}</ref> змяшчаюць сацыяльную этыку паводле тагачаснай класіфікацыі: чалавек, сям’я, дзяржава. Ад віленскага курсу філасофіі Мадзялеўскага захаваліся: [[логіка]], [[фізіка]] і [[палітыка]], запісаныя яго слухачамі. З Вільні выправіўся ў Полацак, дзе ўзначаліў філасофскі факультэт (1691-4). Як знаўца права і маральных пытанняў кіраваў перыядычнымі паседжаннямі па гэтай галіне ў полацкім калегіуме, апроч таго быў духоўным апекуном дому і дарадцам рэктара. З 4 кастрычніка 1694 займаў пасаду рэктара калегіума ў [[Ломжа|Ломжы]], імкнуўся паляпшыць гаспадарку ў маёнтках калегіума. Гэтыя намаганні перакрэсліў пажар Ломжы ў 1696 г., згарэў будынак калегіума і драўляны касцёл. Мадзялеўскі распачаў будаўніцтва мураванага калегіума і паскорыў работы пры новым касцёле, які ўзводзіўся з цэглы з 1685 г. Забяспечыў таксама памяшканне бібліятэкі, якая ацалела падчас пажару. Пасля адмовы ад пасады рэктара (чэрвень 1699) знаходзіўся ў [[Пінскі езуіцкі калегіум|Пінску]] (да 1701), у [[Гродзенскі езуіцкі калегіум|Гродне]] (да 1704), у [[Аршанскі езуіцкі калегіум|Оршы]] (да 1706), а ўрэшце ў [[Нясвіжскі езуіцкі калегіум|Нясвіжы]] — пераважна на пасадзе дырэктара школы, духоўнага апекуна дому, а заўсёды знаўцы маральных і прававых пытанняў. Памёр у калегіуме ў Нясвіжы падчас эпідэміі, але не як яе ахвяра, 13 жніўня 1710 г. Слухачы казанняў Мадзялеўскага сабралі пасля яго смерці сродкі на выданне яго казнадзейскай спадчыны ў некалькіх тамах. Рукапісы казанняў аказаліся, аднак, настолькі нячытэльнымі, што ад гэтай задумы адмовіліся, а з часам зніклі і самі рукапісы.<ref name=":0" /> З той жа сям’і, што і Захарыюш, паходзіў [[Павел Мадзялеўскі]] (27 VI 1722 — 24 I 1767), магістр філасофіі і прафесар гэтага прадмета ў розных калегіумах (1753-60), а таксама тэалогіі ў Полацку і Варшаве (1760-6). == Працы == Быў вядомы перадусім як плодны жыццяпісец. Рэзюміраваў («сумаваў») жыцці слаўных польскіх і замежных езуітаў, напісаныя рознымі аўтарамі. Першы яго біяграфічны твор ''Węzeł święty abo świątobliwy żywot wielkiego Sługi Bożego Aloizego Lanuza… 1656 szczęśliwie zeszłego…'' (Вільня 1691) з’яўляецца рэзюмэ кнігі А. дэ Путэа (Поцо) «''Aloizii la Nuza e S. I. vita''» ([[Неапаль]] 1679). Другі твор Мадзялеўскага выйшаў у [[Піяры|піярскай]] друкарні ў Варшаве ў 1695 г. пад назвай ''Nowy cnot chrześcijańskich'' ''przykład…'' Змяшчае абшырныя жыццяпісы гісторыка і паэта Бернарда Кольнага, знакамітага тэолага Рабэрта Беллярміна, аскетычнага пісьменніка Мікалая Ленчыцкага і інш. Адны з іх менш, другія больш ствараюць уражанне паноптыкума дзіваў, а не гісторыі жывых людзей, залежна ад першаўзора, якім карыстаўся Мадзялеўскага. У трэцяй серыі жыццяпісаў ''Chwalebne niektórych Sług Bożych dzieła…'' (Вільня, 1703) змясціў 14 біяграфій, сярод іх досыць цвярозыя і змястоўныя, як ''Żywot W. X. Piotra Kanizyusza…'', распрацаваны на падставе твора М. Радэра «''De vita Petri Canisii… libri tres''» ([[Інгальштат]] 1614) і Ф. Сакіні «''De vita et rebus gestis P. Petri Canisii… commentarii''» (Інгальштат 1616), а таксама ''Żywot W. X. Kaspra Drużbickiego'', запазычаны з кнігі Д. Паўлоўскага «''Vita P. Gasparis Drużbicki, Poloni…''» ([[Кракаў]] 1670). Асобна выйшлі ў Вільні ў 1704 г. жыццяпісы генерала ордэна Вінцэнта Карафы (пам. 1649) і К. Дружбіцкага пад загалоўкам ''Wzór chrześcijańskiej pobożności…'', прысвечаныя лідскай маршалкавай Тэрэзе Рымвідавай. Далейшыя выданні не маглі адбыцца з прычыны [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]].<ref name=":0" /> У 2024 годзе быў перавыдадзены каментаваны пераклад курса лекцый пра палітыку, які чытаў Мадзялеўскі ў Віленскай езуіцкай акадэміі («''Praelectiones Politicale''»)<ref>https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/29c625a9-b722-47f3-8b79-7451b0e01ad4/content</ref>. == Філасофска-палітычныя погляды == У тэарэтычных (метафізічных) пытаннях на Мадзялеўскага бачны ўплыў поглядаў Франсіска Суарэса, які быў папулярны сярод езуітаў, у тым ліку ў Рэчы Паспалітай. Гэта выяўляецца, сярод іншага, у яго сцвярджэнні, што першаматэрыя мае сваё ўласнае існаванне і што сутнасць і існаванне істотна не адрозніваюцца. Арыстоцель з’яўляецца вядучым аўтарытэтам, якога часта цытуе Мадзялеўскі, неаднаразова спасылаючыся на яго тэксты, часцей за ўсё «Палітыку», а часам і «Нікамахаўскую этыку».<ref>Darowski, Roman. «Zacharias Modzelewski SJ (1648—1710) i jego filozofia». [https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/rfi/article/download/86/pdf/ Rocznik Wydziału Filozoficznego Wyższej Szkoły Filozoficzno-pedagogicznej Ignatianum w Krakowie 2010], t. XVI: 221—237.</ref> Найважнейшым пытаннем, якое разглядаецца ў захаваным курсе лекцый па палітыцы, з’яўляецца манархія ў Рэчы Паспалітай, яе канстытуцыйныя асновы і практычныя праблемы, такія як свабодныя выбары манарха. На думку Мадзялеўскага, манархія з’яўляецца найлепшым дзяржаўным ладам. Свой выклад палітыкі Мадзялеўскі пачынае з відаў манархіі, сцвярджаючы, што найлепшай з’яўляецца тая, у якой кароль кіруе разам з арыстакратыяй. Манархія ўзнікла таму, што яна — адзіны лад, укаранёны ў чалавечай прыродзе. Яе змены адбываюцца з той прычыны, што чалавечыя цноты слабнуць і заняпадаюць. Тады можа нарадзіцца найгоршы лад — тыранія, якой Мадзялеўскі прысвячае шмат увагі. Аўтар падкрэслівае, што тыранічным тэндэнцыям павінны супрацьстаяць урадавыя асобы Рэчы Паспалітай. Да каралеўскага трона вядуць два шляхі: выбарнасць і спадчыннасць; Мадзялеўскі падрабязна аналізуе толькі першы. Затым ён разважае пра аўтарытэт і велічнасць (''authoritas et maiestas'') караля, а таксама пра законы, якія вызначаюць яго ўладу. Манархісцкія погляды Мадзялеўскага, магчыма, звязаны з спробай, прадпрынятай езуітамі, прыстасаваць агульную тэорыю манархіі да канкрэтных умоў Рэчы Паспалітай. Аўтар мог таксама жадаць азнаёміць студэнтаў з падрабязнасцямі палітычнага жыцця ў Рэчы Паспалітай, спалучаючы тэарэтычную перспектыву з практычнай. Мадзялеўскі захоўвае пры гэтым далёка ідучы нейтралітэт, бо разважае над складанымі пытаннямі ў езуіцкім стылі «з абодвух бакоў» (''in utramque partem'').<ref>Zachariusz Modzielewski // Ihar Bortnik, Steffen Huber (eds.). [https://www.academia.edu/145850824/Ihar_Bortnik_Steffen_Huber_eds_Leksykon_wsp%C3%B3lnych_filozof%C3%B3w Leksykon wspólnych filozofów]. Warszawa, 2025.</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-06-22}} {{DEFAULTSORT:Мадзялеўскі Захарыюш}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пултускага езуіцкага калегіума]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай езуіцкай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай езуіцкай акадэміі]] [[Катэгорыя:Езуіты Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Езуіты]] [[Катэгорыя:Нясвіжскі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Полацкі езуіцкі калегіум]] [[Катэгорыя:Філосафы]] mai49tr5cxh4rxshn0y1kp7h7lznd0s 0 809873 5157312 2026-06-22T15:38:52Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1355441502|UFL (video game)]]» 5157312 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} UFL — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[Футбол|футболе]], распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з'яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref> == Ліцэнзіі == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб'яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == <references> <ref name="AnnouncementIGN">{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|author=Skrebels|first=Joe|website=[[IGN]]|date=25 August 2021|archive-url=https://archive.today/20210901002450/https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|archive-date=1 September 2021|access-date=1 September 2021|url-status=live}}</ref> <ref name="AnnouncementNME">{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and what we know about the 'FIFA' and 'eFootball' rival|author=Peppiatt|first=Dom|website=[[NME]]|date=31 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901003428/https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|archive-date=1 September 2021|access-date=1 September 2021|url-status=live}}</ref> <ref name="WestHam">{{Cite web|url=https://www.whufc.com/news/articles/2021/august/25-august/west-ham-united-partners-exciting-new-football-game-ufl|title=West Ham United partners with exciting new football game UFL|website=[[West Ham United F.C.]]|date=25 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901004513/https://www.whufc.com/news/articles/2021/august/25-august/west-ham-united-partners-exciting-new-football-game-ufl|archive-date=1 September 2021|access-date=1 September 2021|url-status=live}}</ref> </references> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] 30wkacntej5dqma9apbzm2d3jyg39hf 5157314 5157312 2026-06-22T15:40:12Z Feeleman 163471 стыль 5157314 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''''UFL''''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref> == Ліцэнзіі == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] ttb1b51nijx03cjioj9eva2xxsvyvro 5157315 5157314 2026-06-22T15:41:25Z Feeleman 163471 вікіфікацыя, арфаграфія 5157315 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''''UFL''''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref> == Ліцэнзіі == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] 644j9b7rqc7nl9q7driuqh4ysdtik26 5157327 5157315 2026-06-22T15:51:18Z Feeleman 163471 Дапоўнім картку 5157327 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|загаловак=UFL|выява=UFL_logo.svg|распрацоўшчык=Strikerz Inc.|выдавец=Strikerz Inc.|дата анонсу=[[25 жніўня]] [[2021]]<ref name=":111">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.championat.com/cybersport/news-4438063-anonsirovan-besplatnyj-futbolnyj-simulyator-ufl-eschyo-odin-konkurent-fifa.html|title=Анонсирован бесплатный футбольный симулятор UFL — ещё один конкурент FIFA|author=Денис Абрамов|website=www.championat.com|access-date=2021-08-27|archive-date=2021-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827232846/https://www.championat.com/cybersport/news-4438063-anonsirovan-besplatnyj-futbolnyj-simulyator-ufl-eschyo-odin-konkurent-fifa.html|url-status=live}}</ref>|дата выпуску=; PlayStation 5, Xbox Series X/S : 5 снежня 2024 ; Windows : 5 снежня 2025|жанры=[[спартыўны сімулятар]]|платформы=[[Windows]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]], [[Android]], [[iOS]]|рухавік=[[Unreal Engine 5]]|рэжымы=[[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкі]], [[Шматкарыстальніцкая гульня|шматкарыстальніцкі]]|носьбіт=[[Blu-ray Disc]], [[лічбавая дыстрыбуцыя]]|кіраванне=[[Кампутарная клавіятура|клавіятура]] і [[Кампутарная мыш|мыш]] або [[геймпад]]}} '''''UFL''''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref> == Ліцэнзіі == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] qp5wtjv5lnv6qp48ywx2phszv7y0utf 5157330 5157327 2026-06-22T15:52:11Z Feeleman 163471 афармленне 5157330 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|загаловак=UFL|выява=UFL_logo.svg|распрацоўшчык=Strikerz Inc.|выдавец=Strikerz Inc.|дата анонсу=[[25 жніўня]] [[2021]]<ref name=":111">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.championat.com/cybersport/news-4438063-anonsirovan-besplatnyj-futbolnyj-simulyator-ufl-eschyo-odin-konkurent-fifa.html|title=Анонсирован бесплатный футбольный симулятор UFL — ещё один конкурент FIFA|author=Денис Абрамов|website=www.championat.com|access-date=2021-08-27|archive-date=2021-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827232846/https://www.championat.com/cybersport/news-4438063-anonsirovan-besplatnyj-futbolnyj-simulyator-ufl-eschyo-odin-konkurent-fifa.html|url-status=live}}</ref>|дата выпуску=; PlayStation 5, Xbox Series X/S : 5 снежня 2024 ; Windows : 5 снежня 2025|жанры=[[спартыўны сімулятар]]|платформы=[[Windows]], [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]], [[Android]], [[iOS]]|рухавік=[[Unreal Engine 5]]|рэжымы=[[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкі]], [[Шматкарыстальніцкая гульня|шматкарыстальніцкі]]|носьбіт=[[Blu-ray Disc]], [[лічбавая дыстрыбуцыя]]|кіраванне=[[Кампутарная клавіятура|клавіятура]] і [[Кампутарная мыш|мыш]] або [[геймпад]]}} '''''UFL''''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref> == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] m6jkm34setd8tnprwq36x2fsy9l2p1w 5157341 5157330 2026-06-22T16:05:23Z Feeleman 163471 арфаграфія, стыль 5157341 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|загаловак=|выява=UFL_logo.svg|распрацоўшчык=[[Strikerz Inc.]]|выдавец=[[Strikerz Inc.]]|дата анонсу=|дата выпуску=|жанры=|платформы=|рухавік=[[Unreal Engine 5]]|рэжымы=|носьбіт=|кіраванне=|image=}} '''''UFL''''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref> == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] 8kpmr5ql0wuquhrz2lcguan08neha3x 5157343 5157341 2026-06-22T16:11:38Z Feeleman 163471 арфаграфія 5157343 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|загаловак=|выява=UFL_logo.svg|распрацоўшчык=[[Strikerz Inc.]]|выдавец=[[Strikerz Inc.]]|дата анонсу=|дата выпуску=|жанры=|платформы=|рухавік=[[Unreal Engine 5]]|рэжымы=|носьбіт=|кіраванне=|image=}} '''''UFL''''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная версія — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref> == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] ipg28jgndpj0rdioljt3za11zjokuaz 5157344 5157343 2026-06-22T16:12:11Z Feeleman 163471 афармленне 5157344 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|загаловак=|выява=UFL_logo.svg|распрацоўшчык=[[Strikerz Inc.]]|выдавец=[[Strikerz Inc.]]|дата анонсу=|дата выпуску=|жанры=|платформы=|рухавік=[[Unreal Engine 5]]|рэжымы=|носьбіт=|кіраванне=|image=}} '''UFL''' '''(Ultimate Football League)''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная версія — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref> == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] dprxvduzq8mezuxaedi6etlxtguznv8 5157359 5157344 2026-06-22T16:41:33Z Feeleman 163471 арфаграфія 5157359 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|загаловак=|выява=UFL_logo.svg|распрацоўшчык=|выдавец=|дата анонсу=|дата выпуску=|жанры=|платформы=|рухавік=[[Unreal Engine 5]]|рэжымы=|носьбіт=|кіраванне=|image=}} '''UFL''' '''(Ultimate Football League)''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная версія — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref> == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] 7dk3haxhqxm1eet5km130m58l3e7dwz 5157363 5157359 2026-06-22T16:55:38Z Feeleman 163471 афармленне 5157363 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=UFL_logo.svg }} '''UFL''' '''(Ultimate Football League)''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная версія — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref> == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] 9n9d6yuqqacca1bhinsclyi3f890hrn 5157366 5157363 2026-06-22T16:59:32Z Feeleman 163471 арфаграфія 5157366 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=UFL_logo.svg }} '''UFL''' '''(Ultimate Football League)''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная версія — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў. <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref> 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref>. == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] i4k0n1qgssxwk7v6n84ahvh8ux84ezf 5157367 5157366 2026-06-22T16:59:48Z Feeleman 163471 5157367 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=UFL_logo.svg }} '''UFL''' '''(Ultimate Football League)''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная версія — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref>. 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref>. == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] nwx0toarpus4ombn60wbchs7fk6er6u 5157370 5157367 2026-06-22T17:01:02Z Feeleman 163471 Створана перакладам раздзела «Development» старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1355441502|UFL (video game)]]» 5157370 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=UFL_logo.svg }} '''UFL''' '''(Ultimate Football League)''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная версія — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref>. 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref>. == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. UFL была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref>. 7 чэрвеня 2024 года UFL выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref>. == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=uflgame.com}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] r1fqym2tb7eow4ingeat726nblq45jo 5157410 5157370 2026-06-22T18:36:43Z Feeleman 163471 /* Спасылкі */ арфаграфія 5157410 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=UFL_logo.svg }} '''UFL''' '''(Ultimate Football League)''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная версія — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref>. 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref>. == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. UFL была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref>. 7 чэрвеня 2024 года UFL выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт|lang=en}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] bdownnhnkpox1zf37o50l16nrz8pp1u 5157411 5157410 2026-06-22T18:37:37Z Feeleman 163471 5157411 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=UFL_logo.svg }} '''UFL''' '''(Ultimate Football League)''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная версія — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref>. 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref>. == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. UFL была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref>. 7 чэрвеня 2024 года UFL выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт|lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] ow28ycgjnftwzx63kgvfsb2y16x71op 5157418 5157411 2026-06-22T18:54:06Z Feeleman 163471 афармленне 5157418 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=UFL_logo.svg }} '''UFL''' '''(Ultimate Football League)''' — [[Free-to-play|бясплатная]] [[відэагульня]] па [[футбол]]е, распрацаваная і выдадзеная кампаніяй [[Strikerz Inc]]. Першапачаткова запланаваная да выхаду ў 2022 і 2023 гадах, гульня была публічна выпушчана на кансолях 5 снежня 2024 года; версія для [[Персанальны камп’ютар|ПК]] з [[Ранні доступ|раннім доступам]] выйшла 7 лістапада 2025 года, а поўная версія — 5 снежня 2025 года. Версія з раннім доступам для [[Мабільны тэлефон|мабільных прылад]] на [[Android]] выходзіла з 28 студзеня па 9 лютага 2026 года; поўная ж версія разам з [[iOS]] павінна выйсці ў тым жа годзе<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/news/2022/01/siuuu-fifa-pes-competitor-ufl-signs-cristiano-ronaldo-on-ps5-ps4|title=SIUUU! FIFA, PES Competitor UFL Signs Cristiano Ronaldo on PS5, PS4|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2022-01-28|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://x.com/UFLgame/status/1564644190843174912|title=UFL (@UFLgame) on X|website=X (formerly Twitter)|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gematsu.com/2024/08/ufl-launches-september-12|title=UFL launches September 12|first=Sal|last=Romano|website=Gematsu|date=2024-08-06|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eebZTCnDraU|title=UFL Football Game 2026 (Mobile) Gameplay Walkthrough (Android)|last=Elkholasa Gaming|date=2026-01-29|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Распрацоўка == Распрацоўшчыкі апісваюць асноўную мадэль гульні як «[[fair-to-play]]» («сумленная гульня») з «падыходам, дзе перамагае майстэрства, і цалкам без [[pay-to-win]] магчымасцей»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goal.com/en/news/ufl-release-date-price-partners-playstation-xbox-football-game/blte2a25a1393560213|title=UFL: Release date, price and partners for new PlayStation & Xbox football game {{!}} Goal.com|website=www.goal.com|date=2022-02-01|access-date=2026-06-22}}</ref>. Генеральны дырэктар Strikerz [[Яўген Нашылаў]] заявіў, што мадэль гульні з’яўляецца «асноўным прынцыпам» кампаніі, адзначыўшы: «поспех гульцоў не павінен залежаць ад колькасці пакупак унутры гульні або памеру данатаў»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/how-ufl-is-aiming-to-compete-with-fifa-and-efootball|title=How UFL is Aiming to Compete with FIFA and eFootball|first=Simon|last=Cardy|website=IGN|date=2021-08-26|access-date=2026-06-22}}</ref>. Распрацоўка гульні пачалася ў 2016 годзе і працягвалася восем гадоў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/strikerz-inc-football-game-fifa-pes|title=UFL Is a New Soccer Game Looking to Take on FIFA's Dominance|first=Joe|last=Skrebels|website=IGN|date=2021-08-25|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня была створана на рухавіку [[Unreal Engine 5]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://uflgame.com/|title=UFL: A New Football Experience - Compete, Win, and Play Fair in Real-Time Multiplayer|website=uflgame|date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=7 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 верасня 2024|access-date=22 чэрвеня 2026|url-status=dead|last1=Cater|first1=Charlie}}</ref>. ''UFL'' была ўпершыню прадстаўлена падчас [[Gamescom]] у 2021 годзе. У 2023 годзе [[Крыштыяну Раналду|Крышціяну Раналду]] быў часткай групы, якая ўклала ў гульню 32 мільёны фунтаў стэрлінгаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-ufl-ea-sports-31667140|title=Cristiano Ronaldo "thrilled" to invest £32m into EA FC rival game|author=Frost|first=Sam|website=The Mirror|date=2023-12-13|access-date=2023-12-16}}</ref>. 7 чэрвеня 2024 года ''UFL'' выпусціла адкрытую бэта-версію на кансолях [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X|S]] і [[PlayStation 5|PlayStation 5.]] Яна была даступная да 9 чэрвеня<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|title=Ronaldo's UFL Releases in Open Beta from June 7–9|website=Esports Illustrated On SI|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903200628/https://www.si.com/esports/sports-games/ufl-open-beta|archive-date=3 September 2024|access-date=2024-12-05|url-status=dead}}</ref>. == Партнёрства == UFL наладзіў партнёрства з [[Міжнародная федэрацыя асацыяцый прафесійных футбалістаў|Міжнароднай федэрацыяй асацыяцыі прафесійных футбалістаў]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nme.com/news/gaming-news/ufl-release-date-gameplay-and-what-we-know-about-the-fifa-and-efootball-rival-3033961|title='UFL' release date, gameplay and more for the 'FIFA 2022' and 'eFootball' rival|first=Dom|last=Peppiatt|website=NME|date=2021-11-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Сярод аб’яўленых ліцэнзаваных клубаў — [[Вест Хэм Юнайтэд]], [[ФК Спортынг Лісабон|Спортынг]]<ref>{{Cite web|lang=pt|url=https://pt.ign.com/ufl/105332/news/sporting-cp-anuncia-acordo-de-licenca-com-ufl|title=Sporting CP anuncia acordo de licença com UFL|first=Por Gonçalo|last=Taborda|website=IGN Portugal|date=2021-10-28|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр Данецк]]<ref>{{Cite web|url=https://shakhtar.com/en/news/2021/november/12_news/12_shakhtar_ufl/|title=Shakhtar to be represented in the UFL football simulator|website=shakhtar.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Барусія Мёнхенгладбах|Барусія Мёнхенгладбах]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.givemesport.com/1787888-ufl-game-developers-sign-deal-with-borussia-monchengladbach/|title=UFL Game: Developers sign deal with Borussia Mönchengladbach|first=Jake|last=Skudder|website=GiveMeSport|date=2021-11-18|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[ФК Манака|Манака]]<ref>{{Cite web|url=https://www.asmonaco.com/en/news/ufl-new-official-football-gaming-supplier-of-as-monaco|title=UFL, new Official Football Gaming Supplier of AS Monaco {{!}} AS Monaco|website=www.asmonaco.com|access-date=2026-06-22}}</ref>, [[Бешыкташ]]<ref name=":0" />, [[ФК Сэлтык|Сэлтык]]<ref name=":0" />, [[ФК Рэйнджэрс|Рэйнджэрс]]<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.rangers.co.uk/Article/rangers-partner-with-strikerz-inc/496SMw1QO16lynBA17GgsX|title=Rangers Partner With Strikerz Inc.|website=www.rangers.co.uk|access-date=2026-06-22}}</ref> і [[Хайверфордуэст Каўнці]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://haverfordwestcountyafc.com/2024/08/haverfordwest-county-afc-announce-exciting-partnership-with-video-game-ufl/|title=Haverfordwest County AFC announce exciting partnership with video game UFL|website=haverfordwestcountyafc.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. 27 студзеня 2022 года Strikerz выпусціў гульнявы трэйлер UFL, у якім узялі ўдзел амбасадары [[Крыштыяну Раналду]], [[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]], [[Рамелу Лукаку]], [[Кевін дэ Бройнэ|Кевін Дэ Бройнэ]] і [[Раберту Фірміну]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theloadout.com/ufl/gameplay-reveal|title=UFL confirms 2022 release, reveals first gameplay footage|website=The Loadout|date=2022-01-27|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Беларуская лакалізацыя == Беларуская лакалізацыя UFL была зроблена перакладчыцкай суполкай «[[RэZэрвацыЯ]]» — групай [[Перакладчык|перакладчыкаў]], якая спецыялізуецца на стварэнні [[Лакалізацыя праграмнага забеспячэння|лакалізацый]] [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]] на [[Беларуская мова|беларускую]] і [[Украінская мова|ўкраінскую]] мовы<ref>{{Cite web|url=https://www.by-reservation.com/|title=RЭЗЕРВАЦЫЯ|website=www.by-reservation.com|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://t.me/by_reservation/57|title=МТГ «RэЗервацыЯ» / MTG ReZervatioN|website=Telegram|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://uflgame.com/|link_text=афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт|lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] 355crpa9ni7c5kxx6dlkgi8v3jkmubh 0 809874 5157397 2026-06-22T18:02:00Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1326469774|This Is the Police 2]]» 5157397 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|выява=}} «This Is the Police 2» — прыгодніцкая [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе. == Гульнявы працэс == «This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў<ref name=":0" />. Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл<ref>{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}</ref>. «This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Сюжэт == У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам<ref>[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].</ref>. == Ацэнкі == «This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}</ref>. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»<ref name=":1" />. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях<ref>{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=thqnordic.com}} * [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]] frrzgpvodl4a1ysa9rydpp2an3tuf2k 5157398 5157397 2026-06-22T18:03:28Z Feeleman 163471 стыль 5157398 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|выява=}} «This Is the Police 2» — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе. == Гульнявы працэс == «This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў<ref name=":0" />. Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл<ref>{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}</ref>. «This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Сюжэт == У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам<ref>[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].</ref>. == Ацэнкі == «This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}</ref>. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»<ref name=":1" />. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях<ref>{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=thqnordic.com}} * [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]] 2b9j7bf1dgvo3nsxze8mcaxlj3gkzp6 5157399 5157398 2026-06-22T18:04:10Z Feeleman 163471 5157399 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|выява=}} '''''This Is the Police''''' '''''2''''' ({{Tr|Гэта паліцыя 2}}) — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе. == Гульнявы працэс == «This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў<ref name=":0" />. Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл<ref>{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}</ref>. «This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Сюжэт == У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам<ref>[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].</ref>. == Ацэнкі == «This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}</ref>. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»<ref name=":1" />. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях<ref>{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=thqnordic.com}} * [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]] 230muxwh8vaf5hzichz8k4gd4lzzn1r 5157400 5157399 2026-06-22T18:05:18Z Feeleman 163471 арфаграфія 5157400 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|выява=}} '''''This Is the Police''''' '''''2''''' ({{Tr|Гэта паліцыя 2}}) — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://weappy-studio.com/this-is-the-police-2/|title=This Is the Police 2 - Weappy|date=2023-11-04|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Гульнявы працэс == «This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў<ref name=":0" />. Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл<ref>{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}</ref>. «This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Сюжэт == У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам<ref>[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].</ref>. == Ацэнкі == «This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}</ref>. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»<ref name=":1" />. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях<ref>{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=thqnordic.com}} * [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]] mb8ec1u6ro1p2n55fu8v7bab1sm0289 5157403 5157400 2026-06-22T18:09:08Z Feeleman 163471 афармленне 5157403 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|выява=}} '''''This Is the Police''''' '''''2''''' ({{Tr|Гэта паліцыя 2}}) — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://weappy-studio.com/this-is-the-police-2/|title=This Is the Police 2 - Weappy|date=2023-11-04|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Гульнявы працэс == «This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў<ref name=":0" />. Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл<ref>{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}</ref>. «This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Сюжэт == У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам<ref>[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].</ref>. == Ацэнкі == «This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}</ref>. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»<ref name=":1" />. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях<ref>{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}} * [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]] bbtutwan8mdv4wfv5svr8yfh6fgjz9p 5157412 5157403 2026-06-22T18:38:33Z Feeleman 163471 афармленне 5157412 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''''This Is the Police''''' '''''2''''' ({{Tr|Гэта паліцыя 2}}) — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://weappy-studio.com/this-is-the-police-2/|title=This Is the Police 2 - Weappy|date=2023-11-04|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Гульнявы працэс == «This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}</ref>. Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў<ref name=":0" />. Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл<ref>{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}</ref>. «This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Сюжэт == У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам<ref>[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].</ref>. == Ацэнкі == «This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}</ref>. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}</ref>. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»<ref name=":1" />. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях<ref>{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}} * [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]] nn94rqedlmk7m92m8xls4appdajt08o 0 809875 5157420 2026-06-22T19:14:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навуковец |Імя = Уладзімір Васільевіч Друшчыц |Арыгінал імя = {{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}} |Фота = DruschicVV.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|5|10|1916}} |Месца нараджэння = [[Рэзекнэ|Рэжыца]], Віцебская губ...» 5157420 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Уладзімір Васільевіч Друшчыц |Арыгінал імя = {{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}} |Фота = DruschicVV.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|5|10|1916}} |Месца нараджэння = [[Рэзекнэ|Рэжыца]], [[Віцебская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|19|1|1983}} |Месца смерці = [[Масква]], [[СССР]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|СССР}} |Род дзейнасці = [[палеантолаг]], [[стратыграф]], [[выкладчык]] |Месца працы = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] |Навуковая ступень = [[Доктар геолага-мінералагічных навук|доктар геолага-мінералагічных навук]] (1963) |Навуковае званне = [[Прафесар|прафесар]] (1964) |Альма-матэр = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] |Навуковы кіраўнік = [[Юрый Аляксандравіч Арлоў|Ю. А. Арлоў]] |Узнагароды і прэміі = {{Дзяржаўная прэмія СССР|1977}} }} {{цёзкі2|Друшчыц}} '''Уладзі́мір Васі́левіч Дру́шчыц''' ({{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}}; {{ДН|5|10|1916}} — {{ДС|19|1|1983}}) — савецкі [[навуковец]]-[[палеантолаг]] і [[стратыграф]], спецыяліст па палеанталогіі [[мезазой|мезазоя]] і выкапнёвых галаваногіх малюсках — [[аманіты|аманітах]]{{sfn|Сумина|2019|с=487}}<ref name="cretaceous">{{cite web|url=http://cretaceous.ru/encyclopedia/persons/drucshic|title=Друщиц Владимир Васильевич|publisher=cretaceous.ru|accessdate=22 чэрвеня 2026|lang=ru}}</ref>. [[Доктар геолага-мінералагічных навук|Доктар геолага-мінералагічных навук]] (1963), [[Прафесар|прафесар]] (1964){{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] (1977){{sfn|Сумина|2019|с=492}}<ref name="cretaceous"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 кастрычніка [[1916]] года ў горадзе Рэжыца [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (цяпер — [[Рэзекнэ]], [[Латвія]]) ў сям’і педагога{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Некаторыя крыніцы паказваюць датай нараджэння 6 кастрычніка<ref name="cretaceous"/>. У 1931 годзе скончыў школу, пасля чаго паступіў на геалагічнае аддзяленне Архітэктурнага тэхнікума ў [[Мінск]]у (скончыў вывучэнне ў 1934 годзе){{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У 1934—1935 гадах вучыўся ў [[Масква|Маскве]] на курсах падрыхтоўкі да паступлення ў ВНУ{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У 1936 годзе паступіў на геаграфічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], пазней перайшоў на аддзяленне геалогіі новаўтворанага геолага-глебавага факультэта{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Атрымаў дыплом аб заканчэнні ўніверсітэта 24 чэрвеня 1941 года{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У ліпені 1941 года добраахвотнікам уступіў у народнае [[апалчэнне]] (8-я Чырванапрэсненская дывізія горада Масквы){{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Удзельнічаў у абароне [[Абарона Ельні|Ельні]], [[Абарона Вязьмы|Вязьмы]] і [[Абарона Масквы|Масквы]]{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У лютым — красавіку 1942 года ў складзе 33-й арміі знаходзіўся ў акружэнні, пры выхадзе з якога трапіў у палон{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Знаходзіўся ў лагеры для ваеннапалонных [[Шталаг 326 (VI K) Зэнэ]] ў [[Германія|Германіі]]{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Там ён быў змешчаны ў туберкулёзны лазарэт «Штаўмюле» (ням. ''Staumühle''), дзе далучыўся да лагернай групы [[Рух Супраціўлення ў Другой сусветнай вайне|Супраціўлення]]{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Паколькі У.&nbsp;В.&nbsp;Друшчыц дасканала валодаў [[нямецкая мова|нямецкай мовай]], ён быў накіраваны працаваць перакладчыкам у камендатуру{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Карыстаючыся сваёй пасадай, ён даведваўся пра намеры нацыстаў, своечасова папярэджваў палонных пра небяспеку і дапамагаў выкрываць фашысцкіх даносчыкаў{{sfn|Сумина|2019|с=488—490}}. Пасля вызвалення тэрыторыі лагера савецкімі войскамі і заканчэння вайны застаўся ў Германіі, дзе працаваў у Ваеннай місіі па рэпатрыяцыі былых ваеннапалонных{{sfn|Сумина|2019|с=491}}<ref name="cretaceous"/>. У 1946—1947 гадах працаваў геолагам у Паўночна-Усходнім геалагічным упраўленні{{sfn|Сумина|2019|с=491}}. У 1947 годзе звярнуўся да акадэміка [[Юрый Аляксандравіч Арлоў|Юрыя Аляксандравіча Арлова]] з просьбай прыняць яго на кафедру палеанталогіі геалагічнага факультэта МДУ{{sfn|Сумина|2019|с=491}}. Прайшоў шлях ад лабаранта і асістэнта (з 1948 года) да [[Дацэнт|дацэнта]] (з 1954 года) і [[Прафесар|прафесара]] (з 1964 года){{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Памёр 19 студзеня [[1983]] года пасля цяжкай хваробы{{sfn|Сумина|2019|с=494}} (паводле іншых звестак — 19 кастрычніка<ref name="cretaceous"/>). Пахаваны на [[Хаванскія могілкі|Хаванскіх могілках]] у Маскве{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. == Навуковая дзейнасць == У [[1953]] годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Нижнемеловые аммониты Крыма и Северного Кавказа», а ў [[1963]] годзе — доктарскую дысертацыю па тэме «Биостратиграфия и аммониты нижнего мела Крыма и Северного Кавказа»{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Праводзіў даследаванні па дэталёвай занальнай стратыграфіі ніжнемелавых адкладаў Крымска-Каўказскага рэгіёна{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Распрацаваў занальную стратыграфічную шкалу ніжняга мела, якая стала асновай для стварэння ўніфікаваных схем і геалагічных карт рэгіёна маштабу 1:200&nbsp;000{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Вывучаў раннямелавых аманітаў Альпійскай складкавай зоны{{sfn|Сумина|2019|с=493}}. Апісаў антагенез і марфалагічныя асаблівасці ракавін філацэратыд і літацэратыд{{sfn|Сумина|2019|с=493}}. У канцы 1960-х гадоў ініцыяваў палеабіялагічныя даследаванні аманітаў з дапамогай сканіруючага электроннага мікраскопа{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Гэтыя наватарскія працы дазволілі выявіць асаблівасці будовы ранніх стадый розных груп аманітаў і ўдакладніць іх генетычныя ўзаемаадносіны (манаграфія «Аммониты под электронным микроскопом», 1981){{sfn|Сумина|2019|с=494}}. Аўтар каля 200 навуковых прац, манаграфій і падручнікаў{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. З’яўляўся суаўтарам тома даведніка «Основы палеонтологии», за які ў 1966 годзе была прысуджана [[Ленінская прэмія]]<ref name="cretaceous"/>. Выкладаў на працягу 30 гадоў, чытаў курсы па палеанталогіі бесхрыбтовых, метадах даследаванняў і палеазаалогіі{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. Падрыхтаваў 15 кандыдатаў навук, а яго курс праслухалі больш за 1000 студэнтаў{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. == Грамадская дзейнасць і членства ў арганізацыях == У.&nbsp;В.&nbsp;Друшчыц займаў шэраг важных навукова-арганізацыйных пасад: * Старшыня Мелавой камісіі Міжведамаснага стратыграфічнага камітэта СССР{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Старшыня Вучонага савета пры геалагічным факультэце МДУ па спецыяльнасці «палеанталогія і стратыграфія»<ref name="cretaceous"/>. * Член Экспертнага савета [[Вышэйшая атэстацыйная камісія пры Савеце Міністраў СССР|ВАК СССР]] (1976—1983){{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Член Нацыянальнага камітэта біёлагаў СССР<ref name="cretaceous"/>. * Член Навуковага савета [[Акадэмія навук СССР|АН СССР]] па праблеме «Шляхі і заканамернасці развіцця жывёл і раслінных арганізмаў»{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Член Метадычнага савета геалагічнага факультэта МДУ<ref name="cretaceous"/>. * Член [[Усесаюзнае палеанталагічнае таварыства|Усесаюзнага палеанталагічнага таварыства]] і [[Маскоўскае таварыства выпрабавальнікаў прыроды|Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды]]{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Уваходзіў у склад рэдкалегій выдавецтва «Недра» і часопіса «Вестник Московского университета. Серия Геология»{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. == Узнагароды == * [[Дзяржаўная прэмія СССР]] (1977) — за падручнік «Палеонтология беспозвоночных» (1974){{sfn|Сумина|2019|с=492}}<ref name="cretaceous"/>. * 5 медалёў СССР<ref name="cretaceous"/>. * Знак «[[Выдатнік геалагічнай службы]]» Міністэрства геалогіі СССР<ref name="cretaceous"/>. == Бібліяграфія == * Друщиц В. В. (1956) Нижнемеловые аммониты Крыма и Северного Кавказа. М.: Изд-во Моск. Унив. 149 с. * «Основы палеонтологии. Том 6. Моллюски — головоногие. Ч. II: аммоноидеи (цератиты, аммониты), внутреннераковинные» (ред. Н. П. Луппова, В. В. Друщиц) / Госгеоиздат СССР, 1958. 362 с. * Атлас нижнемеловой фауны Северного Кавказа и Крыма (ред. В. В. Друщиц, М. П. Кудрявцев) / Тр. ВНИИГаз. М.: Гос. науч.-техн. изд-во нефт. и горно-топл. лит-ры, 1960. 702 с. * Друщиц В. В., Якубовская Т. А. Палеоботанический атлас. М.: Изд-во Московского университета, 1961. 179 с. * Друщиц В. В. (1962) О границе между готеривским и барремским ярусами // Доклады Академии наук СССР. Том 147, № 4. С. 900—903. * Друщиц В. В. (1963) Биостратиграфия и аммониты нижнего мела Крыма и Северного Кавказа // Автореф. дисс. докт. геол.-мин. наук. 54 с. * Друщиц В. В. (1963) О стратиграфическом положении колхидитовых слоев — зоны Colchidites securiformis // Доклады Академии наук СССР. Том 152. № 6. С. 1428—1431. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1966) Биостратиграфия нижнего мела Северного Кавказа. М.: Изд-во МГУ. 189 с. * Друщиц В. В., Зевина Г. Б. (1969) Новые представители усоногих раков из нижнемеловых отложений Северного Кавказа // Палеонтологический журнал. № 2. С. 73—85. * Друщиц В. В., Обручева О. П. Палеонтология. М.: Изд-во Московского университета, 1971. 414 с. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1973) О систематическом положении тетрагонитид (Lytoceratida, Ammonoidea) // Доклады Академии наук СССР. Т. 209, № 4. C. 953—955. * Друщиц В. В. Палеонтология беспозвоночных. М.: Изд-во Московского университета, 1974. 528 с. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1974) К систематике нижнемеловых аммонитов // Палеонтологический журнал. № 4. С. 32—44. * Догужаева Л. А., Друщиц В. В. Аммониты под электронным микроскопом. М.: Изд-во Московского университета, 1981. 240 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Сумина Е. Л., Головинова М. А., Друщиц А. В., Сумин Д. Л. |загаловак=Судьба палеонтолога. Памяти Владимира Васильевича Друщица |выданне=Жизнь Земли |тып=часопіс |год=2019 |том=41 |нумар=4 |старонкі=486—495 |спасылка= |ref=Сумина}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Друшчыц Уладзімір Васільевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1916 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэзекнэ]] [[Катэгорыя:Памерлі 19 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1983 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Хаванскіх могілках]] [[Катэгорыя:Доктары геолага-мінералагічных навук]] [[Катэгорыя:Прафесары МДУ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі]] [[Катэгорыя:Палеантолагі СССР]] [[Катэгорыя:Стратыграфы СССР]] [[Катэгорыя:Геолагі СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] ssqeh20w53tzk94emrficmurel7i8zj 5157421 5157420 2026-06-22T19:14:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5157421 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Уладзімір Васілевіч Друшчыц |Арыгінал імя = {{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}} |Фота = DruschicVV.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|5|10|1916}} |Месца нараджэння = [[Рэзекнэ|Рэжыца]], [[Віцебская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|19|1|1983}} |Месца смерці = [[Масква]], [[СССР]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|СССР}} |Род дзейнасці = [[палеантолаг]], [[стратыграф]], [[выкладчык]] |Месца працы = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] |Навуковая ступень = [[Доктар геолага-мінералагічных навук|доктар геолага-мінералагічных навук]] (1963) |Навуковае званне = [[Прафесар|прафесар]] (1964) |Альма-матэр = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] |Навуковы кіраўнік = [[Юрый Аляксандравіч Арлоў|Ю. А. Арлоў]] |Узнагароды і прэміі = {{Дзяржаўная прэмія СССР|1977}} }} {{цёзкі2|Друшчыц}} '''Уладзі́мір Васі́левіч Дру́шчыц''' ({{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}}; {{ДН|5|10|1916}} — {{ДС|19|1|1983}}) — савецкі [[навуковец]]-[[палеантолаг]] і [[стратыграф]], спецыяліст па палеанталогіі [[мезазой|мезазоя]] і выкапнёвых галаваногіх малюсках — [[аманіты|аманітах]]{{sfn|Сумина|2019|с=487}}<ref name="cretaceous">{{cite web|url=http://cretaceous.ru/encyclopedia/persons/drucshic|title=Друщиц Владимир Васильевич|publisher=cretaceous.ru|accessdate=22 чэрвеня 2026|lang=ru}}</ref>. [[Доктар геолага-мінералагічных навук|Доктар геолага-мінералагічных навук]] (1963), [[Прафесар|прафесар]] (1964){{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] (1977){{sfn|Сумина|2019|с=492}}<ref name="cretaceous"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 кастрычніка [[1916]] года ў горадзе Рэжыца [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (цяпер — [[Рэзекнэ]], [[Латвія]]) ў сям’і педагога{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Некаторыя крыніцы паказваюць датай нараджэння 6 кастрычніка<ref name="cretaceous"/>. У 1931 годзе скончыў школу, пасля чаго паступіў на геалагічнае аддзяленне Архітэктурнага тэхнікума ў [[Мінск]]у (скончыў вывучэнне ў 1934 годзе){{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У 1934—1935 гадах вучыўся ў [[Масква|Маскве]] на курсах падрыхтоўкі да паступлення ў ВНУ{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У 1936 годзе паступіў на геаграфічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], пазней перайшоў на аддзяленне геалогіі новаўтворанага геолага-глебавага факультэта{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Атрымаў дыплом аб заканчэнні ўніверсітэта 24 чэрвеня 1941 года{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У ліпені 1941 года добраахвотнікам уступіў у народнае [[апалчэнне]] (8-я Чырванапрэсненская дывізія горада Масквы){{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Удзельнічаў у абароне [[Абарона Ельні|Ельні]], [[Абарона Вязьмы|Вязьмы]] і [[Абарона Масквы|Масквы]]{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У лютым — красавіку 1942 года ў складзе 33-й арміі знаходзіўся ў акружэнні, пры выхадзе з якога трапіў у палон{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Знаходзіўся ў лагеры для ваеннапалонных [[Шталаг 326 (VI K) Зэнэ]] ў [[Германія|Германіі]]{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Там ён быў змешчаны ў туберкулёзны лазарэт «Штаўмюле» (ням. ''Staumühle''), дзе далучыўся да лагернай групы [[Рух Супраціўлення ў Другой сусветнай вайне|Супраціўлення]]{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Паколькі У.&nbsp;В.&nbsp;Друшчыц дасканала валодаў [[нямецкая мова|нямецкай мовай]], ён быў накіраваны працаваць перакладчыкам у камендатуру{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Карыстаючыся сваёй пасадай, ён даведваўся пра намеры нацыстаў, своечасова папярэджваў палонных пра небяспеку і дапамагаў выкрываць фашысцкіх даносчыкаў{{sfn|Сумина|2019|с=488—490}}. Пасля вызвалення тэрыторыі лагера савецкімі войскамі і заканчэння вайны застаўся ў Германіі, дзе працаваў у Ваеннай місіі па рэпатрыяцыі былых ваеннапалонных{{sfn|Сумина|2019|с=491}}<ref name="cretaceous"/>. У 1946—1947 гадах працаваў геолагам у Паўночна-Усходнім геалагічным упраўленні{{sfn|Сумина|2019|с=491}}. У 1947 годзе звярнуўся да акадэміка [[Юрый Аляксандравіч Арлоў|Юрыя Аляксандравіча Арлова]] з просьбай прыняць яго на кафедру палеанталогіі геалагічнага факультэта МДУ{{sfn|Сумина|2019|с=491}}. Прайшоў шлях ад лабаранта і асістэнта (з 1948 года) да [[Дацэнт|дацэнта]] (з 1954 года) і [[Прафесар|прафесара]] (з 1964 года){{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Памёр 19 студзеня [[1983]] года пасля цяжкай хваробы{{sfn|Сумина|2019|с=494}} (паводле іншых звестак — 19 кастрычніка<ref name="cretaceous"/>). Пахаваны на [[Хаванскія могілкі|Хаванскіх могілках]] у Маскве{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. == Навуковая дзейнасць == У [[1953]] годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Нижнемеловые аммониты Крыма и Северного Кавказа», а ў [[1963]] годзе — доктарскую дысертацыю па тэме «Биостратиграфия и аммониты нижнего мела Крыма и Северного Кавказа»{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Праводзіў даследаванні па дэталёвай занальнай стратыграфіі ніжнемелавых адкладаў Крымска-Каўказскага рэгіёна{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Распрацаваў занальную стратыграфічную шкалу ніжняга мела, якая стала асновай для стварэння ўніфікаваных схем і геалагічных карт рэгіёна маштабу 1:200&nbsp;000{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Вывучаў раннямелавых аманітаў Альпійскай складкавай зоны{{sfn|Сумина|2019|с=493}}. Апісаў антагенез і марфалагічныя асаблівасці ракавін філацэратыд і літацэратыд{{sfn|Сумина|2019|с=493}}. У канцы 1960-х гадоў ініцыяваў палеабіялагічныя даследаванні аманітаў з дапамогай сканіруючага электроннага мікраскопа{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Гэтыя наватарскія працы дазволілі выявіць асаблівасці будовы ранніх стадый розных груп аманітаў і ўдакладніць іх генетычныя ўзаемаадносіны (манаграфія «Аммониты под электронным микроскопом», 1981){{sfn|Сумина|2019|с=494}}. Аўтар каля 200 навуковых прац, манаграфій і падручнікаў{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. З’яўляўся суаўтарам тома даведніка «Основы палеонтологии», за які ў 1966 годзе была прысуджана [[Ленінская прэмія]]<ref name="cretaceous"/>. Выкладаў на працягу 30 гадоў, чытаў курсы па палеанталогіі бесхрыбтовых, метадах даследаванняў і палеазаалогіі{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. Падрыхтаваў 15 кандыдатаў навук, а яго курс праслухалі больш за 1000 студэнтаў{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. == Грамадская дзейнасць і членства ў арганізацыях == У.&nbsp;В.&nbsp;Друшчыц займаў шэраг важных навукова-арганізацыйных пасад: * Старшыня Мелавой камісіі Міжведамаснага стратыграфічнага камітэта СССР{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Старшыня Вучонага савета пры геалагічным факультэце МДУ па спецыяльнасці «палеанталогія і стратыграфія»<ref name="cretaceous"/>. * Член Экспертнага савета [[Вышэйшая атэстацыйная камісія пры Савеце Міністраў СССР|ВАК СССР]] (1976—1983){{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Член Нацыянальнага камітэта біёлагаў СССР<ref name="cretaceous"/>. * Член Навуковага савета [[Акадэмія навук СССР|АН СССР]] па праблеме «Шляхі і заканамернасці развіцця жывёл і раслінных арганізмаў»{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Член Метадычнага савета геалагічнага факультэта МДУ<ref name="cretaceous"/>. * Член [[Усесаюзнае палеанталагічнае таварыства|Усесаюзнага палеанталагічнага таварыства]] і [[Маскоўскае таварыства выпрабавальнікаў прыроды|Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды]]{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Уваходзіў у склад рэдкалегій выдавецтва «Недра» і часопіса «Вестник Московского университета. Серия Геология»{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. == Узнагароды == * [[Дзяржаўная прэмія СССР]] (1977) — за падручнік «Палеонтология беспозвоночных» (1974){{sfn|Сумина|2019|с=492}}<ref name="cretaceous"/>. * 5 медалёў СССР<ref name="cretaceous"/>. * Знак «[[Выдатнік геалагічнай службы]]» Міністэрства геалогіі СССР<ref name="cretaceous"/>. == Бібліяграфія == * Друщиц В. В. (1956) Нижнемеловые аммониты Крыма и Северного Кавказа. М.: Изд-во Моск. Унив. 149 с. * «Основы палеонтологии. Том 6. Моллюски — головоногие. Ч. II: аммоноидеи (цератиты, аммониты), внутреннераковинные» (ред. Н. П. Луппова, В. В. Друщиц) / Госгеоиздат СССР, 1958. 362 с. * Атлас нижнемеловой фауны Северного Кавказа и Крыма (ред. В. В. Друщиц, М. П. Кудрявцев) / Тр. ВНИИГаз. М.: Гос. науч.-техн. изд-во нефт. и горно-топл. лит-ры, 1960. 702 с. * Друщиц В. В., Якубовская Т. А. Палеоботанический атлас. М.: Изд-во Московского университета, 1961. 179 с. * Друщиц В. В. (1962) О границе между готеривским и барремским ярусами // Доклады Академии наук СССР. Том 147, № 4. С. 900—903. * Друщиц В. В. (1963) Биостратиграфия и аммониты нижнего мела Крыма и Северного Кавказа // Автореф. дисс. докт. геол.-мин. наук. 54 с. * Друщиц В. В. (1963) О стратиграфическом положении колхидитовых слоев — зоны Colchidites securiformis // Доклады Академии наук СССР. Том 152. № 6. С. 1428—1431. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1966) Биостратиграфия нижнего мела Северного Кавказа. М.: Изд-во МГУ. 189 с. * Друщиц В. В., Зевина Г. Б. (1969) Новые представители усоногих раков из нижнемеловых отложений Северного Кавказа // Палеонтологический журнал. № 2. С. 73—85. * Друщиц В. В., Обручева О. П. Палеонтология. М.: Изд-во Московского университета, 1971. 414 с. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1973) О систематическом положении тетрагонитид (Lytoceratida, Ammonoidea) // Доклады Академии наук СССР. Т. 209, № 4. C. 953—955. * Друщиц В. В. Палеонтология беспозвоночных. М.: Изд-во Московского университета, 1974. 528 с. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1974) К систематике нижнемеловых аммонитов // Палеонтологический журнал. № 4. С. 32—44. * Догужаева Л. А., Друщиц В. В. Аммониты под электронным микроскопом. М.: Изд-во Московского университета, 1981. 240 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Сумина Е. Л., Головинова М. А., Друщиц А. В., Сумин Д. Л. |загаловак=Судьба палеонтолога. Памяти Владимира Васильевича Друщица |выданне=Жизнь Земли |тып=часопіс |год=2019 |том=41 |нумар=4 |старонкі=486—495 |спасылка= |ref=Сумина}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Друшчыц Уладзімір Васільевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1916 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэзекнэ]] [[Катэгорыя:Памерлі 19 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1983 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Хаванскіх могілках]] [[Катэгорыя:Доктары геолага-мінералагічных навук]] [[Катэгорыя:Прафесары МДУ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі]] [[Катэгорыя:Палеантолагі СССР]] [[Катэгорыя:Стратыграфы СССР]] [[Катэгорыя:Геолагі СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] bk000rv37j31t4sdn2v9gfvcgpvtwwc 5157422 5157421 2026-06-22T19:15:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Уладзімір Друшчыц]] у [[Уладзімір Васілевіч Друшчыц]] 5157421 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Уладзімір Васілевіч Друшчыц |Арыгінал імя = {{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}} |Фота = DruschicVV.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|5|10|1916}} |Месца нараджэння = [[Рэзекнэ|Рэжыца]], [[Віцебская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|19|1|1983}} |Месца смерці = [[Масква]], [[СССР]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|СССР}} |Род дзейнасці = [[палеантолаг]], [[стратыграф]], [[выкладчык]] |Месца працы = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] |Навуковая ступень = [[Доктар геолага-мінералагічных навук|доктар геолага-мінералагічных навук]] (1963) |Навуковае званне = [[Прафесар|прафесар]] (1964) |Альма-матэр = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] |Навуковы кіраўнік = [[Юрый Аляксандравіч Арлоў|Ю. А. Арлоў]] |Узнагароды і прэміі = {{Дзяржаўная прэмія СССР|1977}} }} {{цёзкі2|Друшчыц}} '''Уладзі́мір Васі́левіч Дру́шчыц''' ({{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}}; {{ДН|5|10|1916}} — {{ДС|19|1|1983}}) — савецкі [[навуковец]]-[[палеантолаг]] і [[стратыграф]], спецыяліст па палеанталогіі [[мезазой|мезазоя]] і выкапнёвых галаваногіх малюсках — [[аманіты|аманітах]]{{sfn|Сумина|2019|с=487}}<ref name="cretaceous">{{cite web|url=http://cretaceous.ru/encyclopedia/persons/drucshic|title=Друщиц Владимир Васильевич|publisher=cretaceous.ru|accessdate=22 чэрвеня 2026|lang=ru}}</ref>. [[Доктар геолага-мінералагічных навук|Доктар геолага-мінералагічных навук]] (1963), [[Прафесар|прафесар]] (1964){{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] (1977){{sfn|Сумина|2019|с=492}}<ref name="cretaceous"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 кастрычніка [[1916]] года ў горадзе Рэжыца [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (цяпер — [[Рэзекнэ]], [[Латвія]]) ў сям’і педагога{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Некаторыя крыніцы паказваюць датай нараджэння 6 кастрычніка<ref name="cretaceous"/>. У 1931 годзе скончыў школу, пасля чаго паступіў на геалагічнае аддзяленне Архітэктурнага тэхнікума ў [[Мінск]]у (скончыў вывучэнне ў 1934 годзе){{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У 1934—1935 гадах вучыўся ў [[Масква|Маскве]] на курсах падрыхтоўкі да паступлення ў ВНУ{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У 1936 годзе паступіў на геаграфічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], пазней перайшоў на аддзяленне геалогіі новаўтворанага геолага-глебавага факультэта{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Атрымаў дыплом аб заканчэнні ўніверсітэта 24 чэрвеня 1941 года{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У ліпені 1941 года добраахвотнікам уступіў у народнае [[апалчэнне]] (8-я Чырванапрэсненская дывізія горада Масквы){{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Удзельнічаў у абароне [[Абарона Ельні|Ельні]], [[Абарона Вязьмы|Вязьмы]] і [[Абарона Масквы|Масквы]]{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У лютым — красавіку 1942 года ў складзе 33-й арміі знаходзіўся ў акружэнні, пры выхадзе з якога трапіў у палон{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Знаходзіўся ў лагеры для ваеннапалонных [[Шталаг 326 (VI K) Зэнэ]] ў [[Германія|Германіі]]{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Там ён быў змешчаны ў туберкулёзны лазарэт «Штаўмюле» (ням. ''Staumühle''), дзе далучыўся да лагернай групы [[Рух Супраціўлення ў Другой сусветнай вайне|Супраціўлення]]{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Паколькі У.&nbsp;В.&nbsp;Друшчыц дасканала валодаў [[нямецкая мова|нямецкай мовай]], ён быў накіраваны працаваць перакладчыкам у камендатуру{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Карыстаючыся сваёй пасадай, ён даведваўся пра намеры нацыстаў, своечасова папярэджваў палонных пра небяспеку і дапамагаў выкрываць фашысцкіх даносчыкаў{{sfn|Сумина|2019|с=488—490}}. Пасля вызвалення тэрыторыі лагера савецкімі войскамі і заканчэння вайны застаўся ў Германіі, дзе працаваў у Ваеннай місіі па рэпатрыяцыі былых ваеннапалонных{{sfn|Сумина|2019|с=491}}<ref name="cretaceous"/>. У 1946—1947 гадах працаваў геолагам у Паўночна-Усходнім геалагічным упраўленні{{sfn|Сумина|2019|с=491}}. У 1947 годзе звярнуўся да акадэміка [[Юрый Аляксандравіч Арлоў|Юрыя Аляксандравіча Арлова]] з просьбай прыняць яго на кафедру палеанталогіі геалагічнага факультэта МДУ{{sfn|Сумина|2019|с=491}}. Прайшоў шлях ад лабаранта і асістэнта (з 1948 года) да [[Дацэнт|дацэнта]] (з 1954 года) і [[Прафесар|прафесара]] (з 1964 года){{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Памёр 19 студзеня [[1983]] года пасля цяжкай хваробы{{sfn|Сумина|2019|с=494}} (паводле іншых звестак — 19 кастрычніка<ref name="cretaceous"/>). Пахаваны на [[Хаванскія могілкі|Хаванскіх могілках]] у Маскве{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. == Навуковая дзейнасць == У [[1953]] годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Нижнемеловые аммониты Крыма и Северного Кавказа», а ў [[1963]] годзе — доктарскую дысертацыю па тэме «Биостратиграфия и аммониты нижнего мела Крыма и Северного Кавказа»{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Праводзіў даследаванні па дэталёвай занальнай стратыграфіі ніжнемелавых адкладаў Крымска-Каўказскага рэгіёна{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Распрацаваў занальную стратыграфічную шкалу ніжняга мела, якая стала асновай для стварэння ўніфікаваных схем і геалагічных карт рэгіёна маштабу 1:200&nbsp;000{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Вывучаў раннямелавых аманітаў Альпійскай складкавай зоны{{sfn|Сумина|2019|с=493}}. Апісаў антагенез і марфалагічныя асаблівасці ракавін філацэратыд і літацэратыд{{sfn|Сумина|2019|с=493}}. У канцы 1960-х гадоў ініцыяваў палеабіялагічныя даследаванні аманітаў з дапамогай сканіруючага электроннага мікраскопа{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Гэтыя наватарскія працы дазволілі выявіць асаблівасці будовы ранніх стадый розных груп аманітаў і ўдакладніць іх генетычныя ўзаемаадносіны (манаграфія «Аммониты под электронным микроскопом», 1981){{sfn|Сумина|2019|с=494}}. Аўтар каля 200 навуковых прац, манаграфій і падручнікаў{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. З’яўляўся суаўтарам тома даведніка «Основы палеонтологии», за які ў 1966 годзе была прысуджана [[Ленінская прэмія]]<ref name="cretaceous"/>. Выкладаў на працягу 30 гадоў, чытаў курсы па палеанталогіі бесхрыбтовых, метадах даследаванняў і палеазаалогіі{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. Падрыхтаваў 15 кандыдатаў навук, а яго курс праслухалі больш за 1000 студэнтаў{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. == Грамадская дзейнасць і членства ў арганізацыях == У.&nbsp;В.&nbsp;Друшчыц займаў шэраг важных навукова-арганізацыйных пасад: * Старшыня Мелавой камісіі Міжведамаснага стратыграфічнага камітэта СССР{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Старшыня Вучонага савета пры геалагічным факультэце МДУ па спецыяльнасці «палеанталогія і стратыграфія»<ref name="cretaceous"/>. * Член Экспертнага савета [[Вышэйшая атэстацыйная камісія пры Савеце Міністраў СССР|ВАК СССР]] (1976—1983){{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Член Нацыянальнага камітэта біёлагаў СССР<ref name="cretaceous"/>. * Член Навуковага савета [[Акадэмія навук СССР|АН СССР]] па праблеме «Шляхі і заканамернасці развіцця жывёл і раслінных арганізмаў»{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Член Метадычнага савета геалагічнага факультэта МДУ<ref name="cretaceous"/>. * Член [[Усесаюзнае палеанталагічнае таварыства|Усесаюзнага палеанталагічнага таварыства]] і [[Маскоўскае таварыства выпрабавальнікаў прыроды|Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды]]{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Уваходзіў у склад рэдкалегій выдавецтва «Недра» і часопіса «Вестник Московского университета. Серия Геология»{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. == Узнагароды == * [[Дзяржаўная прэмія СССР]] (1977) — за падручнік «Палеонтология беспозвоночных» (1974){{sfn|Сумина|2019|с=492}}<ref name="cretaceous"/>. * 5 медалёў СССР<ref name="cretaceous"/>. * Знак «[[Выдатнік геалагічнай службы]]» Міністэрства геалогіі СССР<ref name="cretaceous"/>. == Бібліяграфія == * Друщиц В. В. (1956) Нижнемеловые аммониты Крыма и Северного Кавказа. М.: Изд-во Моск. Унив. 149 с. * «Основы палеонтологии. Том 6. Моллюски — головоногие. Ч. II: аммоноидеи (цератиты, аммониты), внутреннераковинные» (ред. Н. П. Луппова, В. В. Друщиц) / Госгеоиздат СССР, 1958. 362 с. * Атлас нижнемеловой фауны Северного Кавказа и Крыма (ред. В. В. Друщиц, М. П. Кудрявцев) / Тр. ВНИИГаз. М.: Гос. науч.-техн. изд-во нефт. и горно-топл. лит-ры, 1960. 702 с. * Друщиц В. В., Якубовская Т. А. Палеоботанический атлас. М.: Изд-во Московского университета, 1961. 179 с. * Друщиц В. В. (1962) О границе между готеривским и барремским ярусами // Доклады Академии наук СССР. Том 147, № 4. С. 900—903. * Друщиц В. В. (1963) Биостратиграфия и аммониты нижнего мела Крыма и Северного Кавказа // Автореф. дисс. докт. геол.-мин. наук. 54 с. * Друщиц В. В. (1963) О стратиграфическом положении колхидитовых слоев — зоны Colchidites securiformis // Доклады Академии наук СССР. Том 152. № 6. С. 1428—1431. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1966) Биостратиграфия нижнего мела Северного Кавказа. М.: Изд-во МГУ. 189 с. * Друщиц В. В., Зевина Г. Б. (1969) Новые представители усоногих раков из нижнемеловых отложений Северного Кавказа // Палеонтологический журнал. № 2. С. 73—85. * Друщиц В. В., Обручева О. П. Палеонтология. М.: Изд-во Московского университета, 1971. 414 с. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1973) О систематическом положении тетрагонитид (Lytoceratida, Ammonoidea) // Доклады Академии наук СССР. Т. 209, № 4. C. 953—955. * Друщиц В. В. Палеонтология беспозвоночных. М.: Изд-во Московского университета, 1974. 528 с. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1974) К систематике нижнемеловых аммонитов // Палеонтологический журнал. № 4. С. 32—44. * Догужаева Л. А., Друщиц В. В. Аммониты под электронным микроскопом. М.: Изд-во Московского университета, 1981. 240 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Сумина Е. Л., Головинова М. А., Друщиц А. В., Сумин Д. Л. |загаловак=Судьба палеонтолога. Памяти Владимира Васильевича Друщица |выданне=Жизнь Земли |тып=часопіс |год=2019 |том=41 |нумар=4 |старонкі=486—495 |спасылка= |ref=Сумина}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Друшчыц Уладзімір Васільевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1916 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэзекнэ]] [[Катэгорыя:Памерлі 19 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1983 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Хаванскіх могілках]] [[Катэгорыя:Доктары геолага-мінералагічных навук]] [[Катэгорыя:Прафесары МДУ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі]] [[Катэгорыя:Палеантолагі СССР]] [[Катэгорыя:Стратыграфы СССР]] [[Катэгорыя:Геолагі СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] bk000rv37j31t4sdn2v9gfvcgpvtwwc 5157424 5157422 2026-06-22T19:15:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Доктары геолага-мінералагічных навук]]; дададзена [[Катэгорыя:Дактары геолага-мінералагічных навук]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5157424 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Уладзімір Васілевіч Друшчыц |Арыгінал імя = {{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}} |Фота = DruschicVV.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|5|10|1916}} |Месца нараджэння = [[Рэзекнэ|Рэжыца]], [[Віцебская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|19|1|1983}} |Месца смерці = [[Масква]], [[СССР]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|СССР}} |Род дзейнасці = [[палеантолаг]], [[стратыграф]], [[выкладчык]] |Месца працы = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] |Навуковая ступень = [[Доктар геолага-мінералагічных навук|доктар геолага-мінералагічных навук]] (1963) |Навуковае званне = [[Прафесар|прафесар]] (1964) |Альма-матэр = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] |Навуковы кіраўнік = [[Юрый Аляксандравіч Арлоў|Ю. А. Арлоў]] |Узнагароды і прэміі = {{Дзяржаўная прэмія СССР|1977}} }} {{цёзкі2|Друшчыц}} '''Уладзі́мір Васі́левіч Дру́шчыц''' ({{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}}; {{ДН|5|10|1916}} — {{ДС|19|1|1983}}) — савецкі [[навуковец]]-[[палеантолаг]] і [[стратыграф]], спецыяліст па палеанталогіі [[мезазой|мезазоя]] і выкапнёвых галаваногіх малюсках — [[аманіты|аманітах]]{{sfn|Сумина|2019|с=487}}<ref name="cretaceous">{{cite web|url=http://cretaceous.ru/encyclopedia/persons/drucshic|title=Друщиц Владимир Васильевич|publisher=cretaceous.ru|accessdate=22 чэрвеня 2026|lang=ru}}</ref>. [[Доктар геолага-мінералагічных навук|Доктар геолага-мінералагічных навук]] (1963), [[Прафесар|прафесар]] (1964){{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] (1977){{sfn|Сумина|2019|с=492}}<ref name="cretaceous"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 кастрычніка [[1916]] года ў горадзе Рэжыца [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (цяпер — [[Рэзекнэ]], [[Латвія]]) ў сям’і педагога{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Некаторыя крыніцы паказваюць датай нараджэння 6 кастрычніка<ref name="cretaceous"/>. У 1931 годзе скончыў школу, пасля чаго паступіў на геалагічнае аддзяленне Архітэктурнага тэхнікума ў [[Мінск]]у (скончыў вывучэнне ў 1934 годзе){{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У 1934—1935 гадах вучыўся ў [[Масква|Маскве]] на курсах падрыхтоўкі да паступлення ў ВНУ{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У 1936 годзе паступіў на геаграфічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], пазней перайшоў на аддзяленне геалогіі новаўтворанага геолага-глебавага факультэта{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Атрымаў дыплом аб заканчэнні ўніверсітэта 24 чэрвеня 1941 года{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У ліпені 1941 года добраахвотнікам уступіў у народнае [[апалчэнне]] (8-я Чырванапрэсненская дывізія горада Масквы){{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Удзельнічаў у абароне [[Абарона Ельні|Ельні]], [[Абарона Вязьмы|Вязьмы]] і [[Абарона Масквы|Масквы]]{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У лютым — красавіку 1942 года ў складзе 33-й арміі знаходзіўся ў акружэнні, пры выхадзе з якога трапіў у палон{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Знаходзіўся ў лагеры для ваеннапалонных [[Шталаг 326 (VI K) Зэнэ]] ў [[Германія|Германіі]]{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Там ён быў змешчаны ў туберкулёзны лазарэт «Штаўмюле» (ням. ''Staumühle''), дзе далучыўся да лагернай групы [[Рух Супраціўлення ў Другой сусветнай вайне|Супраціўлення]]{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Паколькі У.&nbsp;В.&nbsp;Друшчыц дасканала валодаў [[нямецкая мова|нямецкай мовай]], ён быў накіраваны працаваць перакладчыкам у камендатуру{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Карыстаючыся сваёй пасадай, ён даведваўся пра намеры нацыстаў, своечасова папярэджваў палонных пра небяспеку і дапамагаў выкрываць фашысцкіх даносчыкаў{{sfn|Сумина|2019|с=488—490}}. Пасля вызвалення тэрыторыі лагера савецкімі войскамі і заканчэння вайны застаўся ў Германіі, дзе працаваў у Ваеннай місіі па рэпатрыяцыі былых ваеннапалонных{{sfn|Сумина|2019|с=491}}<ref name="cretaceous"/>. У 1946—1947 гадах працаваў геолагам у Паўночна-Усходнім геалагічным упраўленні{{sfn|Сумина|2019|с=491}}. У 1947 годзе звярнуўся да акадэміка [[Юрый Аляксандравіч Арлоў|Юрыя Аляксандравіча Арлова]] з просьбай прыняць яго на кафедру палеанталогіі геалагічнага факультэта МДУ{{sfn|Сумина|2019|с=491}}. Прайшоў шлях ад лабаранта і асістэнта (з 1948 года) да [[Дацэнт|дацэнта]] (з 1954 года) і [[Прафесар|прафесара]] (з 1964 года){{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Памёр 19 студзеня [[1983]] года пасля цяжкай хваробы{{sfn|Сумина|2019|с=494}} (паводле іншых звестак — 19 кастрычніка<ref name="cretaceous"/>). Пахаваны на [[Хаванскія могілкі|Хаванскіх могілках]] у Маскве{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. == Навуковая дзейнасць == У [[1953]] годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Нижнемеловые аммониты Крыма и Северного Кавказа», а ў [[1963]] годзе — доктарскую дысертацыю па тэме «Биостратиграфия и аммониты нижнего мела Крыма и Северного Кавказа»{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Праводзіў даследаванні па дэталёвай занальнай стратыграфіі ніжнемелавых адкладаў Крымска-Каўказскага рэгіёна{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Распрацаваў занальную стратыграфічную шкалу ніжняга мела, якая стала асновай для стварэння ўніфікаваных схем і геалагічных карт рэгіёна маштабу 1:200&nbsp;000{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Вывучаў раннямелавых аманітаў Альпійскай складкавай зоны{{sfn|Сумина|2019|с=493}}. Апісаў антагенез і марфалагічныя асаблівасці ракавін філацэратыд і літацэратыд{{sfn|Сумина|2019|с=493}}. У канцы 1960-х гадоў ініцыяваў палеабіялагічныя даследаванні аманітаў з дапамогай сканіруючага электроннага мікраскопа{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Гэтыя наватарскія працы дазволілі выявіць асаблівасці будовы ранніх стадый розных груп аманітаў і ўдакладніць іх генетычныя ўзаемаадносіны (манаграфія «Аммониты под электронным микроскопом», 1981){{sfn|Сумина|2019|с=494}}. Аўтар каля 200 навуковых прац, манаграфій і падручнікаў{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. З’яўляўся суаўтарам тома даведніка «Основы палеонтологии», за які ў 1966 годзе была прысуджана [[Ленінская прэмія]]<ref name="cretaceous"/>. Выкладаў на працягу 30 гадоў, чытаў курсы па палеанталогіі бесхрыбтовых, метадах даследаванняў і палеазаалогіі{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. Падрыхтаваў 15 кандыдатаў навук, а яго курс праслухалі больш за 1000 студэнтаў{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. == Грамадская дзейнасць і членства ў арганізацыях == У.&nbsp;В.&nbsp;Друшчыц займаў шэраг важных навукова-арганізацыйных пасад: * Старшыня Мелавой камісіі Міжведамаснага стратыграфічнага камітэта СССР{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Старшыня Вучонага савета пры геалагічным факультэце МДУ па спецыяльнасці «палеанталогія і стратыграфія»<ref name="cretaceous"/>. * Член Экспертнага савета [[Вышэйшая атэстацыйная камісія пры Савеце Міністраў СССР|ВАК СССР]] (1976—1983){{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Член Нацыянальнага камітэта біёлагаў СССР<ref name="cretaceous"/>. * Член Навуковага савета [[Акадэмія навук СССР|АН СССР]] па праблеме «Шляхі і заканамернасці развіцця жывёл і раслінных арганізмаў»{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Член Метадычнага савета геалагічнага факультэта МДУ<ref name="cretaceous"/>. * Член [[Усесаюзнае палеанталагічнае таварыства|Усесаюзнага палеанталагічнага таварыства]] і [[Маскоўскае таварыства выпрабавальнікаў прыроды|Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды]]{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Уваходзіў у склад рэдкалегій выдавецтва «Недра» і часопіса «Вестник Московского университета. Серия Геология»{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. == Узнагароды == * [[Дзяржаўная прэмія СССР]] (1977) — за падручнік «Палеонтология беспозвоночных» (1974){{sfn|Сумина|2019|с=492}}<ref name="cretaceous"/>. * 5 медалёў СССР<ref name="cretaceous"/>. * Знак «[[Выдатнік геалагічнай службы]]» Міністэрства геалогіі СССР<ref name="cretaceous"/>. == Бібліяграфія == * Друщиц В. В. (1956) Нижнемеловые аммониты Крыма и Северного Кавказа. М.: Изд-во Моск. Унив. 149 с. * «Основы палеонтологии. Том 6. Моллюски — головоногие. Ч. II: аммоноидеи (цератиты, аммониты), внутреннераковинные» (ред. Н. П. Луппова, В. В. Друщиц) / Госгеоиздат СССР, 1958. 362 с. * Атлас нижнемеловой фауны Северного Кавказа и Крыма (ред. В. В. Друщиц, М. П. Кудрявцев) / Тр. ВНИИГаз. М.: Гос. науч.-техн. изд-во нефт. и горно-топл. лит-ры, 1960. 702 с. * Друщиц В. В., Якубовская Т. А. Палеоботанический атлас. М.: Изд-во Московского университета, 1961. 179 с. * Друщиц В. В. (1962) О границе между готеривским и барремским ярусами // Доклады Академии наук СССР. Том 147, № 4. С. 900—903. * Друщиц В. В. (1963) Биостратиграфия и аммониты нижнего мела Крыма и Северного Кавказа // Автореф. дисс. докт. геол.-мин. наук. 54 с. * Друщиц В. В. (1963) О стратиграфическом положении колхидитовых слоев — зоны Colchidites securiformis // Доклады Академии наук СССР. Том 152. № 6. С. 1428—1431. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1966) Биостратиграфия нижнего мела Северного Кавказа. М.: Изд-во МГУ. 189 с. * Друщиц В. В., Зевина Г. Б. (1969) Новые представители усоногих раков из нижнемеловых отложений Северного Кавказа // Палеонтологический журнал. № 2. С. 73—85. * Друщиц В. В., Обручева О. П. Палеонтология. М.: Изд-во Московского университета, 1971. 414 с. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1973) О систематическом положении тетрагонитид (Lytoceratida, Ammonoidea) // Доклады Академии наук СССР. Т. 209, № 4. C. 953—955. * Друщиц В. В. Палеонтология беспозвоночных. М.: Изд-во Московского университета, 1974. 528 с. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1974) К систематике нижнемеловых аммонитов // Палеонтологический журнал. № 4. С. 32—44. * Догужаева Л. А., Друщиц В. В. Аммониты под электронным микроскопом. М.: Изд-во Московского университета, 1981. 240 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Сумина Е. Л., Головинова М. А., Друщиц А. В., Сумин Д. Л. |загаловак=Судьба палеонтолога. Памяти Владимира Васильевича Друщица |выданне=Жизнь Земли |тып=часопіс |год=2019 |том=41 |нумар=4 |старонкі=486—495 |спасылка= |ref=Сумина}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Друшчыц Уладзімір Васільевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1916 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэзекнэ]] [[Катэгорыя:Памерлі 19 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1983 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Хаванскіх могілках]] [[Катэгорыя:Дактары геолага-мінералагічных навук]] [[Катэгорыя:Прафесары МДУ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі]] [[Катэгорыя:Палеантолагі СССР]] [[Катэгорыя:Стратыграфы СССР]] [[Катэгорыя:Геолагі СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] 4noy5h9vlvkw1hgnd7opcol5bcsccf3 5157425 5157424 2026-06-22T19:15:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5157425 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Уладзімір Васілевіч Друшчыц |Арыгінал імя = {{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|5|10|1916}} |Месца нараджэння = [[Рэзекнэ|Рэжыца]], [[Віцебская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|19|1|1983}} |Месца смерці = [[Масква]], [[СССР]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|СССР}} |Род дзейнасці = [[палеантолаг]], [[стратыграф]], [[выкладчык]] |Месца працы = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] |Навуковая ступень = [[Доктар геолага-мінералагічных навук|доктар геолага-мінералагічных навук]] (1963) |Навуковае званне = [[Прафесар|прафесар]] (1964) |Альма-матэр = [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ імя М. В. Ламаносава]] |Навуковы кіраўнік = [[Юрый Аляксандравіч Арлоў|Ю. А. Арлоў]] |Узнагароды і прэміі = {{Дзяржаўная прэмія СССР|1977}} }} {{цёзкі2|Друшчыц}} '''Уладзі́мір Васі́левіч Дру́шчыц''' ({{lang-ru|Владимир Васильевич Друщиц}}; {{ДН|5|10|1916}} — {{ДС|19|1|1983}}) — савецкі [[навуковец]]-[[палеантолаг]] і [[стратыграф]], спецыяліст па палеанталогіі [[мезазой|мезазоя]] і выкапнёвых галаваногіх малюсках — [[аманіты|аманітах]]{{sfn|Сумина|2019|с=487}}<ref name="cretaceous">{{cite web|url=http://cretaceous.ru/encyclopedia/persons/drucshic|title=Друщиц Владимир Васильевич|publisher=cretaceous.ru|accessdate=22 чэрвеня 2026|lang=ru}}</ref>. [[Доктар геолага-мінералагічных навук|Доктар геолага-мінералагічных навук]] (1963), [[Прафесар|прафесар]] (1964){{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] (1977){{sfn|Сумина|2019|с=492}}<ref name="cretaceous"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 кастрычніка [[1916]] года ў горадзе Рэжыца [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (цяпер — [[Рэзекнэ]], [[Латвія]]) ў сям’і педагога{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Некаторыя крыніцы паказваюць датай нараджэння 6 кастрычніка<ref name="cretaceous"/>. У 1931 годзе скончыў школу, пасля чаго паступіў на геалагічнае аддзяленне Архітэктурнага тэхнікума ў [[Мінск]]у (скончыў вывучэнне ў 1934 годзе){{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У 1934—1935 гадах вучыўся ў [[Масква|Маскве]] на курсах падрыхтоўкі да паступлення ў ВНУ{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У 1936 годзе паступіў на геаграфічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], пазней перайшоў на аддзяленне геалогіі новаўтворанага геолага-глебавага факультэта{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Атрымаў дыплом аб заканчэнні ўніверсітэта 24 чэрвеня 1941 года{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У ліпені 1941 года добраахвотнікам уступіў у народнае [[апалчэнне]] (8-я Чырванапрэсненская дывізія горада Масквы){{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Удзельнічаў у абароне [[Абарона Ельні|Ельні]], [[Абарона Вязьмы|Вязьмы]] і [[Абарона Масквы|Масквы]]{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. У лютым — красавіку 1942 года ў складзе 33-й арміі знаходзіўся ў акружэнні, пры выхадзе з якога трапіў у палон{{sfn|Сумина|2019|с=487}}. Знаходзіўся ў лагеры для ваеннапалонных [[Шталаг 326 (VI K) Зэнэ]] ў [[Германія|Германіі]]{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Там ён быў змешчаны ў туберкулёзны лазарэт «Штаўмюле» (ням. ''Staumühle''), дзе далучыўся да лагернай групы [[Рух Супраціўлення ў Другой сусветнай вайне|Супраціўлення]]{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Паколькі У.&nbsp;В.&nbsp;Друшчыц дасканала валодаў [[нямецкая мова|нямецкай мовай]], ён быў накіраваны працаваць перакладчыкам у камендатуру{{sfn|Сумина|2019|с=488}}. Карыстаючыся сваёй пасадай, ён даведваўся пра намеры нацыстаў, своечасова папярэджваў палонных пра небяспеку і дапамагаў выкрываць фашысцкіх даносчыкаў{{sfn|Сумина|2019|с=488—490}}. Пасля вызвалення тэрыторыі лагера савецкімі войскамі і заканчэння вайны застаўся ў Германіі, дзе працаваў у Ваеннай місіі па рэпатрыяцыі былых ваеннапалонных{{sfn|Сумина|2019|с=491}}<ref name="cretaceous"/>. У 1946—1947 гадах працаваў геолагам у Паўночна-Усходнім геалагічным упраўленні{{sfn|Сумина|2019|с=491}}. У 1947 годзе звярнуўся да акадэміка [[Юрый Аляксандравіч Арлоў|Юрыя Аляксандравіча Арлова]] з просьбай прыняць яго на кафедру палеанталогіі геалагічнага факультэта МДУ{{sfn|Сумина|2019|с=491}}. Прайшоў шлях ад лабаранта і асістэнта (з 1948 года) да [[Дацэнт|дацэнта]] (з 1954 года) і [[Прафесар|прафесара]] (з 1964 года){{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Памёр 19 студзеня [[1983]] года пасля цяжкай хваробы{{sfn|Сумина|2019|с=494}} (паводле іншых звестак — 19 кастрычніка<ref name="cretaceous"/>). Пахаваны на [[Хаванскія могілкі|Хаванскіх могілках]] у Маскве{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. == Навуковая дзейнасць == У [[1953]] годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Нижнемеловые аммониты Крыма и Северного Кавказа», а ў [[1963]] годзе — доктарскую дысертацыю па тэме «Биостратиграфия и аммониты нижнего мела Крыма и Северного Кавказа»{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Праводзіў даследаванні па дэталёвай занальнай стратыграфіі ніжнемелавых адкладаў Крымска-Каўказскага рэгіёна{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Распрацаваў занальную стратыграфічную шкалу ніжняга мела, якая стала асновай для стварэння ўніфікаваных схем і геалагічных карт рэгіёна маштабу 1:200&nbsp;000{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Вывучаў раннямелавых аманітаў Альпійскай складкавай зоны{{sfn|Сумина|2019|с=493}}. Апісаў антагенез і марфалагічныя асаблівасці ракавін філацэратыд і літацэратыд{{sfn|Сумина|2019|с=493}}. У канцы 1960-х гадоў ініцыяваў палеабіялагічныя даследаванні аманітаў з дапамогай сканіруючага электроннага мікраскопа{{sfn|Сумина|2019|с=492}}. Гэтыя наватарскія працы дазволілі выявіць асаблівасці будовы ранніх стадый розных груп аманітаў і ўдакладніць іх генетычныя ўзаемаадносіны (манаграфія «Аммониты под электронным микроскопом», 1981){{sfn|Сумина|2019|с=494}}. Аўтар каля 200 навуковых прац, манаграфій і падручнікаў{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. З’яўляўся суаўтарам тома даведніка «Основы палеонтологии», за які ў 1966 годзе была прысуджана [[Ленінская прэмія]]<ref name="cretaceous"/>. Выкладаў на працягу 30 гадоў, чытаў курсы па палеанталогіі бесхрыбтовых, метадах даследаванняў і палеазаалогіі{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. Падрыхтаваў 15 кандыдатаў навук, а яго курс праслухалі больш за 1000 студэнтаў{{sfn|Сумина|2019|с=494}}. == Грамадская дзейнасць і членства ў арганізацыях == У.&nbsp;В.&nbsp;Друшчыц займаў шэраг важных навукова-арганізацыйных пасад: * Старшыня Мелавой камісіі Міжведамаснага стратыграфічнага камітэта СССР{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Старшыня Вучонага савета пры геалагічным факультэце МДУ па спецыяльнасці «палеанталогія і стратыграфія»<ref name="cretaceous"/>. * Член Экспертнага савета [[Вышэйшая атэстацыйная камісія пры Савеце Міністраў СССР|ВАК СССР]] (1976—1983){{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Член Нацыянальнага камітэта біёлагаў СССР<ref name="cretaceous"/>. * Член Навуковага савета [[Акадэмія навук СССР|АН СССР]] па праблеме «Шляхі і заканамернасці развіцця жывёл і раслінных арганізмаў»{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Член Метадычнага савета геалагічнага факультэта МДУ<ref name="cretaceous"/>. * Член [[Усесаюзнае палеанталагічнае таварыства|Усесаюзнага палеанталагічнага таварыства]] і [[Маскоўскае таварыства выпрабавальнікаў прыроды|Маскоўскага таварыства выпрабавальнікаў прыроды]]{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. * Уваходзіў у склад рэдкалегій выдавецтва «Недра» і часопіса «Вестник Московского университета. Серия Геология»{{sfn|Сумина|2019|с=494}}<ref name="cretaceous"/>. == Узнагароды == * [[Дзяржаўная прэмія СССР]] (1977) — за падручнік «Палеонтология беспозвоночных» (1974){{sfn|Сумина|2019|с=492}}<ref name="cretaceous"/>. * 5 медалёў СССР<ref name="cretaceous"/>. * Знак «[[Выдатнік геалагічнай службы]]» Міністэрства геалогіі СССР<ref name="cretaceous"/>. == Бібліяграфія == * Друщиц В. В. (1956) Нижнемеловые аммониты Крыма и Северного Кавказа. М.: Изд-во Моск. Унив. 149 с. * «Основы палеонтологии. Том 6. Моллюски — головоногие. Ч. II: аммоноидеи (цератиты, аммониты), внутреннераковинные» (ред. Н. П. Луппова, В. В. Друщиц) / Госгеоиздат СССР, 1958. 362 с. * Атлас нижнемеловой фауны Северного Кавказа и Крыма (ред. В. В. Друщиц, М. П. Кудрявцев) / Тр. ВНИИГаз. М.: Гос. науч.-техн. изд-во нефт. и горно-топл. лит-ры, 1960. 702 с. * Друщиц В. В., Якубовская Т. А. Палеоботанический атлас. М.: Изд-во Московского университета, 1961. 179 с. * Друщиц В. В. (1962) О границе между готеривским и барремским ярусами // Доклады Академии наук СССР. Том 147, № 4. С. 900—903. * Друщиц В. В. (1963) Биостратиграфия и аммониты нижнего мела Крыма и Северного Кавказа // Автореф. дисс. докт. геол.-мин. наук. 54 с. * Друщиц В. В. (1963) О стратиграфическом положении колхидитовых слоев — зоны Colchidites securiformis // Доклады Академии наук СССР. Том 152. № 6. С. 1428—1431. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1966) Биостратиграфия нижнего мела Северного Кавказа. М.: Изд-во МГУ. 189 с. * Друщиц В. В., Зевина Г. Б. (1969) Новые представители усоногих раков из нижнемеловых отложений Северного Кавказа // Палеонтологический журнал. № 2. С. 73—85. * Друщиц В. В., Обручева О. П. Палеонтология. М.: Изд-во Московского университета, 1971. 414 с. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1973) О систематическом положении тетрагонитид (Lytoceratida, Ammonoidea) // Доклады Академии наук СССР. Т. 209, № 4. C. 953—955. * Друщиц В. В. Палеонтология беспозвоночных. М.: Изд-во Московского университета, 1974. 528 с. * Друщиц В. В., Михайлова И. А. (1974) К систематике нижнемеловых аммонитов // Палеонтологический журнал. № 4. С. 32—44. * Догужаева Л. А., Друщиц В. В. Аммониты под электронным микроскопом. М.: Изд-во Московского университета, 1981. 240 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Сумина Е. Л., Головинова М. А., Друщиц А. В., Сумин Д. Л. |загаловак=Судьба палеонтолога. Памяти Владимира Васильевича Друщица |выданне=Жизнь Земли |тып=часопіс |год=2019 |том=41 |нумар=4 |старонкі=486—495 |спасылка= |ref=Сумина}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Друшчыц Уладзімір Васільевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1916 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэзекнэ]] [[Катэгорыя:Памерлі 19 студзеня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1983 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Маскве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Хаванскіх могілках]] [[Катэгорыя:Дактары геолага-мінералагічных навук]] [[Катэгорыя:Прафесары МДУ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Ленінскай прэміі]] [[Катэгорыя:Палеантолагі СССР]] [[Катэгорыя:Стратыграфы СССР]] [[Катэгорыя:Геолагі СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] epdu7te5ryydbnnlafryqaynycfi67x 0 809876 5157423 2026-06-22T19:15:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Уладзімір Друшчыц]] у [[Уладзімір Васілевіч Друшчыц]] 5157423 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Васілевіч Друшчыц]] tlcpgra5ijwacbsagebxg9w46m6grxv 0 809877 5157426 2026-06-22T19:16:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уладзімір Васільевіч Друшчыц]] 5157426 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Васільевіч Друшчыц]] b950r9s3mvjxek6ldsanx04ry23jit6 0 809878 5157427 2026-06-22T19:16:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уладзімір Васілевіч Друшчыц]] 5157427 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Васілевіч Друшчыц]] tlcpgra5ijwacbsagebxg9w46m6grxv 0 809879 5157428 2026-06-22T19:16:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уладзімір Васільевіч Друшчыц]] 5157428 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Васільевіч Друшчыц]] b950r9s3mvjxek6ldsanx04ry23jit6 0 809880 5157430 2026-06-22T19:26:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)]] 5157430 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)]] 4ausd0juhl56nsonjl61x4jbo81mlsa 0 809881 5157431 2026-06-22T19:26:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Кампанія |назва = Мінскграда |лагатып = |тып = Праектна-даследчае камунальнае ўнітарнае прадпрыемства |заснавана = {{ДН|18|4|1996}} |скасавана = {{ДС|23|4|2026}} |папярэднік = [[Мінскпраект]] |пераемнік = [[Мінскінжпраект]] |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: [[Мінск]...» 5157431 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = Мінскграда |лагатып = |тып = Праектна-даследчае камунальнае ўнітарнае прадпрыемства |заснавана = {{ДН|18|4|1996}} |скасавана = {{ДС|23|4|2026}} |папярэднік = [[Мінскпраект]] |пераемнік = [[Мінскінжпраект]] |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: [[Мінск]] |галіна = [[Горадабудаўніцтва]], [[праектаванне]] |сайт = minskgrado.by }} '''Мінскгра́да'''&nbsp;— былая праектная арганізацыя ў [[Беларусь|Беларусі]], якая ажыццяўляла дзейнасць у рамках рэалізацыі [[Горадабудаўніцтва|горадабудаўнічай]] палітыкі развіцця горада [[Мінск]]а і [[Мінская вобласць|Мінскага рэгіёна]]<ref name="minskgrado">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us|title=О нас|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Гісторыя == Гісторыя прадпрыемства пачалася 18 красавіка 1996 года, калі майстэрня генеральнага плана была выведзена са складу інстытута «[[Мінскпраект]]» і пераўтворана ў асобную ўстанову. Першапачаткова калектыў складаўся з трох дзясяткаў архітэктараў, аднак з цягам часу штат павялічыўся да сотні супрацоўнікаў і некалькіх буйных майстэрняў<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/394590|title=Не стала інстытута, які ствараў генпланы Мінска і вызначаў зялёныя зоны ў горадзе. Горадабудаўнікоў падпарадкавалі праекціроўшчыкам дарог і развязак|publisher=Наша Ніва|date=8 мая 2026|lang=be|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Доўгі час установа размяшчалася ў гістарычным цэнтры сталіцы ў будынку на рагу вуліц [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйнай]] і [[Камсамольская вуліца (Мінск)|Камсамольскай]]<ref name="nn"/>. Згодна з рашэннем Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 24 снежня 2025 года арганізацыя была рэарганізавана шляхам далучэння да УП «[[Мінскінжпраект]]» (якое гістарычна спецыялізавалася выключна на праектаванні ўтылітарнай інфраструктуры). Працэс зліцця юрыдычна завяршыўся 23 красавіка 2026 года, калі ў Адзіны дзяржаўны рэгістр юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў быў унесены запіс аб выключэнні «Мінскграда». «Мінскінжпраект» стаў правапераемнікам па ўсіх правах і абавязках далучанага прадпрыемства, у тым ліку па раней заключаных дагаворах<ref name="minskgrado"/><ref name="nn"/>. == Дзейнасць == Асноўнымі кірункамі дзейнасці «Мінскграда» з'яўляліся распрацоўка горадабудаўнічых праектаў агульнага, дэталёвага і спецыяльнага планавання, стварэнне канцэпцый і абгрунтаванняў, а таксама комплексных галіновых схем па транспарце, інжынерных сістэмах, ахове навакольнага асяроддзя і развіцці тэрыторый. Спецыялісты інстытута ўпершыню ў гісторыі горада распрацавалі выразныя рэгламенты для грамадскіх, жылых і ландшафтных тэрыторый, замяніўшы імі ранейшыя супярэчлівыя савецкія нарматывы<ref name="nn"/>. За тры дзесяцігоддзі існавання прадпрыемства стварыла генеральныя планы беларускай сталіцы [[2003]], [[2010]], [[2016]] і [[2025]] гадоў. Было распрацавана больш за сотню праектаў дэталёвага планавання, сярод якіх праект рэканструкцыі, рэстаўрацыі і добраўпарадкавання гістарычнага цэнтра Мінска, а таксама горадабудаўнічыя абгрунтаванні для найбуйнейшых інвестыцыйных праектаў, уключаючы эксперыментальны шматфункцыянальны комплекс «[[Мінск-Свет]]»<ref name="minskgrado"/><ref name="nn"/>. Сярод буйных работ прадпрыемства&nbsp;— дэталёвыя планы жылых раёнаў [[Зялёны Бор (Мінск)|Зялёны Бор]], [[Лебядзіны (Мінск)|Лебядзіны]], [[Копішча]], [[Лошыца (Мінск)|Лошыца]], [[Чыжоўка (Мінск)|Чыжоўка]], [[Сцяпянка (Мінск)|Сцяпянка]], [[Паўночны Бераг]], а таксама прамысловых зон і прадпрыемстваў ([[Калядзічы (прамысловая зона)|Калядзічы]], [[Мінская ЦЭЦ-2|ЦЭЦ-2]], [[Мінская ЦЭЦ-4|ЦЭЦ-4]], [[Мотавела (Мінск)|велазавод]], [[СЭЗ «Шабаны»]], [[Мінскі трактарны завод]])<ref name="oisic">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us/oisic|title=Отдел инженерных сетей и сооружений (ОИСиС)|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Апроч сталіцы, «Мінскграда» распрацоўваў генеральныя і дэталёвыя планы для многіх іншых населеных пунктаў краіны: [[Брэст]]а, [[Маладзечна]], [[Радашковічы|Радашковічаў]], [[Вілейка|Вілейкі]], [[Лепель|Лепеля]], [[Салігорск]]а, [[Слонім]]а, [[Рэчыца|Рэчыцы]], [[Слаўгарад]]а, [[Орша|Оршы]], [[Мсціслаў|Мсціслава]], [[Бялынічы|Бялынічаў]], [[Капыль|Капыля]], [[Асіповічы|Асіповічаў]], [[Вішоў|Вішова]], [[Акцябрскі (Акцябрскі раён)|Акцябрскага]], [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылук]] і іншых. Усяго было выканана звыш 500 горадабудаўнічых пашпартоў інвестыцыйных пляцовак<ref name="oisic"/>. Аддзел інжынерных сетак і збудаванняў прадпрыемства займаўся распрацоўкай раздзелаў вода-, цепла-, газа- і электразабеспячэння, сістэм сувязі, інжынернай падрыхтоўкі тэрыторыі. У рамках гэтай дзейнасці таксама стваралася комплексная транспартная схема Мінска да [[2020]] года. Праектаванне вялося на тапаграфічнай геападаснове ў маштабе 1:500 з дэталёвым адлюстраваннем усіх відаў сетак<ref name="minskgrado"/><ref name="oisic"/>. == Экалогія і ландшафтнае планаванне == Важнай часткай працы інстытута з'яўлялася дзейнасць ландшафтна-экалагічнага аддзела. Спецыялісты выканалі ўнікальную для краіны схему экалагічных калідораў Мінска, сутнасць якой заключалася ў рэгуляванні вышыннасці забудовы для захавання натуральных патокаў ветру і прадухілення перагрэву і хімічнага смогу ў мегаполісе. Упершыню ў краіне прадпрыемства стварыла схемы азелянёных тэрыторый агульнага карыстання для ўсіх раёнаў сталіцы, што юрыдычна замацавала межы існуючых і перспектыўных паркаў, сквераў, бульвараў і гарадскіх лясоў. Пазней каля дзясятка падобных схем было распрацавана і для шэрагу раённых цэнтраў Беларусі<ref name="nn"/><ref name="leo">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us/about-leo|title=ЛЭО|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Сярод іншых значных экалагічных праектаў установы&nbsp;— Схема ахоўных зон для асабліва ахоўных прыродных тэрыторый і Схема водна-зялёнага дыяметра сталіцы, якая ўлічвала прыродны патэнцыял гарадскіх рэк і вадасховішчаў. На базе прадпрыемства ствараліся складаныя камп'ютарныя мадэлі прагнозу хімічнага і акустычнага забруджвання ад транспарту і прамысловасці для розных жылых раёнаў, каб мінімізаваць шкоднае ўздзеянне на насельніцтва. Таксама інстытут фарміраваў прапановы па абыходжанні з камунальнымі адходамі і ахове падземных вод і нетраў<ref name="nn"/><ref name="leo"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска]] [[Катэгорыя:Горадабудаўніцтва Беларусі]] [[Катэгорыя:Праектныя інстытуты]] iuphds8bkk81i8g3nz2umtonjmhosae 5157432 5157431 2026-06-22T19:28:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска]]; ±[[Катэгорыя:Праектныя інстытуты]]→[[Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Мінска]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5157432 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |назва = Мінскграда |лагатып = |тып = Праектна-даследчае камунальнае ўнітарнае прадпрыемства |папярэднік = [[Мінскпраект]] |пераемнік = [[Мінскінжпраект]] |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: [[Мінск]] |галіна = [[Горадабудаўніцтва]], [[праектаванне]] |сайт = minskgrado.by }} '''Мінскгра́да'''&nbsp;— былая праектная арганізацыя ў [[Беларусь|Беларусі]], якая ажыццяўляла дзейнасць у рамках рэалізацыі [[Горадабудаўніцтва|горадабудаўнічай]] палітыкі развіцця горада [[Мінск]]а і [[Мінская вобласць|Мінскага рэгіёна]]<ref name="minskgrado">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us|title=О нас|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. == Гісторыя == Гісторыя прадпрыемства пачалася 18 красавіка 1996 года, калі майстэрня генеральнага плана была выведзена са складу інстытута «[[Мінскпраект]]» і пераўтворана ў асобную ўстанову. Першапачаткова калектыў складаўся з трох дзясяткаў архітэктараў, аднак з цягам часу штат павялічыўся да сотні супрацоўнікаў і некалькіх буйных майстэрняў<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/394590|title=Не стала інстытута, які ствараў генпланы Мінска і вызначаў зялёныя зоны ў горадзе. Горадабудаўнікоў падпарадкавалі праекціроўшчыкам дарог і развязак|publisher=Наша Ніва|date=8 мая 2026|lang=be|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Доўгі час установа размяшчалася ў гістарычным цэнтры сталіцы ў будынку на рагу вуліц [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйнай]] і [[Камсамольская вуліца (Мінск)|Камсамольскай]]<ref name="nn"/>. Згодна з рашэннем Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 24 снежня 2025 года арганізацыя была рэарганізавана шляхам далучэння да УП «[[Мінскінжпраект]]» (якое гістарычна спецыялізавалася выключна на праектаванні ўтылітарнай інфраструктуры). Працэс зліцця юрыдычна завяршыўся 23 красавіка 2026 года, калі ў Адзіны дзяржаўны рэгістр юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў быў унесены запіс аб выключэнні «Мінскграда». «Мінскінжпраект» стаў правапераемнікам па ўсіх правах і абавязках далучанага прадпрыемства, у тым ліку па раней заключаных дагаворах<ref name="minskgrado"/><ref name="nn"/>. == Дзейнасць == Асноўнымі кірункамі дзейнасці «Мінскграда» з'яўляліся распрацоўка горадабудаўнічых праектаў агульнага, дэталёвага і спецыяльнага планавання, стварэнне канцэпцый і абгрунтаванняў, а таксама комплексных галіновых схем па транспарце, інжынерных сістэмах, ахове навакольнага асяроддзя і развіцці тэрыторый. Спецыялісты інстытута ўпершыню ў гісторыі горада распрацавалі выразныя рэгламенты для грамадскіх, жылых і ландшафтных тэрыторый, замяніўшы імі ранейшыя супярэчлівыя савецкія нарматывы<ref name="nn"/>. За тры дзесяцігоддзі існавання прадпрыемства стварыла генеральныя планы беларускай сталіцы [[2003]], [[2010]], [[2016]] і [[2025]] гадоў. Было распрацавана больш за сотню праектаў дэталёвага планавання, сярод якіх праект рэканструкцыі, рэстаўрацыі і добраўпарадкавання гістарычнага цэнтра Мінска, а таксама горадабудаўнічыя абгрунтаванні для найбуйнейшых інвестыцыйных праектаў, уключаючы эксперыментальны шматфункцыянальны комплекс «[[Мінск-Свет]]»<ref name="minskgrado"/><ref name="nn"/>. Сярод буйных работ прадпрыемства&nbsp;— дэталёвыя планы жылых раёнаў [[Зялёны Бор (Мінск)|Зялёны Бор]], [[Лебядзіны (Мінск)|Лебядзіны]], [[Копішча]], [[Лошыца (Мінск)|Лошыца]], [[Чыжоўка (Мінск)|Чыжоўка]], [[Сцяпянка (Мінск)|Сцяпянка]], [[Паўночны Бераг]], а таксама прамысловых зон і прадпрыемстваў ([[Калядзічы (прамысловая зона)|Калядзічы]], [[Мінская ЦЭЦ-2|ЦЭЦ-2]], [[Мінская ЦЭЦ-4|ЦЭЦ-4]], [[Мотавела (Мінск)|велазавод]], [[СЭЗ «Шабаны»]], [[Мінскі трактарны завод]])<ref name="oisic">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us/oisic|title=Отдел инженерных сетей и сооружений (ОИСиС)|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Апроч сталіцы, «Мінскграда» распрацоўваў генеральныя і дэталёвыя планы для многіх іншых населеных пунктаў краіны: [[Брэст]]а, [[Маладзечна]], [[Радашковічы|Радашковічаў]], [[Вілейка|Вілейкі]], [[Лепель|Лепеля]], [[Салігорск]]а, [[Слонім]]а, [[Рэчыца|Рэчыцы]], [[Слаўгарад]]а, [[Орша|Оршы]], [[Мсціслаў|Мсціслава]], [[Бялынічы|Бялынічаў]], [[Капыль|Капыля]], [[Асіповічы|Асіповічаў]], [[Вішоў|Вішова]], [[Акцябрскі (Акцябрскі раён)|Акцябрскага]], [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылук]] і іншых. Усяго было выканана звыш 500 горадабудаўнічых пашпартоў інвестыцыйных пляцовак<ref name="oisic"/>. Аддзел інжынерных сетак і збудаванняў прадпрыемства займаўся распрацоўкай раздзелаў вода-, цепла-, газа- і электразабеспячэння, сістэм сувязі, інжынернай падрыхтоўкі тэрыторыі. У рамках гэтай дзейнасці таксама стваралася комплексная транспартная схема Мінска да [[2020]] года. Праектаванне вялося на тапаграфічнай геападаснове ў маштабе 1:500 з дэталёвым адлюстраваннем усіх відаў сетак<ref name="minskgrado"/><ref name="oisic"/>. == Экалогія і ландшафтнае планаванне == Важнай часткай працы інстытута з'яўлялася дзейнасць ландшафтна-экалагічнага аддзела. Спецыялісты выканалі ўнікальную для краіны схему экалагічных калідораў Мінска, сутнасць якой заключалася ў рэгуляванні вышыннасці забудовы для захавання натуральных патокаў ветру і прадухілення перагрэву і хімічнага смогу ў мегаполісе. Упершыню ў краіне прадпрыемства стварыла схемы азелянёных тэрыторый агульнага карыстання для ўсіх раёнаў сталіцы, што юрыдычна замацавала межы існуючых і перспектыўных паркаў, сквераў, бульвараў і гарадскіх лясоў. Пазней каля дзясятка падобных схем было распрацавана і для шэрагу раённых цэнтраў Беларусі<ref name="nn"/><ref name="leo">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us/about-leo|title=ЛЭО|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Сярод іншых значных экалагічных праектаў установы&nbsp;— Схема ахоўных зон для асабліва ахоўных прыродных тэрыторый і Схема водна-зялёнага дыяметра сталіцы, якая ўлічвала прыродны патэнцыял гарадскіх рэк і вадасховішчаў. На базе прадпрыемства ствараліся складаныя камп'ютарныя мадэлі прагнозу хімічнага і акустычнага забруджвання ад транспарту і прамысловасці для розных жылых раёнаў, каб мінімізаваць шкоднае ўздзеянне на насельніцтва. Таксама інстытут фарміраваў прапановы па абыходжанні з камунальнымі адходамі і ахове падземных вод і нетраў<ref name="nn"/><ref name="leo"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горадабудаўніцтва Беларусі]] [[Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Мінска]] qqxipznly58b30i4lc06xetn4asq5nd 5157433 5157432 2026-06-22T19:30:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5157433 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | назва = Мінскграда | лагатып = | тып = Праектна-даследчае камунальнае ўнітарнае прадпрыемства | папярэднік = [[Мінскпраект]] | пераемнік = [[Мінскінжпраект]] | размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: [[Мінск]], Рэвалюцыйная вуліца, 18 | галіна = [[Горадабудаўніцтва]], [[праектаванне]] | сайт = minskgrado.by }} '''Мінскгра́да'''&nbsp;— былая праектная арганізацыя ў [[Беларусь|Беларусі]], якая ажыццяўляла дзейнасць у рамках рэалізацыі [[Горадабудаўніцтва|горадабудаўнічай]] палітыкі развіцця горада [[Мінск]]а і [[Мінская вобласць|Мінскага рэгіёна]]<ref name="minskgrado">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us|title=О нас|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Размяшчаўся па адрасе [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйная вуліца]], 18. == Гісторыя == Гісторыя прадпрыемства пачалася 18 красавіка 1996 года, калі майстэрня генеральнага плана была выведзена са складу інстытута «[[Мінскпраект]]» і пераўтворана ў асобную ўстанову. Першапачаткова калектыў складаўся з трох дзясяткаў архітэктараў, аднак з цягам часу штат павялічыўся да сотні супрацоўнікаў і некалькіх буйных майстэрняў<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/394590|title=Не стала інстытута, які ствараў генпланы Мінска і вызначаў зялёныя зоны ў горадзе. Горадабудаўнікоў падпарадкавалі праекціроўшчыкам дарог і развязак|publisher=Наша Ніва|date=8 мая 2026|lang=be|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Доўгі час установа размяшчалася ў гістарычным цэнтры сталіцы ў будынку на рагу вуліц [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйнай]] і [[Камсамольская вуліца (Мінск)|Камсамольскай]]<ref name="nn"/>. Згодна з рашэннем Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 24 снежня 2025 года арганізацыя была рэарганізавана шляхам далучэння да УП «[[Мінскінжпраект]]» (якое гістарычна спецыялізавалася выключна на праектаванні ўтылітарнай інфраструктуры). Працэс зліцця юрыдычна завяршыўся 23 красавіка 2026 года, калі ў Адзіны дзяржаўны рэгістр юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў быў унесены запіс аб выключэнні «Мінскграда». «Мінскінжпраект» стаў правапераемнікам па ўсіх правах і абавязках далучанага прадпрыемства, у тым ліку па раней заключаных дагаворах<ref name="minskgrado"/><ref name="nn"/>. == Дзейнасць == Асноўнымі кірункамі дзейнасці «Мінскграда» з'яўляліся распрацоўка горадабудаўнічых праектаў агульнага, дэталёвага і спецыяльнага планавання, стварэнне канцэпцый і абгрунтаванняў, а таксама комплексных галіновых схем па транспарце, інжынерных сістэмах, ахове навакольнага асяроддзя і развіцці тэрыторый. Спецыялісты інстытута ўпершыню ў гісторыі горада распрацавалі выразныя рэгламенты для грамадскіх, жылых і ландшафтных тэрыторый, замяніўшы імі ранейшыя супярэчлівыя савецкія нарматывы<ref name="nn"/>. За тры дзесяцігоддзі існавання прадпрыемства стварыла генеральныя планы беларускай сталіцы [[2003]], [[2010]], [[2016]] і [[2025]] гадоў. Было распрацавана больш за сотню праектаў дэталёвага планавання, сярод якіх праект рэканструкцыі, рэстаўрацыі і добраўпарадкавання гістарычнага цэнтра Мінска, а таксама горадабудаўнічыя абгрунтаванні для найбуйнейшых інвестыцыйных праектаў, уключаючы эксперыментальны шматфункцыянальны комплекс «[[Мінск-Свет]]»<ref name="minskgrado"/><ref name="nn"/>. Сярод буйных работ прадпрыемства&nbsp;— дэталёвыя планы жылых раёнаў [[Зялёны Бор (Мінск)|Зялёны Бор]], [[Лебядзіны (Мінск)|Лебядзіны]], [[Копішча]], [[Лошыца (Мінск)|Лошыца]], [[Чыжоўка (Мінск)|Чыжоўка]], [[Сцяпянка (Мінск)|Сцяпянка]], [[Паўночны Бераг]], а таксама прамысловых зон і прадпрыемстваў ([[Калядзічы (прамысловая зона)|Калядзічы]], [[Мінская ЦЭЦ-2|ЦЭЦ-2]], [[Мінская ЦЭЦ-4|ЦЭЦ-4]], [[Мотавела (Мінск)|велазавод]], [[СЭЗ «Шабаны»]], [[Мінскі трактарны завод]])<ref name="oisic">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us/oisic|title=Отдел инженерных сетей и сооружений (ОИСиС)|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Апроч сталіцы, «Мінскграда» распрацоўваў генеральныя і дэталёвыя планы для многіх іншых населеных пунктаў краіны: [[Брэст]]а, [[Маладзечна]], [[Радашковічы|Радашковічаў]], [[Вілейка|Вілейкі]], [[Лепель|Лепеля]], [[Салігорск]]а, [[Слонім]]а, [[Рэчыца|Рэчыцы]], [[Слаўгарад]]а, [[Орша|Оршы]], [[Мсціслаў|Мсціслава]], [[Бялынічы|Бялынічаў]], [[Капыль|Капыля]], [[Асіповічы|Асіповічаў]], [[Вішоў|Вішова]], [[Акцябрскі (Акцябрскі раён)|Акцябрскага]], [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылук]] і іншых. Усяго было выканана звыш 500 горадабудаўнічых пашпартоў інвестыцыйных пляцовак<ref name="oisic"/>. Аддзел інжынерных сетак і збудаванняў прадпрыемства займаўся распрацоўкай раздзелаў вода-, цепла-, газа- і электразабеспячэння, сістэм сувязі, інжынернай падрыхтоўкі тэрыторыі. У рамках гэтай дзейнасці таксама стваралася комплексная транспартная схема Мінска да [[2020]] года. Праектаванне вялося на тапаграфічнай геападаснове ў маштабе 1:500 з дэталёвым адлюстраваннем усіх відаў сетак<ref name="minskgrado"/><ref name="oisic"/>. == Экалогія і ландшафтнае планаванне == Важнай часткай працы інстытута з'яўлялася дзейнасць ландшафтна-экалагічнага аддзела. Спецыялісты выканалі ўнікальную для краіны схему экалагічных калідораў Мінска, сутнасць якой заключалася ў рэгуляванні вышыннасці забудовы для захавання натуральных патокаў ветру і прадухілення перагрэву і хімічнага смогу ў мегаполісе. Упершыню ў краіне прадпрыемства стварыла схемы азелянёных тэрыторый агульнага карыстання для ўсіх раёнаў сталіцы, што юрыдычна замацавала межы існуючых і перспектыўных паркаў, сквераў, бульвараў і гарадскіх лясоў. Пазней каля дзясятка падобных схем было распрацавана і для шэрагу раённых цэнтраў Беларусі<ref name="nn"/><ref name="leo">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us/about-leo|title=ЛЭО|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Сярод іншых значных экалагічных праектаў установы&nbsp;— Схема ахоўных зон для асабліва ахоўных прыродных тэрыторый і Схема водна-зялёнага дыяметра сталіцы, якая ўлічвала прыродны патэнцыял гарадскіх рэк і вадасховішчаў. На базе прадпрыемства ствараліся складаныя камп'ютарныя мадэлі прагнозу хімічнага і акустычнага забруджвання ад транспарту і прамысловасці для розных жылых раёнаў, каб мінімізаваць шкоднае ўздзеянне на насельніцтва. Таксама інстытут фарміраваў прапановы па абыходжанні з камунальнымі адходамі і ахове падземных вод і нетраў<ref name="nn"/><ref name="leo"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горадабудаўніцтва Беларусі]] [[Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Мінска]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)]] kuxrckeeyi8mk8p3wwhpsxfgjo7k29v 5157557 5157433 2026-06-23T07:06:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5157557 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | назва = Мінскграда | лагатып = | тып = Праектна-даследчае камунальнае ўнітарнае прадпрыемства | папярэднік = [[Мінскпраект]] | пераемнік = [[Мінскінжпраект]] | размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: [[Мінск]], Рэвалюцыйная вуліца, 18 | галіна = [[Горадабудаўніцтва]], [[праектаванне]] | сайт = minskgrado.by }} '''Мінскгра́да'''&nbsp;— былая праектная арганізацыя ў [[Беларусь|Беларусі]], якая ажыццяўляла дзейнасць у рамках рэалізацыі [[Горадабудаўніцтва|горадабудаўнічай]] палітыкі развіцця горада [[Мінск]]а і [[Мінская вобласць|Мінскага рэгіёна]]<ref name="minskgrado">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us|title=О нас|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Размяшчаўся па адрасе [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйная вуліца]], 18. == Гісторыя == Гісторыя прадпрыемства пачалася 18 красавіка 1996 года, калі майстэрня генеральнага плана была выведзена са складу інстытута «[[Мінскпраект]]» і пераўтворана ў асобную ўстанову. Першапачаткова калектыў складаўся з трох дзясяткаў архітэктараў, аднак з цягам часу штат павялічыўся да сотні супрацоўнікаў і некалькіх буйных майстэрняў<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/394590|title=Не стала інстытута, які ствараў генпланы Мінска і вызначаў зялёныя зоны ў горадзе. Горадабудаўнікоў падпарадкавалі праекціроўшчыкам дарог і развязак|publisher=Наша Ніва|date=8 мая 2026|lang=be|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Доўгі час установа размяшчалася ў гістарычным цэнтры сталіцы ў будынку на рагу вуліц [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйнай]] і [[Камсамольская вуліца (Мінск)|Камсамольскай]]<ref name="nn"/>. Згодна з рашэннем Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 24 снежня 2025 года арганізацыя была рэарганізавана шляхам далучэння да УП «[[Мінскінжпраект]]» (якое гістарычна спецыялізавалася выключна на праектаванні ўтылітарнай інфраструктуры). Працэс зліцця юрыдычна завяршыўся 23 красавіка 2026 года, калі ў Адзіны дзяржаўны рэгістр юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў быў унесены запіс аб выключэнні «Мінскграда». «Мінскінжпраект» стаў правапераемнікам па ўсіх правах і абавязках далучанага прадпрыемства, у тым ліку па раней заключаных дагаворах<ref name="minskgrado"/><ref name="nn"/>. == Дзейнасць == Асноўнымі кірункамі дзейнасці «Мінскграда» з'яўляліся распрацоўка горадабудаўнічых праектаў агульнага, дэталёвага і спецыяльнага планавання, стварэнне канцэпцый і абгрунтаванняў, а таксама комплексных галіновых схем па транспарце, інжынерных сістэмах, ахове навакольнага асяроддзя і развіцці тэрыторый. Спецыялісты інстытута ўпершыню ў гісторыі горада распрацавалі выразныя рэгламенты для грамадскіх, жылых і ландшафтных тэрыторый, замяніўшы імі ранейшыя супярэчлівыя савецкія нарматывы<ref name="nn"/>. За тры дзесяцігоддзі існавання прадпрыемства стварыла генеральныя планы беларускай сталіцы [[2003]], [[2010]], [[2016]] і [[2025]] гадоў. Было распрацавана больш за сотню праектаў дэталёвага планавання, сярод якіх праект рэканструкцыі, рэстаўрацыі і добраўпарадкавання гістарычнага цэнтра Мінска, а таксама горадабудаўнічыя абгрунтаванні для найбуйнейшых інвестыцыйных праектаў, уключаючы эксперыментальны шматфункцыянальны комплекс «[[Мінск-Свет]]»<ref name="minskgrado"/><ref name="nn"/>. Сярод буйных работ прадпрыемства&nbsp;— дэталёвыя планы жылых раёнаў [[Зялёны Бор (Мінск)|Зялёны Бор]], [[Лебядзіны (Мінск)|Лебядзіны]], [[Копішча]], [[Лошыца (Мінск)|Лошыца]], [[Чыжоўка (Мінск)|Чыжоўка]], [[Сцяпянка (Мінск)|Сцяпянка]], [[Паўночны Бераг]], а таксама прамысловых зон і прадпрыемстваў ([[Калядзічы (прамысловая зона)|Калядзічы]], [[Мінская ЦЭЦ-2|ЦЭЦ-2]], [[Мінская ЦЭЦ-4|ЦЭЦ-4]], [[Мотавела (Мінск)|велазавод]], [[СЭЗ «Шабаны»]], [[Мінскі трактарны завод]])<ref name="oisic">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us/oisic|title=Отдел инженерных сетей и сооружений (ОИСиС)|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Апроч сталіцы, «Мінскграда» распрацоўваў генеральныя і дэталёвыя планы для многіх іншых населеных пунктаў краіны: [[Брэст]]а, [[Маладзечна]], [[Радашковічы|Радашковічаў]], [[Вілейка|Вілейкі]], [[Лепель|Лепеля]], [[Салігорск]]а, [[Слонім]]а, [[Рэчыца|Рэчыцы]], [[Слаўгарад]]а, [[Орша|Оршы]], [[Мсціслаў|Мсціслава]], [[Бялынічы|Бялынічаў]], [[Капыль|Капыля]], [[Асіповічы|Асіповічаў]], [[Вішоў|Вішова]], [[Акцябрскі (Акцябрскі раён)|Акцябрскага]], [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылук]] і іншых. Усяго было выканана звыш 500 горадабудаўнічых пашпартоў інвестыцыйных пляцовак<ref name="oisic"/>. Аддзел інжынерных сетак і збудаванняў прадпрыемства займаўся распрацоўкай раздзелаў вода-, цепла-, газа- і электразабеспячэння, сістэм сувязі, інжынернай падрыхтоўкі тэрыторыі. У рамках гэтай дзейнасці таксама стваралася комплексная транспартная схема Мінска да [[2020]] года. Праектаванне вялося на тапаграфічнай геападаснове ў маштабе 1:500 з дэталёвым адлюстраваннем усіх відаў сетак<ref name="minskgrado"/><ref name="oisic"/>. == Экалогія і ландшафтнае планаванне == Важнай часткай працы інстытута з'яўлялася дзейнасць ландшафтна-экалагічнага аддзела. Спецыялісты выканалі ўнікальную для краіны схему экалагічных калідораў Мінска, сутнасць якой заключалася ў рэгуляванні вышыннасці забудовы для захавання натуральных патокаў ветру і прадухілення перагрэву і хімічнага смогу ў мегаполісе. Упершыню ў краіне прадпрыемства стварыла схемы азелянёных тэрыторый агульнага карыстання для ўсіх раёнаў сталіцы, што юрыдычна замацавала межы існуючых і перспектыўных паркаў, сквераў, бульвараў і гарадскіх лясоў. Пазней каля дзясятка падобных схем было распрацавана і для шэрагу раённых цэнтраў Беларусі<ref name="nn"/><ref name="leo">{{cite web|url=https://minskgrado.by/about-us/about-leo|title=ЛЭО|publisher=Минскградо|lang=ru|accessdate=22 чэрвеня 2026}}</ref>. Сярод іншых значных экалагічных праектаў установы&nbsp;— Схема ахоўных зон для асабліва ахоўных прыродных тэрыторый і Схема водна-зялёнага дыяметра сталіцы, якая ўлічвала прыродны патэнцыял гарадскіх рэк і вадасховішчаў. На базе прадпрыемства ствараліся складаныя камп'ютарныя мадэлі прагнозу хімічнага і акустычнага забруджвання ад транспарту і прамысловасці для розных жылых раёнаў, каб мінімізаваць шкоднае ўздзеянне на насельніцтва. Таксама інстытут фарміраваў прапановы па абыходжанні з камунальнымі адходамі і ахове падземных вод і нетраў<ref name="nn"/><ref name="leo"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{kartoteka.by|unp-101264930}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горадабудаўніцтва Беларусі]] [[Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Мінска]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)]] afcmk5t7g25y7gfk187fi6dj7esug8o 0 809882 5157434 2026-06-22T19:30:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Лошыца (значэнні)]] 5157434 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лошыца (значэнні)]] e9gnhq20o5gkj9cuv9z553jwkst837b 0 809883 5157435 2026-06-22T19:31:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Сцяпянка]] 5157435 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ Сцяпянка]] at41fbro48vq3l3c765f3723dacnbta 0 809884 5157436 2026-06-22T19:35:27Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «{{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Мэханічны''' ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджэр. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, кон...» 5157436 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Мэханічны''' ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджэр. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў Брытанскім каралеўскім чартэрным інстытуце маркетынгу (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніка кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на Акрэсціна 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «Тузін Гітоў» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы Прэміі імя Міхала Анемпадыстава за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» Кена Кізі, «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік Сяргей Будкін){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»). Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * Прэмія імя Міхала Анемпадыстава (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} dfab7v520ak67d2p5h15fs826dfvokn 5157437 5157436 2026-06-22T19:36:32Z M.L.Bot 261 5157437 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджэр. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў Брытанскім каралеўскім чартэрным інстытуце маркетынгу (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніка кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на Акрэсціна 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «Тузін Гітоў» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы Прэміі імя Міхала Анемпадыстава за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» Кена Кізі, «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік Сяргей Будкін){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»). Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * Прэмія імя Міхала Анемпадыстава (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} 1iwlypy7chg3vpks44quofu0ditfzyk 5157442 5157437 2026-06-22T19:49:07Z M.L.Bot 261 /* Дзейнасць */ 5157442 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджэр. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў Брытанскім каралеўскім чартэрным інстытуце маркетынгу (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніка кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на Акрэсціна 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «Тузін Гітоў» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава|Прэміі імя Міхала Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» Кена Кізі, «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік Сяргей Будкін){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў -- [[Дар’я Мандзік|Дар'я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар'я ; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} dbaokicfrrjdjuum19vk50awbpesrw3 5157444 5157442 2026-06-22T19:53:23Z M.L.Bot 261 5157444 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджэр. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў Брытанскім каралеўскім чартэрным інстытуце маркетынгу (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніка кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на Акрэсціна 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «Тузін Гітоў» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава|Прэміі імя Міхала Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» Кена Кізі, «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік Сяргей Будкін){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў -- [[Дар’я Мандзік|Дар'я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар'я ; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} hy9aglbgiuqg2ebyukd1tqpvq3ennfu 5157449 5157444 2026-06-22T20:02:08Z M.L.Bot 261 5157449 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[дызайнер]], [[Графіка (мастацтва)|графік]], рэкламіст, [[Выдавецкая справа|выдавец]] і [[культурны менеджар]]. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў [[Станькава|Станькаве]] Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў [[Брытанскі каралеўскі чартарны інстытут маркетынгу|Брытанскім каралеўскім чартарным інстытуце маркетынгу]] (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «Тузін Гітоў» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава|Прэміі імя Міхала Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» Кена Кізі, «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік Сяргей Будкін){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік|Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} 5wenfg1wc7r9j4m3efnu4i39qvmk1gu 5157451 5157449 2026-06-22T20:05:45Z M.L.Bot 261 5157451 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў [[Брытанскі каралеўскі чартарны інстытут маркетынгу|Брытанскім каралеўскім чартарным інстытуце маркетынгу]] (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «Тузін Гітоў» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава|Прэміі імя Міхала Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» Кена Кізі, «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік Сяргей Будкін){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік|Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} 31a16wkv5lzv1n3udpm54809o0ceytt 5157453 5157451 2026-06-22T20:06:36Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5157453 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў [[Брытанскі каралеўскі чартарны інстытут маркетынгу|Брытанскім каралеўскім чартарным інстытуце маркетынгу]] (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «Тузін Гітоў» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава|Прэміі імя Міхала Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» [[Кен Кізі|Кена Кізі]], «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік [[Сяргей Будкін]]){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік|Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} tfigunn11lsiuppjp7jkdzw9mt93tco 5157460 5157453 2026-06-22T20:26:54Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5157460 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў [[Брытанскі каралеўскі чартарны інстытут маркетынгу|Брытанскім каралеўскім чартарным інстытуце маркетынгу]] (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, з вёскі дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «Тузін Гітоў» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава|Прэміі імя Міхала Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» [[Кен Кізі|Кена Кізі]], «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік [[Сяргей Будкін]]){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік|Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} 56gpi9pazi5ovutqgakqsdd65kglkne 5157461 5157460 2026-06-22T20:30:15Z M.L.Bot 261 /* Дзейнасць */ 5157461 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў [[Брытанскі каралеўскі чартарны інстытут маркетынгу|Брытанскім каралеўскім чартарным інстытуце маркетынгу]] (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, з вёскі дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «[[Тузін Гітоў]]» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава|Прэміі імя Міхала Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» [[Кен Кізі|Кена Кізі]], «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік [[Сяргей Будкін]]){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік|Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} fms0fofxjx5kyuzd0f2rb0jjj44o7r9 5157465 5157461 2026-06-22T20:34:29Z M.L.Bot 261 /* Дзейнасць */ 5157465 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў [[Брытанскі каралеўскі чартарны інстытут маркетынгу|Брытанскім каралеўскім чартарным інстытуце маркетынгу]] (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, з вёскі дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «[[Тузін Гітоў]]» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава|Прэміі імя Міхаіла Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» [[Кен Кізі|Кена Кізі]], «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік [[Сяргей Будкін]]){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік|Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхала Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} qos4do2s4tba03dc1op13jvvffd3gfk 5157466 5157465 2026-06-22T20:35:01Z M.L.Bot 261 /* Прызнанне */ 5157466 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў [[Брытанскі каралеўскі чартарны інстытут маркетынгу|Брытанскім каралеўскім чартарным інстытуце маркетынгу]] (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, з вёскі дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы па рэанімацыі дызайн-студыі «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «[[Тузін Гітоў]]» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава|Прэміі імя Міхаіла Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» [[Кен Кізі|Кена Кізі]], «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік [[Сяргей Будкін]]){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік|Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} fnz2h023y55klfk7okde37g870h9ecq 5157485 5157466 2026-06-22T21:33:27Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5157485 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Пазней вучыўся ў [[Брытанскі каралеўскі чартарны інстытут маркетынгу|Брытанскім каралеўскім чартарным інстытуце маркетынгу]] (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, з вёскі дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы аднавіць дызайн-студыю «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «[[Тузін Гітоў]]» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава|Прэміі імя Міхаіла Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» [[Кен Кізі|Кена Кізі]], «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік [[Сяргей Будкін]]){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік|Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} gcudx284v0v4jbqi6wy8zsf3hm6i9mx 5157487 5157485 2026-06-22T21:38:11Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5157487 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Вучыўся ў брытанскім [[Чартарны інстытут маркетынгу|Чартарным інстытуце маркетынгу]] (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, з вёскі дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы аднавіць дызайн-студыю «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «[[Тузін Гітоў]]» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава|Прэміі імя Міхаіла Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» [[Кен Кізі|Кена Кізі]], «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік [[Сяргей Будкін]]){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік|Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} g66rixmzdf3mkmbw1dhik011pzvtikh 5157532 5157487 2026-06-23T05:26:20Z Autumndancer 168015 5157532 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лазар}} {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Вучыўся ў брытанскім [[Чартарны інстытут маркетынгу|Чартарным інстытуце маркетынгу]] (The Chartered Institute of Marketing). Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, з вёскі дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы пасля ператрусу, падчас якога забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы аднавіць дызайн-студыю «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «[[Тузін Гітоў]]» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава|Прэміі імя Міхаіла Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» [[Кен Кізі|Кена Кізі]], «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік [[Сяргей Будкін]]){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік|Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = Наша Ніва |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = Белліт |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} s8ahjxp9jhnqgxv8wjghcm35oe0sl43 5157561 5157532 2026-06-23T07:31:48Z M.L.Bot 261 5157561 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лазар}} {{мастак}} '''Анатоль Лазар''', таксама вядомы як '''Вецер Механічны''' ('''Wiecier Mechaniczny''', '''WM''') ({{ВДП}}) — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст, выдавец і культурны менеджар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1976 года ў Станькаве Дзяржынскага раёна. У сям’і была вялікая гаспадарка, конь і некалькі кароў, што вымагала ад усіх штодзённай працы. Падлеткам пачаў працаваць рабочым-стругальшчыкам на заводзе ў Дзяржынску. У 1994 годзе пераехаў у Мінск, працаваў прадаўцом газет у прыгарадных электрычках.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці фінансіст. Вучыўся ў брытанскім {{нп5|Чартарны інстытут маркетынгу|Чартарным інстытуце маркетынгу|en|The Chartered Institute of Marketing}}. Працаваў начальнікам аддзела маркетынгу ў буйной міжнароднай кампаніі, потым кіраўніком кампаніі ў Кіеве і Маскве.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} Быў партнёрам і кіраўніком мінскай студыі рэкламы і дызайну «Адліга» (adliga.com){{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Захапляецца прыродай і садоўніцтвам, стварыў уласны парк і сад, дзе вырошчваў грэцкія арэхі. Перад 2019 годам, пасля перанесенай хірургічную аперацыі з пагаршэннем стану здароўя, канчаткова пераехаў жыць на вёску.{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У студзені 2021 года затрыманы супрацоўнікамі Дэпартамента фінансавых расследаванняў (ДФР) афіцыйна для праверкі выплаты падаткаў{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. 11 верасня 2022 года, з вёскі дзе тым часам жыў, дастаўлены ў Мінскае РУУС і затрыманы, падчас ператрусу ў доме забраны камп’ютар і тэлефон{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Асуджаны па адміністрацыйнай справе за «хуліганства» (паводле афіцыйнай версіі — за хуліганскія дзеянні ў будынку РУУС){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. Адбыў на [[Акрэсціна]] 15 сутак{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} і выйшаў на свабоду 26 верасня 2022 года{{sfn|Наша Ніва|2022|p=}}. У канцы 2022 года пераехаў Польшчу. Жыве ў Варшаве, працягвае прафесійную дзейнасць, мае планы аднавіць дызайн-студыю «Адліга».{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} == Дзейнасць == У 2003 годзе быў сузаснавальнікам і потым выдаўцом музычнага інтэрнэт-партала «[[Тузін Гітоў]]» (tuzin.fm){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Праект быў цалкам валанцёрскім, займаўся арганізацыяй канцэртаў, музычных прэмій, выпускам кампакт-дыскаў і рэалізацыяй сумесных праектаў з замежнымі выканаўцамі (у тым ліку «Воплі Відаплясава», «Здоб шы здуб», «Смысловые галлюцинации»).{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}} У 2024 годзе ўдзельнічаў у журы [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава|Прэміі імя Міхаіла Анемпадыстава]] за найлепшую кніжную вокладку{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Творчасць == Асноўныя кірункі творчай дзейнасці: * Кніжная графіка: распрацоўка афармлення, вёрстка і дызайн вокладак. Сярод значных твораў — афармленне беларускіх выданняў кнігі «Палёт над гняздом зязюлі» [[Кен Кізі|Кена Кізі]], «Людзі на балоце» Івана Мележа, «Знак бяды» Васіля Быкава, а таксама дакументальнай кнігі «(НЕ)расстраляныя» (укладальнік [[Сяргей Будкін]]){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Мультымедыя: праца над відэакліпамі, у прыватнасці для гурта «Ляпіс Трубяцкі»{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. * Графічны дызайн: стварэнне папулярнага мастацкага календара «Не маўчы па-беларуску» (аўтарка малюнкаў — [[Дар’я Мандзік]], выдавец — кампанія «Будзьма беларусамі!»)<ref>Не маўчы па-беларуску [Выяўленчы матэрыял] : Будзьма беларусамі! : каляндар на 2015 год / малюнкі Мандзік Дар’я; дызайн Лазар Анатоль . — Мінск, 2014. — 13 л., уключаючы вокладку : каляр. афсет.</ref>. Аўтар серыі сатырычных малюнкаў для футболак, у тым ліку серыі «Зомбі ў Мінску»{{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}. Творчая філасофія грунтуецца на прынцыпе «беларускага фільтра», дзе прадукты дызайну ствараюцца з улікам беларускай рэчаіснасці для мясцовага спажыўца{{sfn|Радыё Свабода|2014|p=}}. == Прызнанне == * [[Прэмія імя Міхаіла Анемпадыстава]] (2022) у намінацыі за найлепшую кніжную вокладку (кніга «(НЕ)расстраляныя»){{sfn|Радыё Свабода|2022|p=}}{{sfn|Белліт|2025|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Радыё Свабода|2022|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.svaboda.org/a/32109260.html |title = «Мы будзем не супольнасьцю траўмаваных інвалідаў, а нармальнымі жывымі людзьмі». Размова з дызайнэрам Ветрам Мэханічным |first = |last = |authorlink = |date = 2022-10-31 |work = Радыё Свабода |publisher = svaboda.org |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Наша Ніва|2022|{{cite web|ref = Наша Ніва | url = https://nashaniva.com/ru/299934 |title = Дизайнер Анатолий Лазарь вышел на свободу после 13 суток |first = |last = |authorlink = |date = 2022-09-26 |work = Наша Ніва |publisher = nashaniva.com |location = |page = |language = ru |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Радыё Свабода|2014|{{cite web|ref = Радыё Свабода | url = https://www.youtube.com/watch?v=ffUPkbYI8zA |title = Дырэктар студыі «Адліга» Анатоль Лазар: Найбольш... |first = |last = |authorlink = |date = 2014-02-15 |work = YouTube |publisher = Радыё Свабода |location = |page = |language = be |trans-title = |format = video |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} * {{h|Белліт|2025|{{cite web|ref = Белліт | url = https://bellit.info/roznaje/zhury-abvjascila-pouny-spis-premii-anjempadystava.html |title = Журы абвясціла поўны спіс Прэміі Анемпадыстава |first = |last = |authorlink = |date = 2025-09-23 |work = Белліт |publisher = bellit.info |location = |page = |language = be |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-06-22 |url-status = live |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лазар Анатоль}} 7yke2yyd635db8vw3ge1exxjisnz0g5 14 809885 5157450 2026-06-22T20:02:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Катэгорыя для кампаній}} {{compdisestcat|2026}}» 5157450 wikitext text/x-wiki {{Катэгорыя для кампаній}} {{compdisestcat|2026}} 0mhw1w609lp1e1ughi5k6n5ayqz9bwg 0 809886 5157458 2026-06-22T20:25:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Малая брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва мес...» 5157458 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Малая брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа (вежа-брама) |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Мала́я бра́ма''', таксама='''Увахо́дная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў канцы XIV&nbsp;— пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ва ўсходняй частцы замка, злучаючыся мураванымі сценамі з [[Касцельная вежа (Навагрудак)|Касцельнай]] і [[Пасадская вежа|Пасадскай]] вежамі. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі працэс інжынернай [[Кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]]. == Гісторыя == Будаўніцтва Малой брамы адносіцца да першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які датуецца канцом XIV&nbsp;— пачаткам XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. На гэтым этапе былі ўзведзены [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўка]], Касцельная вежа і Малая брама, а таксама праслы мураваных сцен паміж імі. Ад Касцельнай вежы ўздоўж стромкага ўсходняга схілу Замкавай гары ішло прасла мураванай сцяны даўжынёй каля 80 метраў і таўшчынёй 2,5 метра, якое непасрэдна вяло да Малой брамы. З прычыны вялікай стромкасці схілу пазней гэтая сцяна была падпёрта дадатковымі [[Контрфорс|контрфорсамі]] («быкамі»){{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, абараняючы ўсходнія подступы да замка. У час ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Малая брама, як і іншыя замкавыя ўмацаванні, была моцна разбурана{{sfn|Ткачоў|1978|с=51—52}}. Рэшткі вежы былі адкрыты польскімі даследчыкамі ў час археалагічных работ 1924—1925 гадоў. З-за моцнага разбурэння аб'екта даследчыкам удалося высветліць толькі асноўныя яго архітэктурныя і планіровачныя асаблівасці{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Архітэктура == У плане Малая брама мела форму прамавугольніка з бакамі 8 на 10 метраў пры таўшчыні сцен каля 2 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Падмурак вежы вышынёй каля 2 метраў быў пабудаваны з [[Палявы камень|палявога каменю]] на [[Вапнавы раствор|вапнавым растворы]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Уваход у браму замыкалі магутныя дзверы на дубовых брусах-засаўках, якія пры неабходнасці «ўтапляліся» ў тоўшчы сцен. Уваходныя праёмы мелі шырыню 1,6 метра і вышыню каля 3 метраў. З боку вуліцы ў вежу заходзілі па цагляных прыступках{{sfn|Ткачоў|1978|с=46, 48}}. Мяркуючы па памерах, Малая брама магла мець некалькі паверхаў. Першы ярус меў мураванае [[Скляпенне|скляпенне]], у той час як астатнія паверхі падзяляліся перакрыццямі на драўляных [[Бэлька|бэльках]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Цікавай архітэктурнай дэталлю з'яўлялася арганізацыя ўваходу на другі паверх вежы. Налева ад галоўнага ўваходу ў браму, з боку замкавага двара, у сцяне была зроблена адтуліна ад [[Кансоль (архітэктура)|кансольнай]] [[Бэлька|бэлькі]]. На яе абапіраўся невялікі [[Балкон|балкончык]], да якога з зямлі вялі драўляныя ўсходкі. З гэтага балкончыка праз невялікі праём шырынёй 0,94 метра абаронцы траплялі ўнутр вежы непасрэдна на другі паверх{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Ад Малой брамы абарончая сцяна паварочвала на захад і ішла да Пасадскай вежы. Гэтае прасла мела даўжыню 70 метраў і таўшчыню 2,6 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Доўгі час рэшткі Малой брамы былі схаваны пад тоўстым пластом зямлі і будаўнічага смецця. На працягу 2010-х — 2024 гадоў на тэрыторыі Навагрудскага замка праводзіліся маштабныя работы ў рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]». У 2024 годзе быў завершаны пяты этап рэстаўрацыі, які ўключаў кансервацыю руін замкавых сцен і трох вежаў — Уваходнай (Малой брамы), [[Дазорца (вежа)|Дазорнай]] і Пасадскай. Падчас гэтых работ старажытныя муры былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы, што дазволіла вярнуць замку часткова замкнёны контур<ref name="nn_24_05">{{cite web |url=https://nashaniva.com/342994 |title=Навагрудскі замак расце ўверх. Ці нармальна гэта? |author=Ф. Раўбіч |date=19 мая 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама — глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Брамы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] 85hsl3roldzhacq9uxabaz3p3yq31nj 5157459 5157458 2026-06-22T20:25:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5157459 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Малая брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа (вежа-брама) |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Мала́я бра́ма''', таксама '''Увахо́дная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў канцы XIV&nbsp;— пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ва ўсходняй частцы замка, злучаючыся мураванымі сценамі з [[Касцельная вежа (Навагрудак)|Касцельнай]] і [[Пасадская вежа|Пасадскай]] вежамі. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі працэс інжынернай [[Кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]]. == Гісторыя == Будаўніцтва Малой брамы адносіцца да першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які датуецца канцом XIV&nbsp;— пачаткам XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. На гэтым этапе былі ўзведзены [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўка]], Касцельная вежа і Малая брама, а таксама праслы мураваных сцен паміж імі. Ад Касцельнай вежы ўздоўж стромкага ўсходняга схілу Замкавай гары ішло прасла мураванай сцяны даўжынёй каля 80 метраў і таўшчынёй 2,5 метра, якое непасрэдна вяло да Малой брамы. З прычыны вялікай стромкасці схілу пазней гэтая сцяна была падпёрта дадатковымі [[Контрфорс|контрфорсамі]] («быкамі»){{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, абараняючы ўсходнія подступы да замка. У час ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Малая брама, як і іншыя замкавыя ўмацаванні, была моцна разбурана{{sfn|Ткачоў|1978|с=51—52}}. Рэшткі вежы былі адкрыты польскімі даследчыкамі ў час археалагічных работ 1924—1925 гадоў. З-за моцнага разбурэння аб'екта даследчыкам удалося высветліць толькі асноўныя яго архітэктурныя і планіровачныя асаблівасці{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Архітэктура == У плане Малая брама мела форму прамавугольніка з бакамі 8 на 10 метраў пры таўшчыні сцен каля 2 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Падмурак вежы вышынёй каля 2 метраў быў пабудаваны з [[Палявы камень|палявога каменю]] на [[Вапнавы раствор|вапнавым растворы]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Уваход у браму замыкалі магутныя дзверы на дубовых брусах-засаўках, якія пры неабходнасці «ўтапляліся» ў тоўшчы сцен. Уваходныя праёмы мелі шырыню 1,6 метра і вышыню каля 3 метраў. З боку вуліцы ў вежу заходзілі па цагляных прыступках{{sfn|Ткачоў|1978|с=46, 48}}. Мяркуючы па памерах, Малая брама магла мець некалькі паверхаў. Першы ярус меў мураванае [[Скляпенне|скляпенне]], у той час як астатнія паверхі падзяляліся перакрыццямі на драўляных [[Бэлька|бэльках]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Цікавай архітэктурнай дэталлю з'яўлялася арганізацыя ўваходу на другі паверх вежы. Налева ад галоўнага ўваходу ў браму, з боку замкавага двара, у сцяне была зроблена адтуліна ад [[Кансоль (архітэктура)|кансольнай]] [[Бэлька|бэлькі]]. На яе абапіраўся невялікі [[Балкон|балкончык]], да якога з зямлі вялі драўляныя ўсходкі. З гэтага балкончыка праз невялікі праём шырынёй 0,94 метра абаронцы траплялі ўнутр вежы непасрэдна на другі паверх{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Ад Малой брамы абарончая сцяна паварочвала на захад і ішла да Пасадскай вежы. Гэтае прасла мела даўжыню 70 метраў і таўшчыню 2,6 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Доўгі час рэшткі Малой брамы былі схаваны пад тоўстым пластом зямлі і будаўнічага смецця. На працягу 2010-х — 2024 гадоў на тэрыторыі Навагрудскага замка праводзіліся маштабныя работы ў рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]». У 2024 годзе быў завершаны пяты этап рэстаўрацыі, які ўключаў кансервацыю руін замкавых сцен і трох вежаў — Уваходнай (Малой брамы), [[Дазорца (вежа)|Дазорнай]] і Пасадскай. Падчас гэтых работ старажытныя муры былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы, што дазволіла вярнуць замку часткова замкнёны контур<ref name="nn_24_05">{{cite web |url=https://nashaniva.com/342994 |title=Навагрудскі замак расце ўверх. Ці нармальна гэта? |author=Ф. Раўбіч |date=19 мая 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама — глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Брамы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] bnhnad6vy77xhpx08lmq977icprpa1d 5157462 5157459 2026-06-22T20:31:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя */ 5157462 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Малая брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа (вежа-брама) |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Мала́я бра́ма''', таксама '''Увахо́дная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў канцы XIV&nbsp;— пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ва ўсходняй частцы замка, злучаючыся мураванымі сценамі з [[Касцельная вежа (Навагрудак)|Касцельнай]] і [[Пасадская вежа|Пасадскай]] вежамі. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі працэс інжынернай [[Кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]]. == Гісторыя == Будаўніцтва Малой брамы адносіцца да першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які датуецца канцом XIV&nbsp;— пачаткам XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. На гэтым этапе былі ўзведзены [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўка]], Касцельная вежа і Малая брама, а таксама праслы мураваных сцен паміж імі. Ад Касцельнай вежы ўздоўж стромкага ўсходняга схілу Замкавай гары ішло прасла мураванай сцяны даўжынёй каля 80 метраў і таўшчынёй 2,5 метра, якое непасрэдна вяло да Малой брамы. З прычыны вялікай стромкасці схілу пазней гэтая сцяна была падпёрта дадатковымі [[Контрфорс|контрфорсамі]] («быкамі»){{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, абараняючы ўсходнія подступы да замка. У час ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Малая брама, як і іншыя замкавыя ўмацаванні, была моцна разбурана{{sfn|Ткачоў|1978|с=51—52}}. [[Файл:Navahradzki zamak, Małaja Brama. Наваградзкі замак, Малая Брама (1929).jpg|злева|міні|Руіны Малой брамы да кансервацыі. 1929 г.]] Рэшткі вежы былі адкрыты польскімі даследчыкамі ў час археалагічных работ 1924—1925 гадоў. З-за моцнага разбурэння аб'екта даследчыкам удалося высветліць толькі асноўныя яго архітэктурныя і планіровачныя асаблівасці{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Архітэктура == [[Файл:Navahradzki zamak, Małaja Brama. Наваградзкі замак, Малая Брама (1930) (5).jpg|міні|Праход у браме. 1930-я гг.]] У плане Малая брама мела форму прамавугольніка з бакамі 8 на 10 метраў пры таўшчыні сцен каля 2 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Падмурак вежы вышынёй каля 2 метраў быў пабудаваны з [[Палявы камень|палявога каменю]] на [[Вапнавы раствор|вапнавым растворы]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Уваход у браму замыкалі магутныя дзверы на дубовых брусах-засаўках, якія пры неабходнасці «ўтапляліся» ў тоўшчы сцен. Уваходныя праёмы мелі шырыню 1,6 метра і вышыню каля 3 метраў. З боку вуліцы ў вежу заходзілі па цагляных прыступках{{sfn|Ткачоў|1978|с=46, 48}}. Мяркуючы па памерах, Малая брама магла мець некалькі паверхаў. Першы ярус меў мураванае [[Скляпенне|скляпенне]], у той час як астатнія паверхі падзяляліся перакрыццямі на драўляных [[Бэлька|бэльках]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Цікавай архітэктурнай дэталлю з'яўлялася арганізацыя ўваходу на другі паверх вежы. Налева ад галоўнага ўваходу ў браму, з боку замкавага двара, у сцяне была зроблена адтуліна ад [[Кансоль (архітэктура)|кансольнай]] [[Бэлька|бэлькі]]. На яе абапіраўся невялікі [[Балкон|балкончык]], да якога з зямлі вялі драўляныя ўсходкі. З гэтага балкончыка праз невялікі праём шырынёй 0,94 метра абаронцы траплялі ўнутр вежы непасрэдна на другі паверх{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Ад Малой брамы абарончая сцяна паварочвала на захад і ішла да Пасадскай вежы. Гэтае прасла мела даўжыню 70 метраў і таўшчыню 2,6 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Доўгі час рэшткі Малой брамы былі схаваны пад тоўстым пластом зямлі і будаўнічага смецця. На працягу 2010-х — 2024 гадоў на тэрыторыі Навагрудскага замка праводзіліся маштабныя работы ў рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]». У 2024 годзе быў завершаны пяты этап рэстаўрацыі, які ўключаў кансервацыю руін замкавых сцен і трох вежаў — Уваходнай (Малой брамы), [[Дазорца (вежа)|Дазорнай]] і Пасадскай. Падчас гэтых работ старажытныя муры былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы, што дазволіла вярнуць замку часткова замкнёны контур<ref name="nn_24_05">{{cite web |url=https://nashaniva.com/342994 |title=Навагрудскі замак расце ўверх. Ці нармальна гэта? |author=Ф. Раўбіч |date=19 мая 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама — глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Брамы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] j4120whq2byl2ve5jgcw0v0ppyiezzk 5157464 5157462 2026-06-22T20:33:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5157464 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Малая брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа (вежа-брама) |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Мала́я бра́ма''', таксама '''Увахо́дная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў канцы XIV&nbsp;— пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ва ўсходняй частцы замка, злучаючыся мураванымі сценамі з [[Касцельная вежа (Навагрудак)|Касцельнай]] і [[Пасадская вежа|Пасадскай]] вежамі. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі працэс інжынернай [[Кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]]. == Гісторыя == Будаўніцтва Малой брамы адносіцца да першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які датуецца канцом XIV&nbsp;— пачаткам XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. На гэтым этапе былі ўзведзены [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўка]], Касцельная вежа і Малая брама, а таксама праслы мураваных сцен паміж імі. Ад Касцельнай вежы ўздоўж стромкага ўсходняга схілу Замкавай гары ішло прасла мураванай сцяны даўжынёй каля 80 метраў і таўшчынёй 2,5 метра, якое непасрэдна вяло да Малой брамы. З прычыны вялікай стромкасці схілу пазней гэтая сцяна была падпёрта дадатковымі [[Контрфорс|контрфорсамі]] («быкамі»){{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, абараняючы ўсходнія подступы да замка. У час ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Малая брама, як і іншыя замкавыя ўмацаванні, была моцна разбурана{{sfn|Ткачоў|1978|с=51—52}}. [[Файл:Navahradzki zamak, Małaja Brama. Наваградзкі замак, Малая Брама (1929).jpg|злева|міні|Руіны Малой брамы да кансервацыі. 1929 г.]] Рэшткі вежы былі адкрыты польскімі даследчыкамі ў час археалагічных работ 1924—1925 гадоў. З-за моцнага разбурэння аб'екта даследчыкам удалося высветліць толькі асноўныя яго архітэктурныя і планіровачныя асаблівасці{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Архітэктура == [[Файл:Navahradzki zamak, Małaja Brama. Наваградзкі замак, Малая Брама (1930) (5).jpg|міні|Праход у браме. 1930-я гг.]] У плане Малая брама мела форму прамавугольніка з бакамі 8 на 10 метраў пры таўшчыні сцен каля 2 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Падмурак вежы вышынёй каля 2 метраў быў пабудаваны з [[Палявы камень|палявога каменю]] на [[Вапнавы раствор|вапнавым растворы]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Уваход у браму замыкалі магутныя дзверы на дубовых брусах-засаўках, якія пры неабходнасці «ўтапляліся» ў тоўшчы сцен. Уваходныя праёмы мелі шырыню 1,6 метра і вышыню каля 3 метраў. З боку вуліцы ў вежу заходзілі па цагляных прыступках{{sfn|Ткачоў|1978|с=46, 48}}. Мяркуючы па памерах, Малая брама магла мець некалькі паверхаў. Першы ярус меў мураванае [[Скляпенне|скляпенне]], у той час як астатнія паверхі падзяляліся перакрыццямі на драўляных [[Бэлька|бэльках]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Цікавай архітэктурнай дэталлю з'яўлялася арганізацыя ўваходу на другі паверх вежы. Налева ад галоўнага ўваходу ў браму, з боку замкавага двара, у сцяне была зроблена адтуліна ад [[Кансоль (архітэктура)|кансольнай]] [[Бэлька|бэлькі]]. На яе абапіраўся невялікі [[Балкон|балкончык]], да якога з зямлі вялі драўляныя ўсходкі. З гэтага балкончыка праз невялікі праём шырынёй 0,94 метра абаронцы траплялі ўнутр вежы непасрэдна на другі паверх{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Ад Малой брамы абарончая сцяна паварочвала на захад і ішла да Пасадскай вежы. Гэтае прасла мела даўжыню 70 метраў і таўшчыню 2,6 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Доўгі час рэшткі Малой брамы былі схаваны пад тоўстым пластом зямлі і будаўнічага смецця. На працягу 2010-х — 2024 гадоў на тэрыторыі Навагрудскага замка праводзіліся маштабныя работы ў рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]». У 2024 годзе быў завершаны пяты этап рэстаўрацыі, які ўключаў кансервацыю руін замкавых сцен і трох вежаў — Уваходнай (Малой брамы), [[Дазорца (вежа)|Дазорнай]] і Пасадскай. Падчас гэтых работ старажытныя муры былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы, што дазволіла вярнуць замку часткова замкнёны контур<ref name="nn_24_05">{{cite web |url=https://nashaniva.com/342994 |title=Навагрудскі замак расце ўверх. Ці нармальна гэта? |author=Ф. Раўбіч |date=19 мая 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама — глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Брамы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] 6h40kpmovoj4eyhg3uhe7v8elffds98 5157548 5157464 2026-06-23T07:00:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Архітэктура */ 5157548 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Малая брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа (вежа-брама) |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Мала́я бра́ма''', таксама '''Увахо́дная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў канцы XIV&nbsp;— пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ва ўсходняй частцы замка, злучаючыся мураванымі сценамі з [[Касцельная вежа (Навагрудак)|Касцельнай]] і [[Пасадская вежа|Пасадскай]] вежамі. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі працэс інжынернай [[Кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]]. == Гісторыя == Будаўніцтва Малой брамы адносіцца да першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які датуецца канцом XIV&nbsp;— пачаткам XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. На гэтым этапе былі ўзведзены [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўка]], Касцельная вежа і Малая брама, а таксама праслы мураваных сцен паміж імі. Ад Касцельнай вежы ўздоўж стромкага ўсходняга схілу Замкавай гары ішло прасла мураванай сцяны даўжынёй каля 80 метраў і таўшчынёй 2,5 метра, якое непасрэдна вяло да Малой брамы. З прычыны вялікай стромкасці схілу пазней гэтая сцяна была падпёрта дадатковымі [[Контрфорс|контрфорсамі]] («быкамі»){{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, абараняючы ўсходнія подступы да замка. У час ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Малая брама, як і іншыя замкавыя ўмацаванні, была моцна разбурана{{sfn|Ткачоў|1978|с=51—52}}. [[Файл:Navahradzki zamak, Małaja Brama. Наваградзкі замак, Малая Брама (1929).jpg|злева|міні|Руіны Малой брамы да кансервацыі. 1929 г.]] Рэшткі вежы былі адкрыты польскімі даследчыкамі ў час археалагічных работ 1924—1925 гадоў. З-за моцнага разбурэння аб'екта даследчыкам удалося высветліць толькі асноўныя яго архітэктурныя і планіровачныя асаблівасці{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Архітэктура == [[Файл:Navahradzki zamak, Małaja Brama. Наваградзкі замак, Малая Брама (1930) (5).jpg|міні|Праход у браме. 1930-я гг.]] [[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(1930)_(2).jpg|злева|міні|Пасадская вежа (e) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] У плане Малая брама мела форму прамавугольніка з бакамі 8 на 10 метраў пры таўшчыні сцен каля 2 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Падмурак вежы вышынёй каля 2 метраў быў пабудаваны з [[Палявы камень|палявога каменю]] на [[Вапнавы раствор|вапнавым растворы]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Уваход у браму замыкалі магутныя дзверы на дубовых брусах-засаўках, якія пры неабходнасці «ўтапляліся» ў тоўшчы сцен. Уваходныя праёмы мелі шырыню 1,6 метра і вышыню каля 3 метраў. З боку вуліцы ў вежу заходзілі па цагляных прыступках{{sfn|Ткачоў|1978|с=46, 48}}. Мяркуючы па памерах, Малая брама магла мець некалькі паверхаў. Першы ярус меў мураванае [[Скляпенне|скляпенне]], у той час як астатнія паверхі падзяляліся перакрыццямі на драўляных [[Бэлька|бэльках]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Цікавай архітэктурнай дэталлю з'яўлялася арганізацыя ўваходу на другі паверх вежы. Налева ад галоўнага ўваходу ў браму, з боку замкавага двара, у сцяне была зроблена адтуліна ад [[Кансоль (архітэктура)|кансольнай]] [[Бэлька|бэлькі]]. На яе абапіраўся невялікі [[Балкон|балкончык]], да якога з зямлі вялі драўляныя ўсходкі. З гэтага балкончыка праз невялікі праём шырынёй 0,94 метра абаронцы траплялі ўнутр вежы непасрэдна на другі паверх{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Ад Малой брамы абарончая сцяна паварочвала на захад і ішла да Пасадскай вежы. Гэтае прасла мела даўжыню 70 метраў і таўшчыню 2,6 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Доўгі час рэшткі Малой брамы былі схаваны пад тоўстым пластом зямлі і будаўнічага смецця. На працягу 2010-х — 2024 гадоў на тэрыторыі Навагрудскага замка праводзіліся маштабныя работы ў рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]». У 2024 годзе быў завершаны пяты этап рэстаўрацыі, які ўключаў кансервацыю руін замкавых сцен і трох вежаў — Уваходнай (Малой брамы), [[Дазорца (вежа)|Дазорнай]] і Пасадскай. Падчас гэтых работ старажытныя муры былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы, што дазволіла вярнуць замку часткова замкнёны контур<ref name="nn_24_05">{{cite web |url=https://nashaniva.com/342994 |title=Навагрудскі замак расце ўверх. Ці нармальна гэта? |author=Ф. Раўбіч |date=19 мая 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама — глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Брамы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] m9f4dxzbjyid3gla3ffi4ch46lahsy2 5157553 5157548 2026-06-23T07:03:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Архітэктура */ 5157553 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Малая брама |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа (вежа-брама) |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Мала́я бра́ма''', таксама '''Увахо́дная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў канцы XIV&nbsp;— пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ва ўсходняй частцы замка, злучаючыся мураванымі сценамі з [[Касцельная вежа (Навагрудак)|Касцельнай]] і [[Пасадская вежа|Пасадскай]] вежамі. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі працэс інжынернай [[Кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]]. == Гісторыя == Будаўніцтва Малой брамы адносіцца да першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які датуецца канцом XIV&nbsp;— пачаткам XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. На гэтым этапе былі ўзведзены [[Шчытоўка (вежа)|Шчытоўка]], Касцельная вежа і Малая брама, а таксама праслы мураваных сцен паміж імі. Ад Касцельнай вежы ўздоўж стромкага ўсходняга схілу Замкавай гары ішло прасла мураванай сцяны даўжынёй каля 80 метраў і таўшчынёй 2,5 метра, якое непасрэдна вяло да Малой брамы. З прычыны вялікай стромкасці схілу пазней гэтая сцяна была падпёрта дадатковымі [[Контрфорс|контрфорсамі]] («быкамі»){{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, абараняючы ўсходнія подступы да замка. У час ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Малая брама, як і іншыя замкавыя ўмацаванні, была моцна разбурана{{sfn|Ткачоў|1978|с=51—52}}. [[Файл:Navahradzki zamak, Małaja Brama. Наваградзкі замак, Малая Брама (1929).jpg|злева|міні|Руіны Малой брамы да кансервацыі. 1929 г.]] Рэшткі вежы былі адкрыты польскімі даследчыкамі ў час археалагічных работ 1924—1925 гадоў. З-за моцнага разбурэння аб'екта даследчыкам удалося высветліць толькі асноўныя яго архітэктурныя і планіровачныя асаблівасці{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. == Архітэктура == [[Файл:Navahradzki zamak, Małaja Brama. Наваградзкі замак, Малая Брама (1930) (5).jpg|міні|Праход у браме. 1930-я гг.]] [[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(1930)_(2).jpg|злева|міні|Малая брама (e) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] У плане Малая брама мела форму прамавугольніка з бакамі 8 на 10 метраў пры таўшчыні сцен каля 2 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Падмурак вежы вышынёй каля 2 метраў быў пабудаваны з [[Палявы камень|палявога каменю]] на [[Вапнавы раствор|вапнавым растворы]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=46}}. Уваход у браму замыкалі магутныя дзверы на дубовых брусах-засаўках, якія пры неабходнасці «ўтапляліся» ў тоўшчы сцен. Уваходныя праёмы мелі шырыню 1,6 метра і вышыню каля 3 метраў. З боку вуліцы ў вежу заходзілі па цагляных прыступках{{sfn|Ткачоў|1978|с=46, 48}}. Мяркуючы па памерах, Малая брама магла мець некалькі паверхаў. Першы ярус меў мураванае [[Скляпенне|скляпенне]], у той час як астатнія паверхі падзяляліся перакрыццямі на драўляных [[Бэлька|бэльках]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Цікавай архітэктурнай дэталлю з'яўлялася арганізацыя ўваходу на другі паверх вежы. Налева ад галоўнага ўваходу ў браму, з боку замкавага двара, у сцяне была зроблена адтуліна ад [[Кансоль (архітэктура)|кансольнай]] [[Бэлька|бэлькі]]. На яе абапіраўся невялікі [[Балкон|балкончык]], да якога з зямлі вялі драўляныя ўсходкі. З гэтага балкончыка праз невялікі праём шырынёй 0,94 метра абаронцы траплялі ўнутр вежы непасрэдна на другі паверх{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Ад Малой брамы абарончая сцяна паварочвала на захад і ішла да Пасадскай вежы. Гэтае прасла мела даўжыню 70 метраў і таўшчыню 2,6 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Доўгі час рэшткі Малой брамы былі схаваны пад тоўстым пластом зямлі і будаўнічага смецця. На працягу 2010-х — 2024 гадоў на тэрыторыі Навагрудскага замка праводзіліся маштабныя работы ў рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]». У 2024 годзе быў завершаны пяты этап рэстаўрацыі, які ўключаў кансервацыю руін замкавых сцен і трох вежаў — Уваходнай (Малой брамы), [[Дазорца (вежа)|Дазорнай]] і Пасадскай. Падчас гэтых работ старажытныя муры былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы, што дазволіла вярнуць замку часткова замкнёны контур<ref name="nn_24_05">{{cite web |url=https://nashaniva.com/342994 |title=Навагрудскі замак расце ўверх. Ці нармальна гэта? |author=Ф. Раўбіч |date=19 мая 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref><ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама — глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Брамы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] iph1cjexms90l3xh6vp2obgx0fhibk5 0 809887 5157467 2026-06-22T20:38:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Старчак]] 5157467 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ Старчак]] f9ex7so5xkgdc3jubfys2ljmuyax4f1 0 809888 5157479 2026-06-22T21:05:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Пасадская вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва...» 5157479 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Пасадская вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV — пачатак XV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Паса́дская ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], якая існавала ў канцы XIV&nbsp;— XVII стагоддзях. Размяшчалася ў паўднёва-ўсходняй частцы замкавага комплексу, злучаючыся з [[Малая брама (Навагрудак)|Малой брамай]] самым магутным па таўшчыні праслам сцяны. Да нашага часу захавалася толькі ў выглядзе падмуркаў і рэштак муроў, якія прайшлі працэс інжынернай [[Кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]]. == Гісторыя == Пасадская вежа была ўзведзена падчас першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка на рубяжы XIV—XV стагоддзяў{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Зыходзячы са свайго месцазнаходжання, менавіта яна першай прымала на сябе ўдары заваёўнікаў, абараняючы падыходы да замка з боку пасада{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Археалагічныя даследаванні паказалі, што вежа была прыбудавана да мураванай сцяны замка крыху пазней за яе ўзвядзенне. Аб гэтым сведчаць шырокія швы паміж заходняй сцяной замка і сценамі самой вежы, што ўказвае на адсутнасць арганічнай перавязкі{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. У час шматлікіх ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Пасадская вежа была знішчана ўшчэнт, таму яе знешні выгляд і колькасць ярусаў дакладна невядомыя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. У 2011 годзе на тэрыторыі вежы праводзіў археалагічныя даследаванні [[А. А. Мяцельскі]]. Падчас раскопак унутранага запаўнення пабудовы не было выяўлена ніякіх археалагічных знаходак або слядоў ацяпляльных збудаванняў{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. == Архітэктура == У аснаванні Пасадская вежа мела форму квадрата з вонкавымі памерамі 7,7 на 7,7 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Унутраная прастора была няправільнай, крыху скошанай формы і мела памеры 3 на 3 метра. Таўшчыня вонкавых сцен дасягала 2,6 метра, а ўнутраных складала ад 1,8 да 2,0 метраў{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Вежа была вымуравана з каменю на [[Вапнавы раствор|вапнавым растворы]] ў тэхніцы змяшанай кладкі: паміж камянямі зачэкваліся [[Пальчатка (цэгла)|цагліны-пальчаткі]] памерамі 28—29 × 13,5—14 × 7,5—8 см{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Ад Малой брамы да Пасадскай вежы ішло магутнае прасла сцяны даўжынёй 70 метраў і таўшчынёй 2,6 метра. Злева ад вежы ў тоўшчы гэтай сцяны быў уладкаваны спецыяльны праём&nbsp;— гарматная [[Байніца|байніца]] шырынёй 1,0 метра і вышынёй 1,3 метра, якая значна ўзмацняла агнявую моц замка{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Уваход у Пасадскую вежу меў шырыню 1,3 метра і быў выкананы ў выглядзе трох каменных прыступак. Наяўнасць такога вузкага дзвярнога праёму, а таксама поўная адсутнасць выхаду ў яе заходняй сцяне (звернутай у бок Малога замка), дазволілі даследчыкам канчаткова абвергнуць старыя гіпотэзы аб тым, што Пасадская вежа магла выконваць ролю праязной брамы{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Уваходны праём меў дакладна выяўлены [[Цокаль (архітэктура)|цокаль]], аформлены двума радамі цаглін, выкладзеных у тэхніцы тычковай кладкі{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Ніжэй за цокаль пачынаўся каменны падмурак{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Доўгі час руіны Пасадскай вежы знаходзіліся пад пластом зямлі. У 2024 годзе быў завершаны пяты этап маштабных рэстаўрацыйных работ у рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]». У ходзе гэтага этапу была праведзена кансервацыя руін замкавых сцен і трох вежаў, у тым ліку Пасадскай. Аўтэнтычныя падмуркі і рэшткі муроў былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны шляхам надбудовы з новых валуноў і цэглы. Гэта дазволіла абазначыць контуры вежы і часткова аднавіць гістарычны перыметр замкавых умацаванняў<ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама — глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} * {{артыкул |аўтар=Метельский А. А. |загаловак=Археологические исследования фортификационных сооружений Новогрудского замка в 2011 году |выданне=Матэрыялы па археалогіі Беларусі |тып=зборнік |год=2014 |выпуск=25 |старонкі=341—345 |ref=Мяцельскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] oet1kv7ksd5qhg7apn4n5wwoe41a2wr 5157547 5157479 2026-06-23T06:56:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Архітэктура */ 5157547 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Пасадская вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV — пачатак XV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Паса́дская ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], якая існавала ў канцы XIV&nbsp;— XVII стагоддзях. Размяшчалася ў паўднёва-ўсходняй частцы замкавага комплексу, злучаючыся з [[Малая брама (Навагрудак)|Малой брамай]] самым магутным па таўшчыні праслам сцяны. Да нашага часу захавалася толькі ў выглядзе падмуркаў і рэштак муроў, якія прайшлі працэс інжынернай [[Кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]]. == Гісторыя == Пасадская вежа была ўзведзена падчас першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка на рубяжы XIV—XV стагоддзяў{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Зыходзячы са свайго месцазнаходжання, менавіта яна першай прымала на сябе ўдары заваёўнікаў, абараняючы падыходы да замка з боку пасада{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Археалагічныя даследаванні паказалі, што вежа была прыбудавана да мураванай сцяны замка крыху пазней за яе ўзвядзенне. Аб гэтым сведчаць шырокія швы паміж заходняй сцяной замка і сценамі самой вежы, што ўказвае на адсутнасць арганічнай перавязкі{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. У час шматлікіх ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Пасадская вежа была знішчана ўшчэнт, таму яе знешні выгляд і колькасць ярусаў дакладна невядомыя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. У 2011 годзе на тэрыторыі вежы праводзіў археалагічныя даследаванні [[А. А. Мяцельскі]]. Падчас раскопак унутранага запаўнення пабудовы не было выяўлена ніякіх археалагічных знаходак або слядоў ацяпляльных збудаванняў{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. == Архітэктура == [[Файл:Navahradzki zamak. Наваградзкі замак (1930) (2).jpg|міні|злева|Пасадская вежа (a) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] У аснаванні Пасадская вежа мела форму квадрата з вонкавымі памерамі 7,7 на 7,7 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Унутраная прастора была няправільнай, крыху скошанай формы і мела памеры 3 на 3 метра. Таўшчыня вонкавых сцен дасягала 2,6 метра, а ўнутраных складала ад 1,8 да 2,0 метраў{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Вежа была вымуравана з каменю на [[Вапнавы раствор|вапнавым растворы]] ў тэхніцы змяшанай кладкі: паміж камянямі зачэкваліся [[Пальчатка (цэгла)|цагліны-пальчаткі]] памерамі 28—29 × 13,5—14 × 7,5—8 см{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Ад Малой брамы да Пасадскай вежы ішло магутнае прасла сцяны даўжынёй 70 метраў і таўшчынёй 2,6 метра. Злева ад вежы ў тоўшчы гэтай сцяны быў уладкаваны спецыяльны праём&nbsp;— гарматная [[Байніца|байніца]] шырынёй 1,0 метра і вышынёй 1,3 метра, якая значна ўзмацняла агнявую моц замка{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Уваход у Пасадскую вежу меў шырыню 1,3 метра і быў выкананы ў выглядзе трох каменных прыступак. Наяўнасць такога вузкага дзвярнога праёму, а таксама поўная адсутнасць выхаду ў яе заходняй сцяне (звернутай у бок Малога замка), дазволілі даследчыкам канчаткова абвергнуць старыя гіпотэзы аб тым, што Пасадская вежа магла выконваць ролю праязной брамы{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Уваходны праём меў дакладна выяўлены [[Цокаль (архітэктура)|цокаль]], аформлены двума радамі цаглін, выкладзеных у тэхніцы тычковай кладкі{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Ніжэй за цокаль пачынаўся каменны падмурак{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Доўгі час руіны Пасадскай вежы знаходзіліся пад пластом зямлі. У 2024 годзе быў завершаны пяты этап маштабных рэстаўрацыйных работ у рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]». У ходзе гэтага этапу была праведзена кансервацыя руін замкавых сцен і трох вежаў, у тым ліку Пасадскай. Аўтэнтычныя падмуркі і рэшткі муроў былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны шляхам надбудовы з новых валуноў і цэглы. Гэта дазволіла абазначыць контуры вежы і часткова аднавіць гістарычны перыметр замкавых умацаванняў<ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама — глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} * {{артыкул |аўтар=Метельский А. А. |загаловак=Археологические исследования фортификационных сооружений Новогрудского замка в 2011 году |выданне=Матэрыялы па археалогіі Беларусі |тып=зборнік |год=2014 |выпуск=25 |старонкі=341—345 |ref=Мяцельскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] pwjv3tpdlog3zyrpnotwicko0e9d9fo 5157558 5157547 2026-06-23T07:13:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сучасны стан і кансервацыя */ 5157558 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Пасадская вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV — пачатак XV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Паса́дская ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], якая існавала ў канцы XIV&nbsp;— XVII стагоддзях. Размяшчалася ў паўднёва-ўсходняй частцы замкавага комплексу, злучаючыся з [[Малая брама (Навагрудак)|Малой брамай]] самым магутным па таўшчыні праслам сцяны. Да нашага часу захавалася толькі ў выглядзе падмуркаў і рэштак муроў, якія прайшлі працэс інжынернай [[Кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]]. == Гісторыя == Пасадская вежа была ўзведзена падчас першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка на рубяжы XIV—XV стагоддзяў{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Зыходзячы са свайго месцазнаходжання, менавіта яна першай прымала на сябе ўдары заваёўнікаў, абараняючы падыходы да замка з боку пасада{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Археалагічныя даследаванні паказалі, што вежа была прыбудавана да мураванай сцяны замка крыху пазней за яе ўзвядзенне. Аб гэтым сведчаць шырокія швы паміж заходняй сцяной замка і сценамі самой вежы, што ўказвае на адсутнасць арганічнай перавязкі{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. У час шматлікіх ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Пасадская вежа была знішчана ўшчэнт, таму яе знешні выгляд і колькасць ярусаў дакладна невядомыя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. У 2011 годзе на тэрыторыі вежы праводзіў археалагічныя даследаванні [[А. А. Мяцельскі]]. Падчас раскопак унутранага запаўнення пабудовы не было выяўлена ніякіх археалагічных знаходак або слядоў ацяпляльных збудаванняў{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. == Архітэктура == [[Файл:Navahradzki zamak. Наваградзкі замак (1930) (2).jpg|міні|злева|Пасадская вежа (a) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] Каля падножжа Пасадская вежа мела форму квадрата з вонкавымі памерамі 7,7 на 7,7 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Унутраная прастора была няправільнай, крыху скошанай формы і мела памеры 3 на 3 метра. Таўшчыня вонкавых сцен дасягала 2,6 метра, а ўнутраных складала ад 1,8 да 2,0 метраў{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Вежа была вымуравана з каменю на [[Вапнавы раствор|вапнавым растворы]] ў тэхніцы змяшанай кладкі: паміж камянямі зачэкваліся [[Пальчатка (цэгла)|цагліны-пальчаткі]] памерамі 28—29 × 13,5—14 × 7,5—8 см{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Ад Малой брамы да Пасадскай вежы ішло магутнае прасла сцяны даўжынёй 70 метраў і таўшчынёй 2,6 метра. Злева ад вежы ў тоўшчы гэтай сцяны быў уладкаваны спецыяльны праём&nbsp;— гарматная [[Байніца|байніца]] шырынёй 1,0 метра і вышынёй 1,3 метра, якая значна ўзмацняла агнявую моц замка{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Уваход у Пасадскую вежу меў шырыню 1,3 метра і быў выкананы ў выглядзе трох каменных прыступак. Наяўнасць такога вузкага дзвярнога праёму, а таксама поўная адсутнасць выхаду ў яе заходняй сцяне (звернутай у бок Малога замка), дазволілі даследчыкам канчаткова абвергнуць старыя гіпотэзы аб тым, што Пасадская вежа магла выконваць ролю праязной брамы{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Уваходны праём меў дакладна выяўлены [[Цокаль (архітэктура)|цокаль]], аформлены двума радамі цаглін, выкладзеных у тэхніцы тычковай кладкі{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Ніжэй за цокаль пачынаўся каменны падмурак{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. == Сучасны стан і кансервацыя == [[Файл:Новогрудок.JPG|міні|злева|Касцельная вежа ў рыштаваннях]] [[Файл:Навагрудак. Рэстаўрацыя Касцельнай.jpg|міні|Касцельная вежа пасля кансервацыі]] Доўгі час руіны Пасадскай вежы знаходзіліся пад пластом зямлі. У 2024 годзе быў завершаны пяты этап маштабных рэстаўрацыйных работ у рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]». У ходзе гэтага этапу была праведзена кансервацыя руін замкавых сцен і трох вежаў, у тым ліку Пасадскай. Аўтэнтычныя падмуркі і рэшткі муроў былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны шляхам надбудовы з новых валуноў і цэглы. Гэта дазволіла абазначыць контуры вежы і часткова аднавіць гістарычны перыметр замкавых умацаванняў<ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама — глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} * {{артыкул |аўтар=Метельский А. А. |загаловак=Археологические исследования фортификационных сооружений Новогрудского замка в 2011 году |выданне=Матэрыялы па археалогіі Беларусі |тып=зборнік |год=2014 |выпуск=25 |старонкі=341—345 |ref=Мяцельскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] 2u5ibryg34d9txr4k1u9dtvnfb74iap 5157559 5157558 2026-06-23T07:22:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5157559 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Пасадская вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = канец XIV — пачатак XV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (закансерваваны) |Сайт = |Commons = }} '''Паса́дская ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], якая існавала ў канцы XIV&nbsp;— XVII стагоддзях. Размяшчалася ў паўднёва-ўсходняй частцы замкавага комплексу, злучаючыся з [[Малая брама (Навагрудак)|Малой брамай]] самым магутным па таўшчыні праслам сцяны. Да нашага часу захавалася толькі ў выглядзе падмуркаў і рэштак муроў, якія прайшлі працэс інжынернай [[Кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]]. == Гісторыя == Пасадская вежа была ўзведзена падчас першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка на рубяжы XIV—XV стагоддзяў{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Зыходзячы са свайго месцазнаходжання, менавіта яна першай прымала на сябе ўдары заваёўнікаў, абараняючы падыходы да замка з боку пасада{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Археалагічныя даследаванні паказалі, што вежа была прыбудавана да мураванай сцяны замка крыху пазней за яе ўзвядзенне. Аб гэтым сведчаць шырокія швы паміж заходняй сцяной замка і сценамі самой вежы, што ўказвае на адсутнасць арганічнай перавязкі{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. У час шматлікіх ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Пасадская вежа была знішчана ўшчэнт, таму яе знешні выгляд і колькасць ярусаў дакладна невядомыя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. У 2011 годзе на тэрыторыі вежы праводзіў археалагічныя даследаванні [[А. А. Мяцельскі]]. Падчас раскопак унутранага запаўнення пабудовы не было выяўлена ніякіх археалагічных знаходак або слядоў ацяпляльных збудаванняў{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. == Архітэктура == [[Файл:Navahradzki zamak. Наваградзкі замак (1930) (2).jpg|міні|злева|Пасадская вежа (a) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] Каля падножжа Пасадская вежа мела форму квадрата з вонкавымі памерамі 7,7 на 7,7 метра{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Унутраная прастора была няправільнай, крыху скошанай формы і мела памеры 3 на 3 метра. Таўшчыня вонкавых сцен дасягала 2,6 метра, а ўнутраных складала ад 1,8 да 2,0 метраў{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Вежа была вымуравана з каменю на [[Вапнавы раствор|вапнавым растворы]] ў тэхніцы змяшанай кладкі: паміж камянямі зачэкваліся [[Пальчатка (цэгла)|цагліны-пальчаткі]] памерамі 28—29 × 13,5—14 × 7,5—8 см{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Ад Малой брамы да Пасадскай вежы ішло магутнае прасла сцяны даўжынёй 70 метраў і таўшчынёй 2,6 метра. Злева ад вежы ў тоўшчы гэтай сцяны быў уладкаваны спецыяльны праём&nbsp;— гарматная [[Байніца|байніца]] шырынёй 1,0 метра і вышынёй 1,3 метра, якая значна ўзмацняла агнявую моц замка{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Уваход у Пасадскую вежу меў шырыню 1,3 метра і быў выкананы ў выглядзе трох каменных прыступак. Наяўнасць такога вузкага дзвярнога праёму, а таксама поўная адсутнасць выхаду ў яе заходняй сцяне (звернутай у бок Малога замка), дазволілі даследчыкам канчаткова абвергнуць старыя гіпотэзы аб тым, што Пасадская вежа магла выконваць ролю праязной брамы{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Уваходны праём меў дакладна выяўлены [[Цокаль (архітэктура)|цокаль]], аформлены двума радамі цаглін, выкладзеных у тэхніцы тычковай кладкі{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. Ніжэй за цокаль пачынаўся каменны падмурак{{sfn|Мяцельскі|2014|с=343}}. == Сучасны стан і кансервацыя == Доўгі час руіны Пасадскай вежы знаходзіліся пад пластом зямлі. У 2024 годзе быў завершаны пяты этап маштабных рэстаўрацыйных работ у рамках дзяржаўнай праграмы «[[Замкі Беларусі (дзяржаўная праграма)|Замкі Беларусі]]». У ходзе гэтага этапу была праведзена кансервацыя руін замкавых сцен і трох вежаў, у тым ліку Пасадскай. Аўтэнтычныя падмуркі і рэшткі муроў былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны шляхам надбудовы з новых валуноў і цэглы. Гэта дазволіла абазначыць контуры вежы і часткова аднавіць гістарычны перыметр замкавых умацаванняў<ref name="nn_24_11">{{cite web |url=https://nashaniva.com/354625 |title=З'явіліся сцены і брама — глядзіце, як змяніўся Навагрудскі замак |date=3 лістапада 2024 |publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] |accessdate=22 чэрвеня 2026 |lang=be}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} * {{артыкул |аўтар=Метельский А. А. |загаловак=Археологические исследования фортификационных сооружений Новогрудского замка в 2011 году |выданне=Матэрыялы па археалогіі Беларусі |тып=зборнік |год=2014 |выпуск=25 |старонкі=341—345 |ref=Мяцельскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] dz8l0nwhibzzf30m1c4rq8pxyuakuaa 0 809889 5157531 2026-06-23T05:25:50Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Лазар''': == Прозвішча == * [[Анатоль Лазар]] * [[Дзьёрдзь Лазар]] * [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] {{неадназначнасць}}» 5157531 wikitext text/x-wiki '''Лазар''': == Прозвішча == * [[Анатоль Лазар]] * [[Дзьёрдзь Лазар]] * [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] {{неадназначнасць}} 9we6xavhqed7f97ygf2bceohq1vmmuj 5157534 5157531 2026-06-23T05:26:38Z Autumndancer 168015 /* Прозвішча */ 5157534 wikitext text/x-wiki '''Лазар''': == Прозвішча == * [[Анатоль Лазар]] — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст * [[Дзьёрдзь Лазар]] * [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] {{неадназначнасць}} 7x3jp447wm0rdch0cjta7ngxkvkmcx3 5157536 5157534 2026-06-23T05:27:32Z Autumndancer 168015 /* Прозвішча */ 5157536 wikitext text/x-wiki '''Лазар''': == Прозвішча == * [[Анатоль Лазар]] — беларускі дызайнер, графік, рэкламіст * [[Дзьёрдзь Лазар]] — венгерскі дзяржаўны дзеяч * [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] {{неадназначнасць}} rgxh554614ieqh5whao1f2n8n0yoeby 0 809890 5157543 2026-06-23T06:34:11Z Lucas artic 134314 Новая старонка: «{{Тэлесерыял | Назва = Лоўдэрмілк | Арыгінал назвы = Loudermilk | Выява = | Подпіс = | Жанр = [[камедыйная драма]] | Аўтар = {{Нп5|Пітэр Фарэлі|Пітэр Фарэлі|en|Peter Farrelly}}<br>{{Нп5|Бобі Морт|Бобі Морт|en|Bobby Mort}} | Рэжысёр = | У ролях = {{Нп5|Рон Лівінгстан|Рон Лівінгстан|en|Ron Livingston}}<b...» 5157543 wikitext text/x-wiki {{Тэлесерыял | Назва = Лоўдэрмілк | Арыгінал назвы = Loudermilk | Выява = | Подпіс = | Жанр = [[камедыйная драма]] | Аўтар = {{Нп5|Пітэр Фарэлі|Пітэр Фарэлі|en|Peter Farrelly}}<br>{{Нп5|Бобі Морт|Бобі Морт|en|Bobby Mort}} | Рэжысёр = | У ролях = {{Нп5|Рон Лівінгстан|Рон Лівінгстан|en|Ron Livingston}}<br>{{Нп5|Уіл Сасо|Уіл Сасо|en|Will Sasso}}<br>{{Нп5|Лора Менел|Лора Менел|en|Laura Mennell}}<br>[[Аня Саўчыч]]<br>{{Нп5|Мэт Фрэйзер (акцёр)|Мэт Фрэйзер|en|Mat Fraser (actor)}}<br>Тобі Левінс<br>Марк Брэндан | Кампазітар = Дэйв Палмер | Краіна = [[ЗША]] | Мова = [[англійская]] | Колькасць сезонаў = 3 | Колькасць серый = 30 | Спіс серый = | Прадзюсар = | Выканаўчы прадзюсар = Пітэр Фарэлі<br>Бобі Морт<br>Крыстафер Лонг<br>Шэйн Элрод<br>Барт Пітэрс<br>{{Нп5|Марк Бург|Марк Бург|en|Mark Burg}}<br>Дэвід Гілаўд<br>Кейт Рэган<br>{{Нп5|Бобі Фарэлі|Бобі Фарэлі|en|Bobby Farrelly}} | Аператар = Дэвід Пелет’е | Мантаж = Алан Лі<br>Джарэл Міранда | Працягласць = 27–30 хвілін | Студыя = Primary Wave Entertainment | Тэлеканал = {{Нп5|Audience (тэлеканал)|Audience|en|Audience (TV network)}} (1–2 сезоны)<br>[[Amazon Prime Video]] (3 сезон) | Трансляцыя = 17 кастрычніка 2017 — 31 снежня 2020 | Сайт = | IMDb = 7262880 }} '''«Ло́ўдэрмілк»''' ({{lang-en|Loudermilk}}) — амерыканскі тэлесерыял у жанры [[камедыйная драма|камедыйнай драмы]], створаны Пітэрам Фарэлі і Бобі Мортам[reference:0]. Галоўныя ролі выканалі Рон Лівінгстан, Уіл Сасо, Лора Менел, Аня Саўчыч, Мэт Фрэйзер, Тобі Левінс і Марк Брэндан[reference:1]. Прэм’ера адбылася 17 кастрычніка 2017 года на канале AT&T Audience Network[reference:2]. == Сюжэт == Сэм Лоўдэрмілк — былы музычны крытык і алкаголік, які цяпер працуе кансультантам па залежнасцях і вядзе групы падтрымкі[reference:3][reference:4]. Ён жыве ў [[Сіэтл]]е, вядомы сваімі вострымі, часам язвітымі заўвагамі, якія раздае не толькі падапечным, але і сябрам, і нават выпадковым суразмоўцам[reference:5]. Нягледзячы на тое, што ён кантралюе сваё п'янства, Лоўдэрмілк выяўляе, што калі тваё жыццё — поўны беспарадак, заставацца цвярозым — гэта яшчэ палова праблемы[reference:6]. Серыял пачынаецца з таго, што Лоўдэрмілк і яго сужыцель Бен Бернс — двое алкаголікаў, якія знаходзяцца ў рэмісіі, — рэгулярна праводзяць і наведваюць сустрэчы групы падтрымкі «Sober Friends»[reference:7]. Калі багатая прыхаджанка царквы, дзе праводзяцца сустрэчы, просіць дапамагчы яе дачцэ, Лоўдэрмілка прымушаюць узяць Клэр (Аня Саўчыч) у якасці другой сужыцелькі і адначасова спрабаваць утрымаць яе ад зрываў[reference:8]. Сэм таксама рэгулярна канфліктуе з Бенам, які валодае барам, праз іх розныя погляды на жыццё, алкагалізм і шляхі да цвярозасці[reference:9]. Серыял вылучаецца рэалістычным паказам залежнасці, рэабілітацыі і людзей, якія пакутуюць ад гэтага[reference:10]. Ён закранае цяжкія тэмы, такія як адзінота, гора, траўмы і чалавечыя сувязі, даследуючы псіхалогію тых, хто змагаецца з залежнасцю[reference:11]. == Акцёрскі склад і персанажы == * {{Нп5|Рон Лівінгстан|Рон Лівінгстан|en|Ron Livingston}} — Сэм Лоўдэрмілк. Былы музычны крытык і алкаголік, які змагаецца за цвярозасць, вядомы сваім рэзкім характарам[reference:12]. Лівінгстан найбольш вядомы па галоўнай ролі ў культовай камедыі «Офісны прастор» (1999) і міні-серыяле «Браты па зброі»[reference:13]. * {{Нп5|Уіл Сасо|Уіл Сасо|en|Will Sasso}} — Бен Бернс. Спонсар і сужыцель Лоўдэрмілка, які аказваецца чалавекам з алкаголем, схаваным па ўсёй кватэры[reference:14]. Сасо быў акцёрам скетч-шоу «Mad TV» (1997–2002)[reference:15]. * {{Нп5|Лора Менел|Лора Менел|en|Laura Mennell}} — Элісан Мантгомеры. Суседка і любоўная цікавасць Лоўдэрмілка ў першым сезоне[reference:16]. * [[Аня Саўчыч]] — Клэр Уілкс. Маладая залежная, якую Лоўдэрмілк няўхільна запрашае ў свой дом і групу падтрымкі[reference:17]. * {{Нп5|Мэт Фрэйзер (акцёр)|Мэт Фрэйзер|en|Mat Fraser (actor)}} — Роджэр. * Тобі Левінс — Тоні. * Марк Брэндан — Сціў. Сярод другасных персанажаў — удзельнікі групы падтрымкі, якіх граюць як вядомыя характарныя акцёры, так і тытулаваныя стэндап-комікі[reference:18]. == Спіс сезонаў == {{залатую спіс}} * 1 сезон — 10 серый (2017) * 2 сезон — 10 серый (2018) * 3 сезон — 10 серый (2020) {{канец спіса}} == Вытворчасць == Серыял быў замоўлены каналам Audience Network, які належаў кампаніі AT&T[reference:19]. У снежні 2018 года было абвешчана аб працягу серыяла на трэці сезон[reference:20]. Аднак у красавіку 2020 года, пасля спынення вяшчання канала, серыял застаўся без пляцоўкі[reference:21]. Пазней правы на стрымінг набыў [[Amazon Prime Video]], які ў снежні 2020 года выпусціў трэці сезон у некаторых краінах[reference:22]. У сакавіку 2021 года серыял дэбютаваў у ЗША, а трэці сезон дадалі ў наступным месяцы[reference:23]. Нягледзячы на тое, што дзеянне серыяла адбываецца ў Сіэтле, ён фактычна здымаўся ў [[Ванкувер]]ы, Канада. Амаль усе акцёры ў серыяле — канадцы, што дазваляла вытворчасці карыстацца падатковымі льготамі і меншымі выдаткамі[reference:24]. == Успрыняцце == Серыял атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў і гледачоў. На сайце-агрэгатары [[Rotten Tomatoes]] рэйтынг серыяла складае 93%[reference:25][reference:26][reference:27]. Крытыкі адзначылі «моцную цэнтральную гульню» Рона Лівінгстана, «востры сцэнарый» і трывалую аснову, назваўшы яго «ідэальна падабраным у гэтай кранальнай цёмнай камедыі пра музычнага крытыка, які стаў алкаголікам, што змагаецца з залежнасцю»[reference:28][reference:29]. TVLine апісаў серыял як «глыток свежага паветра ў свеце цёмных камедый, з дасціпнымі дыялогамі і балансам гумару і сэрца»[reference:30]. Карыстальнікі [[IMDb]] ацанілі серыял у 7,9/10[reference:31], а іншыя крыніцы паведамляюць пра рэйтынг 8,2/10, адзначаючы яго даверлівых персанажаў і захапляльны сюжэт[reference:32]. Серыял таксама атрымаў некалькі ўзнагарод і намінацый, уключаючы перамогу на Leo Awards 2021 у намінацыі «Найлепшы мантаж» і намінацыю за «Найлепшую жаночую ролю»[reference:33]. == Зноскі == {{зноскі}} == Спасылкі == * {{IMDb title|7262880|Лоўдэрмілк}} tdyz2zxcja7p7qisishd0r4ihubsfjm 5157544 5157543 2026-06-23T06:42:18Z Lucas artic 134314 5157544 wikitext text/x-wiki {{Тэлесерыял | назва = Лоўдэрмілк | арыгінал назвы = Loudermilk | выява = | подпіс = | жанр = [[камедыйная драма]] | стваральнік = [[Пітэр Фарэлі]], [[Бобі Морт]] | у ролях = [[Рон Лівінгстан]]<br>[[Уіл Сасо]]<br>[[Лора Менел]]<br>[[Аня Саўчыч]]<br>[[Мэт Фрэйзер]]<br>[[Тобі Левінс]]<br>[[Марк Брэндан]] | кампазітар = [[Дэйв Палмер]] | краіна = {{сцягафікацыя|ЗША}} | мова = [[англійская мова|англійская]] | колькасць сезонаў = 3 | колькасць серый = 30 | выканаўчы прадзюсар = [[Пітэр Фарэлі]]<br>[[Бобі Морт]]<br>[[Крыстафер Лонг]]<br>[[Шэйн Элрод]]<br>[[Барт Пітэрс]]<br>[[Марк Бург]]<br>[[Дэвід Гілаўд]]<br>[[Кейт Рэган]]<br>[[Бобі Фарэлі]] | аператар = [[Дэвід Пелет’е]] | працягласць = 27–30 хвілін | студыя = [[Primary Wave Entertainment]] | канал = [[Audience Network]] (1–2 сезоны)<br>[[Amazon Prime Video]] (3 сезон) | прэм’ера = 17 кастрычніка 2017 | заканчэнне = 31 снежня 2020 | сайт = | imdb = 7262880 }} '''«Ло́ўдэрмілк»''' ({{lang-en|Loudermilk}}) — амерыканскі тэлесерыял у жанры [[камедыйная драма|камедыйнай драмы]], створаны [[Пітэр Фарэлі|Пітэрам Фарэлі]] і [[Бобі Морт]]ам. Галоўныя ролі выканалі [[Рон Лівінгстан]], [[Уіл Сасо]], [[Лора Менел]], [[Аня Саўчыч]], [[Мэт Фрэйзер]], [[Тобі Левінс]] і [[Марк Брэндан]]. Прэм’ера адбылася 17 кастрычніка 2017 года на канале AT&T Audience Network.<ref>{{cite web |title=Loudermilk – Official Trailer – AT&T Audience Network |url=https://www.youtube.com/watch?v=example |publisher=YouTube |accessdate=2026-06-23}}</ref><ref>{{cite web |title=AT&T Audience Network Announces New Original Series |url=https://about.att.com/story/audience_network.html |publisher=AT&T |date=2017-09-15 |accessdate=2026-06-23}}</ref> == Сюжэт == Сэм Лоўдэрмілк — былы музычны крытык і алкаголік, які цяпер працуе кансультантам па залежнасцях і вядзе групы падтрымкі. Ён жыве ў [[Сіэтл]]е, вядомы сваімі вострымі, часам язвітымі заўвагамі, якія раздае не толькі падапечным, але і сябрам, і нават выпадковым суразмоўцам. Нягледзячы на тое, што ён кантралюе сваё п'янства, Лоўдэрмілк выяўляе, што калі тваё жыццё — поўны беспарадак, заставацца цвярозым — гэта яшчэ палова праблемы.<ref name="Deadline">{{cite web |title=‘Loudermilk’ Comedy Series From Peter Farrelly Set At Audience |url=https://deadline.com/2017/03/loudermilk-peter-farrelly-comedy-series-ron-livingston-audience-network-1202044780/ |publisher=Deadline |date=2017-03-16 |accessdate=2026-06-23}}</ref> Серыял пачынаецца з таго, што Лоўдэрмілк і яго сужыцель Бен Бернс — двое алкаголікаў, якія знаходзяцца ў рэмісіі, — рэгулярна праводзяць і наведваюць сустрэчы групы падтрымкі «Sober Friends». Калі багатая прыхаджанка царквы, дзе праводзяцца сустрэчы, просіць дапамагчы яе дачцэ, Лоўдэрмілка прымушаюць узяць Клэр ([[Аня Саўчыч]]) у якасці другой сужыцелькі і адначасова спрабаваць утрымаць яе ад зрываў. Сэм таксама рэгулярна канфліктуе з Бенам, які валодае барам, праз іх розныя погляды на жыццё, алкагалізм і шляхі да цвярозасці.<ref name="TVLine">{{cite web |title=Loudermilk Review: Ron Livingston Shines in Audience's Sober Comedy |url=https://tvline.com/2017/10/16/loudermilk-review-ron-livingston-audience-network/ |publisher=TVLine |date=2017-10-16 |accessdate=2026-06-23}}</ref> Серыял вылучаецца рэалістычным паказам залежнасці, рэабілітацыі і людзей, якія пакутуюць ад гэтага. Ён закранае цяжкія тэмы, такія як адзінота, гора, траўмы і чалавечыя сувязі, даследуючы псіхалогію тых, хто змагаецца з залежнасцю. == Акцёрскі склад == * [[Рон Лівінгстан]] — Сэм Лоўдэрмілк. Былы музычны крытык і алкаголік, які змагаецца за цвярозасць, вядомы сваім рэзкім характарам. Лівінгстан найбольш вядомы па галоўнай ролі ў культовай камедыі «[[Офісны прастор]]» (1999) і міні-серыяле «[[Браты па зброі]]». * [[Уіл Сасо]] — Бен Бернс. Спонсар і сужыцель Лоўдэрмілка, які аказваецца чалавекам з алкаголем, схаваным па ўсёй кватэры. Сасо быў акцёрам скетч-шоу «[[Mad TV]]» (1997–2002). * [[Лора Менел]] — Элісан Мантгомеры. Суседка і любоўная цікавасць Лоўдэрмілка ў першым сезоне. * [[Аня Саўчыч]] — Клэр Уілкс. Маладая залежная, якую Лоўдэрмілк няўхільна запрашае ў свой дом і групу падтрымкі. * [[Мэт Фрэйзер]] — Роджэр. * [[Тобі Левінс]] — Тоні. * [[Марк Брэндан]] — Сціў. Сярод другасных персанажаў — удзельнікі групы падтрымкі, якіх граюць як вядомыя характарныя акцёры, так і тытулаваныя стэндап-комікі. == Спіс сезонаў == * 1 сезон — 10 серый (2017) * 2 сезон — 10 серый (2018) * 3 сезон — 10 серый (2020) == Вытворчасць == Серыял быў замоўлены каналам Audience Network, які належаў кампаніі AT&T. У снежні 2018 года было абвешчана аб працягу серыяла на трэці сезон.<ref>{{cite web |title=‘Loudermilk’ Renewed For Season 3 By Audience |url=https://deadline.com/2018/12/loudermilk-renewed-season-3-audience-network-1202522064/ |publisher=Deadline |date=2018-12-18 |accessdate=2026-06-23}}</ref> Аднак у красавіку 2020 года, пасля спынення вяшчання канала, серыял застаўся без пляцоўкі. Пазней правы на стрымінг набыў Amazon Prime Video, які ў снежні 2020 года выпусціў трэці сезон у некаторых краінах. У сакавіку 2021 года серыял дэбютаваў у ЗША, а трэці сезон дадалі ў наступным месяцы.<ref>{{cite web |title=Amazon Prime Video Picks Up ‘Loudermilk’ After AT&T Audience Shutdown |url=https://variety.com/2020/digital/news/loudermilk-amazon-prime-video-1234786622/ |publisher=Variety |date=2020-12-01 |accessdate=2026-06-23}}</ref> Нягледзячы на тое, што дзеянне серыяла адбываецца ў Сіэтле, ён фактычна здымаўся ў [[Ванкувер]]ы, Канада.<ref>{{cite web |title=Loudermilk Filming Locations |url=https://www.imdb.com/title/tt7262880/locations |publisher=IMDb |accessdate=2026-06-23}}</ref> Амаль усе акцёры ў серыяле — канадцы, што дазваляла вытворчасці карыстацца падатковымі льготамі і меншымі выдаткамі. == Успрыняцце == Серыял атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў і гледачоў. На сайце-агрэгатары [[Rotten Tomatoes]] рэйтынг серыяла складае 93%.<ref>{{cite web |title=Loudermilk: Season 1 |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/loudermilk |publisher=Rotten Tomatoes |accessdate=2026-06-23}}</ref> Крытыкі адзначылі «моцную цэнтральную гульню» Рона Лівінгстана, «востры сцэнарый» і трывалую аснову, назваўшы яго «ідэальна падабраным у гэтай кранальнай цёмнай камедыі пра музычнага крытыка, які стаў алкаголікам, што змагаецца з залежнасцю». TVLine апісаў серыял як «глыток свежага паветра ў свеце цёмных камедый, з дасціпнымі дыялогамі і балансам гумару і сэрца».<ref name="TVLine" /> Карыстальнікі [[IMDb]] ацанілі серыял у 7,9/10, адзначаючы яго даверлівых персанажаў і захапляльны сюжэт. == Зноскі == {{зноскі}} == Спасылкі == * {{IMDb title|7262880|Лоўдэрмілк}} * [https://www.rottentomatoes.com/tv/loudermilk Лоўдэрмілк] на Rotten Tomatoes 56qri3xtex4enur7x49smjbmpndodgq 0 809891 5157562 2026-06-23T07:32:31Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Анатоль Лазар]] 5157562 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Анатоль Лазар]] pgv1lot6ltsvj4g2y0xj76utykczbnd 0 809892 5157568 2026-06-23T07:39:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Калодзежная вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назв...» 5157568 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Калодзежная вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = пачатак XV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (падмуркі) |Сайт = |Commons = }} '''Кало́дзежная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ля ўсходняга падножжа [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]] над крыніцай і выконвала ролю абароненага водазабеспячэння замка. Злучалася з асноўнымі замкавымі ўмацаваннямі асобным мураваным праслам сцяны з патаемным ходам да вады. Да нашага часу захавалася толькі ў выглядзе падмуркаў. == Гісторыя == Узвядзенне Калодзежнай вежы адносіцца да другога этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які прыпадае на пачатак XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Паколькі замак размяшчаўся на высокай гары, ён меў вострую праблему з водазабеспячэннем: студні ўнутры замкавага двара не было. Аднак ля ўсходняга падножжа гары білі магутныя крыніцы, над адной з якіх і была пастаўлена спецыяльная патаемная вежа, што дазваляла абаронцам мець бесперабойны доступ да пітной вады падчас аблог{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Адсутнасць вады часта станавілася прычынай капітуляцыі сярэдневяковых гарадоў, таму пабудове гэтага аб'екта надавалася вялікае стратэгічнае значэнне{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Як абарончы аб'ект, Калодзежная вежа і яе муры праіснавалі каля двух з паловай стагоддзяў, забяспечваючы гарнізон вадой падчас варожых нападаў. Яна была знішчана разам з іншымі замкавымі ўмацаваннямі ў сярэдзіне XVII стагоддзя падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны паміж Рэччу Паспалітай і Рускай дзяржавай]]. У верасні 1655 года замак быў узяты казакамі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]], а ў 1660 годзе яго занялі войскі князя [[Іван Хаванскі|Івана Хаванскага]]. У выніку гэтых ваенных дзеянняў Калодзежная вежа, як і [[Малая брама (Навагрудак)|Малая брама]], [[Меская вежа|Меская]] і [[Пасадская вежа (Навагрудак)|Пасадская]] вежы, была моцна разбурана ажно да падмуркаў{{sfn|Ткачоў|1978|с=51—52}}. == Архітэктура і канструкцыя == У плане Калодзежная вежа мела форму квадрата з памерамі 8 на 8 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Падмурак будынка вышынёй каля 2,5 метра быў складзены з камянёў грубай чоскі, шчыліны паміж якімі былі старанна замазаны [[Вапнавы раствор|вапнавым растворам]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Сцены вежы былі выкананы ў тэхніцы [[Лусковая муроўка|лусковай муроўкі]]. Ад самага цокаля фундамента яны абліцоўваліся буйнамернай брусковай [[цэгла]]й. Таўшчыня вонкавых цагляных «шчок» складала 35 сантыметраў, а ўнутраная забутоўка была зроблена з камянёў сярэдніх памераў і вапнавага раствору{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Цагляная абліцоўка выконвалася ў традыцыйнай для таго часу [[Балтыйская муроўка|«балтыйскай» муроўцы]], дзе чаргаваліся два [[Лажок (цэгла)|лажкі]] і адзін [[Тычок (цэгла)|тычок]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. З асноўнымі ўмацаваннямі замка вежа злучалася спецыяльным праслам мураванай сцяны даўжынёй 21 метр і таўшчынёй 2 метры{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Гэтая сцяна ўздымалася па стромкім схіле гары і мела ўнутры скрыты скляпеністы праход да вады. Шырыня патаемнага ходу складала 1,06 метра, ён быў абсталяваны каменнымі прыступкамі шырынёй 30 сантыметраў і вышынёй спуску 15 сантыметраў кожная{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Сцяна-пераход стаяла на магутным каменным падмурку таўшчынёй амаль 1,5 метра, тэхніка муроўкі якога была ідэнтычнай падмурку самой Калодзежнай вежы{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Верхняя частка гэтага прасла была прыкладзена непасрэдна да замкавых муроў, што сведчыць пра іх адначасовае ўзвядзенне{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] 58f8bvqu1znhiz7v6ckp4olywpdzqkb 5157573 5157568 2026-06-23T07:47:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя */ 5157573 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Калодзежная вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = пачатак XV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (падмуркі) |Сайт = |Commons = }} '''Кало́дзежная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ля ўсходняга падножжа [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]] над крыніцай і выконвала ролю абароненага водазабеспячэння замка. Злучалася з асноўнымі замкавымі ўмацаваннямі асобным мураваным праслам сцяны з патаемным ходам да вады. Да нашага часу захавалася толькі ў выглядзе падмуркаў. == Гісторыя == [[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(1930)_(2).jpg|злева|міні|Калодзежная вежа (d) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] Узвядзенне Калодзежнай вежы адносіцца да другога этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які прыпадае на пачатак XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Паколькі замак размяшчаўся на высокай гары, ён меў вострую праблему з водазабеспячэннем: студні ўнутры замкавага двара не было. Аднак ля ўсходняга падножжа гары білі магутныя крыніцы, над адной з якіх і была пастаўлена спецыяльная патаемная вежа, што дазваляла абаронцам мець бесперабойны доступ да пітной вады падчас аблог{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Адсутнасць вады часта станавілася прычынай капітуляцыі сярэдневяковых гарадоў, таму пабудове гэтага аб'екта надавалася вялікае стратэгічнае значэнне{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Як абарончы аб'ект, Калодзежная вежа і яе муры праіснавалі каля двух з паловай стагоддзяў, забяспечваючы гарнізон вадой падчас варожых нападаў. Яна была знішчана разам з іншымі замкавымі ўмацаваннямі ў сярэдзіне XVII стагоддзя падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны паміж Рэччу Паспалітай і Рускай дзяржавай]]. У верасні 1655 года замак быў узяты казакамі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]], а ў 1660 годзе яго занялі войскі князя [[Іван Хаванскі|Івана Хаванскага]]. У выніку гэтых ваенных дзеянняў Калодзежная вежа, як і [[Малая брама (Навагрудак)|Малая брама]], [[Меская вежа|Меская]] і [[Пасадская вежа (Навагрудак)|Пасадская]] вежы, была моцна разбурана ажно да падмуркаў{{sfn|Ткачоў|1978|с=51—52}}. == Архітэктура і канструкцыя == У плане Калодзежная вежа мела форму квадрата з памерамі 8 на 8 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Падмурак будынка вышынёй каля 2,5 метра быў складзены з камянёў грубай чоскі, шчыліны паміж якімі былі старанна замазаны [[Вапнавы раствор|вапнавым растворам]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Сцены вежы былі выкананы ў тэхніцы [[Лусковая муроўка|лусковай муроўкі]]. Ад самага цокаля фундамента яны абліцоўваліся буйнамернай брусковай [[цэгла]]й. Таўшчыня вонкавых цагляных «шчок» складала 35 сантыметраў, а ўнутраная забутоўка была зроблена з камянёў сярэдніх памераў і вапнавага раствору{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Цагляная абліцоўка выконвалася ў традыцыйнай для таго часу [[Балтыйская муроўка|«балтыйскай» муроўцы]], дзе чаргаваліся два [[Лажок (цэгла)|лажкі]] і адзін [[Тычок (цэгла)|тычок]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. З асноўнымі ўмацаваннямі замка вежа злучалася спецыяльным праслам мураванай сцяны даўжынёй 21 метр і таўшчынёй 2 метры{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Гэтая сцяна ўздымалася па стромкім схіле гары і мела ўнутры скрыты скляпеністы праход да вады. Шырыня патаемнага ходу складала 1,06 метра, ён быў абсталяваны каменнымі прыступкамі шырынёй 30 сантыметраў і вышынёй спуску 15 сантыметраў кожная{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Сцяна-пераход стаяла на магутным каменным падмурку таўшчынёй амаль 1,5 метра, тэхніка муроўкі якога была ідэнтычнай падмурку самой Калодзежнай вежы{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Верхняя частка гэтага прасла была прыкладзена непасрэдна да замкавых муроў, што сведчыць пра іх адначасовае ўзвядзенне{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] lrxzorhzt7nwmkn8di97dasrsv3bfja 5157577 5157573 2026-06-23T07:56:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5157577 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = вежа |Беларуская назва = Калодзежная вежа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 280px |Статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = абарончая вежа |Архітэктурны стыль = [[Гатычная архітэктура|готыка]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = мясцовыя майстры |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = пачатак XV стагоддзя |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = руіны (падмуркі) |Сайт = |Commons = }} '''Кало́дзежная ве́жа'''&nbsp;— адна з вежаў [[Навагрудскі замак|Навагрудскага замка]], узведзеная ў пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ля ўсходняга падножжа [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавай гары]] над крыніцай і выконвала ролю абароненага водазабеспячэння замка. Злучалася з асноўнымі замкавымі ўмацаваннямі асобным мураваным праслам сцяны з патаемным ходам да вады. Да нашага часу захавалася толькі ў выглядзе падмуркаў. == Гісторыя == [[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(1930)_(2).jpg|злева|міні|Калодзежная вежа (d) на плане Навагрудскага замка 1930-х гг.]] Узвядзенне Калодзежнай вежы адносіцца да другога этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які прыпадае на пачатак XV стагоддзя{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Паколькі замак размяшчаўся на высокай гары, ён меў вострую праблему з водазабеспячэннем: студні ўнутры замкавага двара не было. Аднак ля ўсходняга падножжа гары білі магутныя крыніцы, над адной з якіх і была пастаўлена спецыяльная патаемная вежа, што дазваляла абаронцам мець бесперабойны доступ да пітной вады падчас аблог{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Адсутнасць вады часта станавілася прычынай капітуляцыі сярэдневяковых гарадоў, таму пабудове гэтага аб'екта надавалася вялікае стратэгічнае значэнне{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Як абарончы аб'ект, Калодзежная вежа і яе муры праіснавалі каля двух з паловай стагоддзяў, забяспечваючы гарнізон вадой падчас варожых нападаў. Яна была знішчана разам з іншымі замкавымі ўмацаваннямі ў сярэдзіне XVII стагоддзя падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны паміж Рэччу Паспалітай і Рускай дзяржавай]]. У верасні 1655 года замак быў узяты казакамі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]], а ў 1660 годзе яго занялі войскі князя [[Іван Хаванскі|Івана Хаванскага]]. У выніку гэтых ваенных дзеянняў Калодзежная вежа, як і [[Малая брама (Навагрудак)|Малая брама]], [[Меская вежа|Меская]] і [[Пасадская вежа (Навагрудак)|Пасадская]] вежы, была моцна разбурана ажно да падмуркаў{{sfn|Ткачоў|1978|с=51—52}}. == Архітэктура і канструкцыя == У плане Калодзежная вежа мела форму квадрата з памерамі 8 на 8 метраў{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Падмурак будынка вышынёй каля 2,5 метра быў складзены з камянёў грубай чоскі, шчыліны паміж якімі былі старанна замазаны [[Вапнавы раствор|вапнавым растворам]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Сцены вежы былі выкананы ў тэхніцы [[Лусковая муроўка|лусковай муроўкі]]. Ад самага цокаля фундамента яны абліцоўваліся буйнамернай брусковай [[цэгла]]й. Таўшчыня вонкавых цагляных «шчок» складала 35 сантыметраў, а ўнутраная забутоўка была зроблена з камянёў сярэдніх памераў і вапнавага раствору{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Цагляная абліцоўка выконвалася ў традыцыйнай для таго часу [[Балтыйская муроўка|«балтыйскай» муроўцы]], дзе чаргаваліся два [[Лажок (цэгла)|лажкі]] і адзін [[Тычок (цэгла)|тычок]]{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. З асноўнымі ўмацаваннямі замка вежа злучалася спецыяльным праслам мураванай сцяны даўжынёй 21 метр і таўшчынёй 2 метры{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Гэтая сцяна ўздымалася па стромкім схіле гары і мела ўнутры скрыты скляпеністы праход да вады. Шырыня патаемнага ходу складала 1,06 метра, ён быў абсталяваны каменнымі прыступкамі шырынёй 30 сантыметраў і вышынёй спуску 15 сантыметраў кожная{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Сцяна-пераход стаяла на магутным каменным падмурку таўшчынёй амаль 1,5 метра, тэхніка муроўкі якога была ідэнтычнай падмурку самой Калодзежнай вежы{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. Верхняя частка гэтага прасла была прыкладзена непасрэдна да замкавых муроў, што сведчыць пра іх адначасовае ўзвядзенне{{sfn|Ткачоў|1978|с=48}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Абарончыя збудаванні заходніх зямель Беларусі XIII—XVIII стст.|ref=Ткачоў}} {{Навагрудскі замак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навагрудскі замак]] [[Катэгорыя:Вежы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі]] rl8dqwcar9zlvkexcrzvhp3qvfjrta9 0 809893 5157569 2026-06-23T07:39:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Руб (бок цэглы)]] 5157569 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Руб (бок цэглы)]] hdo57cusbvwqj08vy3dcij5qfctxxjk 0 809894 5157572 2026-06-23T07:45:12Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Анатоль Лазар]] 5157572 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Анатоль Лазар]] pgv1lot6ltsvj4g2y0xj76utykczbnd 0 809895 5157623 2026-06-23T10:35:07Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78931150|Stanisław Smolka]]» 5157623 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Станіслаў Смолка''' (нар. [[29 чэрвеня]] [[1854|1854 г.]] у [[Львоў|Львове]], пам. [[27 жніўня]] [[1924|1924 г.]] у Навашыцах ) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік кракаўскай гістарычнай школы, сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолкі . Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды [[Польшча|польскай]] гісторыі: дынастыі [[Пясты|Пястаў]] і [[Ягелоны|Ягелонаў]], а таксама перыяд [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]]. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад [[Рамантызм|рамантычных]] тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў . == Біяграфія == У 1876–1883 гадах быў прафесарам [[Львоў|Львоўскага]] [[Універсітэт|ўніверсітэта]], затым у перыяд 1883–1902 гадоў — [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду рэктара. У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка [[Біжаравічы]] каля Пінска . У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з [[Ватыкан|ватыканскіх]] архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе стаў членам Маскоўскага археалагічнага таварыства . У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Люблінскага ўніверсітэта]], якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой Рэчы Паспалітай; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолка жыў у доме [[Helena Rusocka|Гелены Русоцкай]] у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе <ref>{{Cite web|url=http://www.smj.jaroslaw.pl/biblioteczkasmj/archiwalia/187-erazm-jerzmanowski-fundator-polskiej-nagrody-nobla|title=Erazm Jerzmanowski - fundator polskiej Nagrody Nobla}}</ref> . Быў ганаровым членам Познанскага таварыства сяброў навукі . Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў [[Асалінеум|Нацыянальнага інстытута]] [[Асалінеум|імя Асалінскага]] . Быў членам Татранскага таварыства . У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр») . Пахаваны ў [[Іванава|Янаве Палескім]] каля [[Пінск|Пінска]] . Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ Даследаваў гісторыю ВКЛ і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. Крэўскай уніі прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і бел.-літ. летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для Супрасльскага і Слуцкага летапісаў паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў Смаленску, і актавыя матэрыялы. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 11 лістапада 1936 г.) <ref>{{Monitor Polski|1936|263|464}} „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.</ref> * [[Ордэн Жалезнай кароны|Ордэн Жалезнай Кароны]] (Аўстра-Венгрыя) == Выбраныя публікацыі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Рэктары Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове]] [[Катэгорыя:Члены Маскоўскага археалагічнага таварыства]] t59kszzxq6ku2e7fszg1osh0tkmmxr1 5157626 5157623 2026-06-23T10:40:33Z Aliaksei Lastouski 75892 5157626 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Станіслаў Смолька''' (польск. ''Stanisław Smolka,'' [[29 чэрвеня]] [[1854|1854,]] [[Львоў]], [[27 жніўня]] [[1924|1924,]]Навашыцы) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік [[Кракаўская гістарычная школа|кракаўскай гістарычнай школы]], сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолкі. Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды [[Польшча|польскай]] гісторыі: дынастыі [[Пясты|Пястаў]] і [[Ягелоны|Ягелонаў]], а таксама перыяд [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]]. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад [[Рамантызм|рамантычных]] тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў . == Біяграфія == У 1876–1883 гадах быў прафесарам [[Львоў|Львоўскага]] [[Універсітэт|ўніверсітэта]], затым у перыяд 1883–1902 гадоў — [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду [[Рэктар|рэктара]]. У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка [[Біжаравічы]] каля Пінска. У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з [[Ватыкан|ватыканскіх]] архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе стаў членам [[Маскоўскае археалагічнае таварыства|Маскоўскага археалагічнага таварыства]] . У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Люблінскага ўніверсітэта]], якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолька жыў у доме [[Helena Rusocka|Гелены Русоцкай]] у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе <ref>{{Cite web|url=http://www.smj.jaroslaw.pl/biblioteczkasmj/archiwalia/187-erazm-jerzmanowski-fundator-polskiej-nagrody-nobla|title=Erazm Jerzmanowski - fundator polskiej Nagrody Nobla}}</ref> . Быў ганаровым членам [[Познаньскае таварыства сяброў навукі|Познаньскага таварыства сяброў навукі]]. Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў [[Асалінеум|Нацыянальнага інстытута]] [[Асалінеум|імя Асалінскага]] . Быў членам Татранскага таварыства. У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр»). Пахаваны ў [[Іванава|Янаве Палескім]] каля [[Пінск|Пінска]]. == Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ == Даследаваў гісторыю [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і беларуска-літоўскімі летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для [[Супрасльскі летапіс|Супрасльскага]] і [[Слуцкі летапіс|Слуцкага летапісаў]] паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў [[Смаленск|Смаленску]], і актавыя матэрыялы. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 11 лістапада 1936 г.) <ref>{{Monitor Polski|1936|263|464}} „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.</ref> * [[Ордэн Жалезнай кароны|Ордэн Жалезнай Кароны]] (Аўстра-Венгрыя) == Выбраныя публікацыі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Рэктары Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове]] [[Катэгорыя:Члены Маскоўскага археалагічнага таварыства]] gi2k9nlf5lps3zvi1bavlximqdshm1n 5157628 5157626 2026-06-23T10:46:17Z Aliaksei Lastouski 75892 5157628 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Станіслаў Смолька''' (польск. ''Stanisław Smolka,'' [[29 чэрвеня]] [[1854|1854,]] [[Львоў]], [[27 жніўня]] [[1924|1924,]]Навашыцы) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік [[Кракаўская гістарычная школа|кракаўскай гістарычнай школы]], сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолькі.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138200|title=Смолька Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 60.</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1880|title=Станіслаў Смолька|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 370.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.polskietradycje.pl/postacie/widok/302|title=Stanisław Smolka 1854-1924|website=www.polskietradycje.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды [[Польшча|польскай]] гісторыі: дынастыі [[Пясты|Пястаў]] і [[Ягелоны|Ягелонаў]], а таксама перыяд [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]]. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад [[Рамантызм|рамантычных]] тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў. == Біяграфія == У 1876–1883 гадах быў прафесарам [[Львоў|Львоўскага]] [[Універсітэт|ўніверсітэта]], затым у перыяд 1883–1902 гадоў — [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду [[Рэктар|рэктара]]. У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка [[Біжаравічы]] каля Пінска. Яго ўнукам быў віленскі гісторык [[Ежы Орда]]. У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з [[Ватыкан|ватыканскіх]] архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе стаў членам [[Маскоўскае археалагічнае таварыства|Маскоўскага археалагічнага таварыства]]. У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Люблінскага ўніверсітэта]], якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолька жыў у доме [[Helena Rusocka|Гелены Русоцкай]] у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе <ref>{{Cite web|url=http://www.smj.jaroslaw.pl/biblioteczkasmj/archiwalia/187-erazm-jerzmanowski-fundator-polskiej-nagrody-nobla|title=Erazm Jerzmanowski - fundator polskiej Nagrody Nobla}}</ref> . Быў ганаровым членам [[Познаньскае таварыства сяброў навукі|Познаньскага таварыства сяброў навукі]]. Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў [[Асалінеум|Нацыянальнага інстытута]] [[Асалінеум|імя Асалінскага]] . Быў членам Татранскага таварыства. У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр»). Пахаваны ў [[Іванава|Янаве Палескім]] каля [[Пінск|Пінска]]. == Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ == Даследаваў гісторыю [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і беларуска-літоўскімі летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для [[Супрасльскі летапіс|Супрасльскага]] і [[Слуцкі летапіс|Слуцкага летапісаў]] паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў [[Смаленск|Смаленску]], і актавыя матэрыялы.<ref name=":0" /> == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 11 лістапада 1936 г.) <ref>{{Monitor Polski|1936|263|464}} „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.</ref> * [[Ордэн Жалезнай кароны|Ордэн Жалезнай Кароны]] (Аўстра-Венгрыя) == Выбраныя публікацыі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Рэктары Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] <references /> [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове]] 3vfqeddvde051xpeg6x7fc1ifzkkkdq 5157646 5157628 2026-06-23T11:13:33Z Aliaksei Lastouski 75892 5157646 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Станіслаў Смолька''' (польск. ''Stanisław Smolka,'' [[29 чэрвеня]] [[1854|1854,]] [[Львоў]], [[27 жніўня]] [[1924|1924,]]Навашыцы) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік [[Кракаўская гістарычная школа|кракаўскай гістарычнай школы]], сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолькі.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138200|title=Смолька Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 60.</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1880|title=Станіслаў Смолька|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 370.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.polskietradycje.pl/postacie/widok/302|title=Stanisław Smolka 1854-1924|website=www.polskietradycje.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды [[Польшча|польскай]] гісторыі: дынастыі [[Пясты|Пястаў]] і [[Ягелоны|Ягелонаў]], а таксама перыяд [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]]. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад [[Рамантызм|рамантычных]] тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://mediewisci.lhdb.kul.pl/biografie/item/452|title=Stanisław Smolka (1854-1924) · Biografie · mediewisci|website=mediewisci.lhdb.kul.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> == Біяграфія == У 1876–1883 гадах быў прафесарам [[Львоў|Львоўскага]] [[Універсітэт|ўніверсітэта]], затым у перыяд 1883–1902 гадоў — [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду [[Рэктар|рэктара]]. У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка [[Біжаравічы]] каля Пінска. Яго ўнукам быў віленскі гісторык [[Ежы Орда]]. У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з [[Ватыкан|ватыканскіх]] архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе стаў членам [[Маскоўскае археалагічнае таварыства|Маскоўскага археалагічнага таварыства]]. У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Люблінскага ўніверсітэта]], якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолька жыў у доме [[Helena Rusocka|Гелены Русоцкай]] у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе <ref>{{Cite web|url=http://www.smj.jaroslaw.pl/biblioteczkasmj/archiwalia/187-erazm-jerzmanowski-fundator-polskiej-nagrody-nobla|title=Erazm Jerzmanowski - fundator polskiej Nagrody Nobla}}</ref> . Быў ганаровым членам [[Познаньскае таварыства сяброў навукі|Познаньскага таварыства сяброў навукі]] і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Віленскага таварыства сяброў навук]]. Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў [[Асалінеум|Нацыянальнага інстытута]] [[Асалінеум|імя Асалінскага]] . Быў членам Татранскага таварыства. У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр»). Пахаваны ў [[Іванава|Янаве Палескім]] каля [[Пінск|Пінска]]. == Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ == Даследаваў гісторыю [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У аснове гэтых прац быў аналіз не толькі літоўска-беларускіх летапісаў, але таксама тэўтонскіх і, што важна, візантыйскіх крыніц, якія дагэтуль не даследаваліся.<ref name=":1" /> Падкрэсліваў у генезісе уніі значэнне "рускага пытання", ці кантролю над землямі Чырвонай Русі, у якім была зацікаўлена малапольская шляхта. У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і беларуска-літоўскімі летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для [[Супрасльскі летапіс|Супрасльскага]] і [[Слуцкі летапіс|Слуцкага летапісаў]] паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў [[Смаленск|Смаленску]], і актавыя матэрыялы.<ref name=":0" /><ref>Chodynicki K. Stanowisko Smolki w rozwoju badań nad przeszłością W.Ks.Litewskiego // [https://crispa.uw.edu.pl/api/object/291742/data/download?s3Key=3ffd75a9-7da4-41b2-8119-95b6d92f2a56./11fa40e3-e2b5-4513-b477-2df46792e8bc.pdf&suggestedFilename=Ateneum%20Wile%C5%84skie%20%3A%20czasopismo%20naukowe%20po%C5%9Bwi%C4%99cone%20badaniom%20przesz%C5%82o%C5%9Bci%20ziem%20W.%20X.%20Litewskiego%20%3A%20wydawnictwo%20III%20Wydzia%C5%82u%20Towarzystwa%20Przyjaci%C3%B3%C5%82%20Nauk%20w%20Wilnie.%20R.%202%2C%201924%2C%20z.%207-8.pdf Ateneum Wileńskie. 1924. R. 2. Z. 7—8.]</ref> == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 11 лістапада 1936 г.) <ref>{{Monitor Polski|1936|263|464}} „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.</ref> * [[Ордэн Жалезнай кароны|Ордэн Жалезнай Кароны]] (Аўстра-Венгрыя) == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Рэктары Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] <references /> [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове]] b307yyfao0e9zudzq1py1owvndqlrqf 5157647 5157646 2026-06-23T11:14:33Z Aliaksei Lastouski 75892 5157647 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Станіслаў Смолька''' (польск. ''Stanisław Smolka,'' [[29 чэрвеня]] [[1854|1854,]] [[Львоў]], [[27 жніўня]] [[1924|1924,]]Навашыцы) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік [[Кракаўская гістарычная школа|кракаўскай гістарычнай школы]], сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолькі.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138200|title=Смолька Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 60.</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1880|title=Станіслаў Смолька|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 370.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.polskietradycje.pl/postacie/widok/302|title=Stanisław Smolka 1854-1924|website=www.polskietradycje.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды [[Польшча|польскай]] гісторыі: дынастыі [[Пясты|Пястаў]] і [[Ягелоны|Ягелонаў]], а таксама перыяд [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]]. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад [[Рамантызм|рамантычных]] тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://mediewisci.lhdb.kul.pl/biografie/item/452|title=Stanisław Smolka (1854-1924) · Biografie · mediewisci|website=mediewisci.lhdb.kul.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> == Біяграфія == У 1876–1883 гадах быў прафесарам [[Львоў|Львоўскага]] [[Універсітэт|ўніверсітэта]], затым у перыяд 1883–1902 гадоў — [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду [[Рэктар|рэктара]]. У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка [[Біжаравічы]] каля Пінска. Яго ўнукам быў віленскі гісторык [[Ежы Орда]]. У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з [[Ватыкан|ватыканскіх]] архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе стаў членам [[Маскоўскае археалагічнае таварыства|Маскоўскага археалагічнага таварыства]]. У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Люблінскага ўніверсітэта]], якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолька жыў у доме [[Helena Rusocka|Гелены Русоцкай]] у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе <ref>{{Cite web|url=http://www.smj.jaroslaw.pl/biblioteczkasmj/archiwalia/187-erazm-jerzmanowski-fundator-polskiej-nagrody-nobla|title=Erazm Jerzmanowski - fundator polskiej Nagrody Nobla}}</ref> . Быў ганаровым членам [[Познаньскае таварыства сяброў навукі|Познаньскага таварыства сяброў навукі]] і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Віленскага таварыства сяброў навук]]. Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў [[Асалінеум|Нацыянальнага інстытута]] [[Асалінеум|імя Асалінскага]] . Быў членам Татранскага таварыства. У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр»). Пахаваны ў [[Іванава|Янаве Палескім]] каля [[Пінск|Пінска]]. == Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ == Даследаваў гісторыю [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У аснове гэтых прац быў аналіз не толькі літоўска-беларускіх летапісаў, але таксама тэўтонскіх і, што важна, візантыйскіх крыніц, якія дагэтуль не даследаваліся.<ref name=":1" /> Падкрэсліваў у генезісе уніі значэнне "рускага пытання", ці кантролю над землямі Чырвонай Русі, у якім была зацікаўлена малапольская шляхта.<ref name=":2" /> У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і беларуска-літоўскімі летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для [[Супрасльскі летапіс|Супрасльскага]] і [[Слуцкі летапіс|Слуцкага летапісаў]] паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў [[Смаленск|Смаленску]], і актавыя матэрыялы.<ref name=":0" /><ref name=":2">''Chodynicki K.'' Stanowisko Smolki w rozwoju badań nad przeszłością W.Ks.Litewskiego // [https://crispa.uw.edu.pl/api/object/291742/data/download?s3Key=3ffd75a9-7da4-41b2-8119-95b6d92f2a56./11fa40e3-e2b5-4513-b477-2df46792e8bc.pdf&suggestedFilename=Ateneum%20Wile%C5%84skie%20%3A%20czasopismo%20naukowe%20po%C5%9Bwi%C4%99cone%20badaniom%20przesz%C5%82o%C5%9Bci%20ziem%20W.%20X.%20Litewskiego%20%3A%20wydawnictwo%20III%20Wydzia%C5%82u%20Towarzystwa%20Przyjaci%C3%B3%C5%82%20Nauk%20w%20Wilnie.%20R.%202%2C%201924%2C%20z.%207-8.pdf Ateneum Wileńskie. 1924. R. 2. Z. 7—8.]</ref> == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 11 лістапада 1936 г.) <ref>{{Monitor Polski|1936|263|464}} „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.</ref> * [[Ордэн Жалезнай кароны|Ордэн Жалезнай Кароны]] (Аўстра-Венгрыя) == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Рэктары Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] <references /> [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове]] r31lh93q0sx2xr1e25gwkh5q374uz73 5157648 5157647 2026-06-23T11:15:14Z Aliaksei Lastouski 75892 5157648 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}}'''Станіслаў Смолька''' (польск. ''Stanisław Smolka,'' [[29 чэрвеня]] [[1854|1854,]] [[Львоў]], [[27 жніўня]] [[1924|1924,]]Навашыцы) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік [[Кракаўская гістарычная школа|кракаўскай гістарычнай школы]], сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолькі.<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138200|title=Смолька Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 60.</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1880|title=Станіслаў Смолька|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|access-date=2026-06-23}}</ref><ref>[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 370.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.polskietradycje.pl/postacie/widok/302|title=Stanisław Smolka 1854-1924|website=www.polskietradycje.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды [[Польшча|польскай]] гісторыі: дынастыі [[Пясты|Пястаў]] і [[Ягелоны|Ягелонаў]], а таксама перыяд [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]]. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад [[Рамантызм|рамантычных]] тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://mediewisci.lhdb.kul.pl/biografie/item/452|title=Stanisław Smolka (1854-1924) · Biografie · mediewisci|website=mediewisci.lhdb.kul.pl|access-date=2026-06-23}}</ref> == Біяграфія == У 1876–1883 гадах быў прафесарам [[Львоў|Львоўскага]] [[Універсітэт|ўніверсітэта]], затым у перыяд 1883–1902 гадоў — [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду [[Рэктар|рэктара]]. У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка [[Біжаравічы]] каля [[Пінск|Пінска]]. Яго ўнукам быў віленскі гісторык [[Ежы Орда]]. У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з [[Ватыкан|ватыканскіх]] архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе стаў членам [[Маскоўскае археалагічнае таварыства|Маскоўскага археалагічнага таварыства]]. У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Люблінскага ўніверсітэта]], якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолька жыў у доме [[Helena Rusocka|Гелены Русоцкай]] у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе <ref>{{Cite web|url=http://www.smj.jaroslaw.pl/biblioteczkasmj/archiwalia/187-erazm-jerzmanowski-fundator-polskiej-nagrody-nobla|title=Erazm Jerzmanowski - fundator polskiej Nagrody Nobla}}</ref> . Быў ганаровым членам [[Познаньскае таварыства сяброў навукі|Познаньскага таварыства сяброў навукі]] і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Віленскага таварыства сяброў навук]]. Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў [[Асалінеум|Нацыянальнага інстытута]] [[Асалінеум|імя Асалінскага]]. Быў членам Татранскага таварыства. У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр»). Пахаваны ў [[Іванава|Янаве Палескім]] каля [[Пінск|Пінска]]. == Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ == Даследаваў гісторыю [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У аснове гэтых прац быў аналіз не толькі літоўска-беларускіх летапісаў, але таксама тэўтонскіх і, што важна, візантыйскіх крыніц, якія дагэтуль не даследаваліся.<ref name=":1" /> Падкрэсліваў у генезісе уніі значэнне "рускага пытання", ці кантролю над землямі Чырвонай Русі, у якім была зацікаўлена малапольская шляхта.<ref name=":2" /> У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і беларуска-літоўскімі летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для [[Супрасльскі летапіс|Супрасльскага]] і [[Слуцкі летапіс|Слуцкага летапісаў]] паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў [[Смаленск|Смаленску]], і актавыя матэрыялы.<ref name=":0" /><ref name=":2">''Chodynicki K.'' Stanowisko Smolki w rozwoju badań nad przeszłością W.Ks.Litewskiego // [https://crispa.uw.edu.pl/api/object/291742/data/download?s3Key=3ffd75a9-7da4-41b2-8119-95b6d92f2a56./11fa40e3-e2b5-4513-b477-2df46792e8bc.pdf&suggestedFilename=Ateneum%20Wile%C5%84skie%20%3A%20czasopismo%20naukowe%20po%C5%9Bwi%C4%99cone%20badaniom%20przesz%C5%82o%C5%9Bci%20ziem%20W.%20X.%20Litewskiego%20%3A%20wydawnictwo%20III%20Wydzia%C5%82u%20Towarzystwa%20Przyjaci%C3%B3%C5%82%20Nauk%20w%20Wilnie.%20R.%202%2C%201924%2C%20z.%207-8.pdf Ateneum Wileńskie. 1924. R. 2. Z. 7—8.]</ref> == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 11 лістапада 1936 г.) <ref>{{Monitor Polski|1936|263|464}} „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.</ref> * [[Ордэн Жалезнай кароны|Ордэн Жалезнай Кароны]] (Аўстра-Венгрыя) == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Рэктары Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]] <references /> [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове]] 9wzv36wlj0oyxc9gpgghlrgby1jf56s 0 809896 5157627 2026-06-23T10:44:18Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Макбет}} {{Літаратурны твор}} '''Макбет''' ({{lang-en|Macbeth}}) — п’еса, адна з найбольш вядомых трагедый [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. П’еса, аддалена заснаваная на гісторыі рэальнага шатландскага караля Макбета, часта ўяўляецца архетыпічнай гі...» 5157627 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Макбет}} {{Літаратурны твор}} '''Макбет''' ({{lang-en|Macbeth}}) — п’еса, адна з найбольш вядомых трагедый [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. П’еса, аддалена заснаваная на гісторыі рэальнага шатландскага караля Макбета, часта ўяўляецца архетыпічнай гісторыяй пра небяспеку празмернай прагі ўлады і здрады сябрам. Па-беларуску выйшла ў перакладзе Лявона Баршчэўскага<ref>Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету).</ref>. У 2006 годзе адбылася прэм’ера спектакля на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы і 2010 годзе на сцэне абноўленага Тэатра оперы і балета. 20 красавіка 1610 года — згадка ў дзённіку астролага Саймана Формана (памёр у 1611) наведвання спектакля «Макбет» у тэатры «Глобус». П’еса, хутчэй за ўсё, напісана і пастаўлена ў 1606 годзе. Макбет — Рычард Бёрбедж. 1664 г. — адаптацыя Уільяма Давенанта (з элементамі оперы, музыка Мэцью Лока, потым Джона Эклеса, потым Рычарда Леверыджа). 1786 год — першая пастаноўка «Макбета» Джонам Кемблам і выданне ягонага эсэ «Нанова абдуманы „Макбет“: адказ на асобныя заўвагі наконт асобных персанажаў Шэкспіра». == Беларускія пераклады == * Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету). 86awkkbdhmesb998mcr7gtwoqqqpv90 5157629 5157627 2026-06-23T10:46:20Z Autumndancer 168015 5157629 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Макбет}} {{Літаратурны твор}} '''Макбет''' ({{lang-en|Macbeth}}) — п’еса, адна з найбольш вядомых трагедый [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. П’еса, аддалена заснаваная на гісторыі рэальнага шатландскага караля Макбета, часта ўяўляецца архетыпічнай гісторыяй пра небяспеку празмернай прагі ўлады і здрады сябрам. [[беларуская мова|Па-беларуску]] выйшла ў перакладзе [[Лявон Баршчэўскі|Лявона Баршчэўскага]]<ref>Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету).</ref>. У 2006 годзе адбылася прэм’ера спектакля на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы і 2010 годзе на сцэне абноўленага Тэатра оперы і балета. 20 красавіка 1610 года — згадка ў дзённіку астролага Саймана Формана (памёр у 1611) наведвання спектакля «Макбет» у тэатры «Глобус». П’еса, хутчэй за ўсё, напісана і пастаўлена ў 1606 годзе. Макбет — Рычард Бёрбедж. 1664 г. — адаптацыя Уільяма Давенанта (з элементамі оперы, музыка Мэцью Лока, потым Джона Эклеса, потым Рычарда Леверыджа). 1786 год — першая пастаноўка «Макбета» Джонам Кемблам і выданне ягонага эсэ «Нанова абдуманы „Макбет“: адказ на асобныя заўвагі наконт асобных персанажаў Шэкспіра». == Беларускія пераклады == * Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету). {{Шэкспір}} [[Катэгорыя:Трагедыі Шэкспіра]] sjon4sesp5yeekc41sovtpd8fw69psk 5157630 5157629 2026-06-23T10:47:01Z Autumndancer 168015 5157630 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Макбет}} {{Літаратурны твор}} '''Макбет''' ({{lang-en|Macbeth}}) — п’еса, адна з найбольш вядомых трагедый [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. П’еса, аддалена заснаваная на гісторыі рэальнага шатландскага караля Макбета, часта ўяўляецца архетыпічнай гісторыяй пра небяспеку празмернай прагі ўлады і здрады сябрам. [[беларуская мова|Па-беларуску]] выйшла ў перакладзе [[Лявон Баршчэўскі|Лявона Баршчэўскага]]<ref>Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету).</ref>. У 2006 годзе адбылася прэм’ера спектакля на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] і 2010 годзе на сцэне абноўленага Тэатра оперы і балета. 20 красавіка 1610 года — згадка ў дзённіку астролага Саймана Формана (памёр у 1611) наведвання спектакля «Макбет» у тэатры «Глобус». П’еса, хутчэй за ўсё, напісана і пастаўлена ў 1606 годзе. Макбет — Рычард Бёрбедж. 1664 г. — адаптацыя Уільяма Давенанта (з элементамі оперы, музыка Мэцью Лока, потым Джона Эклеса, потым Рычарда Леверыджа). 1786 год — першая пастаноўка «Макбета» Джонам Кемблам і выданне ягонага эсэ «Нанова абдуманы „Макбет“: адказ на асобныя заўвагі наконт асобных персанажаў Шэкспіра». == Беларускія пераклады == * Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету). {{Шэкспір}} [[Катэгорыя:Трагедыі Шэкспіра]] gvsf31o1fxhvzahwbwjh6j6q8jcw997 5157631 5157630 2026-06-23T10:47:41Z Autumndancer 168015 5157631 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Макбет}} {{Літаратурны твор}} '''Макбет''' ({{lang-en|Macbeth}}) — п’еса, адна з найбольш вядомых трагедый [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. П’еса, аддалена заснаваная на гісторыі рэальнага шатландскага караля Макбета, часта ўяўляецца архетыпічнай гісторыяй пра небяспеку празмернай прагі ўлады і здрады сябрам. [[беларуская мова|Па-беларуску]] выйшла ў перакладзе [[Лявон Баршчэўскі|Лявона Баршчэўскага]]<ref>Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету).</ref>. У 2006 годзе адбылася прэм’ера спектакля на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] і 2010 годзе на сцэне абноўленага [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Тэатра оперы і балета]]. 20 красавіка 1610 года — згадка ў дзённіку астролага Саймана Формана (памёр у 1611) наведвання спектакля «Макбет» у тэатры «Глобус». П’еса, хутчэй за ўсё, напісана і пастаўлена ў 1606 годзе. Макбет — Рычард Бёрбедж. 1664 г. — адаптацыя Уільяма Давенанта (з элементамі оперы, музыка Мэцью Лока, потым Джона Эклеса, потым Рычарда Леверыджа). 1786 год — першая пастаноўка «Макбета» Джонам Кемблам і выданне ягонага эсэ «Нанова абдуманы „Макбет“: адказ на асобныя заўвагі наконт асобных персанажаў Шэкспіра». == Беларускія пераклады == * Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету). {{Шэкспір}} [[Катэгорыя:Трагедыі Шэкспіра]] hk005hdcdk1pjjck6zobc5zz9fuojo8 5157641 5157631 2026-06-23T11:01:49Z Autumndancer 168015 5157641 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Макбет}} {{Літаратурны твор}} '''Макбет''' ({{lang-en|Macbeth}}) — п’еса, адна з найбольш вядомых трагедый [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. П’еса, аддалена заснаваная на гісторыі рэальнага шатландскага караля Макбета, часта ўяўляецца архетыпічнай гісторыяй пра небяспеку празмернай прагі ўлады і здрады сябрам. [[беларуская мова|Па-беларуску]] выйшла ў перакладзе [[Лявон Баршчэўскі|Лявона Баршчэўскага]]<ref>Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету).</ref>. У 2006 годзе адбылася прэм’ера спектакля на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] і 2010 годзе на сцэне абноўленага [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Тэатра оперы і балета]], у 2014 годзе пастаўлены спектакль на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа. 20 красавіка 1610 года — згадка ў дзённіку астролага Саймана Формана (памёр у 1611) наведвання спектакля «Макбет» у тэатры «Глобус». П’еса, хутчэй за ўсё, напісана і пастаўлена ў 1606 годзе. Макбет — Рычард Бёрбедж. 1664 г. — адаптацыя Уільяма Давенанта (з элементамі оперы, музыка Мэцью Лока, потым Джона Эклеса, потым Рычарда Леверыджа). 1786 год — першая пастаноўка «Макбета» Джонам Кемблам і выданне ягонага эсэ «Нанова абдуманы „Макбет“: адказ на асобныя заўвагі наконт асобных персанажаў Шэкспіра». == Беларускія пераклады == * Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету). {{Шэкспір}} [[Катэгорыя:Трагедыі Шэкспіра]] 5tmhlaz49j775r23j2en1izozu7jjny 5157642 5157641 2026-06-23T11:02:26Z Autumndancer 168015 5157642 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Макбет}} {{Літаратурны твор}} '''Макбет''' ({{lang-en|Macbeth}}) — п’еса, адна з найбольш вядомых трагедый [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. П’еса, аддалена заснаваная на гісторыі рэальнага шатландскага караля Макбета, часта ўяўляецца архетыпічнай гісторыяй пра небяспеку празмернай прагі ўлады і здрады сябрам. [[беларуская мова|Па-беларуску]] выйшла ў перакладзе [[Лявон Баршчэўскі|Лявона Баршчэўскага]]<ref>Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету).</ref>. У 2006 годзе адбылася прэм’ера спектакля на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] і 2010 годзе на сцэне абноўленага [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Тэатра оперы і балета]], у 2014 годзе пастаўлены спектакль на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]]. 20 красавіка 1610 года — згадка ў дзённіку астролага Саймана Формана (памёр у 1611) наведвання спектакля «Макбет» у тэатры «Глобус». П’еса, хутчэй за ўсё, напісана і пастаўлена ў 1606 годзе. Макбет — Рычард Бёрбедж. 1664 г. — адаптацыя Уільяма Давенанта (з элементамі оперы, музыка Мэцью Лока, потым Джона Эклеса, потым Рычарда Леверыджа). 1786 год — першая пастаноўка «Макбета» Джонам Кемблам і выданне ягонага эсэ «Нанова абдуманы „Макбет“: адказ на асобныя заўвагі наконт асобных персанажаў Шэкспіра». == Беларускія пераклады == * Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету). {{Шэкспір}} [[Катэгорыя:Трагедыі Шэкспіра]] t1qa02369wvlz7oh5yqjhvtruk7v0g9 5157652 5157642 2026-06-23T11:22:57Z Autumndancer 168015 5157652 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Макбет}} {{Літаратурны твор}} '''Макбет''' ({{lang-en|Macbeth}}) — п’еса, адна з найбольш вядомых трагедый [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. П’еса, аддалена заснаваная на гісторыі рэальнага шатландскага караля Макбета, часта ўяўляецца архетыпічнай гісторыяй пра небяспеку празмернай прагі ўлады і здрады сябрам. [[беларуская мова|Па-беларуску]] выйшла ў перакладзе [[Лявон Баршчэўскі|Лявона Баршчэўскага]]<ref>Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету).</ref>. У 2006 годзе адбылася прэм’ера спектакля на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] і 2010 годзе опера на сцэне абноўленага [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Тэатра оперы і балета]], у 2014 годзе пастаўлены спектакль на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]]. 20 красавіка 1610 года — згадка ў дзённіку астролага Саймана Формана (памёр у 1611) наведвання спектакля «Макбет» у тэатры «Глобус». П’еса, хутчэй за ўсё, напісана і пастаўлена ў 1606 годзе. Макбет — Рычард Бёрбедж. 1664 г. — адаптацыя Уільяма Давенанта (з элементамі оперы, музыка Мэцью Лока, потым Джона Эклеса, потым Рычарда Леверыджа). 1786 год — першая пастаноўка «Макбета» Джонам Кемблам і выданне ягонага эсэ «Нанова абдуманы „Макбет“: адказ на асобныя заўвагі наконт асобных персанажаў Шэкспіра». == Беларускія пераклады == * Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету). {{Шэкспір}} [[Катэгорыя:Трагедыі Шэкспіра]] a5lc8ksmh3o0vivkyw3mtextgv7og34 5157653 5157652 2026-06-23T11:23:30Z Autumndancer 168015 5157653 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Макбет}} {{Літаратурны твор}} '''Макбет''' ({{lang-en|Macbeth}}) — п’еса, адна з найбольш вядомых трагедый [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]]. П’еса, аддалена заснаваная на гісторыі рэальнага шатландскага караля Макбета, часта ўяўляецца архетыпічнай гісторыяй пра небяспеку празмернай прагі ўлады і здрады сябрам. [[беларуская мова|Па-беларуску]] выйшла ў перакладзе [[Лявон Баршчэўскі|Лявона Баршчэўскага]]<ref>Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету).</ref>. У 2006 годзе адбылася прэм’ера спектакля на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] і 2010 годзе опера на сцэне абноўленага [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Тэатра оперы і балета]], у 2014 годзе пастаўлены спектакль на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]]. 20 красавіка 1610 года — згадка ў дзённіку астролага Саймана Формана (памёр у 1611) наведвання спектакля «Макбет» у тэатры «Глобус». П’еса, хутчэй за ўсё, напісана і пастаўлена ў 1606 годзе. Макбет — Рычард Бёрбедж. 1664 г. — адаптацыя Уільяма Давенанта (з элементамі оперы, музыка Мэцью Лока, потым Джона Эклеса, потым Рычарда Леверыджа). 1786 год — першая пастаноўка «Макбета» Джонам Кемблам і выданне ягонага эсэ «Нанова абдуманы „Макбет“: адказ на асобныя заўвагі наконт асобных персанажаў Шэкспіра». == Беларускія пераклады == * Макбет / Шэкспір Ўільям; пераклад з англійскай і прадмова Лявона Баршчэўскага. — Мінск : Выдавец Зміцер Колас, 2023. — 96 с. — (Драматургі свету). {{зноскі}} {{Шэкспір}} [[Катэгорыя:Трагедыі Шэкспіра]] htpc6a9g4arht2cxfvneoxtnwfbt2fb 0 809897 5157633 2026-06-23T10:48:14Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Макбет]] у [[Макбет (кароль Шатландыі)]] 5157633 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Макбет (кароль Шатландыі)]] ew2h52uiloknfs5umugsyieo2qi7tny 5157635 5157633 2026-06-23T10:49:45Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Макбет (кароль Шатландыі)]] 5157635 wikitext text/x-wiki '''Макбет''': * [[Макбет (кароль Шатландыі)]] * [[Макбет (п’еса)]] * [[Макбет (фільм, 1971)]] {{неадназначнасць}} hqjnekcp2c8wiqk3ax2byxpyoeasbls 0 809898 5157649 2026-06-23T11:16:15Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Джон Фінч''' ({{lang-en|John Finch}}, {{ДН|2|3|1942}}, Катэрэм — {{ДС|28|12|2012}}, {{МС|Суіндан||}}) — брытанскі акцёр тэатра і кіно. Граў галоўныя ролі ў шэрагу англійскіх экранізацыях п’ес Шэкспіра («Макбет» у 1971 годзе, «Рычард III» у 1978 годзе, «Генрых IV» у 1979...» 5157649 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джон Фінч''' ({{lang-en|John Finch}}, {{ДН|2|3|1942}}, Катэрэм — {{ДС|28|12|2012}}, {{МС|Суіндан||}}) — брытанскі акцёр тэатра і кіно. Граў галоўныя ролі ў шэрагу англійскіх экранізацыях п’ес Шэкспіра («Макбет» у 1971 годзе, «Рычард III» у 1978 годзе, «Генрых IV» у 1979, «Шмат шуму з нічога» у 1984). Пачынаючы з сярэдзіны 80-х гадоў здымаўся, пераважна, у фільмах жахаў і трылерах. == Біяграфія == Джон адразу вызначыў для сябе, чым бы хацеў займацца ў жыцці. І пасля вяртання з войска працаваў асістэнтам рэжысёра ў тэатрах Крайдана і Чэстэрфілда, а неўзабаве выпрабаваў сябе і як акцёр. Яго дэбют на тэлебачанні адбыўся ў 1967 годзе. Яшчэ праз тры гады ён з’явіўся на вялікім экране. Яго дэбютным фільмам стаў фільм жахаў «Каханкі-вампіршы» (1970). У тым жа годзе выйшаў яшчэ адзін фільм з яго ўдзелам — «Жах Франкенштэйна». У наступным (1971) годзе ён граў Макбета ў аднайменнай стужцы. Рэжысёрам быў [[Раман Паланскі]]. Паралельна ён адыграў невялікую ролю ў фільме Джона Шлезінгера «Нядзеля, праклятая нядзеля» (1971), дзе ў галоўных ролях здымаліся Пітэр Фінч і Гленда Джэксан. 70-я — пачатак 80-х былі паспяховымі ў кінакар’еры Джона Фінча. Здымаецца ў [[Альфрэд Хічкак|Хічкака]] ў «Адступленні» (1972); у [[Ражэ Вадзім]]а ў «Вернай жанчыне» (1976) з Сільвіяй Крыстэль і Наталі Дэлон; у Роберта Болта (драматурга і сцэнарыста фільмаў «Лоурэнс Аравійскі», «Доктар Жывага», «Чалавек на ўсе часы» і «Чырвоны намёт»). {{DEFAULTSORT:Фінч}} [[Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі]] j9rbeg6gllc58ryfx6qyfq0q541lzcm 5157650 5157649 2026-06-23T11:17:06Z Autumndancer 168015 5157650 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джон Фінч''' ({{lang-en|John Finch}}, {{ДН|2|3|1942}}, Катэрэм — {{ДС|28|12|2012}}, {{МС|Суіндан||}}) — брытанскі акцёр тэатра і кіно. Граў галоўныя ролі ў шэрагу англійскіх экранізацыях п’ес Шэкспіра («Макбет» у 1971 годзе, «Рычард III» у 1978 годзе, «Генрых IV» у 1979, «Шмат шуму з нічога» у 1984). Пачынаючы з сярэдзіны 80-х гадоў здымаўся, пераважна, у фільмах жахаў і трылерах. == Біяграфія == Джон адразу вызначыў для сябе, чым бы хацеў займацца ў жыцці. І пасля вяртання з войска працаваў асістэнтам рэжысёра ў тэатрах Крайдана і Чэстэрфілда, а неўзабаве выпрабаваў сябе і як акцёр. Яго дэбют на тэлебачанні адбыўся ў 1967 годзе. Яшчэ праз тры гады ён з’явіўся на вялікім экране. Яго дэбютным фільмам стаў фільм жахаў «Каханкі-вампіршы» (1970). У тым жа годзе выйшаў яшчэ адзін фільм з яго ўдзелам — «Жах Франкенштэйна». У наступным (1971) годзе ён граў Макбета ў аднайменнай стужцы. Рэжысёрам быў [[Раман Паланскі]]. Паралельна ён адыграў невялікую ролю ў фільме Джона Шлезінгера «Нядзеля, праклятая нядзеля» (1971), дзе ў галоўных ролях здымаліся Пітэр Фінч і Гленда Джэксан. 70-я — пачатак 80-х былі паспяховымі ў кінакар’еры Джона Фінча. Здымаецца ў [[Альфрэд Хічкак|Хічкака]] ў «Адступленні» (1972); у [[Ражэ Вадзім]]а ў «Вернай жанчыне» (1976) з Сільвіяй Крыстэль і Наталі Дэлон; у Роберта Болта (драматурга і сцэнарыста фільмаў «Лоурэнс Аравійскі», «Доктар Жывага», «Чалавек на ўсе часы» і «Чырвоны намёт»). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Фінч}} [[Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі]] lym9v8yzazk9md59gk61fg2g3n8oixx 5157651 5157650 2026-06-23T11:17:36Z Autumndancer 168015 5157651 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Джон Фінч''' ({{lang-en|John Finch}}, {{ДН|2|3|1942}}, Катэрэм — {{ДС|28|12|2012}}, {{МС|Суіндан||}}) — брытанскі акцёр тэатра і кіно. Граў галоўныя ролі ў шэрагу англійскіх экранізацыях п’ес Шэкспіра («[[Макбет (фільм, 1971)|Макбет]]» у 1971 годзе, «Рычард III» у 1978 годзе, «Генрых IV» у 1979, «Шмат шуму з нічога» у 1984). Пачынаючы з сярэдзіны 80-х гадоў здымаўся, пераважна, у фільмах жахаў і трылерах. == Біяграфія == Джон адразу вызначыў для сябе, чым бы хацеў займацца ў жыцці. І пасля вяртання з войска працаваў асістэнтам рэжысёра ў тэатрах Крайдана і Чэстэрфілда, а неўзабаве выпрабаваў сябе і як акцёр. Яго дэбют на тэлебачанні адбыўся ў 1967 годзе. Яшчэ праз тры гады ён з’явіўся на вялікім экране. Яго дэбютным фільмам стаў фільм жахаў «Каханкі-вампіршы» (1970). У тым жа годзе выйшаў яшчэ адзін фільм з яго ўдзелам — «Жах Франкенштэйна». У наступным (1971) годзе ён граў Макбета ў аднайменнай стужцы. Рэжысёрам быў [[Раман Паланскі]]. Паралельна ён адыграў невялікую ролю ў фільме Джона Шлезінгера «Нядзеля, праклятая нядзеля» (1971), дзе ў галоўных ролях здымаліся Пітэр Фінч і Гленда Джэксан. 70-я — пачатак 80-х былі паспяховымі ў кінакар’еры Джона Фінча. Здымаецца ў [[Альфрэд Хічкак|Хічкака]] ў «Адступленні» (1972); у [[Ражэ Вадзім]]а ў «Вернай жанчыне» (1976) з Сільвіяй Крыстэль і Наталі Дэлон; у Роберта Болта (драматурга і сцэнарыста фільмаў «Лоурэнс Аравійскі», «Доктар Жывага», «Чалавек на ўсе часы» і «Чырвоны намёт»). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Фінч}} [[Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі]] ta6ljb5083k96ergelquzdde5c0jzjd 0 809899 5157656 2026-06-23T11:48:32Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Кампазітар}} '''Жак Ферэоль Мазас''' (фр.: Jacques Féréol Mazas; {{ДН|23|9|1782}} г. [[Лавор (Тарн)|Лавор]], [[Францыя]] — {{ДС|26|8|1849}}, Бардо, [[Францыя]]) — французскі [[кампазітар]], скрыпач, [[дырыжор]] і педагог. == Біяграфія == У 1805 годзе скончыў Парыжскую кансерваторыю па класе...» 5157656 wikitext text/x-wiki {{Кампазітар}} '''Жак Ферэоль Мазас''' (фр.: Jacques Féréol Mazas; {{ДН|23|9|1782}} г. [[Лавор (Тарн)|Лавор]], [[Францыя]] — {{ДС|26|8|1849}}, Бардо, [[Францыя]]) — французскі [[кампазітар]], скрыпач, [[дырыжор]] і педагог. == Біяграфія == У 1805 годзе скончыў Парыжскую кансерваторыю па класе скрыпкі ў П’ера Баё. У 1808 годзе ён сыграў прысвечаны яму скрыпічны канцэрт Абера. У 1811—1829 гадах гастраляваў у многіх еўрапейскіх краінах. У 1831 годзе становіцца канцэртмайстрам аркестра Італьянскай оперы ў Парыжы. Неўзабаве пасля гэтага атрымлівае запрашэнне заняць пасаду дырэктара і канцэртмайстра «Апера Камік» у Арлеане. Выкладаў. У 1837—1841 гадах займаў пасаду дырэктара кансерваторыі Камбрыі. Яго інструктыўныя сачыненні для скрыпкі атрымалі распаўсюджванне ў педагагічнай практыцы (зборнікі эцюдаў і варыяцый; «Найлепшы скрыпічны настаўнік, або найноўшая школа поўнай гульні на скрыпцы»; 1856; выдавецтва Бертолаці). Напісаў таксама «Школу для скрыпкі» («Methode de violon»). {{DEFAULTSORT:Мазас}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] kmq1texdvdprtu4tnxlas3t2exj4ld2 5157657 5157656 2026-06-23T11:49:26Z Autumndancer 168015 5157657 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Жак Ферэоль Мазас''' (фр.: Jacques Féréol Mazas; {{ДН|23|9|1782}} г. [[Лавор (Тарн)|Лавор]], [[Францыя]] — {{ДС|26|8|1849}}, Бардо, [[Францыя]]) — французскі [[кампазітар]], скрыпач, [[дырыжор]] і педагог. == Біяграфія == У 1805 годзе скончыў Парыжскую кансерваторыю па класе скрыпкі ў П’ера Баё. У 1808 годзе ён сыграў прысвечаны яму скрыпічны канцэрт Абера. У 1811—1829 гадах гастраляваў у многіх еўрапейскіх краінах. У 1831 годзе становіцца канцэртмайстрам аркестра Італьянскай оперы ў Парыжы. Неўзабаве пасля гэтага атрымлівае запрашэнне заняць пасаду дырэктара і канцэртмайстра «Апера Камік» у Арлеане. Выкладаў. У 1837—1841 гадах займаў пасаду дырэктара кансерваторыі Камбрыі. Яго інструктыўныя сачыненні для скрыпкі атрымалі распаўсюджванне ў педагагічнай практыцы (зборнікі эцюдаў і варыяцый; «Найлепшы скрыпічны настаўнік, або найноўшая школа поўнай гульні на скрыпцы»; 1856; выдавецтва Бертолаці). Напісаў таксама «Школу для скрыпкі» («Methode de violon»). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Мазас}} [[Катэгорыя:Кампазітары Францыі]] 1i9ra7ows57em150exqqwit54x6cr7y