Венера (планета)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедыя</sitename>
    <dbname>bewiki</dbname>
    <base>https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікіпедыю</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Размовы пра партал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Венера (планета)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1641</id>
    <revision>
      <id>5157665</id>
      <parentid>5050721</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72652" sha1="2hwpv0x5i5r8f5q4984xqefj08btet3" xml:space="preserve">{{Іншыя значэнні|Венера}}
{{Пра|планету|кампанію па вытворчасці [[Жаночая ніжняя бялізна|ніжняй бялізны]]|Мілавіца, кампанія}}
{{Планета
 |тып                           = планета
 |фон                           = #ddac00
 |назва                         = Венера [[File:Venus symbol (bold).svg|24px|♀]]
 |сімвал                        = Venus symbol.svg
 |выява                         = PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg
 |шырыня                        = 270px
 |подпіс                        = Венера ў натуральных колерах
 |эпоха                         = J2000.0
 |перыгелій                     = 107 476 259 км&lt;br /&gt;0,71843270&amp;nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&amp;nbsp;а.]]
 |афелій                        = 108 942 109 км&lt;br /&gt;0,72823128&amp;nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&amp;nbsp;а.]]
 |вялікая паўвось               = 108 208 930 км&lt;br /&gt;0,723332&amp;nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&amp;nbsp;а.]]
 |эксцэнтрысітэт                = 0,0068
 |сідэрычны перыяд              = 224,698 дзён
 |сінадычны перыяд              = 583,92 дзён
 |арбітальная хуткасць          = 35,02 км/с
 |нахіл                         = 3,86° (адносна сонечнага экватара);&lt;br /&gt; 3,39458° (адносна экліптыкі); &lt;br /&gt; 2,5° (адносна інварыянтнай пласкасці)
 |даўгата ўзыходнага вузла      = 76,67069°
 |аргумент перыцэнтра           = 54,85229°
 |спадарожнікі                  = [[квазіспадарожнік]] [[2002 VE68]]
 |сціск                         = 0
 |экватарыяльны радыус          = 6051,5 км
 |сярэдні радыус                = 6051,8 ± 1,0 км
 |плошча паверхні               = 4,60{{e|8}} км²&lt;br /&gt;0,902 зямной
 |аб'ём                         = 9,38{{e|11}} км³&lt;br /&gt;0,857 зямнога
 |маса                          = 4,8685{{e|24}} кг&lt;br /&gt;0,815 зямной
 |шчыльнасць                    = 5,24 г/см³&lt;ref name=surdin/&gt;
 |паскарэнне вольнага падзення  = 8,87 м/с²&lt;br /&gt;0,904 [[паскарэнне вольнага падзення|g]]
 |першая касмічная хуткасць     = 7,328 км/с
 |другая касмічная хуткасць     = 10,363 км/с
 |хуткасць вярчэння             = 6,52 км/г
 |перыяд вярчэння               = 243,023 дзён&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lenta.ru/articles/2012/02/17/astro/|title=Неторопливая Венера|date=17.02.2012|publisher=Lenta.ru}}&lt;/ref&gt;
 |нахіл восі                    = 177,36°
 |прамое ўзыходжанне            = 18 г 11 хв 2 с&lt;br /&gt;272,76°
 |схіленне                      = 67,16°
 |альбеда                       = 0,65
 |бачная зорная велічыня        = −4,7
 |вуглавы дыяметр               = {{nowrap|9.7&quot;–66.0&quot;}}&lt;ref name=nssdc /&gt;
 |тэмпература на паверхні       = 737 К&lt;ref name=nssdc/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title       = Venus: Facts &amp; Figures |publisher   = NASA |url         = http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&amp;Display=Facts&amp;System=Metric |accessdate  = 2007-04-12 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/616VnSEKz?url=http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;compare&quot;&gt;{{cite web |title       = Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars |publisher   = Planetary Society |url         = http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |accessdate  = 2007-04-12 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/616VoDl1i?url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status     = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(464 °C)
 |тэмпература 1 сярэдняя        = 765 К(461,85°C)
 |атмасфера-ref                 = &lt;ref name=nssdc /&gt;
 |атмасферны ціск               = 9,2 МПа (92 бар)&lt;ref name=nssdc /&gt;
 |склад атмасферы               = ~96,5 % [[Аксід вугляроду(IV)|вуглякіслы газ]] (СO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;br /&gt;~3,5 % [[азот]] (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;br /&gt;~0,015 % [[Аксід серы(IV)|дыяксід серы]] (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;br /&gt;~0,007 % [[аргон]] (Ar)&lt;br /&gt;~0,002 % [[вада|вадзяны пар]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O)&lt;br /&gt;~0,0017 % [[Аксід вугляроду(II)|чадны газ]] (СО)&lt;br /&gt;~0,0012 % [[гелій]] (Не)&lt;br /&gt;~0,0007 % [[неон]] (Ne)&lt;br /&gt; сераксід вугляроду (OCS) (сляды) &lt;br /&gt; [[хлоравадарод]] (HCl) (сляды)&lt;br /&gt; [[фторавадарод]] (HF) (сляды)
}}
'''Вене́ра''' (народныя назвы — '''Вечарні́ца''', '''Мілаві́ца'''&lt;ref&gt;Болсун А. І., Рапановіч Я. Н. Слоўнік фізічных і астранамічных тэрмінаў. Мн., 1979.&lt;/ref&gt;, '''Зарніца'''&lt;ref&gt;[http://pawet.net/library/history/c_history/w_vaysh/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BA%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81_%D0%99._%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%8C%D1%8F.html Народная астрономия белорусско-литовского пограничья]&lt;/ref&gt;) — другая ўнутраная [[планета]] [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] з перыядам абароту 224,7 зямных [[Суткі|сутак]]. Названая імем [[Венера (багіня)|Венеры]], багіні кахання з [[Старажытны Рым|рымскага пантэона]]. Гэта адзіная з васьмі асноўных планет Сонечнай сістэмы, якая атрымала назву ў гонар жаночага боства.

Венера — трэці паводле яркасці аб’ект на небе Зямлі пасля [[Сонца]] і [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] і дасягае [[Бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] −4,6. Паколькі Венера бліжэйшая да Сонца, чым [[Зямля (планета)|Зямля]], яна ніколі не аддаляецца ад Сонца больш чым на 47,8° (для зямнога назіральніка). Лепш за ўсё яна відаць незадоўга да ўзыходу або праз пэўны час пасля заходу Сонца, што дало падставу называць яе таксама Вячэрняя зорка ці Ранішняя зорка.

Венера класіфікуецца як [[Планеты зямной групы|землепадобная]] планета, і часам яе называюць «сястрой Зямлі», таму што абедзве планеты падобныя памерамі, сілай цяжару і складам. Аднак умовы на гэтых планетах вельмі адрозніваюцца. Паверхню Венеры хаваюць надзвычай густыя аблокі [[Серная кіслата|сернай кіслаты]] з высокай адбівальнай здольнасцю, што перашкаджае ўбачыць яе паверхню ў бачным святле (але яе [[атмасфера Венеры|атмасфера]] празрыстая для радыёхваляў, з дапамогай якіх пасля і быў даследаваны рэльеф планеты). Спрэчкі пра тое, што знаходзіцца пад густой воблачнасцю Венеры, працягваліся да [[XX стагоддзе|дваццатага стагоддзя]], пакуль многія з таямніц Венеры не былі прыадкрытыя [[планеталогія|планетолагамі]]. У Венеры найшчыльнейшая сярод вядомых землепадобных планет атмасфера, якая складаецца галоўным чынам з [[Вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]]. Гэта тлумачыцца тым, што на Венеры няма кругаабароту вугляроду і жыцця, якое магло б перапрацоўваць яго ў біямасу.

У глыбокай старажытнасці Венера, як мяркуюць, настолькі разагрэлася, што падобныя да зямных акіяны, якія, як лічыцца, на ёй былі, цалкам выпарыліся, пакінуўшы пасля сябе пустэльны пейзаж з мноствам плітападобных скал. Адна з гіпотэзаў мяркуе, што праз слабасць [[Магнітнае поле планет|магнітнага поля]] вадзяная пара (расшчэпленая сонечным выпраменьваннем на элементы) была вынесена [[Сонечны вецер|сонечным ветрам]] у міжпланетную прастору. Устаноўлена, што атмасфера планеты і цяпер губляе [[вадарод]] і [[кісларод]] у суадносінах 2:1&lt;ref name=solarwind&gt;{{cite web
 |title       = Caught in the wind from the Sun
 |publisher   = ESA (Venus Express)
 |url         = http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/SEM0G373R8F_0.html
 |date        = 2007-11-28
 |accessdate  = 2013-07-12
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/616Voh32R?url=http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/SEM0G373R8F_0.html
 |archivedate = 21 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;.

[[Атмасферны ціск]] на паверхні Венеры ў 92 разы большы, чым на Зямлі. Дэталёвае картаграфаванне паверхні планеты праводзілася на працягу апошніх 22 гадоў, у прыватнасці праектам «Магелан». Паверхня Венеры носіць выразныя прыкметы [[Вулканізм|вулканічнай]] дзейнасці, а атмасфера змяшчае шмат [[Сера|серы]]. Некаторыя эксперты мяркуюць, што вулканічная дзейнасць на Венеры працягваецца і цяпер. Аднак відавочных доказаў гэтаму не было знойдзена, таму што пакуль ні на воднай з вулканічных западзін — [[Кальдэра|кальдэр]] — не было заўважана [[Лава вулканічная|лававых]] патокаў. Вельмі малая колькасць [[Ударны кратар|ударных кратараў]] сведчыць пра тое, што паверхня Венеры адносна маладая: ёй прыблізна 500 мільёнаў гадоў. Ніякіх сведчанняў тэктанічнага руху пліт на Венеры не выяўлена, магчыма таму, што яе літасфера цераз адсутнасць вады занадта [[Вязкасць|вязкая]] і, такім чынам, недастаткова рухомая. Мяркуюць таксама, што Венера паступова губляе ўнутраную высокую [[Тэмпература|тэмпературу]].

== Асноўныя звесткі ==

Сярэдняя адлегласць Венеры ад Сонца — 108 млн км (0,723 [[а. а.]]). Адлегласць ад Венеры да Зямлі змяняецца ў межах ад 40 да 259 млн км&lt;ref&gt;[http://kosmos-x.net.ru/index/0-61 Венера, всё о космосе]&lt;/ref&gt;. Яе [[арбіта]] вельмі блізкая да кругавой — эксцэнтрысітэт складае ўсяго 0,0068. Перыяд абароту вакол Сонца роўны 224,7 зямных сутак; сярэдняя арбітальная хуткасць — 35 км/с. Нахіл арбіты да плоскасці экліптыкі роўны 3,4°.

[[Файл:Terrestrial planet size comparisons.jpg|left|150px|thumb|Параўнальныя памеры (злева направа) [[Планета Меркурый|Меркурыя]], Венеры, [[Планета Зямля|Зямлі]] і [[Планета Марс|Марса]]]]

Венера верціцца вакол сваёй восі, якая адхілена на 2° ад перпендыкуляра да плоскасці арбіты, з усходу на захад, гэта значыць у кірунку, які процілеглы кірунку вярчэння большасці планет. Адзін абарот вакол восі займае 243,02 зямных сутак. Камбінацыя гэтых рухаў дае велічыню [[сонечныя суткі|сонечных сутак]] на планеце 116,8 зямных сутак. Цікава, што адзін абарот вакол сваёй восі ў адносінах да Зямлі Венера здзяйсняе за 146 сутак, а [[сінадычны перыяд]] складае 584 сутак, гэта значыць роўна ў чатыры разы даўжэй. У выніку, у кожным ніжнім злучэнні Венера павернута да Зямлі адным і тым жа бокам. Пакуль невядома, ці з’яўляецца гэта супадзеннем, ці тут дзейнічае гравітацыйнае прыцягненне Зямлі і Венеры.

Па памерах Венера даволі блізкая да Зямлі. Радыус планеты роўны 6051,8 км (95 % зямнога), маса — 4,87{{e|24}}кг (81,5 % зямной), сярэдняя шчыльнасць — 5,24 г/см³&lt;ref name=surdin /&gt;. [[Паскарэнне свабоднага падзення]] роўнае {{s|8,87 м/с²}}, [[другая касмічная хуткасць]] — {{s|10,46 км/с}}.

=== Атмасфера ===

[[Файл:Venusatmosphere-ru.svg|thumb|left|200px|Залежнасць тэмпературы атмасферы ад вышыні]]

{{main|Атмасфера Венеры}}

Атмасферу на Венеры адкрыў рускі навуковец [[Міхаіл Ламаносаў|М. В. Ламаносаў]] 6 чэрвеня 1761 года (па новым стылі)&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Shiltsev V., Nesterenko I., Rosenfeld R. |title=Replicating the discovery of Venus’s atmosphere |journal=Physics Today |volume=66 |issue=2 |pages=64 |year=2013 |url=http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v66/i2/p64_s1 |doi=10.1063/PT.3.1894 |accessdate=4 мая 2014 |archiveurl=https://archive.today/20130704225233/http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v66/i2/p64_s1 |archivedate=4 ліпеня 2013 |url-status=dead  |issn=0031-9228}}&lt;/ref&gt;.

Атмасфера Венеры складаецца ў асноўным з [[Вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] (96 %) і [[азот]]у (амаль 4 %). Вадзяны пар і [[кісларод]] утрымліваюцца ў ёй у вельмі малых колькасцях (0,02 % і 0,1 %). Венерыянская атмасфера ўтрымлівае ў 105 разоў больш газу, чым зямная&lt;ref name=&quot;атм&quot;&gt;[http://space.rin.ru/articles/html/53.html Строение планеты — Астрономия и Космос]&lt;/ref&gt;. [[Ціск]] каля паверхні дасягае 93 [[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]], [[тэмпература]] — 750 [[Кельвін (адзінка вымярэння)|К]] (475 °[[Градус Цэльсія|C]]). Гэта перавышае тэмпературу паверхні [[Планета Меркурый|Меркурыя]], які знаходзіцца ўдвая бліжэй да [[Сонца]]. Прычынай такой высокай тэмпературы на Венеры з’яўляецца [[парніковы эфект]], які ствараецца шчыльнай вуглекіслотнай атмасферай.

[[Шчыльнасць]] атмасферы Венеры каля паверхні ўсяго толькі ў 14 разоў меншая за шчыльнасць [[Вада|вады]]. Нягледзячы на павольнае вярчэнне планеты, перападу тэмператур паміж дзённым і начным бокам планеты не назіраецца — настолькі вялікая цеплавая інерцыя атмасферы.

Атмасфера Венеры распасціраецца да вышыні 250 км&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml|title=Спутник приволочился за Венерой|last=Котляр|first=Павел|date=2010-09-09|publisher=infox.ru}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml |accessdate=9 лістапада 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140421212815/http://www.infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml |archivedate=21 красавіка 2014 |url-status= }}&lt;/ref&gt;.

Хмарны покрыў размешчаны на вышыні {{s|30—60 км}} і складаецца з некалькіх слаёў. Хімічны склад аблокаў не вызначаны. Мяркуецца, што ў іх могуць прысутнічаць кропелькі канцэнтраванай [[Серная кіслата|сернай кіслаты]], злучэнні [[Сера|серы]] і [[хлор]]у. Вымярэнні, праведзеныя з борта [[Касмічны апарат|касмічных апаратаў]], якія спускаліся ў атмасферу Венеры, паказалі, што хмарны покрыў не вельмі шчыльны, і, хутчэй за ўсё, нагадвае лёгкую смугу.

Падчас пралёта «[[КА Галілеа|Galileo]]» каля Венеры была праведзена здымка інфрачырвоным [[спектрометр]]ам NIMS, і нечакана высветлілася, што на [[Даўжыня хвалі|хвалях даўжынёй]] 1,02, 1,1 і 1,18 мкм сігнал карэлюе з тапаграфіяй паверхні, гэта значыць для адпаведных частот існуюць «вокны», праз якія відаць паверхню Венеры.

У [[Ультрафіялетавае выпраменьванне|ультрафіялетавым]] святле хмарны покрыў выглядае як мазаіка светлых і цёмных палос, выцягнутых пад невялікім вуглом да [[экватар]]а. Іх назіранні паказваюць, што хмарны покрыў круціцца з усходу на захад з перыядам 4 сутак. Гэта азначае, што на ўзроўні хмарнага покрыва дзьмуць вятры з хуткасцю {{s|100 м/с}}.

Аб нявырашаных праблемах, звязаных з атмасферай планеты, выказаўся супрацоўнік Інстытута даследаванняў Сонечнай сістэмы Таварыства Макса Планка (ФРГ) Дзмітрый Цітоў&lt;ref name=&quot;титов&quot;&gt;{{Cite web |url=http://sch1262.ru/planets/venera.html |title=Венера — сведения |access-date=4 мая 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111163043/http://sch1262.ru/planets/venera.html |archivedate=11 лістапада 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;:

{|
|{{пачатак цытаты}}
Практычна ўся яе атмасфера ўцягнутая ў адзін гіганцкі [[ураган]]: яна верціцца вакол планеты з хуткасцю, якая дасягае 120—140 метраў у секунду каля верхняй мяжы аблокаў. Мы пакуль цалкам не разумеем, як гэта адбываецца, і што падтрымлівае гэта звышмагутны рух. Яшчэ адзін прыклад: вядома, што асноўны серазмяшчальны газ на Венеры — гэта двухвокіс серы. Але калі мы пачынаем мадэляваць хімію атмасферы на камп’ютары, то высвятляецца, што двухвокіс серы павінен быць «з’едзены» паверхняй на працягу геалагічна кароткага часу. Гэты газ павінен знікнуць, калі няма нейкага пастаяннага падсілкоўвання. Яго прыпісваюць, як правіла, вулканічнай актыўнасці.
{{канец цытаты}}
|}

У венерыянскай атмасферы [[Маланка|маланкі]] б’юць у два разы часцей, чым у [[Атмасфера Зямлі|зямной]]. Гэта з’ява атрымала назву «электрычны цмок Венеры». Прырода такой электрычнай актыўнасці пакуль невядомая. Упершыню гэты феномен быў зафіксаваны апаратам «[[КА Венера-2|Венера-2]]». Прычым выявілі яго як перашкоды ў радыёперадачы.

Па звестках савецкага апарата «[[КА Венера-8|Венера-8]]», асветленасць каля паверхні планеты пры вышыні Сонца 5,5° над гарызонтам складае 350±150 [[люкс]], г. зн. толькі нязначная частка сонечнага выпраменьвання дасягае паверхні планеты. Пры знаходжанні Сонца ў [[Зеніт|зеніце]] асветленасць складае ўжо 1000-3000 люкс&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.laspace.ru/rus/venera8.php|title=Венера-8|publisher=НПО им. С. А. Лавочкина|accessdate=2011-04-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/611HVkiFo?url=http://www.laspace.ru/rus/venera8.php|archivedate=18 жніўня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. На Венеры ніколі не бывае ясных дзён&lt;ref&gt;[http://planetarium-kharkov.org/?q=node/262 50 интересных фактов из астрономии]&lt;/ref&gt;.

Паводле дадзеных апарата «[[КА Венера-экспрэс|Венера-экспрэс]]» у атмасферы Венеры быў знойдзены азонавы слой&lt;ref name=&quot;озон&quot;&gt;[http://lenta.ru/news/2011/10/07/ozone/ У Венеры нашли озоновый слой]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newscientist.com/article/dn21021-venus-has-an-ozone-layer-too.html Venus has an ozone layer]&lt;/ref&gt;. Ён змешчаны нашмат вышэй зямнога — на вышыні каля 100 км — і змяшчае ў сотні разоў менш [[азон]]у. Мяркуецца, што азонавы слой на Венеры утвараецца пад уплывам сонечнага выпраменьвання з вуглякіслага газу. Навукоўцы падкрэсліваюць, што канцэнтрацыя азону ў атмасферы Венеры характэрная для неарганічнага сцэнарыя ўтварэння&lt;ref name=&quot;озон&quot; /&gt;.

=== Клімат ===

[[Файл:Venus2 mag big.png|thumb|left|200px|Тапаграфічная карта Венеры]]

Разлікі паказваюць, што пры адсутнасці атмасферы максімальная тэмпература паверхні Венеры не была б больш 80&amp;nbsp;°C. У рэчаіснасці ж тэмпература на паверхні Венеры (на ўзроўні сярэдняга радыуса планеты) — каля 750 К (477&amp;nbsp;°C), прычым яе сутачныя ваганні нязначныя. [[Ціск]] — каля 93 атм, шчыльнасць газу амаль на два парадкі вышэйшая, чым у [[атмасфера Зямлі|атмасферы Зямлі]]. Гэтыя факты расчаравалі многіх даследчыкаў, якія лічылі, што на гэтай, так падобнай на нашу, планеце ўмовы блізкія да тых, што былі на Зямлі ў [[каменнавугальны перыяд]], і таму там можа існаваць падобная [[біясфера]]. Першыя вызначэнні тэмпературы, здавалася, маглі апраўдаць такія надзеі, але ўдакладненні (у прыватнасці, пры дапамозе спускальных апаратаў) паказалі, што з-за [[Парніковы эфект|парніковага эфекту]] каля паверхні Венеры выключана ўсякая магчымасць існавання вадкай [[Вада|вады]].

Гэты эфект у атмасферы планеты, які прыводзіць да моцнага разагравання паверхні, ствараюць вуглякіслы газ і вадзяны пар, якія інтэнсіўна паглынаюць [[Інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвоныя]] (цеплавыя) прамяні, што выпускаюцца нагрэтай паверхняй Венеры. Тэмпература і ціск спачатку падаюць з павелічэннем вышыні. Мінімум тэмпературы 150—170 К (−125… −105&amp;nbsp;°C) адзначаны на вышыні {{s|60—80 км}}&lt;ref&gt;[http://www.college.ru/astronomy/course/content/chapter4/section3/paragraph2/theory.html Колледж.ру]&lt;/ref&gt;, а па меры далейшага ўздыму тэмпература расце, дасягаючы на вышыні {{s|90—120 км}} 310—345 К (35—70&amp;nbsp;°C)&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/science/20071129/90077395.html Агентство РИА]&lt;/ref&gt;.

Вецер, вельмі слабы каля паверхні планеты (не больш за {{s|1 м/с}}), у раёне экватара на вышыні звыш 50 км узмацняецца да {{s|150—300 м/с}}. Назіранні з аўтаматычных касмічных станцый выявілі ў атмасферы [[Навальніца|навальніцы]].

=== Паверхня і ўнутраная будова ===

[[Файл:Venus structure.jpg|thumb|180px|Унутраная будова Венеры]]

Даследаванне паверхні Венеры стала магчымым з развіццём [[радыёлакацыя|радыёлакацыйных]] метадаў. Найбольш падрабязную карту склаў амерыканскі апарат «Магелан», які зняў 98 % паверхні планеты. Картаграфаванне выявіла на Венеры шырокія ўзвышшы. Найбуйнейшыя з іх — [[Зямля Іштар]] і [[Зямля Афрадыты]], якія параўнальныя па памерах з зямнымі мацерыкамі. Ударных кратараў на Венеры адносна няшмат. Значная частка паверхні планеты геалагічна маладая (каля 500 млн гадоў). 90 % паверхні планеты пакрыта застылай [[базальт]]авай [[Лава вулканічная|лавай]].

У 2009 годзе была апублікавана карта паўднёвага паўшар’я Венеры, складзеная з дапамогай апарата «[[КА Венера-экспрэс|Венера-экспрэс]]». На аснове дадзеных гэтай карты ўзніклі гіпотэзы аб наяўнасці ў мінулым на Венеры акіянаў вады і моцнай тэктанічнай актыўнасці&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rian.ru/science/20090714/177403770.html|title=На Венере в прошлом были океаны и вулканы — учёные|publisher=[[РИА Новости]]|date=2009-07-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/616VpANeW?url=http://ria.ru/science/20090714/177403770.html|archivedate=21 жніўня 2011|accessdate=4 мая 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Прапанавана некалькі мадэлей ўнутранай будовы Венеры. Згодна з найбольш рэалістычнай з іх, на Венеры ёсць тры абалонкі. Першая — кара таўшчынёй прыкладна 16 км. Далей — мантыя, [[Сілікаты|сілікатная]] абалонка, якая распасціраецца на глыбіню парадку 3300 км да мяжы з жалезным ядром, маса якога складае каля чвэрці ўсёй масы планеты. Паколькі ўласнае [[магнітнае поле планет]]ы адсутнічае, то можна дапусціць, што ў жалезным ядры няма перамяшчэння зараджаных часціц — [[Электрычны ток|электрычнага току]], які спараджае магнітнае поле, такім чынам, руху рэчыва ў ядры не адбываецца. Гэта значыць, што яно знаходзіцца ў цвёрдым стане. Шчыльнасць ў цэнтры планеты дасягае 14 г/см³.

Пераважная большасць дэталей рэльефу Венеры носіць жаночыя імёны, за выключэннем найвышэйшага [[Горы Максвела|горнага хрыбта]] планеты, размешчанага на [[Зямля Іштар|Зямлі Іштар]] блізу [[плато Лакшмі]] і названага ў гонар [[Джэймс Максвел|Джэймса Максвела]].

==== Рэльеф ====

[[Файл:Mgn p39146.png|thumb|180px|Кратары на паверхні Венеры]]
[[Файл:Maat Mons on Venus.jpg|thumb|200px|left|Малюнак паверхні Венеры на аснове радыёлакацыйных дадзеных]]

Апараты «[[КА Венера-15|Венера-15]]» і «[[КА Венера-16|Венера-16]]» у 1983—1984 гадах з дапамогай радара закартаграфавалі вялікую частку паўночнага паўшар’я. Амерыканскі «Магелан» з 1989 па 1994 год зрабіў больш падрабязнае (з разрозненнем 300 м) і амаль поўнае картаграфаванне паверхні планеты. На ёй выяўленыя тысячы старажытных вулканаў, якія вывяргалі лаву, сотні кратараў, арахноіды, горы. Паверхневы слой (кара) вельмі тонкі; аслаблены высокай тэмпературай, ён слаба перашкаджае прарыву лавы вонкі. Два венерыянскія кантыненты — [[Зямля Іштар]] і [[Зямля Афрадыты]] — па плошчы не менш за [[Еўропа|Еўропу]] кожны, аднак па працягласці іх некалькі пераўзыходзяць каньёны Парнгэ, названыя ў гонар гаспадыні лесу у ненцаў, якія з’яўляюцца самай вялікай дэталлю рэльефу Венеры. Нізіны, падобныя на акіянскія западзіны, займаюць на Венеры толькі адну шостую паверхні. Горы Максвела на Зямлі Іштар узвышаюцца на 11 км над сярэднім узроўнем паверхні. Горы Максвела, а таксама вобласці Альфа і Бэта з’яўляюцца адзінымі выключэннямі з правіла аб назвах, прынятага [[Міжнародны астранамічны саюз|МАС]]. Усім астатнім раёнах Венеры дадзены жаночыя імёны, у тым ліку рускія: на карце можна знайсці Зямлю Лады, раўніну Снягуркі і каньён Бабы-Ягі&lt;ref&gt;[http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/miscellaneous/planetary/magellan/venus_gazetteer.txt Venus gazetteer] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070829160637/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/miscellaneous/planetary/magellan/venus_gazetteer.txt |date=29 жніўня 2007 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Ударныя кратары — рэдкі элемент венерыянскага пейзажу. На ўсёй планеце маецца толькі каля 1000 кратараў. На здымку два кратары дыяметрамі каля {{s|40-50 км}}. Унутраная вобласць запоўнена лавай. «Пялёсткі» вакол кратараў уяўляюць сабой участкі, пакрытыя раздробненай пародай, выкінутай вонкі падчас выбуху пры ўтварэнні кратара.

== Назіранне Венеры ==

=== Від з Зямлі ===

[[Файл:Venus-pacific-levelled.jpg|thumb|200px|Венера заўсёды ярчэйшая, чым самыя яркія зоркі]]

Венеру лёгка распазнаць, бо па бляску яна нашмат пераўзыходзіць самыя яркія [[Зорка|зоркі]]. Адметнай прыкметай планеты з’яўляецца яе роўны [[белы колер]]. Венера, гэтак жа як і [[Планета Меркурый|Меркурый]], не адыходзіць на небе на вялікую адлегласць ад Сонца. У моманты [[Элангацыя (астраномія)|элангацый]] Венера можа аддаліцца ад Сонца сама больш на 47,8°. Як і ў Меркурыя, у Венеры ёсць перыяды ранішняй і вячэрняй бачнасці: у старажытнасці лічылі, што ранішняя і вячэрняя Венеры — розныя зоркі. Венера — трэці па яркасці аб’ект на нашым небе. У перыяды бачнасці яе бляск у максімуме каля −4,4&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;.

У [[тэлескоп]], нават невялікі, можна лёгка ўбачыць і праназіраць змену бачнай фазы дыска планеты. Яго ўпершыню назіраў у 1610 [[Галілеа Галілей|Галілей]].

=== Праходжанне па дыску Сонца ===

[[Файл:2004 Venus transit UV.ogv|thumb|left|Венера на дыску Сонца. Відэа]]
[[Файл:Transit of Venus animation.ogg|thumb|left|Анімацыя. Змадэляваная паверхня Венеры. Затым — візуальнае аддаленне ад Венеры аж да Зямлі. Канец — праходжанне Венеры па дыску Сонца]]

{{Main|Праходжанне Венеры па дыску Сонца}}

Так як Венера размешчана бліжэй да Сонца, чым Зямля, з Зямлі можна назіраць [[Праходжанне (астраномія)|праходжанне]] Венеры па дыску Сонца. Пры гэтым планета выглядае як маленькі чорны дыск на фоне вялізнага свяціла. Аднак гэта вельмі рэдкая з’ява. На працягу прыкладна двух з паловай стагоддзяў здараецца чатыры праходжанні — два снежаньскія і два чэрвеньскія. Апошняе адбылося 6 чэрвеня 2012 года. Наступнае праходжанне будзе толькі 11 снежня 2117 г.

Упершыню назіраў праходжанне Венеры па дыску Сонца 4 снежня 1639 г. англійскі астраном Джэрэмі Хоракс (1619—1641). Ён жа прадвылічыў гэтую з’яву.

Асабліва цікавымі для навукі былі назіранні «з’яўлення Венеры на Сонцы», якія зрабіў [[Міхаіл Васілевіч Ламаносаў|М. В. Ламаносаў]] 6 чэрвеня 1761 года. Гэта касмічная з’ява была таксама загадзя вылічана і з нецярпеннем чакалася астраномамі ўсяго свету&lt;ref&gt;М. В. Ламаносаў піша: «… п. Курганаў па вылічэнні сваім даведаўся, што гэта незабыўнае праходжанне Венеры па Сонцы ізноў у 1769 годзе мая 23 дня па старым стылі здарыцца, якое хоць у Санкт-Пецярбургу і наўрад ці будзе бачна, толькі многія месцы каля тутэйшай паралелі, а асаблiва тыя, што далей на поўнач ляжаць, могуць быць сведкамі. Бо пачатак уступлення адбудзецца тут у 10-й гадзіне папаўдні, а выступ — у 3-й гадзіне папоўначы; з’яўленне пройдзе па верхняй палове Сонца ў адлегласці ад яго цэнтра блізка {{Дроб|2|3}} сонечнага паўпапярочніка. А з 1769 па заканчэнні ста пяці гадоў зноў гэта з’ява бачная быціме. Таго ж 1769 кастрычніка 29 дня такое ж праходжанне і планеты Меркурый па Сонцы будзе бачнае толькі ў Паўднёвай Амерыцы» (М. В. Ламаносаў «З’яўленне Венеры на Сонца…»)&lt;/ref&gt;. Яго даследаванне было патрэбна для вызначэння [[паралакс]]а, які дазваляў удакладніць адлегласць ад Зямлі да Сонца (па метаду, распрацаванаму англійскім астраномам [[Эдмунд Галей|Э. Галеем]]), што патрабавала арганізацыі назіранняў з розных геаграфічных пунктаў на паверхні зямнога шара — сумесных намаганняў вучоных многіх краін&lt;ref name=&quot;lom&quot;&gt;''Михаил Васильевич Ломоносов.'' Избранные произведения в 2-х томах. М.: Наука, 1986&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Lomonosov's drawings for his opening of Venus atmosphere 1761.jpg|thumb|З рукапісу М. В. Ламаносава «З’ява Венеры на Сонца…». 1761]]

Аналагічныя візуальныя даследаванні праводзіліся ў 40 пунктах пры ўдзеле 112 чалавек. На тэрыторыі Расіі арганізатарам іх быў М. В. Ламаносаў, які звярнуўся 27 сакавіка ў Сенат з данясеннем, у якім абгрунтоўваў неабходнасць падрыхтоўкі з гэтай мэтай астранамічных экспедыцый у [[Сібір]], хадайнічаў аб выдзяленні грашовых сродкаў на гэта дарагое мерапрыемства, ён склаў кіраўніцтва для назіральнікаў і г. д. Вынікам яго намаганняў стала накіраванне экспедыцыі Н. І. Папова ў [[Іркуцк]] і С. Я. Румоўскага — у Селенгінск. Немалых намаганняў таксама каштавала яму арганізацыя назіранняў у Санкт-Пецярбургу, у Акадэмічнай абсерваторыі, пры ўдзеле А. Д. Красільнікава і Н. Г. Курганава. У іх задачу ўваходзіла назіранне кантактаў Венеры і Сонца — бачнага дотыку краёў іх дыскаў. М. В. Ламаносаў, які больш за ўсё цікавіўся фізічным бокам з’явы, ведучы самастойныя назіранні ў сваёй хатняй абсерваторыі, выявіў светлавы абадок вакол Венеры&lt;ref name=&quot;lom&quot;/&gt;.

Гэта праходжанне назіралася ва ўсім свеце, але толькі М. В. Ламаносаў звярнуў увагу на тое, што пры судотыку Венеры з дыскам Сонца вакол планеты з’явілася «тонкае, як волас, ззянне». Такі ж светлы арэол назіраўся і пры сыходжанні Венеры з сонечнага дыска.

М. В. Ламаносаў даў правільнае навуковае тлумачэнне гэтай з’явы, лічачы яе вынікам рэфракцыі сонечных прамянёў у атмасферы Венеры. «Планета Венера, — пісаў ён, — акружана шчыльнай паветранай атмасферай, такою (калі не большаю), як і тая, што абліваецца вакол нашага шара зямнога». Так упершыню ў гісторыі астраноміі, яшчэ за сто гадоў да адкрыцця спектральнага аналізу, пачалося фізічнае вывучэнне планет. У той час пра планеты Сонечнай сістэмы амаль нічога не было вядома. Таму наяўнасць атмасферы на Венеры М. В. Ламаносаў разглядаў як бясспрэчны доказ падабенства планет і, у прыватнасці, падабенства паміж Венерай і Зямлёй. Эфект убачылі многія назіральнікі: Т. Бергман, П. Варгентын, Шапо д’Атэрош, С. Я. Румоўскі, але толькі М. В. Ламаносаў правільна яго растлумачыў. У астраноміі гэты феномен рассейвання святла, адлюстраванне светлавых прамянёў пры слізгальным падзенні (у М. В. Ламаносава — «пупырь»), атрымаў яго імя — «з’ява Ламаносава»&lt;ref name=&quot;lom&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://moscowaleks.narod.ru/galaxy180.html Наблюдения М. В. Ломоносова — Прохождение Венеры по диску Солнца 8 июня 2004 года — сайт «Галактика»]&lt;/ref&gt;.

Цікавы другі эфект, які назіраўся астраномамі з прыбліжэннем дыска Венеры да знешняга краю дыска Сонца або пры аддаленні ад яго. Дадзеная з’ява, адкрытая таксама М. В. Ламаносавым, не была здавальняюча вытлумачана, і яе, відаць, варта расцэньваць як люстраное адлюстраванне Сонца атмасферай планеты — асабліва вялікае яно пры нязначных вуглах слізгання, пры знаходжанні Венеры паблізу Сонца. Вучоны апісвае яго наступным чынам&lt;ref name=&quot;lom&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://vzgljadnamir.narod.ru/biblioteka/Zvereva/VMSS103.htm Явление Ломоносова — Рассеяние света. Отражение световых лучей при скользящем падении. — На сайте «Взгляд на мир»]&lt;/ref&gt;:
{|
|{{пачатак цытаты}}
Чакаючы ўступлення Венерынага на Сонца каля сарака хвілін пасля прадпісанага ў эфемерыдах часу, убачыў нарэшце, што сонечны край чаканага ўступлення стаў невыразны і трохі быццам стушаваўся, а раней быў вельмі чысты і ўсюды роўны. Поўнае выхаджэнне, або апошні дотык задняга краю Венеры да Сонца пры самым выхадзе, было таксама з некаторым адрывам і з няяснасцю сонечнага краю.
{{канец цытаты}}
|}

== Даследаванні планеты з дапамогай касмічных апаратаў ==

Венера даволі інтэнсіўна даследавалася з дапамогай касмічных апаратаў. Першым касмічным апаратам, прызначаным для вывучэння Венеры, быў савецкі «[[КА Венера-1|Венера-1]]». Пасля спробы дасягнення Венеры гэтым апаратам, запушчаным 12 лютага 1961 г., да планеты накіроўваліся савецкія апараты серыі «Венера», «Вега», амерыканскія «Марынер», «Піянер-Венера-1», «Піянер-Венера-2», «Магелан», еўрапейскі «Венера-экспрэс», японскі «Акацуки». У 1975 касмічныя апараты «|Венера-9» і «Венера-10» перадалі на Зямлю першыя фатаграфіі паверхні Венеры; у 1982 годзе «[[КА Венера-13|Венера-13]]» і «[[КА Венера-14|Венера-14]]» перадалі з паверхні Венеры каляровыя выявы&lt;ref&gt;Панарамы паверхні Венеры, атрыманыя савецкімі спускальнымі апарат і апрацаваныя з дапамогай сучасных метадаў Донам Мітчэлам, знаходзяцца [http://mentallandscape.com/V_DigitalImages.htm тут].&lt;/ref&gt;. Зрэшты, умовы на паверхні Венеры такія, што ні адзін з касмічных апаратаў не прапрацаваў на планеце больш за дзве гадзіны. Раскосмас плануе адпраўку станцыі «Венера-Д» са спадарожнікам планеты і больш жывучым зондам, які павінен прапрацаваць на паверхні планеты не меней месяца&lt;ref&gt;[http://www.tass-ural.ru/details/49038.html Россия до 2015 года разработает и запустит принципиально новый космический аппарат — долгоживущую станцию «Венера-Д»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ria.ru/science/20120407/620510655.html РФ запустит зонд к Венере не раньше 2024 г, к Меркурию — после 2031 г]&lt;/ref&gt;, а таксама комплексу «Венера-Глоб» з арбітальнага спадарожніка і некалькіх спускальных модуляў&lt;ref&gt;[http://stp.cosmos.ru/index.php?id=1381 Венера-Глоб]&lt;/ref&gt;.

=== Храналогія ===

Спіс паспяховых запускаў касмічных апаратаў, якія перадалі звесткі пра Венеру&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology_venus.html |title=Chronology of Venus Exploration (NASA) |access-date=4 мая 2014 |archive-date=30 ліпеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150730111434/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology_venus.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kocmoc.info/dss.htm Космические пуски и события СССР и России (kocmoc.info)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120103162105/http://www.kocmoc.info/dss.htm |date=3 студзеня 2012 }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Краіна
! Назва
! Запуск
! Заўвага
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-1]] || {{dts|1961|2|12}} || Першы пралёт міма Венеры. З-за страты сувязі навуковая праграма не выканана
|-
| {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-2]] || {{dts|1962|8|27}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || Зонд-1 || {{dts|1964|4|2}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-2]] || {{dts|1965|11|12}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-3]] || {{dts|1965|11|16}} || Дасягненне Венеры. Збор навуковай інфармацыі
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-4]] || {{dts|1967|6|12}} || Атмасферныя даследаванні і спроба дасягнення паверхні (апарат расціснуты ціскам, аб якім да таго часу нічога не было вядома)
|-
| {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-5]] || {{dts|1967|6|14}} || Пралёт з мэтай даследаванняў атмасферы
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-5]] || {{dts|1969|1|5}} || Спуск у атмасферы, вызначэнне яе хімічнага складу
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-6]] || {{dts|1969|1|10}} || Спуск у атмасферы, вызначэнне яе хімічнага складу
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-7]] || {{dts|1970|8|17}} || Першая мяккая пасадка на паверхню планеты. Збор навуковай інфармацыі
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-8]] || {{dts|1972|3|27}} || Мяккая пасадка. Пробы грунту.
|-
| {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-10]] || {{dts|1973|11|4}} || Пралёт да Меркурыю, навуковыя даследаванні
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-9]] || {{dts|1975|6|8}} || Мяккая пасадка модуля і штучны спадарожнік Венеры. Першыя чорна-белыя фатаграфіі паверхні.
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-10]] || {{dts|1975|6|14}} || Мяккая пасадка модуля і штучны спадарожнік Венеры. Чорна-белыя фатаграфіі паверхні.
|-
| {{flagicon|USA}} ЗША || [[Піянер-Венера-1]] || {{dts|1978|5|20}} || Штучны спадарожнік, радыёлакацыя паверхні
|-
| {{flagicon|USA}} ЗША || [[Піянер-Венера-2]] || {{dts|1978|8|8}} || Уваходжанне ў атмасферу, навуковыя даследаванні
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-11]] || {{dts|1978|9|9}} || Мяккая пасадка модуля, пралёт апарата
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-12]] || {{dts|1978|9|14}} || Мяккая пасадка модуля, пралёт апарата
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-13]] || {{dts|1981|10|30}} || Мяккая пасадка модуля. Першы запіс гуку на паверхні і першая перадача каляровага панарамнага малюнка
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-14]] || {{dts|1981|11|4}} || Мяккая пасадка модуля. Перадача каляровага панарамнага малюнка
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-15]] || {{dts|1983|6|2}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-16]] || {{dts|1983|6|7}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Вега-1]] || {{dts|1984|12|15}} || Даследаванне атмасферы зондам-аэрастатам, пралёт апарата да каметы Галея
|-
| {{flagicon|USSR}} СССР || [[Вега-2]] || {{dts|1984|12|21}} || Даследаванне атмасферы зондам-аэрастатам, пралёт апарата да каметы Галея
|-
| {{flagicon|USA}} ЗША || Магелан || {{dts|1989|5|4}} || Штучны спадарожнік Венеры, падрабязная радыёлакацыя
|-
| {{flagicon|USA}} ЗША || [[КА Галілеа|Галілеа]] || {{dts|1989|10|18}} || Пралёт міма па дарозе да Юпітэра, навуковыя даследаванні
|-
| {{flagicon|USA}} ЗША || [[Касіні-Гюйгенс]] || {{dts|1997|10|15}} || Пралёт міма па дарозе да Сатурна
|-
| {{flagicon|USA}} ЗША || [[MESSENGER|Месэнджэр]] || {{dts|2004|8|3}} || Пралёт міма па дарозе да Меркурыя, фота здалёку
|-
| {{Сцяг Еўрасаюза}} [[ЕКА]] || [[Венера-экспрэс]] || {{dts|2005|11|9}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя паўднёвага полюса
|-
| {{Сцяг Японіі}} Японія || [[PLANET-C|Акацукі]] || {{dts|2010|5|21}} || Няўдача. Выхад на арбіту не плануецца.
|}

== Асаблівасці наменклатуры ==

Паколькі аблокі хаваюць паверхню Венеры ад візуальных назіранняў, яе можна вывучаць толькі радыёлакацыйнымі метадамі. Першыя, грубыя карты Венеры былі складзеныя ў 1960-я гг. на аснове радыёлакацыі, якая праводзілася з Зямлі. Светлыя ў радыёдыяпазоне дэталі велічынёй ў сотні і тысячы кіламетраў атрымалі ўмоўныя абазначэнні, прычым існавала некалькі сістэм такіх абазначэнняў, якія не мелі ўсеагульнага хаджэння, а выкарыстоўваліся лакальна групамі навукоўцаў. Адны ўжывалі літары [[Грэчаскі алфавіт|грэчаскага алфавіта]], іншыя — лацінскія літары і лічбы, трэція — рымскія лічбы, чацвёртыя — найменні ў гонар знакамітых навукоўцаў, якія працавалі ў сферы электра- і радыётэхнікі ([[Карл Гаус|Гаус]], [[Генрых Герц|Герц]], [[Аляксандр Сцяпанавіч Папоў|Папоў]]). Гэтыя абазначэнні (за асобнымі выключэннямі) цяпер выйшлі з навуковага ўжытку, хоць яшчэ сустракаюцца ў сучаснай літаратуры па астраноміі&lt;ref name=&quot;Имя&quot; /&gt;. Выключэннем з’яўляюцца вобласць Альфа, вобласць Бэта і горы Максвела, якія былі ўдала супастаўленыя і атаясамлены з удакладненымі дадзенымі, атрыманымі з дапамогай касмічнай радыёлакацыі&lt;ref name=&quot;Род&quot;&gt;[http://selena.sai.msu.ru/Rod/Publications/Map_ven/Map_ven.htm ''Ж. Ф. Родионова'' «Карты Венеры»]&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Venus quadrangle layout.gif|thumb|240px|Схема падзелу карты Венеры на лісты (для кожнага паказана літарна-лічбавае пазначэнне і лацінская назва па характэрнай дэталі рэльефу)]]

Першую карту часткі венерыянскай паверхні паводле дадзеных радыёлакацыі склала Геалагічная служба ЗША ў 1980 годзе. Для картаграфавання была выкарыстана інфармацыя, сабраная радыёзондам «Піянер-Венера-1» («Піянер-12»), які працаваў на арбіце Венеры з 1978 па 1992 год.

Карты паўночнага паўшар’я планеты (трэць паверхні) складзеныя ў 1989 годзе ў маштабе 1:5 000 000 сумесна Амерыканскай геалагічнай службай і расійскім Інстытутам геахіміі і аналітычнай хіміі ім. У. І. Вярнадскага. Выкарыстоўваліся дадзеныя савецкіх радыёзондаў «Венера-15» і «Венера-16». Поўная (акрамя паўднёвых палярных абласцей) і больш падрабязная карта паверхні Венеры складзена ў 1997 годзе ў маштабах 1:10 000 000 і 1:50 000 000 Амерыканскай геалагічнай службай. Пры гэтым былі выкарыстаныя дадзеныя радыёзондаў «Магелан»&lt;ref name=&quot;Имя&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Род&quot; /&gt;.

Правілы наймення дэталей рэльефу Венеры былі зацверджаны на XIX Генеральнай асамблеі Міжнароднага астранамічнага саюза ў 1985 годзе, пасля абагульнення вынікаў радыёлакацыйных даследаванняў Венеры аўтаматычнай міжпланетнай станцыямі. Было вырашана выкарыстоўваць у наменклатуры толькі жаночыя імёны (акрамя трох названых раней гістарычных выключэнняў)&lt;ref name=&quot;Имя&quot;&gt;[http://www.galatreya.ru/astrology/archives/IMENABOGIN/ Имена на карте Венеры (galatreya.ru)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111012070454/http://www.galatreya.ru/astrology/archives/IMENABOGIN/ |date=12 кастрычніка 2011 }}&lt;/ref&gt;

* Буйныя кратары Венеры атрымліваюць назвы ў гонар прозвішчаў знакамітых жанчын, малыя кратары — жаночыя імёны. Прыклады буйных: Ахматава, Барсава, Барто, Волкава, Галубкіна, Данілава, Дашкова, Ярмолава, Яфімава, Клёнава, Мухіна, Абухава, Арлова, Асіпенка, Патаніна, Руднева, Русланава, Федарэц, Яблачкіна. Прыклады дробных: Аня, Каця, Оля, Света, Таня і г. д.&lt;ref name=&quot;Имя&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Род&quot; /&gt;

Някратарныя формы рэльефу Венеры атрымліваюць імёны ў гонар міфічных, казачных і легендарных жанчын: узвышшам даюцца імёны багінь розных народаў, паніжэнням рэльефу — іншых персанажаў з розных міфалогій:

* Зямлі і плато атрымліваюць назвы ў гонар багінь кахання і прыгажосці; тэсэры — па імі багінь лёсу, шчасця і ўдачы; горы, купалы, вобласці называюцца імёнамі розных багінь, веліканш, тытанід; пагоркі — імёнамі марскіх багінь; уступы — імёнамі багінь хатняга ачага, вянкі — імёнамі багінь урадлівасці і земляробства; грады — імёнамі багінь неба і жаночых персанажаў, увязаных у міфах з небам і святлом.
* Разоры і лініі атрымліваюць назвы ваяўнічых жанчын, а каньёны — імёны міфалагічных персанажаў, звязаных з Месяцам, паляваннем і лесам&lt;ref name=&quot;Имя&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Род&quot; /&gt;.

== Дадатковыя звесткі ==

=== Спадарожнік Венеры ===

{{Асноўны артыкул|Спадарожнікі Венеры}}

[[Файл:ClementineObservesTheMoonSolarCoronaAndVenus.jpg|thumb|100px|ring|Венера побач з Сонцам, закрытым Месяцам. Кадр апарата «Клеменціна»]]

Венера разам з Меркурыем лічыцца планетай, у якой няма натуральных [[Спадарожнік (космас)|спадарожнікаў]]. У мінулым мелі месца шматлікія заявы аб назіранні спадарожнікаў Венеры, але адкрыццё заўсёды аказвалася заснаваным на памылцы. Першыя заявы аб тым, што выяўлены спадарожнік Венеры, адносяцца да XVII стагоддзя. Усяго за 120-гадовы перыяд да 1770 было зарэгістравана больш за 30 назіранняў спадарожніка як мінімум 20 астраномамі.

Да 1770 года пошукі спадарожнікаў Венеры былі практычна спынены, у асноўным з-за таго, што не ўдавалася паўтарыць вынікі папярэдніх назіранняў, а таксама ў выніку таго, што ніякіх прыкмет наяўнасці спадарожніка не было выяўлена пры назіранні праходжання Венеры па дыску Сонца ў 1761 і 1769 годзе.

У Венеры (як і у Марса і Зямлі) існуе [[квазіспадарожнік]], [[астэроід]] 2002 VE68, які абарочваецца вакол Сонца такім чынам, што паміж ім і Венерай існуе [[арбітальны рэзананс]], у выніку якога на працягу многіх перыядаў абароту ён застаецца непадалёк ад планеты.

У XIX стагоддзі існавала гіпотэза, што ў мінулым спадарожнікам Венеры быў [[Планета Меркурый|Меркурый]], які пасля быў ёю «страчаны»&lt;ref name=&quot;Язев&quot;&gt;''С. А. Язев'' «Лекции о Солнечной системе: Учебное пособие», — СПб: Лань, 2011, С. 57-75. ISBN 978-5-8114-1253-2&lt;/ref&gt;. У 1976 Том ван Фландэрн і К. Р. Харынгтан на падставе матэматычных разлікаў паказалі, што гэтая гіпотэза добра тлумачыць вялікія адхіленні (эксцэнтрысітэт) арбіты Меркурыя, яго рэзанансны характар абарачэння вакол Сонца і страту вярчальнага моманту як у Меркурыя, так і ў Венеры. Таксама тлумачыцца набыццё Венерай вярчэння, адваротнага асноўнаму ў Сонечнай сістэме, разагрэў паверхні планеты і ўзнікненне шчыльнай атмасферы&lt;ref&gt;[http://www.astrolab.ru/cgi-bin/manager.cgi?id=1&amp;num=593 Бывший спутник Венеры?]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Cf. R. S. Harrington, T. C. van Flandern'' «A Dynamical Investigation of the Conjecture that Mercury is an Escaped Satellite of Venus», Icarus 28, (1976), pp. 435—440.&lt;/ref&gt;.

=== Тэрафарміраванне Венеры ===

{{Асноўны артыкул|Тэрафарміраванне Венеры}}

[[Файл:TerraformedVenus.jpg|thumb|right|200px|Тэрафарміраваная Венера]]

Венера — кандыдат на тэрафарміраванне. Па адным з планаў меркавалася развеяць ў атмасферы Венеры генетычна мадыфікаваныя сіне-зялёныя водарасці, якія, перапрацоўваючы вуглякіслы газ (які складае 96 % атмасферы Венеры) у кісларод, значна паменшылі б парніковы эфект і панізілі б тэмпературу на планеце.

Аднак для [[фотасінтэз]]у неабходная вада, якой, паводле апошніх дадзеных, на Венеры практычна няма (нават у выглядзе пары ў атмасферы). Таму для рэалізацыі такога праекта неабходна ў першую чаргу даставіць на Венеру ваду — напрыклад, з дапамогай бамбардзіроўкі яе водна-аміячнымі астэроідамі ці іншым шляхам.

== Гл. таксама ==
* [[Жыццё на Венеры]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|refs=
&lt;ref name=surdin&gt;{{кніга
 |загаловак      = Солнечная система
 |адказны = Ред.-сост. В.&amp;nbsp;Г. Сурдин
 |месца         = М.
 |выдавецтва  = Физматлит
 |год           = 2008
 |старонкі      = 126
 |старонак       = 400
 |isbn=978-5-9221-0989-5
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=nssdc&gt;{{cite web
 |url         = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html
 |title       = Venus Fact Sheet
 |publisher   = NASA
 |last        = Williams
 |first       = David R.
 |date        = April 15, 2005
 |accessdate  = 2007-10-12
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/616VmpaXT?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html
 |archivedate = 21 жніўня 2011
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==

* {{артыкул
 |аўтар = Короновский Н. Н.
 |загаловак = Морфология поверхности Венеры
 |спасылка = http://inauka.ru/astrophisics/article73743.html
 |выданне = Соросовский образовательный журнал
 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100403033735/http://www.inauka.ru/astrophisics/article73743.html
 |archivedate = 3 красавіка 2010
 }}
* {{артыкул
 |аўтар = Бурба Г. А.
 |загаловак = Венера: русская транскрипция названий
 |спасылка = http://www.planetology.ru/burbanomen.php
 |выданне = Лаборатория сравнительной планетологии ГЕОХИ, май 2005 г
 |archive-date = 17 снежня 2009
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091217195219/http://www.planetology.ru/burbanomen.php
 }}

== Спасылкі ==

* [https://web.archive.org/web/20080604090454/http://xtronomy.altnet.ru/solarsyst/venus.htm Информация о Венере] // на [[Архив Интернета|web.archive.org]]
* [http://www.astrogalaxy.ru/050.html Солнечная система. Планеты Солнечной системы. Венера]
* Георгий Бурба [http://www.meteorites.ru/menu/press/burba-ven.html Кривое зеркало Земли] // Вокруг света № 6, 2003
* [http://www.inauka.ru/space/article91603.html Известия Науки — новая карта Рельефа Венеры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090423054129/http://www.inauka.ru/space/article91603.html |date=23 красавіка 2009 }}
* [http://www.iki.rssi.ru/press/vex.doc «Венера-Экспресс»: итоги основной миссии]
* ''Родионова Ж. Ф.'' [http://www.delphis.ru/journal/article/venera-blizhaishaya-k-nam-planeta «Венера — ближайшая к нам планета»] // «Дельфис» № 39, 2004
* ''Алексей Левин, Дмитрий Мамонтов'' [http://elementy.ru/lib/430681 «Планета оранжевых сумерек»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110525055211/http://elementy.ru/lib/430681 |date=25 мая 2011 }} // «[[Популярная механика]]» № 11, 2008
* [http://www.mentallandscape.com/C_CatalogVenus.htm Здымкі, зробленыя савецкімі касмічнымі апаратамі]{{ref-en}}

{{Нарматыўны кантроль}}
{{Планета Венера}}
{{Даследаванне Венеры АМС}}
{{Навігацыйная табліца:Сонечная сістэма}}
{{Добры артыкул|Астраномія}}

[[Катэгорыя:Планеты Сонечнай сістэмы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Венера (планета)| ]]</text>
      <sha1>2hwpv0x5i5r8f5q4984xqefj08btet3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Верхнядзвінскі раён</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1658</id>
    <revision>
      <id>5157690</id>
      <parentid>5050829</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T15:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33918" sha1="ns7ffyt12qohuf8411vl2zflq326v32" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
| Беларуская назва = Верхнядзвінскі раён
| Арыгінальная назва = 
| Герб = Coat of Arms of Vierchniadzvinsk, Belarus.svg
| Сцяг = 
| Краіна = [[Беларусь]]
| Статут = раён
| Гімн = 
| Уваходзіць у = [[Віцебская вобласць]]
| Уключае = 
| Сталіца = [[Верхнядзвінск]]
| Буйныгорад = 
| Буйныягарады = 
| Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]]
| Скасаванне = 
| Раздзел = 
| Назва раздзела = 
| Глава2 = 
| Назва главы2 = 
| ВУП = 
| Год ВУП = 
| Месца па ВУП = 
| ВУП на душу насельніцтва = 
| Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
| Мова = 
| Мовы = &lt;small&gt;'''Родная мова:'''&lt;/small&gt; [[Беларуская мова|беларуская]] 68,7 %, [[руская мова|руская]] 30,03 %&lt;br/&gt;&lt;small&gt;'''Размаўляюць дома:'''&lt;/small&gt; беларуская 37,61 %, руская 57,41 %&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot; /&gt;
| Насельніцтва = 24&amp;nbsp;675 чал.&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot;&gt;{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| Год перапісу = 2009
| Месца па насельніцтве = 13
| Шчыльнасць = 11,53
| Месца па шчыльнасці = 17
| Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 90,06 %, &lt;br /&gt; [[рускія]] — 7,38 %, &lt;br /&gt; [[украінцы]] — 1,14 %, &lt;br /&gt; іншыя — 1,42 %&lt;ref name=&quot;belstat2009&quot; /&gt;
| Канфесійны склад = 
| Плошча = 2&amp;nbsp;140,76&lt;ref&gt;[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)&lt;/ref&gt;
| Месца па плошчы = 6
| Максімальная вышыня = 191,8
| Сярэдняя вышыня = 
| Мінімальная вышыня = 
| Шырата = 
| Даўгата = 
| Часавыпояс = [[UTC+2]]
| Абрэвіятура = 
| ISO = 
| FIPS = 
| Код аўтамабільных нумароў = 2
| Сайт = http://verkhnedvinsk.vitebsk-region.gov.by
| Заўвагі = 
| Інтэрнэт-дамен = BY
| Тэлефонны код = +375 2151
}}
'''Верхнядзві́нскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — горад [[Верхнядзвінск]]. Падзелены на 9 сельскіх саветаў.

Мяжуе з [[Мёрскі раён|Мёрскім]], [[Полацкі раён|Полацкім]] і [[Расонскі раён|Расонскім раёнамі]] Віцебскай вобласці Беларусі, а таксама з [[Себежскі раён|Себежскім раёнам]] [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай вобласці]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] і [[Зілупскі край|Зілупскім]], [[Дагдскі край|Дагдскім]] і [[Краслаўскі край|Краслаўскім]] краямі [[Латвія|Латвійскай Рэспублікі]]. У якасці натуральнай мяжы з Мёрскім раёнам выступае [[Заходняя Дзвіна]].

== Геаграфія ==
Тэктанічна раён цалкам адносіцца да [[Латвійская седлавіна|Латвійскай седлавіны]]. Пад антрапагенавымі адкладамі на глыбіні больш за 50 м залягаюць 300 метровыя тоўшчы верхняга дэвону — стракатакаляровыя гліны, пясчана-алеўралітавыя і сульфатныя пароды, [[мергель|мергелі]] і [[даламіт]]ы. Даламітызаваныя вапнякі выходзяць на паверхню ў сярэднім цячэнні ракі [[Сар’янка|Сар’янкі]], ля былой вёскі Камоты. Тут яны ўтвараюць парогі ў рэчышчы, а па берагах захаваліся рэшткі земляных печаў для выпальвання вапны. Дэвонскія адклады пакрытыя ледавіковымі і водна-ледавіковымі пародамі. У канцавых марэн на Асвейшчыне і Латвійскім памежжы яны складзены з гліністых і суглінкавых грунтаў, на большай частцы тэрыторыі — з азёрных сярэдніх і цяжкіх суглінкаў.

Ледавік адышоў з Дрысеншчыны 10 тысяч гадоў таму, пакінуўшы свае знакі ў рэльефе. Большую частку раёна займае [[Полацкая нізіна]], перасечаная далінамі шматлікіх рэк. На захадзе і паўночным захадзе, на мяжы з [[Латвія]]й узняліся ўскраіны [[Латгальскае ўзвышша|Латгальскага ўзвышша]], засеяныя валунамі. На [[Асвейская града|Асвейскай градзе]] каля вёскі [[Гарадзілавічы (Верхнядзвінскі раён)|Гарадзілавічы]], вышэйшы пункт раёна — гара [[Гарадзілаўская]] (191,8 м над узроўнем мора). Паўночна-ўсходні кут заняты пяскамі дзюннага тыпу, пакрытымі лясамі.

[[File:Aśviejskaje - 3.jpg|thumb|left|Асвейскае возера]]
Амаль уся тэрыторыя раёна ляжыць у басейне Дзвіны, толькі на крайняй поўначы вада сцякае праз раку [[Сінюха (рака)|Сінюху]] ў раку [[Вялікая (рака, басейн Пскоўскага возера)|Вялікую]]. Водападзел, які праходзіць па Асвейскім балоце, настолькі плоскі, што калі балота набрыняе вадой, яна сцякае па канале, што злучыў Сінюху з воз. Асвейскім, адразу ў два бакі — і ў раку, і ў возера. Рака [[Заходняя Дзвіна]] з’яўляецца прыроднай мяжой паміж Верхнядзвінскім і Мёрскім раёнамі на працягу 65 км. Асноўныя яе прытокі: [[Дрыса (рака)|Дрыса]], [[Сар’янка]], [[Вужыца]], [[Свольна (рака)|Свольна]] (прыток Дрысы). Іншыя рэкі: [[Балгач]], [[Горнаўка]]. Раён налічвае 25 азёр, найбуйнешыя з іх: [[Асвейскае]] — 43,8 км², [[Лісна (возера)|Лісна]] — 15,71 км², [[Белае (возера, Верхнядзвінскі раён, басейн Свольны)|Белае]] — 5,52 км², [[Цятна]] — 1,6 км², [[Стралкоўскае]] — 0,93 км², [[Росіца (возера)|Росіца]] — 0,4км².

Глебы пераважна дзярнова-падзолістыя — ад цяжкіх суглінкаў у цэнтры раёна да неўрадлівых пяскоў Лісняншчыны. Асобнымі масівамі размешчаны тарфянікі, пад сельгасугоддзямі іх нязначная частка.

У раёне створаны рэспубліканскі [[Асвейскі ландшафтны заказнік|ландшафтны заказнік «Асвейскі»]], налічваецца 9 заказнікаў мясцовага значэння, 7 помнікаў прыроды.
Вылучаецца 16 рэдкіх і знікаючых відаў раслін, водзіцца 5 відаў млекакормячых і 36 відаў птушак, якія занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

== Карысныя выкапні ==
Раён мае значныя запасы [[торф]]у, цагельнай [[гліна|гліны]] і мінеральнай вады. Распрацоўваюцца радовішчы будаўнічага пяску і даламітызіраванага [[вапняк]]у.

== Гісторыя ==
{{дапісаць раздзел|няма гісторыі сельсаветаў пасля 1962 года}}
Археалагічныя даследаванні сведчаць аб тым, што на тэрыторыі раёна чалавек упершыню пачаў сяліцца ў эпоху [[мезаліт]]у. Мезалітычнае насельніцтва ў заходняй частцы Падзвіння пакінула помнік кундскай археалагічнай культуры. Найбольш характэрным помнікам гэтай культуры на поўначы Беларусі з’яўляецца паселішча [[Замошша I]], якое знаходзіцца на першай надпоймавай тэрасе правага берага Зах. Дзвіны, на паўночны захад ад вёскі Замошша Боркавіцкага сельсавета.

Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года як '''Дрысенскі раён''' у складзе [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — горад [[Дрыса]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 7 сельсаветаў: [[Бялькоўшчынскі сельсавет|Бялькоўшчынскі]], [[Бігосаўскі сельсавет|Бігосаўскі]], [[Велікаплейкаўскі сельсавет|Велікаплейкаўскі]], [[Дрысенскі сельсавет|Дрысенскі]], [[Малінаўскі сельсавет (Дрысенскі раён)|Малінаўскі]], [[Росіцкі сельсавет|Росіцкі]], [[Сар’янскі сельсавет|Сар’янскі]]. 21 кастрычніка 1924 года Малінаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Каркалецкі сельсавет|Каркалецкі]]. 3 ліпеня 1925 года Дрыса аднесена да катэгорыі мястэчак. 21 жніўня 1925 года Дрысенскі сельсавет перайменаваны ў [[Цястоўскі сельсавет|Цястоўскі]], Бялькоўшчынскі сельсавет — у [[Жоўнінскі сельсавет|Жоўнінскі]], Велікаплейкаўскі — у [[Сардыцкі сельсавет|Сардыцкі]]. Пасля скасавання акруговага падзелу раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года да раёна далучаны [[Боркавіцкі сельсавет|Боркавіцкі]], [[Валынецкі сельсавет (Дрысенскі раён)|Валынецкі]], [[Галубаўскі сельсавет|Галубаўскі]], [[Дзёрнавіцкі сельсавет (Дрысенскі раён)|Дзёрнавіцкі]], [[Луначарскі сельсавет|Луначарскі]], [[Прудзінкаўскі сельсавет|Прудзінкаўскі]], [[Юзафоўскі сельсавет (Дрысенскі раён)|Юзафоўскі]] сельсаветы скасаванага [[Боркавіцкі раён|Боркавіцкага раёна]]. З 21 чэрвеня 1935 года раён у складзе адноўленай Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года Дрысе вернуты статус горада. З 20 верасня 1944 года раён у складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Росіцкі і Сар’янскі сельсаветы. 8 жніўня 1959 года да раёна далучаны [[Відоцкі сельсавет|Відоцкі]], [[Задзежскі сельсавет|Задзежскі]], [[Кісялёўскі сельсавет|Кісялёўскі]], [[Каханавіцкі сельсавет|Каханавіцкі]], [[Красоўскі сельсавет|Красоўскі]], [[Малашкаўскі сельсавет|Малашкаўскі]], [[Савейкаўскі сельсавет|Савейкаўскі]], [[Сенькаўскі сельсавет (Дрысенскі раён)|Сенькаўскі]] сельсаветы і гарадскі пасёлак [[Асвея]] скасаванага [[Асвейскі раён|Асвейскага раёна]]. 20 мая 1960 года скасаваны Задзежскі, Каркалецкі, Савейкаўскі, Цястоўскі, Юзафоўскі сельсаветы, 22 снежня 1960 года — Красоўскі і Луначарскі сельсаветы, 29 снежня 1961 года — Відоцкі сельсавет. 14 верасня 1962 года Кісялёўскі сельсавет перайменаваны ў [[Чапаеўскі сельсавет|Чапаеўскі]]. 25 снежня 1962 года горад Дрыса перайменаваны ў [[Верхнядзвінск]], Дрысенскі раён перайменаваны ў Верхнядзвінскі раён. На 1 студзеня 1974 года ў складзе раёна 12 сельсаветаў, 336 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|42}}&lt;/ref&gt;.

1 ліпеня 2021 года ў склад раёна з [[Расонскі раён|Расонскага раёна]] перададзены хутар [[Дабраплёсаўскі]]&lt;ref&gt;[https://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7/136-05.04.2021.htm Указ Президента Республики Беларусь от 5 апреля 2021 г. № 136 Об административно-территориальном устройстве Витебской, Гомельской и Могилевской областей]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nca.by/press/news/vpervye-granitsy-vsekh-oblastey/ |title=Впервые границы всех областей и их районов на Публичной кадастровой карте |access-date=26 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213085231/https://www.nca.by/press/news/vpervye-granitsy-vsekh-oblastey/ |archivedate=13 лютага 2024 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
На тэрыторыі раёна знаходзіцца 256 населеных пунктаў.

Колькасць насельніцтва:
: 1992 — 32,6 тыс. чал.
: 2006 — 27,4 тыс. чал.
: 2007 — 26,2 тыс. чал.
: 2009 — 24,6 тыс. чал.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100918190349/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/publications/bul_vitebsk.rar Афіцыйныя дадзеныя Нацыянальнага статыстычнага камітэта РБ на 14-10-2009]&lt;/ref&gt;
: 2013 — 22,95 тыс. чал.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.d-p.by/2013/04/skolko-nas/ |title=Артыкул «Колькі нас?» у раённай газеце «Дзвінская праўда» |access-date=23 красавіка 2013 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304225532/http://www.d-p.by/2013/04/skolko-nas/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Гарадское насельніцтва раёна ў 2009 г. налічвала 8,6 тыс. чал., у 2013 г. — 8,47 тыс. чал.

== Адміністрацыйны падзел ==
Раён падзелены на 9 сельскіх саветаў: [[Асвейскі сельсавет|Асвейскі]], [[Бігосаўскі сельсавет|Бігосаўскі]], [[Боркавіцкі сельсавет|Боркавіцкі]], [[Бялькоўшчынскі сельсавет|Бялькоўшчынскі]], [[Валынецкі сельсавет (Верхнядзвінскі раён)|Валынецкі]], [[Дзёрнавіцкі сельсавет (Верхнядзвінскі раён)|Дзёрнавіцкі]], [[Каханавіцкі сельсавет|Каханавіцкі]], [[Сар’янскі сельсавет|Сар’янскі]] і [[Шайтараўскі сельсавет|Шайтараўскі]].

== Гаспадарка ==
Раён мае 9 прамысловых прадпрыемстваў, найбуйнейшыя з іх:
* Верхнядзвінскі льнозавод
* Верхнядзвінскі лясгас
* Верхнядзвінскі масласырзавод
* Верхнядзвінскі хлебазавод
* «Верус», ААТ
* «Інвет», ААТ

== Транспарт ==
Праз тэрыторыю раёна праходзяць чыгунка і дзве [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтадарогі]] рэспубліканскага падпарадкавання:
* Віцебск — Полацк — граніца Латвійскай Рэспублікі {{Таблічка-by|Р|20}}
* Граніца Расійскай Федэрацыі (Кастрова) — Верхнядзвінск — Шаркаўшчына — Казяны {{Таблічка-by|Р|18}}

== Культура, адукацыя, друк ==
Мясцовая прэса прадстаўлена грамадска-палітычнай газетай «[[Дзвінская праўда]]». Наклад — каля 4 тыс. асобнікаў (2011). Гл. [http://www.d-p.by/ Дзвінская праўда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100923131026/http://d-p.by/ |date=23 верасня 2010 }}.

== Сацыяльная сфера ==

=== Адукацыя ===
{{main|Адукацыя ў Верхнядзвінскім раёне}}
У раёне функцыянуюць 34 установы адукацыі.

=== Ахова здароўя ===
Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва забяспечваюць: УАЗ «[[Верхнядзвінская цэнтральная раённая бальніца]]», Асвейская раённая бальніца, а таксама ўчастковыя бальніцы, урачэбныя амбулаторыі, фельчарска-акушэрскія пункты, здраўпункты. У в. Валынцы адкрыта бальніца сястрынскага догляду.

== Славутасці ==
{{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Верхнядзвінскага раёна}}
Батанічныя помнікі прыроды рэспубліканскага ўзроўня:
* [[Сахонаўскі дуб|Сахонаўскі дуб-волат]], каля в. [[Вышнарава]] (узрост — звыш 410 гадоў, вышыня — 25 м, дыяметр — 1,7 м).
* [[Юсціянаўскі дуб-волат]], каля в. [[Юсціянава (Верхнядзвінскі раён)|Юсціянава]] (узрост — звыш 380 гадоў, вышыня — 28 м, дыяметр — 1,6 м).

У 1982 г. Васілём Паўлючковым у Верхнядзвінскім лясгасе быў створаны [[дэндрапарк]] плошчай 6,3 га, ён з’яўляецца помнікам прыроды мясцовага значэння. Тут высаджана 312 драўніна-кустарнікавых парод, ёсць экзатычныя расліны з [[Сібір]]ы, [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]], Паўночнай Амерыкі, [[Крым]]а, [[Каўказ]]а, Паўночнай Азіі і г.д. Растуць 14 відаў [[елка|елак]], 15 відаў [[сасна|сасны]], 10 — [[піхта|піхт]], 8 — [[лістоўніца|лістоўніц]].

Каля [[Прошкі|вёскі Прошкі]] на граніцы Беларусі, Расіі і Латвіі насыпаны Курган Дружбы.

== Археалагічныя помнікі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Назва !! Датаванне !! Месцазнаходжанне !! Катэгорыя
|-
| Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку || - || 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Абрамова]] || 3
|-
| Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку || IV-III стагоддзі да н.э. || 2,5 км на паўднёвы захад ад вёскі [[Барсукі (Верхнядзвінскі раён)|Барсукі]] || 3
|-
| Курганны могільнік || X-XII стагоддзі || 0,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Дзянісенкі]] || 3
|-
| Гарадзішча || VI стагоддзе да н.э. — II стагоддзе н.э. || 1 км на поўдзень ад вёскі [[Дубровы (вёска)|Дубровы]] || 3
|-
| Курганны могільнік || VII-XII стагоддзі || 1,5 км на паўночны захад ад вёскі [[Ігналіна (Верхнядзвінскі раён)|Ігналіна]] || 3
|-
| Курганны могільнік || IX-XIII стагоддзі || 2-3 км на ўсход ад вёскі [[Лешня (Верхнядзвінскі раён)|Лешня]] || 3
|-
| Курганны могільнік || IX-XII стагоддзі || 1,5 км на поўдзень ад вёскі [[Лісна (вёска)|Лісна]] || 3
|-
| Курганны могільнік || IX-XIII стагоддзі || 1,6 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Любасна]] || 3
|-
| Гарадзішча || V стагоддзе да н.э. — V стагоддзе н.э. || 2,5 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Маскалёнкі (Верхнядзвінскі раён)|Маскалёнкі]] || 3
|-
| Гарадзішча || X-XIII стагоддзі || 1,5 км на поўнач ад вёскі [[Пескаватка]] || 3
|-
| Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку || V стагоддзе да н.э. — V стагоддзе н.э. || 1 км на поўнач ад вёскі [[Урагава]] || 3
|}

== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Вікенцій Данатавіч Русецкі|Вікенцій Русецкі]] (1897-?) — ваенны дзеяч, генерал-маёр (1946).
* [[Сцяпан Фёдаравіч Пятроўскі|Сцяпан Пятроўскі]] (1897—1979) — ваенны дзеяч, генерал-маёр (1945).
* [[Сяргей Дзмітрыевіч Лапкоўскі|Сяргей Лапкоўскі]] (нар. 1921, Суднікава) — ваенны дзеяч.
* [[Марка Лукіч Карнавухаў|Марка Карнавухаў]] (1900—?) — генерал-маёр тэхнічных войск (1949).
* [[Генадзь Уладзіміравіч Капусцёнак|Генадзь Капусцёнак]] (нар. 1925, Фартунава) — пісьменнік.
* [[Міхась Уладзіміравіч Барэйша|Міхась Барэйша]] (1950—1990) — беларускі паэт, празаік, перакладчык.
* [[Ганна Паўлаўна Шушкевіч|Ганна Шушкевіч]] (нар. 1936) — работнік сельскай гаспадаркі, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1971).
* [[Іосіф Максімавіч Рудкоўскі|Іосіф Рудкоўскі]] (1931—1996) — работнік сельскай гаспадаркі, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966).
* [[Ісаак Львовіч Аскназій|Ісаак Аскназій]] (1856—1902) — жывапісец-біблеіст
* [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|Анатоль Багдановіч]] (1888—1969) — беларускі [[Мовазнаўства|мовазнаўца]] і педагог
* [[Марына Мікітаўна Барсток|Марына Барсток]] (1916—1994) — беларуская паэтэса, літаратуразнаўца
* [[Казімір Іосіфавіч Бердыган|Казімір Бердыган]] — доктар медыцынскіх навук, прафесар
* [[Антон Адольфавіч Бохан|Антон Бохан]] — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў 1941—1944 гг.
* [[Андрэй Мацвеевіч Бурак|Андрэй Бурак]] — Герой Савецкага Саюза
* [[Уладзімір Ігнатавіч Быкоўскі|Уладзімір Быкоўскі]] — Герой Сацыялістычнай Працы
* [[Ніна Трафімаўна Вайтовіч|Ніна Вайтовіч]] — доктар філалагічных навук, лаурэат Дзяржаўнай прэміі СССР
* [[Васіль Аляксеевіч Варонін|Васіль Варонін]] (нар. 1971) — беларускі гісторык-[[Медыевістыка|медыевіст]]
* [[Сямён Аляксандравіч Забагонскі|Сямён Забагонскі]] (1910—1955) — [[Герой Савецкага Саюза]]
* [[Антон Станіслававіч Каржанеўскі|Антон Каржанеўскі]] (1910—1991) — беларускі мастак
* [[Іван Андрэевіч Макіёнак|Іван Макіёнак]] (1914—1944) — [[Герой Савецкага Саюза]]
* [[Каятан Марашэўскі]] (XVIII ст.) — беларускі і польскі драматург
* [[Ігар Мікалаевіч Мілавідаў|Ігар Мілавідаў]] (1910—1984) — савецкі ваенны дзеяч
* [[Уладзімір Іосіфавіч Навіцкі|Уладзімір Навіцкі]] (нар. 1939) — беларускі навуковец, [[доктар гістарычных навук]]
* [[Мікалай Іванавіч Накоўнік|Мікалай Накоўнік]] — доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар
* [[Аляксандр Адольфавіч Пальмбах|Аляксандр Пальмбах]] (1897—1963) — мовазнаўца, адзін з заснавальнікаў [[Тува|тувінскай]] пісьменнасці
* [[Тарас Канстанцінавіч Хадкевіч|Тарас Хадкевіч]] (1912—1975) — беларускі [[пісьменнік]] і публіцыст
* [[Ігнат Яўстахавіч Храпавіцкі|Ігнат Храпавіцкі]] (1817—1893) — паэт, фалькларыст, грамадскі дзеяч
* [[Міхал Цяцерскі]] (?—1797) — беларускі і польскі драматург і педагог
* [[Іван Дзяменцьевіч Чэрскі|Ян Чэрскі]] (1845—1892) — геолаг і географ, даследчык Сібіры
* [[Віктар Генадзьевіч Шадурскі|Віктар Шадурскі]] (нар. 1961) — [[доктар гістарычных навук]], [[прафесар]]
* [[Яўген Патафеевіч Шыпіла|Яўген Шыпіла]] — беларускі акцёр, народны артыст БССР
* [[Валерый Ігнатавіч Шчасны|Валерый Шчасны]] — беларускі мастак
* [[Яўген Станіслававіч Ясьвін|Яўген Ясьвін]] — беларускі мастак

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Верхнядзвінскі раён // Рэспубліка Беларусь : вобласці і раёны Рэспубліка Беларусь : энцыклапедычны даведнік / склад. Л. В. Календа. — Мн., 2004. — С. 116—117.
* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна: у 2 кн. / рэдкал.: У. С. Богаў [і інш.]. — Мн., 2000.
* Верхнедвинский район. Справочно-информационные материалы. Новополоцк. Издатель О. В. Молодечкин. 2007. {{ref-ru}}
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Verhnyadzvinsk district}}
* [https://www.radzima.net/be/rayon/verkhnyadzvinski.html Спіс населенных пунктаў Верхнядзвінскага раёна па сельсаветах]
* [http://verkhnedvinsk.vitebsk-region.gov.by/by/ Верхнядзвінскі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190827182859/http://verkhnedvinsk.vitebsk-region.gov.by/by/ |date=27 жніўня 2019 }}
* [http://pridvinie.vlib.by/index.php/verkhnyadzvinski-rajon Рэсурс Віцебскай абласной бібліятэкі &quot;Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць&quot;]
* [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_vitebsk/regions/reg_verchnedvinsk/map.shtml Мапы і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100929094135/http://emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_vitebsk/regions/reg_verchnedvinsk/map.shtml |date=29 верасня 2010 }}
* [http://globustut.by/_regs/verhn.htm Славутасці на партале globustut.by] {{ref-ru}}
* [http://radzima.org/be/rayon/verkhnyadzvinski.html Фотаздымкі на сайце Radzima.org]

{{Верхнядзвінскі раён}}
{{Адміністрацыйны падзел Віцебскай вобласці}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Верхнядзвінскі (да 1962 года Дрысенскі) раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}};
|спіс1        = {{Полацкая акруга|child|загаловак=Дрысенскі раён у [[Полацкая акруга|Полацкай акрузе]] (1924—1930)}}
|спіс2        = {{Полацкая акруга|child|загаловак=Дрысенскі раён у [[Полацкая акруга|Полацкай акрузе]] (1935—1938)}}
|спіс3        = {{Віцебская вобласць БССР|child|загаловак=Дрысенскі раён у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці БССР]] (1938—1944)}}
|спіс4        = {{Полацкая вобласць|child|загаловак=Дрысенскі раён у [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці БССР]] (1944—1954)}}
|спіс5        = {{Віцебская вобласць БССР|child|загаловак=Верхнядзвінскі (да 1962 года Дрысенскі) раён у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці БССР]] (з 1954)}}
}}

[[Катэгорыя:Верхнядзвінскі раён| ]]
[[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>ns7ffyt12qohuf8411vl2zflq326v32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікабрытанія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1700</id>
    <revision>
      <id>5157839</id>
      <parentid>5149081</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133605" sha1="spegfnpn8a58d64i5ifqu7m52z17ugt" xml:space="preserve">{{Іншае значэнне|Не блытаць з [[Англія]]й — адной з краін Каралеўства, [[Ірландыя]]й — незалежнай дзяржавай і [[Вялікабрытанія (востраў)|востравам Вялікабрытанія]].}}
{{Дзяржава
 |Родны склон               = Вялікабрытаніі
 |Дэвіз                     = [[Dieu et mon droit]]
 |Пераклад дэвізу           = Бог і маё права
 |Назва гімна               = God Save the King
 |Аўдыё                     = Reinounido.ogg
 |Форма кіравання           = [[Парламенцкая манархія]]
 |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 30|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 7|lon_sec = 
 |Заснавана                 = [[1 студзеня]] [[1801]]{{efn|Аб’яднанне [[Каралеўства Вялікабрытанія]] і [[Каралеўства Ірландыя]].}}
 |Найбуйнейшыя гарады       = [[Лондан]], [[Бірмінгем]], [[Глазга]], [[Манчэстэр]], [[Эдынбург]], [[Ліверпул]]
 |Пасады кіраўнікоў         = [[Кароль Вялікабрытаніі|Кароль]]&lt;br/&gt;[[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|Прэм’ер-міністр]]
 |Кіраўнікі                 = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]&lt;br/&gt;[[Кір Стармер]]
  |Плошча                    = 243.610
 |Працэнт вады              = 1.34
 |Этнахаронім               = [[Брытанцы]], Брытанец, Брытанка
 |Месца па насельніцтву     = 22
 |Насельніцтва              = 65.110.000
 |Год ацэнкі                = 2015
 |Шчыльнасць насельніцтва   = 255,6
 |Месца па шчыльнасці       = 51
 |ВУП (ППЗ)                 = 3,131 трлн
 |Год разліку ВУП (ППЗ)     = 2019
 |Месца па ВУП (ППЗ)        = 9
 |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= 46.827
 |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= 26
 |ВУП (намінал)             = 2,744 трлн
 |Год разліку ВУП (намінал) = 2019
 |Месца па ВУП (намінал)    = 6
 |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 41.030
 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 20
 |ІРЧП                      = 0,920&lt;ref&gt;http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf&lt;/ref&gt;
 |Год разліку ІРЧП          = 2018
 |Месца па ІРЧП             = 15
 |Узровень ІРЧП             = вельмі высокі
 |Авіякампанія              = [[British Airways]]
}}
'''Вялі́кабрыта́нія''' ({{Lang-en|Great Britain}}), '''Злу́чанае Карале́ўства Вялі́кабрыта́ніі і Паўно́чнай Ірла́ндыі''' ({{lang-en|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}}) — [[астраўная дзяржава]] на паўночным захадзе Еўропы. Плошча 242,5 тыс.кв.км. Размешчана на востраве [[Вялікабрытанія (востраў)|Вялікабрытанія]], паўночным усходзе [[Ірландыя (востраў)|Ірландыі]] і шэрагу меншых астравоў і архіпелагаў. Мяжуе па сушы з [[Ірландыя]]й. Пралівам [[Ла-Манш]] аддзяляецца ад Францыі, з якой мае марскую мяжу. Геаграфічна адносіцца да рэгіёну [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропы]], таксама лічыцца часткай [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]]. Сталіца — горад [[Лондан]] — глабальны горад і фінансавы цэнтр. Афіцыйныя мовы: [[Англійская мова|англійская]] (дэ-факта), ва [[Уэльс]]е — [[Валійская мова|валійская]].

Вялікабрытанія — [[Унітарная дзяржава|унітарная]] парламенцкая дэмакратыя, [[канстытуцыйная манархія]]. Брытанскі кароль [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]] уладарыцы з 2022 года. Злучанае Каралеўства складаецца з чатырох гістарычных абласцей, што маюць свае ўрады і карыстаюцца шырокай аўтаноміяй: [[Англія]], [[Шатландыя]], [[Уэльс]] і [[Паўночная Ірландыя]] са сталіцамі ў [[Лондан]]е, [[Эдынбург]]у, [[Кардыф]]е і [[Белфаст|Белфасце]] адпаведна. [[Востраў Мэн]] і [[Нармандскія астравы]] фармальна не ўваходзяць у склад Злучанага Каралеўства, з’яўляючыся [[Каронныя землі|«Кароннымі землямі»]]. 14 раскіданых па ўсім свеце [[Брытанскія заморскія тэрыторыі|заморскіх тэрыторый]] — рэшткі [[Брытанская імперыя|Брытанскай каланіяльнай імперыі]], што калісьці займала чвэрць населенай сушы.

Адзінае [[Каралеўства Англія|Англійскае каралеўства]] сфарміравалася ў ІХ стагоддзі, у выніку аб’яднання дробных дзяржаў [[Англасаксы|англасаксаў]]. Каралеўства Вялікабрытанія ўтварылася ў 1707 годзе ў выніку [[Акт аб уніі 1707 года|палітычнага аб’яднання]] [[Англія|Англіі]] (уключаючы [[Уэльс]]) і [[Шатландыя|Шатландыі]]. Яшчэ раней, у 1603 годзе, кароль Шатландыі [[Якаў II Сцюарт|Якаў VI]] (James VI) атрымаў у спадчыну троны Англіі і [[Ірландыя|Ірландыі]] ў рэжыме [[Асабовая унія|дынастыйнай уніі]], дэ-факта аб’яднаўшы пад сваёй уладай усе 3 краіны. У 1800 годзе Каралеўства Вялікабрытанія і [[Каралеўства Ірландыя]] аб’ядналіся, утварыўшы [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Злучанай Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі]], якое пасля аддзялення ад яго [[Ірландыя|Ірландскай Вольнай дзяржавы]] ў 1922 займела сённяшнюю назву.

З насельніцтвам у 66 млн чалавек у 2017 Вялікабрытанія займала 22 месца ў спісе самых населеных краін свету. Каралеўства мае адзін з самых высокіх у ЕС паказчыкаў натуральнага прыросту насельніцтва. Пераважная большасць вернікаў — [[Англіканства|англікане]]. Адносіцца да найбольш густанаселеных краін свету. У агламерацыі Лондана пражывае 10,3 млн чалавек. Іншыя буйныя гарадскія раёны ўключаюць [[Манчэстэр]], [[Бірмінгем]], [[Лідс]], [[Глазга]] і [[Ліверпуль]].

Вялікабрытанія — высокаразвітая постіндустрыяльная дзяржава з пятым у свеце намінальным ВУП і дзявятым па [[Парытэт пакупніцкай здольнасці|парытэце пакупніцкай здольнасці]]. Мае высокі даход паводле класіфікацыі Сусветнага банка і вельмі высокі ўзровень ІЧР. Краіна з’яўляецца магутным прамысловым вытворцам, фінансавым цэнтрам, экспарцёрам паслуг. Да таго ж Вялікабрытанія, у адрозненні ад большасці развітых краін свету, выдатна забяспечана паліўнымі рэсурсамі.

У XVIII стагоддзі — першая краіна, закранутая [[Індустрыяльная рэвалюцыя|Прамысловай рэвалюцыяй]], у XIX стагоддзі — самая магутная дзяржава свету, Вялікабрытанія і сёння застаецца сусветным палітычным, эканамічным і культурным цэнтрам. Гэта [[Ядзерная зброя|ядзерная]] дзяржава з 1952 года (прызнаная ў адпаведнасці з [[Дагавор аб нераспаўсюджванні ядзернай зброі|Дагаворам аб нераспаўсюдзе ядзернай зброі]] 1968 года), сталы член [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]. З’яўляецца членам [[Вялікая сямёрка|Вялікай Сямёркі]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|АЭСР]]. Як былая метраполія [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]] сёння ачольвае [[Садружнасць нацый]]. У 1973 увайшла ў склад ЕС, у 2016 [[Выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага саюза|вырашыла пакінуць]] арганізацыю, што мае канчаткова адбыцца ў 2020. Як паказала гісторыя, працэдура Брэксіту аказалася складанай і пакутлівай.

== Этымалогія ==
Акт аб Уніі 1707 года злучыў Англію і Шатландыю ў «адзінае Каралеўства Вялікабрытанія». Акт аб Уніі 1800 года паяднаў каралеўствы Вялікабрытанія і Ірландыя ў «Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі». У 1922 годзе на большай частцы вострава [[Ірландыя (востраў)|Ірландыя]] была ўтворана незалежная [[Ірландыя]], што адбілася і на назве Злучанага Каралеўства: з таго часу «Ірландыя» ў ёй ператварылася ў «Паўночную Ірландыю». Назвы «Вялікабрытанія» і «Брытанія» могуць ужывацца як у дачыненні да вострава Вялікабрытанія, так і да ўсяго Злучанага Каралеўства. Афіцыйныя інстытуты адаюць перавагу форме «Злучанае Каралеўства» (або скарочана U.K.). Прыметнік «брытанскі» ўжываецца ў дачыненні да ўсяго, што звязана са Злучаным Каралеўствам.

Само слова [[Брытанія]] з’явілася яшчэ ў антычныя часы і яго этымалогія застаецца няяснай: хутчэй за ўсё яно паходзіць ад кельцкага *Pretani, што можа азначаць або «расфарбаваны (татуяваны) люд», або ўтворана ад кораня *prit, што значыць «форма, абрыс».

Таксама Вялікабрытанію называюць Альбіёнам. Папулярная ў І тыс.н.э., гэтая назва затым страціла геаграфічнае ды палітычнае значэнне і ўжываецца ў асноўным у мастацкай літаратуры і публіцыстыцы як прыгожая метафара.

== Геаграфічнае становішча ==
{{main|Геаграфія Вялікабрытаніі}}
[[Файл:Quiraing Isle of Skye Pano.jpg|thumb|[[Востраў Скай|Скай]] — адзін з найвялікшых астравоў [[архіпелаг]]а [[Унутраныя Гебрыдскія астравы]].]]
Плошча Вялікабрытаніі: 242,495 тыс. км² з якіх на водныя аб’екты прыходзіцца 1,34 %. Вялікабрытанія знаходзіцца на паўночным захадзе [[Еўропа|Еўропы]] і займае [[Брытанскія астравы]] — ([[востраў Вялікабрытанія]] і паўночна-ўсходнюю частку вострава [[Востраў Ірландыя|Ірландыя]]. Злучанаму Каралеўству належыць вялікая колькасць дробных астравоў і [[архіпелаг]]аў ([[Востраў Мэн|Мэн]], [[Нармандскія астравы]] і інш). Усё гэта абмываецца [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]] і яго морамі: [[Паўночнае мора|Паўночным]] на ўсходзе, [[Ірландскае мора|Ірландкім]] і [[Кельцкае мора|Кельцкім]] — на захадзе. Паўднёва-ўсходняе ўбярэжжа размяшчаецца ўсяго ў 35 кіламетрах ад паўночнага берага [[Францыя|Францыі]], дзве краіны раздзеленыя пралівам [[Ла-Манш]]. Вялікабрытанія мае вельмі моцна зрэзаную берагавую лінію, 12-ую па даўжыні ў свеце.

Вялікабрытанія размешчана паміж 49° і 61° [[Паўночная шырата|паўночнай шыраты]] і паміж 9° [[Заходняя даўгата|заходняй даўгаты]] і 2° [[Усходняя даўгата|усходняй даўгаты]]. Праз [[Грынвіч (Лондан)|Грынвіцкую абсерваторыю]] ў [[Лондан]]е праходзіць [[Грынвіцкі мерыдыян|нулявы мерыдыян]].

== Прырода ==
{{main|Геаграфія Вялікабрытаніі}}
[[Файл:Keswick Panorama - Oct 2009.jpg|260px|thumb|left|Гара [[Скіда]] ў нацыянальным парку [[Азёрны край]]]]
На поўначы і захадзе пераважае горны рэльеф — сярэдневышынныя [[Паўночна-Шатландскае нагор’е]] і [[Грампіянскія горы]] вышынёй да 1344 м (гара [[Бэн-Нэвіс]]), нізкія (300—800 м) [[Пенінскія горы|Пенінскія]] і [[Кембрыйскія горы]]. Горы рассечаны старажытным зледзяненнем і месцамі перакрыты лававымі покрывамі. На поўдні і паўднёвым усходзе размясціліся ўзгорыстыя раўніны, складзеныя вапнякамі і мелавымі тоўшчамі, якія на ўзбярэжжах утвараюць 60-метровыя грады-ўступы. Самая нізкая кропка краіны — [[Фенланд]] (-4 м).

Вялікабрытанія выдзяляецца запасамі каменнага вугалю і жалезных руд. Ёй таксама належаць нафта і прыродны газ на шэльфе Паўночнага мора.

У клімаце Брытанскіх астравоў праяўляецца ўплыў цёплага Паўночна-Атлантычнага цячэння і заходняга пераносу. Клімат умераны марскі, вільготны: з цёплымі зімамі (на захадзе — вышэй за +4&amp;nbsp;°C, на ўсходзе — ніжэй), халаднаватым летам (ад +12&amp;nbsp;°C — на поўначы, да +17&amp;nbsp;°C — на поўдні). Ападкаў да 3000 мм у год на захадзе і 600—750 мм на паўднёвым усходзе.

Рэкі галоўнага вострава кароткія і шматводныя. Асноўныя артэрыі Вялікабрытаніі: [[Тэмза]] — 334 км, [[Северн]] — 310 км, [[Трэнт (рака)|Трэнт]], [[Мерсі (рака)|Мерсі]] — 109 км, [[Клайд]] — 170 км. Рэкі злучаны сістэмай каналаў. На поўначы [[Англія|Англіі]], у Шатландыі і Паўночнай Ірландыі шмат азёр, пераважная большасць з якіх мае ледавіковае паходжанне. Найбуйнейшыя азёры: [[Лох-Нес]] (56 км²) у Шатландыі, і [[Лох-Ней]] (Lough Neagh, 396 км²) у Паўночнай Ірландыі.

[[File:P5111877a (2608879730).jpg|thumb|Лес Пазлвуд існуе па меншай меры з 1600 года. Ён стаў прататыпам Векавечнага лесу ва [[Уладар пярсцёнкаў|«Уладары пярсцёнкаў»]]]]
У [[Старажытны свет|Старажытнасці]] і [[Сярэдневякоўе|Сярэдневякоўі]] Вялікабрытанія, за выключэннем гарыстай [[Шатландыя|Шатландыі]] і рэгіёнаў, у якіх мноства [[багна]]ў і [[Балота|балот]], была пакрытая ліставымі [[Лес|лясамі]] з буку і дубу. Аднак праз дзейнасць чалавека сёння лясы займаюць толькі каля 1/10 часткі тэрыторыі краіны. Найбуйнейшыя лясныя масівы знаходзяцца ў [[Нартумберлэнд]]зе (Northumberland), [[Сасекс]]е (Sussex), [[Норфалк (графства)|Норфалку]] (Norfolk), [[Уэльс]]е і паўночна-ўсходняй [[Шатландыя|Шатландыі]]. Дзе-нідзе захаваліся старажытныя рэлтіктавыя лясы, такія як [[Пазлвуд]].

Прыкладна чвэрць плошчы Вялікабрытаніі занята верасоўнікамі і [[Пустэча|пусткамі]], дзе растуць пераважна [[верас]], [[чарніцы]] і [[сфагнум]]. На нагор’ях таксама расце [[сівец]], у высакагорных раёнах — пераважна [[Арктаальпійскя расліннасць|арктаальпійскія]] віды раслін. Падобная расліннасць таксама характэрная для ўсходу [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] і [[Морна|Морны]].

У Вялікабратыніі амаль не засталося буйных [[Драпежніцтва|драпежнікаў]]: [[Воўк|ваўкі]], [[дзікі]] і [[Буры мядзведзь|бурыя мядзведзі]] былі цалкам знішчаныя. [[Зубр еўрапейскі|Зубры]] зніклі яшчэ ў [[Сярэдневякоўе|Сярэдневякоўі]]. Найбуйнейшы [[Млекакормячыя|сысун]], які жыве ва ўмовах дзікай прыроды — [[высакародны алень]]. З драпежнікаў засталіся толькі невялікія: [[Выдра|выдры]], [[лісы]], [[барсук]]і, [[Гарнастай|гарнастаі]]. Размяшчэннем астравоў на шляху [[Міграцыя птушак|сезонных птушыных міграцый]] тлумаыцца вялікая разнастайеасць птушак (каля 200 відаў), самыя звычайныя з якіх — [[вераб’і]], [[Драздовыя|дразды]], [[Берасцянка|берасцянкі]], [[курапаткі]], [[Галубіныя|галубы]].

Сёння ў цэнтральнай частцы краіны вучоныя імкнуцца аднавіць папуляцыі буйных жывёл, завозячы звяроў з кантынентальнай [[Еўропа|Еўропы]]. Асушэнне балот прывяло да таго, што папуляцыі птушак сталі скарачацца, таму эколагі імкнуцца спыніць гэты працэс, ствараючы запаведнікі.

== Гісторыя ==
{{main|Гісторыя Вялікабрытаніі}}

=== Першабытная гісторыя ===
Засяленне [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравоў]] людзьмі сучаснага тыпу ([[Краманьёнец|краманьёнцамі]]) пачалося каля 30 000 гадоў назад і адбывалася хвалямі&lt;ref&gt;
{{Cite web
 |title = Ancient skeleton was 'even older' («Древний скелет был «даже старше»»)
 |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm
 |publisher=BBC News
 |date=2007-10-30
 |lang=en
 |access-date=2014-08-28
}}&lt;/ref&gt;.
Лічыцца, што ў канцы [[Дагістарычная Вялікабрытанія|дагістарычнага перыяду]] насельніцтва належала пераважна да культуры астраўных [[Кельты|кельтаў]] ([[Брыты|брытаў]] на востраве Брытанія і [[Гэлы|гэлаў]] на востраве [[Ірландыя]])&lt;ref&gt;
{{cite book
 |title=Celtic culture: A historical encyclopedia (Кельтская культура: Историческая энциклопедия)
 |page= 973
 |author=Koch, John T.
 |isbn= 9781851094400
 |year=2006
 |publisher= ABC-CLIO
 |location=Santa Barbara, CA
 |lang=en
}}&lt;/ref&gt;.

=== Старажытнасць ===
[[Файл:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|200px|left|[[Стоўнхендж]] у [[Уілтшыр]]ы пачаў будавацца каля 2500 гадоў да н. э.]]
Рымскае заваяванне Брытаніі пачалося ў 43 годзе да н. э. і правяло да [[Рымская Брытанія|400-гадовага рымскага кіравання]] амаль на ўсім востраве (акрамя Шатландыі). Пасля заняпаду Рымскай Імперыі амаль увесь востраў (акрамя Шатландыі і Уэльса) занялі [[англы]], [[саксы]] і [[юты]] — плямёны [[Германскія мовы|германскай]] моўна-культурнай групы. Яны асіміляваліся з [[Кельты|кельтамі]]&lt;ref&gt;
{{cite encyclopedia
 |editor1-first=John
 |editor1-last=Davies
 |editor2-first=Nigel
 |editor2-last=Jenkins
 |editor-last3=Baines
 |editor-first3=Menna
 |editor-last4=Lynch
 |editor-first4=Peredur I.
 |title=Энцыклапедыя Уэльса Уэльскай Акадэміі
 |year=2008
 |publisher=University of Wales Press
 |location=Cardiff
 |isbn=9780708319536
 |page=915
 |lang=en
}}&lt;/ref&gt;.

=== Сярэдневякоўе ===
У X стагоддзі дробныя англа-саксонскія каралеўствы аб’ядналіся, утварыўшы [[Каралеўства Англія]]&lt;ref name=&quot;Краткая биография&quot;&gt;
{{cite web
 |url= http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml
 |title=Short Athelstan biography (Краткая биография Этельстана)
 |publisher=BBC History
 |lang=en
 |access-date=2014-08-28
}}&lt;/ref&gt;, у той час калі [[гэлы]], якія, меркавана, мігрыравалі з паўночна-заходняй Ірландыі ў V стагоддзі&lt;ref&gt;
{{cite book |author     = Mackie, J.D.
 |author-link = J.D. Mackie
 |title      = История Шотландии
 |location   = Лондон
 |publisher  = Penguin
 |year       = 1991
 |isbn       = 9780140136494
 |pages      = [https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 18–19]
 |lang       = en
 |url        = https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite book
 |author= Campbell, Ewan
 |title= Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots (Святые и Короли морей: Первое королевство Скотов)
 |url= https://archive.org/details/saintsseakingsfi0000camp
 |publisher=Canongate
 |location=Edinburgh
 |year=1999
 |isbn=0-86241-874-7
 |pages=[https://archive.org/details/saintsseakingsfi0000camp/page/8 8]–15
 |lang=en
}}&lt;/ref&gt;, аб’ядналіся з піктамі і ўтварылі ў IX ст. [[Шатландскае каралеўства]]&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last= Haigh
 |first= Christopher
 |title= Кембриджская Историческая Энциклопедия Великобритании и Ирландии
 |publisher=Cambridge University Press
 |year= 1990
 |page= 30
 |isbn= 9780521395526
 |lang=en
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Bayeux Tapestry WillelmDux.jpg|thumb|200px|[[Дыван з Баё]] паказвае [[Бітва пры Гастынгсе|бітву пры Гастынгсе]].]]
У 1066 годзе [[Нарманы|нармандцы]] ўварваліся ў Англію на чале з [[Вільгельм Заваёўнік|герцагам Вільгельмам]], падпарадкавалі сабе ўсю краіну, а затым [[Уэльс]], а пазней і пераважную частку [[Ірландыя|Ірландыі]]. Яны прынеслі на астравы [[феадалізм]] паўночна-французскага ўзору і нарманда-французскую культуру&lt;ref&gt;
{{cite book
 |title=Feudalism (Феодализм)
 |url=https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5
 |author=Ganshof, F.L.
 |page=[https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5/page/165 165]
 |isbn= 9780802071583
 |publisher=University of Toronto
 |year=1996
 |lang=en
}}&lt;/ref&gt;.

[[Плантагенеты|Наступныя каралі]] Англіі няўдала [[Вайна за незалежнасць Шатландыі|спрабавалі анексаваць]] Шатландыю. Вольналюбівая [[Шатландыя]] сцякала крывёю, але захоўвала сваю незалежнасць. Наследаванне значных французскіх тэрыторый і прэтэнзіі на французскі трон бясконца ўцягвалі англійскіх манархаў у канфлікты з [[Францыя]]й, найбольш значным з якіх стала [[Стагадовая вайна]]&lt;ref&gt;Keen, Maurice. [http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml The Hundred Years War («Столетняя Война»)]. BBC History.{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

=== Новы час (да 1707 года) ===
[[Файл:Holbein, Hans (II) - Henry VIII - Galleria Nazionale d'Arte Antica, Rome.jpg|thumb|200px|[[Генрых VIII]], кароль Англіі ў 1509—1547 гг. Ініцыяваў пачатак [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] і стварэнне [[Англіканская царква|Англіканскай царквы]]]]
[[Файл:Darnley stage 3.jpg|left|thumb|200px|[[Лізавета I]], каралева Англіі ў 1558—1603 гг. Яе кіраванне называюць «залатым векам Англіі». Пры ёй англійскі флот [[Гравелінская бітва|разграміў]] [[Іспанія|іспанскую]] [[Непераможная армада|Непераможную армаду]], пачалася каланізацыя заморскіх зямель, квітнела культура.]]
У 1536 годзе парламент Англіі у аднабаковым парадку анексаваў [[Уэльс]] &lt;ref name=&quot;BBC Tudors&quot;&gt;{{Cite web
 |author=Dr John Davies
 |title=Wales under the Tudors
 |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml
 |publisher=BBC History
 |date=2009-11-05
 |lang=en
 |access-date=18 лістапада 2016
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yH03zDv?url=http://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;, а Ірландыя з 1542 года апынулася ў [[Каралеўства Ірландыя|асабовай уніі з Англійскай каронай]]&lt;ref&gt;{{cite book |title= История современных Британских островов, 1529–1603: Два королевства |pages=171–172 |first=Mark |last=Nicholls |year=1999 |isbn= 9780631193340 |publisher=Blackwell |location = Оксфорд|lang=en}}&lt;/ref&gt;. На тэрыторыях, якія пазней сталі [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыяй]], землі [[Каталіцтва|каталіцкага]] гэльскага дваранства былі канфіскаваныя і перайшлі да [[Пратэстанцтва|пратэстанцкіх]] каланістаў з Англіі і Шатландыі&lt;ref&gt;{{cite book |last=Canny |first=Nicholas P. |title= Делая Ирландию Британской, 1580–1650 |pages=189–200 |publisher= Oxford University Press |year=2003 |isbn=9780199259052|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У XVI стагоддзі ў краінах, якія сёння складаюць Вялікабрытанію, адбыліся працэсы [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], што прывяло да ўтварэння пратэстанцкіх дзяржаўных рэлігій у кожнай з іх&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland Реформация в Англии и Шотландии] і [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/ Ирландия периода Реформации: Период Реформации и Ирландия при Елизавете I], Encyclopedia Britannica онлайн.{{ref-en}}&lt;/ref&gt;, у прыватнасці, у Англіі ([[Рэфармацыя ў Англіі]]) і Шатландыі ([[Рэфармацыя ў Шатландыі]]).
 
У 1603 годзе каралеўствы Англіі, Шатландыі і Ірландыі былі аб’яднаныя ў парадку асабовай уніі, калі кароль Шатландыі [[Якаў I (кароль Англіі)|Якаў VI]] атрымаў у спадчыну кароны Англіі і Ірландыі і перавёў свой двор з [[Эдынбург]]а ў [[Лондан]]. Тым не менш, кожная краіна захавала сваю палітычную ідэнтычнасць і свае палітычныя інстытуты&lt;ref name=&quot;D. Ross, 2002 p. 56&quot;&gt;Ross, D. (2002). «Хронология Шотландской Истории». Глазго: Geddes &amp; Grosset. с. 56. ISBN 1-85534-380-0&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;J. Hearn, 2002 с. 104&quot;&gt;Hearn, J. (2002). ''Требуя Шотландию: Национальная сущность и либеральная культура''. Edinburgh University Press. с. 104. ISBN 1-902930-16-9{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне [[17 стагоддзе|XVII стагоддзя]] ўсе тры каралеўствы былі ўцягнутыя ў серыю ваенных канфліктаў (уключаючы [[Англійская рэвалюцыя|грамадзянскую вайну]]), якія прывялі да звяржэння манархіі ў 1649 годзе і кароткатэрміновага ўсталявання [[Унітарная дзяржава|ўнітарнай]] [[Англійская рэспубліка|Англійскай рэспублікі]]&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars Английские Гражданские Войны]. Encyclopedia Britannica Онлайн{{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.archontology.org/nations/scotland/01_laws.php |title=Шотландия и Содружество: 1651–1660 |publisher=Archontology.org |date=2010-03-14 |access-date=20 красавіка 2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yH1LZ0m?url=http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |archive-date=27 мая 2012 |lang=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Хаця манархія была [[Рэстаўрацыя Сцюартаў|адноўлена]] ў 1660 годзе, у выніку [[Славутая рэвалюцыя|Славутай рэвалюцыі]] 1688 года стала зразумелым, што, у адрозненне ад астатняй [[Еўропа|Еўропы]], [[абсалютная манархія]] не мае будучыні. Палітычнае ўладкаванне склалася на базе [[Канстытуцыйная манархія|канстытуцыйнай манархіі]] і [[Парламенцкая рэспубліка|парламенцкай сістэмы]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Lodge |first=Richard| year=2007 |orig-year=1910 |url= http://books.google.co.uk/books?id=EBSpvBxGyqcC |title=История Англии – От Реставрации до смерти Вильяма III (1660–1702) |publisher=Read Books |page=8 |isbn=9781406708974|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У гэты перыяд, асабліва ў Англіі, развіццё [[Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі|флоту]] прывяло да ператварэння краіны ў магутную марскую дзяржаву і [[Брытанская імперыя|каланіяльную імперыю]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two|work=Royal Navy History|title=Тюдорский Период и Рождение Регулярного Флота|access-date=24 снежня 2010|publisher=Institute of Naval History|archive-url=https://www.webcitation.org/67yH1r2jw?url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two|archive-date=27 мая 2012|lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |first=Nicholas |last=Canny |title=Истоки Империи, Оксфордская История Британской Империи Том I |publisher= Oxford University Press |year=1998 |isbn= 0-19-924676-9 |url= http://books.google.com/?id=eQHSivGzEEMC |ref=refOHBEv1 |access-date=1 мая 2011|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Пасля Акта аб Уніі (1707—1921 гг) ===
{{Main|Гісторыя Вялікабрытаніі}}
[[Файл:Treaty of Union.jpg|thumb|220px|Дамова аб Уніі, якая абвяшчала стварэнне аб’яднанага каралеўства Вялікабрытаніі]]
1 мая 1707 года з’явілася [[Каралеўства Вялікабрытанія]], створанае палітычнай уніяй каралеўстваў Англіі і Шатландыі у адпаведнасці з [[Дамова аб Уніі 1706 года|Дамовай аб Уніі 1706 года]], якая была ўзгоднена ў папярэднім годзе ды ратыфікавана Англійскім і Шатландскім парламентамі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm|title=Артыкулы Уніі з Шатландыяй 1707|publisher=UK Parliament|access-date=19 кастрычніка 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/67yH2SITJ?url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm|archive-date=27 мая 2012|lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/|title=Акты Унии 1707|publisher=UK Parliament|access-date=6 студзеня 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/67yH30bEF?url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/|archive-date=27 мая 2012|lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html|title=Дамова аб Уніі 1706|publisher=Scottish History online|access-date=3 лютага 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/67yH3pzqO?url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html|archive-date=27 мая 2012|lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У XVIII стагоддзі краіна выконвала важную ролю ў развіцці перадавых ідэй [[парламентарызм]]у, а таксама зрабіла ўнёсак у літаратуру, мастацтва і навуку&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |year=2004 |title=Империя: Рост и падение Британского мирового порядка и уроки для глобальных сил |url=https://archive.org/details/empirerisedemise0000ferg |publisher=Basic Books |location =Нью-Йорк|isbn=0465023282|lang=en}}&lt;/ref&gt;. [[Індустрыяльная рэвалюцыя|Прамысловая рэвалюцыя]], якая пачалася ў Брытаніі, змяніла краіну, забяспечыла рост Брытанскай Імперыі і паскорыла [[Каланіялізм|каланіяльнае развіццё]], уключаючы [[гандаль рабамі]] (хаця пасля прыняцця [[Акт аб Гандлі Рабамі|Акта аб Гандлі Рабамі]] ў 1807 годзе Злучанае Каралеўства заняла галоўную ролю ў барацьбе з ім)&lt;ref&gt;Loosemore, Jo (2007). [http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml Плавание против рабства]. BBC Devon.{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Брытанія была ў першую чаргу засяроджана на калоніях у [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]. Пасля іх страты ў выніку [[Вайна за незалежнасць ЗША|вайны за незалежнасць ЗША]], імперскія амбіцыі былі накіраваныя ў іншыя рэгіёны планеты, у прыватнасці на Аўстралію, [[Індыя|Індыю]] і [[Афрыка|Афрыку]]&lt;ref&gt;Библиотека Конгресса, [http://books.google.co.uk/books?id=BQDgr_XvsHoC&amp;pg=PA73 «Уплыў Амерыканскай рэвалюцыі за межамі»]. с.73.&lt;/ref&gt;.

У 1800 годзе парламенты Вялікабрытаніі і Ірландыі прынялі Акт аб уніі, аб’яднаўшы два каралеўствы і стварыўшы Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі, якое з’явілася 1 студзеня 1801 года&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act|title=Акт об Унии|publisher=Act of Union Virtual Library|access-date=15 мая 2006|archive-url=https://www.webcitation.org/67yH4MBFc?url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act|archive-date=27 мая 2012|lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Battle of Waterloo 1815.PNG|thumb|300px|left|[[Бітва пры Ватэрлоа]] пазначыла канец [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войн]] пачатак [[Pax Britannica]].]]

Пасля паразы [[Францыя|Францыі]] ў [[Французскія рэвалюцыйныя войны|рэвалюцыйных]] і [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнах]] (1792—1815) Вялікабрытанія аказалася галоўнай марской і эканамічнай дзяржавай у свеце (з [[Лондан]]ам — найбуйнейшым горадам на планеце прыкладна ў 1830-х па 1930-я гады)&lt;ref&gt;Tellier, L.-N. (2009). «Городская История Мира: Экономическая и Географическая Перспектива». Квебек: PUQ. с. 463. ISBN 2-7605-1588-5&lt;/ref&gt; і заставалася звышдзяржавай прыкладна да сярэдзіны XX стагоддзя&lt;ref&gt;Sondhaus, L. (2004). «Флоты в Современной мировой истории». Лондон: Reaktion Books. с. 9. ISBN 1-86189-202-0&lt;/ref&gt;. Не маючы канкурэнцыі на моры, Брытанія прыняла на сябе ролю сусветнага арбітра, становішча, пазней вядомае як «[[Pax Britannica]]»&lt;ref&gt;{{Cite book| first=Andrew| last=Porter| title=Девятнадцатый Век, Оксфордская История Британской Империи Том III| publisher=Oxford University Press| year=1998| isbn=0-19-924678-5 |url= http://books.google.com/?id=oo3F2X8IDeEC| ref=refOHBEv3| access-date=22 ліпеня 2009 |page=332|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Гэта быў таксама перыяд хуткага эканамічнага, каланіяльнага, прамысловага росту. Англія метафарычна звала сябе «[[Майстэрня свету|майстэрняй свету]]»&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/workshop_of_the_world_01.shtml Мастерская Мира]. BBC History. Проверено 11 мая 2011.{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Брытанская Імперыя далучыла да сябе [[Індыя|Індыю]], [[Аўстралія|Аўстралію]] і [[Новая Зеландыя|Новую Зеландыю]], стварыла цэлы ланцужок калоній у Афрыцы ([[Егіпет]], землі сучасных [[Судан]]а, Кеніі, Танзаніі, [[Батсвана|Батсваны]], [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]), заняла іншыя тэрыторыі па ўсім свеце. Апрэч фармальнага кантролю над калоніямі, дамінаванне Брытаніі ў сусветным гандлі азначала і фактычны эканамічны кантроль над многімі краінамі, такімі як [[Кітай]], [[Аргенціна]], [[Тайланд]]&lt;ref&gt;{{Cite book| first=Andrew| last=Porter| title=Девятнадцатый Век, Оксфордская История Британской Империи Том III |publisher= Oxford University Press |year=1998 |isbn= 0-19-924678-5 |url= http://books.google.com/?id=oo3F2X8IDeEC |ref=refOHBEv3 |access-date=22 ліпеня 2009 |page=8|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |first=P.J. |last= Marshall |title=Кембриджская Иллюстрированная История Британской Империи |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=0-521-00254-0 |url= http://books.google.com/?id=S2EXN8JTwAEC |ref=refMarshall |access-date=22 ліпеня 2009 |pages=156–57|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Royal Irish Rifles ration party Somme July 1916.jpg|thumb|Пяхота Каралеўскіх ірландскіх стралкоў у час [[Бітва на Соме|Бітвы на Соме]]. Болей за {{nts|885000}} брытанскіх салдат загінулі ў бітвах [[Першая Сусветная вайна|Першай Сусветнай вайны]]]]

На ўнутраным рынку адбыўся пераход да палітыкі [[Фрытрэйдэрства|вольнага гандлю]], [[laissez-faire]] і значнага пашырэння гандлю. У краіне назіраўся хуткі эканамічны рост, які суправаджаўся хуткай [[урбанізацыя]]й, што прывяло да значных сацыяльных трансфармацый, у тым ліку шокавых&lt;ref&gt;{{cite book |url= http://books.google.com/?id=H5kcJqmXk2oC&amp;pg=PA63&amp;dq=britain+19th+century+widening+franchise#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Великобритания: справочный путеводитель от Ренессанса до современности |page=63 |first=Richard S. |last=Tompson |year=2003 |isbn= 9780816044740 |location =Нью-Йорк |publisher=Facts on File |access-date=5 ліпеня 2011|lang=en}}&lt;/ref&gt;. У канцы ХІХ стагоддзя іншыя краіны сталі складаць канкурэнцыю Брытаніі ў індустрыяльным дамінаванні&lt;ref&gt;{{cite book |title= Первая мировая война: Люди, Политика и Сила |series= America at War |page=21 |publisher=Britannica Educational Publishing |author=Hosch, William L. |year=2009 |isbn =9781615300488 |location =Нью-Йорк|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Брытанія, разам з [[Расія]]й, [[Францыя]]й і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (з 1917 года), была адной з краін, якія вялі барацьбу супраць [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] і яе [[Цэнтральныя дзяржавы|саюзнікаў]] у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] (1914—1918)&lt;ref&gt;Turner, John (1988). «Британия и Первая мировая война». Лондон: Unwin Hyman. сс. 22-35. ISBN 978-0-04-445109-9.&lt;/ref&gt;. У Брытаніі было мабілізавана каля 5 мільёнаў людзей&lt;ref name=Westwell&amp;Cove/&gt;, якіх сабралі па ўсёй імперыі і з некаторых рэгіёнаў [[Еўропа|Еўропы]]. Нацыя атрымала каля 2,5 мільёнаў параненых і скончыла вайну з вялізным суверэнным доўгам&lt;ref name=&quot;Westwell&amp;Cove&quot;&gt;Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). «История Первой мировой войны, Том 3». Лондон: Marshall Cavendish. сс. 698 и 705. ISBN 0-7614-7231-2.&lt;/ref&gt;. Пасля вайны Вялікабрытанія атрымала мандат [[Ліга Нацый|Лігі нацый]] на былыя германскія і [[Асманская імперыя|асманскія]] калоніі, дзякуючы чаму разраслася да найвялікшых памераў, пакрыўшы адну пятую частку сушы, дзе жыло каля чвэрці сусветнага насельніцтва&lt;ref&gt;Turner, J. (1988). «Британия и Первая мировая война». Абингдон: Routledge. с. 41. ISBN 0-04-445109-1.&lt;/ref&gt;. Аднак рост [[Ірландскі нацыяналізм|ірландскага нацыяналізму]] і спрэчкі ўнутры Ірландыі адносна [[Умовы Гамруля|умоў Гамруля]] прывялі да фактычнага падзелення вострава ў 1921 годзе&lt;ref&gt;SR&amp;O 1921, No. 533 от 3 мая 1921.&lt;/ref&gt; на незалежную [[Ірландская вольная дзяржава|Ірландскую вольную дзяржаву]] і [[Паўночная Ірландыя|Паўночную Ірландыю]], якая засталася ў складзе Вялікабрытаніі&lt;ref name=&quot;CAIN&quot;&gt;{{Cite web
 |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm
 |title=The Anglo-Irish Treaty, 6&amp;nbsp;December 1921
 |publisher=CAIN
 |lang=en
 |access-date=2013-10-07
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yH5mG28?url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;.

=== Найноўшы час (1921 — цяперашні час) ===
[[Вялікая дэпрэсія]] (1929—1932) пачалася, калі Злучанае Каралеўства яшчэ не паспела аднавіць эканоміку пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Пачаліся хваляванні, уключаючы сацыяльныя і палітычныя пратэсты&lt;ref&gt;Rubinstein, W. D. (2004). «Капитализм, Культура и Падение в Британии, 1750—1990». Абингдон: Routledge. с. 11. ISBN 0-415-03719-0.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Infantry waiting to move off 'Queen White' Beach.jpg|thumb|Брытанскія салдаты [[Нармандская аперацыя|высаджваюцца ў Нармандыі]]. Вялікабрытанія згубіла ў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]] каля {{nts|450000}} чалавек]]
Брытанія, разам з [[Францыя]]й і сваімі калоніямі, абвясціла вайну [[Трэці рэйх|Германіі]] 3 верасня 1939 года, што ператварала ранейшы [[Польская абарончая вайна (1939)|польска-германскі канфлікт]] у [[Другая сусветная вайна|глабальную вайну]]; была адным з трох галоўных [[Антыгітлераўская кааліцыя|саюзнікаў]] у Другой сусветнай вайне супраць [[Краіны Восі|краін «восі»]]. Пасля паразы сваіх еўрапейскіх саюзнікаў Вялікабрытанія працягвала барацьбу з Германіяй, у прыватнасці, у [[Бітва за Брытанію|Бітве за Брытанію]] і [[Бітва за Атлантыку (1939—1945)|Бітве за Атлынтыку]]. У час вайны і пасля перамогі над [[Трэці рэйх|Трэцім Рэйхам]] Злучанае каралеўства было адной з трох дзяржаў, якія ўдзельнічалі ў серыі канферэнцый па пасляваенным ўладкаванні свету: [[Тэгеранская канферэнцыя]] (1943), [[Ялцінская канферэнцыя]] (люты, 1945), [[Патсдамская канферэнцыя]] (лета 1945). Вайна пакінула краіну ў цяжкім фінансавым становішчы і з вялікім доўгам перад ЗША, якія з 1948 года пачалі праграму па дапамозе Еўропе, вядомую як [[план Маршала]]. Брытанія выплаціла апошнюю суму ваеннага доўгу ЗША толькі ў 2006 годзе&lt;ref&gt;
{{Cite news
 |url=http://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html
 |title=Британия сделает последний платёж по кредиту Второй мировой войны от США
 |work= The New York Times
 |date=2006-12-28
 |access-date=2013-10-07
 |lang=en
}}&lt;/ref&gt;.

Пасля Другой сусветнай вайны страціла ролю лідара сярод вялікіх дзяржаў. Ва ўнутранай палітыцы ўзмацніўся ўплыў лейбарыстаў.

У 1949 годзе Злучанае Каралеўства стала адным з заснавальнікаў [[НАТА]] і з таго часу з’яўляецца галоўным еўрапейскім стратэгічным саюзнікам ЗША. У 1982 годзе Вялікабрытанія перамагла Аргенціну ў [[Фалклендская вайна|Фалклендскай вайне]], што аднавіла ваенны аўтарытэт колішняй «уладаркі мораў». У 1973 годзе Вялікабрытанія ўступіла ў ЕС.

Тунэль пад дном [[Ла-Манш]]у злучыў Вялікабрытанію з кантынентам (6.5.1994).

Незадаволенасць міграцыйнай палітыкай арганізацыі і іншыя непаразуменні прывялі да рэферэндуму. 23 чэрвеня 2016 года адбыўся рэферэндум адносна членства Вялікабрытаніі ў Еўрапейскім Саюзе, на якім 51,9 % выбаршчыкаў выказалі жаданне пакінуць ЕС. Пасля гэтага прэм’ер-міністр [[Дэвід Кэмеран]] сышоў у адстаўку, а новым кіраўніком урада стала [[Тэрэза Мэй]], якая запусціла працэс «брэксіту». У чэрвені 2017 года прайшлі датэрміновыя выбары, у выніку якіх Мэй захавала за сабой пасаду. Аднак з-за праблем з «брэксітам» яна таксама сышла ў адстаўку ў маі 2019. А ў ліпені новым лідарам кансерватыўнай партыі быў абраны [[Борыс Джонсан]], які таксама заняў пасаду прэм’ер-міністра. Пазачарговыя парламенцкія выбары ў Вялікабрытаніі ў снежні 2019 завяршыліся перамогай кансерватараў. 31 студзеня 2020 Вялікабрытанія афіцыйна выйшла з Еўрапейскага Саюза.

== Дзяржаўны лад і палітыка ==
{{main|Дзяржаўны лад і палітыка Вялікабрытаніі}}
Адметнай характарыстыкай дзяржаўнага ладу Вялікабрытаніі з’яўляецца адсутнасць якога-небудзь адзінага дакумента, які можна было б назваць асноўным законам краіны, не існуе пісьмовай Канстытуцыі, больш таго, не існуе нават дакладнага пераліку дакументаў, якія адносіліся б да Канстытуцыі. Адносіны паміж народам і ўрадам рэгулююцца заканадаўчымі актамі, няпісанымі законамі і канвенцыямі. Важную ролю адыгрываюць статуты, пагадненні і міжнародныя дамовы. Адсутнасць Канстытуцыі дазваляе парламенту вельмі лёгка змяняць старыя і прымаць новыя законы. Ніводзін закон, прыняты аднойчы парламентам, не мае недатыкальнасці і можа быць зменены будучым парламентам.

[[File:President Reagan and Queen Elizabeth II 1982.jpg|thumb|left|Лізавета ІІ і [[Рональд Рэйган]], 1982]]
Вялікабрытанія — [[парламенцкая манархія]] на чале з [[каралева|каралём]]. Акрамя Вялікабрытаніі, кароль дэ-юрэ кіруе яшчэ 15 дзяржавамі свету — Аўстраліяй, Новай Зеландыяй і інш., вядомымі як [[Каралеўствы Садружнасці]]. Хоць кароль і не мае рэальнай улады, яму належыць «права раіць, заахвочваць і папярэджваць».

[[File:Palace of Westminster from the London Eye, August 2014 04.JPG|thumb|[[Вэстмінстэрскі палац]] — месца пасяджэнняў брытанскага парламента]]
Заканадаўчы орган — двухпалатны [[парламент]] (абіраная [[Палата абшчын]] і прызначаемая [[Палата лордаў]] — 650 і 780 крэслаў адпаведна). Закон, для таго каб быць прынятым, мусіць прайсці чытанні ў абедзвюх палатах і затым атрымаць каралеўскую санкцыю. Брытанская парламенцкая сістэма вядома як Вэстмінстэрская, яна легла ў аснову функцыянавання ўсіх парламенцкіх дэмакратый свету. Парламент з’яўляецца вышэйшым органам улады на ўсёй тэрыторыі дзяржавы, нягледзячы на наяўнасць у Шатландыі, Уэльсе і Паўночнай Ірландыі ўласных кіраўнічых адміністрацыйных структур.

Урад узначальвае [[прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі|прэм’ер-міністр]]. Крэсла прэм’ера звычайна займае лідар партыі або кааліцыі, якой належыць бальшыня ў Палаце абшчын. Прэм’ер-міністр — як правіла са спісу сваёй партыі або кіруючай кааліцыі — прызначае кабінет міністраў, што фармальна пацвярджаецца манархам.

У канцы XX — пачатку XXI стагоддзя галоўную ролю у палітычным жыцці Вялікабрытаніі гуляюць партыі лейбарыстаў і кансерватараў. [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|Лейбарысцкая партыя]], што прадстаўляе традыцыі брытанскага сацыялізму, знаходзілася ва ўладзе ў 2000-х (прэм’ер-міністры [[Тоні Блэр]] (1997—2007) і [[Гордан Браўн]] (2007—2010)). У 2010-х рэй у брытанскай палітыцы вядзе [[Кансерватыўная партыя (Вялікабрытанія)|Кансерватыўная партыя]] (прэм’еры [[Дэвід Кэмеран]] (2010—2016), [[Тэрэза Мэй]] (2016—2019), [[Борыс Джонсан]] (2019—2022), [[Ліз Трас]] (з 2022). [[Ліберальная партыя (Вялікабрытанія)|Ліберальная партыя]], што была ўплывовай сілай у XVIII — пачатку XX стагоддзя, сёння мае няшмат прыхільнікаў, а па колькасці крэслаў у парламенце ў 2015 годзе нават саступае левацэнтрысцкай [[Шатландская нацыянальная партыя|Шатландскай нацыянальнай партыі]]. Астатнія месцы займаюць партыі ўскраін: валійская партыя [[Партыя Уэльса|Plaid Cymru]] і ірландскія Дэмакратычная юніянісцкая партыя і ультрарэспубліканская [[Шын Фейн]], дэпутаты ад якой не займаюць сваіх крэслаў праз неабходнасць прысягаць на вернасць каралеве.

=== Знешняя палітыка ===
Астраўное геаграфічнае становішча паўплывала на ход брытанскай гісторыі ды на рысы брытанскага характару. І ў ХХІ стагоддзі Вялікабрытанія, хоць і рухаючыся ў агульнаеўрапейскім цывілізацыйным накірунку, часта назірае за гэтым рухам з узбочыны. Нягледзячы на членства ў Еўрапейскім саюзе ў 1973—2019 гадах, астраўляне ані перайшлі на [[еўра]], ані сталі часткай [[Шэнгенская зона|Шэнгенскай зоны]]. Міграцыйны крызіс сярэдзіны 2010-х і ўнутрыеўрапейскія супярэчнасці падштурхнулі Вялікабрытанію да [[Brexit|выхаду з ЕС]]. З іншага боку, дзяржава захоўвае вельмі важную ролю ў свеце ў сілу гістарычнай інерцыі — як былая метраполія [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]], ачольваючы [[Садружнасць Нацый]]; а таксама той ролі, якую англійская мова мае ў сучасным свеце; эканамічнай і фінансавай, а таксама, культурнай і медыйнай значнасці.

==== Беларуска-брытанскія адносіны ====
{{main|Беларуска-брытанскія адносіны}}
Дыпламатычныя адносіны паміж [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] і Злучаным Каралеўствам былі ўсталяваны 27 студзеня 1992 года. У ліпені 1993 года было адкрыта беларускае Генеральнае консульства у Лондане, якое ў чэрвені 1994 года было пераўтворана ў Пасольства Рэспублікі Беларусь у Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі. Першым паслом Рэспублікі Беларусь у Вялікабрытаніі стаў [[Уладзімір Лявонавіч Сянько|Уладзімір Сянько]]. Амбасада Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі ў Мінску функцыянуе з 1993 года па адрасе [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|Карла Маркса]] 37. У 2013 годзе паслом Беларусі ў Вялікабрытаніі прызначаны [[Сяргей Алейнік]]. Амбасабар Злучанага Каралеўства ў Мінску — Фіёна Гіб.&lt;ref&gt;https://news.tut.by/society/637985.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190526081312/https://news.tut.by/society/637985.html |date=26 мая 2019 }}&lt;/ref&gt;

У першыя гады развіцця адносінаў паміж Беларуссю і Вялікабрытаніяй адбываўся даволі інтэнсіўны палітычны дыялог. У снежні 1994 года Вялікабрытанію наведаў Старшыня Вярхоўнага Савету, а ў траўні 1995 г. — Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь [[Міхаіл Чыгір]]. Былі падпісаны інвестыцыйныя пагадненні. Злучанае Каралеўства адным з першых у ЕС ратыфікавала пагадненне аб партнёрстве і супрацоўніцтве Беларусі з ЕС у 1996. У лістападзе 2008 для ўдзелу ў першым інвестыцыйным форуме ў Лондане Брытанію наведаў беларускі Прэм’ер [[Сяргей Сідорскі]].

У кастрычніку 2016 г. адбыўся візіт у Рэспубліку Беларусь Прынца Майкла Кенцкага, падчас якога ён быў прыняты Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Лукашэнка|А. Р. Лукашэнкам]]. У сакавіку 2018 Міністр замежных справаў Беларусі [[Уладзімір Макей]] наведаў Лондан, дзе сустрэўся з брытанскім калегам [[Борыс Джонсан|Борысам Джонсанам]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uk.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/ |title=Политические отношения - Посольство Республики Беларусь в Соединённом Королевстве Великобритании и Северной Ирландии |access-date=25 мая 2019 |archive-date=25 мая 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525105042/http://uk.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/ |url-status=dead |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Адным з першых з Мінскам парадніўся англійскі горад [[Нотынгем]], пабрацімам [[Гомель|Гомеля]] стаў шатландскі горад [[Абердзін]].

== Адміністрацыйны падзел ==
[[Файл:Home Nations.png|thumb|Краіны ў складзе Злучанага Каралеўства]]
{{main|Адміністрацыйны падзел Вялікабрытаніі}}
Нягледзячы на тое, што Вялікабрытанія — дзяржава ўнітарная, у яе адміністрацыйным падзеле праглядаюць рысы федэратыўнасці. Афіцыйны сайт прэм’ер-міністра апісвае Вялікабрытанію як «краіны ўнутры краіны».&lt;ref&gt;http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823&lt;/ref&gt; Вялікабрытанія складаецца з 4 адміністрацыйна-палітычных частак (краін або рэгіёнаў):
* '''[[Англія]]''' (39 графстваў, 6 метрапалітэнскіх графстваў і Вялікі Лондан) — сталіца [[Лондан]]
* '''[[Уэльс]]''' (22 унітарных утварэнняў: 9 графстваў, 3 гарады і 10 гарадоў-графстваў) — сталіца [[Кардыф]]
* '''[[Шатландыя]]''' (12 абласцей: 9 акруг і 3 асноўныя тэрыторыі) — сталіца [[Эдынбург]]
* '''[[Паўночная Ірландыя]]''' (26 акруг) — сталіца [[Белфаст]]
Паўночную Ірландыю таксама часта называюць правінцыяй.

Пад кантролем Вялікабрытаніі таксама знаходзяцца 3 залежныя тэрыторыі на Брытанскіх астравах і 14 [[Брытанскія заморскія тэрыторыі|заморскіх тэрыторый]].

Залежныя тэрыторыі са сталіцамі:
;[[Брытанскія астравы]]:
* '''[[Востраў Мэн]]''' ([[Дуглас (востраў Мэн)|Дуглас]])
* [[Нармандскія астравы]]
** '''[[Гернсі]]''' ([[Сент-Пітэр-Порт]])
** '''[[Джэрсі]]''' ([[Сент-Хельер]])

;Еўропа:
* [[Гібралтар]] (Гібралтар)

;Амерыка:
[[Файл:The British Empire.png|thumb|280px|right|Тэрыторыі, якія былі часткай [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]]. Сучасныя [[Брытанскія заморскія тэрыторыі]] падкрэслены чырвоным.]]
* [[Ангілья]] (Валі)
* [[Бермуды]] (Гамільтан)
* [[Брытанскія Віргінскія астравы]] (Род-Таўн)
* [[Кайманавы астравы]] (Джорджтаўн)
* [[Востраў Мантсерат]] (Плімут)
* [[Астравы Цёркс і Кайкас]] (Кокбёрнтаўн)
* [[Фалклендскія астравы]] (Порт-Стэнлі)
* [[Паўднёвая Джорджыя і Паўднёвыя Сандвічавы астравы]]

;Атлантычны акіян:
* [[Астравы Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья]] (Джэймстаўн)

;[[Акіянія]]:
* [[Астравы Піткэрн]] (Адамстаўн)

;Індыйскі акіян:
* [[Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне]] (гэтая тэрыторыя — [[архіпелаг Чагас]] — створана насуперак рашэнням Генеральнай Асамблеі ААН)

== Насельніцтва ==
{{main|Насельніцтва Вялікабрытаніі}}

[[File:UKpop.svg|thumb|Полава-ўзроставая піраміда, 2017]]
[[File:Population density UK 2011 census.png|thumb|Шчыльнасць насельніцтва паводле перапісу 2011]]
Перапіс насельніцтва ў Вялікабрытаніі адбываецца адначасова ва ўсіх яе частках кожныя дзесяць гадоў&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp
 |title=География Переписи
 |publisher=Office for National Statistics
 |access-date=10 кастрычніка 2008
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020607155455/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp
 |archive-date=7 чэрвеня 2002
 |lang=en
 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Паводле перапісу 2001 года агульнае насельніцтва Вялікабрытаніі склала 58 789 194 чалавека. Паводле перапісу насельніцтва 2011 насельніцтва краіны склала 63 181 775 чалавек&lt;ref&gt;[http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 Census, Population and Household Estimates for the United Kingdom] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131125807/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |date=31 студзеня 2016 }}: [http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-270247 Release] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160109174207/http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-270247 |date=9 студзеня 2016 }}&lt;/ref&gt;. Гэта трэцяя дзяржава ў Еўропе (без Расіі) пятая ў Садружнасці нацый і 22-я ў свеце па колькасці насельніцтва. У 2019 годзе у Злучаным Каралеўстве пражывае каля 67 млн чалавек.

{| class=&quot;wikitable&quot;
 |+Колькасць насельніцтва Вялікабрытаніі 1900—2017
 ! width=&quot;30%&quot; |Год
 ! width=&quot;30%&quot; |Колькасць (чал.)
 |-align=&quot;center&quot;
 | [[1900]]
 | {{Nts|35405900}}
 |-align=&quot;center&quot;
 | [[1949]]
 | {{Nts|50300000}}
 |-align=&quot;center&quot;
 | [[1959]]
 | {{Nts|51900000}}
 |-align=&quot;center&quot;
 | [[1976]]
 | {{Nts|55900000}}
 |-align=&quot;center&quot;
 | [[1998]]
 | {{Nts|59100000}}
 |-align=&quot;center&quot;
 | [[2004]]
 | {{Nts|59834900}}
 |-align=&quot;center&quot;
 | [[2008]]
 | {{Nts|61114684}}
 |-align=&quot;center&quot;
 | [[2017]]
 | {{Nts|66040229}}
 |}
З 2001 па 2008 года насельніцтва расло з сярэднегадавым паказчыкам у 0,5 %, што больш за 0,3 % у перыяд з 1991 года па 2001 і 0,2 % у папярэдняе дзесяцігоддзе&lt;ref name=&quot;Population2008&quot;&gt;{{Cite web
 |url=http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/pop0809.pdf
 |title=Оценка Населения: Август 2009
 |date=27 жніўня 2009
 |publisher=Office for National Statistics
 |access-date=28 жніўня 2009
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091007205704/http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/pop0809.pdf
 |archive-date=7 кастрычніка 2009
 |lang=en
 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У 2010-х дадатны натуральны прырост насельніцтва (3 ‰) абумоўлены высокай нараджальнасцю сярод імігрантаў, удзельная вага якіх пастаянна расце. У 2008 годзе сумарны каэфіцыент нараджальнасці Вялікабрытаніі склаў 1,96 дзіцяці на адну жанчыну&lt;ref name=Fertility2008&gt;{{cite press release|url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=951&amp;Pos=1&amp;ColRank=1&amp;Rank=326|title=Рост рождаемости в Великобритании продолжается|publisher=Office for National Statistics|date=27 жніўня 2009|access-date=28 жніўня 2009|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511133719/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=951&amp;Pos=1&amp;ColRank=1&amp;Rank=326|archive-date=11 мая 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Шатландыя мае самы нізкі паказчык у 1,8 дзіцяці на адну жанчыну, у той час як Паўночная Ірландыя мела гэты паказчык на ўзроўні 2,11 у 2008 годзе.&lt;ref name=Fertility2008/&gt; Зрэшты, з 2012 года сумарны каэфіцыент нараджальнасці пачаў скарачацца і у 2017 складаў ужо 1,74. Апублікаваныя ў 2008 годзе дадзеныя аб насельніцтве ў сярэдзіне 2007 года сведчаць аб тым, што ўпершыню ў гісторыі Вялікабрытаніі было больш людзей пенсійнага ўзросту, чым дзяцей да 16 гадоў&lt;ref&gt;
{{cite news
 |url=http://www.guardian.co.uk/world/2008/aug/22/population.socialtrends
 |title=Старение Британии: Количество пенсионеров впервые превысило число детей до 16
 |last=Travis
 |first=Alan
 |date=22 жніўня 2008
 |work=The Guardian
 |access-date=23 жніўня 2008
 | location= Лондон
|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Паводле некаторых ацэнак, колькасць людзей узростам 100 гадоў і больш вырасце да 626 000 да 2080 года&lt;ref&gt;
{{cite news
 | url = http://www.guardian.co.uk/uk/2010/dec/30/one-in-six-people-live-100
 | author=Batty, David
 | title = Каждый шестой человек в Британии сегодня доживет до 100, как говорит исследование
 | newspaper=The Guardian
 | location = Лондон
 | date = 30 снежня 2010
|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Белыя жыхары краіны складаюць 87 % насельніцтва (2011, перапіс). За перыяд 2001—2011 удзельная вага белых астраўлян скарацілася на 5 %. У 2001 годзе карэннае насельніцтва размяркоўвалася наступным чынам:
* [[англічане]] — 83,6 %,
* [[шатландцы]] (у асноўным у Шатландыі) — 8,5 %,
* [[валійцы]] (у асноўным ва Уэльсе) — 4,9 %,
* [[ірландцы]] (у асноўным у Паўночнай Ірландыі, [[Ольстэрцы]]) — 2,9 %.
Значную частку белага насельніцтва складаюць мігранты з еўрапейскіх краін, сярод якіх найбольш шматлікая польская дыяспара.

Імігранты і іх дзеці пражываюць галоўным чынам у [[канурбацыя]]х [[Вялікі Лондан|Вялікага Лондана]], [[Уэст-Мідлендс]]а і [[Мерсісайд]]а. Яны складаюць каля 12 % насельніцтва краіны, у тым ліку&lt;ref name=&quot;БРЭ&quot;&gt;«Вялікабрытанія» // [[Вялікая расійская энцыклапедыя]]. Т. 5. 2006.&lt;/ref&gt;: выхадцы з Азіі (7 %), у тым ліку з [[Індыя|Індыі]], [[Пакістан]]а і [[Бангладэш]] — 4,88 %; [[народы Афрыкі|краін Афрыкі]] — 2 %, [[вест-індскія негры|цемнаскурыя выхадцы з астравоў Карыбскага мора]] — 1 %. За перыяд 2001—2011 колькасць азіяцкіх мігрантаў вырасла на 69 %, удзельная вага — на 3 %.

{{таксама}} [[Беларусы ў Вялікабрытаніі]].

[[афіцыйная мова|Афіцыйнай мовай]] Вялікабрытаніі з’яўляецца [[англійская мова|англійская]]&lt;ref name=&quot;direct.gov.uk&quot;&gt;{{Cite web
 |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519
 |title=Английский язык – Правительство, граждане и права
 |work=Directgov
 |lang=en
 |access-date=23 жніўня 2011
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yGrqtvO?url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thecommonwealth.org&quot;&gt;{{Cite web
 |url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookHomeInternal/139560/
 |title=Секретариат Содружества – Великобритания
 |work=Commonwealth Secretariat
 |lang=en
 |access-date=23 жніўня 2011
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yGxALru?url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookHomeInternal/139560/
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt; — [[заходнегерманскія мовы|заходнегерманская мова]], якая паходзіць ад [[старажытнаанглійская мова|старажытнаанглійскай]], якая мела вялікую колькасць запазычанняў са старажытнаскандынаўскай, нармандскай, французскай і лацінскай моў. Англійская мова распаўсюдзілася па ўсім свеце, дзякуючы [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]]. Яна стала міжнароднай мовай бізнесу і самай распаўсюджанай другой вывучаемай мовай&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055
 |title=Английский язык - Доминирование, Литература и Благосостояние
 |author=Melitz, Jacques
 |publisher=Centre for Economic Policy Research
 |year=1999
 |lang=en
 |access-date=26 мая 2006
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yGyCeG9?url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;.
[[Шатландская мова]] паходзіць з ранняй паўночнай сярэднеанглійскай, як і яе дыялект ў паўночных графствах Ірландыі — ольстэрска-шатландская мова&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2449&amp;Itemid=52&amp;lang=en
 |title=Языковая Информация– Скотс
 |publisher=European Bureau for Lesser-Used Languages
 |lang=en
 |access-date=2 лістапада 2008
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623185445/http://eurolang.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2449&amp;Itemid=52&amp;lang=en
 |archive-date=23 чэрвеня 2007
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;.

Чатыры [[кельцкія мовы]] выкарыстоўваюцца ў Вялікабрытаніі: валійская, ірландская, [[Шатландская гэльская мова|гэльская]] і [[Корнская мова|корнская]]. Падчас перапісу 2001 каля 21 % насельніцтва Уэльса сказалі, што яны могуць размаўляць на валійскай&lt;ref&gt;[http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=447&amp;Pos=6&amp;ColRank=1&amp;Rank=192 Национальная Статистика Онлайн — Валлийский Язык]. National Statistics Office.{{ref-en}}&lt;/ref&gt;, што больш за 18 % паводле перапісу 1991 года&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf
 |title=Разница в оценках знания Валлийского Языка
 |lang=en
 |access-date=30 снежня 2008
 |publisher=Office for National Statistics
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040722055520/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf
 |archive-date=22 ліпеня 2004
 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У Уэльсе школьнікам да 16 гадоў альбо выкладаюць на валійскай, альбо вучаць валійскай як другой мове&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120310162644/http://www.bbc.co.uk/wales/schoolgate/aboutschool/content/inwelsh.shtml Школьные Ворота для родителей в Уэльсе]. BBC Wales. Проверено 11 октября 2008.{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Evensong in York Minster.jpg|thumb|Вячэрня ў [[Ёркскі сабор|Ёркскім саборы]]]]
Перапіс 2001 года ў Паўночнай Ірландыі паказаў, што 167 487 (10,4 %) людзей «мелі некаторае веданне ірландскай», практычна ўсе — з каталіцкага ці нацыяналістычнага насельніцтва. Больш за 92 000 чалавек у Шатландыі (крыху менш за 2 %) мелі некаторыя веды гэльскай, уключаючы 72 % жыхароў Знешніх Гебрыдаў&lt;ref&gt;[http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html Шотландская перепись 2001 — Гэльский Отчёт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |date=22 мая 2013 }}. General Register Office for Scotland. Проверено 15 октября 2008.{{ref-en}}&lt;/ref&gt;. Колькасць школьнікаў, якім выкладаюць валійскую, гаэлік або ірландскую, таксама расце&lt;ref&gt;
{{cite news
 |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm
 |title =Местные британские языки &quot;взлетают&quot;
 |work=BBC News
 |date =12 лютага 2009
|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Валійскі і шатландскі гэлік таксама можна пачуць далёка ад Брытанскіх астравоў: напрыклад на гэльскай размаўляюць ў [[Новая Шатландыя|Новай Шатландыі]], Канадзе (асабліва на востраве Кейп-Брэтан)&lt;ref name=&quot;Edwards2010&quot;&gt;
{{cite book
 |author=Edwards, John R.
 |title=Малые языки и групповая идентификация: случаи и категории
 |url=http://books.google.com/books?id=Q2dJlB0TW8oC&amp;pg=PT160
 |access-date=12 сакавіка 2011
 |year=2010
 |publisher=John Benjamins Publishing
 |isbn= 9789027218667
 |pages=150–158
|lang=en}}&lt;/ref&gt;, а ў [[Патагонія|Патагоніі]] (Аргенціна) — на валійскай&lt;ref name=&quot;Koch2006&quot;&gt;
{{cite book
 |author=Koch, John T.
 |title=Кельтская культура: историческая энциклопедия
 |url= http://books.google.com/books?id=f899xH_quaMC&amp;pg=PA696
 |access-date=12 сакавіка 2011
 |year=2006
 |publisher=ABC-CLIO
 |isbn=9781851094400
 |page=696
|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Westminster abbey west.jpg|thumb|left|[[Вэстмінстэрскае абацтва]] — месца [[Каранаванне|каранавання]] брытанскіх манархаў]]
У Злучаным Каралеўстве ў цэлым школьнікі абавязаны вучыць другую мову да пэўнага моманту: да 14 гадоў у Англіі&lt;ref&gt;
{{cite news
 |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/3983713.stm
 |title =Падение в обязательных языковых уроках
 |work=BBC News
 |date =4 лістапада 2004
|lang=en}}&lt;/ref&gt;, і да 16 у Шатландыі. Французская і нямецкая мовы — дзве найбольш вывучаемыя другія мовы ў гэтых двух рэгіёнах.

Абсалютная большасць вернікаў — хрысціяне, сярод іх — пратэстанты [[Англіканства|англіканскага]] кірунку. На тэрыторыі Англіі існуе [[Хрысціянская царква|царква]] з дзяржаўным статусам — [[Царква Англіі]], свецкі кіраўнік якой — брытанскі манарх. Царква Англіі — адна з памесных цэркваў, што ўваходзяць у англіканскую супольнасць, на чале якой знаходзіцца духоўны лідар [[Архібіскуп Кентэрберыйскі]]. У пачатку ХХІ стагоддзя назіраецца няўхільны і хуткі адыход брытанцаў ад рэлігіі: так доля хрысціян у 2007—2016 гадах скарацілася з 72 да 58 %. Разам з мігранамі расце доля нехрысціянскіх канфесій, асабліва індуізму і ісламу (5 % у 2016).

[[File:London from a hot air balloon.jpg|thumb|Лонданскія хмарачосы з вышыні птушынага палёту]]
У Вялікабрытаніі высокая сярэдняя шчыльнасць насельніцтва (каля 265 чал./кв.км). Насельніцтва Англіі ў сярэдзіне 2016 года ацэньвалася ў 55,28 мільёны&lt;ref&gt;https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2016#population-of-england-reaches-55-million&lt;/ref&gt;, што робіць яе краінай з адной з самых высокіх шчыльнасцей насельніцтва ў свеце, якая мае 415 жыхароў на квадратны кіламетр з асаблівай канцэнтрацыяй ў Лондане і на паўднёвым усходзе&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Англия - самая заселённая страна Европы
 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html
 |newspaper=Daily Telegraph
 |access-date=5 верасня 2009
 | location=Лондон
 |first=Urmee
 |last=Khan
 |date=16 верасня 2008
|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Ацэнкі сярэдзіны 2016 года мяркуюць насельніцтва Шатландыі ў 5,4 мільёны, Уэльса — 3,13 мільёны, а Паўночнай Ірландыі — 1,82 мільён са значна больш нізкім паказчыкам населенасці гэтых тэрыторый.

Узровень урбанізацыі складае 80 %. Асноўная частка гараджан канцэнтруецца ў найбуйнейшых [[агламерацыя]]х — Вялікі Лондан і Вялікі Манчэстар. Да найбуйнейшых гарадоў адносяцца [[Лондан]], [[Бірмінгем]], [[Глазга]], [[Ліверпуль]], [[Лідс]].

== Эканоміка ==
{{main|Эканоміка Вялікабрытаніі}}
[[File:Banco de Inglaterra, Londres, Inglaterra, 2014-08-11, DD 141.JPG|thumb|[[Банк Англіі]], [[Лондан]]. Па ягоным узоры працуе большасць цэнтральных банкаў свету]]
Вялікабрытанія — высокаразвітая постіндустрыяльная краіна, буйны пастаўшчык прамысловай прадукцыі на сусветны рынак і буйны экспарцёр капіталу (пераважна ў развітыя краіны). Па агульным аб’ёме ВУП у Еўропе саступае толькі [[Германія|Германіі.]] ВУП на душу насельніцтва складае 45 500 [[долар ЗША|долараў]] (2018). На сферу паслуг прыходзіцца 79 % аб’ёму ВУП.&lt;ref&gt;https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/uk.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201114153957/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/uk.html |date=14 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt; У шматгаліновай прамысловасці вядучую ролю адыгрываюць сучасныя галіны: складанае і навукаѐмістае машынабудаванне, хімічныя вытворчасці. Сельская гаспадарка адрозніваецца высокім узроўнем прадукцыйнасці працы і выкарыстаннем інтэнсіўных тэхналогій.

Эканоміка краіны рынкавая, з частковым дзяржаўным рэгуляваннем. Ролю міністэрства фінансаў адыгрывае Скарбніца яе Вялікасці (Her Majesty’s Treasury). Грашовая адзінка — [[фунт стэрлінгаў]] = 100 [[пені|пенсаў]] — трэцяя пасля даляра і еўра [[рэзервовая валюта]]. Банкі [[Шатландыя|Шатландыі]] і [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] маюць права выпускаць уласную валюту пры ўмовах яе забеспячэння адпаведнай колькасцю фунтаў. Нягледзячы на развітую эканоміку, паводле дадзеных ААН (2017), ва ўмовах скарачэння сацыяльных выдаткаў каля 14 млн брытанцаў жывуць у беднасці, з іх больш за 1,5 млн — у галечы.&lt;ref&gt;https://www.jrf.org.uk/report/destitution-uk-2018&lt;/ref&gt; Знешняя запазычанасць у 2018 складае 8,5 трлн даляраў — 2-е месца ў свеце пасля ЗША, і найвышэйшы % да ВУП пасля [[Ісландыя|Ісландыі]] ды [[Люксембург]]а.&lt;ref&gt;https://www.ons.gov.uk/economy/nationalaccounts/balanceofpayments/timeseries/zaus/ukea&lt;/ref&gt;

[[File:City of London skyline from London City Hall - Sept 2015 - Crop Aligned.jpg|thumb|left|Лонданскі Сіці — адно з фінансавых сэрцаў свету]]
Вядучую ролю ў брытанскай сферы паслуг займае фінансавая дзейнасць, якая вызначае спецыялізацыю краіны ў сістэме міжнародных эканамічных адносін. Лонданская фондавая біржа — адна з найбуйнейшых і найстарэйшых бірж Еўропы і адзін з найбольш вядомых сусветных рынкаў каштоўных папер. Вялікабрытанія ажыццяўляе 10 % сусветнага экспарту паслуг — банкаўскіх, страхавых, кансультацыйных, ІТ. З кожным годам расце ўдзельная вага «крэатыўнай эканомікі» — рэкламы, дызайну, моды, прэсы і інш. Лондан — адзін з трох «камандных цэнтраў» сусветнай эканомікі разам з Токіа і Нью-Ёркам, а таксама мае самы вялікі валавы прадукт паміж усіх гарадоў Еўропы.

Менавіта ў Вялікабрытаніі распачалася [[Індустрыяльная рэвалюцыя|прамысловая рэвалюцыя]]. Напачатку яна ахапіла тэкстыльную галіну, у ХІХ стагоддзі яе гадаванцамі сталі вугальная прамысловасць, суднабудаванне і чорная металургія. На працягу ХХ стагоддзя, асабліва яго другой паловы, адбываўся паступовы заняпад гэтых традыцыйных галін прамысловасці.

[[Файл:Fawley Oil Refinery.jpg|thumb|Нафтаперапрацоўчы завод пад [[Саўтгемптан]]ам]]
Энергетыка Вялікабрытаніі практычна цалкам грунтуецца на ўласных паліўных рэсурсах. Па запасах першасных крыніц энергіі (нафта, вугаль, прыродны газ) Альбіён займае першае месца ў Еўропе (без Расіі). У 2018 здабывалася 1 млн барэляў нафты штодзень — 2-е месца ў Еўропе пасля Нарвегіі. Больш за 60 % [[нафта|нафты]], якая здабываецца з радовішчаў на шэльфе Паўночнага мора, паступае на экспарт. На тэрыторыі краіны знаходзіцца некалькі буйных вугальных басейнаў. Як вынік, дамінуючае становішча ў электраэнергетыцы Вялікабрытаніі займаюць [[Цеплавая электрычная станцыя|ЦЭС]]. Здабыча каменнаа вугалю, што дасягнула піку ў гады Першай сустветнай вайны, да пачатку ХХІ стагоддзя значна скарацілася. У 2010 годзе Вялікабрытанія здабыла 18 млн тон вугалю, у 2013 — 13 млн тон. У 2015 была закрыта апошняя глыбокая вугальная шахта. У электраэнергетыцы, акрамя ЦЭС, значную ролю граюць АЭС. На 8 брытанскіх АЭС выпрацоўваецца каля 15 % электраэнергіі. Пры гэтым усе яны мусяць быць закрыты да 2030 года. Развіваецца альтэрнатыўная энергетыка — у 2017 14 % электраэнергіі было выраблена на ветраных фермах.

Металургія, якая некалі адыгрывала вырашальную ролю ў структуры прамысловасці, сёння страціла сваё значэнне. У другой палове 2010-х Вялікабрытанія выплаўляе каля 7,5 млн тон сталі штогод, саступаючы нават [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Польшча|Польшчы]]. Выкарыстанне пераважна імпартнай сыравіны абумовіла зрух вытворчасці ў прыморскія раёны. Алюмініевая прамысловасць Вялікабрытаніі сканцэнтравана паблізу ГЭС у Шатландыі.

[[File:British Airways A380-841 G-XLEA (16948377692).jpg|thumb|left|Маторы і крылы [[Airbus|Аэробусаў]] вырабляюцца на брытанскіх заводах]]
Машынабудаванне забяспечвае каля 40 % кошту прадукцыі апрацоўчай прамысловасці. Развітая вытворчасць электронікі і электратэхнікі. Брытанскія фірмы спецыялізуюцца на вытворчасці сродкаў сувязі, турбін, аўтамабільных, авіяцыйных рухавікоў і электрарухавікоў. Другім у свеце вытворцам матораў з’яўляецца кампанія Rolls-Royce. Кампанія BAE Systems займае вядучыя пазіцыі ў абарончай авіябудаўнічай прамысловасці — стварае кампаненты знішчальнікаў Eurofighter Typhoon і F-35, трэніровачныя самалёты Hawk. Каля 29 000 тыс. чалавек занята ў касмічнай індустрыі. Развіта аўтамабілебудаванне: у 2017 было выраблена 1,75 млн аўтамабіляў.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.oica.net/category/production-statistics/ |title=Архіўная копія |access-date=25 мая 2019 |archive-date=6 лістапада 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106174001/http://www.oica.net/category/production-statistics/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Сярод славутых брытанскіх аўтамабільных брэндаў — [[Aston Martin]], [[Bentley]], [[Caterham Cars]], [[Daimler Motor Company|Daimler]], [[Jaguar]], [[Lagonda]], [[Land Rover]], [[Lotus]], [[McLaren Automotive|McLaren]], [[MG Cars|MG]], [[Mini (BMW)|Mini]], [[Morgan Motor Company|Morgan]] і [[Rolls-Royce Motor Cars|Rolls-Royce]].

У ліку найбольш развітых галін — хімічная прамысловасць, у тым ліку фармацэўтычная. Кожныя пятыя з найбольш прадаваных лекаў свету былі распрацаваны ў Злучаным Каралеўстве. Найстарэйшая галіна англійскай прамысловасці — тэкстыльная — згубіла ранейшае значэнне. Буйная харчовая (традыцыйная вытворчасць [[віскі]], [[піва]]; перапрацоўка імпартнай сельскагаспадарчай сыравіны) [[прамысловасць]]; вытворчасць абутку, трыкатажу; вядомы англійскі [[фарфор]].

У [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] занята 1,6 % эканамічна актыўнага насельніцтва, вырабляецца 60 % патрэбных прадуктаў. Дзве траціны галіны прыпадае на жывёлагадоўлю: малочная і мяса-малочная жывёлагадоўля і беконная свінагадоўля; мяса-шарстная авечкагадоўля. Раслінаводства, якое вырабляе пераважна кармы, мае абслугоўваючае значэнне. Прыкладна 1/3 ворных угоддзяў занята сеянай травой і столькі ж — збожжавымі культурамі. Вырошчваюць пераважна [[ячмень]], [[пшаніца|пшаніцу]], [[цукровыя буракі]], [[авёс]], [[бульба|бульбу]]. Традыцыйна важнай галіной застаецца рыбалоўства, хоць яго аб’ёмы скарачаюцца.

[[File:Autoroute M25.jpg|thumb|Лонданская кальцавая аўтадарога M25 каля аэрапорта [[Аэрапорт Хітроў|Хітроў]]. M25 — адзін з самых ажыўленых аўташляхоў у свеце]]
На развіццё транспарту Вялікабрытаніі вызначальны ўплыў аказала яе астраўное становішча. Вядучую ролю ў ім адыгрывае марскі транспарт, які забяспечвае 90 % усіх грузаперавозак як унутры краіны, так і ў гандлі з іншымі краінамі. Найбуйнейшыя марскія парты Вялікабрытаніі — Лондан, [[Ліверпуль]], [[Саўтгемптан]].
Міжнародныя пасажырскія перавозкі забяспечваюцца пераважна авіяцыйным транспартам. Найбуйнейшы міжнародны аэрапорт — Хітроў (80 млн пасажыраў у 2018 годзе). Перавозкі грузаў і пасажыраў унутры краіны ажыццяўляюцца аўтамабільным і, у меншай ступені, чыгуначным транспартам. Роля чыгуначнага транспарту ў перавозцы пасажыраў, што змяншалася ўсё ХХ стагоддзе, істотна ўзрасла пасля будаўніцтва [[Еўратунэль|Еўратунэля]], які злучыў Вялікабрытанію з французскім узбярэжжам мацерыка, а таксама прыватызацыі галіны ў 1994—1997. Сёння на востраве Вялікабрытанія больш за 16 тыс.км. чыгунак, яшчэ каля 300 км — у [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]].

Паслугі складаюць 45 % брытанскага экспарту: ІТ — 21 %, фінансавая дзейнасць і страхаванне — 15 %, турызм і транспарт — па 5 %. У групе экспартных тавараў вылучаюцца аўтамабілі і дэталі самалётаў, лекі, нафта і прадукты нафтаперапрацоўкі, алкагольныя напоі. Імпартуюцца аўтамабілі, тэлефоны і ноўтбукі, золата, прадукты харчавання. На паслугі прыпадае каля 25 % імпарту, пераважаюць ІТ-паслугі. Галоўныя партнёры — Германія, ЗША, [[Кітай]], Францыя, [[Нідэрланды]].&lt;ref&gt;http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=81&amp;partner=undefined&amp;product=undefined&amp;productClass=HS&amp;startYear=undefined&amp;target=Partner&amp;tradeDirection=import&amp;year=2016&lt;/ref&gt; У 2017 гандлёвы абарот Вялікабрытаніі і Беларусі склаў $ 2656 млн з дадатным для Беларусі сальда. Аснову беларускага экспарту (2,4 млрд) складаюць нафтапрадукты, брытанскі імпарт у Беларусь — гэта пераважна рухаваікі, алкагольныя напоі, гербіцыды, лекі.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uk.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/trade_economic/ |title=Торгово-экономическое сотрудничество - Посольство Республики Беларусь в Соединённом Королевстве Великобритании и Северной Ирландии |access-date=25 мая 2019 |archive-date=25 мая 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525103510/http://uk.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/trade_economic/ |url-status=dead |lang=ru}}&lt;/ref&gt;

== Культура ==
{{main|Культура Вялікабрытаніі}}

Культура Злучанага Каралеўства багатая і разнастайная. Яна ў значнай меры ўплывае на культуру ў сусветным маштабе.
Вялікабрытанія валодае моцнымі культурнымі сувязямі са сваімі былымі калоніямі, асабліва з тымі дзяржавамі, дзе англійская мова з’яўляецца дзяржаўнай. Значны фундуш у брытанскую культуру за апошнія паўстагоддзя занеслі імігранты з Індыйскага субкантынента і з краін Карыбскага басейна. Падчас фармаванняў Злучанага Каралеўства ў яго склад увайшлі былыя незалежныя дзяржавы з адрознымі друг ад друга культурамі, якія варта разглядаць у асобнасці. У Вялікабрытаніі быў заснаваны першы [[Каледжы аб’яднанага свету|каледж міжнароднай супольнасці]].

'''Нацыянальныя газеты''':
[[The Times]], [[The Guardian]], [[The Independent]], [[The Daily Telegraph]], The Observer, The Financial Times, The Daily Express, [[The Sun]], The Mirror, The People.

=== Літаратура ===
{{Main|Літаратура Вялікабрытаніі}}

==== Англійская літаратура ====
[[Файл:Shakespeare.jpg|thumb|upright| [[Чандасаўскі партрэт]], на якім, як лічыцца, намаляваны [[Уільям Шэкспір]]]]
[[Файл:jonathan_swift.jpg|thumb|left |[[Джонатан Свіфт]], аўтар славутых «[[Пададрожжы Гулівера|Падарожжаў Гулівера]]»]]
Паняцце «Брытанская літаратура» мае дачыненне як да самой Вялікабрытаніі, так і да [[Востраў Мэн|вострава Мэн]], [[Нармандскія астравы|Нармандскіх астравоў]], а таксама да літаратуры [[Англія|Англіі]], [[Уэльс]]а, [[Шатландыя|Шатландыі]] да іх аб’яднання. Асноўная маса брытанскай літаратуры напісана на [[Англійская мова|англійскай мове]]. У 2005 годзе ў Вялікабрытаніі была надрукавана каля 260 000 кніг, і ў 2006 годзе краіна была лідарам па колькасці апублікаваных назваў кніг&lt;ref name=Reuters&gt;{{cite news
 |author=Goldfarb, Jeffrey
 |title=Книжная Британия обходит Америку в качестве главного издателя
 |url=http://www.redorbit.com/news/entertainment/499053/bookish_britain_overtakes_america_as_top_publisher/
 |agency=Reuters
 |date=10 мая 2006
 |work=RedOrbit
 |location=Техас
 |lang=en
 |access-date=20 красавіка 2017
 |archive-date=6 студзеня 2008
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080106093222/http://www.redorbit.com/news/entertainment/499053/bookish_britain_overtakes_america_as_top_publisher/
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;.

Анлійскі драматург і паэт [[Уільям Шэкспір]] лічыцца адным з найвялікшых у гісторыі ў сваёй галіне&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare
 |title=Уильям Шекспир
 |publisher=Britannica Online encyclopedia
 |lang=en
 |access-date=26 лютага 2006
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yHYBTxC?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html
 |archive-date=9 лютага 2006
 |title=Артыкул пра Шэкспіра ў MSN Encarta Encyclopedia
 |access-date=26 лютага 2006
 |lang=en
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite encyclopedia
 |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William
 |publisher=Columbia Electronic Encyclopedia
 |title= Уильям Шекспир
 |access-date=26 лютага 2006
|lang=en}}&lt;/ref&gt;, аднак яго сучаснікі [[Крыстафер Марла]] і [[Бэн Джонсан]] таксама добра вядомыя. Пазней з’явіліся такія драматургі, як [[Алан Эйкбарн]], [[Гаральд Пінтэр]], [[Майкл Фрэйн]] і [[Том Стопард]]. Яны спалучылі ў сваёй творчасці розныя элементы [[сюррэалізм]]у, [[Рэалізм (літаратура)|рэалізму]] і іншых культурных плыняў.

[[Файл:Daniel Defoe Kneller Style.jpg|thumb|upright| [[Даніэль Дэфо]], аўтар сусветна вядомага рамана «[[Рабінзон Круза]]»]]
Сярод выбітных англійскіх аўтараў [[Сярэдневякоўе|Сярэднявякоўя]]: [[Джэфры Чосер]] (XIV стагоддзе), [[Томас Мэлары]] ([[XV стагоддзе]]), [[Томас Мор]] (XVI стагоддзе), [[Джон Мільтан]] (XVII стагоддзе). У XVIII [[Даніэль Дэфо]] (аўтар «[[Рабінзон Круза|Рабінзона Круза]]»), [[Джонатан Свіфт|Джонанан Свіфт]] і [[Самюэль Рычардсан]] сталі піянерамі сучаснага рамана. У XIX стагоддзі ішло далейшае развіццё, рухавікамі якога былі [[Джэйн Осцін]], гатычная пісьменніка [[Мэры Шэлі]], дзіцячы пісьменнік [[Льюіс Кэрал]], [[Сёстры Бронтэ]], [[Чарлз Дыкенс]], натураліст [[Джэймс Хардзі]], рэаліст [[Джордж Эліят|Джордж Эліат]], паэты [[Уільям Блэйк]] і [[Уільям Уордсварт]]. Англійскія пісьменнікі XX стагоддзя уключаюць [[Фантастыка|фантаста]] [[Герберт Уэлс|Гэрберта Уэлса]], дзіцячых пісьменнікаў [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Рэдзьярда Кіплінга]], [[Алан Аляксандр Мілн|Алана Мілна]] (аўтара прыгод [[Віня-Пых]]а) і [[Энід Блайтан]], супярэчлівага [[Дэвід Лоўрэнс|Дэвіда Лоўрэнса]], мадэрністку [[Вірджынія Вульф|Вірджынію Вулф]], прароцкага раманіста [[Джордж Оруэл|Джорджа Оруэла]], папулярных [[Уільям Сомерсет Моэм|Самерсэта Моэма]] і [[Грэм Грын|Грэма Грына]], пісьменніцу [[Дэтэктыў|дэтэктываў]] [[Агата Крысці|Агату Крысці]], [[Ян Флемінг|Яна Флемінга]] (стваральніка [[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]]), паэтаў [[Томас Стэрнз Эліят|Томаса Эліата]], [[Філіп Ларкін|Філіпа Ларкіна]] і [[Тэд Хьюз|Тэда Хьюза]], [[фэнтэзі]]йных пісьменнікаў [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Толкіна]], [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Льюіса]] і [[Джаан Роўлінг|Джоан Роўлінг]].

[[Файл:Dickens by Watkins detail.jpg|thumb|left|upright|Фатаграфія [[Віктарыянская эпоха|Віктарыянскай эпохі]] [[Чарлз Дыкенс|Чарлза Дыкенса]].]]

==== Шатландская літаратура ====
Унёсак Шатландыі ўключае дэтэктыўнага пісьменніка [[Артур Конан Дойл|Артура Конана Дойла]] (стваральніка [[Шэрлак Холмс|Шэрлака Холмса]]), [[Рамантызм|рамантычную]] літаратуру [[Вальтэр Скот|Вальтэра Скота]], дзіцячага пісьменніка [[Джэймс Бары|Джэймса Бары]] (стваральніка [[Пітэр Пэн|Пітэра Пэна]]), прыгодніцкія творы [[Роберт Льюіс Стывенсан|Роберта Льюіса Стывенсана]] (найперш «[[Вострай скарбаў, кніга|Вострай скарбаў]]») і знакамітага паэта [[Роберт Бёрнс|Роберта Бёрнса]]. Сярод сучасных шатландскіх пісьменнікаў можна вызначыць [[Іэн Ранкін|Іэна Ранкіна]] і [[Іэн Бэнкс|Іэна Бэнкса]].

==== Ірландская літаратура ====
Пачынальнікамі англа-ірландскай літаратуры ў канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзяў сталі Рычард Хэд і [[Джонатан Свіфт]]. За імі прыйшлі [[Лорэнс Стэрн]], [[Олівер Голдсміт]] і [[Рычард Брынслі Шэрыдан]]. Сярод выбітных ірландскіх літаратараў XIX стагоддзя — [[Брэм Стокер]] (стваральнік сусветна вядомага [[вампір]]а [[Дракула, персанаж|Дракулы]]) і [[Оскар Уайльд]]. Першая палова XX стагоддзя — сапраўдны росквіт англа-ірландскай літаратуры, час з’яўлення мноства зорак першай велічыні на яе небасхіле: [[Уільям Батлер Ейтс|Уільям Ейтс]], [[Джэймс Джойс]], [[Сэмюэл Бекет]], [[Клайв Стэйплз Льюіс]] і [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоў]]. Ейтс, Бекет і Шоў сталі лаўрэатамі [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі]].

==== Валійская літаратура ====
Да канца XIX стагоддзя валійская літаратура была пераважна на [[Валійская мова|валійскай мове]]. Менавіта да валійскай культуры належыць верш {{нп3|Y Gododdin}}, які лічыцца найстаражытнейшым вершам у Вялікабрытаніі і створаны каля VI стагоддзя на [[Старажытная Поўнач|Старажытнай Поўначы]]. Ён быў напісаны на [[Кумбрыйская мова|кумбрыйскай]] і [[Старажытнавалійская мова|старажытнавалійскай мове]] і мае першую згадку пра [[Кароль Артур|караля Артура]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml
 |title=Ранняя Валлийская поэзия
 |publisher=BBC Wales
 |lang=en
 |access-date=29 снежня 2010
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yHZVSSC?url=http://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;.

Прыкладна з XVII сувязь паміж Уэльсам і Старажытнай Поўначу была страчана, а цэнтр валійскай культуры перамясціўся ў сучасны Уэльс, дзе легенда аб каралі Артуры была развіта [[Гальфрыд Монмуцкі|Гальфрыдам Монмуцкім]]&lt;ref&gt;{{Cite book
 |url=http://books.google.com/?id=dKJiPyyTevgC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=History+of+English+literature+from+Beowulf+to+Swinburne#v=onepage&amp;q&amp;f=false
 |title=История английской литературы от Беовульфа до Суинберна
 |author= Lang, Andrew
 |year=2003
 |page=42
 |lang=en
 |access-date=29 снежня 2010
 |isbn=9780809532292
 |publisher=Wildside Press
 |location=Holicong, PA
 |orig-year=1913
}}&lt;/ref&gt;.

Самым вядомым валійскім паэтам [[Сярэдневякоўе|Сярэдневякоўя]] з’яўляецца [[Давід ап Гвілім]] (1320—1370), які пісаў аб прыродзе, рэлігіі і каханні. Яго таксама завуць адным з найвялікшых паэтаў Еўропы таго часу&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Давид ап Гвилим
 |url=http://www.academi.org/dafydd-ap-gwilym-eng/
 |quote=Dafydd ap Gwilym is widely regarded as one of the greatest Welsh poets of all time, and amongst the leading European poets of the Middle Ages.
 |lang=en
 |access-date=2011-01-03
 |publisher=[[Academi]]
 |year=2011
 |work=Сайт Academi
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yHaT609?url=http://www.literaturewales.org/dafydd-ap-gwilym-eng/
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;.

=== Музыка ===
{{Main|Музыка Вялікабрытаніі}}
[[Файл:The Fabs.JPG|thumb|left|Гурт [[The Beatles]] — адзін з найболей камерцыйна паспяховых гуртоў у гісторыі продана болей за мільярд запісаў па ўсім свеце&lt;ref name=&quot;Beatles sales&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/
 |title=1960–1969
 |publisher=EMI Group Ltd
 |lang=en
 |access-date=31 мая 2008
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yHbOEau?url=http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=McCartney&gt;{{cite news
 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html
 |title=Пол в Пятьдесят
 |work=TIME
 |location=Нью-Йорк
 |date=1992-06-08
 |lang=en
 |access-date=22 красавіка 2017
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518221715/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html
 |archive-date=18 мая 2013
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uktvrecording&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://uktv.co.uk/yesterday/gallery/aid/601378/image/5265
 |title=В этом месяце: Июнь
 |publisher=UKTV
 |lang=en
 |access-date=15 жніўня 2008
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yHbzWvQ?url=http://uktv.co.uk/yesterday/gallery/aid/601378/image/5265
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;.]]

[[Файл:David-Bowie Chicago 2002-08-08 photoby Adam-Bielawski-cropped.jpg|thumb|[[Дэвід Боўі]] — адзін з найболей вядомых брытанскіх спевакоў. У апытанцы [[Бі-бі-сі]] заняў 29 месца ў спісе «[[100 найвялікшых брытанцаў]]»]]
У Вялікабрытаніі маюць папулярнасць розныя музычныя стылі, пачынаючы ад мясцовай [[Народная музыка|народнай музыкі]] [[Народная музыка Англіі|Англіі]], [[Кельцкая народная музыка|Шатландыі]], Уэльса, Ірландыі і скончваючы [[хэві-метал]]ам, [[трып-поп]]ам. Сярод класічных кампазітараў Вялікабрытаніі і яе папярэднікаў ёсць такія асобы, як [[Уільям Бёрд]], [[Генры Пёрсэл]], [[Эдуард Элгар]], [[Густаў Холст]], [[Артур Саліван]] (вядомы па сваёй супрацы з лібрэтыстам [[Уільям Гільберт|Уільямам Гілбертам]]), [[Ралф Воан-Уільямс|Ральф Воан-Уільямс]] і [[Бенджамін Брытэн]], піянер сучаснай брытанскай оперы. [[Пітэр Максвэл]] — адзін з найболей выбітных жывых кампазітараў і цяперашні [[Майстар каралеўскай музыкі]]. Вялікабрытанія таксама радзіма сусветна вядомага [[Сімфанічны аркестр Бі-бі-сі|Сімфанічнага аркестра Бі-бі-сі]]. Сярод вядомых брытанскіх дырыжораў ёсць такія імёны як [[Сайман Рэтл]], [[Джон Барбіролі]], [[Малкалм Сарджэнт]]. Знакамітым кампазітарам з’яўляецца [[Джон Бары]], [[Клінт Мэнсэл]], [[Майк Олдфілд]], [[Джон Паўэл (кінакампазітар)|Джон Паўэл]], [[Крэйг Армстранг]], [[Дэвід Арнальд]], [[Джон Мёрфі]] і [[Гары Грэгсан]]. [[Георг Фрыдрых Гендэль]] хаця і нарадзіўся ў [[Германія|Германіі]], быў натуралізаваным брытанскім грамадзянінам&lt;ref name=&quot;Handel&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm
 |title=Британский гражданин по акту Парламента: Георг Фридрих Гендель
 |date=2009-07-20
 |publisher=UK Parliament
 |lang=en
 |access-date=11 верасня 2009
 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yHd9yTX?url=http://www.parliament.uk/business/publications/parliamentary-archives/archives-highlights/handel-and-naturalisation/
 |archive-date=27 мая 2012
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt;, і некаторыя яго творы, уключаючы [[Месія, араторыя|Месію]], напісаны на [[Англійская мова|англійскай мове]]&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html
 |title=Handel all'inglese
 |last=Andrews
 |first=John
 |date=2006-04-14
 |work=Playbill
 |location=New York
 |lang=en
 |access-date=11 верасня 2009
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516210558/http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |archive-date=16 мая 2008 }}&lt;/ref&gt;.

[[Эндру Лойд Уэбер]] дасягнуў значнага сусветнага поспеху і з’яўляецца аўтарам музыкі для мюзіклаў, а яго працы цягам многіх гадоў дамінавалі ў [[лондан]]скім [[Уэст-Энд]]зе і часта выкарыстоўваліся на [[Брадвейскі тэатр|Брадвеі]] ў [[Нью-Ёрк]]у&lt;ref&gt;
{{cite book
 |url= http://books.google.com/books?id=AWaZ1LAFAZEC
 |title= Sondheim and Lloyd-Webber: The new musical
 |access-date=20 жніўня 2010
 |publisher=Chatto &amp; Windus
 |location =London
 |year =2001
 |author=Citron, Stephen
 |isbn= 9781856192736
|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Творы гурта [[The Beatles]] разыйшліся колькасцю болей за мільярд копій, яны з’яўляюцца самым камерцыйна паспяховым гуртом у гісторыі музыкі і мелі вялізны ўплыў на развіццё папулярнай музыкі&lt;ref name=&quot;Beatles sales&quot;/&gt;&lt;ref name=McCartney/&gt;&lt;ref name=&quot;uktvrecording&quot;/&gt;.

Сярод іншых вядомых прадстаўнікоў брытанскай папулярнай музыкі цягам апошніх 50 гадоў можна вылучыць [[Queen]], [[Deep Purple]], [[Black Sabbath]],[[Iron Maiden]], [[The Who]], [[Кліф Рычард|Кліфа Рычарда]], [[Bee Gees]], [[Элтан Джон|Элтана Джона]], [[Led Zeppelin]], [[Pink Floyd]] и [[The Rolling Stones]], кожны з якіх пераадолеў мяжу ў болей за 200 мільёнаў праданых копій&lt;ref&gt;{{cite press release
 |url= http://www.emimusic.com/news/2009/singstar®-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe/
 |title= Легенды британского рока получат свою собственную игру для PlayStation3 и PlayStation2
 |publisher= [[EMI]]
 |date= 2009-02-02
 |lang= en
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110426201114/http://www.emimusic.com/news/2009/singstar%C2%AE-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe/
 |archivedate=26 красавіка 2011
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article3897823.ece
 |title=Resurrecting Church станет величайшим чудом
 |newspaper=The Times
 |location=London
 |date=2008-05-09
 |first=Ben
 |last=Macintyre
 |lang=en
 |access-date=22 красавіка 2017
 |archive-date=25 мая 2010
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121851/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article3897823.ece
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite news
 |url= http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html
 |title =Чествование Элтона Джона в Ben and Jerry
 |newspaper =The Daily Telegraph
 |date =17 ліпеня 2008
 |first= Urmee
 |last= Khan
 |location= Лондон
|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite news
 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html
 |title= Led Zeppelin воссоединится
 |newspaper =The Daily Telegraph
 |date =19 красавіка 2008
 |location=London
 |first=Richard
 |last=Alleyne
 |access-date=31 сакавіка 2010
|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Основатель Pink Floyd Syd Barrett умер дома
 |url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-2265034,00.html
 |newspaper=The Times
 |location=London
 |date=2006-07-11
 |first=Adam
 |last=Fresco
 |access-date=31 сакавіка 2010
 |lang=en
 |archive-date=13 сакавіка 2012
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313205002/http://www.thetimes.co.uk/tto/news/
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite news
 |first=Kate
 |last=Holton
 |title=Rolling Stones подписали контракт на альбом
 |url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117
 |agency=Reuters
 |date=2008-01-17
 |access-date=26 кастрычніка 2008
 |lang=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite news
 |first=Tim
 |last=Walker
 |title=Jive talkin': Почему Robin Gibb хочет больше уважения для Bee Gees
 |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html
 |work=The Independent
 |location= London
 |date=2008-05-12
 |access-date=26 кастрычніка 2008
 |lang=en
}}&lt;/ref&gt;. Паводле даследвання [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігі рэкордаў Гінэса]], 8 з 10 гуртой і спевакоў з найвялікшай колькасцю перамог у [[Брытанскі чарт|Брытанскім чарце]] нарадзіліся ў Вялікабрытаніі: [[Status Quo]], [[Queen]], [[The Rolling Stones]], [[UB40]], [[Depeche Mode]], [[Bee Gees]], [[Pet Shop Boys]] і [[Manic Street Preachers]]&lt;ref name=&quot;Hit singles&quot;&gt;
{{cite news
 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4259312.stm
 |title=Status Quo владеет лидерством по количеству синглов
 |date=2005-09-19
 |work=BBC News
 |access-date=2 жніўня 2009
 |lang=en
}}&lt;/ref&gt;.

== Узброеныя сілы Вялікабрытаніі ==
{{main|Узброеныя сілы Вялікабрытаніі}}

Намінальным галоўнакамандуючым Брытанскіх Узброеных сіл ({{lang-en|British Armed Forces}}) з’яўляецца брытанскі манарх. Узброеныя сілы (УС) Вялікабрытаніі знаходзяцца пад кіраваннем урада Вялікабрытаніі (Кабінета міністраў) і непасрэдна — Міністэрства абароны. Асноўнай задачай Брытанскіх Узброеных сіл з’яўляецца абарона Злучанага Каралеўства і яго заморскіх тэрыторый, пасоўванне інтарэсаў бяспекі Вялікабрытаніі і падтрымка міжнародных міратворчых высілкаў. Таксама УС Вялікабрытаніі актыўныя і сталыя ўдзельнікі аперацый [[НАТА]] і сіл кааліцыі ў Іраку і Афганістане.

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Беларусы ў Вялікабрытаніі / Наталля Гардзіенка; пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн.: Медысонт, 2010. — 620 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; кн. 18).
* {{кніга|загаловак=Геаграфія мацерыкоў і краін: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / Н. У. Навуменка, М. Л. Страха; пад рэд. Н. У. Навуменка; пер. з рус. мовы М. Л. Страхі. — 2-е выд., перапрац. — Мінск: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1594-6}}

== Спасылкі ==
* [http://unitedkingdom.net.ru/ Інфармацыя аб Вялікабрытаніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080507072706/http://unitedkingdom.net.ru/ |date=7 мая 2008 }}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Злучанае Каралеўства}}
{{Садружнасць нацый}}
{{Вялікабрытанія ў тэмах}}
{{Каралеўствы Садружнасці}}
{{Краіны Еўропы}}
{{НАТА}}
{{G8}}
{{Краіны ў Паўночнага мора}}
{{Міжземнаморскі Саюз}}

[[Катэгорыя:Вялікабрытанія| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Канстытуцыйныя манархіі]]
[[Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі]]
[[Катэгорыя:Дзяржавы НАТА]]</text>
      <sha1>spegfnpn8a58d64i5ifqu7m52z17ugt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Кенэдзі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2077</id>
    <revision>
      <id>5157778</id>
      <parentid>4895157</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10456" sha1="dzzpyvshvn7k8nexenslifs8p86oju4" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Кенэдзі}}
{{ДД}}
'''Джон Фіцджэралд'''&lt;ref&gt;Напісанне '''Джон Фіцджэралд Кенэдзі''' (без «ь») дае БЭ ў артыкуле пра ўласна Джона Кенэдзі (Т. 8., С. 232). Аднак тая ж БЭ дае абодва напісанні — '''Фіцджэралд''' і '''Фіцджэральд''', як раўназначныя ў артыкуле пра [[Эла Фіцджэральд|Элу Фіцджэралд]] (Т. 16, С. 419) і напісанне '''Фіцджэральд''' (з «ь») як адзінае ў артыкуле пра [[Фрэнсіс Скот Фіцджэральд|Фрэнсіса Скота Фіцджэральда]] (Т. 16, С. 419). Такім чынам, абодва варыянты можна ўжываць, пакуль напісанне не будзе пэўна вызначана аўтарытэтнай крыніцай.&lt;/ref&gt; '''Кенэдзі''', вядомы як '''JFK''' ({{ДН|29|5|1917}} — {{ДС|22|11|1963}}) — 35-ы прэзідэнт ЗША ([[20 студзеня]] [[1961]] — [[22 лістапада]] [[1963]]). Кенэдзі — першы прэзідэнт ЗША-каталік, першы прэзідэнт, які нарадзіўся ў XX стагоддзі. Амаль трохгадовае прэзідэнцтва Кенэдзі, перапыненае яго загадкавым забойствам (падазраваны ў злачынстве [[Лі Харві Освальд]]). [[Карыбскі крызіс|Кубінскі ракетны крызіс]], [[аперацыя ў заліве Свіней]], [[дагавор аб забароне ядзерных выпрабаванняў]], стварэнне [[Корпус міру|Корпуса міру]], пачатак [[касмічная гонка|касмічнай гонцы]], будаўніцтва [[Берлінская сцяна|Берлінскай сцяны]], закон аб пашырэнні гандлю па больш нізкіх тарыфах, [[Рух за правы афраамерыканцаў|рух за грамадзянскія правы]], «[[Новая памежная праграма|Новая памежная]]» айчынная праграма, і адмена смяротнага пакарання ў [[Вашынгтон|акрузе Калумбія]], эканамічнымі рэформамі, сярод якіх было вяртанне права выпуску дзяржаўнай валюты амерыканскаму казначэйству замест федэральнай рэзервовай сістэмы (указ 11110) — ўсё адбылося падчас яго прэзідэнцтва. Кенэдзі таксама пазбягаў якога-небудзь значнага павелічэння амерыканскай прысутнасці ў [[В’етнам]]е, адмаўляючыся адпраўляць баявыя часткі і падтрымліваючы ўзровень вайсковых дарадцаў на узроўні 16 000, у параўнанні з 536 000 войскоўцаў падчас яго пераемніка [[Ліндан Джонсан|Ліндана Джонсана]] ў [[1968]] годзе.

Знаходжанне Кенэдзі па пасадзе таксама адзначана высокай напружанасцю ў адносінах з камуністычнымі дзяржавамі, у прыватнасці на [[Куба|Кубе]]. Аперацыя ў красавіку 1961 года ў заліве Свіней з намерам зрынуць дыктатара краіны [[Фідэль Кастра|Фідэля Кастра]] на працягу трох дзён была сарвана кубінскімі ўзброенымі сіламі. Яго адміністрацыя неўзабаве адхіліла планы Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў [[Аперацыя Нордвудс|арганізаваць ілжывыя дыверсійныя атакі на амерыканскай зямлі]], каб атрымаць грамадскае адабрэнне для вайны супраць Кубы. У кастрычніку 1962 года былі знойдзены размешчаныя на Кубе савецкія балістычныя ракеты, што выклікала перыяд напружанасці, які называюць кубінскім крызісам; на думку многіх гісторыкаў, у той час чалавецтва бліжэй чым калі-небудзь знаходзілася ля пачатку вайны з прымяненнем ядзернай зброі.

== Біяграфія ==

Пасля ваеннай службы ў [[Ваенна-марская рэзервовая сістэма Злучаных Штатаў|Ваенна-марской рэзервовай сістэмы Злучаных Штатаў]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], Кенэдзі, як [[Дэмакратычная партыя ЗША|дэмакрат]], прадстаўляў 11-ю акругу [[Масачусетс|штата Масачусетс]] у [[Палата прадстаўнікоў ЗША|Палаце прадстаўнікоў]] з 1947 па 1953 год. Пасля гэтага ён служыў у [[Сенат ЗША|Сенаце ЗША]] ад гэтага ж штата з 1953 па 1960 год. Кенэдзі перамог на выбарах 1960 года кандыдата-[[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканца]] [[Рычард Ніксан|Рычарда Ніксана]]. Ва ўзросце 43 гадоў ён стаў самым маладым прэзідэнтам, абраным на пасаду; і другім самым маладым прэзідэнтам (пасля [[Тэадор Рузвельт|Тэадора Рузвельта]], які ва ўзросце 42 гадоў стаў прэзідэнтам пасля забойства [[Уільям Мак-Кінлі|Уільяма Мак-Кінлі]]). Кенэдзі быў першым чалавекам на пасадзе прэзідэнта, які нарадзіўся ў 20-м стагоддзі. На сённяшні дзень, Кенэдзі — адзіны прэзідэнт-[[Каталіцтва|каталік]] і адзіны прэзідэнт, які выйграў [[Пулітцэраўская прэмія|Пулітцэраўскую прэмію]] за сваю біяграфію [[Профілі Адвагі]].

Кенэдзі быў забіты ў [[Далас]]е, [[Тэхас|штат Тэхас]], [[22 лістапада]] [[1963]] года [[Лі Харві Освальд]]ам быў арыштаваны ў той дзень і зрабіў некалькі стрэлаў на прэзідэнта з акна шостага паверха Тэхаскага школьнага кнігасховішча. Уладальнік Даласкага начнога клуба [[Джэк Рубі]] смяротна параніў Освальда праз два дні ў турэмным калідоры. [[ФБР]] і [[Камісія Уорэна]] афіцыйна прыйшлі да высновы, што Освальд быў адзіным забойцам, але даклад падвергнуўся рэзкай крытыцы. [[Абраны Камітэт палаты Прадстаўнікоў ЗША па даследванні забойства]] пагадзіўся з высновай, што Освальд зрабіў стрэлы, якія і забілі прэзідэнта, але таксама прыйшоў да высновы, што Кэнэдзі быў, верагодна, забіты ў выніку змовы. Большасць амерыканцаў у наш час лічаць, што існавала змова супраць Кенэдзі, і што Освальд не быў адзіным стралком.

Пачынаючы з 1960-х гадоў стала прасочвацца інфармацыя аб прыватным жыцці Кенэдзі. Падрабязная інфармацыя аб праблемах са здароўем Кенэдзі сталі вядомыя з 1990-х гадоў. Даклады ў нявернасці ў шлюбе, якія першапачаткова трымаліся ў сакрэце ад шырокай публікі, таксама сталі вядомыя прэсе. Кенэдзі традыцыйна займае высокае месца ў рэйтынгаў гісторыкаў прэзідэнтаў ЗША.

== Гл. таксама ==
* [[Дактрына Кенэдзі]]
* [[Забойства Джона Кенэдзі]]
* [[Lincoln Continental SS-100-X]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Прэзідэнты ЗША}}
{{Кабінет Джона Кенэдзі}}
{{Чалавек года (па версіі часопіса Тайм) 1951-1975|краіна=ЗША}}
{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Кенэдзі Джон Фіцджэральд}}
[[Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША]]
[[Катэгорыя:Сенатары ад штата Масачусетс]]
[[Катэгорыя:Члены Палаты прадстаўнікоў ад штата Масачусетс]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]]
[[Катэгорыя:Постаці В’етнамскай вайны]]
[[Катэгорыя:Прэзідэнты ЗША]]
[[Катэгорыя:Ахвяры замахаў]]
[[Катэгорыя:Забітыя прэзідэнты]]
[[Катэгорыя:Нераскрытыя забойствы]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Пулітцэраўскай прэміі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]]
[[Катэгорыя:Антыкамуністы]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад агнястрэльнай зброі]]</text>
      <sha1>dzzpyvshvn7k8nexenslifs8p86oju4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уільям Тафт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2781</id>
    <revision>
      <id>5157774</id>
      <parentid>4835895</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3744" sha1="p42erj91k7cvc20z5prdyp8kgusjund" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Тафт}}
{{ДД}}
'''Уільям Говард Тафт''' ({{lang-en|William Howard Taft}}; {{ДН|15|9|1857}}, г. [[Цынцынаці]], [[ЗША]] — {{ДС|8|3|1930}}) — дзяржаўны дзеяч, 27-ы [[Прэзідэнт ЗША]].

Вучыўся ў Іельскім каледжы (1874—1878) і юрыдычнай школе ў Цынцынаці (1878—1880). Быў адвакатам, суддзёй, з 1901 года губернатар [[Філіпіны|Філіпінаў]], з 1904 года ваенны міністр ва ўрадзе [[Т. Рузвельт]]а. У 1909—1913 гадах Прэзідэнт ЗША ад Рэспубліканскай партыі. Выступаў за абмежаванне эканамічнага дыктату вялікіх трэстаў, за пашырэнне амерыканскага ўплыву ў Кітаі і Цэнтральнай Амерыцы («Дыпламатыя долара»). З 1913 года прафесар права ў [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]], з кастрычніка 1921 года старшыня Вярхоўнага Суда ЗША (адзіны чалавек, які падчас сваёй кар’еры займаў пасады кіраўнікоў выканаўчай і судовай улады ЗША).

Бацька сенатара Р. А. Тафта.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Тафт Уільям Хоўвард||463}}
* {{ВСЭ3|Тафт Уильям Хоуард|25|302}}
* {{кніга
|аўтар = Pringle H. F.
|частка = V. 1—2
|загаловак = Life and Times of William Howard Taft
|арыгінал =
|спасылка =
|выданне =
|месца = New York
|выдавецтва =
|год = 1939
|старонкі =
|isbn =
}}
* {{кніга
|аўтар = Anderson J. I.
|частка =
|загаловак = William Howard Taft. An Intimate History
|арыгінал =
|спасылка =
|выданне =
|месца = New York
|выдавецтва =
|год = 1981
|старонкі =
|isbn =
}}
* {{кніга
|аўтар = Colleta P. E.
|частка =
|загаловак = Presidency of William Howard Taft
|арыгінал =
|спасылка =
|выданне =
|месца = Lawrence
|выдавецтва =
|год = 1987
* Mellander, Gustavo A. (1971) The United States in Panamanian Politics:The Intriguing Formative Years. Danville, Ill.: Interstate Publishers, OCLC 138568
* Mellander, Gustavo A.; Nelly Maldonado Mellander (1999). Charles Edward Magoon: The Panama Years. Rio Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390.
|старонкі =
|isbn =
}}

{{Прэзідэнты ЗША}}
{{Галоўныя суддзі ЗША}}
{{Ваенныя міністры ЗША}}
{{Кабінет Тэадора Рузвельта}}
{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Тафт Уільям Говард}}
[[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты ЗША (1912)]]
[[Катэгорыя:Прэзідэнты ЗША]]
[[Катэгорыя:Члены Рэспубліканскай партыі ЗША]]
[[Катэгорыя:Галоўныя суддзі ЗША]]
[[Катэгорыя:Ваенныя міністры ЗША]]
[[Катэгорыя:Генерал-губернатары Філіпін]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Ельскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Суддзі Вярхоўнага Суда ЗША]]</text>
      <sha1>p42erj91k7cvc20z5prdyp8kgusjund</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікае Княства Літоўскае</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9987</id>
    <revision>
      <id>5157854</id>
      <parentid>5088940</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120508" sha1="lwste8gfzrlemz54wbtue81s2py1yfi" xml:space="preserve">{{Іншыя значэнні}}
{{Гістарычная дзяржава
|саманазва                        = [[Старабеларуская мова|ст.-бел.]]: Великое князство Литовское, Руское, Жомойтское и иных
|сцяг                             =Flag of the Grand Duchy of Lithuania 1578.svg
|апісанне_сцяга                   =[[Сцяг Вялікага Княства Літоўскага|Сцяг]]
|герб                             =Coat of arms of the Grand Duchy of Lithuania (A. Guagnini, 1581).svg
|апісанне_герба                   =[[Пагоня|Герб]]
|p1                               =Балты
|p2                               =Русь
|flag_p2                          =Yarthewise.png
|утворана                         =XIII стагоддзе
|ліквідавана                      =1795
|s1                               =Каралеўства Прусія
|flag_s1                          =Flag of Prussia 1892-1918.svg
|s2                               =Расійская імперыя
|flag_s2                          =Flag of Russia.svg
|Афіцыйная мова                   = [[старабеларуская мова|старабеларуская]], [[лацінская мова|лацінская]], [[польская мова|польская]]
}}
'''Вялі́кае Кня́ства Літо́ўскае''', скарочана '''ВКЛ''' ([[Старабеларуская мова|ст.-бел.]] ''Великое князство Литовское, Руское, Жомойтское и иных'', {{Lang-la|Magnus Ducatus Lithuaniae}}), поўная назва '''Вялі́кае Кня́ства Літо́ўскае, Ру́скае, Жамо́йцкае і і́ншых зяме́ль''' — еўрапейская дзяржава, якая існавала з сярэдзіны [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] да [[1795]] года.

Паводле польскага гісторыка Генрыка Пашкевіча, літоўскага гісторыка [[Томас Баранаўскас|Томаса Баранаўскаса]] і іншых, [[дзяржава]] ўзнікла ў канцы XII стагоддзя&lt;ref name=&quot;Baranauskas&quot;&gt;T. Baranauskas. ''Lietuvos valstybės ištakos''. Вільнюс, 2000&lt;/ref&gt;. Аднак большасць гісторыкаў, у тым ліку літоўскіх, адлічваюць гісторыю Вялікага Княства Літоўскага ад 1240-х гадоў&lt;ref&gt;История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — 2005. — Т. 1. — С. 46.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага / А. К. Краўцэвіч. — Rzeszów, 2000. — С. 180.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 73.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Sužiedėlis|first=Saulius|title=Historical dictionary of Lithuania|publisher=Scarecrow Press|location=Lanham, Md.|isbn=978-0-8108-4914-3|pages=119|edition=2nd}}&lt;/ref&gt;. Генезіс дзяржавы не мае агульнапрынятай [[Канцэпцыя|канцэпцыі]] і выклікае дыскусіі&lt;ref&gt;Rowell S.C. ''Lithuania Ascending: A pagan empire within east-central Europe, 1295—1345''. Кембрыдж, 1994. стар.289-290&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ch. Allmand, ''The New Cambridge Medieval History''. Cambridge, 1998, стар.731.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Encyclopædia Britannica. [http://search.eb.com/eb/article-9048522 Grand Duchy of Lithuania]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск, 2008. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — С. 87—96.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Краўцэвіч, А. К.'' Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага / А. К. Краўцэвіч. — Rzeszów, 2000. — С. 178—180.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Гудавичюс, Э.'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — 2005. — Т. 1. — С. 48—51.&lt;/ref&gt;. На ранніх этапах існавання дзяржавы і ў XIV—XVI стагоддзях тэрыторыя ВКЛ значна пашырылася ўключэннем [[Славяне|славянскіх]], [[Балты|балцкіх]] і іншых зямель, урэшце ахапіла ўсю сучасную [[Беларусь]], амаль усю сучасную [[Літва|Літву]], апроч [[Клайпедскі край|Клайпедскага краю]], а таксама вялікую частку сучаснай [[Украіна|Украіны]], захаднюю частку [[Расія|Расіі]], паўночна-ўсходнюю частку [[Польшча|Польшчы]] ([[Падляшша]]), [[Латвія|Латвіі]], паўднёвую частку [[Эстонія|Эстоніі]] і ўсходнюю [[Малдова|Малдовы]] ([[Прыднястроўе|Левы бераг Днястра]]). У часы росквіту ў XV стагоддзі дзяржава была найбуйнейшай у [[Еўропа|Еўропе]]&lt;ref&gt;R. Bideleux. ''A History of Eastern Europe: Crisis and Change''. Routledge, 1998. стар.122&lt;/ref&gt;. Вялікае Княства Літоўскае было шматнацыянальнай і шматканфесійнай дзяржавай з вялікай разнастайнасцю моў, рэлігій і культурнай спадчыны.

== Гісторыя ==
{{main2|Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага}}
[[Файл:Coats of arms of the Grand Duchy of Lithuania from the Statute 1588.png|thumb|злева|Герб Вялікага Княства Літоўскага — «Пагоня», з Літоўскага Статута (1588)]]
У 1253 годзе вялікі князь літоўскі [[Міндоўг]] ахрысціўся ў [[каталіцтва]] і каранаваны як [[Каралеўства Літва|кароль літоўскі]], але неўзабаве адмовіўся ад каталіцтва і такім чынам ад тытула, вярнуўся да [[язычніцтва]]. Язычніцтва значнай колькасці насельніцтва дзяржавы, у тым ліку і вялікіх князёў літоўскіх, было падставай для сталых крыжовых паходаў [[Лівонскі ордэн|Лівонскага]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага]] ордэнаў. Шматэтнічная дзяржава працягвала пашырацца пры [[Гедзімін]]е&lt;ref&gt;Rowell, ''Lithuania Ascending'', стар.289.&lt;/ref&gt; і пры яго сыне [[Альгерд]]зе&lt;ref&gt;Z. Kiaupa. «Algirdas ir LDK rytų politika.» Gimtoji istorija 2: Nuo 7 iki 12 klasės (Lietuvos istorijos vadovėlis). CD. (2003). Elektroninės leidybos namai: Vilnius.&lt;/ref&gt;. Пераемнік [[Альгерд]]а [[Ягайла]] падпісаў [[Крэўская унія|Крэўскую унію]] ў 1385 годзе, якая стала прычынай значных змен у Вялікім Княстве Літоўскім, афіцыйна ўсе язычнікімі былі ахрышчаны ў каталіцтва і створаны дынастычны саюз паміж Вялікім Княствам Літоўскім і [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўствам Польскім]]&lt;ref&gt;N. Davies. ''Europe: A History''. Оксфард, 1996, стар.392.&lt;/ref&gt;.

Уладарства [[Вітаўт]]а адзначаецца як час найбольшага пашырэння тэрыторыі Вялікага Княства і паразы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] ў 1410 годзе, а таксама адзначаецца ростам колькасці прывілеяў шляхты ВКЛ. Пасля смерці Вітаўта адносіны паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім значна пагоршыліся&lt;ref name=&quot;palikimas&quot;&gt;J. Kiaupienė. Gediminaičiai ir Jogailaičiai prie Vytauto palikimo. Gimtoji istorija 2: Nuo 7 iki 12 klasės (Lietuvos istorijos vadovėlis). CD. (2003) Elektroninės leidybos namai: Vilnius.&lt;/ref&gt;. Магнаты ВКЛ, у тым ліку сям’я [[Радзівілы|Радзівілаў]], спрабавалі скасаваць унію з Польшчай&lt;ref&gt;J. Kiaupienë, «Valdžios krizës pabaiga ir Kazimieras Jogailaitis.» Gimtoji istorija 2: Nuo 7 iki 12 klasės (Lietuvos istorijos vadovėlis). CD. (2003). Elektroninės leidybos namai: Vilnius.&lt;/ref&gt;, аднак няўдалыя войны Вялікага Княства супраць [[Маскоўскае княства|Маскоўскага княства]] дапамаглі уніі застацца некранутай.

У выніку [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] 1569 года была створана так званая [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітая Абодвух Народаў]]. У складзе гэтай федэрацыі Вялікае Княства Літоўскае захавала сваю палітычную самабытнасць і мела асобныя ўрад, сістэму ўрадаў (пасад), сімволіку, законы, армію і скарб&lt;ref&gt;D. Stone. ''The Polish-Lithuanian state: 1386—1795''. University of Washington Press, 2001, стар.63.&lt;/ref&gt;.

У ходзе [[падзелы Рэчы Паспалітай|трох падзелаў Рэчы Паспалітай (1772, 1793, 1795)]] большая частка ВКЛ увайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], а меншая — у склад [[Прускае каралеўства|Прускага Каралеўства]] і [[Габсбургская манархія|Аўстрыі]]. Ад канчатковага знікнення дзяржаву не змагло выратаваць і патрыятычнае [[Паўстанне Тадэвуша Касцюшкі|паўстанне пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі]] ў [[1794]] годзе, накіраванае супраць трох краін-захопнікаў — Расіі, Прусіі і Аўстрыі.

=== Да Люблінскай уніі ===
{{main|Утварэнне Вялікага Княства Літоўскага}}
Акалічнасці генезісу дзяржавы застаюцца прадметам навуковых і ідэалагічных спрэчак.

Дзяржава ўтваралася ва ўмовах барацьбы з [[Лівонскі ордэн|Лівонскім]] і [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім]] ордэнамі, [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскай дзяржавай]], ({{далей|*}}: [[Вайна Тэўтонскага ордэна ў Прусіі]], [[Вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ]]).

Працэс фарміравання Вялікага Княства Літоўскага быў працяглым. Дынастычныя шлюбы, пагадненні паміж асобнымі княствамі (у рэдкіх выпадках захоп) прывялі да ўзнікнення федэратыўнага аб’яднання. Вядучую ролю ў ім адыгрывалі ўсходнеславянскія дзяржаўныя традыцыі з адпаведнымі законамі, мовай, рэлігіяй.

Першапачатковая [[Літва (плямёны)|Літва]] з’яўлялася [[Балты|ўсходнебалцкім]] этнапалітычным аб’яднаннем ([[правадырства]]м), якое існавала ў міжрэччы верхняга [[Нёман]]а і [[Вілія|Віліі]] ў XI — першай палове XIII ст. Старажытная [[Літва (зямля)|Літоўская зямля]] займала паўночна-заходнюю частку сучаснай тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і прылеглую частку сучаснай тэрыторыі [[Літва|Літвы]], ахоплівала абшар ад [[Налібоцкая пушча|Налібоцкай пушчы]] да ваколіц [[Вільня|Вільні]]. На чале гэтага дадзяржаўнага ўтварэння знаходзіўся разгалінаваны [[Род (этналогія)|род]] мясцовых [[правадыр]]оў, прадстаўнікі якога канкуравалі за [[Улада|ўладу]] і шукалі новыя крыніцы ўзбагачэння. Так, у выніку інтэграцыі літоўскіх князёў-правадыроў і іх [[Дружына|дружын]] у дзяржаўна-палітычныя структуры [[Навагрудскае княства|Наваградскай зямлі]] ўзнікае Вялікае Княства Літоўскае. Тэрыторыю маладога дзяржаўнага ўтварэння насялялі групы ўсходнеславянскага (у асноўным нашчадкі [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] і [[крывічы|крывічоў]]) і балцкага ([[Літва (плямёны)|літва]] і [[яцвягі]]) насельніцтва. Дадатковым імпульсам да пачатку дзяржаваўтварэння стала нарастанне знешняй пагрозы з боку нямецкіх анклаваў ва Усходняй Прыбалтыцы ([[Інфлянты]] і [[Старажытная Прусія|Прусы]]) і [[Залатая Арда|Арды]]. ВКЛ будавалася ў змешаным біэтнічным балта-славянскім рэгіёне — Літве (Наваградчына, Гарадзеншчына, Віленшчына, заходняя Меншчына) праз саюз галоўных палітычных сілаў рэгіёна — славянскіх панямонскіх гарадоў і мацнейшых балцкіх правадыроў. Першы зафіксаваны крыніцамі саюз — [[Наваградак|Наваградка]] з [[Міндоўг]]ам каля 1248 г. (пазней працягнуўся як саюз Наваградак — [[Трайдзень]]). У дзяржаўным будаўніцтве за ўзоры браліся найперш даўно існыя ў рэгіёне дзяржаўныя ўтварэнні — [[Гарадзенскае княства|Гарадзенскае]] і [[Наваградскае княства|Наваградскае]] княствы, у якасці афіцыйнай была прынятая славянская, дакладней [[старабеларуская мова]].

ВКЛ, якое ўзнікла ў кантактнай зоне, не перапыніла і не змяніла характару працэсу балта-славянскіх кантактаў, а наадварот, узмацніла і прыспешыла яго праз прыняцце ўсходнеславянскай мадэлі дзяржаўнага будаўніцтва і старабеларускай мовы ў якасці дзяржаўнай. Адсюль сам генезіс ВКЛ можна разглядаць як праяву ці эпізод працэсу балта-славянскага ўзаемадзеяння. Сведчаннем гарманічнай узаемасувязі названых працэсаў з’яўляецца паспяховае развіццё ВКЛ, якое перарасло тэрытарыяльна не толькі [[Панямонне]], але і ўсю зону балта-славянскага кантакту.

На першым этапе сваёй гісторыі дзяржава змагалася за выжыванне, і хоць тэрытарыяльна не павялічылася, але і не паменшылася. Вонкавыя ўмовы аказаліся спрыяльнымі для ўзнікнення моцнай дзяржаўнай арганізацыі. Некаторыя суседзі, як [[Галіцка-Валынскае княства]], Інфлянцкі, пазней і [[Тэўтонскі ордэн]]ы стваралі рэальную пагрозу звонку, але паасобку не мелі дастаткова сілы, каб ліквідаваць маладую дзяржаву. Першую смяротна небяспечную кааліцыю галіцка-валынскіх князёў з інфлянцкімі рыцарамі паспяхова разваліў Міндоўг, а наступныя гаспадары да падобнага ўжо не дапускалі.

Пастаянная знешняя пагроза спрыяла фармаванню моцнай цэнтральнай улады ў асобе вялікага князя. Гэтая спецыфіка краіны пачала выяўляцца ўжо на пачатковым этапе яе гісторыі: менавіта вялікія князі, якія мабілізавалі насельніцтва на адпор знешняму ворагу, здабылі надзвычайныя ўладныя прэрагатывы. Другая спецыфічная рыса — талерантная рэлігійная і этнічная палітыка вялікіх князёў літоўскіх, адпаведная даўняй мясцовай традыцыі сужыцця розных рэлігій і этнасаў.

Прынятае з тактычных разлікаў хрышчэнне ў [[каталіцтва]] (1251 г.) першым вялікім князем [[Міндоўг]]ам, потым яго каралеўская інаўгурацыя з санкцыі [[Папа Рымскі|папы рымскага]] (1253 г.) засведчылі ўзмацненне ў краіне ўплыву заходнееўрапейскай цывілізацыі.

Гаспадарства перажыло цяжкі ўнутраны крызіс, распачаты забойствам Міндоўга (1263 г.). Дзяржаву ўратаваў сын Міндоўга [[Войшалк]] пры падтрымцы славянскіх гарадоў (найперш [[Пінск]]а і [[Навагрудак|Наваградка]]), коштам прызнання васальнай залежнасці ад галіцка-валынскіх князёў і стварэння дуумвірату (1264—1267 г.) з адным з іх — сваім шваграм — холмскім і белзскім князем [[Шварн Данілавіч|Шварнам Данілавічам]] (быў жанаты з сястрой Войшалка).

Дзяржава захавала адзінства і ўмацавалася ў часы гаспадарання [[Трайдзень|Трайдзеня]] (1270—1282 г.) і ў г. зв. «цёмны перыяд» (1283—1292 г.), пра які з-за недахопу крыніц вядома вельмі няшмат (не ведаем нават імя тагачаснага вялікага князя).

У «цёмным перыядзе» крыюцца пачаткі дынастыі Гедзіміна, першым пэўна вядомым прадстаўніком яе быў [[Будзівід]], толькі аднойчы згаданы крыніцамі. Мацаванне асноў дзяржавы давяршыў сын Будзівіда [[Віцень]], які ўладарыў у 1295—1315 гадах. Гаспадарства, перададзенае ім у спадчыну брату [[Гедымін|Гедзіміну]], аказалася дастаткова моцным, каб, скарыстаўшы спрыяльныя ўмовы актывізавацца і распачаць з 1320-х гадоў імклівы рост у геаграфічнай і палітычнай прасторы Еўропы.

Пасля смерці вялікага князя Гедзіміна (1341) і адносна кароткага перыяду адасаблення некаторых тэрыторый на чале дзяржавы стаў сын Гедзіміна [[Альгерд]], які княжыў у 1345—1377 гадах. Яго намаганнямі ўладанні Вялікага Княства Літоўскага пашырыліся і ўключалі Чарнігава-Северскія, Падольскія, Пераяслаўскія землі, [[Смаленскае княства]], а таксама тэрыторыі ў басейнах Днястра, Паўднёвага Буга, паўднёвага [[Дняпро|Дняпра]]. У выніку ваенных дзеянняў з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскім княствам]] у 1368—1372 гадах да княства далучаны значныя раёны на паўночным усходзе да Мажайска.

Апроч таго, у XIV ст. ВКЛ увайшло ў тэрытарыяльныя спрэчкі і ваенныя канфлікты з [[Польшча]]й, найперш за [[Валынь]] і [[Галічына|Галічыну]] ({{далей|*}}: [[Вайна за галіцка-валынскую спадчыну]]), і [[Вялікае Княства Маскоўскае|Вялікім Княствам Маскоўскім]] за землі Масковіі і [[Русь|Русі]] ({{далей|*}}: [[Маскоўскія паходы Альгерда]]).

На працягу XIV ст. ВКЛ распаўсюдзіла свае ўладанні на поўдзень і ўсход. Значна аслабіў дзяржаву ўнутраны канфлікт вакол улады (1370—1390-я), калі на карысць [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] была часова страчана [[Жамойць]].

У 1377 годзе княжацкі сталец заняў сын Альгерда [[Ягайла]]. 3 гэтага часу пачынаецца складаны перыяд барацьбы за ўладу ў княстве паміж братам Альгерда [[Кейстут]]ам, яго сынам [[Вітаўт]]ам і Ягайлам. Але яна спынілася ў сувязі з узмацненнем агрэсіі Тэўтонскага ордэна. Такая ж небяспека пагражала і Польскаму каралеўству. Таму ў 1385 годзе ў [[Крэўскі замак|Крэўскім замку]] быў заключаны саюз (унія), паводле якога Ягайла быў абвешчаны польскім каралём са сталечным імем Уладзіслаў II. Пасля шлюбу з польскай каралевай Ядвігай ён павінен быў далучыць да Польшчы Вялікае Княства Літоўскае і ўвесці ў ім каталіцкую рэлігію ({{далей|*}} [[Крэўская унія]]). Гэта паслужыла пачаткам вострай унутрыдзяржаўнай барацьбы, якую ўзначаліў гродзенскі князь Вітаўт (брат Ягайлы). Ягайла і польскія магнаты вымушаны былі змяніць умовы Крэўскай уніі. 5 жніўня 1392 года заключана [[Востраўскае пагадненне]], паводле якога за Вялікім Княствам Літоўскім захоўвалася самастойнасць (незалежны ўрад, скарб, войска), а вялікім князем быў абвешчаны Вітаўт. Пагадненне таксама забараняла палякам набываць ці атрымліваць у спадчыну землі ў Вялікім Княстве Літоўскім. Вітаўт, абапіраючыся на сваіх намеснікаў, імкнуўся да поўнай незалежнасці дзяржавы. 3 гэтай мэтай ён збіраўся стаць каралём. Але ажыццявіць задумы перашкодзіла заўчасная смерць, магчыма, і забойства.

З канца XIV ст. вярхі ВКЛ узялі курс на саюз з [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]]. Да 1430 года, падчас княжання [[Вітаўт Кейстутавіч|Вітаўта]], княства дасягнула максімальна вядомай магутнасці і тэрытарыяльнага пашырэння &lt;ref&gt;R. Bideleux. A History of Eastern Europe: Crisis and Change. Routledge, 1998. p.122&lt;/ref&gt;, аднак, хутка пачало страчваць тэрыторыі, найперш на карысць Польшчы (паўднёва-заходнія рускія землі), а з канца XV ст. на ўсходзе на карысць Масквы.

Пасля Крэўскай уніі ВКЛ і Польшча аб’ядналіся на аснове дынастычна-персанальнай уніі пры захаванні імі пэўнай самастойнасці ва ўнутранай і знешняй палітыцы. Неаднаразовае аднаўленне і перазаключэнне уній (у 1401, 1413, 1446, 1501) сведчыць, па-першае, аб іх нетрываласці, па-другое, аб наяўнасці ў жыцці абедзвюх дзяржаў такіх фактараў, якія падштурхоўвалі іх да збліжэння. У XV—XVI стст. вызначылася трывалая тэндэнцыя: чым больш абвастраліся адносіны Вільні з Масквой, тым больш ВКЛ схілялася да аб’яднання з Польшчай. Няўдачы ў [[Лівонская вайна|Лівонскай вайне]], захоп войскам Івана Грознага Прыбалтыкі і Полацка адсекла ўсходнюю і цэнтральную часткі Беларусі ад мора, што было цяжкім ударам па гандлі. Сілы дзяржавы былі на мяжы магчымага. Гэта вайна, як адзначалі пазней палітыкі, прыгнала ВКЛ да новай уніі з Польшчай.

=== Пасля Люблінскай уніі ===
[[Файл:Atlas Cosmographicae (Mercator). Вялікае Княства Літоўскае. 1595.jpg|thumb|злева|Карта Вялікага Княства Літоўскага, створаная [[Г. Меркатар]]ам. З кнігі «Atlas sive Cosmographicae Meditationes». Дуйсбург. 1595. Першая карта, якая паказвае Вялікае Княства Літоўскае асобна ад іншых краін Еўропы]]
[[Файл:Magnus_ducatus_Lithuania,_1780.jpg|thumb|300px|Magnus Ducatus Lithuania, Tobias Lotter, 1780]]
[[Файл:Statut-1588.jpg|thumb|Тытульны ліст Статута ВКЛ (1588)]]
Падчас [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] Вялікае Княства павінна было перастаць існаваць адразу пасля падпісання акта уніі ў Любліне. Аднак, баючыся незадавальнення насельніцтва і ўзрастання ўплыву [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] на гэтых землях, польскія вярхі былі вымушаны згадзіцца на захаванне Вялікага Княства як самастойнай дзяржавы. У выніку [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскае каралеўства]] прыняло Вялікае Княства Літоўскае як роўнага партнёра, але коштам за тое паслужыла страта паўдёвых (пераважна ўкраінскіх) земляў.&lt;ref&gt;{{крыніцы/Юхо 1992}}…&lt;/ref&gt; [[Рэч Паспалітая]] ўяўляла сабой раннюю форму аб’яднання на федэратыўнай аснове, дзе Вялікае Княства Літоўскае валодала пэўнай самастойнасцю.&lt;ref&gt;Дэвис, Норман (1939—).История Европы : [перевод с английского] / Норман Дэвис. — Москва : АСТ : Транзиткнига, 2004. — 943 с., [16] л. ил. ; 23 см. Бібліяграфія: с. 849—870. — Паказальнікі памяны, геаграфічны: б. 879—943. — 5000 экз. ISBN 5-17-024749-4 (АСТ в переплете). — ISBN 5-9578-1011-8 (Транзиткнига).&lt;/ref&gt; Такі стан быў замацаваны [[Статуты ВКЛ|Статутам 1588]]. Але вонкавыя і ўнутраныя войны, казацкія паўстанні, [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай, 1654—1667]], [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночная вайна, 1700—1721]], аслабіблі моц Рэчы Паспалітай, і асабліва Вялікага Княства Літоўскага і яно перастала граць самастойную ролю ў міжнароднай палітыцы. У выніку трох [[Падзелы Рэчы Паспалітай|Падзелаў Рэчы Паспалітай]] Вялікае Княства ўвайшло ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]].

== Дзяржаўны лад ==
{{main|Вялікія князі літоўскія|Дзяржаўны і палітычны лад Вялікага Княства Літоўскага|Дзяржаўная і зямельная сімволіка Вялікага Княства Літоўскага}}
Дзяржаўны і палітычны лад краіны прайшоў эвалюцыю ад вярхоўнай улады князя з яго шырокімі паўнамоцтвамі, да «залатых шляхецкіх вольнасцей», дзе яго ўлада была вельмі абмежаванаю.

На чале Княства стаяў [[вялікі князь]] (гаспадар). Ён быў носьбітам вярхоўнай улады. Яго [[гаспадарскі суд]] быў вышэйшай інстанцыяй.

Вялікі князь прадстаўляў выканаўчую ўладу ў краіне. Яго заканадаўчая функцыя была абмежаваная [[Сойм Вялікага княства Літоўскага|соймам]] — з’ездам дэлегатаў ад рэгіянальных збораў феадалаў (сходаў) і велікакняжацкай Радай (з XVI ст. яе звалі [[Паны-Рада]]). Калі ж вялікі князь абіраўся таксама і польскім каралём і з’яжджаў у [[Кракаў]], сталіцу [[Польшча|Польшчы]], то функцыі вышэйшай выканаўчай улады пераходзілі да Паноў-Рады.

Найболей уплывовымі постацямі вышэйшага кіраўніцтва ВКЛ былі [[біскуп віленскі]] (кіраўнік каталіцкай царквы ў Літве), ваявода віленскі, маршалак літоўскі (старшыня Сойма і Паноў-Рады), [[вялікі гетман літоўскі]] (галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі) і [[вялікі канцлер літоўскі|вялікі канцлер]] (кіраўнік урада).

Вялікае Княства Літоўскае было [[Феадалізм|феадальнай]] дзяржавай. Пад час хуткага пашырэння яго тэрыторыі ў XIII—XIV стст., мясцовыя князі і жыхары буйных гарадоў заключалі з вялікім князем дамовы аб яго вярхоўнай уладзе і захаванні мясцовага самакіравання, згодна са старым звычаям «старыны не рухаем, навіны не ўводзім». Усталёўвалася васальная залежнасць мясцовых князёў ад вялікага князя.

У XIII—XIV стст., князь пачаў вырашаць некаторыя дзяржаўныя пытанні разам з Панамі-Радай, якая ў XVI ст. пераўтварылася ў прадстаўнічы орган магнатаў. Паводле прывілея [[1506]] г., вялікі князь абавязваўся не прымаць ніякіх пастаноў без згоды Паноў-рады.&lt;ref&gt;http://student.belreferatov.net/lib/bh/044/044003.shtml{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20030724084421/http://albaruthenia.by.ru/vkl.htm&lt;/ref&gt; Такія абмежаванні былі замацаваныя ў [[Статуты ВКЛ|Статутах]] [[1529]], [[1566]], [[1588]] г.

У XV ст. пачалі збірацца агульнадзяржаўныя з’езды — [[Сойм Вялікага княства Літоўскага|соймы]], у якіх удзельнічала і [[шляхта]].

== Тэрыторыя і адміністрацыйны падзел ==
[[Файл:Lithuania in the 17th century.png|thumb|right|Склад краіны ў XVII стагоддзі (паміж 1634 і 1654 гг.).]]
Першапачаткова Вялікае Княства Літоўскае аб’ядноўвала 3 зямлі: уласна Літва (плошча каля 64 тыс. км²), [[Жамойць]] (27 тыс. км²) і Наваградскай (з [[Горадня]]й, [[Ваўкавыск]]ам, [[Слонім]]ам, 23 тыс. км²). Гэтае першапачатковае ядро дзяржавы ахоплівала каля 114 тыс. кв. км, прычым 80 % займала балцкае, рэшту — усходнеславянскае (''«рускае»'') насельніцтва.

На працягу другой паловы XIII — першай паловы XIV стст. да яго далучыліся [[Полацкае княства|Полацкае]], [[Віцебскае княства|Віцебскае]], [[Таропецкае княства|Таропецкае]], [[Менскае княства|Менскае]], [[Свіслацкае княства|Свіслацкае]], [[Пінскае княства|Пінскае]] і інш. княствы агульнай плошчай каля 136 тыс. км², а таксама частка Валыні з Берасцейшчынай (56 тыс. км²). У адрозненне ад Наваградчыны, на якую пазней пашырылася назва «Літва», яны захвалі назву «Русь». Гэтая двухчасткавасць дзяржавы абумовіла тытулатуру Гедзіміна і яго спадкаемцаў як «гаспадароў Літвы і Русі». У сярэдзіне XIV ст. каля 2/3 тэрыторыі дзяржавы займала «рускае» насельніцтва, каля 1/3 — балцкае.

У [[1345]] [[Альгерд]] і [[Кейстут]] падзялілі паміж сабой ВКЛ на Віленскую і Троцкую паловы (пад вярхоўнай уладай Альгерда). Альгерду, а потым яго нашчадкам падпарадкоўваліся Вільня з усходняй паловай сучаснай Літвы, на Беларусі — [[Віцебск]], [[Лагойск]], [[Менск]], [[Полацк]] і [[Слуцк]], пазней — [[Кобрын]] і [[Мсціслаў]]. У Троцкую палову Кейстута і яго нашчадкаў увайшлі [[Жамойць]], [[Коўна]], [[Берасце]], [[Ваўкавыск]], [[Горадня]], [[Каменец]], [[Новагародак|Наваградак]], [[Слонім]]. Былое [[Свіслацкае княства]] з [[Бабруйск]]ай і Любашанскай валасцямі было падзелена паміж Віленскай і Троцкай паловамі.

У сярэдзіне XIV ст. ВКЛ ахоплівала больш за 300 тыс. км², пры гэтым першапачатковае ядро («палітычная Літва») займала каля 38 %, а ўласна Літва з Жамойцю («этнічная Літва») — менш як 30 % яго тэрыторыі. Знешнія межы яшчэ былі нестабільныя. У [[1349]] на карысць Польшчы страчана частка Валыні (Белз, Холм, Уладзімір), ненадоўга вернутая ў [[1352]], але зноў страчаная ў [[1366]]. У [[1351]]—[[1366]] Дарагічынская зямля належала [[Мазавецкае княства|Мазавецкаму княству]] (васалу Польшчы). З [[1370]] Уладзімірскі і Крамянецкі паветы замацаваліся ў складзе ВКЛ.

Адначасова на працягу 1350—1360-х адбылося істотнае павелічэнне тэрыторыі ВКЛ на усходзе: вялікі князь Альгерд, карыстаючыся аслабленнем [[Залатая Арда|Залатой Арды]], падпарадкаваў частку Смаленскай (з Мсціславам, Белым і Ржэвам), Чарнігава-Северскую, Кіеўскую і Падольскую землі. З іх заходняя частка Падолля ў [[1366]] адышла да Польшчы, Ржэўская воласць належала ВКЛ толькі часова (да 1357, у [[1359]]—[[1367]], [[1371]]—[[1381]]). Тэрыторыя ВКЛ дасягнула 630 тыс. км², доля «палітычнай Літвы» знізілася да 18 %, а этнічнай — да 14 %. Альгерд непасрэдна кантраляваў 10—15 % тэрыторыі, яго фактычны суправіцель Кейстут — прыкладна столькі ж, а 70—75 % складалі ўдзелы і вотчыны іншых князёў.

Большасць старажытных валасцей захаваліся як адміністрацыйныя адзінкі, яны былі часткова пераразмеркаваны ва ўдзелы [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]] ([[Гарадзенскае княства|Гарадзенскае]], [[Віцебскае княства|Віцебскае]], [[Заслаўскае княства|Заслаўскае]], [[Мсціслаўскае княства|Мсціслаўскае]], [[Новагародскае княства|Новагародскае]], [[Пінскае княства|Пінскае]], [[Полацкае княства|Полацкае]], [[Слуцкае княства|Слуцкае]] княствы) ці вотчыны мясцовых княжацкіх дынастый ([[Гарадзецкае княства|Гарадзецкае]], [[Друцкае княства|Друцкае]], [[Лукомскае княства|Лукомскае]]); некаторыя значныя воласці (Берасцейская, Барысаўская, Ваўкавыская, Лагойская, Менская, Слонімская і інш.) кіраваліся намеснікамі вялікага князя. У канцы 1360-х гадоў дробныя княствы на ўсходнім памежжы ([[Вяземскае княства|Вяземскае]], [[Казельскае княства|Казельскае]], [[Навасільскае княства|Навасільскае]]) знаходзіліся ў васальнай залежнасці ад Альгерда, якая скончылася пасля [[1371]].

У выніку міжусобіц 1380-х гадоў у ВКЛ [[Ратненскае княства]] на [[Валынь|Валыні]] часова перайшло ў васальную залежнасць да караля Польшчы і Венгрыі, Жамойць у [[1384]] трапіла пад кантроль [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]], Дарагічынская зямля у [[1390]] — пад кантроль [[Мазовія|Мазовіі]]. Пасля [[1392]] вялікі князь Вітаўт аднавіў працэс пашырэння тэрыторыі: у [[1396]] была далучана рэшта Смаленскай зямлі (часова аднавіла незалежнасць у [[1401]]—[[1404]]), да [[1408]] (у 1390-я ?) вернута Дарагічынская зямля, у [[1410]] — Жамойць, у [[1413]] — Заходняе Падолле. На правабярэжжы [[Дняпро|Дняпра]] ўлада ВКЛ пашыралася на стэпавы абшар да [[Чорнае мора|Чорнага мора]], але гэтая тэрыторыя заставалася амаль незаселенай. У гэты ж час адбыліся істотныя змены ў адміністрацыйныя структуры. Вітаўт далучыў да велікакняжацкага дамена былыя ўдзелы Кейстутавічаў ([[Трокі]], [[Горадня]], [[Берасце]] і інш.), ліквідаваў удзелы ў [[Віцебск]]у, [[Кіеў|Кіеве]], [[Новагародак|Новагародку]], [[Полацк]]у, [[Смаленск]]у, [[Чарнігаў|Чарнігаве]] і замяніў мясцовых князёў сваімі намеснікамі. Краіна падзялялася на судова-адміністрацыйныя акругі (княствы і намесніцтвы), межы якіх не былі вызначаны заканадаўча, а гістарычна склаліся ў мінулым.

На тэрыторыі Беларусі было каля 20 княстваў і намесніцтваў, якія з’яўляліся асноўнымі адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі. Яны падзяляліся на больш дробныя воласці, якія паступова распадаліся ў працэсе падаравання земляў феадалам. Да [[1427]] у склад ВКЛ увайшлі [[Вярхоўскія княствы]] (Адоеў, Карачаў, Масальск і інш.), а таксама Вяземскае княства, з мясцовымі князямі на чале. На месцы былога Навасільскага княства, запусцелага ў выніку татарскіх нападаў, утварыліся Любуцкае, Мцэнскае, Тульскае намесніцтвы. У 1420-я ВКЛ дасягнуоа свайго максімальнага пашырэння — каля 687 тыс. км² (без уліку прычарнаморскіх стэпаў). Пры гэтым тэрыторыя сучаснай Літвы займала каля 10 % сучаснай Украіны — 33 %, Расіі — 23 %, Падляшша — 1,8 %, Беларусі — каля 30 % (доля Беларусі ў этнаграфічных межах XIX ст., са Смаленшчынай і Падляшшам, дасягала 38 %).

На пачатку XVI стагоддзя аформілася 2-узроўневая адм. структура.
* Вышэйшы ўзровень ваяводствы і землі, а ваяводствы падзяляліся на княствы, намесніцтвы і панскія вотчыны.

У 1565—1566 гадах была праведзена рэформа па ўладкаванні, якая падзяляла краіну на ваяводствы і паветы. Утварыліся ваяводствы:
* [[Берасцейскае ваяводства]] з цэнтрам у Берасці (паветы [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскі]] і [[Берасцейскі павет|Берасцейскі]])
* [[Валынскае ваяводства]] з цэнтрам у Луцку (паветы [[Крамянецкі павет|Крамянецкі]], [[Луцкі павет|Луцкі]] і [[Уладзімірскі павет|Уладзімірскі]])
* [[Віленскае ваяводства]] з цэнтрам у Вільні (паветы [[Віленскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Віленскі]], [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі]], [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскі]], [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскі]] і [[Вількамірскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Вількамірскі]])
* [[Віцебскае ваяводства]] з цэнтрам у Віцебску (паветы [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскі]] і [[Віцебскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Віцебскі]])
* [[Кіеўскае ваяводства]] з цэнтрам у Кіеве (паветы Жытомірскі, Кіеўскі, [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскі]], Оўруцкі, Чаркаскі, Чарнобыльскі)
* [[Менскае ваяводства]] з цэнтрам у Менску (паветы [[Менскі павет|Менскі]] і [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкі]])
* [[Мсціслаўскае ваяводства]] з цэнтрам у Мсціславе (без паветаў)
* [[Новагародскае ваяводства|Наваградскае ваяводства]] з цэнтрам у Наваградку (паветы [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ваўкавыскі]], [[Новагародскі павет|Наваградскі]] і [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскі]])
* [[Падляшскае ваяводства (1513—1795)|Падляшскае ваяводства]] з цэнтрам у Дарагічыне (паветы [[Бельскі павет (Падляшскае ваяводства, 1513—1795)|Бельскі]], [[Дарагічынскі павет|Дарагічынскі]] і [[Мельніцкі павет|Мельніцкі]])
* [[Полацкае ваяводства]] з цэнтрам у Полацку (без паветаў)
* [[Троцкае ваяводства]] з цэнтрам у Троках (паветы [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскі]], [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкі]], [[Ковенскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ковенскі]] і [[Упіцкі павет|Упіцкі]])
* [[Жамойць]] з цэнтрам у Расейнах (не мела паветаў, але падзялялася на воласці, была роўная ваяводству)

Паводле [[Люблінская унія|уніі 1569 года]], Брацлаўскае, Валынскае, Кіеўскае (без Мазырскага павета), Падляшскае ваяводствы далучыліся да [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскага Каралеўства]].

У выніку [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайны з Расіяй 1609—1618]] да Вялікага Княства было далучана [[Смаленскае ваяводства]] са Старадубскім паветам.

Пасля [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|Трынаццацігадовай вайны]], плошча тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага склала 306 тыс. км² і не мянялася амаль стагоддзе&lt;ref&gt;Любавский М. К. Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. М., 1892; Крикун Н. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. Киев, 1992.&lt;/ref&gt;.

== Грамадства ==

=== Гарады ===
{{main|Спіс гарадоў Вялікага Княства Літоўскага}}
[[Файл:Grodna 1600.jpg|thumb|300px|[[Гродна]] — гравюра [[Т. Макоўскі|Т. Макоўскага]], [[1600]] г. ]]
У выніку росту абмену прадукцыяй [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]] і рамеснымі вырабамі, спецыялізацыі [[рамяство|рамяства]] і расшырэння вытворчасці развіваліся [[горад|гарады]], павялічвалася іх колькасць. У [[XIII]]—[[XIV]] стст. на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] было каля 40 гарадоў&lt;ref name=&quot;Крыніцы/ЭГБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭГБ}}&lt;/ref&gt;. У XV ст. рысы гандлёвых і рамесніцкіх цэнтраў набылі былыя [[крэпасць|крэпасці]], феадальныя замкі, некаторыя гаспадарскія двары. У XVI ст. на Беларусі ўзнікла больш за 200 своеасаблівых пасяленняў гарадскога тыпу — [[мястэчка|мястэчак]]. У сярэдзіне XVII ст. у ВКЛ было 757 гарадоў і мястэчак. Буйнымі лічыліся гарады, якія мелі 10 і больш тысяч жыхароў, сярэднімі — больш за 5, малымі — 2-5 тысяч жыхароў. У мястэчках было ад некалькіх сотняў да 1,5 тысяч жыхароў&lt;ref name=&quot;Крыніцы/ЭГБ&quot;/&gt;. Гарады і буйныя мястэчкі выконвалі функцыі: эканамічную — былі цэнтрамі рамяства і [[гандаль|гандлю]], пунктамі складання тавараў, рачнога суднабудавання, месца правядзення [[кірмаш]]оў, прыпынку купцоў, рачнымі портамі; адміністрацыйную — з’яўляліся цэнтрамі ваяводстваў, паветаў, валасцей, царкоўных прыходаў, феадальных уладанняў; вайсковую — служылі крэпасцямі, месцамі збору і сканцэнтраванняў войска. па меры ператварэння гарадоў у гандлёва-рамесніцкія цэнтры ўзмацнялася іх імкненне выйсці з-пад юрысдыкцыі велікакняжацкай адміністрацыі, стварыць сваю сістэму самакіравання і судова-адміністрацыйную ўладу. З канца XIV ст. у гарадах, а пазней і ў асобных мястэчках ва ўмовах жорсткай грамадска-палітычнай барацьбы мяшчане дамагаліся [[магдэбургскае права|магдэбургскага права]].

Сацыяльны склад, маёмаснае і прававое становішча [[насельніцтва]] гарадоў былі неаднолькавыя. Гарадскія вярхі складаліся з [[шляхта|феадалаў-баяр]] і вышэйшага духавенства. Да іх набліжаліся багатыя купцы і багатыя рамеснікі. Найбольшую групу гараджан складалі рамеснікі, арганізаваныя ў цэхі, гандляры, дробныя і сярэднія купцы, земляробы. У гарадах таксама жылі феадальна-залежныя людзі, пераселеныя сюды сваімі ўладальнікамі.

У часы ваеннага ліхалецця сярэдзіны [[XVII]] ст. большасць гарадоў і мястэчак была спустошана, некаторыя цалкам спалены. Асабліва пацярпелі гарады падчас [[Паўстанне Хмяльніцкага|паўстання Б. Хмяльніцкага]] і [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны паміж Расіяй і Рэччу Паспалітай 1654—1667 гг.]] Улічваючы цяжкі стан гарадоў, Сейм Рэчы Паспалітай вымушаны быў на працягу 1660-х гадоў прыняць пастановы аб вызваленні іх ад падаткаў. Паводле гэтых пастаноў, 22 гарады вызваляліся на 4 гады ад усіх падаткаў на карысць дзяржавы, акрамя чопавага і пошлінных збораў&lt;ref&gt;Грицкевич, А. П. Частновладельческие города Белорусии в XVI—XVIII вв.: (социально-экономическое исследование истории городов) / А. П. Грицкевич; АН БССР, Ин-т истории. — Мн.: Наука и техника, 1975. — 248 с., 1 л. карт. — С. 64.&lt;/ref&gt;.

Падчас [[паўночная вайна|Паўночнай вайны]] 1700—1721 гадоў большасць гарадоў і мястэчак былі разбураны. У другой палове XVIII ст. эканоміка большасці гарадоў стабілізавалася, а ў канцы стагоддзя большасць з іх пераадолела заняпад.

=== Рэлігія ===
{{main|Праваслаўная царква ў Вялікім Княстве Літоўскім|Рымска-каталіцкая царква ў Вялікім Княстве Літоўскім|Уніяцкая царква ў Вялікім Княстве Літоўскім|Пратэстанцкая царква ў Вялікім Княстве Літоўскім}}
Вялікае Княства Літоўскае было пераважна хрысціянскай краінай ([[Праваслаўе]], [[Каталіцтва]], [[Пратэстантызм]], [[Усходнія каталіцкія цэрквы|Уніяцтва]] (з [[1596]]), таксама існавала іўдзейскае і мусульманскае веравызнанне.

==== Іудзейскае веравызнанне ====

==== Мусульманскае (ісламскае) веравызнанне ====

=== Саслоўная структура ===
{{main|Саслоўная структура Вялікага Княства Літоўскага}}
У ВКЛ дамінавалі чатыры саслоўных групы — [[шляхта]], [[духавенства]], [[мяшчане]] і [[сяляне]]. Сацыяльныя адносіны не заўсёды насілі мірны характар. Выдзяляюць шэраг грамадзянскіх войнаў на сацыяльнай аснове — [[Казацка-сялянская вайна 1648-1651|Казацка-сялянская вайна 1648—1651]], сялянскае паўстанне ў Крычаўскім старостве [[1743]] і грамадзянская вайна паміж буйнымі магнацкімі родамі ў першай чвэрці XVIII стагоддзя і г.д.

Найбольш прывелеяваная групай была шляхта, якая паўстала ў [[Сярэднявечча|Сярэдневечу]], вылучалася сваёй колькасцю (каля 10 % ад усяго насельніцтва) і дужа багатымі сацыяльнымі і палітычнымі правамі. Шляхта не плаціла падаткаў, але павінна была збірацца на вайну ў ''[[Паспалітае рушэнне|Паспалітае рэшэнне]]'' (апалчэнне). Характэрным для шляхты Вялікага Княства Літоўскага быў міф аб яе паходжанні ад старажытных рымлянаў і атаясамленне сабе з [[Сарматы|сарматамі]]. Як саслоўе, шляхта была дыферэнцыяванай — вылучалася дробная, сярэдняя і буйная шляхта, або [[магнаты]].

Духавенства было трох тыпаў — каталіцкае, праваслаўнае, уніяцкае ды пратэстанцкае.

Мяшчанства як саслоўе ўфармавалася ў Сярэднія вякі разам з паўстаннем местаў і гарадоў. Яно займала сярэдняе палажэнне паміж вышэйшым саслоўем — рыцарствам і ніжэйшым — сялянамі, або халопамі. Свае правы мяшчане пашыралі праз наданне [[Магдэбургскае права|Магдэбургскага права]], якое забяспечвала ім самакіраванне. Вялікая колькасць местаў у Вялікім Княстве Літоўскім былі прыватнаўласніцкімі, што аднак, не перашкаджала самакіраванню. Галоўным заняткам мяшчан было [[рамяство]] і [[Гандаль|гандлярства]]. Рамеснікі і гандляры аб’ядноўваліся ў цэхі, якія праіснавалі да самога канца Вялікага Княства Літоўскага.

Сяляне, альбо халопы былі найбуйнейшым паводле колькасці станам у Вялікім Княстве Літоўскім. На іх ляжаў асноўны падаткавы цяжар — яны плацілі падаткі і неслі шматлікія павіннасці. [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут 1588]] года канчаткова запрыгоньваў сялян, хаця ў іх захоўваліся ўласныя правы і ''de jure'' яны былі вольнымі асобамі. Сяляне падзяляліся на катэгорыі — [[халоп]]ы, [[Бабыль|бабылі]], [[кутнік]]і, людзі, [[чэлядзь]] нявольная і г.д.

== Гаспадарка ==
{{main|Сельская гаспадарка Вялікага Княства Літоўскага|Рамяство Вялікага Княства Літоўскага|Гандаль Вялікага Княства Літоўскага}}

=== Велікакняжацкая ===
Для [[Эканоміка|гаспадаркі]] ВКЛ ў XV—XVI стст. было характэрна далейшае паглыбленне грамадскага падзелу працы. Гэта знайшло сваё адлюстраванне ў значным росце гарадскіх пасяленняў. У беларускіх гарадах вытворцы-рамеснікі аб’ядноўваліся на заходні манер у [[цэх|цэхавыя арганізацыі]]. 3 цягам часу — бліжэй да XVIII ст. — у Беларусі дзе-нідзе пачала з’яўляцца [[мануфактура|мануфактурная вытворчасць]].

Аднолькавыя працэсы сацыяльна-эканамічнага развіцця ВКЛ мелі падабенства з [[Заходняя Еўропа|заходнееўрапейскімі]] галоўным чынам па форме, але значна розніліся па свайму зместу і далёка не супадалі па часе. Калі, у Заходняй Еўропе цэхавая арганізацыя працы ў канцы XV ст. знаходзілася ўжо ў стане крызісу, то ў вялікалітоўскіх землях яна ў гэты час толькі зараджалася. Калі мануфактура ў заходнееўрапейскіх краінах стала пануючай у XVI ст., а ў канцы XVIII ст. ужо зжывала сябе, то тут мануфактурная вытворчасць пачала па-сапраўднаму развівацца якраз у XVIII ст.

=== Феадальная ===
Што тычыцца гаспадаркі феадала ў Вялікім Княстве Літоўскім у XIV—XV стст., то яна не была прыстасавана да атрымання лішкаў збожжавай прадукцыі, якая магла б [[экспарт]]авацца. Панскі двор задавальняў патрэбы толькі свайго ўладальніка. Асноўным жа падаткам для сялян быў [[грашовы чынш]] і [[натуральная даніна]]. Аднак узрастанне попыту на хлеб у краінах Заходняй Еўропы і магчымасць атрымання вялікіх прыбыткаў ад продажу прымусіла ўласнікаў зямлі ў ВКЛ перабудоўваць сваю гаспадарку. Яны пачынаюць ствараць прадпрыемствы па вытворчасці збожжа. Але для гэтага трэба было: па-першае, пашырыць плошчу панскай ворнай зямлі, па-другое, прымусіць сялян працаваць на ёй. Таму распачынаецца рэарганізацыя панскага двара ў [[фальварак]]. Першыя фальваркі ў ВКЛ з’явіліся ў XV ст. Але асаблівае пашырэнне фальваркі атрымалі з сярэдзіны XVI ст. у сувязі з правядзеннем аграрнай рэформы. Найбольшы рост фальваркаў назіраўся ў [[Панямонне|Панямонні]] і [[Паазер’е (этнаграфічны рэгіён Беларусі)|Падзвінні]]. Фальварковая гаспадарка мела ўжо таварны характар. Гэта значыць прадукцыя, якая выраблялася ў фальварку, ішла на продаж. Засноўвалася яна па-ранейшаму на працы прыгонных сялян. Але цяпер уласнікі зямлі за карыстанне надзелам пачалі патрабаваць з іх не грашовага чыншу і натуральнай даніны, а працы на панскіх землях — выканання паншчыны.

Стабільна высокі попыт на заходнееўрапейскім рынку на сельскагаспадарчую прадукцыю вызначыў аграрны характар эканомікі ВКЛ, а фальварак зрабіў вызначальным паказчыкам эканамічнага развіцця Беларусі аж да канца XVIII ст. Нават пасля спусташальных ваенных ліхалеццяў сярэдзіны XVII — пачатку XVIII стст. фальварак хутка адбудаваўся і зноў заняў сваё цэнтральнае становішча ў гаспадарчай сістэме ВКЛ. Такім чынам, галоўнай асаблівасцю эканамічнага развіцця Вялікага Княства Літоўскага ў XVI—XVIII стст. стала ўзнікненне фальварковай гаспадаркі, якая хоць і была заснавана на выкарыстанні працы прыгонных сялян, але ўжо насіла таварны характар і працавала галоўным чынам на знешні рынак.

== Транспарт і шляхі зносін ==
Важнымі транспартнымі шляхамі ў ВКЛ былі рэкі ([[Нёман]], [[Вілія]], [[Буг]], [[Дзвіна]], [[Дняпро]], [[Прыпяць]] і іх буйныя прытокі), якія забяспечвалі даволі надзейную і танную дастаўку тавараў. У летні перыяд яны выкарыстоўваліся як водныя шляхі, а зімой — як лядовыя. Для рацыянальнага і бяспечнага выкарыстання рэк як транспартных шляхоў з XVI ст. практыкавалася іх ачыстка, напр., Нёмана і Віліі. З другой паловы XVIII ст. пачалі будавацца [[Каралеўскі канал]] і [[Агінскі канал]], якія звязалі рачныя сістэмы [[Чорнае мора|Чорнага]] і [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мораў]]. Для руху па рэках выкарыстоўвалі разнастайныя па танажы, канструкцыі і прызначэнні рачныя судны: камягі, віціны, разнастайныя лодкі, чаўны і проста плыты. Назіраліся рэгіянальныя асаблівасці ўжывання розных відаў суднаў: у басейне Нёмана пераважалі віціны і боты; Дзвіны — стругі, шкуты і якіманкі; Дняпра — баркі і байдакі; па каналах і невял. рэках плавалі баркі і паўбаркі. Для руху выкарыстоўваліся шасты, вёслы, ветразі. Сярэдняя хуткасць руху суднаў па цячэнні была 4-6 км/гадз, а супраць цячэння — 1,5-2 км/гадз. Найбольш значныя прыстані знаходзіліся ў [[Вільня|Вільні]], [[Берасце|Берасці]], [[Пінск]]у, [[Віцебск]]у, [[Полацк]]у, [[Усцілуг]]у, з XVII ст. — у [[Стоўбцы|Стоўбцах]], [[Свержань (Рагачоўскі раён)|Свержані]], [[Бешанковічы|Бешанковічах]] і інш.

Сухапутныя дарогі былі грунтавыя і адлюстроўвалі асаблівасці рэльефу. Яны імкнуліся не перасякаць значных перашкод, рабілі рэзкія павароты, часта змянялі свой напрамак, на забалочаных месцах рабіліся насыпы і гаці. Бум будаўніцтва дарожна-транспартнай камунікацый на тэрыторыі ВКЛ прыпаў на пачатак XV ст., калі былі пракладзены дарогі, якія звязвалі ўсе вобласці дзяржавы з яго цэнтрам. Пры будаўніцтве дарог таго часу ўмела выкарыстоўваўся рэльеф мясцовасці. У сярэдзіне XVI — першай палове XVII ст. і з сярэдзіны XVIII ст. ажыццяўлялася пашырэнне існай сеткі дарог, яе добраўпарадкаванне. Дарогі падзяляліся паводле сваёй значнасці. Найбольш значныя ў дзяржаўным, гандлёвым плане дарогі называліся гасцінцамі і былі шырокія і добра абсталяваныя. Статут ВКЛ 1588 года агаворвае (раздзел 9, арт. 32), што гасцінцы ''«мають быци водле стародавного обычаю так широкие, абы на полтора прута [7,3 м] быти могли»'', тут жа выкладзены правілы праезду па дарогах: ''«воз порожний маеть уступовати возу наложоному, пеший — езному, езный — возу»''. Дарогі мелі сістэму дрэнажу, іх акопвалі з абодвух бакоў равамі, абапал высаджвалі дрэвы. У гарадах практыкавалася пабудова дарог з цвёрдым пакрыццём (спачатку дашчаным, потым брукаваным). Дарогі часта агароджваліся. У XIII—XVII стст. дарогі не мелі паказальнікаў напрамкаў руху, таму вялікае значэнне мелі асабістае веданне шляху і роля праваднікоў. У XVIII ст. на перакрыжаваннях сталі ставіць паказальнікі напрамкаў з назвай важнейшага населенага пункта па напрамку руху. Важнейшымі сухапутнымі дарогамі былі: «вялікая дарога» Смаленск-Орша-Талачын-Бобр-Барысаў-Менск-Койданава-Мір-Слонім-Ваўкавыск-Берасце; «гасцінец вялікі» Полацк-Віцебск-Орша-Копысь-Шклоў-Магілёў; Луцк-Пінск-Новагародак—Вільня; Вільня-Трокі-Коўна-Юрбарк; Вільня-Гародня-Ломжа; Вільня-Глыбокае-Полацк-Невель-Масква; Менск-Маладзечна-Вільня, Новагародак-Шчучын-Гародня-Аўгустаў; Кіеў-Гомель-Рэчыца-Бабруйск-Менск; Кіеў-Мазыр-Пінск-Кобрын-Берасце; Слуцк-Глуск-Гомель; Брацлаў-Вінніца-Корац-Дубровіца-Пінск; Берасце-Ратна-Уладзімір-Луцк і інш.

Асноўную цяжкасць пры будаўніцтве дарожна-транспартных камунікацый складала абсталяванне рачных перапраў. Для пераадолення рэк выкарыстоўваліся броды, масты, а на вялікіх рэках — паромныя пераправы (перавозы). Некаторыя масты былі даволі вялікіх памераў (цераз Друць каля Бялыніч, XVI ст., цераз Бярэзіну і Гайну, XVIII ст. і інш.). Апроч пастаянных усталёўваліся часовыя пераправы пантоннага тыпу (пантонны мост быў узведзены ў час бітвы пад Оршай у 1514 цераз р. Крапіўну). Асноўным матэрыялам для пабудовы мастоў было дрэва з-за даступнасці і адноснай таннасці матэрыялу. Будавалі масты і з каменнымі апорамі (напр., у Маркаўскай воласці ў XV ст., у Гародні і Вільні ў XVI—XVIII стст.). Масты мелі як апорную, так і арачную канструкцыю.

Для ўтрымання ў належным стане дарожна-інжынерных камунікацый у межах дзяржавы існавала спецыяльнае кола людзей (мастаўнічыя), што назіралі за станам дарог і мастоў. Непасрэдна за стан дарожных камунікацый адказваў уласнік ці трымальнік уладання і яго адміністрацыя, на землях якога знаходзіліся дарогі. Самі работы па ўпарадкаванні дарог (будоўля і рамонт мастоў, насыпанне грэбляў і г.д.) клаліся на падданых уладання. У дзяржаўных уладаннях існавала асобая катэгорыя насельніцтва, якая спецыялізавалася на будоўлі і рамонце мастоў — борці. Для забеспячэння добрага тэхнічнага стану і абслугоўвання мастоў і дарог шырока практыкаваўся збор маставога мыта. Гэта сістэма дазваляла атрымліваць грашовыя сродкі на ўтрыманне дарог і мастоў у залежнасці ад інтэнсіўнасці іх выкарыстання.

Звычайным відам транспарту быў конны. Гужавы транспарт існаваў 2 відаў: калёсны (летні) і палазны (зімовы). Выкарыстоўваліся павозкі, падводы, фуры, карэты, у зімовы перыяд — сані. Хуткасць руху залежала ад якасці дарогі: у XVIII ст. для абозаў яна была 20-30 км за суткі, для асобных экіпажаў — 40-50 км, для верхавых — да 70-80 км за суткі. Напр., па даных 1668, дарога з Варшавы да Магілёва займала каля 13 дзён.

У цэлым дзяржаўная сістэма ВКЛ па стварэнні і захаванні інжынерна-дарожных камунікацый у належным стане выконвала сваю функцыю і забяспечвала добры стан транспартных шляхоў.

== Асвета ==
[[Файл:Album Wilenskie. 1845-1875 (5553003) (cropped).jpg|thumb|left|Вялікі двор Віленскага ўніверсітэта і касцёл Св. Янаў ([[1840]]—[[1850]]-я)]]
Адукацыя ў ВКЛ захоўвала свой канфесіянальны характар. У другой палове XVI ст. існавалі [[праваслаўныя школы]] з пашыранай праграмай адукацыі, дзе вывучаліся [[царкоўнаславянская граматыка]], [[матэматыка]], [[філасофія]], [[тэалогія]]. Значны ўклад у развіццё, а часткова і ў секулярызацыю школьнай асветы зрабілі брацтвы праваслаўныя — віленскае Святадухаўскае, магілёўскае, слуцкае, брэсцкае, пінскае, полацкае і інш.

Каталіцкая сістэма школьнай і калегіумнай адукацыі таксама адпавядала тагачасным тэалагічным, царкоўна-рэлігійным і грамадскім патрэбам. Паводле пастаноў віленскіх [[сінод]]аў каталіцкія школы павіны былі стварацца пры кожным прыходзе ([[плябанія|плябаніі]]). Пасля ўтварэння [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і перамогі контрэфармаццыі на тэрыторыі ВКЛ пачалі пашырацца сярэднія каталіцкія навучальныя ўстановы еўрапейскага ўзроўню — [[калегіум]]ы, якія існавалі ў многіх гарадах княства. Большасць з іх знаходзілася пад апекай езуіцкіх, піярскіх і іншых каталіцкіх ордэнаў. Першай навучальнай установай падобнага тыпу быў [[Віленскі езуіцкі калегіум]], заснаваны ў [[1570]] г. асноўным кантынгентам навучэнцаў якога, была шляхецкая моладзь.

Шырокай праграмай адукацыі вылучаліся [[пратэстанцкія школы]], якія ўзначальвалі дэмакратычныя дзеячы рэфармацыйнага руху. Менавіта ў рэфармацыйных колах у 1560-я гады ўзнікла ідэя стварэння першага ў ВКЛ універсітэта. Аднак пад уплывам каталіцкага духавенства такая навучальная ўстанова была падначалена [[езуіты|езуітам]] ({{далей}}: ''[[Віленскі ўніверсітэт]]'').

Побач з царкоўна-рэгілійнымі формамі школьнага навучання, у ВКЛ заўсёды існавалі прыватныя формы адукацыі. Многія беларускія, літоўскія і ўкраінскія феадалы, частка заможнага мяшчанства, духавенства папаўнялі сваю адукацыю ў розных заходнееўрапейскіх універсітэтах (пераважна ў [[Кракаўская акадэмія|Кракаўскай]] і [[Кёнігсберская акадэмія|Кёнігсберскай]] акадэміях, у [[Германія|Германіі]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Італія|Італіі]]). Пад уплывам еўрапейскага Асветніцтва ў ВКЛ з сяр. XVIII ст. пачаліся рэформы ў школьнай калегіумнай адукацыі, у [[1773]]—[[1775]] распачала сваю дзейнасць [[Адукацыйная камісія]] ({{далей}}: ''[[Асвета]]'').

== Літаратура ў ВКЛ ==
{{main|Літаратура ў Вялікім Княстве Літоўскім}}
Пачаткі вялікалітоўскай літаратуры (XIII—XIV стст.) грунтаваліся на пісьмова-моўных традыцыях тых зямель Русі, якія ўвайшлі ў склад Вялікага Княства Літоўскага. На гэтым этапе пераважала перапісаная літаратура царкоўна-рэлігійнага характару часцей на [[царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мове]]. З XIV ст. [[старабеларуская мова|старабеларуская]] стала мовай дзяржаўнага справаводства ВКЛ, што ў сваю чаргу спрыяла яе развіццю.

У эпоху [[Позняе Сярэдневякоўе|позняга сярэдневякоўя]] ў ВКЛ працягвалася станаўленне ўласна беларускай літаратуры, якое адбывалася даволі марудліва. Слаба развіваліся аратарская проза і публіцыстыка, перажывала крызіс агіяграфія. «Жыціе віленскіх мучанікаў», тэматычна звязанае з беларуска-літоўскім рэгіёнам, узнікла за межамі ВКЛ. Тым жа часам новыя якасці набыла паломніцкая проза.

У XVI ст. з’явілася плеяда высокаадукаваных і таленавітых пісьменнікаў, зарадзіліся новыя віды і жанры (кніжная паэзія, рэфармацыйная публіцыстыка, гістарычна-мемуарная літаратура, драматургія). Літаратура набыла большую публіцыстычнасць і сацыяльную завостранасць, у ёй з’яўляліся творы, напісаныя з пазіцый рэнесансавага гуманізму, узмацняўся асабовы пачатак, зараджаліся індывідуальныя стылі.

Этапнае значэнне ў гісторыі беларускай літаратуры і культуры ВКЛ мела дзейнасць беларускага гуманіста-асветніка, заснавальніка ўсходнеславянскага кнігадрукавання, пісьменніка і перакладчыка [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]]. Рацыяналістычна-асветніцкі дух яго каментарыяў, свецкі характар афармлення кніг садзейнічалі секулярызацыі і дэмакратызацыі літаратуры на землях Вялікага Княства Літоўскага. Скарына быў пачынальнікам беларускага вершаскладання і гімнаграфіі, ён давёў да высокай дасканаласці жанр прадмоў — зародкаў беларускага літаратуразнаўства і крытыкі, беларускай філалогіі.

У другой палавіне XVI ст. ў сувязі з актывізацыяй усяго грамадска-палітычнага і культурнага жыцця ВКЛ больш хутка развівалася і літаратура. У многіх беларускіх, літоўскіх і ўкраінскіх гарадах былі адкрыты друкарні і школы розных кірункаў (пратэстанцкія, праваслаўныя, каталіцкія), выдаваліся буквары, граматыкі, слоўнікі. Творы пісаліся і друкаваліся на беларускай, царкоўна-славянскай, літоўскай, польскай і лацінскай мовах. Найбольшае развіццё атрымала палемічная публіцыстыка. На гэты ж час прыпадае зараджэнне літоўскамоўнага пісьменства на тэрыторыі ВКЛ, яго пачынальнікам быў М. Даўкша. Важную ролю ў развіцці старалітоўскага пісьменства гэтага часу адыгралі К. Сірвідас, укладальнікі і перакладчыкі духоўных твораў М. Пяткявічус, С. Яўгеліс-Целега, С. Славачынскіс, Б. С. Хілінскі.

У цэлым літаратура ВКЛ эпохі контррэфармацыі развівалася ў рэчышчы барока. Характэрныя асаблівасці гэтага стылю прыкметны ўжо ў асобных творах панегірычнай паэзіі, драматургіі, палемічнай і аратарскай прозы канца XVI — пачатку XVII ст. Ідэйна-мастацкія прынцыпы барока, светаадчуванне той складанай эпохі найбольш паслядоўна выявіліся ў філасофска-рэлігійнай лірыцы. Дасягненню пэўнага адзінства творчых прынцыпаў літаратуры садзейнічалі тэарэтычныя працы, напрыклад, паэтыка Н. К. Сарбеўскага.

У вельмі складаных умовах агульнага сацыяльна-эканамічнага і грамадска-палітычнага крызісу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], у складзе якой знаходзіліся Беларусь і Літва, разбуральных войнаў, напружанай ідэалагічнай барацьбы і рэлігійнай канфрантацыі, узмацнення сацыяльнага і нацыянальнага ўціску, паланізацыі адбываўся працэс развіцця беларускай і літоўскай літаратур у пераходны перыяд (другая палавіна XVII — першая палавіна XVIII ст.). Адмірала старая эстэтычная сістэма, занепадалі традыцыйныя літаратурныя жанры. Далейшая секулярызацыя і дэмакратызацыя, уплыў фальклору і інш. прывялі да ўзнікнення інтымнай лірыкі, парадыйна-сатырычнай і гумарыстычнай прозы, з’яўлення новых традыцый. Разам з тым далейшае развіццё атрымала гістарычна-мемуарная літаратура, у стварэнні якой найбольшую ролю адыгралі прадстаўнікі шляхты.

Ідэі Асветніцтва садзейнічалі пераасэнсаванню і пераадоленню ў другой палавіне XVIII ст. старых літаратурных традыцый, узмацненню новых эстэтычных тэндэнцый, з’яўленню якасна новых мастацкіх твораў, якія паклалі пачатак фарміраванню нацыянальнай беларускай і літоўскай літаратур на народных мовах.

=== Мастацтва ===

=== Замкі ===
У XIV — першай палове XVI ст. асноўным тыпам манументальных збудаванняў у ВКЛ быў замак, якому ўласціва спалучэнне горадабудаўнічых, ваенных, жылых і прадстаўнічых функцый, размяшчаліся на натуральных узвышшах і мелі ў плане паліганальную форму, адпаведную рэльефу. На рубяжы XV ст. пачынаюць будавацца мураваныя замкі. У XV—XVI стст. пашыраецца будаўніцтва мураваных і драўляных прыватнаўласніцкіх замкаў ([[Іказненскі замак]], [[Геранёнскі замак]], [[Любчанскі замак]]).

У вольных гарадах, якія атрымалі самакіраванне, паводле магдэбургскага права, фарміраваліся новыя архітэктурна-гандлёвыя цэнтры, дзе канцэнтраваліся грамадскія будынкі (ратушы, цэрквы, касцёлы, крамы). Па-ранейшаму важная роля належала гарадскім умацаванням, якія ў вялікіх гарадах утваралі развітую абарончую сістэму. Увядзенне ў ваеннае будаўніцтва заходне-еўрапейскіх [[фартыфікацыя|фартыкацыйных]] сістэм спрыяла паступовай трансфармацыі замкаў у палацава-замкавыя комплексы, спалучэнню ў іх грамадскіх і абарончых функцый.

&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Выява:Trakai-Troki.jpg|[[Тракайскі замак]]
Выява:Belarus-Mir-Castle-2.jpg|[[Мірскі замак]]
Выява:Луцкий замок.jpg|[[Луцкі замак]] 
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Храмы ===
[[Файл:Сынковичи Церковь Святого Михаила 01.jpg|thumb|250px|[[Царква Святога Міхаіла, Сынкавічы|Царква Святога Міхаіла ў Сынкавічах]]]]
Праваслаўныя цэрквы на працягу XVI—XVIII стст. амаль усе будаваліся драўлянымі. У першай палове XVI ст. сфарміраваўся самабытны 4-вежавы тып праваслаўнага храма, які спалучаў сакральную і абарончую функцыіі. У XVII ст. ва ўсходніх ваяводствах ВКЛ заснаваны шэраг праваслаўных манастыроў, драўляныя саборы якіх трансфармавалі ў танным мясцовым матэрыяле, ідэю візантыйскага крыжова-купальнага храма.

Інтэнсіўна будаваліся і каталіцкія храмы, для якіх характэрна [[Неф|аднанефавая]], [[Апсіда|аднаапсідная]] аб’ёмна прасторавая кампазіцыя з рознымі варыянтамі галоўных фасадаў. Манументальным цывільным і культавым збудаванням XIV ст. першай палове XVI ст. уласцівы рысы заходне-еўрапейскай [[Готыка|готыкі]] з адметнымі мясцовымі асаблівасцямі ў кампазіцыі, пабудаванай на спалучэнні рамана-візантыйскіх архітыпаў. У канструкцыі, прыстасаванай да абароны, і дэкоры, заснаваным на традыцыйнай чырвона-белай паліхроміі.

У архітэктуры ўніяцкіх храмаў першай паловы XVIII ст. складваліся самабытныя рысы позняга [[барока]], так званага — віленскага. У іх кампазіцыі былі знітаваны рамана-візантыйскія ўплывы, пластычная распрацоўка фасадаў і інтэр’ераў, своеасаблівы прапарцыянальны лад і сілуэт збудаванняў. Стылістычныя прыёмы віленскага барока выкарыстоўваліся і ў будаўніцтве храмаў іншых канфесій, а таксама ў цывільным і палацавым дойлідстве.

=== Музыка ===
{{main|Музычнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага}}
Музычнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага якое адлюстроўвае рэчаіснасць і фантазіі ў гукавых мастацкіх вобразах. Развівалася ў рамках як народнай, так і высокай культуры. Першапачаткова найбольшы ўплыў мела царкоўная музыка, у XVII стагоддзі пачалося актыўнае развіццё свецкага музычнага мастацтва, што вылілася ў стварэнне прыватных аркестраў і капэл у XVIII стагоддзі.

Развіццю [[музыка|музыкі]] садзейнічалі манастырскія і брацкія школы, у якіх падрыхтоўваліся спевакі і музыкі. З XVI ст. пры калегіумах і дварах [[магнаты|магнатаў]] існавалі [[капэла|капэлы]] — калектывы мяшанага тыпу, якія складаліся з аркестра і групы салістаў-вакалістаў. Яны суправаджалі спектаклі [[тэатр]]аў, [[Баль (танцы)|балі]], [[паляванне|паляванні]], [[рэлігійная служба|рэлігійныя службы]], [[ваенныя парады]]. Музыкантаў рыхтавалі ў прыватных школах, часам за мяжой.

=== Тэатр ===
[[Файл:Несвижский театр Радзивиллов.Декорации к спектаклям.JPG|thumb|Дэкарацыі да спектакляў у [[Нясвіжскі тэатр Радзівілаў|Нясвіжскім тэатры Радзівілаў]].]]
{{main|Тэатр Вялікага Княства Літоўскага}}
Тэатральнае мастацтва Вялікага Княства Літоўскага бярэ пачатак у народным тэатры, які ўзнік на аснове старажытных абрадаў, гульняў, [[карагод]]аў, паказаў вандроўных акцёраў-скамарохаў. З XVI ст. бытаваў народны лялечны тэатр [[батлейка]]. У XVII ст. узнікла народная драма. Характэрнай асаблівасцю школьнага тэатра XVI—XVII ст. была сатырычная накіраванасць яго інтэрмедый. З’явіліся прыгонныя, аматарскія і прафесійныя тэатры.

== Узброеныя сілы ==
{{Асноўны артыкул|Узброеныя сілы Вялікага Княства Літоўскага}}
Армія як арганізаваная структура, пачала фарміравацца адначасова з узнікненем самой дзяржавы ў сярэдзіне XIII ст. і праіснавала да 1795 года

Складалася спачатку з [[дружына|дружын]], потым [[паспалітае рушэнне|паспалітага рушэння]] і ўрэшце з [[найміты|наймітаў]].

З утварэннем дзяржавы ў XIII стагоддзі, дружыны з баяраў складалі асноўную ўдарную сілу, здольную ваяваць у пешым і конным страі. Пазней баяры склалі значную частку [[шляхта|шляхты]] — ваенна-служылага стану Вялікага Княства Літоўскага&lt;ref&gt;Перапіс войска ВКЛ 1528 года&lt;/ref&gt;. Паспалітае рушэнне — агульная [[мабілізацыя]] ваенна-служылага стану стала асновай камплектавання ўзброеных сіл. Збор паспалітага рушэння быў марудным працэсам, а з часам стаў не агульным апалчэннем шляхецкага стану, бо значная колькасць шляхты ўхілялася ад выезду на вайну. Нізкая дысцыпліна не дазваляла выкарыстоўваць і без таго абмежаваныя баявыя магчымасці паспалітага рушэння. Да таго ж, на памежных землях з [[маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]] і [[Крымскае ханства|Крымскім ханствам]] трэба было трымаць залогі ў [[крэпасць|крэпасцях]] і [[замак|замках]]. Шляхта ж неахвотна несці гарнізонную службу, бо лічыла сябе вольнай ад вайсковага абавязку ў мірны час. Таму замест яе ў памежных фартэцыях выкарыстоўвалі найміты.

Наймітаў выкарыстоўвалі яшчэ з часоў [[Вітаўт]]а &lt;ref&gt;Codex epistolaris Vitoldi Magni Ducis Lithuaniae. С. 209, 509, 730.&lt;/ref&gt;. Аднак у параўнанні з Заходняй Еўропай, дзе яны да сярэдзіны XVI ст. ужо вырашалі зыход большасці бітваў, наёмныя фарміраванні ў ВКЛ заставаліся дапаможнымі. Толькі пасля абрання Стэфана Баторыя і распачатай ім рэарганізацыі арміі наёмнае войска пачало адыгрываць галоўную ролю &lt;ref&gt;Codex epistolaris Vitoldi Magni Ducis Lithuaniae. С. 19.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Pancerny2.jpg|166px|thumb|Таварыш панцырнай харугвы]]
Узор прысягі [[ротмістр]]а (1561):

{{цытата|Я … Прысегаю через имя Божъе его королевской млсти и великому князству Литовъскому верне, цнотливе а зычливе на томъ ураде ротмистрова такъ на замъку, яко и в полю — служить; небезпечности вшелякое стеречь, и где бых о ней што ведал, ее не тоить, але его кролевъской млсти и речи посполитой панам радамъ великог князства Литовъского ознаймовати; а пильне врадови моему ротмистровскому и сторожы, мне поручаной, досить чинити, такъ около вартъ обороны замку, яко в захованью зуполъна роты завъжды служебных, мне поручоных; и теж на местцу и в тягнени заховатся без обътяженья подданых ег кор млсти. Так ми, Боже, помогай, и тая святая Еванъгелия&lt;ref&gt;Малиновский И. Сборник материалов, относящихся к истории панов-рады Великого Княжества Литовского. С.84.&lt;/ref&gt;}}

У 1786 годзе ў Рэчы Паспалітай была праведзена вайсковая рэформа, у выніку створана новая рэгулярная армія, якое складалася аднак з асобных узброеных сіл Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага.

== Гл. таксама ==
* [[Літоўская зямля]]
* [[Хроніка ВКЛ]]
* [[Канцылярыя ВКЛ]]
* [[Канфесійная сітуацыя ў ВКЛ XVI-XVIII стагоддзяў|Канфесійная сітуацыя ў ВКЛ XVI—XVIII стагоддзяў]]
* [[Канфесіянальная гісторыя Беларусі]]
* [[Ардыншчына]]
* [[Каймінцы]]
* [[Абрусныя]]
* [[Абывацелі]]
* [[Абражанне маястату]]
* [[Вялікае Княства Літоўскае (1811)]]
* [[Вялікае Княства Літоўскае (1812)]]
* [[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|Вялікае Княства Літоўска-Беларускае (1918)]]
* [[Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага]]
* [[Знешняя палітыка Вялікага Княства Літоўскага]]

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. Т. 1—3. Мн.: БелЭн, 2005—2010.
* ''[[Юліюш Бардах|Бардах, Ю.]]'' Штудыі з гісторыі Вялікага Княства Літоўскага / Пераклад з польскай і французскай М. Раманоўскага і А. Істоміна; уклад. Г. Сагановіч. — 2-е выданне. — Мінск: Медысонт, 2010. — 456 с. — (Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд»). ISBN 978-985-6982-05-0
* Гісторыя Беларусі: Падруч. у 2 ч. / Я. К. Новік, [[Генадзь Сямёнавіч Марцуль|Г. С. Марцуль]], І. Л. Качалаў і інш.; Пад рэд. Я. К. Новіка, Г. С. Марцуля. — Мінск : Выш. шк., 2003. — Ч. 1. Ад старажытных часоў — па люты 1917 г. — 416 с.
* Гісторыя Беларусі: у 6 т. / [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Ю. Бохан]] [і інш.]; рэдкал: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. Касцюк]] (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск : Экаперспектыва, 2000—2012. — Т. 2. Беларусь у перыяд Вялікага Княства Літоўскага. — Мінск : Экаперспектыва, 2008. — 688 с.
* ''[[Эдвардас Гудавічус|Гудавичюс, Э.]]'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — Москва : Фонд им. И. Д. Сытина; Baltrus, 2005. — 680 с.
* ''[[Алег Іванавіч Дзярновіч|Дзярновіч, А.]]'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/52c/Пошукі_Айчыны:_'Літва'_і_'Русь'_у_сучаснай_беларускай_гістарыяграфіі.html Пошукі Айчыны: «Літва» і «Русь» у сучаснай беларускай гістарыяграфіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220921214302/http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/52c/%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96_%D0%90%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B%3A_%27%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0%27_%D1%96_%27%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%27_%D1%83_%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96.html |date=21 верасня 2022 }} / А. Дзярновіч // Палітычная сфера. — 2012. — № 18—19(1—2). — С. 30—53. [http://pawet.net/files/dz_litva_i_rus.pdf]
* ''[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Довнар-Запольский, М. В.]]'' История Белоруссии / М. В. Довнар-Запольский. — Минск : Беларусь, 2003. — 680 с.
* История Беларуси в документах и материалах / Авт.-сост. И. Н. Кузнецов, [[Валянцін Генрыхавіч Мазец|В. Г. Мазец]]. — Минск : Амалфея, 2000. — 672 с.
* История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с.
* История южных и западных славян : в 2 т. / Под ред. Г. Ф. Матвеева и З. С. Ненашевой. — 2-е изд. — Москва : МГУ, 2001. — Т. 1. Средние века и Новое время. — 2001. — 688 с.
* ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' [http://kamunikat.org/download.php?item=2154-2.pdf&amp;pubref=2154 Праблема лакалізацыі сярэднявечнай Літвы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090408123400/http://kamunikat.org/download.php?item=2154-2.pdf&amp;pubref=2154 |date=8 красавіка 2009 }} // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne № 8. 1997.
* ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' Міндаўг. Пачатак вялікага гаспадарства / А. Краўцэвіч. — Мінск : Мастацкая Літаратура, 2005. — 163 с. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=4828] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150929104159/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=4828 |date=29 верасня 2015 }}
* ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А. К.]]'' [https://web.archive.org/web/20040630021945/http://pawet.narod.ru/book/kraucewicz/index.html Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага] / А. К. Краўцэвіч. — Rzeszów, 2000. — 238 с. ISBN 985-08-0249-9
* ''[[Марцэлі Косман|Косман, М.]]'' З гісторыі і культуры Вялікага Княства Літоўскага / Уклад. Г. Сагановіча; пер. з пол. мовы С. Ішчанкі і інш. — М.: Медысонт, 2010. — 448 с. — (Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістрычны Агляд»). ISBN 978-985-6887-60-7
* ''Крикун, Н.'' Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992.
* ''[[Мацвей Кузьміч Любаўскі|Любавский, М. К.]]'' Областное деление и местное управление Литовско-Русского государства ко времени издания первого Литовского статута. — М., 1892.
* ''Малиновский, И.'' Сборник материалов, относящихся к истории панов-рады Великого Княжества Литовского // Известия императорского томского университета. — Томск, 1902. — Кн. 21.
* ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч, В. Л.]]'' Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы. — Мінск : Полымя, 1993. — 160 с.
* ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч, В. Л.]]'' Працэс утварэння Вялікага княства Літоўскага (XIII—XIV стст.) / В. Л. Насевіч // Актуальныя пытанні гісторыі Беларусі ад старажытных часоў да нашых дзён: Зборнік артыкулаў. — Мінск: БДУ, 1992. — С. 54—63.
* ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]]'' [https://nasevich.net/page/vkl-ad-uzniknennya-da-kreuskay-unii-2003-2005 ВКЛ ад узнікнення да Крэўскай уніі] (аўтарскі варыянт тэксту для 2-га тома «Гісторыі Беларусі» у 6 тамах: — Мінск: Экоперспектива, 2008. С. 60-96). — nasevich.net
* ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч В.]]'', ''Спірыдонаў М.'' [https://nasevich.net/page/rus-u-skladze-vyalikaga-knyastva-litouskaga-u-xvi-st-1996 «Русь» у складзе Вялікага княства Літоўскага ў XVI ст.] // З глыбі вякоў. Наш край: Гістарычна-культуралагічны зборнік. — Мінск : Навука і тэхніка, 1996. — Вып. 1. — С. 4—27.
* ''[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч, Г.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — 412 с.
* ''[[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Спиридонов, М. Ф.]]'' [http://viduramziu.istorija.net/etno/spiridonov-ru.htm «Литва» и «Русь» в Беларуси в 16 в.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112011300/http://viduramziu.istorija.net/etno/spiridonov-ru.htm |date=12 лістапада 2013 }} // Наш Радавод. Гродна, 1996. — Кн. 7. — С. 206—211.
* ''[[Міхал Тымоўскі|Тымовский, М.]]'' История Польши / М. Тымовский, [[Ян Кеневіч|Я. Кеневич]], [[Ежы Хольцэр|Е. Хольцер]]. — М. : Весь Мир, 2004. — 544 с.
* ''[[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юха, Я. А.]]'' Кароткі нарыс гісторыі дзяржавы і права Беларусі / Я. А. Юха. — Мінск: Універсітэцкае, 1992. — 270 с.
* ''[[Уршуля Аўгустыняк|Augustyniak, U.]]'' Historia Polski 1572—1795 / U. Augustyniak. — Warszawa : PWN, 2008. — 1006 s.
* ''[[Томас Баранаўскас|Baranauskas, T.]]'' Lietuvos valstybės ištakos / T. Baranauskas. — Vilnius: Vaga, 2000. — 317 p. ISBN 5-415-01495-0
* [[Оскар Халецкі|Halecki O.]] Litwa, Ruś i Żmudź jako części składowe Wielkiego Księstwa Litewskiego // RAU. — T. 59. (Ser. 2. T. 34.). — Kraków, 1916.
* ''[[Марыуш Маркевіч|Markiewicz, M.]]'' Historia Polski 1492—1795 / M. Markiewicz. — 2-e wyd. — Kraków : Wyd-wo Literackie, 2006. — 760 s.
* Polska na przestrzeni wieków / H. Samsonowicz [i in.]; redactor wydania J. Tazbir. — 2-e wyd. — Warszawa : WPN, 2006. — 803 s.
* ''[[Станіслаў Шчур|Szczur, S.]]'' Historia Polski średniowiecze / S. Szczur. — Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2002. — 676 s.
* Wielka historia Polski : w 10 t. / pod red. S. Grodziski. — Kraków : Fogla, 2001. — T. 6 : Polska w czasach przełomu (1764—1815) / S. Grodziski. — Kraków : Fogla, 2001. — 302 s.
* Codex epistolaris Vitoldi Magni Ducis Lithuaniae. 1376—1430, ed. A. Prochaska // Monumenta medii aevi historica res gestas Poloniae illustrantia. T. IV, cz. 1. — Cracoviae, 1882.

== Спасылкі ==
{{commonscat|}}
* [http://szliachta.org/p07_art/vkl01-05/vkl01.html Партрэты Вялікага Княства ў Юркавым куточку] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111135321/http://szliachta.org/p07_art/vkl01-05/vkl01.html |date=11 студзеня 2012 }}
* [http://www.belcoins.com/numinfo.phtml?art=80 В. А. Юргенсон (Минск) НАСЛЕДНЫЕ ВЕЛИКИЕ КН. ЛИТОВСКИЕ ПОСЛЕ 1795 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170421000334/http://www.belcoins.com/numinfo.phtml?art=80 |date=21 красавіка 2017 }}
* [https://web.archive.org/web/20011120110749/http://www.geocities.com/litva_kronika/ Magnus Ducatus Lituaniae]
* [http://starbel.narod.ru/statut1588.htm Статут ВКЛ 1588 году] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180705232849/http://starbel.narod.ru/statut1588.htm |date=5 ліпеня 2018 }}
* [https://web.archive.org/web/20010626153901/http://www.angelfire.com/jazz/lavresh/Book/unia/unia.html Тэкст Берасцейскай уніі 1596 г.]
* [http://starbel.narod.ru/metr2/metr2.htm Даследаванні метрык ВКЛ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091207182349/http://starbel.narod.ru/metr2/metr2.htm |date=7 снежня 2009 }}
* [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=3662 Алесь Белы. Хроніка Белай Русі]
* [http://www.svaboda.org/prahram/belraz/razd4.html Аляксандр Краўцэвіч. Ці магло ВКЛ не ўтварыцца?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070602123523/http://www.svaboda.org/prahram/belraz/razd4.html |date=2 чэрвеня 2007 }}
* {{cite web|title = Гербы шляхты ВКЛ|url = http://www.lyczkowski.net/be/hierby-bielaruskaj-slachty/pradmova.html|access-date = 6 снежня 2017|archive-date = 4 ліпеня 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170704222906/http://www.lyczkowski.net/be/hierby-bielaruskaj-slachty/pradmova.html|url-status = dead}} {{ref-be}}
* [http://old.knihi.com/urban/charaktar.html Паўла Урбан. Пра нацыянальны характар Вялікага Княства Літоўскага і гістарычны тэрмін «Літва»]{{Недаступная спасылка}}
* [http://jivebelarus.net/history/gistografia/unknown-war-1654-1667.html Сагановіч Генадзь. Невядомая вайна: 1654—1667]
* Адміністрацыйная {{cite web|title=Мапа ВКЛ|url=http://www.lyczkowski.net/be/mapa/vialikaje-kniastva-litouskaje.html|url-status=dead|access-date=6 снежня 2017|archive-date=15 лістапада 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115122035/http://www.lyczkowski.net/be/mapa/vialikaje-kniastva-litouskaje.html}} {{ref-be}}
* [http://old.knihi.com/caropka/imia.html Чаропка Вітаўт. Імя ў летапісе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111107181417/http://old.knihi.com/caropka/imia.html |date=7 лістапада 2011 }}
* [http://old.knihi.com/caropka/uladary.html Чаропка Вітаўт. Уладары Вялікага Княства]{{Недаступная спасылка}}
* [http://jivebelarus.net/history/gistografia/On-the-trail-of-one-myth.html Ермаловіч Мікола. Па слядах аднаго міфа]
* [http://www.belhistory.eu/tag/vyalikae-knyastva-lito%D1%9Eskae/ Артыкулы па гісторыі ВКЛ у перыедыку Беларускі Гістарычны Агляд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140203014331/http://www.belhistory.eu/tag/vyalikae-knyastva-lito%d1%9eskae/ |date=3 лютага 2014 }}
* [http://libarts.basnet.by/view.php?dir=8 Вялікае Княства Літоўскае : ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130621194310/http://libarts.basnet.by/view.php?dir=8 |date=21 чэрвеня 2013 }} віртуальная выстаўка на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа НАН Беларусі
* ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]]'' [https://nasevich.net/page/nacyyanalnae-pytanne-u-vyalikim-knyastve-litouskim-2010 «Нацыянальнае пытанне» ў Вялікім Княстве Літоўскім] : Даклад на круглым стале «Cучасны погляд на прычыны заняпаду ВКЛ». Мінск, 13 лістапада 2010 г. — nasevich.net

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Беларусь у тэмах}}
{{Гісторыя Беларусі 2}}
{{ВКЛ у тэмах}}

[[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае| ]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1236—1569)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1569—1795)]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Латвіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Польшчы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Расіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Украіны]]
[[Катэгорыя:Княствы ў беларускай гісторыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]]</text>
      <sha1>lwste8gfzrlemz54wbtue81s2py1yfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімір (князь полацкі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15187</id>
    <revision>
      <id>5157835</id>
      <parentid>5154886</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5157835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47698" sha1="ebn8nfzcb4bt2pf6i119j0jt4tcwqfr" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = Уладзімір
 | арыгінальнае імя          = 
 | партрэт                   = 
 | шырыня партрэта           = 
 | подпіс                    = 
 | герб                      = 
 | подпіс герба              =

 | тытул                     = князь полацкі
 | парадак                   = 
 | пад імем                  = 
 | сцяг                      = 
 | перыядпачатак             = да 1184
 | перыядканец               = 1216
 | перыяд праўлення          = 
 | папярэднік                = [[Усяслаў Васількавіч]]
 | пераемнік                 = магчыма, [[Васілька Валадаравіч]]

 | дата нараджэння           = 
 | месца нараджэння          = 
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  =
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     =

 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = 
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = 
}}
'''Уладзімір''' (каля 1140-х — {{ДС|||1216}}, [[Полацк]]) — [[Князі полацкія|князь полацкі]]{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}} (да 1184—1216).

== Праблемы атаяснення ==
Полацкі князь Уладзімір (''Woldemaro de Ploceke'') з тытулам ''magnus rex'' вядомы толькі з «[[Хроніка Лівоніі|Хронікі Лівоніі]]» [[Генрых Латвійскі|Генрыха Латвійскага]], старажытнарускія крыніцы яго не згадваюць, але гістарычнасць асобы пэўная.

Думку пра Уладзіміра як сына менскага князя [[Валадар Глебавіч|Валадара Глебавіча]] бадай першым выказаў [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|Мікалай Карамзін]], але адначасова атаясняў яго з [[Васілька Валадаравіч|Васількам Валадаравічам]], згаданым пад 1186 годам. У 1850 годзе [[Петэр Андрэас Мунк]] абгрунтаваў такую версію, супаставіў «''братоў каралевы [[Сафія Валадараўна|Сафіі [Валадараўны]]]''», якія «''са славай трымаюць стырно ўлады каралеўства і да сёння''» «Генеалогіі дацкіх каралёў» (канец XII ст.) з «Хронікай Лівоніі» і выказаў думку, што Уладзімір — адзін з братоў дацкай каралевы. У 1850 годзе і [[Карл Хрысціян Рафн|Карл Рафн]] выказаў думку, што Уладзімір сын Валадара і, «магчыма», брат Васількі Валадаравіча. [[Міхаіл Аляксандравіч Таўбэ|Міхаіл Таўбэ]] далучаўся да такога атаяснення, але ў пярэчанне «Хронікі Лівоніі» адносіў княжанне Уладзіміра Валадаравіча да пазнейшага часу.&lt;!--Такое атаясненне Арцыбашаў.--&gt; З сучасных даследчыкаў аналагічную Карамзіну-Мунку-Рафну версію выказаў [[Аляксандр Васілевіч Назарэнка|Аляксандр Назарэнка]] з такой самай аргументацыяй{{sfn|Назаренко|2001|с=590}}. Да думкі пра паходжанне Уладзіміра з менскіх Глебавічаў схіляўся [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Леанід Аляксееў]].

У 1935 годзе Таўбэ налічыў ужо прынамсі дзевяць версій атаяснення Уладзіміра і ўсе прызнаў няўдалымі. Некаторыя гісторыкі выказвалі свае думкі наконт розных версій, але лічылі пытанне не вырашаным або невырашальным. [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] у кантэксце падзей згадваў толькі «полацкага князя» без імя. [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]] лічыў, што Уладзімір быў «пераемнікам» Усяслава Васількавіча на стальцы, але называў яго без імя па бацьку{{sfn|Довнар-Запольский|1891|с=161-163}}.

[[Эрнест Іванавіч Бонель|Эрнест Бонель]] лічыў Уладзіміра сынам полацкага князя [[Усяслаў Васількавіч|Усяслава Васількавіча]], такую ж думку выказаў і [[Васіль Яфімавіч Данілевіч|Васіль Данілевіч]]{{sfn|Данилевичъ|1896|с=108-109}}, але тут жа ў заўвагах назваў яе «не заснаванай ні на чым»{{sfn|Данилевичъ|1896|с=109, прим. 79}}, аднак, такой версіі трымаліся і пазнейшыя гісторыкі [[Алег Міхайлавіч Рапаў|Алег Рапаў]]{{Sfn|Рапов|1977|с=64}}, [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Вячаслаў Насевіч]]{{sfn|Насевіч|1993|с=143}} і іншыя. [[Эдуард Міхайлавіч Загарульскі|Эдуард Загарульскі]]{{sfn|Загорульский|1994|с=15}} і [[Яўгенія Львоўна Назарава|Яўгенія Назарава]]{{sfn|Назарова|2014a|с=134}} лічылі яго братам Усяслава Васількавіча. [[Мікалай Пятровіч Лыжын|Мікалай Лыжын]] прапаноўваў атаясненне з {{нп5|Уладзімір Рурыкавіч|Уладзімірам Рурыкавічам|ru|Владимир Рюрикович}}{{sfn|Лыжин|1858|}}, але той нарадзіўся толькі ў 1187 годзе{{sfn|Довнар-Запольский|1891|с=161}}. [[Мікалай Аляксандравіч Баўмгартэн|Мікалай Баўмгартэн]] прапаноўваў лічыць Уладзіміра сынам менскага і полацкага князя [[Расціслаў Глебавіч|Расціслава Глебавіча]].

Некаторыя атаясненні грунтуюцца на думцы пра памылку Генрыха Латвійскага, які мог назваць ''Вальдэмарам'' князя з іншым імем. Такую магчымасць, але адносна не Уладзіміра, а іншага князя, дапускаў Сяргей Салаўёў. Аднак, як заўважыў [[Сяргей Аляксандравіч Анінскі|Сяргей Анінскі]], гэта «''зусім не пасуе той дбайнасці, з якою Генрых перадае іншамоўныя імёны''» і ў выпадку Салаўёва ёсць уплывам звестак Тацішча з «Аповесці пра Святохну», спробай упісаць іх у гістарычны кантэкст. Пагатоў, Генрых называе полацкага князя Вальдэмарам не аднойчы, а чатыры разы.

Таксама прапануюць атаясненні з асобамі, чые імёны маглі быць формай ад імя Уладзімір. [[Мікола Іванавіч Ермаловіч|Мікола Ермаловіч]] думаў, што гэта [[Валодша]], якога ён лічыў сынам [[Рагвалод-Васіль Барысавіч|Рагвалода-Васіля]]. Яўгенія Назарава варыятыўна называла князя Валадаром Васількавічам{{sfn|Назарова|2014a|с=134}}, таксама і Загарульскі{{sfn|Загорульский|1994|с=15}}. [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|Ізмаіл Сразнеўскі]] наогул прапаноўваў атаясняць Уладзіміра з менскім князем Валадаром Глебавічам, што аднак храналагічна неверагодна.

Асобнае месца займаюць звесткі [[Васіль Мікітавіч Тацішчаў|Васіля Тацішчава]], іх крыніцай ён называў свае выпіскі з [[Полацкі летапіс|Полацкага летапісу]], цяпер не вядомага. Паводле першай рэдакцыі адной выпіскі, у 1182 годзе «''Васілька драгіцкі, не пагадзіўшыся з Уладзімірам мінскім, сабраў ляхаў і мазаўшан, ішоў да [[Брэст|Бярэсця]], дзе яго Уладзімірка сустрэў на [[Буг]]у з палачанамі і дручанамі, даў полк каля Буга ракі, але шмат страціўшы людзей, уцёк да Менску. А Васілька з ляхамі, прыйшоў, Бярэсце ўзяў і баяўся сам сідзець тут, пакінуў ляхаў з братам жонкі сваёй. А Уладзімірка, сабраў людзей, прыйшоў, Бярэсце ўзяў і ляхаў многіх забіў, і іншых на окуп адпусціў і пайшоў на Васільку. І дайшоў да яго на Нуры за [[Драгічын (Польшча)|Драгічыным]], дзе з ім ляхаў было і мазаўшан шмат, і біўся ад раніцы да палудня. І пачалі адступаць, і Васілька ўцёк да цесця, які неўзабаве прыйшоў з вялікім войскам і Уладзімірку прагнаў. А Васілька не маў чым ляхам заплаціць, бо Уладзімірка ўвесь статак парабаваў і гарады яго разарыў, аддаў цесцю гарады свае па сабе, бо дзяцей не меў. І так зведзены быў Васілька цесцем сваім, але Раман Васільку і з цесцем выгнаў''». Пра далейшыя падзеі Тацішчаў не паведамляе. У другой рэдакцыі тэксту Тацішчаў дадаў больш дэталяў, а таксама імёны па бацьку абодвум князям — Васільку Яраполчычу і Уладзімірку Валадаравічу (''Владимирко Володаревич''). Аднак, пра Уладзіміра як полацкага князя ў Тацішчава нічога няма, ён не ведаў пра Хроніку Лівоніі Генрыха Латвійскага. У свой час [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]] выказаў думку, што ўсе звесткі Тацішчава ў першай рэдакцыі больш надзейныя, а ў другой рэдакцыі зазналі аўтарскіх змен, дапаўненняў і рэканструкцый.

Даследчыкі, якія давяраюць выпісцы, лічаць яе пацвярджэннем, што полацкі князь Уладзімір быў сынам менскага князя Валадара. Іншыя даследчыкі не давяраюць звесткам, лічаць іх адной з «рэканструкцый» Тацішчава. Такім чынам, згадка ў выпісцы Тацішчава князя з такім самым імем, што прапаноўвалі і Мунк з Назарэнкам, можа быць толькі супадзеннем. Яшчэ Карамзін, які лічыў магчымым, што полацкі князь Уладзімір быў Валадаравічам, адначасова лічыў несапраўднымі звесткі Тацішчава пра менскага князя Уладзімірку Валадаравіча.

Паводле другой выпіскі Тацішчава, г. зв. «Аповесці пра Святохну», даследчыкі, якія ёй вераць, прапануюць яшчэ адно атаясненне — з [[Уладзімір-Войцех|Уладзімірам-Войцехам]], паводле «Аповесці…», малодшым сынам полацкага князя [[Барыс Давыдавіч|Барыса Давыдавіча]]. У атаясненні, аднак, ёсць унутраныя супярэчнасці з самой «Аповесцю…». У сапраўднасці гэтай выпіскі таксама сумняюцца, так, на думку Мікалая Лыжына, яна магчыма была [[памфлет]]ам Тацішчава на апанаванне іншаземцамі расійскага імператарскага двара яго часу{{sfn|Лыжин|1858|}}.

Таксама ёсць даследчыкі, якія лічаць, што полацкіх князёў Уладзіміраў было два, першы згадваецца Генрыхам пад 1184 годам, другі — пад 1216 годам, а паміж імі быў іншы або іншыя полацкія князі, якіх Генрых называе без імёнаў «полацкімі каралямі». Гэтыя даследчыкі звычайна не робяць спроб ідэнтыфікацыі абодвух Уладзіміраў. Ёсць і блізкі да такога падыход, калі пад 1184 і 1216 гадамі лічаць згаданым аднаго Уладзіміра, але ў прамежкавым часе мяркуюць безыменных полацкіх князёў. Так, паводле [[Яўгенія Львоўна Назарава|Яўгеніі Назаравай]], магчыма, Генрых аб’яднаў у «вобразе» Уладзіміра двух полацкіх князёў — Усяслава Васількавіча пад 1184 годам і «нейкага» Уладзіміра, які княжыў у пачатку XIII ст.{{sfn|Назарова|2014b|с=135}}, аднак, даследчыца непаслядоўная нават у межах аднаго выдання, старонкай раней пад 1184 і 1216 гадамі яна называе полацкім князем «Уладзіміра або Валадара Усяславіча»{{sfn|Назарова|2014a|с=134}}. Аднак, Генрых згадвае полацкага князя з імем Уладзімір чатыры разы — пад 1184, 1206, 1208 і 1216 гадамі — таму, меркаванае чаргаванне князёў было б болей складаным за тое, што апісваюць гэтыя даследчыкі.

== Да 1184 года ==
Прынамсі з 1150-х гадоў менскія Глебавічы з пераменным поспехам змагаліся за полацкі сталец, іх асноўных супернікаў, віцебскіх Васількавічаў, падтрымлівалі смаленскія [[Расціславічы Смаленскія|Расціславічы]]. У 1181 годзе Васількавічы змянілі палітычную арыентацыю на чарнігаўскіх Ольгавічаў, удзельнічалі ў паходзе антысмаленскай кааліцыі на Друцк і з гэтай прычыны маглі страціць падтрымку Расціславічаў. Невядома, што адбывалася ў Полацку пасля паміж 1181—1184 гадамі. Але ў 1186 годзе смаленскія князі (названы [[Давыд Расціславіч|Давыд]] з сынам {{нп5|Мсціслаў Давыдавіч (князь смаленскі)|Мсціславам|ru|Мстислав Давыдович (князь смоленский)}}) з саюзнікамі — менскімі Глебавічамі (названы [[Васілька Валадаравіч]]) і друцкімі Барысавічамі (названы [[Усяслаў (князь друцкі)|Усяслаў]]), пайшлі на Полацк. Палачане сустрэлі іх на мяжы з вялікімі дарамі, напэўна, прынялі і нейкія ўмовы, бо князі згадзіліся на мір. На думку Пятнова, магчыма, па гэтых умовах Уладзімір і заняў полацкі сталец. Аднак, Уладзімір, быў полацкім князем ўжо ў 1184 годзе.

Некаторыя даследчыкі бачаць у 1180-х гадах месца падзеям «Аповесці пра Святохну», якія сам Васіль Тацішчаў дае пад 1216 годам, але апісаныя акалічнасці адпавядаюць ранейшаму часу. На думку гэтых даследчыкаў, пасля пахода на Друцк у 1181 годзе і страты Васількавічамі падтрымкі Расціславічаў, магчыма, [[Усяслаў Васількавіч|Усяслава Васількавіча]] на полацкім стальцы змяніў [[Барыс Давыдавіч]]. Паводле «Аповесці…», Барыс быў стары і для ваенных спраў палачане запрашалі менскіх і друцкіх князёў, да 1184 года Барыс мог памерці і сталец заняў Уладзімір. Аднак сапраўднасць «Аповесці…» ставіцца пад сумнеў, як і ўсе ўнікальныя звесткі Тацішчава, і няма пэўнасці ці грунтуецца яна і наколькі на крыніцах або цалкам «сканструявана» гістарыёграфам.

== Дзейнасць ==

=== З 1184 года ===
Упершыню Уладзімір згаданы пад 1184 годам як полацкі князь, які дазволіў каталіцкаму манаху-немцу [[Мейнард]]у прапаведаваць сярод полацкіх даннікаў [[Лівы|ліваў]] у вусці [[Дзвіна|Дзвіны]].

У 1191 годзе неназваныя полацкія князі, напэўна, Уладзімір з Васількам, сустракаліся ў [[Вялікія Лукі|Вялікіх Луках]] з ноўгарадскім князем {{нп5|Яраслаў Уладзіміравіч (князь наўгародскі)|Яраславам Уладзіміравічам|ru|Ярослав Владимирович (князь новгородский)}} і дамовіліся пра сумесны паходзе на [[Літоўцы|літву]] або [[чудзь]] наступным годам. Магчыма, яны дамовіліся пра два сумесныя паходы — на літву і на чудзь, але план не ажыццявіўся — у 1192 годзе Уладзімір адзін хадзіў на літву, а наўгародцы і пскавічы на чудзь. Прычыны ўладзімірава паходу невядомы, літоўцы былі звычайнымі саюзнікамі менскіх князёў, магчыма, Уладзімір браў удзел у літоўскай міжусобіцы. Пазней Уладзімір выкарыстоўваў атрады літоўцаў.

Узімку 1198—1199 гадоў літоўцы з палачанамі напалі на наўгародскі прыгарад Вялікія Лукі, спалілі горад і парабавалі ваколіцы. У адказ вялікае войска наўгародцаў, пскавічоў, [[Старая Ладага|ладажан]], [[Таржок|наваторжцаў]] пайшло на Полацк. Паслы палачан сустрэлі яго каля возера {{нп5|Каспля (возера)|Касплі|ru|Каспля (озеро)}} і задобрылі дарамі наўгародскага князя.

У 1201 годзе, калі літоўцы пайшлі супраць [[земгалы|земгалаў]], Уладзімір уварваўся ў Літву і вымусіў літоўцаў вярнуцца ў свае межы.

=== Паход 1203 года ===
У 1203 годзе пачаўся адкрыты канфлікт Уладзіміра з немцамі ў Лівоніі{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}, відаць, з прычыны адмовы біскупа [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альбертам]] плаціць даніну, якую, імаверна, плацілі яго папярэднікі. Сам паход 1203 года нагадваў хутчэй збор даніны, а не ваенную кампанію. Войска Уладзіміра імаверна складалася з уласнай дружыны і дружын герцыкскага князя [[Усевалад (князь герцыкскі)|Усевалада]] і кукенойскага князя [[Вячка (князь кукенойскі)|Вячкі]]. На пачатку паход быў удалым, пасля аблогі замка {{нп5|Ікшкіле|Ікскюль|ru|Икшкиле}}, лівы, якія нядаўна прызналі ўладу біскупа, выплацілі патрабаваную даніну{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Але пад [[Гольм]]ам немцы з [[Арбалет|самастрэлаў]] паранілі шмат коней у палачан і Уладзімір не рызыкнуў пад абстрэлам перапраўляцца цераз Дзвіну. Палачане адступілі ад Гольма, але герцыкскі князь Усевалад з літоўцамі напаў на Рыгу і парабаваў яе ваколіцы. Напэўна, Уладзімір хацеў толькі напалохаць немцаў і часткова гэта ўдалося — біскуп Альберт прызнаў Уладзіміра ўладаром ліваў і выплаціў за іх даніну, але адмовіўся плаціць даніну за сябе, то-бок не прызнаў сябе полацкім падданым.

=== Паход 1206 года ===
У 1206 годзе да Уладзіміра прыбыло ліўскае пасольства{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Паслы скардзіліся на немцаў, што тыя не трымаюць міру, нападаюць на ліваў, прымушаюць да новай веры. Уладзімір разаслаў па Полацкай зямлі загад збіраць войска для вялікага паходу супраць немцаў. Князь хацеў на караблях і плытах спусціцца да [[Рыга|Рыгі]] і захапіць яе і адным разам выкінуць немцаў са сваіх уладанняў.

Нейкім чынам пра пасольства ліваў даведаўся біскуп Альберт і паслаў да Уладзіміра пасольства на чале з Тэадорыхам, які ведаў Уладзіміра яшчэ з часоў Мейнарда. Дарогай на пасольства напалі літоўцы і адабралі дары для полацкага князя, але самі паслы дабраліся да Полацка. Прымаючы іх, Уладзімір вырашыў выкрыць хлусню немцаў, нібы яны не парушаюць міру і не нападаюць на ліваў. Для гэтага ён паклікаў і ліўскіх паслоў — тыя пацвердзілі свае словы. Князь загадаў немцам выйсці на двор і чакаць яго рашэння. Тэадорыху ўдалося паслаць Альберту вестку пра падрыхтоўку паходу.

Альберт, калі даведаўся пра падрыхтоўку паходу Уладзімірам, затрымаў у Лівоніі [[крыжакі|крыжакоў]], што збіраліся вяртацца ў [[Германія|Германію]]. У сваю чаргу і Уладзімір даведаўся пра ўчынак Тэадорыха і адклаў вялікі паход на будучыню. Ён адпусціў Тэадорыха, а разам з ім адправіў у Ніжняе Падзвінне полацкіх ураднікаў, каб выслухалі абодва бакі — немцаў і ліваў, і вырашылі хто кажа праўду. Полацкія ўраднікі спыніліся ў [[Кокнэсэ|Кукенойсе]], а разам з Тэадорыхам у Рыгу паслалі [[дзяк]]а Стэфана, каб выклікаць Альберта на разбіральніцтва 30 мая 1206 года да ракі [[Огрэ (рака)|Вогі]]. Альберт назваў ураднікаў пасламі, прапанаваў ім прыехаць да яго ў Рыгу, як да уладара гэтай зямлі — ехаць на разбіральніцтва ён адмовіўся.

Да прызначанага часу на Вогу сабралася вялікая колькасць ліваў. З Гольма на караблі прыбылі іх старэйшыны, што жылі ў гэтым замку. Па дарозе яны спрабавалі хітрасцю выманіць з Ікескуля немцаў, запрашаючы сесці на карабель, але немцы не пагадзіліся. Тады лівы, аб’ядналіся з летамі з [[Тарэйда|Тарэйды]] і [[Вейкала|Вейкалы]], напалі на Гольм і захапілі яго. Адсюль яны накіраваліся на Рыгу, але крыжакі, якія засталіся ў Рызе, лёгка разбілі ліваў і вярнулі сабе Гольм.

Адмова Альберта прыбыць на разбіральніцтва, то-бок выяўленне сваёй самастойнасці, выклікала ва Уладзіміра абурэнне, ён сабраў войскі і на караблях спусціўся ўніз па Дзвіне. Пры высадцы каля Ікескуля шмат каго ў полацкім войску немцы паранілі з самастрэлаў. Уладзімір не стаў браць гэты замак, а нечакана падышоў да Гольма і аблажыў яго. Некалькі дзён паміж немцамі і палачанамі доўжыўся бой. Крыжакі адбіваліся з самастрэлаў, палачане, дасведчаныя ў стральбе з [[лук]]аў, закідвалі замак стрэламі. Палачане спрабавалі падпаліць умацаванні, расклалі вялікае вогнішча пад сценамі, але не мелі поспеху. Не прынесла поспеху і [[баліста]], якую зрабілі палачане на ўзор нямецкіх, бо была зроблена няўдала. Уладзімір планаваў захапіць Гольм, Ікскюль і Рыгу{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}} — выкінуць немцаў з Ніжняга Падзвіння. Гэтыя планы спраўдзіліся бы, бо немцаў было мала. Аднак, Уладзімір вымушаны быў адмовіцца ад гэтага, бо даведаўся пра набліжэнне флоту крыжакоў з Германіі, а таксама дацкага караля [[Вальдэмар II Пераможца|Вальдэмара]] з войскам, якое той збіраў тры гады і цяпер высадзіўся на [[Саарэмаа|Эзелі]]. Суадносіны сіл перамяніліся, Уладзімір адступіў.

Сітуацыя прычынілася да таго, што ў 1207 годзе ўся краіна ліваў — Лівонія, аказалася ва ўладзе крыжакоў, яны падступілі да межаў [[Кукенойскае княства|Кукейноскага княства]]. Кукенойскі князь Вячка перадаў палову свайго княства біскупу, але неўзабаве, калі даведаўся пра адплыцце крыжацкага войска ў Германію, расправіўся з немцамі ў пераданай біскупу палове замка. {{нп5|Трафей, здабыча|Трафеі|ru|Трофей (добыча)}} Вячка адправіў Уладзіміру, паведаміў яму, што крыжакі сышлі з Лівоніі і прапанаваў аднавіць наступ. Але сустрэчны вецер затрымаў караблі крыжакоў у вусці Дзвіны, яны даведаліся пра ўчынак Вячкі і вярнуліся адпомсціць. Вячка, не чакаючы падыходу крыжакоў, спаліў свой горад і сышоў на [[Русь]], а крыжакі апанавалі Кукенойскім княствам цалкам.

=== Падзеі 1209 года ===
Пасля гэтага пад націскам крыжакоў аказаўся герцыкскі князь Усевалад. Восенню 1209 года крыжакі разбілі каля [[Герцыке]] ўсеваладаву дружыну і захапілі горад, князь выратаваўся на супрацьлеглым беразе Дзвіны і адтуль назіраў як гарыць замак і пасад, усеваладава жонка і дачка трапілі ў палон. Біскуп Альберт прапанаваў Усеваладу мір, вяртанне палонных і нарабаванага дабра, але той павінен быў перадаць біскупу частку княства, унікаць сувязяў з [[Язычніцтва|паганцамі]] (літоўцамі), паведамляць пра планы [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]] (палачан). Усевалад мог толькі згадзіцца з такімі ўмовамі.

=== Мір з біскупам у 1210 годзе ===
Вайна паміж Рыгай і Полацкам шкодзіла полацкаму гандлю, бо немцы кантралявалі вусце Дзвіны, а Уладзімір у сваю чаргу не дазваляў рыжскім купцам гандляваць у [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]].

У 1210 годзе да Уладзіміра прыбылі паслы біскупа на чале з рыцарам Арнольдам{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}. Ведаючы зацікаўленасць Полацка ў гандлі па Дзвіне, біскуп прапанаваў заключыць з Рыгаю мір і адкрыць рыжскім купцам доступ у свае ўладанні. Каб абмеркаваць умовы пагаднення, Уладзімір адправіў да Альберта заможнага чалавека Лудольфа са Смаленска. Гэта можа сведчыць, што за Уладзімірам стаяў і Смаленск, таксама зацікаўлены ў вольным гандлі па Дзвіне. Уладзіміра хвалявала ліўская даніна, якую Полацк страціў — біскуп Альберт згадзіўся выплачваць яе за ліваў. Гэта вяртала адносіны да стану 1203 года, але з улікам, што Полацк ужо страціў Кукенойс і пацярпелі яго інтарэсы ў Герцыке. Гэта дамова хоць і стала палёгкай полацкаму гандлю, але развязала рукі біскупу, цяпер ён мог ваяваць з [[эсты|эстамі]]. Зноў жа, біскуп згадзіўся плаціць даніну за ліваў, але не за сябе. Імаверна, на праўдзе біскуп не плаціў даніну і за ліваў, кажучы пра іх нежаданне служыць адразу двум гаспадарам.

Магчыма, для вырашэння гэтага пытання Уладзімір паклікаў Альберта на сустрэчу. Планаваныя мэты сустрэчы невядомы, адбылася яна ў Герцыке. Спачатку ледзь не пачалася сутычка полацкай дружыны з васаламі біскупа, якую цудам прадухілілі. У выніку сустрэчы князь, прызнаў дэ-юрэ фактычнае валоданне біскупам зямлёй ліваў, перадаў ліваў біскупу. Пры гэтым было дамоўлена пра вольны гандаль па Дзвіне і сумесную ахову гандлёвых шляхоў, у тым ліку ад літоўцаў.

Невядома якія планы адносна зямлі ліваў меў Уладзімір, магчыма, захоўваючы мір з біскупам ён дзейнічаў супраць яго праз герцыкскага князя Усевалада і літоўцаў. Тым самым 1210 годам літоўцы нападаюць на Рыгу, а ў 1211 годзе двойчы ваююць біскупскія ўладанні. У 1214 годзе біскуп перайшоў у наступ, абвінаваціў Усевалада, што той шмат гадоў не з’яўляецца да яго і заўсёды дапамагае літоўцам радай і справай. З біскупава блаславення немцы з летамі ў 1214 годзе пайшлі супраць Усевалада і хітрасцю завалодалі Герцыке. Горад разрабавалі, а жыхароў, якія не паспелі ўцячы ў замак, узялі ў палон.

=== Падзеі 1216 года ===
У 1216 годзе, пасля 10 красавіка да Уладзіміра звярнуліся эсты, каб ішоў ваяваць Рыгу і абяцалі адначасова пачаць вайну супраць ліваў і летаў, а таксама закрыць гавань каля {{нп5|Дзюнамюндскі манастыр|Дзюнамюндэ|ru|Даугавгривский монастырь}} ў вусці Дзвіны. Напэўна такога прыдатнага моманту чакаў Уладзімір, паводле Генрыха, ён паслаў ''«у Русь і Літву і склікаў вялікае войска з русінаў і літоўцаў»'', але раптоўна памёр, калі ўжо зайшоў на карабель, а войскі разыйшліся па сваіх землях.{{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=117}}{{Sfn|Сагановіч|1998|}}

== Пасля смерці Уладзіміра ==
Паход на Рыгу праз смерць князя Уладзіміра не адбыўся. Паводле [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], тым часам смаленскі князь Мсціслаў Давыдавіч [[Літоўскія паходы да 1270 года|разбіў літоўцаў]], якія рабавалі ваколіцы Полацка. У 1217/1218 гадах Тацішчаў згадвае полацкага князя Васільку, удзельніка паходу на Галіч. Стрыйкоўскі не згадваў у гэтым паходзе полацкага князя, але згадваў літоўцаў. Магчыма, [[Васілька Валадаравіч]], малодшы брат Уладзіміра, стаў полацкім князем пасля яго смерці і менавіта з войскамі Васількі і прыведзенымі ім літоўцамі адбылася згаданая Длугашам сутычка смаленцаў, а потым Васілька павёў літоўцаў і пад Галіч. Аднак гэта выключна гіпатэтычна. У 1222 годзе смаленскія князі захапілі Полацк, што імаверна стала прычынай канчатковай страты Полацкам Лівоніі, а таксама прызнання герцыкскім князем Усеваладам нямецкай улады ў 1225 годзе.

== У мастацтве ==

&lt;gallery&gt;
Файл:Заір Азгур. Князь Уладзімір Полацкі.jpg|Скульптура «Князь Уладзімір Полацкі» (1943), [[Заір Азгур]] ([[Мемарыяльны музей-майстэрня З. І. Азгура]])
Файл:Татарнікаў. Валодша.jpg|Полацкі князь Уладзімір, пад імем Валодшы, ва ўяўленні [[Павел Юр’евіч Татарнікаў|Паўла Татарнікава]].
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* Antiquités russes d’aprés les monuments historiques des Islandais et des anciens Scandinaves / С. C. Rafn. Copenhague, 1850—1852. T. 1-2.
* ''[[Барыс Пашкевіч|Paszkiewicz B.]]'' O matce Lestka Bolesławica i początkach mennictwa mazowieckiego // Przegląd Historyczny, vol. 92 (2001), pp.&amp;nbsp;1-14. — P. 12-13;&lt;!-- Тут абсалютна нічога няма крытычнага, аўтар проста давярае звесткам Тацішчава безагаворачна, але даследуе не Полацк. --&gt;
* ''Sobolewski J. P.'' Wasylko Jaropełkowicz i Iziasław Jarosławowicz, dwaj książęta drohiccy z 2 poł. XII w. // Inter orientem et occidentem, studia z dziejów Europy Środkowo — Wschodniej ofiarowane prof. Janowi Tyszkiewiczowi w 40-lecie pracy naukowej. — Warszawa, 2002. — s. 77-88. — S. 80-81;
* ''Michael v. Taube''. Russische u. Litauische Fuersten an der Duena zur Zeit der deutschen Eroberung Livlands (XII u. XIII Jahrh.) // Jahrbuecher fuer Kultur u. Geschichte d. Slaven, NF, Bd XI, Heft III—IV. — Breslau, 1935.
* ''Алексеев Л. В.'' Полоцкая земля // Древнерусские княжества Х-XIII вв. — М., 1975.
* {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|ref=БС. Т. 5}}
* ''Генрих Латвийский''. Хроника Ливонии / Введение, перевод и комментарии С. А. Аннинского. — 2-е изд. — М.— Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1938.
* {{Кніга|ref=Данилевичъ|спасылка=https://runivers.ru/lib/book9208/481469/|аўтар=Данилевичъ В. Е.|загаловак=Очеркъ исторiи Полоцкой земли до конца XIV столѣтiя|год=1896|месца=Киев|выдавецтва=Тип. Императорского Университета Св. Владимира|старонак=288}}
* {{Кніга|ref=Довнар-Запольский|аўтар=Довнар-Запольский М.|загаловак=Очерк истории Кривичской и Дреговичской земель до конца XII ст.|год=1891|месца=Киев}}
* {{Кніга|ref=Загорульский|аўтар=Загорульский Э. М.|загаловак=Генеалогия полоцких князей Изяславичей|год=1994|месца=Мн.|выдавецтва=Изд-во «ВУЗ — ЮНИТИ»|старонак=30|isbn=985-431-001-9}}
* {{кніга
|аўтар          = Загарульскі Э. М.
|частка         = 
|загаловак      = Заходняя Русь: ІХ-ХІІІ ст.: Вучэб. дапам
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = 
|год            = 1998
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 260
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          =
|ref            = Загарульскі
}}
* История государства Российского / сочинение Н. М. Карамзина. — Издание 5-е в 3-х книгах, заключающих в себе 12 томов, с полными примечаниями, украшенное портретом автора, гравированным на стали в Лондоне. — Санкт-Петербург : издание И. Эйнерлинга, 1842—1843. — 28 см.
* {{Артыкул|аўтар=Латышонак Алег|загаловак=Уладзімер Валадаравіч Менскі -- Rex Woldemar|год=2017|адказны=Навук. рэд. Аляксандр Пашкевіч|месца=Смаленск|выданне=Нацыянальнасьць — Беларус|выдавецтва=Інбелкульт|тып=3-е выд., папраўленае і дапоўненае.|старонкі=49-50|isbn=978-5-00076-036-9}}
* {{Артыкул|ref=Лыжин|аўтар=Лыжин Н. П.|загаловак=Два памфлета времен Анны Иоанновны|год=1858|выданне=ИОРЯС|месяц=СПб|том=VII|выпуск=I|старонкі=49-64}}
* ''Майоров А. В.'' Борьба за Берестье в 1182 г. по сведениям Полоцкой летописи В. Н. Татищева и польских средневековых хроник // Исследования по истории Средневековой Руси. К 80-летию Юрия Георгиевича Алексеева / Отв. ред. А. Ю. Дворниченко, сост. С. В. Стрельников. М., СПб., 2006. — С. 62—69.
* ''Майоров А. В.'' «Повесть о Святохне» в трудах современных исследователей // Образ науки в университетском преподавании. Материалы XVII науч. конф. Историко-архивного института РГГУ. М., 2005.
* ''Майоров А. В.'' «Повесть о Святохне»: история изучения и современные приёмы верификации известий В. Н. Татищева // Вестник Удмуртского государственного университета. Серия «История», 2004, № 3.
* {{Кніга|ref=Назаренко|аўтар=Назаренко А.В.|загаловак=Древняя Русь на международных путях : междисциплинарные очерки культурных, торговых, политических связей IX- XII вв.|год=2001|месца=Москва|выдавецтва=Языки русской культуры|старонак=781|isbn=5-7859-0085-8}}
* {{h|Назарова|2014a|''Назарова Е. Л.'' Владимир Всеславич // {{Крыніцы/ДРСМ}} }}
* {{h|Назарова|2014b|''Назарова Е. Л.'' Владимир Полоцкий // {{Крыніцы/ДРСМ}} }}
* {{Кніга|ref=Насевіч|аўтар=Насевіч В. Л.|загаловак=Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы|год=1993|месца=Мінск}}
* ''Пятнов А. П.'' Полоцкая земля в последней четверти XII в. // Rossica Antiqua. 2010. Вып. 1. — С. 135—138.
* {{кніга|ref=Рапов|спасылка=|аўтар=Рапов О. М.|загаловак=Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в|адказны=|год=1977|частка=|спасылка частка=|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Изд-во МГУ|старонкі=|старонак=268|серыя=|тыраж=}}
* {{Артыкул|спасылка=http://www.belhistory.eu/archives/383|ref=Сагановіч|аўтар=Сагановіч Г.|загаловак=Полацк і нямецкая калонія на Дзвіне (паводле хронікі Генрыха)|год=1998|выданне=Беларускі гістарычны агляд|месяц=6|том=5|нумар=1(8)|issn=1392-902Х}}

{{продкі}}
{{Ізяславічы Полацкія}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Князі полацкія]]
[[Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі]]</text>
      <sha1>ebn8nfzcb4bt2pf6i119j0jt4tcwqfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ветка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16263</id>
    <revision>
      <id>5157698</id>
      <parentid>5153871</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11817" sha1="l338nie51dpyycmqrnijyw0n31h4mqt" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Ветка, значэнні}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = горад
 |беларуская назва        = Ветка
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    = Веткаўскі
 |першае згадванне        = [[1685]]
}}
'''Ве́тка'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Vietka}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]], прыстань на [[Сож|р. Сож]]. За 22 км ад [[Гомель|Гомеля]]. Аўтадарогі на Гомель, [[Добруш]].

== Назва ==

На думку [[А. Рогалеў|А. Рогалева]], назва горада Ветка ўтворана ад геаграфічнага тэрміна ''ветка'', які служыў абазначэннем невялікага вострава. Сам востраў, на яго думку, быў названы «веткай» па праліву, які аддзяляў яго ад ракі Сож, і які нагадваў «адгалінаванне» гэтай ракі&lt;ref&gt;А. Ф. Рогалев. Топонимический словарь Ветковского района Гомельской области. Гомель, 2004. 196 с.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Места Ветка і рэчка Ветка на карце 1790 г..jpg|злева|міні|Места Ветка і рэчка Ветка на карце 1790 г.]]
На карце 1790 г. у паўднёвай частцы «''места Ветка''» пазначаная рачулка, што ўцякае ў Сож злева (Ветка таксама на левым беразе), і побач надпіс (уздоўж цячэння Сажа) «''ре: Ветка''» (рэчка).

== Гісторыя ==
Ветка заснавана ў [[1685]] як слабада [[стараверы|стараверамі]] — уцекачамі з цэнтральнай Расіі. У XVII—XVIII стст. Ветка з навакольнымі слабодамі, манастырамі і скітамі з’яўлялася цэнтрам старавераў. У 1730-я ў горадзе пражывала каля 40 тыс. чал. Карныя войскі царскага ўрада ў XVIII ст. двойчы спальвалі Ветку, большасць жыхароў прымусова выселена ва ўсходнія губерніі Расіі. З [[1772]] у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 1784 мястэчка, з [[1852]] у Гомельскім павеце. У 1868 адкрыта жаночае народнае вучылішча, у 1874 — мужчынскае. У 18 ст. у Ветцы сфарміраваліся [[Веткаўская іканапісная школа|мясцовыя асаблівасці іканапісу]] і афармленні рукапіснай кнігі, склалася самабытная школа веткаўскага разьбярства. З 1919 у Гомельскай губерні РСФСР, з 1925 горад. З 1926 у БССР, цэнтр раёна. З [[18.8]].[[1941]] па [[28.9]].[[1943]] была акупіравана немцамі, у гэты час загінула 656 чалавек. У 1978 быў заснаваны [[Веткаўскі музей народнай творчасці]], адкрыўся для наведвальнікаў у лістападзе 1987.

20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Веткаўскі раён]] і горад Ветка, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Веткаўскі раён]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&amp;q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 &quot;Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&amp;q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0.5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;{{Graph:Chart|width=128|height=128|type=rect|x=1897,1969,1995,2006,2008,2016,2017|y=7200,6200,6300,8000,8100,8340,8394}}&lt;/div&gt;
* '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 7,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}
* '''XX стагоддзе''': 1969 год — 6,2 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1995 год — 6,3 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}
* '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 8,0 тыс. чал.; 2008 год — 8,1 тыс. чал.; 2016 год — 8&amp;nbsp;340 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;; 2017 год — 8&amp;nbsp;394 чал.;&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;/&gt; 2026 год — 8&amp;nbsp;510 чал.

== Эканоміка ==
Прадпрыемствы лёгкай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці. Ветка — цэнтр мастацкага промысла (разьбярства па дрэве).

== Культура ==
[[Файл:Ветка. Веткаўскі музей (01).jpg|міні|злева|Музей у былым доме купца Грошыкава]]
* [[Веткаўскі музей народнай творчасці]].

== Славутасці ==
* Шэраговая забудова XIX—першай паловы XX ст.
* Былы [[дом купца Грошыкава]] ([[1897]]), пл. Чырвоная, 5 — {{ГККРБ 4|313Г000146}}
* [[Спаса-Праабражэнская царква (Ветка)|Спаса-Праабражэнская царква]]
* Стараверскія могілкі
* Брацкая магіла ([[1943]]), вул. Савецкая — {{ГККРБ 4|313Д000145}}
* Гарадзішча перыяду ранняга жалезнага веку ([[1-е тысячагоддзе да н.э.]] — [[1-е тысячагоддзе н.э.]]), 3 км на поўнач ад горада, на беразе р.[[Сож]], урочышча Цялячае — {{ГККРБ 4|313В000147}}

== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Веткі}}
* [[Тамара Яўгенаўна Гаробчанка]] (нар. 1942) — беларускі тэатразнавец.
* [[Яўген Палікарпавіч Гаробчанка]] (1917—1947) — беларускі акцёр.
* [[Дзмітрый Міхайлавіч Кавалёў]] — савецкі паэт
* [[Валерый Ільіч Кожар]] (1937—2020) — беларускі архітэктар.
* [[Акім Рыгоравіч Курачкін]] — беларускі скульптар
* [[Вільям Саламонавіч Матлін]] — яўрэйскі рэвалюцыянер, вучоны-энэргетык, рэпрэсаваны
* [[Міхаіл Васільевіч Селькін]] — беларускі навуковец-алгебраіст
* [[Морыс Голубаў]] (1905—1987) — амерыканскі мастак&lt;ref&gt;[http://www.jewishledger.com/2017/04/art-maurice-golubov/]&lt;/ref&gt;
* [[Майсей Барысавіч Нэйман]] (1898—1967) — савецкі фізікахімік.
* {{нп5|Самуіл Вульфавіч Ратнер||uk|Ратнер Самуїл Вульфович}} (1910—1992) — савецкі кампазітар.
* [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў]] (1925—1988) — беларускі краязнавец, калекцыянер.
* [[Айзік Фрэйдкін]] (1892—1941) — яўрэйскі пісьменнік, перакладчык&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rujen.ru/index.php/%D0%A4%D0%A0%D0%95%D0%99%D0%94%D0%9A%D0%98%D0%9D_%D0%90%D0%B9%D0%B7%D0%B8%D0%BA |title=Архіўная копія |access-date=11 лістапада 2018 |archive-date=14 снежня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214090824/http://rujen.ru/index.php/%D0%A4%D0%A0%D0%95%D0%99%D0%94%D0%9A%D0%98%D0%9D_%D0%90%D0%B9%D0%B7%D0%B8%D0%BA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Мордхе Эрліх]] (1873—1931) — яўрэйскі пісьменнік&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 |accessdate=11 лістапада 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160515132700/http://rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 |archivedate=15 мая 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Галэрэя ==
&lt;gallery&gt;
Vietka District Council of Deputies.jpg|Веткаўскі раённы савет дэпутатаў
Vietka District Executive Committee.jpg|Веткаўскі раённы выканаўчы камітэт
Цэнтр культуры ў Ветцы.jpg|Веткаўскі цэнтр культуры і народнай творчасці
Vietka Sanitary-Epidemiological Station.jpg|Веткаўскі раённы цэнтр гігіены і эпідэміялогіі
Брама дома Грошыкава.jpg|Брама дома Грошыкава (Веткаўскі музей стараверства і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава)
Помнік славутым ураджэнцам Веткаўскага раёна.jpg|Помнік славутым ураджэнцам Веткаўскага раёна
Панарама Чырвонай Плошчы, Ветка.jpg|Панарама Чырвонай Плошчы
Аўтастанцыя.jpg|Аўтастанцыя
Будынак пошты.jpg|Будынак пошты
Будынак веткаўскага МНС.jpg|Будынак МНС
Помнік вызваліцелям.jpg|Помнік вызваліцелям г. Ветка ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў
Помнік зніклым пасля Чарнобыля вёскам, Ветка.jpg|Помнік зніклым пасля Чарнобыля вёскам
&lt;/gallery&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Гарады Гомельскай вобласці]]
* [[Гарады Беларусі]]

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4|||}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Ветка|158}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Vietka|Ветка}}
{{OSM relation|4679831|Ветка}}

{{Веткаўскі раён}}
{{Гомельская вобласць}}

[[Катэгорыя:Ветка| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1685 годзе]]</text>
      <sha1>l338nie51dpyycmqrnijyw0n31h4mqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікдзень</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27496</id>
    <revision>
      <id>5157858</id>
      <parentid>5051787</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78543" sha1="hjan4pj0e9i23a1z0hrxz4uxynjn0mc" xml:space="preserve">{{Свята
|назва свята  = Вялікдзень
|тып(колер)           = хрысціянскі
|пашыраны тып     = [[хрысціянства|хрысціянскае]], у шэрагу краін — дзяржаўнае 
|інакш         = Светлае Хрыстова Уваскрэсенне
|усталявана    = у гонар [[уваскрэсенне Ісуса Хрыста|уваскрэсення Ісуса Хрыста]] ў [[I]] стагоддзі
|адзначаецца    = хрысціянамі 
|дата          = першая нядзеля пасля  веснавога  [[раўнадзенства]] [[21 сакавіка]] і  [[Поўня (фаза Месяца)|поўні]]
|дата2015      = [[5 красавіка]]&lt;br /&gt;(каталікі, [[Армянская апостальская царква|ААЦ]]&lt;ref name=&quot;ААЦпасха&quot;&gt;[http://www.armenianprelacy.org/2009-05-01-15-20-15/2015-feasts-a-fasts Каляндар свят і пастоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160321140409/http://armenianprelacy.org/2009-05-01-15-20-15/2015-feasts-a-fasts |date=21 сакавіка 2016 }} Армянскай апостальскай царквы ў 2015 годзе&lt;/ref&gt;)&lt;br /&gt;[[12 красавіка]]&lt;br /&gt;(праваслаўныя цэрквы&lt;ref name=sopost /&gt;&lt;ref name=&quot;azb&quot;&gt;[http://azbyka.ru/days/2015-04-12 Старый стиль, 30 марта, Новый стиль 12 апреля, воскресенье] // Православный церковный календарь&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;prav_mir&quot;&gt;[http://calendar.pravmir.ru/2015/4/12 12 апреля 2015 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170629060204/http://calendar.pravmir.ru/2015/4/12 |date=29 чэрвеня 2017 }} // [[Православие и мир]], православный календарь, 2015 г.&lt;/ref&gt;, акрамя [[Праваслаўная царква Фінляндыі|Фінляндскай]]&lt;ref name=vsepravosl_kongr /&gt;)
|дата2016      = [[27 сакавіка]]&lt;br /&gt;(каталікі&lt;ref name=sopost&gt;[http://space.kursknet.ru/astron/russian/calendar/easters.sht Супастаўленне дат Праваслаўнага і Каталіцкага Вялікадня (1918-2049)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160328181402/http://space.kursknet.ru/astron/russian/calendar/easters.sht |date=28 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://catholicism.about.com/od/2016-Calendar/f/When-Is-Easter-2016.htm When Is Easter 2016?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160411062114/http://catholicism.about.com/od/2016-Calendar/f/When-Is-Easter-2016.htm |date=11 красавіка 2016 }} // About.com? Updated November 23, 2015.&lt;/ref&gt;, [[Армянская апостальская царква|ААЦ]]&lt;ref name=&quot;ААЦ2016&quot;&gt;[http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=3&amp;nid=3120&amp;y=2016&amp;m=2&amp;d=18&amp;lng=en Mother See Announces Holy Week Schedule] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160404032834/http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=3&amp;nid=3120&amp;y=2016&amp;m=2&amp;d=18&amp;lng=en |date=4 красавіка 2016 }}, Mother See of Holy Etchmiadzin, Information Services, 18 March, 2016&lt;/ref&gt;), &lt;br /&gt;[[1 мая]]&lt;br /&gt;(праваслаўныя цэрквы&lt;ref name=sopost /&gt;&lt;ref name=&quot;azb16&quot;&gt;[http://azbyka.ru/days/2016-05-01 Старый стиль, 18 апреля, Новый стиль 1 мая] // Православный церковный календарь&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;prav_mir16&quot;&gt;[http://calendar.pravmir.ru/2015/4/12 1 мая 2016 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170629060204/http://calendar.pravmir.ru/2015/4/12 |date=29 чэрвеня 2017 }} // [[Православие и мир]], православный календарь, 2016 г.&lt;/ref&gt;, акрамя [[Праваслаўная царква Фінляндыі|Фінляндскай]]&lt;ref name=vsepravosl_kongr/&gt;)
|дата2017      = [[16 красавіка]]&lt;br /&gt;(каталікі&lt;ref name=sopost/&gt; і праваслаўныя цэрквы&lt;ref name=sopost/&gt;)
|святкаванне  = уначы або рана раніцай [[Велікоднае богаслужэнне|богаслужэнні]] ў цэрквах, сямейныя застоллі, [[Вялікдзень у народнай традыцыі|народныя гулянні]]
|традыцыі      = Усходнія — асвячэнне [[велікоднае яйка|пафарбаваных яйкаў]] і [[куліч]]оў, вітальнае цалаванне, [[валачобны абрад]], на Захадзе — падарункі, пошук яйкаў дзецьмі, у абодвух выпадках — [[хрыстосаванне]]
|звязана з      = [[Мясапуст]], [[Масленіца]], [[Дараваная нядзеля]], [[Вялікі пост]], [[Вербніца]], [[Перадвелікодны тыдзень]], [[Светлы тыдзень]], [[Узнясенне Гасподняе]], [[Дзень Святой Тройцы]], [[Пятроў пост]]
}}
'''Вялі́кдзень'''&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;, '''Па́сха''' ({{lang-el|πάσχα}}, {{lang-lat|Pascha}}, {{lang-he|פסח}} {{IPA|[Pesaḥ]}}), '''Уваскрэсенне Хрысто́ва''' ({{lang-el|Ἡ Ανάστασις τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ}}), '''Светлае Хрыстова Уваскрэсенне''' — галоўная падзея царкоўнага календара, найстаражытнейшае і найважнейшае [[Хрысціянскія святы|хрысціянскае свята]]&lt;ref name=trawicky /&gt;, якое адзначалася яшчэ ў часы апосталаў&lt;ref name=&quot;esbe&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ+|Пасха, христианский праздник|[[Мікалай Іванавіч Барсаў|Барсов Н. И.]]}}&lt;/ref&gt; і было ўсталявана ў гонар [[Уваскрэсенне Ісуса Хрыста|Уваскрэсення Ісуса Хрыста]]&lt;ref name=&quot;trawicky&quot;&gt;''Bernard Trawicky, Ruth Wilhelme Gregory''. [http://books.google.com/books?id=gDbKexa1jfcC&amp;pg=PA224&amp;dq=easter+central+feast&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=ZwaAT7q9H8nf0QHw35T_Bw&amp;ved=0CE0Q6AEwBDgK#v=onepage&amp;q=easter%20central%20feast&amp;f=false Anniversaries and Holidays]. — [[Амерыканская бібліятэчная асацыяцыя|American Library Association]], p. 224, 2000.&lt;/ref&gt; — цэнтра ўсёй біблейскай гісторыі і асновы ўсяго хрысціянскага вучэння&lt;ref name=&quot;nsad&quot;&gt;[http://www.nsad.ru/articles/pasha-hristova-smysl-i-istoriya-prazdnika Пасха Христова: смысл и история праздника] // [[Нескучный сад, часопіс|Нескучный сад]], 04.05.13.&lt;/ref&gt;{{efn|Паводле апостала Паўла, {{пачатак цытаты}}а калі Хрыстос не ўваскрэс, дык і пропаведзь нашая марная, марная і вера ваша.{{канец цытаты|крыніца={{Біблія|1Кар|15:14}}}}}}.

У дзень Вялікадня вернікі адзначаюць уваскрэсенне Хрыста з мёртвых і перамогу жыцця над смерцю і злымі сіламі. Паводле [[Біблія|Бібліі]], Ісус паўстаў з труны на трэці дзень святкавання юдэйскай Пасхі.

У праваслаўі статус Вялікадня як галоўнага свята адлюстроўваюць словы «''свят свята і ўрачыстасць з урачыстасцей''»&lt;ref name=&quot;rybko&quot;&gt;[http://azbyka.ru/paskha/pasha_svetloe_hristovo_voskresenie_05-all.shtml На Пасху все кругом ликует и играет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150413182215/http://azbyka.ru/paskha/pasha_svetloe_hristovo_voskresenie_05-all.shtml |date=13 красавіка 2015 }} // «Азбука веры».&lt;/ref&gt;.

У наш час дата Вялікадня ў кожны год [[пасхалія|разлічваецца]] паводле [[Месяцава-сонечны каляндар|месяцава-сонечнага календара]], што робіць Вялікдзень [[пераходныя святы|пераходным святам]].

[[Іўрыт|Яўрэйскае]] слова ''[[Песах|Пе́сах]]'' абазначае іўдзейскую Пасху&lt;ref&gt;''Norman Davies''. [https://books.google.ru/books?id=jrVW9W9eiYMC&amp;pg=PA201&amp;lpg=PA201&amp;dq=„In+most+European+languages+Easter+is+called+by+some+variant+of+the+late+Latin+word+Pascha,+which+in+turn+derives+from+the+Hebrew+pesach,+passover.“&amp;source=bl&amp;ots=NACwwrNWGy&amp;sig=T5tkGFi0tGh4IEx23_Kg8aajPQE&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=fTwkVff9AYefsAGy-4HICQ&amp;ved=0CDAQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=%E2%80%9EIn%20most%20European%20languages%20Easter%20is%20called%20by%20some%20variant%20of%20the%20late%20Latin%20word%20Pascha%2C%20which%20in%20turn%20derives%20from%20the%20Hebrew%20pesach%2C%20passover.%E2%80%9C&amp;f=false Europe: A History]. — [[Oxford University Press]], p. 201, 1996.&lt;/ref&gt;. Яно звязана са словам ''паса́х'' ({{lang-he|פסח}} — праходзіць міма&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;), якое нагадвае пра тое, што Усявышні абмінуў яўрэйскія дамы, знішчаючы першынцаў Егіпта&lt;ref name=pesah /&gt; (часам саму назва свята тлумачаць як «мінуў, абыйшоў»). [[Арамейская мова|Арамейская]] назва свята, якая гучыць як ''пісха''&lt;ref name=pesah /&gt;, увайшла ў грэчаскую мову, затым перайшла ў лацінскую і ў далей распаўсюдзілася ў мовах Еўропы: ''pâques'' (фр.), ''pascuas'' (ісп.), ''пасха'' (рус.) і гэтак далей&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/blogs/prospero/2015/04/johnson-word-origins «The weirdness of Holy Week»] // [[The Economist]], Apr 2nd 2015).&lt;/ref&gt;.

Звычай святкавання Пасхі, які існаваў у старажытных [[семіцкія плямёны|семіцкіх плямён]]&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;, першапачаткова быў звязаны з [[жывёлагадоўля]]й, а пазней з [[земляробства]]м&lt;ref&gt;{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article087366.html|Пасха}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Праваслаўная энцыклапедыя|158292|Ветхозаветное богослужение|8|59—66}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар=Audirsch J. G. |загаловак=The Legislative Themes of Centralization: From Mandate to Demise |арыгінал= |спасылка=https://books.google.it/books?id=yQaQBAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false |вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= |выдавецтва={{нп3|Wipf and Stock Publishers|Wipf and Stock Publishers||Wipf and Stock}} |год=2014 |volume= |pages=108 |columns= |allpages=224 |серыя= |isbn= |тыраж= |ref= }}&lt;/ref&gt;, пачаткам [[жніво|жніва]]&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;&gt;Вялікдзень. {{крыніцы/БЭ|4}}&lt;/ref&gt;. З развіццём культу бога [[Яхве]] Пасха святкавалася ў гонар [[выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэйскага народа з егіпецкага палону]]&lt;ref name=nsad /&gt;&lt;ref name=pesah /&gt;, потым яе сталі звязваць з чаканнем «нябеснага збавіцеля» — [[месія|месіі]]&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

У хрысціян назва свята набыла іншае тлумачэнне — «''пераход ад смерці да жыцця, ад зямлі да неба''»&lt;ref name=&quot;prav_ru&quot;&gt;[http://days.pravoslavie.ru/rubrics/canon416.htm Пасха. История праздника] // Православный календарь, [[Православие.Ru]].&lt;/ref&gt;. Царкоўнае святкаванне Вялікадня доўжыцца 40 дзён&lt;ref name=&quot;esbe&quot; /&gt;.

== Гісторыя і дата Вялікадня ==

=== Старазапаветная Пасха ===
Старазапаветная Пасха, як і цяперашняе свята ''[[Песах|Пе́сах]]'' (яўрэйская Пасха), святкавалася ў гонар [[выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]]{{efn|{{СЗ2|Сачы за месяцам Авіў і ўчыняй Пасху Госпаду, Богу твайму, бо ў месяцы Авіве вывеў цябе Гасподзь, Бог твой, з Егіпта ўначы.|Друг|16:1}}}}, гэта значыць вызвалення яўрэяў ад рабства. Назва «Пе́сах» ({{lang-he|פסח}}) азначае «праходзіць міма»&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;. Яна звязана з апавяданнем пра ''[[дзесяць караў егіпецкіх]]''.

Адно бедства («кара») змянялася іншым, і нарэшце за адмову [[фараон]]а адпусціць ізраільскі народ Бог «пакараў Егіпет страшнай карай», забіўшы ўсіх ''першынцаў''&lt;ref name=&quot;nsad&quot; /&gt;{{efn|{{СЗ2|Апоўначы Гасподзь пабіў усіх першынцаў у зямлі Егіпецкай, ад першынца фараона, які сядзеў на троне сваім, да першынца вязьня, які быў у цямніцы, і ўсё першароднае з жывёлы. І ўстаў фараон уначы сам і ўсе рабы ягоныя і ўвесь Егіпет; і пачаўся вялікі енк у зямлі Егіпецкай, бо не было дома, дзе не было б мёртвага.|Зых|12:29|-30}}}}, гэта значыць усіх першых па старшынстве нашчадкаў мужчынскага полу — і ў людзей, і ў [[скаціна|быдла]]&lt;ref&gt;[http://dic.academic.ru/dic.nsf/biblerus/71094/первенец Первенец] // Библия. Ветхий и Новый заветы. Синодальный перевод. [[Біблейская энцыклапедыя архімандрыта Нікіфара|Библейская энциклопедия архимандрита Никифора]]. 1891.&lt;/ref&gt;. Кара абмінула толькі першынцаў іўдзеяў, жытлы якіх Бог адрозніў па ўмоўным знаку (крыві ''ягня'' на вушаках дзвярэй) і прайшоў міма:

{{цытата| А Я гэтай самай ночы прайду па зямлі Егіпецкай, і паб'ю кожнага першынца ў зямлі Егіпецкай, ад чалавека да быдла, і над усімі божышчамі Егіпецкімі ўчыню суд. Я Гасподзь. І будзе ў вас кроў знакам на дамах, дзе вы знаходзіцеся, і ўбачу кроў і прайду міма вас, і не будзе сярод вас пошасці згубнай, калі буду караць зямлю Егіпецкую. І хай будзе вам дзень гэты незабыўны, і святкуйце яго як сьвята Госпаду ва ўсе роды вашыя; як устанаўленне вечнае святкуйце яго. {{Біблія|Зых|12:12|-14}}
}}

Пасля апошняй кары фараон адпусціў яўрэйскі народ разам з яго статкамі, а напалоханыя егіпцяне пануквалі яўрэяў, каб тыя хутчэй пакінулі Егіпет ({{Біблія|Зых|12:31|-33}}).

==== [[Пасхальнае ягня]] ====
У памяць пра гэту падзею «ўсяму супольству Ізраілеваму» прадпісвалася ўвечар 14-га ''[[нісан]]а'' (першага месяца яўрэйскага календара) прыносіць у ахвяру ''ягня'' — аднагодку мужчынскага полу, без хібы, узятага ад авечак альбо ад коз, якога сям’і трэба было спячы на агні і з’есці цалкам, не зламаўшы касцей, з [[праснакі|прэсным хлебам]] (г.зн. мацой) і горкай травой у [[Седэр|пасхальную ноч]] ({{Біблія|Зых|12:1|-10}}, {{Біблія|Лік|9:1|-14}}). Апраснак у культавым рытуале яўрэяў азначаў спешнасць выхаду з Егіпта, калі цеста не паспявала скіснуць. Смакаванне пасхальнай вячэры выступала як «сведчанне галоўнай падзеі ўсёй старазапаветнай гісторыі» — [[выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]]&lt;ref name=&quot;agn&quot; /&gt;.

[[Пасхальнае ягня]] таксама звалася «пасхай» («песахам»)&lt;ref name=pesah /&gt;{{efn|{{пачатак цытаты}} А ежце яго так: хай будзе паясніца ваша перапяразана, абутак ваш на нагах вашых і кіі вашыя ў руках вашых, і ежце яго паспешліва: гэта — Пасха Гасподняя.{{канец цытаты|крыніца={{Біблія|Зых|12:11}}}}{{пачатак цытаты}}І склікаў [[Майсей]] усіх старэйшынаў Ізраілевых і казаў ім: выберыце і вазьмеце сабе ягнят па сем’ях вашых і закалеце паску…{{канец цытаты|крыніца={{Біблія|Зых|12:21}}}}}}. Такое ўжыванне слова можна знайсці, у прыватнасці, у апавяданнях евангелістаў пра ''[[Тайная вячэра|Тайную Вячэру]]'' ({{Біблія|Мф|26:17|-19}}, {{Біблія|Мк|14:12|-16}}, {{Біблія|Лк|22:8|-15}}).

==== Вялікдзень у Новым Запавеце ====
Вялікдзень неаднаразова згадваецца ў Евангеллях, але асаблівае месца займае ў іх апавяданні пра [[Тайная вячэра|Тайную Вячэру]], якая ў [[Апостал Матфей|Матфея]], [[Евангеліст Марк|Марка]] і [[Евангеліст Лука|Лукі]] апісана як святочная пасхальная трапеза ({{Біблія|Мф|26:17|-19}}, {{Біблія|Мк|14:12|-16}}, {{Біблія|Лк|22:8|-15}}), і пра наступнае [[распяцце Ісуса Хрыста]].

Менавіта падчас Тайнай Вячэры [[Ісус Хрыстос]] прамовіў словы і здзейсніў дзеянні, якія змянілі сэнс свята. Ісус замяніў Сабой месца пасхальнай ахвяры, і ў выніку «старая Пасха становіцца Пасхай новага Ягня, ахвяраванага дзеля ачышчэння людзей раз і назаўжды», а новай пасхальнай трапезай становіцца [[Еўхарыстыя]]&lt;ref name=azb_paskha&gt;[http://azbyka.ru/paskha/ ПАСХА или ХРИСТОВО ВОСКРЕСЕНИЕ?] // «Азбука веры».&lt;/ref&gt;.

Паколькі пакаранне адбылося ў пятніцу, «'' дык Іўзеі, каб не пакінуць целаў на крыжы ў суботу, бо тая субота была дзень вялікі, прасілі Пілата, каб перабіць у іх галені і зняць іх''» ({{Біблія|Ін|19:31}}), і воіны перабілі галені раскрыжаваным разбойнікам, аднак жа, «''падышоўшы да Ісуса, як убачылі Яго ўжо мёртвага, не перабілі ў яго галені''» ({{Біблія|Ін|19:32|-32}}). [[Іаан Багаслоў]], які распавядае пра гэтыя падзеі, знаходзіць у іх выкананне слоў Свяшчэннага Пісання: «''бо гэта сталася, хай збудзецца Пісанне: „косць Ягоная хай не будзе зламана“''» ({{Біблія|Ін|19:36}}).

Новае разуменне пасхальнай ахвяры добра адлюстроўваюць словы апостала Паўла ({{Біблія|1Кар|5:7}}): {{цытата|… Пасха наша Хрыстос, ахвяраваны за нас..}}

==== Спыненне старазапаветных ахвяр ====
Пасля разбурэння ў [[70]] годзе [[Іерусалімскі храм|Іерусалімскага храма]] рытуальнае ахвяраванне пасхальнага ягня больш не праводзілася&lt;ref name=pesah&gt;{{cite web|url=https://eleven.co.il/article/13202|title=Песах|publisher=[[Электронная еврейская энциклопедия]]|accessdate=2013-04-29|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GFOop3FO?url=http://www.eleven.co.il/article/13202|archivedate=29 красавіка 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agn&quot;&gt;''Гриц И. Я.'' [http://www.pravenc.ru/text/63320.html Агнец пасхальный] // [[Православная энциклопедия]], т. 1, с. 257—258.&lt;/ref&gt;, і ў сучасным рытуале адпраўлення Песаха пра яго нагадвае прадпісанне «з’есці невялікі кавалачак спечанага мяса» падчас начной трапезы&lt;ref name=&quot;agn&quot; /&gt;.&lt;/small&gt;

=== Ранняе хрысціянства ===
[[Файл:Anastasis Pio Christiano Inv31525.jpg|thumb|240px|Уваскрэсенне. Сімвалічная выява. Века [[саркафаг]]а. [[Музей Піа-Крысціяна]], [[Ватыкан]]]]
Пасля [[Дзень Святой Тройцы|Сёмухі]] хрысціяне пачалі праводзіць першыя богаслужэнні [[Еўхарыстыя|Еўхарыстыі]], прысвечаныя ўспаміну смерці Ісуса Хрыста. [[Літургія|Літургіі]] праходзіла як [[Тайная вячэра|Тайная Вячэра]] — Пасха мукаў, звязаная з [[Распяцце Хрыстова|Хроснай смерцю]]. Такім чынам, Вялікдзень стаў першым і галоўным хрысціянскім святам, якое абумовіла як [[богаслужэбны ўстаў]] Царквы, так і [[веравучэнне|веравучыцельны]] бок [[хрысціянства]]{{няма АК|30|03|2015}}.

У некаторых ранніх крыніцах гаворыцца пра штотыднёвыя святкаванні: [[пятніца]] была днём [[пост, рэлігія|посту]] і смутку ва ўспаміне мукаў Хрыста («[[Пастыр Ермы]]», III,V:1), а нядзеля — днём радасці ([[Тэртуліян]], «De corona mil.», гл. 3). Гэтыя святкаванні станавіліся больш урачыстымі ў перыяд яўрэйскага Песаха — угодкаў смерці Хрыста{{няма АК|30|03|2015}}.

У [[Малая Азія|малаазійскіх]] цэрквах, асабліва [[іўдзеахрысціянства|іўдзеахрысціянамі]], у [[I]] стагоддзі [[н.э.]] свята штогод адзначалася разам з іўдзейскім Песахам — 14 [[нісан]]а, таму што і іўдзеі і хрысціяне чакалі ў гэты дзень прышэсце [[Месія|Месіі]] (Блаж. Еранім, Тлум. на Мф. 25,6 — PL 26,192). Некаторыя цэрквы пераносілі святкаванне на першую нядзелю пасля іўдзейскага Песаха, таму што [[Ісус Хрыстос]] быў пакараны смерцю ў дзень Песаха і ўваскрэс паводле Евангеллях у дзень пасля суботы — гэта значыць у [[нядзеля|нядзелю]]. Ужо ў [[II стагоддзе|II]] стагоддзі свята прымае характар штогадовага ва ўсіх Цэрквах. У сачыненнях ранніх хрысціянскіх пісьменнікаў — у пасланні [[Ірыней Ліёнскі|Св. Ірынея Ліёнскага]] біскупу Рымскаму [[Віктар I (Папа Рымскі)|Віктару]], «Пасхальная гамілія» {{нп3|Мелітон Сардыйскі|Мелітона Сардыйскага|ru|Мелитон Сардийский}}&lt;ref&gt;[http://www.orthlib.ru/Meliton/paskha.html Святитель Мелитон Сардийский. О Пасхе]&lt;/ref&gt;, у творах [[Апалінарый Іерапольскі|Апалінарыя Іерапольскага]], [[Клімент Александрыйскі|Клімента Александрыйскага]], Св. [[святы Іпаліт Рымскі|Іпаліта Рымскага]] — ёсць звесткі і пра святкаванне штогадовага дня смерці на крыжы і Уваскрэсення Хрыстова. З іх сачыненняў вынікае, што першапачаткова асобым постам адзначаліся пакуты і смерць Хрыста як «Пасха Пакут», ці «Пасха Крыжовая»&lt;ref name=&quot;Летка&quot;&gt;[http://old2.zviazda.by/second.html?r=24&amp;p=9&amp;archiv=30042005 Пасха. Вялікдзень. Светлае Хрыстова Уваскрэсенне. Аляксандр ЛЕТКА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210121142518/http://old2.zviazda.by/second.html?r=24&amp;p=9&amp;archiv=30042005 |date=21 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt; — πάσχα σταυρόσιμον, pascha crucificationis, якая супадала з яўрэйскім Песахам, пост працягваўся да нядзельнай ночы. Пасля яе адзначалася ўласна Уваскрэсенне Хрыстова як Пасха радасці, ці «Пасха Уваскрэсення»&lt;ref name=&quot;Летка&quot;/&gt; — πάσχα άναστάσιμον, pascha resurrectionis. У сучасным [[богаслужэбны ўстаў|богаслужэбным уставе]] захаваліся сляды гэтых старажытных свят.&lt;ref&gt;иер. А. Сложеникин. [http://www.liturgica.ru/bibliot/pash_slozh.html Празднование Святой Пасхи. Историко-литургическая справка]&lt;/ref&gt; Асабліва гэта прыкметна ў святочных элементах службаў Вялікіх Чацвярга, Пятніцы і Суботы і ў структуры начной службы ў Велікодную нядзелю, якая складаецца з мінорнай велікоднай паўночніцы з канонам Вялікай Суботы, і з урачыста-радаснай велікоднай ютрані. Таксама на Уставе адбілася і старажытная традыцыя святкавання Пасхі Уваскрэсення аж да [[Ушэсце|Ушэсця]].

У хуткім часе стала прыкметным адрозненне традыцый [[Памесная царква|Памесных цэркваў]]. Узнікла т.зв. «[[Велікодная спрэчка другога стагоддзя|велікодная спрэчка]]» паміж [[Рым]]ам і цэрквамі Малой Азіі. Хрысціяне Малой Азіі, названыя [[чатырынадзясятнікі|чатырынадзясятнікамі]] ці квартадэцыманамі (ад '''14''' дня месяца нісана), строга прытрымліваліся звычаю святкаваць Вялікдзень (Пасху) 14 нісана, абапіраючыся на аўтарытэт [[апостал|Ап.]] [[Іаан Багаслоў|Іаана Багаслова]]. У іх жа назва яўрэйскай Пасхі перайшла на назву хрысціянскай і пасля распаўсюдзілася.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alexandermen.ru/books/tso/tso_prl7.html|author=[[Аляксандр Уладзіміравіч Мень|Мень А. В]]|title=О дне празднования Пасхи // Православное богослужение. Таинство, слово и образ|publisher=Наследие протоиерея Александра Меня|accessdate=2013-05-22|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GqJGecjR?url=http://www.alexandermen.ru/books/tso/tso_prl7.html|archivedate=24 мая 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Тады як на [[Захад]]зе, які не зведаў уплыву [[іўдзеахрысціянства]], склалася практыка святкавання Вялікадня ў першую нядзелю пасля яўрэйскай Пасхі, пры гэтым разлічваючы апошнюю як [[Поўня (фаза Месяца)|поўня]] пасля [[вясновае раўнадзенства|дня раўнадзенства]]. У [[155]] годзе [[Палікарп Смірнскі|Палікарп]], [[біскуп]] [[Смірна|Смірны]], наведаў рымскага біскупа [[Анікет, Папа Рымскі|Анікета]], каб дамовіцца пра агульнае святкаванне Вялікадня, але пагаднення дасягнута не было. Пазней, у 190—192 гг., рымскі біскуп [[Віктар I (Папа Рымскі)|Віктар]] на [[Усяленскія саборы|саборах]] у [[Палесціна|Палесціне]], [[Понт|Понце]], [[Галія|Галіі]], [[Александрыя|Александрыі]], [[Карынф]]е, настойваў, каб малаазійскія хрысціяне адмовіліся ад свайго звычаю, і патрабаваў ад іншых цэркваў разарваць зносіны з імі. [[святы|Св.]] [[Ірыней Ліёнскі]], выступіў супраць адлучэння малаазійцаў, адзначаючы, што разыходжанні па фармальных прычынах не павінны ставіць пад пагрозу адзінства Царквы&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060621070935/http://www.mystudies.narod.ru/topics/debates/easter.htm Спрэчкі аб святкаванні Вялікадня]&lt;/ref&gt;.

Многія абшчыны арыентаваліся на прынятыя ў [[іўдаізм|іўдзеяў]] разлікі пасхальнага месяца. У той час ужо не прытрымліваліся сувязі паміж раўнадзенствам і месяцам нісанам, і ў некаторыя гады гэта прыводзіла да святкавання Вялікадня да дня веснавога раўнадзенства (гэта значыць, да надыходу новага астранамічнага года). Гэта практыка не прымалася іншымі абшчынамі{{няма АК|30|03|2015}}.

=== Першы Усяленскі сабор ===
Пытанне адзінага дня святкавання Вялікадня для ўсёй хрысціянскай [[айкумена|айкумены]] разглядалася на скліканым у [[325]] годзе саборы епіскапаў у [[Нікея|Нікеі]], пасля названым [[Першы Нікейскі сабор|Першым Усяленскім]]&lt;ref&gt;[http://www.biblicalstudies.ru/Lib/Father4/Konstantin.html Ліст імператара Канстанціна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928154652/http://www.biblicalstudies.ru/Lib/Father4/Konstantin.html |date=28 верасня 2007 }}&lt;/ref&gt;. На саборы было прынята рашэнне ўзгадняць дзень святкавання Вялікадня паміж абшчынамі, і асуджана практыка арыентацыі на яўрэйскую дату, якая выпадала да раўнадзенства&lt;ref&gt;[http://www.sedmitza.ru/text/433638.html Феадарыт Кірскі. Гісторыя Царквы. Кніга 1, глава 10]&lt;/ref&gt; :
{{цытата|Калі разглядалася пытанне наконт найсвяцейшага Вялікадня, пры ўсеагульнай згодзе было прызнана мэтазгодным, каб свята гэта адзначалася ўсімі ў адзін і той жа дзень паўсюдна… Сапраўды, перш за ўсё, усім здалася надзвычай абразлівай тая акалічнасць, што ў святкаванні гэтай найсвяцейшай урачыстасці мы павінны прытрымлівацца звычаю іўдзеяў…}}

Як паведамляе гісторык, епіскап і ўдзельнік сабору [[Еўсевій Кесарыйскі]] ў кнізе «Пра жыццё блажэннага васілеўса Канстанціна», на Першым Усяленскім усе епіскапы не толькі прынялі Сімвал веры, але і падпісаліся, каб святкаваць Вялікдзень усім у адзін час&lt;ref&gt;''Еўсевій Кесарыйскі''. Жыццё Канстанціна, [http://khazarzar.skeptik.net/books/eusebius/vc/03.html кніга 3], глава 14.&lt;/ref&gt;. Еўсевій Кесарыйскі, пераказваючы словы імператара Канстанціна, прыводзіць і аргументы, якімі кіраваліся айцы Першага Усяленскага сабору для такога рашэння&lt;ref&gt;''Еўсевій Кесарыйскі''. Жыццё Канстанціна, [http://khazarzar.skeptik.net/books/eusebius/vc/03.html кніга 3], глава 18.&lt;/ref&gt;. Днём Вялікадня была выбрана першая нядзеля пасля поўні, якая з’явіцца не раней за веснавое раўнадзенства.

Александрыйскі епіскам павінен быў разлічваць гэты дзень і загадзя паведамляць яго ў Рым, каб забяспечыць адзіны дзень святкавання. Аднак праз нейкі час такія паведамленні спынілася. Усход і Рым пачалі святкаваць Вялікдзень кожны паводле сваіх разлікаў, часта ў розныя дні. У Александрыі былі створаны велікодныя табліцы — [[Пасхалія|пасхаліі]], якія дазваляюць вызначыць дату Вялікадня на шмат гадоў наверад. У іх аснову быў пакладзены 19-гадовы месяцава-сонечны цыкл, а за дату веснавога раўнадзенства прынята 21 сакавіка. У VI—VIII стст. гэта Пасхалія была прынята заходняй царквой{{няма АК|30|03|2015}}.

Першапачатковае вызначэнне Першага Усяленскага сабору наконт Вялікадня лягло ў аснову царкоўнага статута.

Памесны [[Антыяхійскі сабор, 341|Антыяхійскі сабор]] [[341]] года ў сваім першым правіле патрабуе строга прытрымлівацца рашэнняў Першага Усяленскага сабору наконт дня святкавання Вялікадня пад страхам адлучэння ад Царквы і пазбаўлення сану&lt;ref&gt;[http://www.agioskanon.ru/sobor/011.htm Правілы Апосталаў, Сусветных і Памесных сабораў і святых айцоў, Першае правіла Антыяхійскага сабору] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190628143732/http://agioskanon.ru/sobor/011.htm |date=28 чэрвеня 2019 }}&lt;/ref&gt;.

Сведчанні [[IV]] стагоддзі гавораць, што Пасха Крыжовая і Уваскрэсення ў той час ужо былі аб’яднаны як на Захадзе, так і на Усходзе. Святкаванне Пасхі Крыжовай папярэднічала святкаванню Пасхі Уваскрэсення, кожная доўжылася [[тыдзень]] да і пасля Велікоднай нядзелі. Толькі ў [[V]] стагоддзі назва Пасха стала агульнапрынятай для абазначэння ўласна свята Уваскрэсення Хрыстова. Пазней Вялікдзень стаў вылучацца ў богаслужэнні ўсё выразней, за што атрымаў назву «цара дзён»{{няма АК|30|03|2015}}.

=== Сярэднявечча і Новы час ===
У [[VI]] стагоддзі Рымская царква прыняла ўсходнюю пасхалію. Але на працягу амаль 500 гадоў пасля Нікейскага сабору Вялікдзень святкаваўся па розных пасхаліях&lt;ref&gt;В. Ф. Хулап. [http://www.pagez.ru/jc/033.php Рэформа календара і пасхаліі: гісторыя і сучаснасць]&lt;/ref&gt;. Александрыйская Пасхалія выкарыстоўвалася ва ўсім хрысціянскім свеце да канца XVI стагоддзя, больш 800 гадоў. Усходняя ці Александрыйская пасхалія пабудавана на чатырох абмежаваннях, выкладзеных Матфеем Уластарам&lt;ref name=&quot;syntagma&quot;&gt;{{cite web|author=Матфей Властарь|title=Алфавитная Синтагма, буква «П». Глава 7-я - о Св. Пасхе|url=http://www.agioskanon.ru/sintagma/016.htm#p7|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811161145/http://www.agioskanon.ru/sintagma/016.htm#p7|archivedate=11 жніўня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;:
{{цытата|Чатыры абмежаванні пакладзены для нашага Вялікадня, якія патрабуюцца неабходна. Два з іх узаконьваюць Апостальскае правіла (7-е) і два атрымалі пачатак з ненапісанага падання. Першае — мы павінны святкаваць Вялікдзень пасля веснавога раўнадзенства; другое — святкаваць не ў адзін дзень з іўдзеямі; трэцяе — не проста пасля раўнадзенства, але пасля першай поўні, якая з'явіцца пасля раўнадзенства; чацвёртае — і пасля поўні няйначай, як у першы дзень тыдня па іўдзейскім ліку. Таму, каб гэтыя чатыры абмежаванні выконваліся роўна мудрымі і простымі, і каб хрысціяне па ўсім сусвеце святкавалі Вялікдзень у адзін час, не маючы прытым нідзе патрэбы ў асаблівых астранамічных разліках, — айцы склалі канон і перадалі Царкве, без парушэння названых абмежаванняў.}}

У [[1582]] годзе ў [[Рымска-каталіцкая Царква|Рымска-каталіцкай царкве]] Папа [[Грыгорый XIII]] увёў новую Пасхалію, названую грыгарыянскай. З-за змянення Пасхаліі змяніўся і ўвесь [[каляндар]]. У тым жа годзе Папа Рымскі Грыгорый накіраваў паслоў да патрыярха Ераміі з прапановай прыняцця новага грыгарыянскага календара і новай грыгарыянскай пасхаліі. У [[1583]] годзе патрыярх Ерамія склікаў вялікі памесны сабор, запрасіўшы ўсходніх патрыярхаў, на якім аддалі анафеме не толькі тых, хто прыняў грыгарыянскую пасхалію, але і грыгарыянскі каляндар&lt;ref&gt;[http://www.blagogon.ru/biblio/148/ Правіла] Вялікага Канстанцінопальскага Сабора 1583 года пра Пасхалія і пра новы каляндар&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://apologet.spb.ru/ru/465.html Анафема] Вялікага Сабора 1583 года на паслядоўнікаў «новага» (грыгарыянскага) календара [каноны]&lt;/ref&gt;.

У выніку рэформы пасхаліі каталіцкі Вялікдзень часта святкуецца раней за іўдзейскі або ў адзін дзень і апярэджвае праваслаўны Вялікдзень у некаторыя гады больш як на месяц.

=== Сучаснасць ===
[[Файл:Chora Anastasis2.jpg|thumb|240px|[[Сашэсце ў пекла]] (фрэска [[Манастыр Хора|манастыра Хора]], XIV стагоддзе)]]
У 1923 годзе [[Канстанцінопальскі патрыярх]] [[Мялецій Метаксакіс|Мялецій IV (Метаксакіс)]] правёў т.зв. [[Усеправаслаўны кангрэс 1923 года ў Канстанцінопалі|«Усеправаслаўную» нараду]] з удзелам прадстаўнікоў [[Эладская праваслаўная царква|Эладскай]], [[Румынская праваслаўная царква|Румынскай]] і [[Сербская праваслаўная царква|Сербскай]] [[Праваслаўныя цэрквы|праваслаўных цэркваў]], на якой быў прыняты [[новаюліянскі каляндар]], яшчэ больш дакладны за[[грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскі]], з якім ён супадае да [[2800]] года. Усходнія цэрквы асудзілі гэта рашэнне, а [[Александрыйская праваслаўная царква|Александрыйская]] правяла [[Памесны сабор]], пастанавіўшы, што ва ўвядзенні новага календара няма ніякай неабходнасці. У Рускай і Сербскай цэрквах пасля спробы змяніць календар пакінулі ранейшы з-за магчымай смуты ў народзе.&lt;ref&gt;[http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=218&amp;did=1873 Мелетий Метаксакис: митрополит, архиепископ, Папа и Патриарх]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://portal-credo.ru/site/index.php?act=lib&amp;id=618 ''Епископ Фотий Триадицкий.'' Роковой шаг по пути к отступлению. О «Всеправославном конгрессе» в Константинополе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070930013206/http://portal-credo.ru/site/index.php?act=lib&amp;id=618 |date=30 верасня 2007 }}&lt;/ref&gt;

У сакавіку 1924 года на новы стыль перайшлі [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальская]] (ужо пры [[Канстанцінопальскія патрыярхі|Грыгорыі VII]]) і Эладская цэрквы. Румынская царква прыняла «новаюліянскі» каляндар 1 кастрычніка 1924 года.

Абурэнне духавенства і народа новаўвядзеннямі Мялеція вымусілі яго сысці ў адстаўку 20 верасня 1923 года. 20 мая 1926 года Мялецій становіцца Папам і патрыярхам Александрыйскай царквы, дзе, насуперак раней прынятаму саборнаму рашэнню, уводзіць новы каляндар. У грэчаскіх цэрквах адбыўся маштабны царкоўны раскол, не ўрэгуляваны дагэтуль. Утварылася некалькі самастойных старакаляндарных грэчаскіх Сінодаў.

На [[Усеправаслаўная нарада, 1948|Усеправаслаўнай нарадзе]] 1948 года ў Маскве было вырашана, што Вялікдзень і ўсе [[пераходныя святы]] святкуюцца ўсімі Праваслаўнымі цэрквамі па Александрыйскай пасхаліі і юліянскім календары, а [[непераходныя святы]] па тым, па якім жыве кожная з Цэркваў. У тым жа годзе на новаюліянскі каляндар перайшла [[Антыяхійская праваслаўная царква]].

Сёння [[юліянскі каляндар|юліянскім календаром]] цалкам карыстаюцца толькі [[Руская праваслаўная царква|Руская]], [[Іерусалімская праваслаўная царква|Іерусалімская]], [[Грузінская праваслаўная царква|Грузінская]] і [[Сербская праваслаўная царква|Сербская]]&lt;ref name=&quot;kalendar&quot;&gt;[http://www.pravenc.ru/text/1319949.html Календарь] // Православная энциклопедия, т. 29, с. 440—464.&lt;/ref&gt; [[праваслаўныя цэрквы]], а таксама [[Афон]].

[[Праваслаўная царква Фінляндыі|Фінляндская праваслаўная царква]] цалкам перайшла на [[грыгарыянскі каляндар]]&lt;ref name=vsepravosl_kongr&gt;{{Праваслаўная энцыклапедыя|155528|«Всеправославный конгресс»|9|680-683|И. З. Якимчук}}&lt;/ref&gt;.

Астатнія Памесныя Праваслаўныя цэрквы святкуюць Вялікдзень і іншыя [[пераходныя святы]] па [[юліянскі каляндар|юліянскім календары]], а [[Раство]] і іншыя [[непераходныя святы]] — па [[грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім]].

У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] «Велікодны акт» 1928 года ўсталяваў дату Вялікадня на першую нядзелю пасля другой суботы красавіка&lt;ref&gt;[http://www.statutelaw.gov.uk/content.aspx?activeTextDocId=1080813 Easter Act 1928] Афіцыйны тэкст «Велікоднага акту 1928 года».&lt;/ref&gt;; аднак гэта пастанова не набыла моц. У 1997 годзе на саміце ў [[Халеб]]е ([[Сірыя]]) [[Сусветны савет цэркваў]] прапанаваў зафіксаваць дзень Вялікадні ў сонечным календары (таксама другое ўваскрэсенне красавіка) або зацвердзіць адзіную Пасхалію для ўсяго хрысціянскага свету, зыходзячы з астранамічных патрабаванняў. Рэформа была прызначана на 2001 год, але не была прынята ўсімі членамі Савета.

== Разлік даты Вялікадня ==
{{Main|Пасхалія|Спрэчкі наконт даты Вялікадня}}

{|cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;border:thick solid;text-align:center&quot; border=&quot;1&quot;
!colspan=&quot;3&quot;| Даты Велікоднай нядзелі,&lt;br /&gt;[[2001]]—[[2026]]
|-
! год !! Грыгарыянская пасхалія &lt;br /&gt; (заходняя традыцыя) !! Александрыйская пасхалія &lt;br /&gt; (усходняя традыцыя)
|-
|'''[[2001]]''' || colspan=&quot;2&quot; | [[15 красавіка]]
|-
|'''[[2002]]''' || [[31 сакавіка]] || [[5 мая]]
|-
|'''[[2003]]''' || [[20 красавіка]] || [[27 красавіка]]
|-
|'''[[2004]]''' || colspan=&quot;2&quot; | [[11 красавіка]]
|-
|'''[[2005]]''' || [[27 сакавіка]] || [[1 мая]]
|-
|'''[[2006]]''' || [[16 красавіка]] || [[23 красавіка]]
|-
|'''[[2007]]''' || colspan=&quot;2&quot; | [[8 красавіка]]
|-
|'''[[2008]]''' || [[23 сакавіка]] || [[27 красавіка]]
|-
|'''[[2009]]''' || [[12 красавіка]] || [[19 красавіка]]
|-
|'''[[2010]]''' || colspan=&quot;2&quot; | [[4 красавіка]]
|-
|'''[[2011]]''' || colspan=&quot;2&quot; | [[24 красавіка]]
|-
|'''[[2012]]''' || [[8 красавіка]] || [[15 красавіка]]
|-
|'''[[2013]]''' || [[31 сакавіка]] || [[5 мая]]
|-
|'''[[2014]]''' || colspan=&quot;2&quot; | [[20 красавіка]]
|-
|'''[[2015]]''' || [[5 красавіка]] || [[12 красавіка]]
|-
|'''[[2016]]''' || [[27 сакавіка]] || [[1 мая]]
|-
|'''[[2017]]''' || colspan=&quot;2&quot; | [[16 красавіка]]
|-
|'''[[2018]]''' || [[1 красавіка]] || [[8 красавіка]]
|-
|'''[[2019]]''' || [[21 красавіка]] || [[28 красавіка]]
|-
|'''[[2020]]''' || [[12 красавіка]] || [[19 красавіка]]
|-
|'''[[2021]]''' || [[4 красавіка]] || [[2 мая]]
|-
|'''[[2022]]''' || [[17 красавіка]] || [[24 красавіка]]
|-
|'''[[2023]]''' || [[9 красавіка]] || [[16 красавіка]]
|-
|'''[[2024]]''' || [[31 сакавіка]] || [[5 мая]]
|-
|'''[[2025]]''' || colspan=&quot;2&quot; | [[20 красавіка]]
|-
|'''[[2026]]''' || [[5 красавіка]] || [[12 красавіка]]
|}

Агульнае правіла для разліку даты Вялікадня:
: «Вялікдзень святкуецца ў першую [[нядзеля|нядзелю]] пасля веснавой [[Поўня (фаза Месяца)|поўні]]». Веснавая поўня — першая поўня пасля веснавога [[раўнадзенства]]. Абедзве [[Пасхалія|пасхаліі]] — александрыйская і грыгарыянская — грунтуюцца на гэтым прынцыпе.

Дата Вялікадні вызначаецца з суадносін месяцавага і сонечнага календароў ([[месяцава-сонечны каляндар]])&lt;ref name=&quot;syntagma&quot;/&gt;.

Складанасць разліку абумоўлена змяшэннем незалежных астранамічных цыклаў і шэрагу патрабаванняў:
* абарот [[планета Зямля|Зямлі]] вакол [[Сонца]] (дата веснавога [[раўнадзенства]]);
* абарот [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] вакол [[Зямля (планета)|Зямлі]] ([[Поўня (фаза Месяца)|поўня]]);
* усталяваны дзень святкавання — [[нядзеля]].

Для разліку даты поўні ў год ''Y'' патрабуецца знайсці залаты лік ''G'' — парадак года ў 19-гадовым цыкле поўняў (гл. [[метанаў цыкл]]).

У [[1]] год [[Наша эра|н.э.]] залаты лік ''G'' быў роўны 2. Адпаведна ў год ''Y'' ад [[Наша эра|н.э.]] (ці ад [[Р.Х.]] — [[Раство Хрыстова|Раства Хрыстова]]) залаты лік ''G'' роўны:
: ''G'' = ([[астача ад дзялення]] ''Y''/'''19''') + 1.

[[Заснаванне Месяца]] — лік, які паказвае «ўзрост» месяца на [[1 сакавіка]], гэта значыць колькасць дзён, што мінулі да [[1 сакавіка]] ад папярэдняй [[Фазы Месяца|месяцавай фазы]]. Розніца паміж заснаваннямі наступных гадоў роўная 11. Колькасць дзён {{нп5|Месяц, месяцавы каляндар|месяцавага месяца||Lunar month}} роўная 30.
: ''Заснаванне_Месяца'' = [[астача ад дзялення]] ('''11''' · '''G''')/'''30'''.

: ''[[Маладзік]]'' = '''30''' — ''Заснаванне_Месяца''.
: ''[[Поўня (фаза Месяца)|Поўня]]'' = ''Маладзік'' + '''14'''.

Калі [[Поўня (фаза Месяца)|поўня]] раней за [[21 сакавіка]], то велікодным лічыцца наступная поўня (гэта значыць, да атрыманага ліку [[Складанне|дадаецца]] 30 дзён). Калі велікодная поўня выпадае на [[нядзеля|нядзелю]], то Вялікдзень святкуецца ў наступную нядзелю (гэта значыць, да атрыманага ліку [[Складанне|дадаецца]] 7 дзён).

З-за таго, што ўсходнія (праваслаўныя, грэка-католікі і вернікі старажытнаўсходніх цэркваў) і заходнія (католікі лацінскага абраду і пратэстанты) хрысціяне выкарыстоўваюць розныя [[Пасхалія|пасхаліі]], разлічаныя па аднолькавых правілах, даты атрымліваюцца рознымі.

Паводле ўсходняй традыцыі, Вялікдзень разлічваецца па александрыйскай пасхаліі; дата першага дня Вялікадня (Велікодная нядзеля) выпадае на адзін з 35 дзён у перыяд з 22 сакавіка па 25 красавіка па [[юліянскі каляндар|юліянскім календары]] (што ў XX—XXI стст. адпавядае перыяду з 4 красавіка па 8 мая па [[грыгарыянскі каляндар|н. ст.]]). Калі Вялікдзень супадае са святам [[Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы|Дабравешчання]], якое адзначаюць {{СС|7|красавіка||25|сакавіка}}, то ён называецца [[Кірыяпасха]] (Гасподняя Пасха).

У Рымска-каталіцкай і пратэстанцкіх цэрквах дата Вялікадня разлічваецца па грыгарыянскай [[Пасхалія|пасхаліі]]. У [[XVI]] стагоддзі [[Рымска-каталіцкая Царква|Рымска-каталіцкая царква]] правяла каляндарную рэформу, мэтай якой было прывядзенне даты Вялікадня ў адпаведнасць з назіранымі з’явамі на небе (да гэтага часу старая [[пасхалія]] ўжо давала даты [[Поўня (фаза Месяца)|поўняў]] і [[раўнадзенства]]ў, якія не адпавядалі рэальнаму становішчу [[свяціла]]ў). Новая [[пасхалія]] была складзена неапалітанскім [[астраном]]ам [[Алаізій Лілей|Алаізіем Ліліем]] і нямецкім манахам-езуітам [[Крыстафер Клавій|Крыстаферам Клавіем]].

Разыходжанне паміж датамі Вялікадня ва ўсходніх і заходніх цэрквах выклікана адрозненнем у даце царкоўных [[Поўня (фаза Месяца)|поўняў]] і розніцай паміж [[Сонечны каляндар|сонечнымі календарамі]] (13 дзён у [[XXI]] стагоддзі). Заходні Вялікдзень у 30 % выпадкаў супадае з усходнім, у 45 % выпадкаў апярэджвае яе на тыдзень, у 5 % — на 4 тыдні і ў 20 % — на 5 тыдняў; розніцы ў 2 і ў 3 тыдні не бывае.{{citation needed|date=March 2016}}

[[Файл:Påsktavla ur Liljegrens Runlära (ur Sverige Runinskrifter).png|thumb|240px|[[Вечны каляндар]] з [[Швецыя|Швецыі]], прызначаны для разліку Вялікадня ў перыяд 1140—1671 па [[Юліянскі каляндар|юліянскім календары]]. Кожная руна адпавядае пэўнаму нумару тыдня, на які будзе прыпадаць свята]]

У [[аперацыйная сістэма|аперацыйных сістэмах]], [[UNIX-падобная аперацыйная сістэма|падобных да UNIX]], разлічыць дзень Вялікадня можа [[Камп’ютарная праграма|праграма]] &lt;code&gt;[[ncal]]&lt;/code&gt;&lt;ref&gt;[https://www.freebsd.org/cgi/man.cgi?query=ncal&amp;sektion=1&amp;manpath=FreeBSD+5.4-RELEASE ncal(1)] — старонка даведкі &lt;code&gt;[[man]]&lt;/code&gt; для [[Аперацыйная сістэма|АС]] [[FreeBSD]].&lt;/ref&gt;. Алгарытм разліку даты Вялікадня можна паглядзець у [[Зыходны код|зыходным кодзе]] праграмы&lt;ref&gt;[https://svnweb.freebsd.org/base/head/usr.bin/ncal/ Зыходны код &lt;code&gt;ncal&lt;/code&gt;] // [[FreeBSD]].&lt;/ref&gt;. Прыклад:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;bash&quot;&gt;

# разлічыць і вывесці
# дату заходняга Вялікадня
# у пазначаны год
ncal -e 2016

# разлічыць і вывесці
# дату ўсходняга Вялікадня
# у пазначаны год
ncal -o 2016

&lt;/syntaxhighlight&gt;

Калі год не пазначаны, праграма разлічыць дату Вялікадня для бягучага года.

== Вялікдзень у царкоўным годзе ==
Да Вялікадня прывязаны найважнейшыя [[пераходныя святы]], якія адзначаюцца ў паслядоўнасці евангельскіх падзей:
* [[Лазарава субота]];
* [[Уваход Гасподні ў Іерусалім]] — за тыдзень да Вялікадня&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар= |загаловак=О богослужении Православной церкви |частка=О таинствах и службах повременных, о праздниках и воскресных днях, о совершителях богослужения, о храме и священных сосудах  |адказны= |спасылка= http://dlib.rsl.ru/viewer/01002714041#?page=163|месца=СПб |выдавецтва= |год=1857 |том=2 |старонак= |старонкі=62 |isbn=}}&lt;/ref&gt;:
:: Народ, ведаючы пра цудоўнае [[Лазарава субота|уваскрэшанне]] [[Лазар з Віфаніі|Лазара]], урачыста [[Уваход Гасподні ў Іерусалім|сустракае Ісуса як будучага Цара]] ({{Біблія|Ін|12:12}});
* [[Перадвелікодны тыдзень]] — тыдзень перад святам Вялікадня:
** [[Вялікі чацвер]] — Хрыстос усталёўвае [[Таінства]] [[Еўхарыстыя|Еўхарыстыі]] ў [[Сіёнская святліца|Сіёнскай святліцы]] ў [[Іерусалім]]е. [[Сінаптычныя Евангеллі]] апісваюць гэты дзень як дзень [[праснакі|прэсных хлябоў]], гэта значыць [[Песах|іўдзейскую Пасху(Песах)]]. [[Евангелле паводле Іаана]] і далейшыя падзеі іншых Евангелляў паказваюць, што [[іўдзей|іўдзеі]] [[Іерусалім]]а святкавалі Вялікдзень пасля дня [[распяцце Хрыстова|распяцця Хрыста]], гэта значыць праз два дні. Паводле аднаго з тлумачэнняў, таксама з улікам [[Скруткі Мёртвага мора|кумранскіх знаходак]], [[каляндар]] [[Галілея|Галілеі]] адставаў на два дні ад іерусалімскага. Такім чынам, на [[Тайная вячэра|Тайнай Вячэры]] [[Стары Запавет|старазапаветны]] Песах — ягня, віно і праснакі містычна звязваецца з [[Новы Запавет|новазапаветнай]] Пасхай — Хрыстом, Яго [[Святыя Дары|Целам і Крывёй]]&lt;ref&gt;проф. ЛДА Успенский Н. Тайная Вечеря и Трапеза Господня. Журнал Московской Патриархии, 1967, № 3&lt;/ref&gt;;
** [[Вялікая пятніца|Страсная пятніца]] — паводле традыцыі, перад святам Песах [[Понцій Пілат]] хацеў адпусціць аднаго вязня, у надзеі што народ будзе прасіць за [[Ісус]]а. Аднак, падбухтораны [[першасвятар]]амі, народ патрабуе адпусціць [[Варава|Вараву]]. [[Евангелле паводле Іаана|Іаан]] падкрэслівае, што распяцце адбываецца ў дзень Вялікадня, таму што ахвяраванне пасхальнага ягня ў старазапаветную Пасху (Песах) з’яўляецца [[правобраз]]ам Пасхі новазапаветнай — [[Збавіцельная ахвяра|ахвяравання]] Хрыста як [[Ягня Божы|Ягня Божага]] за грахі свету. Як косці пасхальнага ягня (першанароджанага і без хібы) не павінны быць зламаны, так і Хрысту не перабіваюць галені, у адрозненне ад іншых укрыжаваных. [[Іосіф Арымафейскі]] і [[Нікадзім]], папрасіўшы ў Пілата пахаваць цела Ісуса, угарнулі яго ў [[Турынская плашчаніца|плашчаніцу]], прамочаную [[духмяныя рэчывы|духмянымі рэчывамі]], і кладуць у бліжэйшую [[Труна Гасподняя|магільню]] да надыходу суботняга спакою. Пры [[Пахаванне Хрыста|пахаванні]] прысутнічаюць [[Марыя Магдаліна]] і «іншая Марыя»;
** [[Вялікая субота]] — [[першасвятар]]ы, успомніўшы, што Хрыстос казаў пра сваё ўваскрэсенне на трэці дзень, нягледзячы на свята і суботу, звяртаюцца да Пілата паставіць варту на тры дні, каб вучні не выкралі цела, падстроіўшы тым самым «уваскрэсенне» настаўніка з мёртвых;
[[Файл:Andrei Bogolyubsky's armilla (Louvre) by shakko.JPG|thumb|240px|Эмалевая мініяцюра «Уваскрэсенне Хрыстова» ([[наплечнікі Андрэя Багалюбскага|наплечнік Андрэя Багалюбскага]], каля 1170—1180-х гг.)]]
* Вялікдзень — Светлае Хрыстова Уваскрэсенне:
:: [[Уваскрэсенне Ісуса Хрыста|Уваскрэсенне Хрыстова]] (першы дзень пасля суботы) — пасля суботняга спакою да труны ідуць [[Жонкі-міраносіцы]]. Перад імі да [[Труна Гасподні|труны]] сыходзіць [[Анёл]] і адвальвае ад яе камень, адбываецца [[землетрасенне]], а [[Варта каля труны|вартаўнікоў]] ахоплівае страх. Анёл кажа жонкам, што Хрыстос уваскрос, і сустрэне іх у Галілеі. З’яўленне Хрыста вучням;
* [[Антыпасха]] ў праваслаўі, [[Актава Вялікадня]] ў каталіцтве — з’яўленне ўваскрэслага Хрыста вучням на 8-ы дзень Вялікадня і запэўненне Фамы:
:: Праз 8 дзён ([[Антыпасха]], Фаміна Нядзеля) Хрыстос ізноў з’яўляецца вучням, сярод якіх [[Апостал Фама|Фама]], праз зачыненыя дзверы. Ісус кажа Фаме, каб той уклаў пальцы ў раны, каб пераканацца ў рэальнасці ўваскрэслага цела. Фама ўсклікае «Гасподзь мой і Бог мой!».
:: &lt;small&gt;Хрыстос працягвае з’яўляцца вучням на працягу сарака дзён пасля свайго Уваскрэсення, у прыватнасці, на [[Тыверыядскае возера|Тыверыядскім моры]] (у Галілеі) пры лоўлі рыбы (пра што паведамляе [[Іаан Багаслоў]]), а таксама прынамсі пяці сотням сведак ({{Біблія|1Кар|15:6}})&lt;/small&gt;;
* [[Узнясенне Гасподняе]] — саракавы дзень пасля Вялікадня:
:: На саракавы дзень пасля Уваскрэсення Ісус [[Узнясенне Гасподняе|узносіцца]] на неба, бласлаўляючы апосталаў;
* [[Дзень Святой Тройцы|Сёмуха]] — пяцідзесяты дзень пасля Вялікадня (у праваслаўі супадае з Днём Святой Тройцы)&lt;ref&gt;[http://www.alexandermen.ru/books/tso/tso_5.html «Православное богослужение. Таинство, слово и образ» А. Мень. Таинство, слово и образ. Гл. V ПАСХАЛЬНЫЙ ЦИКЛ («переходящие праздники»)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714202340/http://www.alexandermen.ru/books/tso/tso_5.html |date=14 ліпеня 2014 }}&lt;/ref&gt;:
:: На [[Дзень Святой Тройцы|пяцідзесяты дзень пасля Уваскрэсення]] апосталы па абяцанні Бога атрымліваюць дары [[Святы Дух|Святога Духу]].

== Велікодныя традыцыі ==
{{main|Вялікдзень, народная традыцыя}}
Практычна ўсе велікодныя традыцыі ўзніклі ў богаслужэнні. Нават размах велікодных народных гулянняў звязаны з разгавеннем пасля [[Вялікі пост|Вялікага посту]] — часу ўстрымання, калі ўсе святы, сямейныя ў тым ліку, пераносіліся на святкаванне Вялікадня. Сімваламі Вялікадня становіцца ўсё, што сімвалізуе Абнаўленне (Велікодныя ручаі), Святло (Велікодны агонь), Жыццё (Велікодныя кулічы, яйкі і зайцы).

=== Велікоднае богаслужэнне ===
{{main|Велікоднае богаслужэнне}}
У Вялікдзень, як у найважнейшае свята царкоўнага года, праводзіцца асабліва ўрачыстае [[богаслужэнне]]. Яно фарміравалася ў першыя стагоддзі хрысціянства як хрысцільнае. Большасць [[аглашэнныя|аглашэнных]] пасля падрыхтоўчага посту прымалі [[хрышчэнне]] ў гэты асаблівы дзень.

У [[Хрысціянская царква|Царкве]] са старажытных часоў склалася традыцыя правядзення Велікоднага богаслужэння ўначы; або ў некаторых краінах (напрыклад, Сербіі) ранняй раніцай — на світанні.

=== Велікоднае прывітанне ===
{{main|Велікоднае прывітанне}}
Пачынаючы з велікоднай ночы і наступныя сорак дзён прынята «хрыстосавацца», гэта значыць вітаць адзін аднаго словамі: «Хрыстос уваскрос!» — «Сапраўды ўваскрос!»&lt;ref name=&quot;Летка&quot;/&gt;, пры гэтым цалуючыся тры разы. Гэты звычай паходзіць з апостальскіх часоў: {{НЗ2|Вітайце адзін аднаго з цалаваннем святым|Рым|16:16}}, таксама {{Біблія|1Пётр|5:14}}, {{Біблія|1Кар|16:20}}.

[[Файл:VolynPysanky.jpg|thumb|220px|[[Велікоднае яйка|Велікодныя яйкі]]]]
[[Файл:Vialikdzen (silver coin)r.gif|thumb|Памятная манета Нацыянальнага банка Беларусі (2005)]]

=== Народная традыцыя ===
У старажытных славян першапачаткова так называлася веснавое свята ў гонар сонца, абуджэння прыроды і надыходу «вялікіх дзён» палявых работ. Адсюль і назва. Падобнае свята пачатку жніва было і ў старажытных семіцкіх плямёнаў, называлася яно «Пасха» (грэч. πάσχα, ад іўр. פסח песах — «праходзіць міма»). Старажытныя яўрэі святкавалі Пасху ў гонар іх зыходу з [[Егіпет|Егіпта]].
У дахрысціянскія часы ў Беларусі на Вялікдзень адбываліся магічныя абрады з мэтай забеспячэння плоднасці жывёлы, урадлівасці зямлі, засцеражэння ад нягод.

3 прыняццем хрысціянства гэта свята атрымала духоўны сэнс і ачышчальную моц, з’яўляецца выключна радасным і ўрачыстым у шэрагу ўсіх хрысціянскіх святаў. Падрыхтаваўшы сябе духоўна [[Вялікі пост|Вялікім сямітыднёвым постам]], на [[Тыдзень пакут Гасподніх|перадвелікодным Белым тыдні]] пачынаюць рыхтавацца да правядзення святочных дзён. У [[Чысты чацвер]] чысцяць і прыбіраюць хату і двор. У [[Вялікая субота|Вялікую суботу]], напярэдадні Вялікадня, гатуецца, варыцца, смажыцца мноства розных страваў. Пякуцца пірагі, фарбуюцца ў розныя колеры і распісваюцца ўзорамі [[Велікоднае яйка|курыныя яйкі (пісанкі)]]. Увечары гэтага ж дня прыбіраюцца ў святочную вопратку, бяруць з сабой падрыхтаваную для асвячэння «пасху», ідуць у царкву на ўсяночную службу.

Пасля літургіі святкаванне працягваецца дома. Разгаўляюцца асвячоным яйкам, потым іншай асвячонай ежай. Любімая гульня ў моладзі — біткі. Стукаюцца велікоднымі яйкамі, і пераможцам аказваецца той, у каго яно застаецца цэлае («мацак»).

У першы велікодны вечар на Беларусі былі пашыраны валачобныя абыходы, падчас якіх групы [[валачобнікі|валачобнікаў]] хадзілі па хатах і выконвалі валачобныя песні з пажаданнем селяніну плёну на ніве, прыплоду ў статку, добрага здароўя, шчаслівае долі, велічалі гаспадароў і руплівую працу:

У велікодны абрадавы комплекс уваходзілі рытуальныя трапезы, карагоды і памінанне памерлых родзічаў — веснавыя дзяды [[Радаўніца]].

Паколькі адным з сімвалаў свята з’яўляецца яйка, у некаторых краінах у велікодную нядзелю дарослыя хаваюць ад дзяцей шакаладныя яйкі па ўсім доме, а калі надвор’е дазваляе, то і ў двары. Традыцыйна яны вырабляліся так: шакалад заліваўся ў полую яечную шкарлупіну. Зараз папулярныя таксама фабрычныя і самаробныя рознакаляровыя яйкі з сюрпрызам унутры. У падарунак сваякам і сябрам дзеці часта і самі размалёўваюць яйкі. Дамы ўпрыгожваюцца велікоднымі яйкамі і збанкамі з прарослай травой.

Традыцыйнай фінскай пасхальнай ежай з’яўляецца звараная з жытняй мукі карычневая салодкая каша мямі. Раней мямі ўяўляла сабой халодную страву, якую рыхтавалі ў Вялікую пятніцу, калі нельга было разводзіць агонь. У якасці асноўнай стравы звычайна падаюць бараніну.

== Гл. таксама ==
* [[Вербніца]]
* [[Exsultet]]
* [[Палівальны панядзелак]]
* [[Народны каляндар]]

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/СкарынаТв|164}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://sppsobor.by/bractva/vilna/publish/belcalendar/9608 Светлае Хрыстова Уваскрасенне — Пасха (Вялікдзень) 8 красавіка (дата рухомая)]

{{Славянскія святы}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Святы]]
[[Катэгорыя:Славянскія святы]]
[[Катэгорыя:Беларускія народныя святы]]
[[Катэгорыя:Вялікдзень| ]]</text>
      <sha1>hjan4pj0e9i23a1z0hrxz4uxynjn0mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Воблачныя вылічэнні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30183</id>
    <revision>
      <id>5157755</id>
      <parentid>4944306</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>удакладненне</comment>
      <origin>5157755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="qgh6ae585fkvjvjlv9j14znk5nm9g1u" xml:space="preserve">'''Воблачныя вылічэнні''' ({{lang-en|cloud computing; grid computing; utility computing}} — літаральна «вылічанні ў аблоках», «сеткавыя вылічанні», «вылічанні на патрэбу») — канцэпцыя і методыка ажыццяўлення вылічэнняў з дапамогай маштабаваных вылічальных рэсурсаў, якія існуюць па-за асяроддзем адказнасці спажыўца, і карыстанне якімі аплочваецца спажыўцом паводле патрэбы, у т.л., і аднаразова.

== Апісанне ==

У такой канцэпцыі спажывец не ведае нічога пра магутнасць, размяшчэнне, арганізацыю вылічальных рэсурсаў, якімі ён карыстаецца; выкарыстаць можна які-небудзь рэсурс, які наогул існуе ў пэўным «воблаку»; выкарыстоўваецца толькі тое, што трэба, і аплочваецца, толькі выкарыстанае. Вылічальнае воблака мусіць валодаць высокай даступнасцю для спажывецкіх зваротаў і хуткім часам адказу.

Тэрмін паходзіць ад распаўсюджанага на тэхнічных дыяграмах схематычнага азначэння Сеціва і вылічальных сетак у выглядзе воблака (''cloud''). Пашырэнне ўжывання тэрміна пачалося ў 2007 годзе, калі методыкай сталі часцей карыстацца ў развязках праблемы гарызантальнага маштабавання.

Канцэпцыя лічыцца&lt;ref&gt;Prabhakar Chaganti. Cloud computing with Amazon Web Services, Part 1: Introduction. — [http://www.ibm.com/developerworks/architecture/library/ar-cloudaws1/ Тэхнічная бібліятэка IBM]&lt;/ref&gt; дарэчным адказам на праблемы традыцыйнай будовы вылічальнай інфраструктуры — невыкарыстанне значнай часткі вылічальных магутнасцей; патрэба ўтрымання абслугоўваючага персаналу; выдаткі на электраэнергію.

== Спіс публічных платформ ==

* Adobe Creative Cloud
* [[Amazon Web Services]]
* [[Google Cloud]]
* [[IBM Cloud]]
* [[Microsoft Azure]]
* Oracle Cloud

{{зноскі}}

== Літаратура ==

* Prabhakar Chaganti. Cloud computing with Amazon Web Services, Part 1: Introduction. — [http://www.ibm.com/developerworks/architecture/library/ar-cloudaws1/ Тэхнічная бібліятэка IBM].

[[Катэгорыя:Воблачныя вылічэнні| ]]</text>
      <sha1>qgh6ae585fkvjvjlv9j14znk5nm9g1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Літоўская дзяржава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32311</id>
    <revision>
      <id>5157754</id>
      <parentid>5102067</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5157754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5631" sha1="au3s3naa9df4amcpctoyr7mj3zxqmt4" xml:space="preserve">'''Літоўская дзяржава''' або '''агульналітоўская дзяржава''' — паняцце ў [[Літоўская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага|літуанацэнтрычнай гіпотэзе]], якое абазначае гіпатэтычную [[літоўцы|літоўскую]] этнічную [[Дзяржава|дзяржаву]], якая на думку літоўскіх і некаторых іншых гісторыкаў існавала на землях [[літоўскія плямёны|літоўскага засялення]] ў XI—XV стагоддзях.

У літоўскай гістарыяграфіі для гэтага гіпатэтычнага тэрытарыяльнага ўтварэння таксама ўжываюць і іншыя назвы — '''[[Аўкштайція]]''', '''Літоўская зямля''' або '''Літоўскае княства''' ({{lang-la|Ducatus Lithuaniae}}, {{lang-lt|Lietuvos kunigaikštystė}}; для XIII ст.), '''[[Віленскае княства]]''' (для XIV — пачатку XV стст), таксама '''[[Lithuania Propria]]''' ('''Літва ў вузкім сэнсе''') ці проста '''Літва'''.

У шэрагу [[навуковая школа|навуковых школ]], найперш у [[Літоўская гістарыяграфія|літоўскай]], а таксама ў [[Савецкая гістарыяграфія|савецкай]] ([[У. Пічэта]], [[У. Пашута]] і інш.), гэтая дзяржава лічыцца зародкам, простай і непасрэднай папярэдніцай [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], потым яго цэнтральнай складовай часткай, а яе існаванне не аспрэчваецца. Праз гэта падкрэсліваецца выключная роля продкаў сучасных літоўцаў у стварэнні Вялікага Княства Літоўскага і другараднасць продкаў сучасных [[беларусы|беларусаў]]. У найноўшай беларускай гістарыяграфіі замацавалася меркаванне, што такога дзяржаўна-палітычнага ўтварэння не існавала.

Самым раннім дакументальным сведчаннем існаванні такой дзяржавы на думку прыхільнікаў гэтай [[Канцэпцыя|канцэпцыі]] быў [[дагавор 1219 года]] літоўскіх князёў з [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княствам]], у якім згадваюцца імёны 20 літоўскіх князёў, у т. л. [[Міндоўг]]а.

На думку Уладзіміра Пашуты, палітычны лад гэтай дзяржавы развіваўся, на працягу XIII — сярэдзіны XIV ст., ад канфедэрацыі зямель праз іх саюз да адносна адзінай манархіі; тэрытарыяльны рост пачаўся ад г. зв. «[[Літоўская зямля|Літвы Міндоўга]]», вакол якой аб’ядналіся землі [[Аўкштайція|Аўкштайціі]], [[Жамойць|Жамойці]], часткова — [[Яцвягія|Яцвягіі]] і [[Земгалія|Земгаліі]]. Грамадскі лад дзяржавы быў пачаткова ўтвораны сінтэзам раннефеадальных інстытутаў незавершанага феадалізму на землях карэннай Літвы з развітымі інстытутамі федальна-раздробленага ладу на ''падпарадкаваных'' землях [[Русь|Русі]]; такі сінтэз прычыніў, пад сярэдзіну XIV ст., развіццё феадальнай раздробленасці і на землях Літвы.

Неабходнымі ўмовамі для ўтварэння такой дзяржавы былі разбурэнне першабытнаабшчынных і развіццё феадальных грамадскіх адносін на землях [[літоўскія плямёны|літоўскага засялення]] ў XII — пачатку XIII ст., а непасрэдным повадам — ваенна-палітычная пагроза [[балты|балцкім плямёнам]] з боку нямецкіх і скандынаўскіх каланістаў, рыцарскіх ордэнаў, Польшчы, а таксама, на думку шэрагу аўтараў, напрыклад У. Пашуты, з боку мангола-татар.

== Гл. таксама==
* [[Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага]]

== Літаратура ==
* [[Уладзімір Цярэнцьевіч Пашута|''Пашуто В. Т.'']] Образование Литовского государства. — М. : Изд-во АН СССР, 1959. — 531 с.: ил.

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]]
[[Катэгорыя:Літоўскі нацыяналізм]]</text>
      <sha1>au3s3naa9df4amcpctoyr7mj3zxqmt4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157756</id>
      <parentid>5157754</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <origin>5157756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5752" sha1="2hsofarh8d8pjb7s67hiac5948pkbug" xml:space="preserve">'''Літоўская дзяржава''' або '''агульналітоўская дзяржава''' — паняцце ў [[Літоўская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага|літуанацэнтрычнай гіпотэзе]], якое абазначае гіпатэтычную [[літоўцы|літоўскую]] этнічную [[Дзяржава|дзяржаву]], якая на думку літоўскіх і некаторых іншых гісторыкаў існавала на землях [[літоўскія плямёны|літоўскага засялення]] ў XI—XV стагоддзях.

У літоўскай гістарыяграфіі для гэтага гіпатэтычнага тэрытарыяльнага ўтварэння таксама ўжываюць і іншыя назвы — '''[[Аўкштайція]]''', '''Літоўская зямля''' або '''Літоўскае княства''' ({{lang-la|Ducatus Lithuaniae}}, {{lang-lt|Lietuvos kunigaikštystė}}; для XIII ст.), '''[[Віленскае княства]]''' (для XIV — пачатку XV стст), таксама '''[[Lithuania Propria]]''' ('''Літва ў вузкім сэнсе''') ці проста '''Літва'''.

У шэрагу [[навуковая школа|навуковых школ]], найперш у [[Літоўская гістарыяграфія|літоўскай]], а таксама ў [[Савецкая гістарыяграфія|савецкай]] ([[У. Пічэта]], [[У. Пашута]] і інш.), гэтая дзяржава лічыцца зародкам, простай і непасрэднай папярэдніцай [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], потым яго цэнтральнай складовай часткай, а яе існаванне не аспрэчваецца. Праз гэта падкрэсліваецца выключная роля продкаў сучасных літоўцаў у стварэнні Вялікага Княства Літоўскага і другараднасць продкаў сучасных [[беларусы|беларусаў]]. У найноўшай беларускай гістарыяграфіі замацавалася меркаванне, што такога дзяржаўна-палітычнага ўтварэння не існавала.

Самым раннім дакументальным сведчаннем існаванні такой дзяржавы на думку прыхільнікаў гэтай [[Канцэпцыя|канцэпцыі]] быў [[дагавор 1219 года]] літоўскіх князёў з [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княствам]], у якім згадваюцца імёны 20 літоўскіх князёў, у т. л. [[Міндоўг]]а.

На думку Уладзіміра Пашуты, палітычны лад гэтай дзяржавы развіваўся, на працягу XIII — сярэдзіны XIV ст., ад канфедэрацыі зямель праз іх саюз да адносна адзінай манархіі; тэрытарыяльны рост пачаўся ад г. зв. «[[Літоўская зямля|Літвы Міндоўга]]», вакол якой аб’ядналіся землі [[Аўкштайція|Аўкштайціі]], [[Жамойць|Жамойці]], часткова — [[Яцвягія|Яцвягіі]] і [[Земгалія|Земгаліі]]. Грамадскі лад дзяржавы быў пачаткова ўтвораны сінтэзам раннефеадальных інстытутаў незавершанага феадалізму на землях карэннай Літвы з развітымі інстытутамі федальна-раздробленага ладу на ''падпарадкаваных'' землях [[Русь|Русі]]; такі сінтэз прычыніў, пад сярэдзіну XIV ст., развіццё феадальнай раздробленасці і на землях Літвы.

Неабходнымі ўмовамі для ўтварэння такой дзяржавы былі разбурэнне першабытнаабшчынных і развіццё феадальных грамадскіх адносін на землях [[літоўскія плямёны|літоўскага засялення]] ў XII — пачатку XIII ст., а непасрэдным повадам — ваенна-палітычная пагроза [[балты|балцкім плямёнам]] з боку нямецкіх і скандынаўскіх каланістаў, рыцарскіх ордэнаў, Польшчы, а таксама, на думку шэрагу аўтараў, напрыклад У. Пашуты, з боку мангола-татар.

== Гл. таксама==
* [[Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага]]

== Літаратура ==
* [[Уладзімір Цярэнцьевіч Пашута|''Пашуто В. Т.'']] Образование Литовского государства. — М. : Изд-во АН СССР, 1959. — 531 с.: ил.

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]]
[[Катэгорыя:Літоўскі нацыяналізм]]
[[Катэгорыя:Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>2hsofarh8d8pjb7s67hiac5948pkbug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уільям Шэкспір</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43613</id>
    <revision>
      <id>5157844</id>
      <parentid>5147857</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Драматургія */ афармленне</comment>
      <origin>5157844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143632" sha1="rtln19s5h389dladkiv871hq4xw6a4v" xml:space="preserve">{{Пісьменнік}}
'''Уі́льям Шэкспі́р''' ({{lang-en|William Shakespeare}}&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=w8VPAAAAMAAJ&amp;pg=PT152&amp;dq=born+Shakspere&amp;hl=ru&amp;ei=ZUWsTffNHYGSOtCcqPEJ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CDkQ6AEwAzgU#v=onepage&amp;q=born%20Shakspere&amp;f=false Biography: or, Third division of… — Google Книги]&lt;/ref&gt; {{ВД-Прэамбула}}) — англійскі [[паэт]] і [[драматург]], нярэдка лічыцца найвялікшым англамоўным пісьменнікам і адным з найлепшых драматургаў свету{{Sfn|Greenblatt|2005|p=11}}. Часта называецца нацыянальным паэтам Англіі{{Sfn|Dobson|1992|pp=185–186}}. Творы, якія дайшлі да нас, уключаючы некаторыя, напісаныя разам з іншымі аўтарамі — 38 {{нп5|П’есы Уільяма Шэкспіра|п'ес|ru|Пьесы Уильяма Шекспира}}, 154 {{нп5|Санеты Уільяма Шэкспіра|санеты|pl|Sonety Williama Szekspira}}, 4 [[паэма|паэмы]] і 3 эпітафіі. П’есы Шэкспіра перакладзены на асноўныя мовы і ставяцца часцей за творы іншых драматургаў{{Sfn|Craig|2003|p=3}}.

Шэкспір нарадзіўся і вырас у горадзе [[Стратфард-на-Эйване]]. У 18 гадоў ажаніўся з {{нп5|Эн Хэтэўэй (жонка Шэкспіра)|Эн Хэтэўэй|ru|Хатауэй, Энн (жена Шекспира)}}, у шлюбе з якой меў трох дзяцей: дачку [[Сюзанна Хол|Сюзанну]] і двайнят {{нп5|Хемнет Шэкспір|Хемнета||Hamnet Shakespeare}} і [[Джудзіт Шэкспір|Джудзіт]]. Кар’ера Шэкспіра пачалася паміж 1585 і 1592 гадамі, калі ён пераехаў у Лондан. Неўзабаве ён стаў паспяховым акцёрам, драматургам, а таксама саўладальнікам тэатральнай кампаніі пад назвай «{{нп5|Слугі лорда-камергера||ru|Слуги лорда-камергера}}», пазней вядомай як «[[Слугі караля]]». Каля 1613 года, ва ўзросце 48 гадоў ён вярнуўся ў Стратфард, дзе памёр трыма гадамі пазней. Захавалася мала гістарычных сведчанняў пра жыццё Шэкспіра, і тэорыі пра яго жыццё ствараюцца на аснове афіцыйных дакументаў і сведчанняў сучаснікаў, таму навуковай супольнасцю дагэтуль абмяркоўваюцца пытанні яго [[Партрэты Уільяма Шэкспіра|знешнасці]] і {{нп5|Рэлігія Уільяма Шэкспіра|рэлігійных поглядаў|ru|Религия Уильяма Шекспира}}, таксама ёсць пункт гледжання, што прыпісаныя яму творы напісаны [[Шэкспіраўскае пытанне|кімсьці іншым]]{{Sfn|Shapiro|2005|pp=xvii–xviii}}{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=41, 66, 397–98, 402, 409}}; ён папулярны у культуры, хоць і адхілены пераважнай большасцю навукоўцаў-шэкспіразнаўцаў.

Большасць твораў Шэкспіра напісана ў перыяд з 1589 па 1613 год{{Sfn|Taylor|1987|pp=109–134}}. Яго раннія п’есы галоўным чынам адносяцца да {{нп5|Камедыі Уільяма Шэкспіра|камедый||Shakespearean comedy}} і {{нп5|Хронікі Уільяма Шэкспіра|хронік|ru|Хроники Уильяма Шекспира}}, у якіх Шэкспір дасягнуў значнага поспеху. Потым у яго творчасці быў перыяд {{нп5|Трагедыі Уільяма Шэкспіра|трагедый|ru|Трагедии Уильяма Шекспира}}, такіх як ''«[[Гамлет]]»'', ''«[[Кароль Лір]]»'', ''«{{нп5|Атэла||ru|Отелло}}»'' і ''«[[Макбет]]»'', якія лічацца аднымі з лепшых на англійскай мове. Пад канец сваёй творчасці Шэкспір напісаў некалькі трагікамедый, а таксама супрацоўнічаў з іншымі пісьменнікамі.

Многія п’есы Шэкспіра выдаваліся яшчэ пры яго жыцці. У 1623 годзе два сябры Шэкспіра, [[Джон Хемінг]] і [[Генры Кондэл]], апублікавалі {{нп5|Першае фоліа||ru|Первое фолио}}, збор усіх, апроч двух, п’ес Шэкспіра, уключаных у канон у наш час. Пазней Шэкспіру рознымі даследчыкамі былі з рознай ступенню доказнасці атрыбутаваны яшчэ некалькі п’ес (ці іх фрагменты).

Ужо пры жыцці Шэкспір атрымліваў ухвальныя водгукі на свае творы, але па-сапраўдным ён стаў папулярны толькі ў XIX стагоддзі. У прыватнасці, [[Рамантызм|прадстаўнікі рамантызму]] і [[Віктарыянская эпоха|віктарыянцы]] так узносілі Шэкспіра, што [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]] назваў гэта {{нп5|bardolatry|«bardolatry»}}, што ў перакладзе з англійскай азначае «бардапаклонства». Творы Шэкспіра застаюцца папулярнымі і ў нашы дні, яны ўвесь час вывучаюцца і пераасэнсоўваюцца ў адпаведнасці з палітычнымі і культурнымі ўмовамі.

== Біяграфія ==
{{main|Біяграфія Уільяма Шэкспіра}}
[[Файл:Shakespeare1COA.png|thumb|230px|right|Герб з дэвізам роду Шэкспіраў Non Sanz Droict — {{lang-fr|}} «Не без права».]]

=== Раннія гады ===
Уільям Шэкспір нарадзіўся ў горадзе [[Стратфард-он-Эйван]] (графства [[Уорыкшыр]]) у 1564 годзе, ахрышчаны 26 красавіка, пэўная дата нараджэння невядома. Паданне адносіць яго з’яўленне на свет да 23 красавіка&lt;ref name=&quot;Smirnov&quot;&gt;Смирнов А. А. Уильям Шекспир // Шекспир У. Полное собрание сочинений в 8 томах. М.: Искусство, 1957. Т. 1., с. 30.&lt;/ref&gt;: гэта дата супадае з пэўна вядомым днём яго смерці. Апроч таго, 23 красавіка адзначаецца дзень [[Георгій Перамаганосец|святога Георгія]], апекуна Англіі, і да гэтага дня паданне магло адмыслова прымеркаваць нараджэнне найвялікшага нацыянальнага паэта. З англійскай мовы прозвішча «Шэкспір» можна перакласці як «той, хто трасе дзідай».

Яго бацька, Джон Шэкспір (1530—1601), быў заможным [[рамеснік]]ам-пальчатнікам, часта абіраўся на значныя грамадскія пасады. У 1565 годзе Джон Шэкспір быў {{нп5|олдэрмен|олдэрменам|ru|Олдермен}}, у 1568 годзе — {{нп5|бальі||ru|Бальи}} (кіраўніком гарадскога савета). Ён не наведваў царкоўных службаў, за што плаціў вялікія грашовыя штрафы (магчыма, ён быў таемным [[каталік]]ом)&lt;ref name=Anixt&gt;[http://www.lib.ru/SHAKESPEARE/anikst_shakspeare.txt А.Аникст. Шекспир]&lt;/ref&gt;.

Маці Шэкспіра, народжаная Мэры Ардэн (1537—1608), належала да адной з найстарэйшых саксонскіх сямей&lt;ref name=Shenbaum&gt;[http://www.lib.ru/SHAKESPEARE/biogr.txt С. Шенбаум. Шекспир. Краткая документальная биография]&lt;/ref&gt;. Агулам у пары было 8 дзяцей, Уільям нарадзіўся трэцім.

Лічыцца, што Шэкспір вучыўся ў стратфардскай «граматычнай школе» ({{lang-en|grammar school}}), дзе мусіць атрымаў добрыя веды латыні: стратфардскі настаўнік [[лацінская мова|лацінскай мовы]] і [[літаратура|літаратуры]] пісаў вершы на латыні. Некаторыя навукоўцы сцвярджаюць, што Шэкспір наведваў {{нп5|Граматычная школа караля Эдуарда VI|школу караля Эдуарда VI||King Edward VI School, Stratford-upon-Avon}} у Стратфардзе-на-Эйване, дзе вывучаў творчасць такіх паэтаў, як [[Публій Авідзій Назон|Авідзій]] і [[Плаўт]]&lt;ref&gt;Baldwin, T. W. ''William Shakspere’s Small Latine and Less Greeke''. 2 Volumes. Urbana-Champaign: University of Illinois Press, 1944: ''passim''. See also Whitaker, Virgil. ''Shakespeare’s Use of Learning''. San Marino: Huntington Library Press, 1953: 14-44.&lt;/ref&gt;, аднак школьныя журналы не захаваліся&lt;ref&gt;Germaine Greer «Past Masters: Shakespeare» (Oxford University Press 1986, ISBN 0-19-287538-8) pp1-2&lt;/ref&gt;, і цяпер нічога пэўна не скажаш.

У 1582 годзе, у 18-гадовым узросце, ажаніўся з [[Эн Хэтэўэй (жонка Шэкспіра)|Эн Хэтэўэй]], дачкой мясцовага землеўласніка, на 8 гадоў старэйшай за яго. У момант заключэння шлюбу Эн была цяжарная. У 1583 годзе нарадзілася дачка Сюзанна (ахрышчана 23 мая), у 1585 годзе — двайняты: сын [[Хемнет Шэкспір|Хемнет]], памёр 11-гадовым у жніўні 1596 года, і дачка Джудзіт (ахрышчана 2 лютага).

Пра падзеі наступных сямі гадоў жыцця Шэкспіра ёсць толькі здагадкі. Першыя ўпамінанні пра лонданскую тэатральную кар’еру тычацца 1592 года, і перыяд паміж 1585 і 1592 гадамі даследчыкі называюць «страчанымі гадамі» Шэкспіра&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|95|2}}.&lt;/ref&gt;. Спробы біёграфаў дазнацца пра дзейнасць Шэкспіра ў гэты перыяд прычыніліся з’яўленню многіх апакрыфічных гісторый. {{нп5|Нікалас Роу|||Nicholas Rowe (actor)}}, першы біёграф Шэкспіра, лічыў, што той пакінуў Стратфард, каб пазбегнуць праследавання за {{нп5|браканьерства||ru|Браконьерство}} ў маёнтку мясцовага сквайра Томаса Люсі. Мяркуецца таксама, што Шэкспір адпомсціў Люсі, напісаўшы ў яго адрас некалькі непрыстойных балад&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|97-108|2}}&lt;/ref&gt;. Паводле іншай версіі XVIII ст., Шэкспір пачаў тэатральную кар’еру, прыглядаючы за коньмі лонданскіх тэатральных апекуноў&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|144-145|2}}.&lt;/ref&gt;. {{нп5|Джон Обры||ru|Обри, Джон}} пісаў, што Шэкспір быў школьным настаўнікам&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|110-111|2}}.&lt;/ref&gt;. Некаторыя навукоўцы XX ст. лічылі, што Шэкспір быў настаўнікам Аляксандра Ногтана з [[Ланкашыр]]а, бо ў гэтага памешчыка-каталіка знаходзіўся нейкі «Уільям Шэйкшафт»&lt;ref&gt;{{Кніга:Shakespeare: The Lost Years|1|2}}.&lt;/ref&gt;. У гэтай тэорыі мала падстаў, апроч чутак, якія пашырыліся пасля смерці Шэкспіра, і, апроч таго, «Шэйкшафт» — гэта дастатковае пашыранае ў Ланкашыры прозвішча&lt;ref&gt;{{Кніга:Shakespeare: The Lost Years|95-117|2}}.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Shakespeare Globe Theater 1 db.jpg|thumb|230px|left|Узноўлены тэатр «[[Глобус (тэатр)|Глобус]]», у якім працавала трупа Шэкспіра.]]

=== Лондан і тэатральная кар’ера ===
Пэўна невядома, калі Шэкспір пачаў пісаць тэатральныя творы, а таксама пераехаў у Лондан, але першыя крыніцы, якія дайшлі да нас і гавораць пра гэта, тычацца 1592 года. Тады ў дзённіку [[антрэпрэнёр]]а {{нп5|Філіп Хэнслау|Філіпа Хэнслау||Philip Henslowe}} згадваецца гістарычная хроніка Шэкспіра «Генрых VI» у рэпертуары тэатра {{нп5|Роўз (тэатр)|«Роўз»||The Rose (theatre)}}, які належаў Хэнслау&lt;ref&gt;Театр эпохи Шекспира: уч. пособие для вузов / А. А. Аникст. — 2-е изд., испр. — М.: Дрофа, 2006. — С. 82. ISBN 5-358-01292-3&lt;/ref&gt;. У тым жа годзе пасмяротна выдаецца памфлет драматурга і празаіка {{нп5|Роберт Грын (драматург)|Роберта Грына|ru|Грин, Роберт (драматург)}}, дзе апошні са злосцю абрынуўся на Шэкспіра, не называючы прозвішча, але іранічна абыгрываючы яго — «скалынальнік сцэны» (shake-scene), перафразоўваючы радок з трэцяй часткі «Генрыха VI» «О, сэрца тыгра ў гэтай жаночай шкуры!» як «сэрца тыгра ў шкуры акцёра»&lt;ref name=Shenbaum /&gt;. Навукоўцы разыходзяцца ў думцы адносна дакладнага сэнсу гэтых слоў&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|153|2}}.&lt;/ref&gt;, але прынята лічыць, што Грын вінаваціў Шэкспіра ў спробах зраўняцца з высокаадукаванымі пісьменнікамі («універсітэцкімі розумамі»), такімі як [[Крыстафер Марла]], {{нп5|Томас Нэш||ru|Нэш, Томас}} і сам Грын&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|151-152|2}}.&lt;/ref&gt;.

Біёграфы лічаць, што кар’ера Шэкспіра магла пачацца ў кожны час, пачынаючы з сярэдзіны 1580-х&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|144-146|2}}.&lt;/ref&gt;. З 1594 года п’есы Шэкспіра ставіліся толькі трупай [[Слугі лорда-камергера|«Слугі лорда-камергера»]]. У склад трупы ўваходзіў і Шэкспір, які пад канец таго ж 1594 года стаў яе саўладальнікам. Трупа неўзабаве ўвайшла ў лік вядучых тэатральных калектываў Лондана&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|184|2}}.&lt;/ref&gt;. Пасля смерці [[Лізавета I|каралевы Лізаветы]] ў 1603 годзе, трупа атрымала каралеўскі патэнт ад новага ўладара, [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава I]], і стала звацца «Слугі Караля»&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|208-209|2}}.&lt;/ref&gt;.

У 1599 годзе партнёрства членаў трупы пабудавала на паўднёвым беразе [[Тэмза|Тэмзы]] новы тэатр, названы {{нп5|Глобус (тэатр)|«Глобус»|ru|Глобус (театр)}}. У 1608 годзе яны таксама набылі закрыты {{нп5|Тэатр Блэкфраерс|тэатр «Блэкфраерс»||Blackfriars Theatre}}. Справаздачы пра набыццё Шэкспірам нерухомасці і яго інвестыцыі паказваюць, што трупа зрабіла яго багатым чалавекам. У 1597 годзе ён купіў другі паводле памераў дом у Стратфардзе — {{нп5|Нью-Плэйс|||New Place}}.

Некаторыя п’есы Шэкспіра былі апублікаваны {{нп5|Ін-кварта|In-quarto||Quarto}} ў 1594 годзе. У 1598 годзе яго імя пачало з’яўляцца на [[Тытульны ліст|тытульных лістах]] выданняў&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|188|2}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Kastan|1999|p=37}}{{Sfn|Knutson|2001|p=17}}. Але і пасля таго, як Шэкспір праславіўся як драматург, ён працягваў іграць у тэатрах. У выданні твораў {{нп5|Бен Джонсан|Бена Джонсана||Ben Jonson}} 1616 года імя Шэкспіра ўключана ў спіс акцёраў, якія ігралі ў п’есах ''«[[У кожнага свае дзівацтвы]]»'' (1598) і ''«[[Падзенне Сеяна]]»'' (1603){{Sfn|Adams|1923|p=275}}. Аднак яго імя не было ў спісах акцёраў п’есы Джонсана ''«[[Вальпонэ]]»'' 1605 года, што ўспрымаецца некаторымі навукоўцамі як знак сканчэння лонданскай кар’еры Шэкспіра{{Sfn|Wells|2006|p=28}}. Тым не менш у {{нп5|Першае фоліа|Першым фоліа|ru|Первое фолио}} 1623 года Шэкспір названы «галоўным акцёрам ва ўсіх гэтых п’есах», а некаторыя з іх упершыню ставіліся пасля ''«Вальпонэ»'', хоць пэўна невядома, якія ролі іграў у іх Шэкспір&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|200|2}}&lt;/ref&gt;. У 1610 годзе Джон Дэвіс напісаў, што «добры Уіл» іграў «каралеўскія» ролі&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|200-201|2}}&lt;/ref&gt;. У 1709 годзе, у сваёй працы, Роу запісаў думку, якая ўжо склалася да таго часу, што Шэкспір іграў цень бацькі Гамлета{{Sfn|Rowe|1709}}. Пазней таксама сцвярджалася, што ён іграў ролі Адама ў ''«{{нп5|Як вам гэта спадабаецца||ru|Как вам это понравится}}»'' і Хора ў ''«{{нп5|Генрых V (п’еса)|Генрыху V|es|Enrique V (teatro)}}»''{{Sfn|Ackroyd|2006|p=357}}, хоць навукоўцы сумняюцца ў верагоднасці гэтай інфармацыі&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|202-203|2}}&lt;/ref&gt;.

У перыяд акцёрскай і драматургічнай дзейнасці Шэкспір жыў у Лондане, аднак некаторую частку свайго часу праводзіў таксама і ў Стратфардзе. У 1596 годзе, праз год пасля куплі Нью-Плэйс, ён жыў у прыходзе святой Алены ў {{нп5|Бішапгейт|Бішапгейце||Bishopsgate}}, на паўночным беразе Тэмзы{{Sfn|Honan|1998|p=121}}. Пасля пабудовы тэатра «Глобус» у 1599 годзе Шэкспір пераехаў на іншы бераг ракі — у {{нп5|Саўтуарк||ru|Саутуарк}}{{Sfn|Shapiro|2005|p=122}}, дзе і знаходзіўся тэатр. У 1604 годзе ён ізноў пераехаў цераз раку, гэтым разам у раён да поўначы ад [[Сабор Святога Паўла|сабора Святога Паўла]], дзе была вялікая колькасць добрых дамоў. Ён здымаў пакоі ў француза-[[гугенот]]а Крыстофера Маўнтджоя, вытворцы жаночых парыкоў і галаўных убораў{{Sfn|Honan|1998|p=325}}{{Sfn|Greenblatt|2005|p=405}}.

=== Апошнія гады і смерць ===
Ёсць традыцыйная думка, што за некалькі гадоў да смерці Шэкспір пераехаў у Стратфард. Першым біёграфам Шэкспіра, які перадаў такую думку, быў Роу{{Sfn|Ackroyd|2006|p=476}}. Адной з прычын гэтага можа служыць тое, што лонданскія публічныя тэатры неаднаразова спынялі сваю работу з-за ўспышак чумы{{Sfn|Bate|2008|pp=354-355}}, і ў акцёраў не было дастаткова работы. Поўны адыход ад спраў быў рэдкасцю ў тыя часы{{Sfn|Honan|1998|pp=382–83}}, і Шэкспір працягваў наведваць Лондан{{Sfn|Ackroyd|2006|p=476}}. У 1612 годзе Шэкспір выступаў сведкам па справе ''{{нп5|Белат супраць Маўнтджоя|Белат супраць Маўнтджоя||Bellott v. Mountjoy}}'', судовым працэсе па вясельным пасагу дачкі Маўнтджоя Мэры{{Sfn|Honan|1998|p=326}}{{Sfn|Ackroyd|2006|pp=462–464}}. У сакавіку 1613 года ён купіў дом у былым [[Блэкфрыярс (Лондан)|Блэкфрыярскім]] [[прыярат|прыяраце]]{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=272–274}}; у лістападзе 1614 года правёў некалькі тыдняў са сваім зяцем, [[Джон Хол (зяць Шэкспіра)|Джонам Холам]]{{Sfn|Honan|1998|p=387}}.

[[Файл:ShakespeareMonument cropped.jpg|thumb|230px|left|Бюст Шэкспіра ў цэркве св. Троіцы ў Стратфардзе.|alt=]]

Пасля 1606—1607 года Шэкспір напісаў толькі некалькі п’ес, а пасля 1613 гады зусім перастаў ствараць іх{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=279}}. Свае апошнія тры п’есы ён напісаў разам з іншым драматургам, магчыма, з {{нп5|Джон Флетчэр|Джонам Флетчэрам|ru|Флетчер, Джон}}{{Sfn|Honan|1998|pp=375–78}}, які змяніў Шэкспіра на пасадзе галоўнага драматурга трупы «Слугі караля»{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=276}}.

[[Файл:Shakespeare-WillSignature3.png|thumb|230px|Аўтограф Шэкспіра на яго тэстаменце.]]

Усе захаваныя подпісы Шэкспіра на дакументах (1612—1613) адрозніваюцца благім почыркам, на гэтай падставе некаторыя даследчыкі думаюць, што ён быў тым часам сур’ёзна хворы&lt;ref&gt;И. Гилилов. Игра об Уильяме Шекспире, или Тайна Великого Феникса. М., 1977, с. 122—124. ISBN 5-87334-021-8&lt;/ref&gt;.

{{OldStyleDate|3|мая|1616|23|красавіка}} года Шэкспір памёр{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=25}}. Традыцыйна прынята лічыць, што ён памёр у свой дзень нараджэння, але ўпэўненасці ў тым, што Шэкспір нарадзіўся 23 красавіка, няма. Шэкспіра перажыла ўдава, Эн (пам. 1623), і дзве дачкі. Сюзанна Шэкспір была замужам за Джонам Холам з 1607 года{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=287}}, а Джудзіт Шэкспір выйшла замуж праз два месяцы пасля смерці Шэкспіра за вінароба [[Томас Куіні|Томаса Куіні]]{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=292}}.

Тастаментам Шэкспір пакінуў большую частку сваёй нерухомай маёмасці старэйшай дачцэ Сюзанне{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=304}}. Пасля яе гэту спадчыну павінны былі атрымаць яе прамыя нашчадкі{{Sfn|Honan|1998|pp=395–96}}. У Джудзіт было трое дзяцей, і ўсе яны памерлі не жаніўшыся{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=296}}. У Сюзанны была адна дачка, Элізабэт, якая выходзіла замуж двойчы, але памерла бяздзетнай у 1670 годзе. Яна была апошнім прамым нашчадкам Шэкспіра{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=289}}. У тэстаменце Шэкспіра яго жонка згадваецца толькі мімаходам, але яна і так павінна была атрымаць траціну ўсёй маёмасці мужа{{Sfn|Schoenbaum|1991|p=275}}. Аднак там указвалася, што ён пакідае ёй свой «другі паводле якасці ложак», і гэты факт выклікаў мноства розных здагадак{{Sfn|Ackroyd|2006|p=483}}{{Sfn|Frye|2005|p=16}}{{Sfn|Greenblatt|2005|pp=145–146}}. Некаторыя навукоўцы лічаць гэта абразай Эн, тым часам як іншыя сцвярджаюць, што другі паводле якасці ложак — гэта шлюбны ложак, і, такім чынам, нічога абразлівага няма{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=301-3}}.

Праз тры дні цела Шэкспіра было пахавана ў стратфардскай царкве Св. Троіцы{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=306-7}}. На яго надмагіллі напісана [[эпітафія]]&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=306}}.&lt;/ref&gt;:

{{цытата|
Good frend for Iesvs sake forbeare,&lt;br/&gt;
To digg the dvst encloased heare.&lt;br/&gt;
Bleste be ye man yt spares thes stones,&lt;br/&gt;
And cvrst be he yt moves my bones.
&lt;ref name=Shenbaum /&gt;}}

{{цытата|
Добры сябра, Ісусам заклінаю цябе&lt;br/&gt;
Не адкапваць пыл, захаваны тут.&lt;br/&gt;
Блаславёны будзе той, хто не кране гэтых камянёў,&lt;br/&gt;
І пракляты той, хто зрушыць мае косткі. 
&lt;ref name=Shenbaum /&gt;}}

Напярэдадні 1623 года ў царкве быў узведзены каляровы бюст Шэкспіра, які паказваў яго ў час пісання. Эпітафіі на англійскай мове і на латыні параўноўваюць Шэкспіра з мудрым [[Нестар|пілоскім царом Нестарам]], [[Сакрат]]ам і [[Вергілій|Вергіліем]]{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=308-10}}.

Ва ўсім свеце ўсталявана мноства [[Помнікі Уільяма Шэкспіра|статуй]] Шэкспіра, уключаючы пахавальныя манументы ў [[Саўтваркскі сабор|Саўтваркскім саборы]] і {{нп5|Куток паэтаў|Кутку паэтаў|ru|Уголок поэтов}} [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскага абацтва]].

У азнаменаванне чатырохсотгоддзя з дня смерці драматурга Каралеўскі манетны двор выпусціў тры двухфунтовыя манеты (датаваны 2016 годам), сімвалізуючыя тры групы яго твораў: камедыі, хронікі і трагедыі.

== Творчасць ==
{{main|Спіс твораў Уільяма Шэкспіра}}
Літаратурная спадчына Шэкспіра распадаецца на дзве няроўныя часткі: [[верш]]атворную ([[паэма|паэмы]] і [[санет]]ы) і [[драма (род літаратуры)|драматычную]]. [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|В. Р. Бялінскі]] пісаў, што «занадта было б адважна і дзіўна аддаць Шэкспіру наважную перавагу прад усімі паэтамі чалавецтва, як уласна паэту, але як драматург ён і зараз застаецца без праціўніка, імя якога можна б было паставіць поплеч яго імя»&lt;ref&gt;{{артыкул
|аўтар = В. Г. Белинский
|загаловак = Гамлет, драма Шекспира. Мочалов в роли Гамлета
|выданне = Собрание сочинений в трёх томах
|месца = М.
|год = 1948
|том = 1
|старонкі = 302—303
}}&lt;/ref&gt;.

=== Пытанне перыядызацыі ===
Даследчыкі творчасці Шэкспіра (дацкі літаратуразнавец [[Георг Брандэс|Г. Брандэс]], выдавец рускага поўнага збору твораў Шэкспіра [[Сямён Апанасавіч Венгераў|С. А. Венгераў]]) пад канец XIX — пачатак XX стст., абапіраючыся на [[храналогія|храналогію]] твораў, уявілі яго духоўную эвалюцыю ад «бадзёрага настрою», веры ва ўрачыстасць справядлівасці, [[гуманізм|гуманістычныя]] ідэалы ў пачатку шляху да расчаравання і знішчэння любых ілюзій у канцы. Аднак у апошнія гады з’явілася думка, што заключэнне пра асобу аўтара па яго творах ёсць памылка&lt;ref name=&quot;ОП&quot;&gt;У. Шекспир. Комедии. Вступительная статья О. Постнова. — М. Эксмо, 2008. с. 10. ISBN 978-5-699-28192-3&lt;/ref&gt;.

У 1930 годзе шэкспіразнавец {{нп5|Эдмунд Чэмберс|Э. К. Чэмберс||E. K. Chambers}} прапанаваў храналогію творчасці Шэкспіра па [[жанр]]авым прыкметам, пазней яна была адкарэктавана Дж. Мак-Мануэем. Вылучаліся чатыры перыяды: першы (1590—1594) — раннія: хронікі, рэнесансавыя камедыі, «трагедыя жаху» («Ціт Андронік»), дзве паэмы; уторай (1594—1600) — рэнесансавыя камедыі, першая спелая трагедыя («Рамэа і Джульета»), хронікі з элементамі трагедыі, антычная трагедыя («Юлій Цэзар»), санеты; трэці (1601—1608) — вялікія трагедыі, антычныя трагедыі, «змрочныя камедыі»; чацвёрты (1609—1613) — драмы-казкі з трагічным зачынам і шчаслівым фіналам. Некаторыя з шэкспіразнаўцаў, у тым ліку і {{нп5|Аляксандр Александровіч Смірноў|А. А. Смірноў|ru|Смирнов, Александр Александрович}}, ядналі першы і другі перыяды ў адзін ранні&lt;ref name=&quot;Жанр&quot;&gt;Луков Вл. А. [http://world-shake.ru/ru/Encyclopaedia/3813.html Жанр // Электронная энциклопедия «Мир Шекспира»].&lt;/ref&gt;.

=== Драматургія ===
{{Main|П’есы Уільяма Шэкспіра}}
Большасць драматургаў таго перыяду стваралі свае творы супольна з іншымі аўтарамі, і крытыкі лічаць, што Шэкспір таксама напісаў некаторыя свае п’есы супольна з іншымі аўтарамі; галоўным чынам гэта ставіцца да ранніх і позніх твораў{{Sfn|Wells|Orlin|2003|p=49}}. У дачыненні некаторых твораў, такіх як ''«{{нп5|Ціт Андронік|||Titus Andronicus}}»'' і раннія гістарычныя п’есы, не ўсталявана, што яны дакладна напісаны ў суаўтарстве, тады як для ''«[[Два шляхетныя родзічы|Двух шляхетных родзічаў]]»'' і згубленай п’есы ''«{{нп5|Гісторыя Кардэніа|Кардэніа||The History of Cardenio}}»'' гэта дакументальна пацверджана. Дадзеныя, атрыманыя з тэкстаў, таксама дазваляюць сцвярджаць, што некаторыя працы перарабляліся іншымі пісьменнікамі адносна арыгінальнага тэксту.

Адна з найранейшых прац Шэкспіра — ''«{{нп5|Рычард III (п’еса)|Рычард III||Richard III (play)}}»'' і тры часткі ''«{{нп5|Генрых VI, частка 1|Генрыха VI||Henry VI, Part 1}}»'', напісаныя ў пачатку 1590-х, перыяд, калі была ў модзе гістарычная драма. П’есы Шэкспіра насілу паддаюцца датаванню{{Sfn|Frye|2005|p=9}}{{Sfn|Honan|1998|p=166}}, але даследчыкі тэкстаў мяркуюць, што ''«[[Ціт Андронік]]»'', ''«{{нп5|Камедыя памылак||ru|Комедия ошибок}}»'', ''«[[Утаймаванне наравістай]]»'' і ''«{{нп5|Два веронцы||be-x-old|Два вэронскія джэнтэльмэны}}»'' таксама ставяцца да пачатку творчага шляху Шэкспіра{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=159–61}}{{Sfn|Frye|2005|p=9}}. Яго першыя {{нп5|Хронікі Уільяма Шэкспіра|хронікі||Shakespearean history}}, якія найхутчэй засноўваюцца на выданні 1587 года ''«Хронік Англіі, Шатландыі і Ірландыі»'' {{нп5|Рафаэль Холіншэд|Рафаэля Холіншэда||Raphael Holinshed}}{{Sfn|Dutton|2003|p=147}}, уяўлялі разбуральныя вынікі кіравання слабых і карумпаваных уладароў і ў нейкай меры паслужылі апраўданнем узнікнення [[Цюдоры|дынастыі Цюдораў]]{{Sfn|Ribner|2005|pp=154–155}}. На раннія п’есы Шэкспіра паўплывалі працы іншых драматургаў лізавецінскай эпохі, асабліва {{нп5|Томас Кід|Томаса Кіда||Thomas Kyd}} і [[Крыстафер Марла|Крыстафера Марла]], традыцыі сярэднявечнай драмы і п’есы [[Луцый Аней Сенека|Сенекі]]{{Sfn|Frye|2005|p=105}}{{Sfn|Ribner|2005|p=67}}{{Sfn|Cheney|2004|p=100}}. ''«Камедыя памылак»'' таксама пабудавана па класічнай мадэлі, не знойдзена крыніц для ''«Утаймавання наравістай»'', хоць яна злучана з іншай п’есай з падобнай назвай, што гулялася ў лонданскіх тэатрах у 1590-х гадах&lt;ref name=&quot;ОП18&quot;&gt;У. Шекспир. Комедии. Вступительная статья О. Постнова. — М. Эксмо, 2008. с. 18. ISBN 978-5-699-28192-3&lt;/ref&gt; і, магчыма, мае фальклорныя карані{{Sfn|Honan|1998|p=136}}{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=166}}.

[[Файл:Oberon, Titania and Puck with Fairies Dancing. William Blake. c.1786.jpg|thumb|230px|left|''Аберон, Тытанія і Пак танцуюць з феямі.'' [[Уільям Блэйк]], 1786 год. {{nobr|{{нп5|Брытанская галерэя Тэйт|Тэйт Брытанія|ru|Британская галерея Тейт}}}}.]]

У сярэдзіне 1590-х гадоў адбыўся пераход Шэкспіра ад кплівых і фарсавых па сваім стылі камедый да рамантычных твораў{{Sfn|Ackroyd|2006|p=235}}. ''«[[Сон у летнюю ноч]]»'' — гэта дасціпная сумесь рамантыкі, казачнай магіі і жыцця найніжэйшага грамадства{{Sfn|Wood|2003|pp=161–162}}. У наступнай, таксама рамантычнай, камедыі Шэкспіра ''«{{нп5|Венецыянскі купец||ru|Венецианский купец}}»'' утрымваецца партрэт помслівага ліхвяра-яўрэя {{нп5|Шэйлак|Шэйлака||Shylock}}, у якім адбіліся расавыя забабоны англічан лізавецінскай эпохі{{Sfn|Wood|2003|pp=205–206}}{{Sfn|Honan|1998|p=258}}. Дасціпная п’еса ''«{{нп5|Шмат шуму з нічога||it|Molto rumore per nulla}}»''{{Sfn|Ackroyd|2006|p=359}}, ''«[[Як вам гэта спадабаецца]]»'', якая выдатна паказвае жыццё ў правінцыі, і ажыўленая весялосцю ''«{{нп5|Дванаццатая ноч (п’еса)|Дванаццатая ноч|it|La dodicesima notte}}»'' дапаўняюць шэраг камедый Шэкспіра{{Sfn|Ackroyd|2006|pp=362–383}}. Пасля лірычнага ''«{{нп5|Рычард II (п’еса)|Рычарда II|ru|Ричард II (пьеса)}}»'', практычна цалкам напісанага вершамі, Шэкспір увёў празаічную камедыю ў свае хронікі ''«{{нп5|Генрых IV, частка 1|Генрых IV, часткі 1|nl|Hendrik IV (toneelstuk)}}»'' і ''{{нп5|Генрых IV, частка 2|2|nl|Генрих IV, часть 2}}'', і ''«[[Генрых V (п’еса)|Генрых V]]»''. Яго персанажы робяцца складанейшымі і далікатнымі, ён вельмі спрытна перамыкаецца паміж камічнымі і сур’ёзнымі сцэнамі, прозай і паэзіяй, так што яго спелыя працы дасягаюць апавядальнай разнастайнасці{{Sfn|Shapiro|2005|p=150}}{{Sfn|Gibbons|1993|p=1}}{{Sfn|Ackroyd|2006|p=356}}. Гэты перыяд пачалі і скончылі трагедыі: ''«[[Рамэа і Джульета]]»'', знакамітая гісторыя кахання і смерці дзяўчыны і юнака{{Sfn|Wood|2003|loc=161}}{{Sfn|Honan|1998|p=206}}, і ''«{{нп5|Юлій Цэзар (трагедыя)|Юлій Цэзар|ru|Юлий Цезарь (трагедия)}}»'', заснаваны на «{{нп5|Параўнальныя жыццяпісы|Параўнальных жыццяпісах|ru|Сравнительные жизнеописания}}» ''[[Плутарх]]а''{{Sfn|Ackroyd|2006|p=353, 358}}{{Sfn|Shapiro|2005|pp=151–153}}.

[[Файл:Henry Fuseli rendering of Hamlet and his father's Ghost.JPG|thumb|230px|''Гамлет, Гарацыа, Марцэл і здань бацькі Гамлета.'' {{нп5|Іаган Генрых Фюслі|Генры Фюзелі|es|Johann Heinrich Füssli}}, 1780—85. {{нп5|Кунстхаус (Цюрых)||de|Kunsthaus Zürich}}.]]

У пачатку XVII стагоддзя Шэкспір напісаў некалькі так званых «[[Праблемныя п’есы Шэкспіра|праблемных п’ес]]»: ''«{{нп5|Мера за меру||ru|Мера за меру}}»'', ''«{{нп5|Траіл і Крэсіда||ru|Троил и Крессида}}»'' і ''«{{нп5|Усё добра, што добра сканчаецца||ru|Всё хорошо, что хорошо кончается}}»'', а таксама шэраг найболей вядомых [[Трагедыі Уільяма Шэкспіра|трагедый]]{{Sfn|Bradley|1991|p=85}}{{Sfn|Muir|2005|pp=12–16}}. Многія крытыкі мяркуюць, што трагедыі гэтага перыяду ўяўляюць сабою пік творчасці Шэкспіра. Гамлет, загалоўны герой адной з самых знакамітых трагедый Шэкспіра, з’яўляецца, магчыма, самым доследным персанажам гэтага драматурга; асабліва гэта дакранаецца знакамітага {{нп5|Салілоквій|салілоквія||Soliloquy}}, які пачынаецца «{{нп5|Быць ці не быць|Быць ці не быць, вось у чым пытанне|ru|Быть или не быть}}»{{Sfn|Bradley|1991|p=94}}. У адрозненне ад інтраверта Гамлета, вагальнага героя, героі наступных трагедый, кароль Лір і Атэла, пакутуюць ад занадта паспешна прыманых рашэнняў{{Sfn|Bradley|1991|p=86}}. Нярэдка трагедыя Шэкспіра будуецца на недахопах ці фатальных учынках герояў, што знішчалі яго і яго блізкіх{{Sfn|Bradley|1991|p=40}}. У ''«[[Атэла]]»'' злыдзень Яга даводзіць рэўнасць галоўнага героя да кропкі, і той забівае сваю нявінную жонку{{Sfn|Bradley|1991|p=42}}{{Sfn|Greenblatt|2005|p=304}}. У ''«[[Кароль Лір|Каралі Ліры]]»'' стары кароль здзяйсняе фатальную памылку, адмовіўшыся ад сваіх праў на ўладу, што прыводзіць да жахлівых падзей, як забойства малодшай дачкі Ліра Кардэліі. У ''«[[Макбет (п’еса)|Макбеце]]»'', самай кароткай і сціснутай трагедыі Шэкспіра{{Sfn|McDonald|2006|pp=43–46}}, некантралюемыя амбіцыі пасоўваюць Макбета і яго жонку, [[Лэдзі Макбет]], да забойства законнага караля і ўзурпацыі трона, а ў канчатковым рахунку іх жа бурыць усведамленне сваёй віны{{Sfn|Bradley|1991|p=306}}. У гэтай п’есе Шэкспір дадае да трагічнай структуры элемент звышнатуральнага. Яго апошнія буйныя трагедыі, ''«{{нп5|Антоній і Клеапатра (п’еса)|Антоній і Клеапатра|ru|Антоний и Клеопатра (пьеса)}}»'' і ''«{{нп5|Карыялан (трагедыя)|Карыялан|ru|Кориолан (трагедия)}}»'', на думку некаторых крытыкаў, утрымліваюць адны з самых выдатных яго вершаў{{Sfn|Ackroyd|2006|p=444}}{{Sfn|McDonald|2006|pp=69–70}}.

У фінальным перыядзе сваёй творчасці Шэкспір звярнуўся да жанру [[Позныя рамантычныя п’есы Уільяма Шэкспіра|рамантыкі]] ці [[Трагікамедыя|трагікамедыі]] і дапісаў тры буйныя п’есы: ''«{{нп5|Цымбелін||sv|Cymbeline}}»'', ''«{{нп5|Зімовая казка||sv|En vintersaga}}»'' і ''«{{нп5|Бура (п’еса)|Бура||The Tempest}}»'', а таксама, супольна з іншым драматургам, п’есу ''«{{нп5|Перыкл (п’еса)|Перыкл||Pericles, Prince of Tyre}}»''. Творы гэтага перыяду менш змрочныя, чым папярэднія ім трагедыі, аднак больш сур’ёзныя, чым камедыі 1590-х гадоў, але сканчаюцца яны замірэннем і збавеннем ад бед{{Sfn|Dowden|1881|p=57}}. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэтыя змены адбыліся ад змены паглядаў на жыццё Шэкспіра, якія сталі спакайнейшымі, але, магчыма, у п’есах проста адбілася тэатральная мода таго часу{{Sfn|Dowden|1881|p=60}}{{Sfn|Frye|2005|p=123}}{{Sfn|McDonald|2006|pp=15}}. Яшчэ дзве захаваныя п’есы Шэкспіра напісаны ім у супрацы, магчыма з [[Джон Флетчэр|Джонам Флетчэрам]]: ''«{{нп5|Генрых VIII (п’еса)|Генрых VIII|ru|Генрих VIII (пьеса)}}»'' і ''«[[Два шляхетныя родзічы]]»''.

==== Прыжыццёвыя пастаноўкі ====
{{Main|Пастаноўкі п’ес Уільяма Шэкспіра}}

Пакуль дакладна не вядома, для якіх тэатральных кампаній Шэкспір пісаў свае раннія п’есы. Так, на тытульнай старонцы выдання ''«Ціта Андроніка»'' 1594 года паказана, што п’еса ставілася трыма рознымі групамі{{Sfn|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|p=xx}}. Пасля [[Чорная смерць|чумы]] 1592—1593 года п’есы Шэкспіра ўжо ставіліся яго ўласнай кампаніяй у «{{нп5|Тэатр (Лондан)|Тэатры||The Theatre}}» і «{{нп5|Курціна (тэатр)|Курціне||Curtain Theatre}}» у [[Шордзіч]]ы на поўнач ад Тэмзы{{Sfn|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|p=xxi}}. Там была пастаўлена першая частка ''«Генрыха IV»''. Пасля сваркі са сваім гаспадаром кампанія пакінула «Тэатр» і пабудавала на паўднёвым боку Тэмзы, у [[Саўтуарк]]у, тэатр «[[Глобус (тэатр)|Глобус]]», першы тэатр, пабудаваны акцёрамі для акцёраў{{Sfn|Foakes|1990|p=6}}{{Sfn|Shapiro|2005|pp=125–31}}. «Глобус» адкрыўся восенню 1599 года, і адной з першых пастаўленых у ім п’ес стаў ''«Юлій Цэзар»''. Большасць найболей вядомых п’ес Шэкспіра, напісаных пасля 1599 года, ствараліся для «Глобуса», улучаючы ''«Гамлета»'', ''«Атэла»'' і ''«Караля Ліра»''{{Sfn|Foakes|1990|p=6}}{{Sfn|Nagler|1958|p=7}}{{Sfn|Shapiro|2005|pp=131–2}}.

[[Файл:Globe theatre london.jpg|thumb|230px|left|Рэканструкцыя [[Глобус (тэатр)|тэатра Глобус]], Лондан.]]

Трупа Шэкспіра «Слугі лорда-камергера» знаходзілася ў асаблівых адносінах з [[Якаў I (кароль Англіі)|каралём Якавам I]], асабліва пасля яе пераназвання ў 1603 годзе ў «[[Слугі караля]]». Хоць запісы пра пастаноўкі разрознены, можна казаць пра 7 пастановак п’ес Шэкспіра пры двары паміж 1 лістапада 1604 года і 31 кастрычніка 1605 года, улучаючы дзве пастаноўкі ''«Венецыянскага купца»''{{Sfn|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|p=xxii}}. Пасля 1608 года яны пачалі выступаць зімой у крытым тэатры «[[Блэкфраерс]]», а ў «Глобусе» працаваць летам{{Sfn|Foakes|1990|p=33}}. Добрае памяшканне ў спалучэнні з каралеўскім заступніцтвам дазволіла Шэкспіру ўвесці ў рэквізіт сваіх п’ес складанейшыя прылады. Прыкладам, у ''«Цымбеліне»'' [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэр]] спускаецца «з громам і маланкамі, седзячы на арле: Ён кідае маланкі. Прывіды падаюць на калені»{{Sfn|Ackroyd|2006|p=454}}.

У склад трупы Шэкспіра ўваходзілі такія вядомыя акцёры, як [[Рычард Бёрбедж]], {{нп5|Уільям Кэмп||ru|Кемп, Уильям}}, [[Генры Кондэл|Неры Кондэл]] і [[Джон Хэмінгес]]. Бёрбедж быў першым выканаўцам галоўных роляў многіх п’ес Шэкспіра, улучаючы ''«Рычарда III»'', ''«Гамлета»'', ''«Атэла»'' і ''«Караля Ліра»''{{Sfn|Ringler|1997|p=127}}. Папулярны камічны акцёр Уільям Кэмп, сярод іншых персанажаў, іграў П’етра ў ''«Рамэа і Джульеце»'' і Кізіла ў ''«Шмат шуму з нічога»''{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=210}}. На мяжы XVI і XVII стагоддзяў яго замяніў {{нп5|Роберт Армін||ru|Армин, Роберт}}, які выканаў такія ролі, як Асялок з ''«Як вам гэта спадабаецца»'' і Блазан з ''«Караля Ліра»''{{Sfn|Shapiro|2005|pp=247–9}}. У 1613 годзе [[Генры Вотан]] паведаміў пра пастаноўку п’есы ''«Генрых VIII»'', якая адбылася{{Sfn|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|p=1247}}. 29 чэрвеня, падчас пастаноўкі дадзенага спектакля гармата дала асечку і падпаліла саламяны дах будынка, так што ўвесь тэатр згарэў. Гэты факт дазваляе з добрай дакладнасцю ўсталяваць час напісання п’есы{{Sfn|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|p=1247}}.

==== Першыя публікацыі ====
Як лічыцца, палова (18) п’ес Шэкспіра была апублікавана тым ці іншым чынам пры жыцці драматурга. Найгалаўнейшай публікацыяй шэкспіраўскай спадчыны па праве лічыцца [[Першае фоліа|фоліа 1623 года (так званае «Першае фоліа»)]], выдадзенае Эдуардам Блаўнтам і Уільямам Джагардам у складзе так званай «{{нп5|Чэстэраўская складанка|Чэстэраўскай складанкі|ru|Честеровский сборник}}»; друкары Уорал і Кол. У гэта выданне ўвайшлі 36 п’ес Шэкспіра — усе, апроч «[[Перыкл (п’еса)|Перыкла]]» і «[[Два шляхетныя родзічы|Двух шляхетных родзічаў]]». Менавіта гэта выданне ляжыць у аснове ўсіх даследаванняў у вобласці шэкспіразнаўства.

Ажыццяўленне гэтага праекта стала магчымым дзякуючы высілкам Джона Хэмінджа і Генры Кондэла, сяброў і калег Шэкспіра. Кнігу апераджае ліст да чытачоў ад імя Хэмінджа і Кондэла, а таксама паэтычнае прысвячэнне Шэкспіру з боку драматурга Бена Джонсана, які таксама паспрыяў выданню Першага Фоліа.

=== Паэмы ===
У 1593 і 1594 гадах, калі тэатры былі зачынены з-за эпідэміі [[Бубонная чума|чумы]], Шэкспір стварыў дзве эратычныя паэмы, ''«{{нп5|Венера і Адоніс||ru|Венера и Адонис}}»'' і ''«[[Збэшчанне Лукрэцыі]]»''. Гэтыя паэмы былі прысвечаны {{нп5|Генры Рызлі, 3-і граф Саўтгемптан|Генры Рызлі, графу Саўтгемптану|ru|Генри Ризли, 3-й граф Саутгемптон}}. У ''«Венеры і Адонісе»'' нявінны [[Адоніс]] адпрэчвае сексуальныя дамаганні [[Венера (міфалогія)|Венеры]]; тады як у ''«Збэшчанні Лукрэцыі»'' ўчынная жонка [[Лукрэцыя]] згвалтавана {{нп5|Секст Тарквіній|Тарквініем||Sextus Tarquinius}}{{Sfn|Roe|2006|p=21}}. Пад уплывам ''{{нп5|Метамарфозы (Авідзій)|Метамарфоз|pt|Metamorfoses}}'' [[Публій Авідзій Назон|Авідзія]]{{Sfn|Frye|2005|p=288}}, у паэмах паказваюцца пачуццё віны і жудасныя наступствы некантралюемага кахання{{Sfn|Roe|2006|p=3}}. Абедзве паэмы карысталіся папулярнасцю і перавыдаваліся некалькі разоў пры жыцці Шэкспіра. Трэцяя паэма, ''«{{нп5|Скарга закаханай|||A Lover's Complaint}}»'', у якой дзяўчына жаліцца на спакуслівага ашуканца, была надрукавана ў першым выданні ''Санетаў'' у 1609 годзе. У наш час большасць навукоўцаў прызнае, што ''«Скаргу закаханай»'' напісаў менавіта Шэкспір. У паэме ''«[[Фенікс і галубка]]»'', надрукаванай у 1601 годзе ў складанцы Роберта Чэстэра ''«Love’s Martyr»'', расказваецца пра сумную смерць міфалагічнага фенікса і яго ўмілаванай, дакладнай галубкі. У 1599 годзе два санеты Шэкспіра ад імя Шэкспіра, але без яго згоды ў ''«[[Жарсны пілігрым|Жарсным пілігрыме]]»''{{Sfn|Roe|2006|p=1}}{{Sfn|Honan|1998|p=289}}{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=327}}.

=== Санеты ===
{{main|Санеты Уільяма Шэкспіра}}
[[Файл:Sonnets1609titlepage.jpg|thumb|230px|right|Тытульная старонка выдання санетаў Шэкспіра 1609 года.]]
[[Санет]] — верш з 14 радкоў. У санетах Шэкспіра прынята наступнае рыфмаванне: abab cdcd efef gg, то бок тры катрэны на крыжаваныя рыфмы, і адно двухрадкоўе (тып, уведзены паэтам {{нп5|Генры Говард, граф Сурэй|графам Сурэем|ru|Говард, Генри, граф Суррей}}, пакараным смерцю пры Генрыху VIII).

Усяго Шэкспірам былі напісаны 154 санеты, і большая іх частка была створана ў [[1592]]—[[1599]] гадах. Упершыню яны былі надрукаваны без ведання аўтара ў [[1609]] годзе. Два з іх былі надрукаваны яшчэ ў [[1599]] годзе ў складанцы «[[Жарсны пілігрым]]». Гэта санеты ''138'' і ''144''.

== Стыль ==
{{Main|Стыль Уільяма Шэкспіра}}

Мова першых п’ес Шэкспіра — мова, звычайная для п’ес дадзенага перыяду. Гэта стылізаваная мова не заўсёды дае драматургу раскрыць сваіх персанажаў{{Sfn|Clemen|2005a|p=150}}. Паэзія часта перагружана складанымі метафарамі і прапановамі, а мова больш спрыяе дэкламаванню тэксту, чым жывой ігры. Да прыкладу, урачыстыя прамовы ''«[[Ціт Андронік|Ціта Андроніка]]»'', на думку некаторых крытыкаў, часта запавольваюць дзеянне; мова персанажаў ''«[[Два веронцы|Двух веронцаў]]»'' здаецца ненатуральнай{{Sfn|Frye|2005|p=105}}{{Sfn|Clemen|2005b|p=29}}.

Неўзабаве, аднак, Шэкспір пачынае прыстасоўваць традыцыйны стыль для сваіх мэт. Пачатковы [[салілоквій]] з ''«[[Рычард III (п’еса)|Рычарда III]]»'' узыходзіць да гутарак з сабой [[Загана (персанаж)|Заганы]], традыцыйнага персанажа сярэднявечнай драмы. У той жа час, яркія маналогі Рычарда пазней разаўюцца ў маналогі пазнейшых п’ес Шэкспіра{{Sfn|Brooke|2004|p=69}}{{Sfn|Bradbrook|2004|p=195}}. Усе п’есы азначаюць пераход ад традыцыйнага стылю да новага. На працягу далейшай сваёй кар’еры Шэкспір яднае іх, і адным з найболей удалых прыкладаў змешвання стыляў можа служыць ''«[[Рамэа і Джульета]]»''{{Sfn|Clemen|2005b|p=263}}. Да сярэдзіны 1590-х гадоў, часу стварэння ''«Рамэа і Джульеты»'', ''«[[Рычард II (п’еса)|Рычарда II]]»'' і ''«[[Сон у летнюю ноч|Сну ў летнюю ноч]]»'', стыль Шэкспіра робіцца больш натуральным. Метафары і вобразныя выразы ўсё больш дапасуюцца з патрэбамі драмы.

Стандартная паэтычная форма, што выкарыстоўваецца Шэкспірам — [[белы верш]], напісаны пяцістопным [[ямб]]ам. Белы верш ранніх і позных п’ес значна адрозніваюцца. Ранні часцяком гарны, але, зазвычай, пад канец радка сканчаецца або ўвесь сказ цаліком, або яго сэнсавая частка, што спараджае манатоннасць{{Sfn|Frye|2005|p=185}}. Пасля таго, як Шэкспір асвоіў традыцыйны белы верш, ён пачаў змяняць яго, перапыняючы сказ пад канец радка. Выкарыстанне гэтага прыёму надае паэзіі моц і гнуткасць у такіх п’есах, як ''«[[Юлій Цэзар (трагедыя)|Юлій Цэзар]]»'' і ''«[[Гамлет]]»''. Прыкладам, Шэкспір выкарыстоўвае яго для перадачы пачуццяў узрушанага Гамлета{{Sfn|Wright|2004|p=868}}:&lt;blockquote&gt;
: ''Sir, in my heart there was a kind of fighting''
: ''That would not let me sleep. Methought I lay''
: ''Worse than the mutines in the bilboes. Rashly—''
: ''And prais’d be rashness for it—let us know''
: ''Our indiscretion sometimes serves us well…''
&lt;/blockquote&gt;У наступных за ''«Гамлетам»'' п’есах паэтычны стыль працягваў вар’іравацца, асабліва ў эмацыйных пасажах яго позных трагедый. Літаратурны крытык {{нп5|Эндру Брэдлі|||A. C. Bradley}} апісаў гэты стыль як «больш канцэнтраваны, хуткі, размаіты, з меншай колькасцю паўтораў»{{Sfn|Bradley|1991|p=91}}. Да канца сваёй кар’еры Шэкспір выкарыстоўваў мноства метадаў для дасягнення падобных эфектаў. Ён выкарыстоўваў такія метады, як {{нп5|анжамбеман||ru|Анжамбеман}}, неструктураваныя паўзы і прыпынкі і розныя незвычайныя варыяцыі канструкцыі і даўжыні прапаноў{{Sfn|McDonald|2006|pp=42–6}}. У многіх выпадках слухач сам павінен дадумаць сэнс сказу{{Sfn|McDonald|2006|pp=42–6}}. У позніх рамантычных п’есах доўгія і кароткія сказы супрацьстаўляюцца адзін аднаму, суб’ект і аб’ект дзеяння змяняюцца месцамі, словы апускаюцца, што стварае адчуванне спантаннасці{{Sfn|McDonald|2006|p=36, 39, 75}}.

Шэкспір скамбінаваў паэтычнае мастацтва з разуменнем практычных дэталяў тэатральнай пастаноўкі{{Sfn|Gibbons|1993|p=4}}. Як і ўсе драматургі таго часу, ён тэатралізаваў гісторыі з такіх крыніц, як [[Плутарх]] і [[Рафаэль Холіншэд|Холіншэд]]{{Sfn|Gibbons|1993|pp=1-4}}. Але першакрыніца не заставалася без змен; Шэкспір уводзіў новыя і змяняў старыя сюжэтныя лініі, каб перад аўдыторыяй раскрывалася ўся шматграннасць аповеда. З узростам майстэрства Шэкспіра яго персанажы сталі вымалёўвацца выразней і набываць адметныя асаблівасці гаворкі. Аднак яго познія п’есы больш напамінаюць раннія творы. У позніх рамантычных творах ён свядома вярнуўся да штучнага стылю, каб падкрэсліць ілюзорнасць тэатра{{Sfn|McDonald|2006|p=13}}.

== Рэпутацыя і крытыка ==
{{main|Рэпутацыя Уільяма Шэкспіра}}
{{Quote box|align=right|quote=«Ён быў чалавекам не эпохі, але ўсіх часоў»&lt;ref&gt;{{lang-en|He was not of an age, but for all time.}}&lt;/ref&gt;.|source={{нп5|Бен Джонсан|||Ben Jonson}}{{Sfn|Jonson|1996|p=10}}}}

Хоць пры сваім жыцці Шэкспір і не лічыўся вялікім драматургам, ён атрымліваў ухвальныя водгукі пра свае творы{{Sfn|Dominik|1988|p=9}}{{Sfn|Grady|2001b|p=267}}. У 1598 годзе пісьменнік-святар [[Фрэнсіс Мёрыс]] вылучыў яго з англійскіх пісьменнікаў як «самога цудоўнага» і ў камедыі, і ў трагедыі{{Sfn|Grady|2001b|p=265}}{{Sfn|Greer|1986|p=9}}. І аўтары складанкі п’ес ''«Parnassus»'' параўноўвалі Шэкспіра з [[Джэфры Чосер|Чосерам]], [[Джон Гаўэр|Гаўэрам]] і [[Эдмунд Спэнсэр|Спэнсэрам]]{{Sfn|Grady|2001b|p=266}}. У [[Першае фоліа|Першым фоліа]] [[Бен Джонсан]] назваў Шэкспіра: «Душа стагоддзя, годны апладысментаў, захапленне, дзіва нашай сцэны&lt;ref&gt;Soul of the age, the applause, delight, the wonder of our stage&lt;/ref&gt;».

[[Файл:William Shakespeare Statue in Lincoln Park.JPG|thumb|right|230px|Статуя Уільяма Шэкспіра, [[Лінкальн-парк (Чыкага)]], тыповая для XIX і пачатку XX стагоддзяў.]]
[[Файл:William Shakespeare Postal stationery envelope Russia 2014 No 257.jpg|230px|right|[[Паштовы канверт]] Расіі, 2014 год.]]

У перыяд паміж [[Рэстаўрацыя Сцюартаў|Рэстаўрацыяй]] манархіі ў 1660 годзе і канцом XVII стагоддзя пераважалі ідэі класіцызму. Таму крытыкі таго часу пераважна ставілі Шэкспіра ніжэй, чым [[Джон Флетчэр|Джона Флетчэра]] і [[Бен Джонсан|Бена Джонсана]]{{Sfn|Grady|2001b|p=269}}. [[Томас Рымер]], да прыкладу, асуджаў Шэкспіра за змешванне камічнага і трагічнага. Тым не менш, паэт і крытык [[Джон Драйдэн]] высока ацэньваў Шэкспіра, кажучы пра Джонсана: «Я захапляюся ім, але я люблю Шэкспіра»{{Sfn|Dryden|1889|p=71}}. Усё ж на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў панавалі погляды Рымера, але ў XVIII стагоддзі крытыкі пачалі захапляцца ім і зваць яго геніем. Падобную рэпутацыю толькі ўмацаваў шэраг выдадзеных навуковых прац, прысвечаных творчасці Шэкспіра, прыкладам працы [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэля Джонсана]] 1765 года і [[Эдманд Малоун|Эдманда Малоуна]] 1790 года{{Sfn|Grady|2001b|p=270}}{{Sfn|Levin|1986|p=217}}. Да 1800 года за ім трывала замацавалася званне нацыянальнага паэта Англіі{{Sfn|Grady|2001b|p=270}}. У XVIII і XIX стагоддзях Шэкспір таксама атрымаў імя і за межамі Брытанскіх астравоў. Яго падтрымлівалі такія пісьменнікі як [[Вальтэр]], [[Іаган Вольфганг фон Гётэ|Гётэ]], [[Стэндаль]] і [[Віктор Гюго|Гюго]]{{Sfn|Grady|2001b|p=272-274}}.

У [[Рамантызм|эпоху рамантызму]] Шэкспір атрымаў высокую ацэнку паэта і літаратурнага філосафа [[Сэмюэл Тэйлар Колрыдж|Сэмюэла Тэйлара Колрыджа]]; крытык {{нп5|Аўгуст Вільгельм Шлегель||be-x-old|Аўгуст Вільгельм Шлегель}} выканаў пераклад яго п’ес на нямецкую ў духу [[Нямецкі рамантызм|нямецкага рамантызму]]{{Sfn|Levin|1986|p=223}}. У XIX стагоддзі захапленне Шэкспірам часта межавала з глыбокай пашанай і ліслівасцю{{Sfn|Sawyer|2003|p=113}}. «Гэты Кароль Шэкспір», — пісаў эсэіст [[Томас Карлейль]] у 1840 годзе — «вышэй нас усіх, самы шляхетны, найдалікатнейшы, але моцны; непарушны&lt;ref&gt;That King Shakespeare … over us all, as the noblest, gentlest, yet strongest of rallying signs; indestructible&lt;/ref&gt;»{{Sfn|Carlyle|1907|p=161}}. [[Бернард Шоу]], аднак, крытыкаваў рамантычны культ Шэкспіра, пусціўшы ў ход слова «бардапаклонства» ({{lang-en|bardolatry}}). Ён сцвярджаў, што {{нп5|натуралістычная драма|||Naturalism (theatre)}} [[Генрык Ібсен|Ібсена]] робіць Шэкспіра састарэлым{{Sfn|Grady|2001b|p=276}}.

Рускі пісьменнік [[Леў Мікалаевіч Талстой]] у сваім крытычным нарысе «Пра Шэкспіра і пра драму»&lt;ref&gt;Толстой Л. Н. [http://tolstoy.lit-info.ru/tolstoy/publicistika/publicistika-23.htm «О Шекспире и о драме»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170518191931/http://tolstoy.lit-info.ru/tolstoy/publicistika/publicistika-23.htm |date=18 мая 2017 }}&lt;/ref&gt; на падставе дэталёвага разбору некаторых найболей папулярных твораў Шэкспіра, у прыватнасці: «Кароль Лір», «Атэла», «Фальстаф», «Гамлет» і інш. — рэзка раскрытыкаваў здольнасці Шэкспіра як драматурга.
Пасля мадэрнісцкай рэвалюцыі мастацтва пачатку XX стагоддзя Шэкспір быў запісаны ў шэрагі [[авангард]]ыстаў. {{нп5|Экспрэсіянізм (кіно)|Нямецкія экспрэсіяністы|ru|Экспрессионизм (кино)}} і маскоўскія [[Футурызм|футурысты]] ставілі яго п’есы. Марксіст, драматург і рэжысёр [[Бертольт Брэхт]], распрацаваў пад уплывам Шэкспіра [[эпічны тэатр]]. Паэт і крытык [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]] выступіў супраць Шоу, кажучы, што шэкспіраўскі «прымітывізм» робіць яго творы сучаснымі{{Sfn|Grady|2001a|pp=22–6}}. Эліят узначаліў рух даследчыкаў па больш дэталёвым разглядзе шэкспіраўскіх выяў. У 1950-х хваля новых паходаў змяніла мадэрнізм і паклала пачатак «[[Постмадэрнізм|постмадэрнісцкім]]» вывучэнням Шэкспіра{{Sfn|Grady|2001a|pp=24}}. У 1980-х творчасць Шэкспіра стала вывучацца прадстаўнікамі такіх плыняў як {{нп5|структуралізм||be-x-old|Структуралізм}}, фемінізм, [[новы гістарызм]], вывучэнне афра-амерыканцаў і {{нп5|квір-даследаванні|||Queer studies}}{{Sfn|Grady|2001a|pp=29}}{{Sfn|Drakakis|1985|pp=16–17, 23–25}}.

== Уплыў ==
{{main|Уплыў Уільяма Шэкспіра}}
[[Файл:Macbeth consulting the Vision of the Armed Head.jpg|thumb|230px|left|«Макбет», {{нп5|Генры Фюзелі||es|Johann Heinrich Füssli}} (1793—1794), {{нп5|Шэкспіраўская бібліятэка Фолджэра||ru|Шекспировская библиотека Фолджера}}, Вашынгтон.]]

Працы Шэкспіра сур’ёзна паўплывалі на тэатр і літаратуру наступных гадоў. У прыватнасці, ён пашырыў вобласць працы драматурга з характарызацыяй персанажаў, сюжэтам, [[мова]]й і [[жанр]]ам{{Sfn|Chambers|1944|p=35}}. Прыкладам, да ''«[[Рамэа і Джульета|Рамэа і Джульеты]]»'' рамантыка ніколі не разглядалася як годная тэма для трагедыі{{Sfn|Levenson|2000|pp=49–50}}. [[Салілоквій|Салілоквіі]] галоўным чынам выкарыстоўваліся для паведамлення гледачам пра адбытыя падзеі; Шэкспір пачаў выкарыстоўваць іх для раскрыцця характару персанажа і яго думак{{Sfn|Clemen|1987|p=179}}. Яго працы моцна паўплывалі на наступных паэтаў. [[Рамантызм|Паэты эпохі рамантызму]] спрабавалі адрадзіць шэкспіраўскую вершаваную драму, але не мелі вялікага поспеху. Крытык {{нп5|Джордж Стайнер||ru|Стайнер, Джордж}} назваў усю англійскую драму ад [[Сэмюэл Тэйлар Колрыдж|Колрыджа]] да {{нп5|Альфрэд Тэнісан|Тэнісана|be-x-old|Альфрэд Тэнісан}} «слабымі варыяцыямі на шэкспіраўскія тэмы»{{Sfn|Steiner|1996|p=145}}.

Шэкспір паўплываў на такіх пісьменнікаў як [[Томас Хардзі]], [[Уільям Фолкнер]] і [[Чарлз Дыкенс]]. Таксама яго ўплыў пашырыўся і на [[Герман Мелвіл|Германа Мелвіла]]; яго капітан Ахаў з рамана ''«[[Мобі Дзік]]»'' — класічны {{нп5|трагічны герой||ru|Трагический герой}}, натхнёны каралём Лірам{{Sfn|Bryant|1998|p=82}}. Навукоўцы падлічылі, што 20 000 музычных твораў злучаны з працамі Шэкспіра. Сярод іх 2 оперы [[Джузэпэ Вердзі]], ''«{{нп5|Атэла (оперы Вердзі)|Атэла|ca|Otello (Verdi)}}»'' і ''«{{нп5|Фальстаф (опера)|Фальстаф||Falstaff (opera)}}»'', у першакрыніцы якіх ляжаць аднайменныя п’есы{{Sfn|Wells|Orlin|2003|pp=641–2.}}. Шэкспір таксама натхніў мноства мастакоў, улучаючы рамантыкаў і [[Прэрафаэліты|прэрафаэлітаў]]. Швейцарскі мастак [[Генры Фюзелі]], сябар [[Уільям Блэйк|Уільяма Блэйка]], нават пераклаў на нямецкую мову п’есу ''«Макбет»''{{Sfn|Paraisz|2006|p=130}}. Распрацоўнік тэорыі [[псіхааналіз]]у [[Зігмунд Фрэйд]] абапіраўся на шэкспіраўскую псіхалогію, у прыватнасці на выяву Гамлета, у сваіх тэорыях пра чалавечую прыроду&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Bloom, Harold|загаловак=The Western Canon|выданне=New York|выдавецтва=Riverhead Books|pages=346}}&lt;/ref&gt;.

У часы Шэкспіра, англійскія граматыка, правапіс і вымаўленне былі менш стандартызаваны, чым у нашы дні{{sfn|Cercignani|1981|p=}}, і яго мова спрыяла фармаванню сучаснай англійскай{{Sfn|Crystal|2001|pp=55–65}}. Ён — самы цытаваны [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэлам Джонсанам]] аўтар у ''«[[A Dictionary of the English Language]]»'', першым складанні ў сваім родзе{{Sfn|Wain|1975|p=194}}. Такія выразы, як «with bated breath» (літар. стаіўшы дыханне = з заміраючым сэрцам) (''«Венецыянскі купец»'') і «a foregone conclusion» (літар. прадвызначаны вынік) (''«Атэла»'') увайшлі ў сучасную штодзённую англійскую гаворку{{Sfn|Johnson|2002|p=12}}{{Sfn|Crystal|2001|pp=63}}.

== Сумневы вакол асобы Шэкспіра ==

=== «Шэкспіраўскае пытанне» ===
{{Main|Шэкспіраўскае пытанне}}

[[Файл:Cobbe portrait of Shakespeare.jpg|thumb|230px|Нядаўна выяўлены ў сямейнай калекцыі партрэт лізавецінца ([[1610]]). Некаторыя мастацтвазнаўцы сцвярджаюць, што гэта адзіны прыжыццёвы партрэт Уільяма Шэкспіра&lt;ref name=&quot;Portait&quot;&gt;Смирнов П. [http://www.gazeta.ru/science/2009/03/10_a_2955513.shtml Шекспир обзавелся домом и портретом] // Газета.ру&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rb.ru/topstory/society/2009/03/10/131411.html Найден «настоящий» портрет Шекспира] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120205071808/http://www.rb.ru/topstory/society/2009/03/10/131411.html |date=5 лютага 2012 }} // RB.ru&lt;/ref&gt;.]]

Прыкладна праз 230 гадоў пасля смерці Шэкспіра пачалі выяўляцца сумневы з нагоды аўтарства прыпісваных яму прац{{Sfn|Shapiro|2010|pp=77-8}}. Былі прапанаваны альтэрнатыўныя кандыдаты, якія галоўным чынам радавітыя і атрымалі добрую адукацыю, такія як {{нп5|Роджэр Мэнэрс, 5-ы граф Ратленд||ru|Роджер Меннерс, 5-й граф Ратленд}}, [[Фрэнсіс Бэкан]], [[Крыстафер Марла]] і {{нп5|Эдуард дэ Вер, 17-ы граф Оксфард||sv|Edward de Vere, 17:e earl av Oxford}}{{Sfn|Gibson|2005|pp=48, 72, 124}}. Таксама былі прапанаваны тэорыі, па якіх за псеўданімам «Шэкспір» хавалася група пісьменнікаў{{Sfn|McMichael|Glenn|1962|p=56}}. Аднак у акадэмічнай супольнасці агульнапрынятая традыцыйная тэорыя&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/04/22/education/edlife/22shakespeare-survey.html?_r=1|title=Did He or Didn’t He? That Is the Question|date=22.04.2007|publisher=The New York Times|access-date=2013-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110213159/http://www.nytimes.com/2007/04/22/education/edlife/22shakespeare-survey.html?_r=1|archive-date=10 лістапада 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, цікавасць да нестрафардыянскай плыні, асабліва да оксфардыянскай тэорыі, захоўваецца і ў XXI стагоддзі{{Sfn|Kathman|2003|pp=620, 625–626}}{{Sfn|Love|2002|pp=194–209}}{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=430–40}}.

Адным з довадаў сваёй тэорыі нестрафардыянцы лічаць тое, што не захавалася ніякіх сведчанняў пра атрыманне Шэкспірам адукацыі, тады як слоўнікавы запас яго твораў па розных падліках складае ад 17 500 да 29 000 слоў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Nevalainen, Terttu|загаловак=Early Modern English Lexis and Semantics|спасылка=https://books.google.ru/books?id=CCvMbntWth8C&amp;pg=PA332&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1999|старонкі=332-458|isbn= 978-0-521-26476-1}}&lt;/ref&gt;, а таксама ў іх выяўляюцца глыбокія веды гісторыі і літаратуры. Калі не захавалася ніводнага рукапісу, напісанага рукой Шэкспіра, то праціўнікі традыцыйнай версіі робяць выснову, што яго літаратурная кар’ера была фальсіфікавана.

=== Рэлігія ===
{{Main|Рэлігія Уільяма Шэкспіра}}

Некаторыя навукоўцы лічаць, што сямейнікі Шэкспіра былі каталікамі, хоць у той час каталіцкая рэлігія знаходзілася пад забаронай{{Sfn|Pritchard|1979|p=3}}. Маці Шэкспіра, [[Мэры Шэкспір|Мэры Ардэн]], паходзіла з каталіцкай сям’і. Галоўным довадам прыналежнасці Шэкспіра да каталіцкай сям’і лічыцца тэстамент [[Джон Шэкспір|Джона Шэкспіра]], знойдзены ў 1757 годзе на гарышчы яго дома. Арыгінал дакумента быў згублены, і навукоўцы разыходзяцца ў поглядах на яго сапраўднасць{{Sfn|Wood|2003|pp=75–8}}{{Sfn|Ackroyd|2006|pp=22–3}}. У 1591 годзе ўлады паведамілі, што ён не з’яўляецца ў царкве{{Sfn|Wood|2003|p=78}}{{Sfn|Ackroyd|2006|pp=416}}{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=41–2, 286}}. У 1606 годзе імя дачкі Шэкспіра Сюзанны трапіла ў спіс тых, хто не з’явіліся на велікодняе [[Еўхарыстыя|прычасце]] ў Стратфардзе{{Sfn|Wood|2003|p=78}}{{Sfn|Ackroyd|2006|pp=416}}{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=41–2, 286}}. Навукоўцы знайшлі ў п’есах Шэкспіра довады і за і супраць яго каталіцызму, але праўда не ўсталявана абсалютна дакладна{{Sfn|Wilson|2004|p=34}}{{Sfn|Shapiro|2005|p=167}}.

=== Сексуальная арыентацыя ===
Нягледзячы на факт жаніцьбы Шэкспіра і наяўнасць дзяцей, у навуковай супольнасці існуюць розныя думкі адносна яго [[Сексуальная арыентацыя|сексуальнай арыентацыі]]. Даследнікі часта лічаць, што санеты Шэкспіра аўтабіяграфічныя{{Sfn|Lee|1900|p=55}}, і некаторыя робяць з іх выснову пра каханне Шэкспіра [[Гомасексуальнасць|да маладога чалавека]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.glbtq.com/literature/shakespeare_w.html|title=Shakespeare, William (1564-1616)|author=Bruce R. Smith|publisher=glbtq|access-date=2013-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20061019214233/http://www.glbtq.com/literature/shakespeare_w.html|archive-date=19 кастрычніка 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Іншыя, аднак, лічаць гэтыя санеты толькі выразам сяброўства, а не сексуальнай цягі{{Sfn|Casey}}{{Sfn|Pequigney|1985}}{{Sfn|Evans|1996|p=132}}. 26 так званых санетаў да «Асмуглай Лэдзі», адрасаваных замужняй кабеце, часцяком прыводзяцца як довад яго гетэрасексуальнай арыентацыі{{Sfn|Fort|1927|pp=406–414}}.

=== Выгляд ===
Пісьмовых апісанняў выгляду Шэкспіра, зробленых пры яго жыцці, не захавалася, і вядуцца спрэчкі пра яго праўдзівае аблічча. Часта праўдзівым партрэтам Шэкспіра завецца [[Друшаўцкі партрэт]], пра які [[Бен Джонсан]] адгукнуўся, як пра такі, што добра паказвае выгляд Шэкспіра{{Sfn|Cooper|2006|pp=48, 57}}, тым больш, што бюст на магіле Шэкспіра досыць падобны з гэтым партрэтам. Карціна пачатку XVII стагоддзя «Бен Джонсан і Уільям Шэкспір» утрымлівае выяву чалавека, які іграе ў шахматы, падобнага звонку на партрэты вялікага драматурга, выкананыя неўзабаве пасля яго смерці (яна ўтрымвае на звароце надпіс ''«Ben Jonson and William Shakespeare by Isaak Oliver, 1603»''). Карціна ў наш час прыпісваецца галандскаму мастаку Карэлу ван Мандэру. У XVIII стагоддзі праводзілася мноства спроб усталяваць праўдзівы выгляд Шэкспіра, што пацягнула за сабой шматлікія фальсіфікацыі і розныя версіі{{Sfn|Schoenbaum|1981|p=190}}.

== Шэкспір і Беларусь ==

=== Беларускія паралелі ===

* У [[Дзеянні данаў|«Дзеяннях данаў»]] (XII ст.) [[Саксон Граматык|Саксона Граматыка]], дзе зафіксаваны першасны сюжэт падання пра Гамлета, прынца Ютландскага, які помсціць за здрадніцкае забойства бацькі, змешчаны і аповед пра [[Захоп Полацка Фродзі І|выправу]] легендарнага дацкага караля Фрода I «на Русь» пад горад Палтэск’я (даследчыкамі атаясняецца з [[Полацк]]ам), дзе той хітрасцю адолеў тамтэйшага ўладара [[Веспасій|Веспасія]]&lt;ref&gt;Дзярновіч, А. І. Палтэск’я — паўночная Троя: вобраз Полацка ў скандынаўскіх крыніцах ХІ—ХІІІ стст. // Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы. — Вып. 6. — Минск : РИВШ, 2013. С. 81—83.&lt;/ref&gt;.
* Літаратуразнавец [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]], разглядаючы феномен рыцарскага рамана ў старадаўняй беларускай літаратуры, адзначыў наяўнасць у [[Аповесць пра Баву|«Аповесці пра Баву»]] другой паловы XVI ст. так званай «гамлетаўскай схемы», выяўленай у творы выразна і паслядоўна: забойства бацькі героя, узурпацыя ўлады ў краіне і шлюб забойцы з маці героя, выгнанне героя, вяртанне і доўгачаканая помста. Пры такім падыходзе шэкспіраўскаму Гамлету адпавядае Бава, Гертрудзе — Бландоя, Клаўдзію — Дадон. Гэтае падабенства вынікае з падабенства першасных сюжэтаў старабеларускага рамана і твора Шэкспіра, якія адзначыліся з канца ХІІ ст. у французскай і дацкай літаратурах адпаведна&lt;ref&gt;Кавалёў, С. Рыцарскі раман у беларускай літаратуры // Acta Albaruthenica. — 2005. — № 5. — С. 60.&lt;/ref&gt;.

=== Пераклады твораў у XVIII—XIX стст. ===
Пытанне аб часе пашырэння вядомасці твораў Шэкспіра на беларускіх землях застаецца адкрытым. Невядома таксама, ці перакладаліся яго творы на беларускую мову да ХХ ст. Разам з тым, вядома, што ўраджэнцы Беларусі або асобы, розным чынам з ёй звязаныя, у свой час займаліся перакладамі літаратурнага даробку Шэкспіра на іншыя мовы.

* [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] — апошні  кароль [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] — у 1753 г. пераклаў на французскую мову трагедыю «Юлій Цэзар»&lt;ref&gt;Shakespeare, W. ''Essai du traduction de César de…'' / powst. 1753, z rękopisu Biblioteki Jagiellońskiej, sygn. 911, s. 81—95.&lt;/ref&gt;.
* [[Міхаіл Паўлавіч Урончанка|Міхаіл Урончанка]] — ваенны геадэзіст і географ — пераклаў на рускую мову трагедыю «Гамлет», якая была выдадзена ў 1828 г. у Санкт-Пецярбургу пад крыптонімам ''М. В.''&lt;ref&gt;Міхаіл Паўлавіч Урончанка // Асветнікі зямлі Беларускай, X ― пачатак XX ст.: энцыклапедычны даведнік / [рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.]. ― Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2001. ― С. 440.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_v19_rc_1318770/ Шекспир, В. Гамлет : трагедия в 5 действиях / сочинение В. Шекспира; перевёл с английского М. В. — В типографии медицинского департамента Министерства внутренних дел, 1828. — 205 с.]&lt;/ref&gt;
* [[Лявон Бароўскі]] — літаратуразнавец, выкладчык Віленскага ўніверсітэта — вядомы як перакладчык на польскую фрагментаў твораў Шэкспіра&lt;ref&gt;Конан, У. М. Леан Бароўскі // Асветнікі зямлі Беларускай, X ― пачатак XX ст.: энцыклапедычны даведнік / [рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.]. ― Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2001. ― С. 50.&lt;/ref&gt;.
* [[Ігнацы Галавінскі]] — магілёўскі арцыбіскуп — у 1839—1841 гг. (яшчэ да беларускага перыяду) пераклаў на польскую п’есы «Гамлет», «Рамэа і Джульета», «Сон у летнюю ноч», «Макбет», «Кароль Лір», «Бура». Пераклады яго аўтарства лічацца першымі польскімі перакладамі, зробленымі непасрэдна з англійскіх арыгіналаў. Выдаваліся ў Вільні пад пасеўданімам ''Ігнацы Кефалінскі''&lt;ref&gt;[http://polskiszekspir.uw.edu.pl/ignacy-holowinski-translator Ignacy Hołowiński] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103192520/http://polskiszekspir.uw.edu.pl/ignacy-holowinski-translator |date=3 студзеня 2022 }} // Polski Szekspir.&lt;/ref&gt;.
* [[Юліян Корсак]] — паэт і перакладчык — на польскую пераклаў трагедыю «Рамэа і Джульета», якая ўвайшла ў яго паэтычны зборнік, выдадзены ў Вільні ў 1840 г.&lt;ref&gt;[http://polskiszekspir.uw.edu.pl/julian-korsak-translator Julian Korsak] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103192519/http://polskiszekspir.uw.edu.pl/julian-korsak-translator |date=3 студзеня 2022 }} // Polski Szekspir.&lt;/ref&gt;
* [[Плацыд Янкоўскі]] — святар, магістр тэалогіі, пісьменнік — пераклаў на польскую мову чатыры п’есы Шэкспіра «Віндзорскія насмешніцы», «Дванаццатая ноч» і абедзве часткі «Генрыха IV», якія выдаваліся ў Вільні цягам 1842—1847 гадоў пад псеўданіам ''John of Dycalp''&lt;ref&gt;[http://polskiszekspir.uw.edu.pl/placyd-jankowski-translator Placyd Jankowski] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103192521/http://polskiszekspir.uw.edu.pl/placyd-jankowski-translator |date=3 студзеня 2022 }} // Polski Szekspir.&lt;/ref&gt;.
* [[Адам Плуг]] — пісьменнік і публіцыст — пераклаў на польскую мову п’есы «Бура», «Кароль Лір», «Макбет», якія друкаваліся ў перыёдыцы ў 1868—1871 гг.&lt;ref&gt;[http://polskiszekspir.uw.edu.pl/adam-plug-translator Adam Pług] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103192520/http://polskiszekspir.uw.edu.pl/adam-plug-translator |date=3 студзеня 2022 }} // Polski Szekspir.&lt;/ref&gt;

=== Беларускія пераклады ===
* «Антоній і Клеапатра»: драма (1982&lt;ref&gt;Шэкспір, Вільям. Антоній і Клеапатра: Трагедыя: Пер.з англ. / Пер., прадм. і заўв. Ю.Гаўрука; Маст. Ю.Зайцаў. — Мн.: Мастац.літ., 1982.&lt;/ref&gt;, [[Ю. Гаўрук]])
* «Атэла»: драма (1954&lt;ref name=&quot;Трагед1954&quot;&gt;Шэкспір, Вільям. Трагедыі / Рэд.пер.: К.Крапіва, Я.Семежонаў: Пер.з англ. — Мн.: Дзяржвыд БССР. Рэд.мастац.літ., 1954. Змест: Рамэо і Джульета; Гамлет; Отэло; Кароль Лір; Макбет;&lt;/ref&gt;, Ю. Гаўрук)
* «Бура» (не друкавалася, ?{{дата?}}, [[У. Някляеў]])
* «Гамлет»: драма (1935&lt;ref&gt;Шэкспір, Уільям. Трагічная гісторыя пра Гамлета прынца Дацкага. — Мн.: ДВБ. Сектар маст. літ., 1935.&lt;/ref&gt; і 1964&lt;ref&gt;Шэкспір, Вільям. Гамлет, прынц Дацкі: Трагедыя / Пер. з англ. Ю.Гаўрука; Маст. Б.Забораў. — Мн.: Беларусь, 1964.&lt;/ref&gt;, Ю. Гаўрук; 1954&lt;ref name=&quot;Трагед1954&quot; /&gt;, [[Віталь Вольскі|В.]] і [[Артур Вольскі|А. Вольскія]]; 1996&lt;ref name=&quot;КрапШэксп&quot;&gt;Шэкспір, Вільям Рамэо і Джульета; Гамлет, прынц Дацкі: Трагедыі / Вільям Шэкспір. Тарцюф, альбо Ашуканец: Камедыя / Жан Батыст Мальер. Разбойнікі: Драма: [Для ст. шк. ўзросту] / Фрыдрых Шылер. — Мн.: Юнацтва, 1996. — 443 с. — (Школьная бібліятэка). ISBN 985-05-0077-8&lt;/ref&gt;, [[К. Крапіва]])
* «Дванаццатая ноч, альбо Чаго пажадаеце»: камедыя (1989&lt;ref name=&quot;Тры камедыі&quot;&gt;Уільям Шэкспір. Тры камедыі: Дванаццатая ноч, альбо Чаго пажадаеце; Утаймаванне наравістай; Сон у Іванаву ноч / Пер. з англ. А. Разанава і Я. Семяжона. — Мн.: Маст. літ., 1989.&lt;/ref&gt;, [[Язэп Іванавіч Семяжон|Я. Семяжон]])
* «Канец — справе вянец»: драма (1964, Ю. Гаўрук)
* «Кароль Лір»: драма (1954&lt;ref name=&quot;Трагед1954&quot; /&gt;, Я. Семяжон; 1974&lt;ref&gt;Шэкспір, Вільям. Кароль Лір: Трагедыя / Пер. з англ. Ю.Гаўрука; Маст. Б.Забораў. — Мн.: Мастац. літ., 1974.&lt;/ref&gt;, Ю. Гаўрук)
* «Рамэа і Джульета» (1954&lt;ref name=&quot;Трагед1954&quot; /&gt;, К. Крапіва, Я. Семяжон; 1996&lt;ref name=&quot;КрапШэксп&quot; /&gt;, К. Крапіва)
* «Рычард III» ([[А. Дудараў]])
* «Макбет» (1954&lt;ref name=&quot;Трагед1954&quot; /&gt;, [[У. Шахавец]]; 2023, [[Лявон Баршчэўскі]])
* «Санеты» (1964&lt;ref&gt;Санеты / Пер. У. Дубоўка. — Мн.: Беларусь, 1964.&lt;/ref&gt;, [[У. Дубоўка]]&lt;ref&gt;У. Дубоўка ў сваіх вельмі дакладных перакладах прытрымліваецца схемы рыфмоўкі арыгінала&lt;/ref&gt;; таксама перакладаліся асобныя санеты, '''гл. ніжэй''')
** «Выбраныя санеты» / Пер. У. Дубоўка, А. Ф. Брыль, Г. Янкута, Ю. Гаўрук, Р. Барадулін, І. Крэбс. — Мн., 2016.
** 7 (2008&lt;ref name=&quot;Галасы з-за&quot;&gt;Галасы з-за небакраю: анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. Склад. М. Скобла. — Мн.: Лімарыюс 2008. — 896 с. 1000 ас.&lt;/ref&gt;, [[Міхась Дуброўскі|М. Дуброўскі]])
** 23 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot;&gt;Гаўрук, Ю. Агні ў прасторах. — Мн.: Маст. літ-ра, 1975.&lt;/ref&gt;, Ю. Гаўрук)
** 29 (2008&lt;ref name=&quot;Галасы з-за&quot; /&gt;, [[Марына Казлоўская|М. Казлоўская]])
** 65 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot; /&gt;, Ю. Гаўрук)
** 66 (1986&lt;ref name=&quot;БарадКахаць&quot;&gt;Кахаць — гэта значыць… / Пераклады Рыгора Барадуліна. — Мн.: Маст. літ-ра, 1986….&lt;/ref&gt;, [[Р. Барадулін]]&lt;ref&gt;Р. Барадулін пераклаў 3 санеты, кн. «''Кахаць — гэта значыць…''», але нумар аднаго пры напісанні гэтага артыкула не быў выяўлены.&lt;/ref&gt;)
** 87 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot; /&gt;, Ю. Гаўрук)
** 89 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot; /&gt;, Ю. Гаўрук)
** 90 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot; /&gt;, Ю. Гаўрук)
** 94 (2008&lt;ref name=&quot;Галасы з-за&quot; /&gt;, М. Дуброўскі)
** 109 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot; /&gt;, Ю. Гаўрук)
** 117 (2008&lt;ref name=&quot;Галасы з-за&quot; /&gt;, М. Казлоўская)
** 130 (1986&lt;ref name=&quot;БарадКахаць&quot; /&gt;, Р. Барадулін)
* «Сон у летнюю ноч»: драма (1925, Ю. Гаўрук; 1989&lt;ref name=&quot;Тры камедыі&quot; /&gt;, [[А. Разанаў]] аўт. «''Сон у Іванаву ноч''»)
* «Утаймаванне наравістай»/«Утаймаванне свавольніцы» (1989&lt;ref name=&quot;Тры камедыі&quot; /&gt;, Я. Семяжон)

=== Шэкспір на беларускай сцэне ===

==== За царскім часам ====
[[29 чэрвеня|16 (29) чэрвеня]] [[1911]] г. у [[Гомель|Гомелі]] была ажыццёўлена пастаноўка трагедыі У. Шэкспіра «Гамлет». Паказ адбыўся на сцэне т.зв. «Вялікага тэатра на трэку» (летні тэатр [[Максімаўскі парк (Гомель)|Максімаўскага сквера]]) і з’яўляўся бенефісам акцёра {{нп5|Леанід Мікалаевіч Колабаў|Леаніда Колабава|ru|Колобов, Леонид Николаевич}}, які выконваў галоўную ролю. Адмыслова для спектакля вырабілі новыя дэкарацыі, бутафорыю, а таксама касцюмы «па замежных малюнках». Музыка для пастаноўкі была аранжыравана ўладальнікам прыватнай музычнай школы ў Гомелі С. Л. Захарыным і выконвалася струнным аркестрам пад яго кіраўніцтвам. У рэкламных абвестках асобна зазначалася, што ў «7-й карціне на могілках будзе выкананы пахавальны марш»&lt;ref&gt;Гомельская копейка. — 1911. — 15 июня. — С. 1.&lt;/ref&gt;. Пастаноўка выклікала супярэчлівыя водгукі. З аднаго боку былі меркаванні, што Колабаў «задумаў і выканаў Гамлета прыгожа і геніяльна» — насуперак заведзенаму ў правінцыйных акцёраў парадку іграць Гамлета героем (падкрэсліваць гераізм), Колабаў «іграў яго неўрастэнікам», што выглядала нешаблонна&lt;ref&gt;Гамлет, В. Шокспира // Гомельская копейка. — 1911. — 18 июня. — С. 3.&lt;/ref&gt;. З іншага боку як канстатацыя факту крытыкамі заяўлялася аб поўнай адсутнасці рэжысёрскай працы, што моцна адбілася на гульні акцёраў: «Кожны афарбоўваў ролю так, як яму Бог на душу паклаў. Былі паасобныя абліччы, ды агульнага каларыту ў ансамблі не было»&lt;ref&gt;Ю. Несколько слов о сценическом искусстве (По поводу постановки «Гамлет») // Гомельская копейка. — 1911. — 20 июня. — С. 3.&lt;/ref&gt;.

Пастаноўка трагедый У. Шэкспіра «Атэла» і «Гамлет» гастрольнай рускай трупай З. І. Чарноўскай анансавалася на 21 снежня 1911 г. (3 студзеня 1912 г.) і 23 снежня 1911 г. (5 студзеня 1912 г.) адпаведна ў Гомелі ў зале грамадскага сходу. У галоўных мужчынскі ролях быў заяўлены {{Нп5|Роберт Львовіч Адэльгейм|Р. Л. Адэльгейм|ru|Братья Адельгейм}}, у жаночых — З. І. Чарноўская&lt;ref&gt;Полесье. — 1911. — 18 декабря. — С. 1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Гомельская копейка. — 1911. — 17 декабря. — С. 1.&lt;/ref&gt;.

==== За савецкім часам ====
На беларускай сцэне створаны новыя арыгінальныя трактоўкі і рашэнні «Гамлета», «Атэла», «Караля Ліра», «Макбета», «Утаймавання свавольніцы» і многіх іншых шэкспіраўскіх п’ес.

Напрыклад, акцёр беларускага савецкага тэатра Аляксандр Астужаў у вобразе Атэла адышоў ад традыцыйнага тлумачэння маўра як раўніўца, чалавека неўтаймоўнага, дзікага запалу. Яго Атэла быў «чалавекам найвялікшага даверу да людзей, добрай і светлай любові, чалавекам, які адчувае велізарнае шчасце ад валодання ўнутранай гармоніяй і вялікія пакуты пры страце гэтай гармоніі… Атэла Астужава быў паэтам, мысліцелем, маральным суддзёй, а затым ужо ваяром».

Лір у выкананні [[Саламон Міхоэлс|Саламона Міхоэлса]] — эпахальны шэкспіраўскі вобраз. У адрозненне ад іншых сусветнавядомых акцёраў, якія ігралі Ліра як бацьку, з жорсткай нялюдскасцю падманутага дочкамі, Міхаэлс на першы план выносіў не трагедыю старога бацькі і караля, а чалавека, які страшнай цаной заплаціў за разуменне свету. «Лір Міхаэлса, — піша прафесар Г. Н. Баяджыеў, — у сваіх нечалавечых пакутах знаходзіў праўду, за якую можна было плаціць жыццём. Ён паўставаў у фінале трагедыі як чалавек, які ўсё страціў, але замест згубленага набыў нешта значна больш каштоўнае: пазнанне супярэчлівага і страшнага свету».

Трэці спектакль — «Рамэа і Джульета» таксама быў выведзены за межы асабістых пачуццяў і сямейнай бытавой тэмы і вырашаўся як сацыяльная трагедыя. Услед за гэтымі пастаноўкамі на савецкай сцэне ствараецца цэлы шэраг іншых цікавых шэкспіраўскіх спектакляў.

Камедыйныя спектаклі «Шмат шуму з нічога» ([[тэатр імя Вахтангава]], 1936), «Утаймаванне свавольніцы» (ЦТЧА, 1938) і «Як вам гэта спадабаецца» ([[тэатр імя Ярмолавай]], 1940) з’явіліся значным этапам у засваенні камедыйнай творчасці Шэкспіра.

Пачатак новаму этапу шэкспіраўскага рэпертуара паклалі рэжысёры Г. Казінцаў ([[Ленінградскі тэатр імя А. С. Пушкіна]]) і Н. Ахлапкоў ([[Маскоўскі тэатр імя Ул. Маякоўскага]]), якія паставілі трагедыю «Гамлет» у пачатку 50-х гадоў.

Вялкім творчым дасягненнем з’явіліся шэкспіраўскія спектаклі, пастаўленыя [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|Рускім драматычным тэатрам імя М. Горкага]] (г. Мінск). Пастаноўкі «Дванаццатая ноч», «Атэла», «Кароль Лір» атрымалі шырокае прызнанне гледачоў. Камедыйны спектакль «Дванаццатая ноч» (1945), пастаўлены рэжысёрам С. Уладычанскім, — вытанчаны, лёгкі, дасціпны, музычны. Ён поўны чароўнага жарту, акцёрскіх знаходак, жыццярадасны.

Найлепшым спектаклем тэатра быў «Кароль Лір» (1953). Рэжысёр спектакля народны артыст В. Фёдараў і мастак [[Армен Багратавіч Грыгар’янц|А. Грыгар’янц]], заслужаны дзеяч мастацтваў БССР, з дакладнасцю ўзнавілі суровую атмасферу старажытнай Англіі.

Пастаноўкі п’ес Шэкспіра былі таксама здзейснены ў абласных тэатрах рэспублікі — [[Гомельскі абласны драматычны тэатр|Гомельскім]] («Зімовая казка» і «Рамэа і Джульета», рэжысёр [[Л. Эльстан]]) і [[Магілёўскі абласны драматычны тэатр|Магілёўскім]] («Утаймаванне свавольніцы», рэжысёр [[Б. А. Лур’е]]).

Беларускі тэатр пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі адным з першых нацыянальных тэатраў звярнуўся да мастацкай скарбніцы англійскага генія. У 1925 годзе, у час вучобы творчай моладзі ў Беларускай студыі ў Маскве, мастацкі кіраўнік студыі [[Валянцін Сяргеевіч Смышляеў]], падрыхтоўваючы рэпертуар будучага тэатра, паставіў камедыю «Сон у летнюю ноч».

У гэтай п’есе, як і ў іншых камедыях, створаных у першы перыяд творчасці Шэкспіра, з найбольшай паўнатой адлюстраваліся аптымізм і жыццярадаснасць драматурга. «Сон ў летнюю ноч» — камедыя пра каханне, якое атрымлівае перамогу над усімі забабонамі. Шэкспір сцвярждае ў ёй гуманістычны погляд на пытанні маралі, кахання, шлюбу. Гэта — паэтычная, пранізаная рамантыкай, іскрыстая весялосцю камедыя. Для працы з навучэнцамі ён абраў «Сон у летнюю ноч», таму што лічыў, што гэтая народна-феерычная камедыя, звязаная са святам Івана Купалы, створаныя ў ёй характары юнакоў і дзяўчат, якія змагаюцца за сваё шчасце, за права любіць, будуць блізкія беларуская моладзі. Шэкспір гэтак жа, як і народная драма і антычная трагедыя, уваходзіў у праграму выхавання будучых акцёраў і рэжысёраў.

Асобныя недахопы з’яўляліся вынікам таго, што шэкспіраўскі спектакль ствараўся сіламі яшчэ нявопытнай творчай моладзі. Студыйцы не заўсёды паспяхова ўвасаблялі цікавы рэжысёрскі задум; цяжка было на першых сітавінах справіцца з мастацкай шматпланавасцю камедыі, дамагчыся раўнавагі рэальных і фантастычных элементаў.

Пасля некалькіх паказаў у Маскве, спектакль «Сон у летнюю ноч» іграўся ў святочныя дні адкрыцця Другога Беларускага дзяржаўнага тэатра (21-22 лістапада 1926 года), створанага ў Віцебску на аснове студыі.

«Сон у летнюю ноч», — паведамляла «Звязда», — «спектакль, у якім тэатр ажыццявіў прымяненне так званых светлавых дэкарацый. Гэта пастаноўка у мінулым сезоне прайшла ў Віцебску 22 разы».

Высокую ацэнку спектаклю даў знавец Шэкспіра, прафесар [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]] Здэнэк Неедлы, які бачыў яго ў лістападзе 1927 года. Выказваліся і крытычныя заўвагі. Адчувалася, што пастаноўка не пакідала абыякавых, выклікала ажыўленыя спрэчкі.

Творчае жыццё «Сну ў летнюю ноч» было працяглым. Ён пяць гадоў не сходзіў са сцэны і быў сыграны больш за сто разоў. «Сон у летнюю ноч» быў адным з любімых спектакляў акцёраў, яны заўсёды з радасцю ў ім гулялі, удасканальваючы з году ў год сваё майстэрства.

«Сон у летнюю ноч» параўнальна рэдка ставіцца на сцэне. Праз шмат гадоў пасля беларускай пастаноўкі, камедыя была пастаўлена ў Маскоўскім тэатры Савецкай Арміі рэжысёрам А. Д. Паповым (1941).

== Гл. таксама ==
{{Дрэва артыкулаў|Уільям Шэкспір}}
* [[Шэкспіраўскае пытанне]]
* {{нп5|Гісторыя шэкспіраўскага пытання||en|History of the Shakespeare authorship question}}
* {{нп5|Почырк Уільяма Шэкспіра||en|Shakespeare's handwriting}}
* {{нп5|Рэпутацыя Уільяма Шэкспіра||en|Shakespeare's reputation}}
* [https://brill.com/view/journals/bela/1/1/article-p54_8.xml William Shakespeare 1564—1964] ([[The Journal of Belarusian Studies|Journal of Belarusian Studies]])

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
{{Навігацыя
|Тэма= Уільям Шэкспір
}}
* Шэкспір Уільям // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Уклад. Дубянецкі Э. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* ''Аникст А. А.''. Театр эпохи Шекспира. М.: Искусство, 1965. — 328&amp;nbsp;°C. 2-е изд.: М., выдавецтва Дрофа, 2006. — 287 с. — ISBN 5-358-01292-3
* Аникст, А. Трагедия Шекспира «Гамлет». — М., 1986
* ''Аникст А''. Шекспир: Ремесло драматурга. М.: Сов.писатель, 1974. — 607 с.
* ''Аникст А''. Шекспир. М.: Мол. гвардия, 1964. — 367 с. («Жизнь замечательных людей»)
* ''Аникст А''. Творчество Шекспира.— М.: Гослитиздат, 1963. — 615 с.
* ''Аникст А''. Трагедия Шекспира «Гамлет»: Лит. комментарий. М.: Просвещение, 1986. — 223 с.
* Бачелис, Т. Шекспир и Крэг. — М., 1983
* Борисова, Т. Шекспир на белорусской сцене / Ред. Г. И. Бояджиев. — Мн.: Наука и техника, 1964.
* ''Брандес''. [http://www.kulichki.com/moshkow/SHAKESPEARE/brandes.txt Шекспир. Жизнь и произведения] / Пер. ''В. М. Спасской'' и ''В. М. Фриче''. М.: выданне К. Т. Солдатенкова, 1899; М.: Алгоритм, 1999. — 734 с — ISBN 5-88878-003-0
* ''Гарин И''. Пророки и поэты. В 7 т. М.: Терра, 1994. Т. 6.
* Дживилегов, А., Бояджиев, Г. История западно-европейского театра. — М., 1991
* {{кніга
 |аўтар = Захаров Н. В., Луков Вл. А.
 |загаловак = Гений на века: Шекспир в европейской культуре
 |спасылка = http://www.rus-shake.ru/criticism/multi-authored/Lukov-Zakharov_A-Genius-for-Centuries-Shakespeare/
 |месца = М.
 |выдавецтва = ГИТР
 |год = 2012
 |старонак = 504
 |isbn = 978-5-94237-049-7
 |тыраж = 200
}}
* Западно-европейский театр от эпохи Возрождения до рубежа XIX—XX вв. Очерки. — М., 2001
* {{кніга
 |аўтар = Захаров Н. В. 
 |загаловак = Шекспиризм русской классической литературы: тезаурусный анализ
 |спасылка = http://www.rus-shake.ru/criticism/Zakharov/Shakespearianism-Russian-Classical-Literature/
 |адказны = отв. ред. Вл. А. Луков
 |месца = М.
 |выдавецтва = выдавецтва Моск. гуманит. ун-та
 |год = 2008
 |старонак = 320
 |isbn = 978-5-98079-486-6 
 |тыраж = 500
}}
* ''Козинцев Г''. Наш современник Вильям Шекспир.— 2-е изд., перераб. и доп. — Л.; М.: Искусство, 1966. — 350 с.
* ''Левидова И. М.'' Шекспир: Библиогр. рус. пер. и Крит. лит. на рус. яз., 1748—1962 / Отв. ред. М. П. Алексеев.— М.: М.: Книга, 1964. — 711 с.
* ''Левидова И. М.'' Уильям Шекспир: Библиогр. указ. рус. пер. и Крит. лит. на рус. яз., 1963—1975 / Отв. ред. Е. Ю. Гениева. — М.: Книга, 1978. — 186 с.
* Морозов, М. О Шекспире // Морозов, М. Избранное. — М., 1979.
* ''Морозов М''. Статьи о Шекспире / Вступ. ст. Р.Самарина.— М.: Худож. лит., 1964. — 311 с.
* ''Морозов М''. Шекспир: 1564—1616.— 2-е изд.— М.: Мол. гвардия, 1956. — 214 с. («Жизнь замечатательных людей»)
* ''Оден У. Х.'' [http://magazines.russ.ru/nov_yun/2003/3/oden.html Лекции о Шекспире / Пер. с англ. ''М. Дадяна'']. М.: выдавецтва Ольги Морозовой, 2008. — 576 с — ISBN 978-5-98695-022-8.
* ''Пинский Л.'' Шекспир. М.: Худож. лит., 1971. — 606 с.
* ''Смирнов А. А''. Шекспир. Л.; М.: Искусство, 1963. — 192 с.
* [[Мікола Трус|Трус М.]] Першыя пераклады “Гамлета” Уільяма Шэкспіра на беларускую мову: архіўна-выдавецкі дыскурс // Роднае слова. ‒ 2024. ‒ № 4. ‒ С. 56 – 61. 
* ''Фридштейн Ю. Г.'' Уильям Шекспир: Библиографический указатель русских переводов и Критическая литература на русском языке: 1976—1987 / Вступ. ст. ''А. А. Аникста''; отв. ред. ''Е. Ю. Гениева''. М.: ВГБИЛ, 1989. — 334 с.
* ''Холлидей Ф. Е.'' Шекспир и его мир / Предисл., пер. и коммент. ''В. Харитонова''. М.: Радуга, 1986. — 168 с.
* ''Чернова А.'' …Все краски мира, кроме жёлтой: Опыт пластической характеристики персонажа у Шекспира. М.: Искусство, 1987. — 221 с.
* {{кніга|загаловак=Шекспир в междисциплинарных гуманитарных исследованиях : коллективная монография по материалам Международного научного семинара|мова=ru|спасылка=http://www.mosgu.ru/nauchnaya/publications/2015/monographs/Shakespeare-Interdisciplinary-Humanities-Research.pdf|адказны=ред.-сост. В. С. Макаров, Н. В. Захаров, Б. Н. Гайдин|месца=[[Масква|М.]]|выдавецтва=выдавецтва Моск. гуманит. ун-та|год=2015|старонак=238|isbn=978-5-906822-82-6|тыраж=500|archive-url=https://web.archive.org/web/20161015210904/http://mosgu.ru/nauchnaya/publications/2015/monographs/Shakespeare-Interdisciplinary-Humanities-Research.pdf|archive-date=15 кастрычніка 2016}}
* {{кніга
 |загаловак = Шекспировские чтения. Науч. совет РАН «История мировой культуры» 
 |адказны = гл. ред. А. В. Бартошевич, отв. ред. И. С. Приходько
 |месца = [[Масква|М.]]
 |выдавецтва = выдавецтва Моск. гуманит. ун-та
 |год = 2010
 |старонак = 404
 |isbn = 978-5-98079-656-3 (в пер.) 
 |тыраж = 350
}}
* {{кніга|загаловак=Шекспировские чтения 2006. Науч. совет РАН «История мировой культуры»|адказны=гл. ред. А. В. Бартошевич, отв. ред., сост. И. С. Приходько|месца=[[Масква|М.]]|выдавецтва=выдавецтва «Наука»|год=2011|старонак=469|isbn=978-5-02-03788-4 (в пер.)|тыраж=800}}
* ''Шестов Л''. [http://www.vehi.net/shestov/Shekspir.html Шекспир и его критик Брандес]
* {{кніга
|аўтар = Юткевич С. И.
|загаловак = Шекспир и кино
|спасылка = http://rus-shake.ru/criticism/Yutkevich/Shakespeare_Cinema/
|месца = [[Масква|М.]]
|выдавецтва = Наука
|год =  1973
}}
* {{кніга|аўтар=Adams, Joseph Quincy.|загаловак=A Life of William Shakespeare|месца=Boston|выдавецтва=Houghton Mifflin|год=1923|oclc=1935264|ref=Adams}}
* {{кніга|аўтар=Ackroyd, Peter.|загаловак=Shakespeare: The Biography|месца=London|выдавецтва=Vintage|год=2006|isbn=978-0-7493-8655-9|ref=Ackroyd}}
* {{кніга|аўтар=Bate, Jonathan|загаловак=The Soul of the Age|месца=London|выдавецтва=Penguin|год=2008|isbn=978-0-670-91482-1|ref=Bate}}
* {{кніга|аўтар=Berry, Ralph|загаловак=Changing Styles in Shakespeare|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=2005|isbn=0-415-35316-5|ref=Berry}}
* {{кніга|аўтар=Bloom,  Harold|загаловак=Shakespeare: The Invention of the Human|месца=New York|выдавецтва=Riverhead Books|год=1999|isbn=1-57322-751-X|ref=Bloom}}
* {{кніга|аўтар=Boyce, Charles|загаловак=Dictionary of Shakespeare|месца=Ware, Herts, UK|выдавецтва=Wordsworth|год=1996|isbn=1-85326-372-9|ref=Boyce}}
* {{кніга|аўтар=Bradbrook, M. C.|частка=Shakespeare's Recollection of Marlowe|загаловак=Shakespeare's Styles: Essays in Honour of Kenneth Muir|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2004|pages=191–204|isbn=0-521-61694-8|ref=Bradbrook}}
* {{кніга|аўтар=Bradley, A. C.|загаловак=Shakespearean Tragedy: Lectures on Hamlet, Othello, King Lear and Macbeth|месца=London|выдавецтва=Penguin|год=1991|isbn=0-14-053019-3|ref=Bradley}}
* {{артыкул|аўтар=Bryant, John	|загаловак=''Moby Dick'' as Revolution	|аўтар выдання=Levine, Robert Steven	|выданне=The Cambridge Companion to Herman Melville|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1998|isbn=0-521-55571-X|ref=Bryant}}
* {{артыкул|аўтар=Brooke, Nicholas|загаловак=Introduction|выданне=The Tragedy of Macbeth|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1998|isbn=0-19-283417-7|ref=Brooke}}
* {{cite book
  |chapter = Language and Speaker in Macbeth
  |last = Brooke
  |first = Nicholas
  |pages = 67–78
  |title = Shakespeare's Styles: Essays in Honour of Kenneth Muir
  |editor1-last = Edwards
  |editor1-first = Philip
  |editor2-last = Ewbank
  |editor2-first = Inga-Stina
  |editor3-last = Hunter
  |editor3-first = G.K.
  |publisher = Cambridge University Press
  |location = Cambridge
  |year = 2004
  |isbn = 978-0-521-61694-2
  |oclc = 61724586
}}
* {{cite web|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3709/is_199810/ai_n8827074|title=Was Shakespeare gay? Sonnet 20 and the politics of pedagogy|author=Casey, Charles|date=1998|publisher=College Literature|access-date=2013-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070516062509/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3709/is_199810/ai_n8827074|archive-date=2007-05-16|ref=Casey}}
* {{артыкул|аўтар=Carlyle, Thomas|загаловак=On Heroes, Hero-worship, and the Heroic in History|аўтар выдання=Adams, John Chester|месца=Boston|выданне=Houghton, Mifflin and Company|год=1907|isbn=1-4069-4419-X|ref=Carlyle}}
* {{кніга|аўтар=Cercignani, Fausto|загаловак=Shakespeare's Works and Elizabethan Pronunciation|месца=Oxford|выдавецтва=University Press (Clarendon Press)|год=1981|ref=Cercignani}}
* {{кніга|аўтар=Chambers, E. K.|загаловак=Shakespearean Gleanings|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1944|isbn=0-8492-0506-9|ref=Chambers}}
* {{кніга|аўтар=Cheney, Patrick Gerard|загаловак=The Cambridge Companion to Christopher Marlowe|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2004|isbn=0-521-52734-1|ref=Cheney}}
* {{кніга|аўтар=Clemen, Wolfgang|загаловак=Shakespeare's Soliloquies|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=1987|isbn=0-415-35277-0|ref=Clemen}}
* {{кніга|аўтар=Clemen, Wolfgang|загаловак=Shakespeare's Dramatic Art: Collected Essays|месца=New York|выдавецтва=Routledge|год=2005a|isbn=0-415-35278-9|ref=Clemen}}
* {{кніга|аўтар=Clemen, Wolfgang|загаловак=Shakespeare's Imagery|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=2005b|isbn=0-415-35280-0|ref=Clemen}}
* {{кніга|аўтар=Cooper, Tarnya|загаловак=Searching for Shakespeare|месца=National Portrait Gallery and Yale Center for British Art|выдавецтва=Yale University Press|год=2006|isbn=978-0-300-11611-3|ref=Cooper}}
* {{cite book
  |title = Of Philosophers and Kings: Political Philosophy in Shakespeare's ''Macbeth'' and ''King Lear''
  |url = https://archive.org/details/ofphilosopherski0000leon
  |last = Craig
  |first = Leon Harold
  |publisher = University of Toronto Press
  |location = Toronto
  |year = 2003
  |isbn = 978-0-8020-8605-1
  |oclc = 958558871
}}
* {{кніга|аўтар=Crystal, David|загаловак=The Cambridge Encyclopedia of the English Language|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2001|isbn=0-521-40179-8|ref=Crystal}}
* {{cite book
  |title = The Making of the National Poet: Shakespeare, Adaptation and Authorship, 1660–1769
  |url = https://archive.org/details/makingofnational00dobs
  |last = Dobson
  |first = Michael
  |publisher = Oxford University Press
  |location = Oxford
  |year = 1992
  |isbn = 978-0-19-818323-5
  |oclc = 25631612
}}
* {{кніга|аўтар=Dominik, Mark|загаловак=Shakespeare–Middleton Collaborations|месца=Beaverton, OR|выдавецтва=Alioth Press|год=1988|isbn=0-945088-01-9|ref=Dominik}}
* {{кніга|аўтар=Dowden, Edward|загаловак=Shakspere|месца=New York|выдавецтва=Appleton &amp; Co.|год=1881|ref=Dowden}}
* {{кніга|аўтар=Drakakis, John|загаловак=Alternative Shakespeares|месца=New York|выдавецтва=Meuthen|год=1985|isbn=0-416-36860-3|ref=Drakakis}}
* {{кніга|аўтар=Dryden, John|загаловак=An Essay of Dramatic Poesy|месца=Oxford|выдавецтва=Clarendon Press|год=1889|isbn=81-7156-323-6|ref=Dryden}}
* {{кніга|аўтар=Dutton, Richard|загаловак=A Companion to Shakespeare's Works: The Histories|месца=Oxford|выдавецтва=Blackwell|год=2003|isbn=0-631-22633-8|ref=Dutton}}
* {{артыкул|аўтар=Edwards, Phillip|загаловак=Shakespeare's Romances: 1900–1957|аўтар выдання=Nicoll, Allardyce|выданне=Shakespeare Survey|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1958|isbn=0-521-21500-5|ref=Edwards}}
* {{артыкул|аўтар=Evans, G. Blakemore|загаловак=Commentary|выданне=The Sonnets|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1996|isbn=0-521-22225-7|ref=Evans}}
* {{артыкул|аўтар=Foakes, R. A.|загаловак=Playhouses and Players|аўтар выдання=Braunmuller, A.|выданне=The Cambridge Companion to English Renaissance Drama|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1990|isbn=0-521-38662-4 |ref=Foakes}}
* {{артыкул|аўтар=Fort, J. A.|загаловак=The Story Contained in the Second Series of Shakespeare's Sonnets|выданне=The Review of English Studies|год=1927|выпуск=12|ref=Fort}}
* {{кніга|аўтар=Frye, Roland Mushat|загаловак=The Art of the Dramatist|месца=London; New York|выдавецтва=Routledge|год=2005|isbn=0-415-35289-4|ref=Frye}}
* {{кніга|аўтар=Gibson, H. N.|загаловак=The Shakespeare Claimants: A Critical Survey of the Four Principal Theories Concerning the Authorship of the Shakespearean Plays|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=2005|isbn=0-415-35290-8|ref=Gibson}}
* {{кніга|аўтар=Gibbons, Brian|загаловак=Shakespeare and Multiplicity|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1993|isbn=0-521-44406-3|ref=Gibbons}}
* {{артыкул|аўтар=Grady, Hugh|загаловак=Modernity, Modernism and Postmodernism in the Twentieth Century's Shakespeare|аўтар выдання=Bristol, Michael|выданне=Shakespeare and Modern Theatre: The Performance of Modernity|месца=New York|выдавецтва=Routledge|год=2001a|isbn=0-415-21984-1|ref=Grady}}
* {{артыкул|аўтар=Grady, Hugh|загаловак=Shakespeare Criticism 1600–1900|аўтар выдання=deGrazia, Margreta|выданне=The Cambridge Companion to Shakespeare|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2001b|isbn=0-521-65094-1|ref=Grady}}
* {{кніга|аўтар=Greer, Germaine|загаловак=William Shakespeare|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1986|isbn=0-19-287538-8|ref=Greer}}
* {{кніга|аўтар=Greenblatt, Stephen|загаловак=Will in the World: How Shakespeare Became Shakespeare|месца=London|выдавецтва=Pimlico|год=2005|isbn=0-7126-0098-1|ref=Greenblatt}}
* {{кніга|аўтар=Honan, Park|загаловак=Shakespeare: A Life|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1998|isbn=0-19-811792-2|ref=Honan}}
* {{кніга|аўтар=Jonson, Ben|загаловак=The First Folio of Shakespeare|выдавецтва=W. W. Norton &amp; Company|месца=New York|год=1996|isbn=0-393-03985-4|ref=Jonson}}
* {{кніга|аўтар=Johnson, Samuel|загаловак=Samuel Johnson's Dictionary: Selections from the 1755 Work that Defined the English Language|месца=Delray Beach, FL|выдавецтва=Levenger Press|год=2002|isbn=1-84354-296-X|ref=Johnson}}
* {{кніга|аўтар=Kastan, David Scott.|загаловак=Shakespeare After Theory|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=1999|isbn=0-415-90112-X|ref=Kastan}}
* {{артыкул|аўтар=Kathman, David|загаловак=The Question of Authorship|аўтар выдання=Wells, Stanley|выданне=Shakespeare: an Oxford Guide|выдавецтва=Oxford University Press|год=2003|старонкі=620–32|isbn=978-0-19-924522-2|ref=Kathman}}
* {{кніга|аўтар=Knutson, Roslyn.|загаловак=Playing Companies and Commerce in Shakespeare's Time|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2001|isbn=0-521-77242-7|ref=Knutson}}
* {{кніга|аўтар=Lee, Sidney|загаловак=Shakespeare's Life and Work|месца=London|выдавецтва=Smith Elder &amp; Co.|год=1900|ref=Lee}}
* {{артыкул|аўтар=Levenson, Jill L.|загаловак=Introduction|выданне=Romeo and Juliet|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=2000|isbn=0-19-281496-6|ref=Levenson}}
* {{артыкул|аўтар=Levin, Harry|загаловак=Critical Approaches to Shakespeare from 1660 to 1904|аўтар выдання=Wells, Stanley|выданне=The Cambridge Companion to Shakespeare Studies|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1986|isbn=0-521-31841-6|ref=Levin}}
* {{кніга|аўтар=Love, Harold|загаловак=Attributing Authorship: An Introduction|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2002|isbn=0-521-78948-6|ref=Love}}
* {{кніга|аўтар=McDonald, Russ|загаловак=Shakespeare's Late Style|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2006|isbn=0-521-82068-5|ref=McDonald}}
* {{cite book
  |title = Shakespeare and his Rivals: A Casebook on the Authorship Controversy
  |url = https://archive.org/details/shakespearehisri0000unse_b2q0
  |last1 = McMichael
  |first1 = George
  |last2 = Glenn
  |first2 = Edgar M.
  |publisher = Odyssey Press
  |location = New York
  |year = 1962
  |oclc = 2113359
}}
* {{кніга|аўтар=Muir, Kenneth|загаловак=Shakespeare's Tragic Sequence|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=2005|isbn=0-415-35325-4|ref=Muir}}
* {{кніга|аўтар=Nagler, A. M.|загаловак=Shakespeare's Stage|месца=New Haven, CT|выдавецтва=Yale University Press|год=1958|isbn=0-300-02689-7|ref=Nagler}}
* {{артыкул|аўтар=Paraisz, Júlia|загаловак=The Nature of a Romantic Edition|аўтар выдання=Holland, Peter|выданне=Shakespeare Survey|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2006|isbn=0-521-86838-6|ref=Paraisz}}
* {{кніга|аўтар=Pequigney, Joseph|загаловак=Such Is My Love: A Study of Shakespeare's Sonnets|месца=Chicago|выдавецтва=University of Chicago Press|год=1985|isbn=0-226-65563-6|ref=Pequigney}}
* {{кніга|аўтар=Pritchard, Arnold|загаловак=Catholic Loyalism in Elizabethan England|месца=Chapel Hill|выдавецтва=University of North Carolina Press|год=1979|isbn=0-8078-1345-1|ref=Pritchard}}
* {{кніга|аўтар=Ribner, Irving|загаловак=The English History Play in the Age of Shakespeare|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=2005|isbn=0-415-35314-9|ref=Ribner}}
* {{артыкул|аўтар=Ringler, William, Jr.|загаловак=Shakespeare and His Actors: Some Remarks on King Lear|аўтар выдання=Ogden, James|выданне=In Lear from Study to Stage: Essays in Criticism|месца=New Jersey|выдавецтва=Fairleigh Dickinson University Press|год=1997|isbn=0-8386-3690-X|ref=Ringler}}
* {{cite book
  |title = William Shakespeare: Records and Images
  |last = Schoenbaum
  |first = Samuel
  |publisher = Oxford University Press
  |location = Oxford
  |year = 1981
  |isbn = 978-0-19-520234-2
  |oclc = 6813367
}}
* {{cite book
  |title = The Poems: Venus and Adonis, The Rape of Lucrece, The Phoenix and the Turtle, The Passionate Pilgrim, A Lover's Complaint
  |last = Shakespeare
  |first = William
  |display-authors = 0
  |editor-last = Roe
  |editor-first = John
  |year = 2006
  |location = Cambridge
  |publisher = Cambridge University Press
  |series = The New Cambridge Shakespeare
  |edition = 2nd revised
  |isbn = 978-0-521-85551-8
  |oclc = 64313051
  |ref = {{harvid|Roe|2006}}
}}
* {{cite book
  |title = Some Account of the Life &amp;c of Mr. William Shakespear
  |last = Rowe
  |first = Nicholas
  |orig-year = 1709
  |year = 2009
  |publisher = Pallas Athene
  |isbn = 9781843680567
  |url = https://archive.org/details/someaccountoflif0000rowe/mode/2up
  |url-access = registration
  |editor-last = Nicholl
  |editor-first = Charles
  |ref = {{harvid|Rowe|1709}}
  }}
* {{кніга|аўтар=Sawyer, Robert|загаловак=Victorian Appropriations of Shakespeare|месца=New Jersey|выдавецтва=Fairleigh Dickinson University Press|год=2003|isbn=0-8386-3970-4|ref=Sawyer}}
* {{кніга|аўтар=Shapiro, James|загаловак=1599: A Year in the Life of William Shakespeare|месца=London|выдавецтва=Faber and Faber|год=2005|isbn=0-571-21480-0|ref=Shapiro}}
* {{кніга|аўтар=Schanzer, Ernest|загаловак=The Problem Plays of Shakespeare|месца=London|выдавецтва=Routledge and Kegan Paul|год=1963|isbn=0-415-35305-X|ref=Schanzer}}
* {{кніга|аўтар=Schoenbaum, Samuel|загаловак=William Shakespeare: A Compact Documentary Life|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1987|isbn=0-19-505161-0|ref=Schoenbaum}}
* {{кніга|аўтар=Schoenbaum, Samuel|загаловак=Shakespeare's Lives|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1991|isbn=0-19-818618-5|ref=Schoenbaum}}
* {{кніга|аўтар=Shapiro, James|загаловак=Contested Will: Who Wrote Shakespeare?|месца=New York|выдавецтва=Simon &amp; Schuster|год=2010|isbn=9781416541622|ref=Shapiro}}
* {{артыкул|аўтар=Snyder, Susan|загаловак=Introduction|выданне=The Winter's Tale|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2007|isbn=0-521-22158-7}}
* {{кніга|аўтар=Steiner, George|загаловак=The Death of Tragedy|месца=New Haven|выдавецтва=Yale University Press|год=1996|isbn=0-300-06916-2|ref=Steiner}}
* {{cite book
  |title = William Shakespeare: A Textual Companion
  |last = Taylor
  |first = Gary
  |year = 1987
  |location = Oxford
  |publisher = Oxford University Press
  |isbn = 978-0-19-812914-1
  |oclc = 13526264
  |url-access = registration
  |url = https://archive.org/details/williamshakespea0000well
  }}
* {{кніга|аўтар=Wain, John|загаловак=Samuel Johnson|месца=New York|выдавецтва=Viking|год=1975|isbn=0-670-61671-0|ref=Wain}}
* {{кніга|аўтар=Wells, Stanley|загаловак=Shakespeare &amp; Co|месца=New York|выдавецтва=Pantheon|год=2006|isbn=0-375-42494-6|ref=Wells}}
* {{cite book
  |title = Shakespeare: An Oxford Guide
  |editor1-last = Wells
  |editor1-first = Stanley
  |editor2-last = Orlin
  |editor2-first = Lena Cowen
  |publisher = Oxford University Press
  |location = Oxford
  |year = 2003
  |isbn = 978-0-19-924522-2
  |oclc = 50920674
}}
* {{cite book
  |title = The Oxford Shakespeare: The Complete Works
  |editor1-last = Wells
  |editor1-first = Stanley
  |editor2-last = Taylor
  |editor2-first = Gary
  |editor3-last = Jowett
  |editor3-first = John
  |editor4-last = Montgomery
  |editor4-first = William
  |edition = 2nd
  |publisher = Oxford University Press
  |location = Oxford
  |year = 2005
  |isbn = 978-0-19-926717-0
  |oclc = 1153632306
  }}
* {{кніга|аўтар=Wood, Michael|загаловак=Shakespeare|месца=New York|выдавецтва=Basic Books|год=2003|isbn=0-465-09264-0|ref=Wood}}
* {{кніга|аўтар=Wells, Stanley|загаловак=The Oxford Shakespeare: The Complete Works|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=2005|isbn=0-19-926717-0|ref=Wells}}
* {{кніга|аўтар=Wilson, Richard|загаловак=Secret Shakespeare: Studies in Theatre, Religion and Resistance|месца=Manchester|выдавецтва=Manchester University Press|год=2004|isbn=0-7190-7024-4|ref=Wilson}}
* {{артыкул|аўтар=Wright, George T.|загаловак=The Play of Phrase and Line|аўтар выдання=McDonald, Russ|выданне=Shakespeare: An Anthology of Criticism and Theory, 1945–2000|месца=Oxford|выдавецтва=Blackwell|год=2004|isbn=0-631-23488-8|ref=Wright}}
* {{кніга
|аўтар=Джеймс Б., Рубинстайн У.Д.
|загаловак=Тайное станет явным. Шекспир без маски
|арыгінал=The truth will out: unmasking the real Shakespeare
|месца=М.
|выдавецтва=Весь Мир
|год=2008
|серыя=Магия имени
|старонак=376
|isbn=978-5-7777-0373-6
}}

{{Шэкспір}}
{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Рэцэнзія}}

{{DEFAULTSORT:Шэкспір Уільям}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Англамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Драматургі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Уільям Шэкспір| ]]</text>
      <sha1>rtln19s5h389dladkiv871hq4xw6a4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157845</id>
      <parentid>5157844</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>прыбраў неадназначнасць</comment>
      <origin>5157845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143659" sha1="7n8doqbtxi5ii62ix706169ip8jm5co" xml:space="preserve">{{Пісьменнік}}
'''Уі́льям Шэкспі́р''' ({{lang-en|William Shakespeare}}&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=w8VPAAAAMAAJ&amp;pg=PT152&amp;dq=born+Shakspere&amp;hl=ru&amp;ei=ZUWsTffNHYGSOtCcqPEJ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CDkQ6AEwAzgU#v=onepage&amp;q=born%20Shakspere&amp;f=false Biography: or, Third division of… — Google Книги]&lt;/ref&gt; {{ВД-Прэамбула}}) — англійскі [[паэт]] і [[драматург]], нярэдка лічыцца найвялікшым англамоўным пісьменнікам і адным з найлепшых драматургаў свету{{Sfn|Greenblatt|2005|p=11}}. Часта называецца нацыянальным паэтам Англіі{{Sfn|Dobson|1992|pp=185–186}}. Творы, якія дайшлі да нас, уключаючы некаторыя, напісаныя разам з іншымі аўтарамі — 38 {{нп5|П’есы Уільяма Шэкспіра|п'ес|ru|Пьесы Уильяма Шекспира}}, 154 {{нп5|Санеты Уільяма Шэкспіра|санеты|pl|Sonety Williama Szekspira}}, 4 [[паэма|паэмы]] і 3 эпітафіі. П’есы Шэкспіра перакладзены на асноўныя мовы і ставяцца часцей за творы іншых драматургаў{{Sfn|Craig|2003|p=3}}.

Шэкспір нарадзіўся і вырас у горадзе [[Стратфард-на-Эйване]]. У 18 гадоў ажаніўся з {{нп5|Эн Хэтэўэй (жонка Шэкспіра)|Эн Хэтэўэй|ru|Хатауэй, Энн (жена Шекспира)}}, у шлюбе з якой меў трох дзяцей: дачку [[Сюзанна Хол|Сюзанну]] і двайнят {{нп5|Хемнет Шэкспір|Хемнета||Hamnet Shakespeare}} і [[Джудзіт Шэкспір|Джудзіт]]. Кар’ера Шэкспіра пачалася паміж 1585 і 1592 гадамі, калі ён пераехаў у Лондан. Неўзабаве ён стаў паспяховым акцёрам, драматургам, а таксама саўладальнікам тэатральнай кампаніі пад назвай «{{нп5|Слугі лорда-камергера||ru|Слуги лорда-камергера}}», пазней вядомай як «[[Слугі караля]]». Каля 1613 года, ва ўзросце 48 гадоў ён вярнуўся ў Стратфард, дзе памёр трыма гадамі пазней. Захавалася мала гістарычных сведчанняў пра жыццё Шэкспіра, і тэорыі пра яго жыццё ствараюцца на аснове афіцыйных дакументаў і сведчанняў сучаснікаў, таму навуковай супольнасцю дагэтуль абмяркоўваюцца пытанні яго [[Партрэты Уільяма Шэкспіра|знешнасці]] і {{нп5|Рэлігія Уільяма Шэкспіра|рэлігійных поглядаў|ru|Религия Уильяма Шекспира}}, таксама ёсць пункт гледжання, што прыпісаныя яму творы напісаны [[Шэкспіраўскае пытанне|кімсьці іншым]]{{Sfn|Shapiro|2005|pp=xvii–xviii}}{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=41, 66, 397–98, 402, 409}}; ён папулярны у культуры, хоць і адхілены пераважнай большасцю навукоўцаў-шэкспіразнаўцаў.

Большасць твораў Шэкспіра напісана ў перыяд з 1589 па 1613 год{{Sfn|Taylor|1987|pp=109–134}}. Яго раннія п’есы галоўным чынам адносяцца да {{нп5|Камедыі Уільяма Шэкспіра|камедый||Shakespearean comedy}} і {{нп5|Хронікі Уільяма Шэкспіра|хронік|ru|Хроники Уильяма Шекспира}}, у якіх Шэкспір дасягнуў значнага поспеху. Потым у яго творчасці быў перыяд {{нп5|Трагедыі Уільяма Шэкспіра|трагедый|ru|Трагедии Уильяма Шекспира}}, такіх як ''«[[Гамлет]]»'', ''«[[Кароль Лір]]»'', ''«{{нп5|Атэла||ru|Отелло}}»'' і ''«[[Макбет (п’еса)|Макбет]]»'', якія лічацца аднымі з лепшых на англійскай мове. Пад канец сваёй творчасці Шэкспір напісаў некалькі трагікамедый, а таксама супрацоўнічаў з іншымі пісьменнікамі.

Многія п’есы Шэкспіра выдаваліся яшчэ пры яго жыцці. У 1623 годзе два сябры Шэкспіра, [[Джон Хемінг]] і [[Генры Кондэл]], апублікавалі {{нп5|Першае фоліа||ru|Первое фолио}}, збор усіх, апроч двух, п’ес Шэкспіра, уключаных у канон у наш час. Пазней Шэкспіру рознымі даследчыкамі былі з рознай ступенню доказнасці атрыбутаваны яшчэ некалькі п’ес (ці іх фрагменты).

Ужо пры жыцці Шэкспір атрымліваў ухвальныя водгукі на свае творы, але па-сапраўдным ён стаў папулярны толькі ў XIX стагоддзі. У прыватнасці, [[Рамантызм|прадстаўнікі рамантызму]] і [[Віктарыянская эпоха|віктарыянцы]] так узносілі Шэкспіра, што [[Джордж Бернард Шоу|Бернард Шоу]] назваў гэта {{нп5|bardolatry|«bardolatry»}}, што ў перакладзе з англійскай азначае «бардапаклонства». Творы Шэкспіра застаюцца папулярнымі і ў нашы дні, яны ўвесь час вывучаюцца і пераасэнсоўваюцца ў адпаведнасці з палітычнымі і культурнымі ўмовамі.

== Біяграфія ==
{{main|Біяграфія Уільяма Шэкспіра}}
[[Файл:Shakespeare1COA.png|thumb|230px|right|Герб з дэвізам роду Шэкспіраў Non Sanz Droict — {{lang-fr|}} «Не без права».]]

=== Раннія гады ===
Уільям Шэкспір нарадзіўся ў горадзе [[Стратфард-он-Эйван]] (графства [[Уорыкшыр]]) у 1564 годзе, ахрышчаны 26 красавіка, пэўная дата нараджэння невядома. Паданне адносіць яго з’яўленне на свет да 23 красавіка&lt;ref name=&quot;Smirnov&quot;&gt;Смирнов А. А. Уильям Шекспир // Шекспир У. Полное собрание сочинений в 8 томах. М.: Искусство, 1957. Т. 1., с. 30.&lt;/ref&gt;: гэта дата супадае з пэўна вядомым днём яго смерці. Апроч таго, 23 красавіка адзначаецца дзень [[Георгій Перамаганосец|святога Георгія]], апекуна Англіі, і да гэтага дня паданне магло адмыслова прымеркаваць нараджэнне найвялікшага нацыянальнага паэта. З англійскай мовы прозвішча «Шэкспір» можна перакласці як «той, хто трасе дзідай».

Яго бацька, Джон Шэкспір (1530—1601), быў заможным [[рамеснік]]ам-пальчатнікам, часта абіраўся на значныя грамадскія пасады. У 1565 годзе Джон Шэкспір быў {{нп5|олдэрмен|олдэрменам|ru|Олдермен}}, у 1568 годзе — {{нп5|бальі||ru|Бальи}} (кіраўніком гарадскога савета). Ён не наведваў царкоўных службаў, за што плаціў вялікія грашовыя штрафы (магчыма, ён быў таемным [[каталік]]ом)&lt;ref name=Anixt&gt;[http://www.lib.ru/SHAKESPEARE/anikst_shakspeare.txt А.Аникст. Шекспир]&lt;/ref&gt;.

Маці Шэкспіра, народжаная Мэры Ардэн (1537—1608), належала да адной з найстарэйшых саксонскіх сямей&lt;ref name=Shenbaum&gt;[http://www.lib.ru/SHAKESPEARE/biogr.txt С. Шенбаум. Шекспир. Краткая документальная биография]&lt;/ref&gt;. Агулам у пары было 8 дзяцей, Уільям нарадзіўся трэцім.

Лічыцца, што Шэкспір вучыўся ў стратфардскай «граматычнай школе» ({{lang-en|grammar school}}), дзе мусіць атрымаў добрыя веды латыні: стратфардскі настаўнік [[лацінская мова|лацінскай мовы]] і [[літаратура|літаратуры]] пісаў вершы на латыні. Некаторыя навукоўцы сцвярджаюць, што Шэкспір наведваў {{нп5|Граматычная школа караля Эдуарда VI|школу караля Эдуарда VI||King Edward VI School, Stratford-upon-Avon}} у Стратфардзе-на-Эйване, дзе вывучаў творчасць такіх паэтаў, як [[Публій Авідзій Назон|Авідзій]] і [[Плаўт]]&lt;ref&gt;Baldwin, T. W. ''William Shakspere’s Small Latine and Less Greeke''. 2 Volumes. Urbana-Champaign: University of Illinois Press, 1944: ''passim''. See also Whitaker, Virgil. ''Shakespeare’s Use of Learning''. San Marino: Huntington Library Press, 1953: 14-44.&lt;/ref&gt;, аднак школьныя журналы не захаваліся&lt;ref&gt;Germaine Greer «Past Masters: Shakespeare» (Oxford University Press 1986, ISBN 0-19-287538-8) pp1-2&lt;/ref&gt;, і цяпер нічога пэўна не скажаш.

У 1582 годзе, у 18-гадовым узросце, ажаніўся з [[Эн Хэтэўэй (жонка Шэкспіра)|Эн Хэтэўэй]], дачкой мясцовага землеўласніка, на 8 гадоў старэйшай за яго. У момант заключэння шлюбу Эн была цяжарная. У 1583 годзе нарадзілася дачка Сюзанна (ахрышчана 23 мая), у 1585 годзе — двайняты: сын [[Хемнет Шэкспір|Хемнет]], памёр 11-гадовым у жніўні 1596 года, і дачка Джудзіт (ахрышчана 2 лютага).

Пра падзеі наступных сямі гадоў жыцця Шэкспіра ёсць толькі здагадкі. Першыя ўпамінанні пра лонданскую тэатральную кар’еру тычацца 1592 года, і перыяд паміж 1585 і 1592 гадамі даследчыкі называюць «страчанымі гадамі» Шэкспіра&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|95|2}}.&lt;/ref&gt;. Спробы біёграфаў дазнацца пра дзейнасць Шэкспіра ў гэты перыяд прычыніліся з’яўленню многіх апакрыфічных гісторый. {{нп5|Нікалас Роу|||Nicholas Rowe (actor)}}, першы біёграф Шэкспіра, лічыў, што той пакінуў Стратфард, каб пазбегнуць праследавання за {{нп5|браканьерства||ru|Браконьерство}} ў маёнтку мясцовага сквайра Томаса Люсі. Мяркуецца таксама, што Шэкспір адпомсціў Люсі, напісаўшы ў яго адрас некалькі непрыстойных балад&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|97-108|2}}&lt;/ref&gt;. Паводле іншай версіі XVIII ст., Шэкспір пачаў тэатральную кар’еру, прыглядаючы за коньмі лонданскіх тэатральных апекуноў&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|144-145|2}}.&lt;/ref&gt;. {{нп5|Джон Обры||ru|Обри, Джон}} пісаў, што Шэкспір быў школьным настаўнікам&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|110-111|2}}.&lt;/ref&gt;. Некаторыя навукоўцы XX ст. лічылі, што Шэкспір быў настаўнікам Аляксандра Ногтана з [[Ланкашыр]]а, бо ў гэтага памешчыка-каталіка знаходзіўся нейкі «Уільям Шэйкшафт»&lt;ref&gt;{{Кніга:Shakespeare: The Lost Years|1|2}}.&lt;/ref&gt;. У гэтай тэорыі мала падстаў, апроч чутак, якія пашырыліся пасля смерці Шэкспіра, і, апроч таго, «Шэйкшафт» — гэта дастатковае пашыранае ў Ланкашыры прозвішча&lt;ref&gt;{{Кніга:Shakespeare: The Lost Years|95-117|2}}.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Shakespeare Globe Theater 1 db.jpg|thumb|230px|left|Узноўлены тэатр «[[Глобус (тэатр)|Глобус]]», у якім працавала трупа Шэкспіра.]]

=== Лондан і тэатральная кар’ера ===
Пэўна невядома, калі Шэкспір пачаў пісаць тэатральныя творы, а таксама пераехаў у Лондан, але першыя крыніцы, якія дайшлі да нас і гавораць пра гэта, тычацца 1592 года. Тады ў дзённіку [[антрэпрэнёр]]а {{нп5|Філіп Хэнслау|Філіпа Хэнслау||Philip Henslowe}} згадваецца гістарычная хроніка Шэкспіра «Генрых VI» у рэпертуары тэатра {{нп5|Роўз (тэатр)|«Роўз»||The Rose (theatre)}}, які належаў Хэнслау&lt;ref&gt;Театр эпохи Шекспира: уч. пособие для вузов / А. А. Аникст. — 2-е изд., испр. — М.: Дрофа, 2006. — С. 82. ISBN 5-358-01292-3&lt;/ref&gt;. У тым жа годзе пасмяротна выдаецца памфлет драматурга і празаіка {{нп5|Роберт Грын (драматург)|Роберта Грына|ru|Грин, Роберт (драматург)}}, дзе апошні са злосцю абрынуўся на Шэкспіра, не называючы прозвішча, але іранічна абыгрываючы яго — «скалынальнік сцэны» (shake-scene), перафразоўваючы радок з трэцяй часткі «Генрыха VI» «О, сэрца тыгра ў гэтай жаночай шкуры!» як «сэрца тыгра ў шкуры акцёра»&lt;ref name=Shenbaum /&gt;. Навукоўцы разыходзяцца ў думцы адносна дакладнага сэнсу гэтых слоў&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|153|2}}.&lt;/ref&gt;, але прынята лічыць, што Грын вінаваціў Шэкспіра ў спробах зраўняцца з высокаадукаванымі пісьменнікамі («універсітэцкімі розумамі»), такімі як [[Крыстафер Марла]], {{нп5|Томас Нэш||ru|Нэш, Томас}} і сам Грын&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|151-152|2}}.&lt;/ref&gt;.

Біёграфы лічаць, што кар’ера Шэкспіра магла пачацца ў кожны час, пачынаючы з сярэдзіны 1580-х&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|144-146|2}}.&lt;/ref&gt;. З 1594 года п’есы Шэкспіра ставіліся толькі трупай [[Слугі лорда-камергера|«Слугі лорда-камергера»]]. У склад трупы ўваходзіў і Шэкспір, які пад канец таго ж 1594 года стаў яе саўладальнікам. Трупа неўзабаве ўвайшла ў лік вядучых тэатральных калектываў Лондана&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|184|2}}.&lt;/ref&gt;. Пасля смерці [[Лізавета I|каралевы Лізаветы]] ў 1603 годзе, трупа атрымала каралеўскі патэнт ад новага ўладара, [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава I]], і стала звацца «Слугі Караля»&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|208-209|2}}.&lt;/ref&gt;.

У 1599 годзе партнёрства членаў трупы пабудавала на паўднёвым беразе [[Тэмза|Тэмзы]] новы тэатр, названы {{нп5|Глобус (тэатр)|«Глобус»|ru|Глобус (театр)}}. У 1608 годзе яны таксама набылі закрыты {{нп5|Тэатр Блэкфраерс|тэатр «Блэкфраерс»||Blackfriars Theatre}}. Справаздачы пра набыццё Шэкспірам нерухомасці і яго інвестыцыі паказваюць, што трупа зрабіла яго багатым чалавекам. У 1597 годзе ён купіў другі паводле памераў дом у Стратфардзе — {{нп5|Нью-Плэйс|||New Place}}.

Некаторыя п’есы Шэкспіра былі апублікаваны {{нп5|Ін-кварта|In-quarto||Quarto}} ў 1594 годзе. У 1598 годзе яго імя пачало з’яўляцца на [[Тытульны ліст|тытульных лістах]] выданняў&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|188|2}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Kastan|1999|p=37}}{{Sfn|Knutson|2001|p=17}}. Але і пасля таго, як Шэкспір праславіўся як драматург, ён працягваў іграць у тэатрах. У выданні твораў {{нп5|Бен Джонсан|Бена Джонсана||Ben Jonson}} 1616 года імя Шэкспіра ўключана ў спіс акцёраў, якія ігралі ў п’есах ''«[[У кожнага свае дзівацтвы]]»'' (1598) і ''«[[Падзенне Сеяна]]»'' (1603){{Sfn|Adams|1923|p=275}}. Аднак яго імя не было ў спісах акцёраў п’есы Джонсана ''«[[Вальпонэ]]»'' 1605 года, што ўспрымаецца некаторымі навукоўцамі як знак сканчэння лонданскай кар’еры Шэкспіра{{Sfn|Wells|2006|p=28}}. Тым не менш у {{нп5|Першае фоліа|Першым фоліа|ru|Первое фолио}} 1623 года Шэкспір названы «галоўным акцёрам ва ўсіх гэтых п’есах», а некаторыя з іх упершыню ставіліся пасля ''«Вальпонэ»'', хоць пэўна невядома, якія ролі іграў у іх Шэкспір&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|200|2}}&lt;/ref&gt;. У 1610 годзе Джон Дэвіс напісаў, што «добры Уіл» іграў «каралеўскія» ролі&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|200-201|2}}&lt;/ref&gt;. У 1709 годзе, у сваёй працы, Роу запісаў думку, якая ўжо склалася да таго часу, што Шэкспір іграў цень бацькі Гамлета{{Sfn|Rowe|1709}}. Пазней таксама сцвярджалася, што ён іграў ролі Адама ў ''«{{нп5|Як вам гэта спадабаецца||ru|Как вам это понравится}}»'' і Хора ў ''«{{нп5|Генрых V (п’еса)|Генрыху V|es|Enrique V (teatro)}}»''{{Sfn|Ackroyd|2006|p=357}}, хоць навукоўцы сумняюцца ў верагоднасці гэтай інфармацыі&lt;ref&gt;{{Кніга:William Shakespeare: A Compact Documentary Life|202-203|2}}&lt;/ref&gt;.

У перыяд акцёрскай і драматургічнай дзейнасці Шэкспір жыў у Лондане, аднак некаторую частку свайго часу праводзіў таксама і ў Стратфардзе. У 1596 годзе, праз год пасля куплі Нью-Плэйс, ён жыў у прыходзе святой Алены ў {{нп5|Бішапгейт|Бішапгейце||Bishopsgate}}, на паўночным беразе Тэмзы{{Sfn|Honan|1998|p=121}}. Пасля пабудовы тэатра «Глобус» у 1599 годзе Шэкспір пераехаў на іншы бераг ракі — у {{нп5|Саўтуарк||ru|Саутуарк}}{{Sfn|Shapiro|2005|p=122}}, дзе і знаходзіўся тэатр. У 1604 годзе ён ізноў пераехаў цераз раку, гэтым разам у раён да поўначы ад [[Сабор Святога Паўла|сабора Святога Паўла]], дзе была вялікая колькасць добрых дамоў. Ён здымаў пакоі ў француза-[[гугенот]]а Крыстофера Маўнтджоя, вытворцы жаночых парыкоў і галаўных убораў{{Sfn|Honan|1998|p=325}}{{Sfn|Greenblatt|2005|p=405}}.

=== Апошнія гады і смерць ===
Ёсць традыцыйная думка, што за некалькі гадоў да смерці Шэкспір пераехаў у Стратфард. Першым біёграфам Шэкспіра, які перадаў такую думку, быў Роу{{Sfn|Ackroyd|2006|p=476}}. Адной з прычын гэтага можа служыць тое, што лонданскія публічныя тэатры неаднаразова спынялі сваю работу з-за ўспышак чумы{{Sfn|Bate|2008|pp=354-355}}, і ў акцёраў не было дастаткова работы. Поўны адыход ад спраў быў рэдкасцю ў тыя часы{{Sfn|Honan|1998|pp=382–83}}, і Шэкспір працягваў наведваць Лондан{{Sfn|Ackroyd|2006|p=476}}. У 1612 годзе Шэкспір выступаў сведкам па справе ''{{нп5|Белат супраць Маўнтджоя|Белат супраць Маўнтджоя||Bellott v. Mountjoy}}'', судовым працэсе па вясельным пасагу дачкі Маўнтджоя Мэры{{Sfn|Honan|1998|p=326}}{{Sfn|Ackroyd|2006|pp=462–464}}. У сакавіку 1613 года ён купіў дом у былым [[Блэкфрыярс (Лондан)|Блэкфрыярскім]] [[прыярат|прыяраце]]{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=272–274}}; у лістападзе 1614 года правёў некалькі тыдняў са сваім зяцем, [[Джон Хол (зяць Шэкспіра)|Джонам Холам]]{{Sfn|Honan|1998|p=387}}.

[[Файл:ShakespeareMonument cropped.jpg|thumb|230px|left|Бюст Шэкспіра ў цэркве св. Троіцы ў Стратфардзе.|alt=]]

Пасля 1606—1607 года Шэкспір напісаў толькі некалькі п’ес, а пасля 1613 гады зусім перастаў ствараць іх{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=279}}. Свае апошнія тры п’есы ён напісаў разам з іншым драматургам, магчыма, з {{нп5|Джон Флетчэр|Джонам Флетчэрам|ru|Флетчер, Джон}}{{Sfn|Honan|1998|pp=375–78}}, які змяніў Шэкспіра на пасадзе галоўнага драматурга трупы «Слугі караля»{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=276}}.

[[Файл:Shakespeare-WillSignature3.png|thumb|230px|Аўтограф Шэкспіра на яго тэстаменце.]]

Усе захаваныя подпісы Шэкспіра на дакументах (1612—1613) адрозніваюцца благім почыркам, на гэтай падставе некаторыя даследчыкі думаюць, што ён быў тым часам сур’ёзна хворы&lt;ref&gt;И. Гилилов. Игра об Уильяме Шекспире, или Тайна Великого Феникса. М., 1977, с. 122—124. ISBN 5-87334-021-8&lt;/ref&gt;.

{{OldStyleDate|3|мая|1616|23|красавіка}} года Шэкспір памёр{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=25}}. Традыцыйна прынята лічыць, што ён памёр у свой дзень нараджэння, але ўпэўненасці ў тым, што Шэкспір нарадзіўся 23 красавіка, няма. Шэкспіра перажыла ўдава, Эн (пам. 1623), і дзве дачкі. Сюзанна Шэкспір была замужам за Джонам Холам з 1607 года{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=287}}, а Джудзіт Шэкспір выйшла замуж праз два месяцы пасля смерці Шэкспіра за вінароба [[Томас Куіні|Томаса Куіні]]{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=292}}.

Тастаментам Шэкспір пакінуў большую частку сваёй нерухомай маёмасці старэйшай дачцэ Сюзанне{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=304}}. Пасля яе гэту спадчыну павінны былі атрымаць яе прамыя нашчадкі{{Sfn|Honan|1998|pp=395–96}}. У Джудзіт было трое дзяцей, і ўсе яны памерлі не жаніўшыся{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=296}}. У Сюзанны была адна дачка, Элізабэт, якая выходзіла замуж двойчы, але памерла бяздзетнай у 1670 годзе. Яна была апошнім прамым нашчадкам Шэкспіра{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=289}}. У тэстаменце Шэкспіра яго жонка згадваецца толькі мімаходам, але яна і так павінна была атрымаць траціну ўсёй маёмасці мужа{{Sfn|Schoenbaum|1991|p=275}}. Аднак там указвалася, што ён пакідае ёй свой «другі паводле якасці ложак», і гэты факт выклікаў мноства розных здагадак{{Sfn|Ackroyd|2006|p=483}}{{Sfn|Frye|2005|p=16}}{{Sfn|Greenblatt|2005|pp=145–146}}. Некаторыя навукоўцы лічаць гэта абразай Эн, тым часам як іншыя сцвярджаюць, што другі паводле якасці ложак — гэта шлюбны ложак, і, такім чынам, нічога абразлівага няма{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=301-3}}.

Праз тры дні цела Шэкспіра было пахавана ў стратфардскай царкве Св. Троіцы{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=306-7}}. На яго надмагіллі напісана [[эпітафія]]&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=306}}.&lt;/ref&gt;:

{{цытата|
Good frend for Iesvs sake forbeare,&lt;br/&gt;
To digg the dvst encloased heare.&lt;br/&gt;
Bleste be ye man yt spares thes stones,&lt;br/&gt;
And cvrst be he yt moves my bones.
&lt;ref name=Shenbaum /&gt;}}

{{цытата|
Добры сябра, Ісусам заклінаю цябе&lt;br/&gt;
Не адкапваць пыл, захаваны тут.&lt;br/&gt;
Блаславёны будзе той, хто не кране гэтых камянёў,&lt;br/&gt;
І пракляты той, хто зрушыць мае косткі. 
&lt;ref name=Shenbaum /&gt;}}

Напярэдадні 1623 года ў царкве быў узведзены каляровы бюст Шэкспіра, які паказваў яго ў час пісання. Эпітафіі на англійскай мове і на латыні параўноўваюць Шэкспіра з мудрым [[Нестар|пілоскім царом Нестарам]], [[Сакрат]]ам і [[Вергілій|Вергіліем]]{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=308-10}}.

Ва ўсім свеце ўсталявана мноства [[Помнікі Уільяма Шэкспіра|статуй]] Шэкспіра, уключаючы пахавальныя манументы ў [[Саўтваркскі сабор|Саўтваркскім саборы]] і {{нп5|Куток паэтаў|Кутку паэтаў|ru|Уголок поэтов}} [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскага абацтва]].

У азнаменаванне чатырохсотгоддзя з дня смерці драматурга Каралеўскі манетны двор выпусціў тры двухфунтовыя манеты (датаваны 2016 годам), сімвалізуючыя тры групы яго твораў: камедыі, хронікі і трагедыі.

== Творчасць ==
{{main|Спіс твораў Уільяма Шэкспіра}}
Літаратурная спадчына Шэкспіра распадаецца на дзве няроўныя часткі: [[верш]]атворную ([[паэма|паэмы]] і [[санет]]ы) і [[драма (род літаратуры)|драматычную]]. [[Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі|В. Р. Бялінскі]] пісаў, што «занадта было б адважна і дзіўна аддаць Шэкспіру наважную перавагу прад усімі паэтамі чалавецтва, як уласна паэту, але як драматург ён і зараз застаецца без праціўніка, імя якога можна б было паставіць поплеч яго імя»&lt;ref&gt;{{артыкул
|аўтар = В. Г. Белинский
|загаловак = Гамлет, драма Шекспира. Мочалов в роли Гамлета
|выданне = Собрание сочинений в трёх томах
|месца = М.
|год = 1948
|том = 1
|старонкі = 302—303
}}&lt;/ref&gt;.

=== Пытанне перыядызацыі ===
Даследчыкі творчасці Шэкспіра (дацкі літаратуразнавец [[Георг Брандэс|Г. Брандэс]], выдавец рускага поўнага збору твораў Шэкспіра [[Сямён Апанасавіч Венгераў|С. А. Венгераў]]) пад канец XIX — пачатак XX стст., абапіраючыся на [[храналогія|храналогію]] твораў, уявілі яго духоўную эвалюцыю ад «бадзёрага настрою», веры ва ўрачыстасць справядлівасці, [[гуманізм|гуманістычныя]] ідэалы ў пачатку шляху да расчаравання і знішчэння любых ілюзій у канцы. Аднак у апошнія гады з’явілася думка, што заключэнне пра асобу аўтара па яго творах ёсць памылка&lt;ref name=&quot;ОП&quot;&gt;У. Шекспир. Комедии. Вступительная статья О. Постнова. — М. Эксмо, 2008. с. 10. ISBN 978-5-699-28192-3&lt;/ref&gt;.

У 1930 годзе шэкспіразнавец {{нп5|Эдмунд Чэмберс|Э. К. Чэмберс||E. K. Chambers}} прапанаваў храналогію творчасці Шэкспіра па [[жанр]]авым прыкметам, пазней яна была адкарэктавана Дж. Мак-Мануэем. Вылучаліся чатыры перыяды: першы (1590—1594) — раннія: хронікі, рэнесансавыя камедыі, «трагедыя жаху» («Ціт Андронік»), дзве паэмы; уторай (1594—1600) — рэнесансавыя камедыі, першая спелая трагедыя («Рамэа і Джульета»), хронікі з элементамі трагедыі, антычная трагедыя («Юлій Цэзар»), санеты; трэці (1601—1608) — вялікія трагедыі, антычныя трагедыі, «змрочныя камедыі»; чацвёрты (1609—1613) — драмы-казкі з трагічным зачынам і шчаслівым фіналам. Некаторыя з шэкспіразнаўцаў, у тым ліку і {{нп5|Аляксандр Александровіч Смірноў|А. А. Смірноў|ru|Смирнов, Александр Александрович}}, ядналі першы і другі перыяды ў адзін ранні&lt;ref name=&quot;Жанр&quot;&gt;Луков Вл. А. [http://world-shake.ru/ru/Encyclopaedia/3813.html Жанр // Электронная энциклопедия «Мир Шекспира»].&lt;/ref&gt;.

=== Драматургія ===
{{Main|П’есы Уільяма Шэкспіра}}
Большасць драматургаў таго перыяду стваралі свае творы супольна з іншымі аўтарамі, і крытыкі лічаць, што Шэкспір таксама напісаў некаторыя свае п’есы супольна з іншымі аўтарамі; галоўным чынам гэта ставіцца да ранніх і позніх твораў{{Sfn|Wells|Orlin|2003|p=49}}. У дачыненні некаторых твораў, такіх як ''«{{нп5|Ціт Андронік|||Titus Andronicus}}»'' і раннія гістарычныя п’есы, не ўсталявана, што яны дакладна напісаны ў суаўтарстве, тады як для ''«[[Два шляхетныя родзічы|Двух шляхетных родзічаў]]»'' і згубленай п’есы ''«{{нп5|Гісторыя Кардэніа|Кардэніа||The History of Cardenio}}»'' гэта дакументальна пацверджана. Дадзеныя, атрыманыя з тэкстаў, таксама дазваляюць сцвярджаць, што некаторыя працы перарабляліся іншымі пісьменнікамі адносна арыгінальнага тэксту.

Адна з найранейшых прац Шэкспіра — ''«{{нп5|Рычард III (п’еса)|Рычард III||Richard III (play)}}»'' і тры часткі ''«{{нп5|Генрых VI, частка 1|Генрыха VI||Henry VI, Part 1}}»'', напісаныя ў пачатку 1590-х, перыяд, калі была ў модзе гістарычная драма. П’есы Шэкспіра насілу паддаюцца датаванню{{Sfn|Frye|2005|p=9}}{{Sfn|Honan|1998|p=166}}, але даследчыкі тэкстаў мяркуюць, што ''«[[Ціт Андронік]]»'', ''«{{нп5|Камедыя памылак||ru|Комедия ошибок}}»'', ''«[[Утаймаванне наравістай]]»'' і ''«{{нп5|Два веронцы||be-x-old|Два вэронскія джэнтэльмэны}}»'' таксама ставяцца да пачатку творчага шляху Шэкспіра{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=159–61}}{{Sfn|Frye|2005|p=9}}. Яго першыя {{нп5|Хронікі Уільяма Шэкспіра|хронікі||Shakespearean history}}, якія найхутчэй засноўваюцца на выданні 1587 года ''«Хронік Англіі, Шатландыі і Ірландыі»'' {{нп5|Рафаэль Холіншэд|Рафаэля Холіншэда||Raphael Holinshed}}{{Sfn|Dutton|2003|p=147}}, уяўлялі разбуральныя вынікі кіравання слабых і карумпаваных уладароў і ў нейкай меры паслужылі апраўданнем узнікнення [[Цюдоры|дынастыі Цюдораў]]{{Sfn|Ribner|2005|pp=154–155}}. На раннія п’есы Шэкспіра паўплывалі працы іншых драматургаў лізавецінскай эпохі, асабліва {{нп5|Томас Кід|Томаса Кіда||Thomas Kyd}} і [[Крыстафер Марла|Крыстафера Марла]], традыцыі сярэднявечнай драмы і п’есы [[Луцый Аней Сенека|Сенекі]]{{Sfn|Frye|2005|p=105}}{{Sfn|Ribner|2005|p=67}}{{Sfn|Cheney|2004|p=100}}. ''«Камедыя памылак»'' таксама пабудавана па класічнай мадэлі, не знойдзена крыніц для ''«Утаймавання наравістай»'', хоць яна злучана з іншай п’есай з падобнай назвай, што гулялася ў лонданскіх тэатрах у 1590-х гадах&lt;ref name=&quot;ОП18&quot;&gt;У. Шекспир. Комедии. Вступительная статья О. Постнова. — М. Эксмо, 2008. с. 18. ISBN 978-5-699-28192-3&lt;/ref&gt; і, магчыма, мае фальклорныя карані{{Sfn|Honan|1998|p=136}}{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=166}}.

[[Файл:Oberon, Titania and Puck with Fairies Dancing. William Blake. c.1786.jpg|thumb|230px|left|''Аберон, Тытанія і Пак танцуюць з феямі.'' [[Уільям Блэйк]], 1786 год. {{nobr|{{нп5|Брытанская галерэя Тэйт|Тэйт Брытанія|ru|Британская галерея Тейт}}}}.]]

У сярэдзіне 1590-х гадоў адбыўся пераход Шэкспіра ад кплівых і фарсавых па сваім стылі камедый да рамантычных твораў{{Sfn|Ackroyd|2006|p=235}}. ''«[[Сон у летнюю ноч]]»'' — гэта дасціпная сумесь рамантыкі, казачнай магіі і жыцця найніжэйшага грамадства{{Sfn|Wood|2003|pp=161–162}}. У наступнай, таксама рамантычнай, камедыі Шэкспіра ''«{{нп5|Венецыянскі купец||ru|Венецианский купец}}»'' утрымваецца партрэт помслівага ліхвяра-яўрэя {{нп5|Шэйлак|Шэйлака||Shylock}}, у якім адбіліся расавыя забабоны англічан лізавецінскай эпохі{{Sfn|Wood|2003|pp=205–206}}{{Sfn|Honan|1998|p=258}}. Дасціпная п’еса ''«{{нп5|Шмат шуму з нічога||it|Molto rumore per nulla}}»''{{Sfn|Ackroyd|2006|p=359}}, ''«[[Як вам гэта спадабаецца]]»'', якая выдатна паказвае жыццё ў правінцыі, і ажыўленая весялосцю ''«{{нп5|Дванаццатая ноч (п’еса)|Дванаццатая ноч|it|La dodicesima notte}}»'' дапаўняюць шэраг камедый Шэкспіра{{Sfn|Ackroyd|2006|pp=362–383}}. Пасля лірычнага ''«{{нп5|Рычард II (п’еса)|Рычарда II|ru|Ричард II (пьеса)}}»'', практычна цалкам напісанага вершамі, Шэкспір увёў празаічную камедыю ў свае хронікі ''«{{нп5|Генрых IV, частка 1|Генрых IV, часткі 1|nl|Hendrik IV (toneelstuk)}}»'' і ''{{нп5|Генрых IV, частка 2|2|nl|Генрих IV, часть 2}}'', і ''«[[Генрых V (п’еса)|Генрых V]]»''. Яго персанажы робяцца складанейшымі і далікатнымі, ён вельмі спрытна перамыкаецца паміж камічнымі і сур’ёзнымі сцэнамі, прозай і паэзіяй, так што яго спелыя працы дасягаюць апавядальнай разнастайнасці{{Sfn|Shapiro|2005|p=150}}{{Sfn|Gibbons|1993|p=1}}{{Sfn|Ackroyd|2006|p=356}}. Гэты перыяд пачалі і скончылі трагедыі: ''«[[Рамэа і Джульета]]»'', знакамітая гісторыя кахання і смерці дзяўчыны і юнака{{Sfn|Wood|2003|loc=161}}{{Sfn|Honan|1998|p=206}}, і ''«{{нп5|Юлій Цэзар (трагедыя)|Юлій Цэзар|ru|Юлий Цезарь (трагедия)}}»'', заснаваны на «{{нп5|Параўнальныя жыццяпісы|Параўнальных жыццяпісах|ru|Сравнительные жизнеописания}}» ''[[Плутарх]]а''{{Sfn|Ackroyd|2006|p=353, 358}}{{Sfn|Shapiro|2005|pp=151–153}}.

[[Файл:Henry Fuseli rendering of Hamlet and his father's Ghost.JPG|thumb|230px|''Гамлет, Гарацыа, Марцэл і здань бацькі Гамлета.'' {{нп5|Іаган Генрых Фюслі|Генры Фюзелі|es|Johann Heinrich Füssli}}, 1780—85. {{нп5|Кунстхаус (Цюрых)||de|Kunsthaus Zürich}}.]]

У пачатку XVII стагоддзя Шэкспір напісаў некалькі так званых «[[Праблемныя п’есы Шэкспіра|праблемных п’ес]]»: ''«{{нп5|Мера за меру||ru|Мера за меру}}»'', ''«{{нп5|Траіл і Крэсіда||ru|Троил и Крессида}}»'' і ''«{{нп5|Усё добра, што добра сканчаецца||ru|Всё хорошо, что хорошо кончается}}»'', а таксама шэраг найболей вядомых [[Трагедыі Уільяма Шэкспіра|трагедый]]{{Sfn|Bradley|1991|p=85}}{{Sfn|Muir|2005|pp=12–16}}. Многія крытыкі мяркуюць, што трагедыі гэтага перыяду ўяўляюць сабою пік творчасці Шэкспіра. Гамлет, загалоўны герой адной з самых знакамітых трагедый Шэкспіра, з’яўляецца, магчыма, самым доследным персанажам гэтага драматурга; асабліва гэта дакранаецца знакамітага {{нп5|Салілоквій|салілоквія||Soliloquy}}, які пачынаецца «{{нп5|Быць ці не быць|Быць ці не быць, вось у чым пытанне|ru|Быть или не быть}}»{{Sfn|Bradley|1991|p=94}}. У адрозненне ад інтраверта Гамлета, вагальнага героя, героі наступных трагедый, кароль Лір і Атэла, пакутуюць ад занадта паспешна прыманых рашэнняў{{Sfn|Bradley|1991|p=86}}. Нярэдка трагедыя Шэкспіра будуецца на недахопах ці фатальных учынках герояў, што знішчалі яго і яго блізкіх{{Sfn|Bradley|1991|p=40}}. У ''«[[Атэла]]»'' злыдзень Яга даводзіць рэўнасць галоўнага героя да кропкі, і той забівае сваю нявінную жонку{{Sfn|Bradley|1991|p=42}}{{Sfn|Greenblatt|2005|p=304}}. У ''«[[Кароль Лір|Каралі Ліры]]»'' стары кароль здзяйсняе фатальную памылку, адмовіўшыся ад сваіх праў на ўладу, што прыводзіць да жахлівых падзей, як забойства малодшай дачкі Ліра Кардэліі. У ''«[[Макбет (п’еса)|Макбеце]]»'', самай кароткай і сціснутай трагедыі Шэкспіра{{Sfn|McDonald|2006|pp=43–46}}, некантралюемыя амбіцыі пасоўваюць Макбета і яго жонку, [[Лэдзі Макбет]], да забойства законнага караля і ўзурпацыі трона, а ў канчатковым рахунку іх жа бурыць усведамленне сваёй віны{{Sfn|Bradley|1991|p=306}}. У гэтай п’есе Шэкспір дадае да трагічнай структуры элемент звышнатуральнага. Яго апошнія буйныя трагедыі, ''«{{нп5|Антоній і Клеапатра (п’еса)|Антоній і Клеапатра|ru|Антоний и Клеопатра (пьеса)}}»'' і ''«{{нп5|Карыялан (трагедыя)|Карыялан|ru|Кориолан (трагедия)}}»'', на думку некаторых крытыкаў, утрымліваюць адны з самых выдатных яго вершаў{{Sfn|Ackroyd|2006|p=444}}{{Sfn|McDonald|2006|pp=69–70}}.

У фінальным перыядзе сваёй творчасці Шэкспір звярнуўся да жанру [[Позныя рамантычныя п’есы Уільяма Шэкспіра|рамантыкі]] ці [[Трагікамедыя|трагікамедыі]] і дапісаў тры буйныя п’есы: ''«{{нп5|Цымбелін||sv|Cymbeline}}»'', ''«{{нп5|Зімовая казка||sv|En vintersaga}}»'' і ''«{{нп5|Бура (п’еса)|Бура||The Tempest}}»'', а таксама, супольна з іншым драматургам, п’есу ''«{{нп5|Перыкл (п’еса)|Перыкл||Pericles, Prince of Tyre}}»''. Творы гэтага перыяду менш змрочныя, чым папярэднія ім трагедыі, аднак больш сур’ёзныя, чым камедыі 1590-х гадоў, але сканчаюцца яны замірэннем і збавеннем ад бед{{Sfn|Dowden|1881|p=57}}. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што гэтыя змены адбыліся ад змены паглядаў на жыццё Шэкспіра, якія сталі спакайнейшымі, але, магчыма, у п’есах проста адбілася тэатральная мода таго часу{{Sfn|Dowden|1881|p=60}}{{Sfn|Frye|2005|p=123}}{{Sfn|McDonald|2006|pp=15}}. Яшчэ дзве захаваныя п’есы Шэкспіра напісаны ім у супрацы, магчыма з [[Джон Флетчэр|Джонам Флетчэрам]]: ''«{{нп5|Генрых VIII (п’еса)|Генрых VIII|ru|Генрих VIII (пьеса)}}»'' і ''«[[Два шляхетныя родзічы]]»''.

==== Прыжыццёвыя пастаноўкі ====
{{Main|Пастаноўкі п’ес Уільяма Шэкспіра}}

Пакуль дакладна не вядома, для якіх тэатральных кампаній Шэкспір пісаў свае раннія п’есы. Так, на тытульнай старонцы выдання ''«Ціта Андроніка»'' 1594 года паказана, што п’еса ставілася трыма рознымі групамі{{Sfn|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|p=xx}}. Пасля [[Чорная смерць|чумы]] 1592—1593 года п’есы Шэкспіра ўжо ставіліся яго ўласнай кампаніяй у «{{нп5|Тэатр (Лондан)|Тэатры||The Theatre}}» і «{{нп5|Курціна (тэатр)|Курціне||Curtain Theatre}}» у [[Шордзіч]]ы на поўнач ад Тэмзы{{Sfn|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|p=xxi}}. Там была пастаўлена першая частка ''«Генрыха IV»''. Пасля сваркі са сваім гаспадаром кампанія пакінула «Тэатр» і пабудавала на паўднёвым боку Тэмзы, у [[Саўтуарк]]у, тэатр «[[Глобус (тэатр)|Глобус]]», першы тэатр, пабудаваны акцёрамі для акцёраў{{Sfn|Foakes|1990|p=6}}{{Sfn|Shapiro|2005|pp=125–31}}. «Глобус» адкрыўся восенню 1599 года, і адной з першых пастаўленых у ім п’ес стаў ''«Юлій Цэзар»''. Большасць найболей вядомых п’ес Шэкспіра, напісаных пасля 1599 года, ствараліся для «Глобуса», улучаючы ''«Гамлета»'', ''«Атэла»'' і ''«Караля Ліра»''{{Sfn|Foakes|1990|p=6}}{{Sfn|Nagler|1958|p=7}}{{Sfn|Shapiro|2005|pp=131–2}}.

[[Файл:Globe theatre london.jpg|thumb|230px|left|Рэканструкцыя [[Глобус (тэатр)|тэатра Глобус]], Лондан.]]

Трупа Шэкспіра «Слугі лорда-камергера» знаходзілася ў асаблівых адносінах з [[Якаў I (кароль Англіі)|каралём Якавам I]], асабліва пасля яе пераназвання ў 1603 годзе ў «[[Слугі караля]]». Хоць запісы пра пастаноўкі разрознены, можна казаць пра 7 пастановак п’ес Шэкспіра пры двары паміж 1 лістапада 1604 года і 31 кастрычніка 1605 года, улучаючы дзве пастаноўкі ''«Венецыянскага купца»''{{Sfn|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|p=xxii}}. Пасля 1608 года яны пачалі выступаць зімой у крытым тэатры «[[Блэкфраерс]]», а ў «Глобусе» працаваць летам{{Sfn|Foakes|1990|p=33}}. Добрае памяшканне ў спалучэнні з каралеўскім заступніцтвам дазволіла Шэкспіру ўвесці ў рэквізіт сваіх п’ес складанейшыя прылады. Прыкладам, у ''«Цымбеліне»'' [[Юпітэр (міфалогія)|Юпітэр]] спускаецца «з громам і маланкамі, седзячы на арле: Ён кідае маланкі. Прывіды падаюць на калені»{{Sfn|Ackroyd|2006|p=454}}.

У склад трупы Шэкспіра ўваходзілі такія вядомыя акцёры, як [[Рычард Бёрбедж]], {{нп5|Уільям Кэмп||ru|Кемп, Уильям}}, [[Генры Кондэл|Неры Кондэл]] і [[Джон Хэмінгес]]. Бёрбедж быў першым выканаўцам галоўных роляў многіх п’ес Шэкспіра, улучаючы ''«Рычарда III»'', ''«Гамлета»'', ''«Атэла»'' і ''«Караля Ліра»''{{Sfn|Ringler|1997|p=127}}. Папулярны камічны акцёр Уільям Кэмп, сярод іншых персанажаў, іграў П’етра ў ''«Рамэа і Джульеце»'' і Кізіла ў ''«Шмат шуму з нічога»''{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=210}}. На мяжы XVI і XVII стагоддзяў яго замяніў {{нп5|Роберт Армін||ru|Армин, Роберт}}, які выканаў такія ролі, як Асялок з ''«Як вам гэта спадабаецца»'' і Блазан з ''«Караля Ліра»''{{Sfn|Shapiro|2005|pp=247–9}}. У 1613 годзе [[Генры Вотан]] паведаміў пра пастаноўку п’есы ''«Генрых VIII»'', якая адбылася{{Sfn|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|p=1247}}. 29 чэрвеня, падчас пастаноўкі дадзенага спектакля гармата дала асечку і падпаліла саламяны дах будынка, так што ўвесь тэатр згарэў. Гэты факт дазваляе з добрай дакладнасцю ўсталяваць час напісання п’есы{{Sfn|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|p=1247}}.

==== Першыя публікацыі ====
Як лічыцца, палова (18) п’ес Шэкспіра была апублікавана тым ці іншым чынам пры жыцці драматурга. Найгалаўнейшай публікацыяй шэкспіраўскай спадчыны па праве лічыцца [[Першае фоліа|фоліа 1623 года (так званае «Першае фоліа»)]], выдадзенае Эдуардам Блаўнтам і Уільямам Джагардам у складзе так званай «{{нп5|Чэстэраўская складанка|Чэстэраўскай складанкі|ru|Честеровский сборник}}»; друкары Уорал і Кол. У гэта выданне ўвайшлі 36 п’ес Шэкспіра — усе, апроч «[[Перыкл (п’еса)|Перыкла]]» і «[[Два шляхетныя родзічы|Двух шляхетных родзічаў]]». Менавіта гэта выданне ляжыць у аснове ўсіх даследаванняў у вобласці шэкспіразнаўства.

Ажыццяўленне гэтага праекта стала магчымым дзякуючы высілкам Джона Хэмінджа і Генры Кондэла, сяброў і калег Шэкспіра. Кнігу апераджае ліст да чытачоў ад імя Хэмінджа і Кондэла, а таксама паэтычнае прысвячэнне Шэкспіру з боку драматурга Бена Джонсана, які таксама паспрыяў выданню Першага Фоліа.

=== Паэмы ===
У 1593 і 1594 гадах, калі тэатры былі зачынены з-за эпідэміі [[Бубонная чума|чумы]], Шэкспір стварыў дзве эратычныя паэмы, ''«{{нп5|Венера і Адоніс||ru|Венера и Адонис}}»'' і ''«[[Збэшчанне Лукрэцыі]]»''. Гэтыя паэмы былі прысвечаны {{нп5|Генры Рызлі, 3-і граф Саўтгемптан|Генры Рызлі, графу Саўтгемптану|ru|Генри Ризли, 3-й граф Саутгемптон}}. У ''«Венеры і Адонісе»'' нявінны [[Адоніс]] адпрэчвае сексуальныя дамаганні [[Венера (міфалогія)|Венеры]]; тады як у ''«Збэшчанні Лукрэцыі»'' ўчынная жонка [[Лукрэцыя]] згвалтавана {{нп5|Секст Тарквіній|Тарквініем||Sextus Tarquinius}}{{Sfn|Roe|2006|p=21}}. Пад уплывам ''{{нп5|Метамарфозы (Авідзій)|Метамарфоз|pt|Metamorfoses}}'' [[Публій Авідзій Назон|Авідзія]]{{Sfn|Frye|2005|p=288}}, у паэмах паказваюцца пачуццё віны і жудасныя наступствы некантралюемага кахання{{Sfn|Roe|2006|p=3}}. Абедзве паэмы карысталіся папулярнасцю і перавыдаваліся некалькі разоў пры жыцці Шэкспіра. Трэцяя паэма, ''«{{нп5|Скарга закаханай|||A Lover's Complaint}}»'', у якой дзяўчына жаліцца на спакуслівага ашуканца, была надрукавана ў першым выданні ''Санетаў'' у 1609 годзе. У наш час большасць навукоўцаў прызнае, што ''«Скаргу закаханай»'' напісаў менавіта Шэкспір. У паэме ''«[[Фенікс і галубка]]»'', надрукаванай у 1601 годзе ў складанцы Роберта Чэстэра ''«Love’s Martyr»'', расказваецца пра сумную смерць міфалагічнага фенікса і яго ўмілаванай, дакладнай галубкі. У 1599 годзе два санеты Шэкспіра ад імя Шэкспіра, але без яго згоды ў ''«[[Жарсны пілігрым|Жарсным пілігрыме]]»''{{Sfn|Roe|2006|p=1}}{{Sfn|Honan|1998|p=289}}{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=327}}.

=== Санеты ===
{{main|Санеты Уільяма Шэкспіра}}
[[Файл:Sonnets1609titlepage.jpg|thumb|230px|right|Тытульная старонка выдання санетаў Шэкспіра 1609 года.]]
[[Санет]] — верш з 14 радкоў. У санетах Шэкспіра прынята наступнае рыфмаванне: abab cdcd efef gg, то бок тры катрэны на крыжаваныя рыфмы, і адно двухрадкоўе (тып, уведзены паэтам {{нп5|Генры Говард, граф Сурэй|графам Сурэем|ru|Говард, Генри, граф Суррей}}, пакараным смерцю пры Генрыху VIII).

Усяго Шэкспірам былі напісаны 154 санеты, і большая іх частка была створана ў [[1592]]—[[1599]] гадах. Упершыню яны былі надрукаваны без ведання аўтара ў [[1609]] годзе. Два з іх былі надрукаваны яшчэ ў [[1599]] годзе ў складанцы «[[Жарсны пілігрым]]». Гэта санеты ''138'' і ''144''.

== Стыль ==
{{Main|Стыль Уільяма Шэкспіра}}

Мова першых п’ес Шэкспіра — мова, звычайная для п’ес дадзенага перыяду. Гэта стылізаваная мова не заўсёды дае драматургу раскрыць сваіх персанажаў{{Sfn|Clemen|2005a|p=150}}. Паэзія часта перагружана складанымі метафарамі і прапановамі, а мова больш спрыяе дэкламаванню тэксту, чым жывой ігры. Да прыкладу, урачыстыя прамовы ''«[[Ціт Андронік|Ціта Андроніка]]»'', на думку некаторых крытыкаў, часта запавольваюць дзеянне; мова персанажаў ''«[[Два веронцы|Двух веронцаў]]»'' здаецца ненатуральнай{{Sfn|Frye|2005|p=105}}{{Sfn|Clemen|2005b|p=29}}.

Неўзабаве, аднак, Шэкспір пачынае прыстасоўваць традыцыйны стыль для сваіх мэт. Пачатковы [[салілоквій]] з ''«[[Рычард III (п’еса)|Рычарда III]]»'' узыходзіць да гутарак з сабой [[Загана (персанаж)|Заганы]], традыцыйнага персанажа сярэднявечнай драмы. У той жа час, яркія маналогі Рычарда пазней разаўюцца ў маналогі пазнейшых п’ес Шэкспіра{{Sfn|Brooke|2004|p=69}}{{Sfn|Bradbrook|2004|p=195}}. Усе п’есы азначаюць пераход ад традыцыйнага стылю да новага. На працягу далейшай сваёй кар’еры Шэкспір яднае іх, і адным з найболей удалых прыкладаў змешвання стыляў можа служыць ''«[[Рамэа і Джульета]]»''{{Sfn|Clemen|2005b|p=263}}. Да сярэдзіны 1590-х гадоў, часу стварэння ''«Рамэа і Джульеты»'', ''«[[Рычард II (п’еса)|Рычарда II]]»'' і ''«[[Сон у летнюю ноч|Сну ў летнюю ноч]]»'', стыль Шэкспіра робіцца больш натуральным. Метафары і вобразныя выразы ўсё больш дапасуюцца з патрэбамі драмы.

Стандартная паэтычная форма, што выкарыстоўваецца Шэкспірам — [[белы верш]], напісаны пяцістопным [[ямб]]ам. Белы верш ранніх і позных п’ес значна адрозніваюцца. Ранні часцяком гарны, але, зазвычай, пад канец радка сканчаецца або ўвесь сказ цаліком, або яго сэнсавая частка, што спараджае манатоннасць{{Sfn|Frye|2005|p=185}}. Пасля таго, як Шэкспір асвоіў традыцыйны белы верш, ён пачаў змяняць яго, перапыняючы сказ пад канец радка. Выкарыстанне гэтага прыёму надае паэзіі моц і гнуткасць у такіх п’есах, як ''«[[Юлій Цэзар (трагедыя)|Юлій Цэзар]]»'' і ''«[[Гамлет]]»''. Прыкладам, Шэкспір выкарыстоўвае яго для перадачы пачуццяў узрушанага Гамлета{{Sfn|Wright|2004|p=868}}:&lt;blockquote&gt;
: ''Sir, in my heart there was a kind of fighting''
: ''That would not let me sleep. Methought I lay''
: ''Worse than the mutines in the bilboes. Rashly—''
: ''And prais’d be rashness for it—let us know''
: ''Our indiscretion sometimes serves us well…''
&lt;/blockquote&gt;У наступных за ''«Гамлетам»'' п’есах паэтычны стыль працягваў вар’іравацца, асабліва ў эмацыйных пасажах яго позных трагедый. Літаратурны крытык {{нп5|Эндру Брэдлі|||A. C. Bradley}} апісаў гэты стыль як «больш канцэнтраваны, хуткі, размаіты, з меншай колькасцю паўтораў»{{Sfn|Bradley|1991|p=91}}. Да канца сваёй кар’еры Шэкспір выкарыстоўваў мноства метадаў для дасягнення падобных эфектаў. Ён выкарыстоўваў такія метады, як {{нп5|анжамбеман||ru|Анжамбеман}}, неструктураваныя паўзы і прыпынкі і розныя незвычайныя варыяцыі канструкцыі і даўжыні прапаноў{{Sfn|McDonald|2006|pp=42–6}}. У многіх выпадках слухач сам павінен дадумаць сэнс сказу{{Sfn|McDonald|2006|pp=42–6}}. У позніх рамантычных п’есах доўгія і кароткія сказы супрацьстаўляюцца адзін аднаму, суб’ект і аб’ект дзеяння змяняюцца месцамі, словы апускаюцца, што стварае адчуванне спантаннасці{{Sfn|McDonald|2006|p=36, 39, 75}}.

Шэкспір скамбінаваў паэтычнае мастацтва з разуменнем практычных дэталяў тэатральнай пастаноўкі{{Sfn|Gibbons|1993|p=4}}. Як і ўсе драматургі таго часу, ён тэатралізаваў гісторыі з такіх крыніц, як [[Плутарх]] і [[Рафаэль Холіншэд|Холіншэд]]{{Sfn|Gibbons|1993|pp=1-4}}. Але першакрыніца не заставалася без змен; Шэкспір уводзіў новыя і змяняў старыя сюжэтныя лініі, каб перад аўдыторыяй раскрывалася ўся шматграннасць аповеда. З узростам майстэрства Шэкспіра яго персанажы сталі вымалёўвацца выразней і набываць адметныя асаблівасці гаворкі. Аднак яго познія п’есы больш напамінаюць раннія творы. У позніх рамантычных творах ён свядома вярнуўся да штучнага стылю, каб падкрэсліць ілюзорнасць тэатра{{Sfn|McDonald|2006|p=13}}.

== Рэпутацыя і крытыка ==
{{main|Рэпутацыя Уільяма Шэкспіра}}
{{Quote box|align=right|quote=«Ён быў чалавекам не эпохі, але ўсіх часоў»&lt;ref&gt;{{lang-en|He was not of an age, but for all time.}}&lt;/ref&gt;.|source={{нп5|Бен Джонсан|||Ben Jonson}}{{Sfn|Jonson|1996|p=10}}}}

Хоць пры сваім жыцці Шэкспір і не лічыўся вялікім драматургам, ён атрымліваў ухвальныя водгукі пра свае творы{{Sfn|Dominik|1988|p=9}}{{Sfn|Grady|2001b|p=267}}. У 1598 годзе пісьменнік-святар [[Фрэнсіс Мёрыс]] вылучыў яго з англійскіх пісьменнікаў як «самога цудоўнага» і ў камедыі, і ў трагедыі{{Sfn|Grady|2001b|p=265}}{{Sfn|Greer|1986|p=9}}. І аўтары складанкі п’ес ''«Parnassus»'' параўноўвалі Шэкспіра з [[Джэфры Чосер|Чосерам]], [[Джон Гаўэр|Гаўэрам]] і [[Эдмунд Спэнсэр|Спэнсэрам]]{{Sfn|Grady|2001b|p=266}}. У [[Першае фоліа|Першым фоліа]] [[Бен Джонсан]] назваў Шэкспіра: «Душа стагоддзя, годны апладысментаў, захапленне, дзіва нашай сцэны&lt;ref&gt;Soul of the age, the applause, delight, the wonder of our stage&lt;/ref&gt;».

[[Файл:William Shakespeare Statue in Lincoln Park.JPG|thumb|right|230px|Статуя Уільяма Шэкспіра, [[Лінкальн-парк (Чыкага)]], тыповая для XIX і пачатку XX стагоддзяў.]]
[[Файл:William Shakespeare Postal stationery envelope Russia 2014 No 257.jpg|230px|right|[[Паштовы канверт]] Расіі, 2014 год.]]

У перыяд паміж [[Рэстаўрацыя Сцюартаў|Рэстаўрацыяй]] манархіі ў 1660 годзе і канцом XVII стагоддзя пераважалі ідэі класіцызму. Таму крытыкі таго часу пераважна ставілі Шэкспіра ніжэй, чым [[Джон Флетчэр|Джона Флетчэра]] і [[Бен Джонсан|Бена Джонсана]]{{Sfn|Grady|2001b|p=269}}. [[Томас Рымер]], да прыкладу, асуджаў Шэкспіра за змешванне камічнага і трагічнага. Тым не менш, паэт і крытык [[Джон Драйдэн]] высока ацэньваў Шэкспіра, кажучы пра Джонсана: «Я захапляюся ім, але я люблю Шэкспіра»{{Sfn|Dryden|1889|p=71}}. Усё ж на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў панавалі погляды Рымера, але ў XVIII стагоддзі крытыкі пачалі захапляцца ім і зваць яго геніем. Падобную рэпутацыю толькі ўмацаваў шэраг выдадзеных навуковых прац, прысвечаных творчасці Шэкспіра, прыкладам працы [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэля Джонсана]] 1765 года і [[Эдманд Малоун|Эдманда Малоуна]] 1790 года{{Sfn|Grady|2001b|p=270}}{{Sfn|Levin|1986|p=217}}. Да 1800 года за ім трывала замацавалася званне нацыянальнага паэта Англіі{{Sfn|Grady|2001b|p=270}}. У XVIII і XIX стагоддзях Шэкспір таксама атрымаў імя і за межамі Брытанскіх астравоў. Яго падтрымлівалі такія пісьменнікі як [[Вальтэр]], [[Іаган Вольфганг фон Гётэ|Гётэ]], [[Стэндаль]] і [[Віктор Гюго|Гюго]]{{Sfn|Grady|2001b|p=272-274}}.

У [[Рамантызм|эпоху рамантызму]] Шэкспір атрымаў высокую ацэнку паэта і літаратурнага філосафа [[Сэмюэл Тэйлар Колрыдж|Сэмюэла Тэйлара Колрыджа]]; крытык {{нп5|Аўгуст Вільгельм Шлегель||be-x-old|Аўгуст Вільгельм Шлегель}} выканаў пераклад яго п’ес на нямецкую ў духу [[Нямецкі рамантызм|нямецкага рамантызму]]{{Sfn|Levin|1986|p=223}}. У XIX стагоддзі захапленне Шэкспірам часта межавала з глыбокай пашанай і ліслівасцю{{Sfn|Sawyer|2003|p=113}}. «Гэты Кароль Шэкспір», — пісаў эсэіст [[Томас Карлейль]] у 1840 годзе — «вышэй нас усіх, самы шляхетны, найдалікатнейшы, але моцны; непарушны&lt;ref&gt;That King Shakespeare … over us all, as the noblest, gentlest, yet strongest of rallying signs; indestructible&lt;/ref&gt;»{{Sfn|Carlyle|1907|p=161}}. [[Бернард Шоу]], аднак, крытыкаваў рамантычны культ Шэкспіра, пусціўшы ў ход слова «бардапаклонства» ({{lang-en|bardolatry}}). Ён сцвярджаў, што {{нп5|натуралістычная драма|||Naturalism (theatre)}} [[Генрык Ібсен|Ібсена]] робіць Шэкспіра састарэлым{{Sfn|Grady|2001b|p=276}}.

Рускі пісьменнік [[Леў Мікалаевіч Талстой]] у сваім крытычным нарысе «Пра Шэкспіра і пра драму»&lt;ref&gt;Толстой Л. Н. [http://tolstoy.lit-info.ru/tolstoy/publicistika/publicistika-23.htm «О Шекспире и о драме»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170518191931/http://tolstoy.lit-info.ru/tolstoy/publicistika/publicistika-23.htm |date=18 мая 2017 }}&lt;/ref&gt; на падставе дэталёвага разбору некаторых найболей папулярных твораў Шэкспіра, у прыватнасці: «Кароль Лір», «Атэла», «Фальстаф», «Гамлет» і інш. — рэзка раскрытыкаваў здольнасці Шэкспіра як драматурга.
Пасля мадэрнісцкай рэвалюцыі мастацтва пачатку XX стагоддзя Шэкспір быў запісаны ў шэрагі [[авангард]]ыстаў. {{нп5|Экспрэсіянізм (кіно)|Нямецкія экспрэсіяністы|ru|Экспрессионизм (кино)}} і маскоўскія [[Футурызм|футурысты]] ставілі яго п’есы. Марксіст, драматург і рэжысёр [[Бертольт Брэхт]], распрацаваў пад уплывам Шэкспіра [[эпічны тэатр]]. Паэт і крытык [[Томас Стэрнз Эліят|Т. С. Эліят]] выступіў супраць Шоу, кажучы, што шэкспіраўскі «прымітывізм» робіць яго творы сучаснымі{{Sfn|Grady|2001a|pp=22–6}}. Эліят узначаліў рух даследчыкаў па больш дэталёвым разглядзе шэкспіраўскіх выяў. У 1950-х хваля новых паходаў змяніла мадэрнізм і паклала пачатак «[[Постмадэрнізм|постмадэрнісцкім]]» вывучэнням Шэкспіра{{Sfn|Grady|2001a|pp=24}}. У 1980-х творчасць Шэкспіра стала вывучацца прадстаўнікамі такіх плыняў як {{нп5|структуралізм||be-x-old|Структуралізм}}, фемінізм, [[новы гістарызм]], вывучэнне афра-амерыканцаў і {{нп5|квір-даследаванні|||Queer studies}}{{Sfn|Grady|2001a|pp=29}}{{Sfn|Drakakis|1985|pp=16–17, 23–25}}.

== Уплыў ==
{{main|Уплыў Уільяма Шэкспіра}}
[[Файл:Macbeth consulting the Vision of the Armed Head.jpg|thumb|230px|left|«Макбет», {{нп5|Генры Фюзелі||es|Johann Heinrich Füssli}} (1793—1794), {{нп5|Шэкспіраўская бібліятэка Фолджэра||ru|Шекспировская библиотека Фолджера}}, Вашынгтон.]]

Працы Шэкспіра сур’ёзна паўплывалі на тэатр і літаратуру наступных гадоў. У прыватнасці, ён пашырыў вобласць працы драматурга з характарызацыяй персанажаў, сюжэтам, [[мова]]й і [[жанр]]ам{{Sfn|Chambers|1944|p=35}}. Прыкладам, да ''«[[Рамэа і Джульета|Рамэа і Джульеты]]»'' рамантыка ніколі не разглядалася як годная тэма для трагедыі{{Sfn|Levenson|2000|pp=49–50}}. [[Салілоквій|Салілоквіі]] галоўным чынам выкарыстоўваліся для паведамлення гледачам пра адбытыя падзеі; Шэкспір пачаў выкарыстоўваць іх для раскрыцця характару персанажа і яго думак{{Sfn|Clemen|1987|p=179}}. Яго працы моцна паўплывалі на наступных паэтаў. [[Рамантызм|Паэты эпохі рамантызму]] спрабавалі адрадзіць шэкспіраўскую вершаваную драму, але не мелі вялікага поспеху. Крытык {{нп5|Джордж Стайнер||ru|Стайнер, Джордж}} назваў усю англійскую драму ад [[Сэмюэл Тэйлар Колрыдж|Колрыджа]] да {{нп5|Альфрэд Тэнісан|Тэнісана|be-x-old|Альфрэд Тэнісан}} «слабымі варыяцыямі на шэкспіраўскія тэмы»{{Sfn|Steiner|1996|p=145}}.

Шэкспір паўплываў на такіх пісьменнікаў як [[Томас Хардзі]], [[Уільям Фолкнер]] і [[Чарлз Дыкенс]]. Таксама яго ўплыў пашырыўся і на [[Герман Мелвіл|Германа Мелвіла]]; яго капітан Ахаў з рамана ''«[[Мобі Дзік]]»'' — класічны {{нп5|трагічны герой||ru|Трагический герой}}, натхнёны каралём Лірам{{Sfn|Bryant|1998|p=82}}. Навукоўцы падлічылі, што 20 000 музычных твораў злучаны з працамі Шэкспіра. Сярод іх 2 оперы [[Джузэпэ Вердзі]], ''«{{нп5|Атэла (оперы Вердзі)|Атэла|ca|Otello (Verdi)}}»'' і ''«{{нп5|Фальстаф (опера)|Фальстаф||Falstaff (opera)}}»'', у першакрыніцы якіх ляжаць аднайменныя п’есы{{Sfn|Wells|Orlin|2003|pp=641–2.}}. Шэкспір таксама натхніў мноства мастакоў, улучаючы рамантыкаў і [[Прэрафаэліты|прэрафаэлітаў]]. Швейцарскі мастак [[Генры Фюзелі]], сябар [[Уільям Блэйк|Уільяма Блэйка]], нават пераклаў на нямецкую мову п’есу ''«Макбет»''{{Sfn|Paraisz|2006|p=130}}. Распрацоўнік тэорыі [[псіхааналіз]]у [[Зігмунд Фрэйд]] абапіраўся на шэкспіраўскую псіхалогію, у прыватнасці на выяву Гамлета, у сваіх тэорыях пра чалавечую прыроду&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Bloom, Harold|загаловак=The Western Canon|выданне=New York|выдавецтва=Riverhead Books|pages=346}}&lt;/ref&gt;.

У часы Шэкспіра, англійскія граматыка, правапіс і вымаўленне былі менш стандартызаваны, чым у нашы дні{{sfn|Cercignani|1981|p=}}, і яго мова спрыяла фармаванню сучаснай англійскай{{Sfn|Crystal|2001|pp=55–65}}. Ён — самы цытаваны [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэлам Джонсанам]] аўтар у ''«[[A Dictionary of the English Language]]»'', першым складанні ў сваім родзе{{Sfn|Wain|1975|p=194}}. Такія выразы, як «with bated breath» (літар. стаіўшы дыханне = з заміраючым сэрцам) (''«Венецыянскі купец»'') і «a foregone conclusion» (літар. прадвызначаны вынік) (''«Атэла»'') увайшлі ў сучасную штодзённую англійскую гаворку{{Sfn|Johnson|2002|p=12}}{{Sfn|Crystal|2001|pp=63}}.

== Сумневы вакол асобы Шэкспіра ==

=== «Шэкспіраўскае пытанне» ===
{{Main|Шэкспіраўскае пытанне}}

[[Файл:Cobbe portrait of Shakespeare.jpg|thumb|230px|Нядаўна выяўлены ў сямейнай калекцыі партрэт лізавецінца ([[1610]]). Некаторыя мастацтвазнаўцы сцвярджаюць, што гэта адзіны прыжыццёвы партрэт Уільяма Шэкспіра&lt;ref name=&quot;Portait&quot;&gt;Смирнов П. [http://www.gazeta.ru/science/2009/03/10_a_2955513.shtml Шекспир обзавелся домом и портретом] // Газета.ру&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rb.ru/topstory/society/2009/03/10/131411.html Найден «настоящий» портрет Шекспира] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120205071808/http://www.rb.ru/topstory/society/2009/03/10/131411.html |date=5 лютага 2012 }} // RB.ru&lt;/ref&gt;.]]

Прыкладна праз 230 гадоў пасля смерці Шэкспіра пачалі выяўляцца сумневы з нагоды аўтарства прыпісваных яму прац{{Sfn|Shapiro|2010|pp=77-8}}. Былі прапанаваны альтэрнатыўныя кандыдаты, якія галоўным чынам радавітыя і атрымалі добрую адукацыю, такія як {{нп5|Роджэр Мэнэрс, 5-ы граф Ратленд||ru|Роджер Меннерс, 5-й граф Ратленд}}, [[Фрэнсіс Бэкан]], [[Крыстафер Марла]] і {{нп5|Эдуард дэ Вер, 17-ы граф Оксфард||sv|Edward de Vere, 17:e earl av Oxford}}{{Sfn|Gibson|2005|pp=48, 72, 124}}. Таксама былі прапанаваны тэорыі, па якіх за псеўданімам «Шэкспір» хавалася група пісьменнікаў{{Sfn|McMichael|Glenn|1962|p=56}}. Аднак у акадэмічнай супольнасці агульнапрынятая традыцыйная тэорыя&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/04/22/education/edlife/22shakespeare-survey.html?_r=1|title=Did He or Didn’t He? That Is the Question|date=22.04.2007|publisher=The New York Times|access-date=2013-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110213159/http://www.nytimes.com/2007/04/22/education/edlife/22shakespeare-survey.html?_r=1|archive-date=10 лістапада 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, цікавасць да нестрафардыянскай плыні, асабліва да оксфардыянскай тэорыі, захоўваецца і ў XXI стагоддзі{{Sfn|Kathman|2003|pp=620, 625–626}}{{Sfn|Love|2002|pp=194–209}}{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=430–40}}.

Адным з довадаў сваёй тэорыі нестрафардыянцы лічаць тое, што не захавалася ніякіх сведчанняў пра атрыманне Шэкспірам адукацыі, тады як слоўнікавы запас яго твораў па розных падліках складае ад 17 500 да 29 000 слоў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Nevalainen, Terttu|загаловак=Early Modern English Lexis and Semantics|спасылка=https://books.google.ru/books?id=CCvMbntWth8C&amp;pg=PA332&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1999|старонкі=332-458|isbn= 978-0-521-26476-1}}&lt;/ref&gt;, а таксама ў іх выяўляюцца глыбокія веды гісторыі і літаратуры. Калі не захавалася ніводнага рукапісу, напісанага рукой Шэкспіра, то праціўнікі традыцыйнай версіі робяць выснову, што яго літаратурная кар’ера была фальсіфікавана.

=== Рэлігія ===
{{Main|Рэлігія Уільяма Шэкспіра}}

Некаторыя навукоўцы лічаць, што сямейнікі Шэкспіра былі каталікамі, хоць у той час каталіцкая рэлігія знаходзілася пад забаронай{{Sfn|Pritchard|1979|p=3}}. Маці Шэкспіра, [[Мэры Шэкспір|Мэры Ардэн]], паходзіла з каталіцкай сям’і. Галоўным довадам прыналежнасці Шэкспіра да каталіцкай сям’і лічыцца тэстамент [[Джон Шэкспір|Джона Шэкспіра]], знойдзены ў 1757 годзе на гарышчы яго дома. Арыгінал дакумента быў згублены, і навукоўцы разыходзяцца ў поглядах на яго сапраўднасць{{Sfn|Wood|2003|pp=75–8}}{{Sfn|Ackroyd|2006|pp=22–3}}. У 1591 годзе ўлады паведамілі, што ён не з’яўляецца ў царкве{{Sfn|Wood|2003|p=78}}{{Sfn|Ackroyd|2006|pp=416}}{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=41–2, 286}}. У 1606 годзе імя дачкі Шэкспіра Сюзанны трапіла ў спіс тых, хто не з’явіліся на велікодняе [[Еўхарыстыя|прычасце]] ў Стратфардзе{{Sfn|Wood|2003|p=78}}{{Sfn|Ackroyd|2006|pp=416}}{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=41–2, 286}}. Навукоўцы знайшлі ў п’есах Шэкспіра довады і за і супраць яго каталіцызму, але праўда не ўсталявана абсалютна дакладна{{Sfn|Wilson|2004|p=34}}{{Sfn|Shapiro|2005|p=167}}.

=== Сексуальная арыентацыя ===
Нягледзячы на факт жаніцьбы Шэкспіра і наяўнасць дзяцей, у навуковай супольнасці існуюць розныя думкі адносна яго [[Сексуальная арыентацыя|сексуальнай арыентацыі]]. Даследнікі часта лічаць, што санеты Шэкспіра аўтабіяграфічныя{{Sfn|Lee|1900|p=55}}, і некаторыя робяць з іх выснову пра каханне Шэкспіра [[Гомасексуальнасць|да маладога чалавека]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.glbtq.com/literature/shakespeare_w.html|title=Shakespeare, William (1564-1616)|author=Bruce R. Smith|publisher=glbtq|access-date=2013-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20061019214233/http://www.glbtq.com/literature/shakespeare_w.html|archive-date=19 кастрычніка 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Іншыя, аднак, лічаць гэтыя санеты толькі выразам сяброўства, а не сексуальнай цягі{{Sfn|Casey}}{{Sfn|Pequigney|1985}}{{Sfn|Evans|1996|p=132}}. 26 так званых санетаў да «Асмуглай Лэдзі», адрасаваных замужняй кабеце, часцяком прыводзяцца як довад яго гетэрасексуальнай арыентацыі{{Sfn|Fort|1927|pp=406–414}}.

=== Выгляд ===
Пісьмовых апісанняў выгляду Шэкспіра, зробленых пры яго жыцці, не захавалася, і вядуцца спрэчкі пра яго праўдзівае аблічча. Часта праўдзівым партрэтам Шэкспіра завецца [[Друшаўцкі партрэт]], пра які [[Бен Джонсан]] адгукнуўся, як пра такі, што добра паказвае выгляд Шэкспіра{{Sfn|Cooper|2006|pp=48, 57}}, тым больш, што бюст на магіле Шэкспіра досыць падобны з гэтым партрэтам. Карціна пачатку XVII стагоддзя «Бен Джонсан і Уільям Шэкспір» утрымлівае выяву чалавека, які іграе ў шахматы, падобнага звонку на партрэты вялікага драматурга, выкананыя неўзабаве пасля яго смерці (яна ўтрымвае на звароце надпіс ''«Ben Jonson and William Shakespeare by Isaak Oliver, 1603»''). Карціна ў наш час прыпісваецца галандскаму мастаку Карэлу ван Мандэру. У XVIII стагоддзі праводзілася мноства спроб усталяваць праўдзівы выгляд Шэкспіра, што пацягнула за сабой шматлікія фальсіфікацыі і розныя версіі{{Sfn|Schoenbaum|1981|p=190}}.

== Шэкспір і Беларусь ==

=== Беларускія паралелі ===

* У [[Дзеянні данаў|«Дзеяннях данаў»]] (XII ст.) [[Саксон Граматык|Саксона Граматыка]], дзе зафіксаваны першасны сюжэт падання пра Гамлета, прынца Ютландскага, які помсціць за здрадніцкае забойства бацькі, змешчаны і аповед пра [[Захоп Полацка Фродзі І|выправу]] легендарнага дацкага караля Фрода I «на Русь» пад горад Палтэск’я (даследчыкамі атаясняецца з [[Полацк]]ам), дзе той хітрасцю адолеў тамтэйшага ўладара [[Веспасій|Веспасія]]&lt;ref&gt;Дзярновіч, А. І. Палтэск’я — паўночная Троя: вобраз Полацка ў скандынаўскіх крыніцах ХІ—ХІІІ стст. // Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы. — Вып. 6. — Минск : РИВШ, 2013. С. 81—83.&lt;/ref&gt;.
* Літаратуразнавец [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]], разглядаючы феномен рыцарскага рамана ў старадаўняй беларускай літаратуры, адзначыў наяўнасць у [[Аповесць пра Баву|«Аповесці пра Баву»]] другой паловы XVI ст. так званай «гамлетаўскай схемы», выяўленай у творы выразна і паслядоўна: забойства бацькі героя, узурпацыя ўлады ў краіне і шлюб забойцы з маці героя, выгнанне героя, вяртанне і доўгачаканая помста. Пры такім падыходзе шэкспіраўскаму Гамлету адпавядае Бава, Гертрудзе — Бландоя, Клаўдзію — Дадон. Гэтае падабенства вынікае з падабенства першасных сюжэтаў старабеларускага рамана і твора Шэкспіра, якія адзначыліся з канца ХІІ ст. у французскай і дацкай літаратурах адпаведна&lt;ref&gt;Кавалёў, С. Рыцарскі раман у беларускай літаратуры // Acta Albaruthenica. — 2005. — № 5. — С. 60.&lt;/ref&gt;.

=== Пераклады твораў у XVIII—XIX стст. ===
Пытанне аб часе пашырэння вядомасці твораў Шэкспіра на беларускіх землях застаецца адкрытым. Невядома таксама, ці перакладаліся яго творы на беларускую мову да ХХ ст. Разам з тым, вядома, што ўраджэнцы Беларусі або асобы, розным чынам з ёй звязаныя, у свой час займаліся перакладамі літаратурнага даробку Шэкспіра на іншыя мовы.

* [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] — апошні  кароль [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] — у 1753 г. пераклаў на французскую мову трагедыю «Юлій Цэзар»&lt;ref&gt;Shakespeare, W. ''Essai du traduction de César de…'' / powst. 1753, z rękopisu Biblioteki Jagiellońskiej, sygn. 911, s. 81—95.&lt;/ref&gt;.
* [[Міхаіл Паўлавіч Урончанка|Міхаіл Урончанка]] — ваенны геадэзіст і географ — пераклаў на рускую мову трагедыю «Гамлет», якая была выдадзена ў 1828 г. у Санкт-Пецярбургу пад крыптонімам ''М. В.''&lt;ref&gt;Міхаіл Паўлавіч Урончанка // Асветнікі зямлі Беларускай, X ― пачатак XX ст.: энцыклапедычны даведнік / [рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.]. ― Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2001. ― С. 440.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_v19_rc_1318770/ Шекспир, В. Гамлет : трагедия в 5 действиях / сочинение В. Шекспира; перевёл с английского М. В. — В типографии медицинского департамента Министерства внутренних дел, 1828. — 205 с.]&lt;/ref&gt;
* [[Лявон Бароўскі]] — літаратуразнавец, выкладчык Віленскага ўніверсітэта — вядомы як перакладчык на польскую фрагментаў твораў Шэкспіра&lt;ref&gt;Конан, У. М. Леан Бароўскі // Асветнікі зямлі Беларускай, X ― пачатак XX ст.: энцыклапедычны даведнік / [рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш.]. ― Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2001. ― С. 50.&lt;/ref&gt;.
* [[Ігнацы Галавінскі]] — магілёўскі арцыбіскуп — у 1839—1841 гг. (яшчэ да беларускага перыяду) пераклаў на польскую п’есы «Гамлет», «Рамэа і Джульета», «Сон у летнюю ноч», «Макбет», «Кароль Лір», «Бура». Пераклады яго аўтарства лічацца першымі польскімі перакладамі, зробленымі непасрэдна з англійскіх арыгіналаў. Выдаваліся ў Вільні пад пасеўданімам ''Ігнацы Кефалінскі''&lt;ref&gt;[http://polskiszekspir.uw.edu.pl/ignacy-holowinski-translator Ignacy Hołowiński] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103192520/http://polskiszekspir.uw.edu.pl/ignacy-holowinski-translator |date=3 студзеня 2022 }} // Polski Szekspir.&lt;/ref&gt;.
* [[Юліян Корсак]] — паэт і перакладчык — на польскую пераклаў трагедыю «Рамэа і Джульета», якая ўвайшла ў яго паэтычны зборнік, выдадзены ў Вільні ў 1840 г.&lt;ref&gt;[http://polskiszekspir.uw.edu.pl/julian-korsak-translator Julian Korsak] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103192519/http://polskiszekspir.uw.edu.pl/julian-korsak-translator |date=3 студзеня 2022 }} // Polski Szekspir.&lt;/ref&gt;
* [[Плацыд Янкоўскі]] — святар, магістр тэалогіі, пісьменнік — пераклаў на польскую мову чатыры п’есы Шэкспіра «Віндзорскія насмешніцы», «Дванаццатая ноч» і абедзве часткі «Генрыха IV», якія выдаваліся ў Вільні цягам 1842—1847 гадоў пад псеўданіам ''John of Dycalp''&lt;ref&gt;[http://polskiszekspir.uw.edu.pl/placyd-jankowski-translator Placyd Jankowski] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103192521/http://polskiszekspir.uw.edu.pl/placyd-jankowski-translator |date=3 студзеня 2022 }} // Polski Szekspir.&lt;/ref&gt;.
* [[Адам Плуг]] — пісьменнік і публіцыст — пераклаў на польскую мову п’есы «Бура», «Кароль Лір», «Макбет», якія друкаваліся ў перыёдыцы ў 1868—1871 гг.&lt;ref&gt;[http://polskiszekspir.uw.edu.pl/adam-plug-translator Adam Pług] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220103192520/http://polskiszekspir.uw.edu.pl/adam-plug-translator |date=3 студзеня 2022 }} // Polski Szekspir.&lt;/ref&gt;

=== Беларускія пераклады ===
* «Антоній і Клеапатра»: драма (1982&lt;ref&gt;Шэкспір, Вільям. Антоній і Клеапатра: Трагедыя: Пер.з англ. / Пер., прадм. і заўв. Ю.Гаўрука; Маст. Ю.Зайцаў. — Мн.: Мастац.літ., 1982.&lt;/ref&gt;, [[Ю. Гаўрук]])
* «Атэла»: драма (1954&lt;ref name=&quot;Трагед1954&quot;&gt;Шэкспір, Вільям. Трагедыі / Рэд.пер.: К.Крапіва, Я.Семежонаў: Пер.з англ. — Мн.: Дзяржвыд БССР. Рэд.мастац.літ., 1954. Змест: Рамэо і Джульета; Гамлет; Отэло; Кароль Лір; Макбет;&lt;/ref&gt;, Ю. Гаўрук)
* «Бура» (не друкавалася, ?{{дата?}}, [[У. Някляеў]])
* «Гамлет»: драма (1935&lt;ref&gt;Шэкспір, Уільям. Трагічная гісторыя пра Гамлета прынца Дацкага. — Мн.: ДВБ. Сектар маст. літ., 1935.&lt;/ref&gt; і 1964&lt;ref&gt;Шэкспір, Вільям. Гамлет, прынц Дацкі: Трагедыя / Пер. з англ. Ю.Гаўрука; Маст. Б.Забораў. — Мн.: Беларусь, 1964.&lt;/ref&gt;, Ю. Гаўрук; 1954&lt;ref name=&quot;Трагед1954&quot; /&gt;, [[Віталь Вольскі|В.]] і [[Артур Вольскі|А. Вольскія]]; 1996&lt;ref name=&quot;КрапШэксп&quot;&gt;Шэкспір, Вільям Рамэо і Джульета; Гамлет, прынц Дацкі: Трагедыі / Вільям Шэкспір. Тарцюф, альбо Ашуканец: Камедыя / Жан Батыст Мальер. Разбойнікі: Драма: [Для ст. шк. ўзросту] / Фрыдрых Шылер. — Мн.: Юнацтва, 1996. — 443 с. — (Школьная бібліятэка). ISBN 985-05-0077-8&lt;/ref&gt;, [[К. Крапіва]])
* «Дванаццатая ноч, альбо Чаго пажадаеце»: камедыя (1989&lt;ref name=&quot;Тры камедыі&quot;&gt;Уільям Шэкспір. Тры камедыі: Дванаццатая ноч, альбо Чаго пажадаеце; Утаймаванне наравістай; Сон у Іванаву ноч / Пер. з англ. А. Разанава і Я. Семяжона. — Мн.: Маст. літ., 1989.&lt;/ref&gt;, [[Язэп Іванавіч Семяжон|Я. Семяжон]])
* «Канец — справе вянец»: драма (1964, Ю. Гаўрук)
* «Кароль Лір»: драма (1954&lt;ref name=&quot;Трагед1954&quot; /&gt;, Я. Семяжон; 1974&lt;ref&gt;Шэкспір, Вільям. Кароль Лір: Трагедыя / Пер. з англ. Ю.Гаўрука; Маст. Б.Забораў. — Мн.: Мастац. літ., 1974.&lt;/ref&gt;, Ю. Гаўрук)
* «Рамэа і Джульета» (1954&lt;ref name=&quot;Трагед1954&quot; /&gt;, К. Крапіва, Я. Семяжон; 1996&lt;ref name=&quot;КрапШэксп&quot; /&gt;, К. Крапіва)
* «Рычард III» ([[А. Дудараў]])
* «Макбет» (1954&lt;ref name=&quot;Трагед1954&quot; /&gt;, [[У. Шахавец]]; 2023, [[Лявон Баршчэўскі]])
* «Санеты» (1964&lt;ref&gt;Санеты / Пер. У. Дубоўка. — Мн.: Беларусь, 1964.&lt;/ref&gt;, [[У. Дубоўка]]&lt;ref&gt;У. Дубоўка ў сваіх вельмі дакладных перакладах прытрымліваецца схемы рыфмоўкі арыгінала&lt;/ref&gt;; таксама перакладаліся асобныя санеты, '''гл. ніжэй''')
** «Выбраныя санеты» / Пер. У. Дубоўка, А. Ф. Брыль, Г. Янкута, Ю. Гаўрук, Р. Барадулін, І. Крэбс. — Мн., 2016.
** 7 (2008&lt;ref name=&quot;Галасы з-за&quot;&gt;Галасы з-за небакраю: анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. Склад. М. Скобла. — Мн.: Лімарыюс 2008. — 896 с. 1000 ас.&lt;/ref&gt;, [[Міхась Дуброўскі|М. Дуброўскі]])
** 23 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot;&gt;Гаўрук, Ю. Агні ў прасторах. — Мн.: Маст. літ-ра, 1975.&lt;/ref&gt;, Ю. Гаўрук)
** 29 (2008&lt;ref name=&quot;Галасы з-за&quot; /&gt;, [[Марына Казлоўская|М. Казлоўская]])
** 65 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot; /&gt;, Ю. Гаўрук)
** 66 (1986&lt;ref name=&quot;БарадКахаць&quot;&gt;Кахаць — гэта значыць… / Пераклады Рыгора Барадуліна. — Мн.: Маст. літ-ра, 1986….&lt;/ref&gt;, [[Р. Барадулін]]&lt;ref&gt;Р. Барадулін пераклаў 3 санеты, кн. «''Кахаць — гэта значыць…''», але нумар аднаго пры напісанні гэтага артыкула не быў выяўлены.&lt;/ref&gt;)
** 87 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot; /&gt;, Ю. Гаўрук)
** 89 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot; /&gt;, Ю. Гаўрук)
** 90 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot; /&gt;, Ю. Гаўрук)
** 94 (2008&lt;ref name=&quot;Галасы з-за&quot; /&gt;, М. Дуброўскі)
** 109 (1975&lt;ref name=&quot;Гаўрук Агні&quot; /&gt;, Ю. Гаўрук)
** 117 (2008&lt;ref name=&quot;Галасы з-за&quot; /&gt;, М. Казлоўская)
** 130 (1986&lt;ref name=&quot;БарадКахаць&quot; /&gt;, Р. Барадулін)
* «Сон у летнюю ноч»: драма (1925, Ю. Гаўрук; 1989&lt;ref name=&quot;Тры камедыі&quot; /&gt;, [[А. Разанаў]] аўт. «''Сон у Іванаву ноч''»)
* «Утаймаванне наравістай»/«Утаймаванне свавольніцы» (1989&lt;ref name=&quot;Тры камедыі&quot; /&gt;, Я. Семяжон)

=== Шэкспір на беларускай сцэне ===

==== За царскім часам ====
[[29 чэрвеня|16 (29) чэрвеня]] [[1911]] г. у [[Гомель|Гомелі]] была ажыццёўлена пастаноўка трагедыі У. Шэкспіра «Гамлет». Паказ адбыўся на сцэне т.зв. «Вялікага тэатра на трэку» (летні тэатр [[Максімаўскі парк (Гомель)|Максімаўскага сквера]]) і з’яўляўся бенефісам акцёра {{нп5|Леанід Мікалаевіч Колабаў|Леаніда Колабава|ru|Колобов, Леонид Николаевич}}, які выконваў галоўную ролю. Адмыслова для спектакля вырабілі новыя дэкарацыі, бутафорыю, а таксама касцюмы «па замежных малюнках». Музыка для пастаноўкі была аранжыравана ўладальнікам прыватнай музычнай школы ў Гомелі С. Л. Захарыным і выконвалася струнным аркестрам пад яго кіраўніцтвам. У рэкламных абвестках асобна зазначалася, што ў «7-й карціне на могілках будзе выкананы пахавальны марш»&lt;ref&gt;Гомельская копейка. — 1911. — 15 июня. — С. 1.&lt;/ref&gt;. Пастаноўка выклікала супярэчлівыя водгукі. З аднаго боку былі меркаванні, што Колабаў «задумаў і выканаў Гамлета прыгожа і геніяльна» — насуперак заведзенаму ў правінцыйных акцёраў парадку іграць Гамлета героем (падкрэсліваць гераізм), Колабаў «іграў яго неўрастэнікам», што выглядала нешаблонна&lt;ref&gt;Гамлет, В. Шокспира // Гомельская копейка. — 1911. — 18 июня. — С. 3.&lt;/ref&gt;. З іншага боку як канстатацыя факту крытыкамі заяўлялася аб поўнай адсутнасці рэжысёрскай працы, што моцна адбілася на гульні акцёраў: «Кожны афарбоўваў ролю так, як яму Бог на душу паклаў. Былі паасобныя абліччы, ды агульнага каларыту ў ансамблі не было»&lt;ref&gt;Ю. Несколько слов о сценическом искусстве (По поводу постановки «Гамлет») // Гомельская копейка. — 1911. — 20 июня. — С. 3.&lt;/ref&gt;.

Пастаноўка трагедый У. Шэкспіра «Атэла» і «Гамлет» гастрольнай рускай трупай З. І. Чарноўскай анансавалася на 21 снежня 1911 г. (3 студзеня 1912 г.) і 23 снежня 1911 г. (5 студзеня 1912 г.) адпаведна ў Гомелі ў зале грамадскага сходу. У галоўных мужчынскі ролях быў заяўлены {{Нп5|Роберт Львовіч Адэльгейм|Р. Л. Адэльгейм|ru|Братья Адельгейм}}, у жаночых — З. І. Чарноўская&lt;ref&gt;Полесье. — 1911. — 18 декабря. — С. 1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Гомельская копейка. — 1911. — 17 декабря. — С. 1.&lt;/ref&gt;.

==== За савецкім часам ====
На беларускай сцэне створаны новыя арыгінальныя трактоўкі і рашэнні «Гамлета», «Атэла», «Караля Ліра», «Макбета», «Утаймавання свавольніцы» і многіх іншых шэкспіраўскіх п’ес.

Напрыклад, акцёр беларускага савецкага тэатра Аляксандр Астужаў у вобразе Атэла адышоў ад традыцыйнага тлумачэння маўра як раўніўца, чалавека неўтаймоўнага, дзікага запалу. Яго Атэла быў «чалавекам найвялікшага даверу да людзей, добрай і светлай любові, чалавекам, які адчувае велізарнае шчасце ад валодання ўнутранай гармоніяй і вялікія пакуты пры страце гэтай гармоніі… Атэла Астужава быў паэтам, мысліцелем, маральным суддзёй, а затым ужо ваяром».

Лір у выкананні [[Саламон Міхоэлс|Саламона Міхоэлса]] — эпахальны шэкспіраўскі вобраз. У адрозненне ад іншых сусветнавядомых акцёраў, якія ігралі Ліра як бацьку, з жорсткай нялюдскасцю падманутага дочкамі, Міхаэлс на першы план выносіў не трагедыю старога бацькі і караля, а чалавека, які страшнай цаной заплаціў за разуменне свету. «Лір Міхаэлса, — піша прафесар Г. Н. Баяджыеў, — у сваіх нечалавечых пакутах знаходзіў праўду, за якую можна было плаціць жыццём. Ён паўставаў у фінале трагедыі як чалавек, які ўсё страціў, але замест згубленага набыў нешта значна больш каштоўнае: пазнанне супярэчлівага і страшнага свету».

Трэці спектакль — «Рамэа і Джульета» таксама быў выведзены за межы асабістых пачуццяў і сямейнай бытавой тэмы і вырашаўся як сацыяльная трагедыя. Услед за гэтымі пастаноўкамі на савецкай сцэне ствараецца цэлы шэраг іншых цікавых шэкспіраўскіх спектакляў.

Камедыйныя спектаклі «Шмат шуму з нічога» ([[тэатр імя Вахтангава]], 1936), «Утаймаванне свавольніцы» (ЦТЧА, 1938) і «Як вам гэта спадабаецца» ([[тэатр імя Ярмолавай]], 1940) з’явіліся значным этапам у засваенні камедыйнай творчасці Шэкспіра.

Пачатак новаму этапу шэкспіраўскага рэпертуара паклалі рэжысёры Г. Казінцаў ([[Ленінградскі тэатр імя А. С. Пушкіна]]) і Н. Ахлапкоў ([[Маскоўскі тэатр імя Ул. Маякоўскага]]), якія паставілі трагедыю «Гамлет» у пачатку 50-х гадоў.

Вялкім творчым дасягненнем з’явіліся шэкспіраўскія спектаклі, пастаўленыя [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|Рускім драматычным тэатрам імя М. Горкага]] (г. Мінск). Пастаноўкі «Дванаццатая ноч», «Атэла», «Кароль Лір» атрымалі шырокае прызнанне гледачоў. Камедыйны спектакль «Дванаццатая ноч» (1945), пастаўлены рэжысёрам С. Уладычанскім, — вытанчаны, лёгкі, дасціпны, музычны. Ён поўны чароўнага жарту, акцёрскіх знаходак, жыццярадасны.

Найлепшым спектаклем тэатра быў «Кароль Лір» (1953). Рэжысёр спектакля народны артыст В. Фёдараў і мастак [[Армен Багратавіч Грыгар’янц|А. Грыгар’янц]], заслужаны дзеяч мастацтваў БССР, з дакладнасцю ўзнавілі суровую атмасферу старажытнай Англіі.

Пастаноўкі п’ес Шэкспіра былі таксама здзейснены ў абласных тэатрах рэспублікі — [[Гомельскі абласны драматычны тэатр|Гомельскім]] («Зімовая казка» і «Рамэа і Джульета», рэжысёр [[Л. Эльстан]]) і [[Магілёўскі абласны драматычны тэатр|Магілёўскім]] («Утаймаванне свавольніцы», рэжысёр [[Б. А. Лур’е]]).

Беларускі тэатр пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі адным з першых нацыянальных тэатраў звярнуўся да мастацкай скарбніцы англійскага генія. У 1925 годзе, у час вучобы творчай моладзі ў Беларускай студыі ў Маскве, мастацкі кіраўнік студыі [[Валянцін Сяргеевіч Смышляеў]], падрыхтоўваючы рэпертуар будучага тэатра, паставіў камедыю «Сон у летнюю ноч».

У гэтай п’есе, як і ў іншых камедыях, створаных у першы перыяд творчасці Шэкспіра, з найбольшай паўнатой адлюстраваліся аптымізм і жыццярадаснасць драматурга. «Сон ў летнюю ноч» — камедыя пра каханне, якое атрымлівае перамогу над усімі забабонамі. Шэкспір сцвярждае ў ёй гуманістычны погляд на пытанні маралі, кахання, шлюбу. Гэта — паэтычная, пранізаная рамантыкай, іскрыстая весялосцю камедыя. Для працы з навучэнцамі ён абраў «Сон у летнюю ноч», таму што лічыў, што гэтая народна-феерычная камедыя, звязаная са святам Івана Купалы, створаныя ў ёй характары юнакоў і дзяўчат, якія змагаюцца за сваё шчасце, за права любіць, будуць блізкія беларуская моладзі. Шэкспір гэтак жа, як і народная драма і антычная трагедыя, уваходзіў у праграму выхавання будучых акцёраў і рэжысёраў.

Асобныя недахопы з’яўляліся вынікам таго, што шэкспіраўскі спектакль ствараўся сіламі яшчэ нявопытнай творчай моладзі. Студыйцы не заўсёды паспяхова ўвасаблялі цікавы рэжысёрскі задум; цяжка было на першых сітавінах справіцца з мастацкай шматпланавасцю камедыі, дамагчыся раўнавагі рэальных і фантастычных элементаў.

Пасля некалькіх паказаў у Маскве, спектакль «Сон у летнюю ноч» іграўся ў святочныя дні адкрыцця Другога Беларускага дзяржаўнага тэатра (21-22 лістапада 1926 года), створанага ў Віцебску на аснове студыі.

«Сон у летнюю ноч», — паведамляла «Звязда», — «спектакль, у якім тэатр ажыццявіў прымяненне так званых светлавых дэкарацый. Гэта пастаноўка у мінулым сезоне прайшла ў Віцебску 22 разы».

Высокую ацэнку спектаклю даў знавец Шэкспіра, прафесар [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскага ўніверсітэта]] Здэнэк Неедлы, які бачыў яго ў лістападзе 1927 года. Выказваліся і крытычныя заўвагі. Адчувалася, што пастаноўка не пакідала абыякавых, выклікала ажыўленыя спрэчкі.

Творчае жыццё «Сну ў летнюю ноч» было працяглым. Ён пяць гадоў не сходзіў са сцэны і быў сыграны больш за сто разоў. «Сон у летнюю ноч» быў адным з любімых спектакляў акцёраў, яны заўсёды з радасцю ў ім гулялі, удасканальваючы з году ў год сваё майстэрства.

«Сон у летнюю ноч» параўнальна рэдка ставіцца на сцэне. Праз шмат гадоў пасля беларускай пастаноўкі, камедыя была пастаўлена ў Маскоўскім тэатры Савецкай Арміі рэжысёрам А. Д. Паповым (1941).

== Гл. таксама ==
{{Дрэва артыкулаў|Уільям Шэкспір}}
* [[Шэкспіраўскае пытанне]]
* {{нп5|Гісторыя шэкспіраўскага пытання||en|History of the Shakespeare authorship question}}
* {{нп5|Почырк Уільяма Шэкспіра||en|Shakespeare's handwriting}}
* {{нп5|Рэпутацыя Уільяма Шэкспіра||en|Shakespeare's reputation}}
* [https://brill.com/view/journals/bela/1/1/article-p54_8.xml William Shakespeare 1564—1964] ([[The Journal of Belarusian Studies|Journal of Belarusian Studies]])

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
{{Навігацыя
|Тэма= Уільям Шэкспір
}}
* Шэкспір Уільям // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Уклад. Дубянецкі Э. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6
* ''Аникст А. А.''. Театр эпохи Шекспира. М.: Искусство, 1965. — 328&amp;nbsp;°C. 2-е изд.: М., выдавецтва Дрофа, 2006. — 287 с. — ISBN 5-358-01292-3
* Аникст, А. Трагедия Шекспира «Гамлет». — М., 1986
* ''Аникст А''. Шекспир: Ремесло драматурга. М.: Сов.писатель, 1974. — 607 с.
* ''Аникст А''. Шекспир. М.: Мол. гвардия, 1964. — 367 с. («Жизнь замечательных людей»)
* ''Аникст А''. Творчество Шекспира.— М.: Гослитиздат, 1963. — 615 с.
* ''Аникст А''. Трагедия Шекспира «Гамлет»: Лит. комментарий. М.: Просвещение, 1986. — 223 с.
* Бачелис, Т. Шекспир и Крэг. — М., 1983
* Борисова, Т. Шекспир на белорусской сцене / Ред. Г. И. Бояджиев. — Мн.: Наука и техника, 1964.
* ''Брандес''. [http://www.kulichki.com/moshkow/SHAKESPEARE/brandes.txt Шекспир. Жизнь и произведения] / Пер. ''В. М. Спасской'' и ''В. М. Фриче''. М.: выданне К. Т. Солдатенкова, 1899; М.: Алгоритм, 1999. — 734 с — ISBN 5-88878-003-0
* ''Гарин И''. Пророки и поэты. В 7 т. М.: Терра, 1994. Т. 6.
* Дживилегов, А., Бояджиев, Г. История западно-европейского театра. — М., 1991
* {{кніга
 |аўтар = Захаров Н. В., Луков Вл. А.
 |загаловак = Гений на века: Шекспир в европейской культуре
 |спасылка = http://www.rus-shake.ru/criticism/multi-authored/Lukov-Zakharov_A-Genius-for-Centuries-Shakespeare/
 |месца = М.
 |выдавецтва = ГИТР
 |год = 2012
 |старонак = 504
 |isbn = 978-5-94237-049-7
 |тыраж = 200
}}
* Западно-европейский театр от эпохи Возрождения до рубежа XIX—XX вв. Очерки. — М., 2001
* {{кніга
 |аўтар = Захаров Н. В. 
 |загаловак = Шекспиризм русской классической литературы: тезаурусный анализ
 |спасылка = http://www.rus-shake.ru/criticism/Zakharov/Shakespearianism-Russian-Classical-Literature/
 |адказны = отв. ред. Вл. А. Луков
 |месца = М.
 |выдавецтва = выдавецтва Моск. гуманит. ун-та
 |год = 2008
 |старонак = 320
 |isbn = 978-5-98079-486-6 
 |тыраж = 500
}}
* ''Козинцев Г''. Наш современник Вильям Шекспир.— 2-е изд., перераб. и доп. — Л.; М.: Искусство, 1966. — 350 с.
* ''Левидова И. М.'' Шекспир: Библиогр. рус. пер. и Крит. лит. на рус. яз., 1748—1962 / Отв. ред. М. П. Алексеев.— М.: М.: Книга, 1964. — 711 с.
* ''Левидова И. М.'' Уильям Шекспир: Библиогр. указ. рус. пер. и Крит. лит. на рус. яз., 1963—1975 / Отв. ред. Е. Ю. Гениева. — М.: Книга, 1978. — 186 с.
* Морозов, М. О Шекспире // Морозов, М. Избранное. — М., 1979.
* ''Морозов М''. Статьи о Шекспире / Вступ. ст. Р.Самарина.— М.: Худож. лит., 1964. — 311 с.
* ''Морозов М''. Шекспир: 1564—1616.— 2-е изд.— М.: Мол. гвардия, 1956. — 214 с. («Жизнь замечатательных людей»)
* ''Оден У. Х.'' [http://magazines.russ.ru/nov_yun/2003/3/oden.html Лекции о Шекспире / Пер. с англ. ''М. Дадяна'']. М.: выдавецтва Ольги Морозовой, 2008. — 576 с — ISBN 978-5-98695-022-8.
* ''Пинский Л.'' Шекспир. М.: Худож. лит., 1971. — 606 с.
* ''Смирнов А. А''. Шекспир. Л.; М.: Искусство, 1963. — 192 с.
* [[Мікола Трус|Трус М.]] Першыя пераклады “Гамлета” Уільяма Шэкспіра на беларускую мову: архіўна-выдавецкі дыскурс // Роднае слова. ‒ 2024. ‒ № 4. ‒ С. 56 – 61. 
* ''Фридштейн Ю. Г.'' Уильям Шекспир: Библиографический указатель русских переводов и Критическая литература на русском языке: 1976—1987 / Вступ. ст. ''А. А. Аникста''; отв. ред. ''Е. Ю. Гениева''. М.: ВГБИЛ, 1989. — 334 с.
* ''Холлидей Ф. Е.'' Шекспир и его мир / Предисл., пер. и коммент. ''В. Харитонова''. М.: Радуга, 1986. — 168 с.
* ''Чернова А.'' …Все краски мира, кроме жёлтой: Опыт пластической характеристики персонажа у Шекспира. М.: Искусство, 1987. — 221 с.
* {{кніга|загаловак=Шекспир в междисциплинарных гуманитарных исследованиях : коллективная монография по материалам Международного научного семинара|мова=ru|спасылка=http://www.mosgu.ru/nauchnaya/publications/2015/monographs/Shakespeare-Interdisciplinary-Humanities-Research.pdf|адказны=ред.-сост. В. С. Макаров, Н. В. Захаров, Б. Н. Гайдин|месца=[[Масква|М.]]|выдавецтва=выдавецтва Моск. гуманит. ун-та|год=2015|старонак=238|isbn=978-5-906822-82-6|тыраж=500|archive-url=https://web.archive.org/web/20161015210904/http://mosgu.ru/nauchnaya/publications/2015/monographs/Shakespeare-Interdisciplinary-Humanities-Research.pdf|archive-date=15 кастрычніка 2016}}
* {{кніга
 |загаловак = Шекспировские чтения. Науч. совет РАН «История мировой культуры» 
 |адказны = гл. ред. А. В. Бартошевич, отв. ред. И. С. Приходько
 |месца = [[Масква|М.]]
 |выдавецтва = выдавецтва Моск. гуманит. ун-та
 |год = 2010
 |старонак = 404
 |isbn = 978-5-98079-656-3 (в пер.) 
 |тыраж = 350
}}
* {{кніга|загаловак=Шекспировские чтения 2006. Науч. совет РАН «История мировой культуры»|адказны=гл. ред. А. В. Бартошевич, отв. ред., сост. И. С. Приходько|месца=[[Масква|М.]]|выдавецтва=выдавецтва «Наука»|год=2011|старонак=469|isbn=978-5-02-03788-4 (в пер.)|тыраж=800}}
* ''Шестов Л''. [http://www.vehi.net/shestov/Shekspir.html Шекспир и его критик Брандес]
* {{кніга
|аўтар = Юткевич С. И.
|загаловак = Шекспир и кино
|спасылка = http://rus-shake.ru/criticism/Yutkevich/Shakespeare_Cinema/
|месца = [[Масква|М.]]
|выдавецтва = Наука
|год =  1973
}}
* {{кніга|аўтар=Adams, Joseph Quincy.|загаловак=A Life of William Shakespeare|месца=Boston|выдавецтва=Houghton Mifflin|год=1923|oclc=1935264|ref=Adams}}
* {{кніга|аўтар=Ackroyd, Peter.|загаловак=Shakespeare: The Biography|месца=London|выдавецтва=Vintage|год=2006|isbn=978-0-7493-8655-9|ref=Ackroyd}}
* {{кніга|аўтар=Bate, Jonathan|загаловак=The Soul of the Age|месца=London|выдавецтва=Penguin|год=2008|isbn=978-0-670-91482-1|ref=Bate}}
* {{кніга|аўтар=Berry, Ralph|загаловак=Changing Styles in Shakespeare|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=2005|isbn=0-415-35316-5|ref=Berry}}
* {{кніга|аўтар=Bloom,  Harold|загаловак=Shakespeare: The Invention of the Human|месца=New York|выдавецтва=Riverhead Books|год=1999|isbn=1-57322-751-X|ref=Bloom}}
* {{кніга|аўтар=Boyce, Charles|загаловак=Dictionary of Shakespeare|месца=Ware, Herts, UK|выдавецтва=Wordsworth|год=1996|isbn=1-85326-372-9|ref=Boyce}}
* {{кніга|аўтар=Bradbrook, M. C.|частка=Shakespeare's Recollection of Marlowe|загаловак=Shakespeare's Styles: Essays in Honour of Kenneth Muir|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2004|pages=191–204|isbn=0-521-61694-8|ref=Bradbrook}}
* {{кніга|аўтар=Bradley, A. C.|загаловак=Shakespearean Tragedy: Lectures on Hamlet, Othello, King Lear and Macbeth|месца=London|выдавецтва=Penguin|год=1991|isbn=0-14-053019-3|ref=Bradley}}
* {{артыкул|аўтар=Bryant, John	|загаловак=''Moby Dick'' as Revolution	|аўтар выдання=Levine, Robert Steven	|выданне=The Cambridge Companion to Herman Melville|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1998|isbn=0-521-55571-X|ref=Bryant}}
* {{артыкул|аўтар=Brooke, Nicholas|загаловак=Introduction|выданне=The Tragedy of Macbeth|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1998|isbn=0-19-283417-7|ref=Brooke}}
* {{cite book
  |chapter = Language and Speaker in Macbeth
  |last = Brooke
  |first = Nicholas
  |pages = 67–78
  |title = Shakespeare's Styles: Essays in Honour of Kenneth Muir
  |editor1-last = Edwards
  |editor1-first = Philip
  |editor2-last = Ewbank
  |editor2-first = Inga-Stina
  |editor3-last = Hunter
  |editor3-first = G.K.
  |publisher = Cambridge University Press
  |location = Cambridge
  |year = 2004
  |isbn = 978-0-521-61694-2
  |oclc = 61724586
}}
* {{cite web|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3709/is_199810/ai_n8827074|title=Was Shakespeare gay? Sonnet 20 and the politics of pedagogy|author=Casey, Charles|date=1998|publisher=College Literature|access-date=2013-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070516062509/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3709/is_199810/ai_n8827074|archive-date=2007-05-16|ref=Casey}}
* {{артыкул|аўтар=Carlyle, Thomas|загаловак=On Heroes, Hero-worship, and the Heroic in History|аўтар выдання=Adams, John Chester|месца=Boston|выданне=Houghton, Mifflin and Company|год=1907|isbn=1-4069-4419-X|ref=Carlyle}}
* {{кніга|аўтар=Cercignani, Fausto|загаловак=Shakespeare's Works and Elizabethan Pronunciation|месца=Oxford|выдавецтва=University Press (Clarendon Press)|год=1981|ref=Cercignani}}
* {{кніга|аўтар=Chambers, E. K.|загаловак=Shakespearean Gleanings|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1944|isbn=0-8492-0506-9|ref=Chambers}}
* {{кніга|аўтар=Cheney, Patrick Gerard|загаловак=The Cambridge Companion to Christopher Marlowe|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2004|isbn=0-521-52734-1|ref=Cheney}}
* {{кніга|аўтар=Clemen, Wolfgang|загаловак=Shakespeare's Soliloquies|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=1987|isbn=0-415-35277-0|ref=Clemen}}
* {{кніга|аўтар=Clemen, Wolfgang|загаловак=Shakespeare's Dramatic Art: Collected Essays|месца=New York|выдавецтва=Routledge|год=2005a|isbn=0-415-35278-9|ref=Clemen}}
* {{кніга|аўтар=Clemen, Wolfgang|загаловак=Shakespeare's Imagery|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=2005b|isbn=0-415-35280-0|ref=Clemen}}
* {{кніга|аўтар=Cooper, Tarnya|загаловак=Searching for Shakespeare|месца=National Portrait Gallery and Yale Center for British Art|выдавецтва=Yale University Press|год=2006|isbn=978-0-300-11611-3|ref=Cooper}}
* {{cite book
  |title = Of Philosophers and Kings: Political Philosophy in Shakespeare's ''Macbeth'' and ''King Lear''
  |url = https://archive.org/details/ofphilosopherski0000leon
  |last = Craig
  |first = Leon Harold
  |publisher = University of Toronto Press
  |location = Toronto
  |year = 2003
  |isbn = 978-0-8020-8605-1
  |oclc = 958558871
}}
* {{кніга|аўтар=Crystal, David|загаловак=The Cambridge Encyclopedia of the English Language|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2001|isbn=0-521-40179-8|ref=Crystal}}
* {{cite book
  |title = The Making of the National Poet: Shakespeare, Adaptation and Authorship, 1660–1769
  |url = https://archive.org/details/makingofnational00dobs
  |last = Dobson
  |first = Michael
  |publisher = Oxford University Press
  |location = Oxford
  |year = 1992
  |isbn = 978-0-19-818323-5
  |oclc = 25631612
}}
* {{кніга|аўтар=Dominik, Mark|загаловак=Shakespeare–Middleton Collaborations|месца=Beaverton, OR|выдавецтва=Alioth Press|год=1988|isbn=0-945088-01-9|ref=Dominik}}
* {{кніга|аўтар=Dowden, Edward|загаловак=Shakspere|месца=New York|выдавецтва=Appleton &amp; Co.|год=1881|ref=Dowden}}
* {{кніга|аўтар=Drakakis, John|загаловак=Alternative Shakespeares|месца=New York|выдавецтва=Meuthen|год=1985|isbn=0-416-36860-3|ref=Drakakis}}
* {{кніга|аўтар=Dryden, John|загаловак=An Essay of Dramatic Poesy|месца=Oxford|выдавецтва=Clarendon Press|год=1889|isbn=81-7156-323-6|ref=Dryden}}
* {{кніга|аўтар=Dutton, Richard|загаловак=A Companion to Shakespeare's Works: The Histories|месца=Oxford|выдавецтва=Blackwell|год=2003|isbn=0-631-22633-8|ref=Dutton}}
* {{артыкул|аўтар=Edwards, Phillip|загаловак=Shakespeare's Romances: 1900–1957|аўтар выдання=Nicoll, Allardyce|выданне=Shakespeare Survey|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1958|isbn=0-521-21500-5|ref=Edwards}}
* {{артыкул|аўтар=Evans, G. Blakemore|загаловак=Commentary|выданне=The Sonnets|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1996|isbn=0-521-22225-7|ref=Evans}}
* {{артыкул|аўтар=Foakes, R. A.|загаловак=Playhouses and Players|аўтар выдання=Braunmuller, A.|выданне=The Cambridge Companion to English Renaissance Drama|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1990|isbn=0-521-38662-4 |ref=Foakes}}
* {{артыкул|аўтар=Fort, J. A.|загаловак=The Story Contained in the Second Series of Shakespeare's Sonnets|выданне=The Review of English Studies|год=1927|выпуск=12|ref=Fort}}
* {{кніга|аўтар=Frye, Roland Mushat|загаловак=The Art of the Dramatist|месца=London; New York|выдавецтва=Routledge|год=2005|isbn=0-415-35289-4|ref=Frye}}
* {{кніга|аўтар=Gibson, H. N.|загаловак=The Shakespeare Claimants: A Critical Survey of the Four Principal Theories Concerning the Authorship of the Shakespearean Plays|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=2005|isbn=0-415-35290-8|ref=Gibson}}
* {{кніга|аўтар=Gibbons, Brian|загаловак=Shakespeare and Multiplicity|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1993|isbn=0-521-44406-3|ref=Gibbons}}
* {{артыкул|аўтар=Grady, Hugh|загаловак=Modernity, Modernism and Postmodernism in the Twentieth Century's Shakespeare|аўтар выдання=Bristol, Michael|выданне=Shakespeare and Modern Theatre: The Performance of Modernity|месца=New York|выдавецтва=Routledge|год=2001a|isbn=0-415-21984-1|ref=Grady}}
* {{артыкул|аўтар=Grady, Hugh|загаловак=Shakespeare Criticism 1600–1900|аўтар выдання=deGrazia, Margreta|выданне=The Cambridge Companion to Shakespeare|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2001b|isbn=0-521-65094-1|ref=Grady}}
* {{кніга|аўтар=Greer, Germaine|загаловак=William Shakespeare|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1986|isbn=0-19-287538-8|ref=Greer}}
* {{кніга|аўтар=Greenblatt, Stephen|загаловак=Will in the World: How Shakespeare Became Shakespeare|месца=London|выдавецтва=Pimlico|год=2005|isbn=0-7126-0098-1|ref=Greenblatt}}
* {{кніга|аўтар=Honan, Park|загаловак=Shakespeare: A Life|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1998|isbn=0-19-811792-2|ref=Honan}}
* {{кніга|аўтар=Jonson, Ben|загаловак=The First Folio of Shakespeare|выдавецтва=W. W. Norton &amp; Company|месца=New York|год=1996|isbn=0-393-03985-4|ref=Jonson}}
* {{кніга|аўтар=Johnson, Samuel|загаловак=Samuel Johnson's Dictionary: Selections from the 1755 Work that Defined the English Language|месца=Delray Beach, FL|выдавецтва=Levenger Press|год=2002|isbn=1-84354-296-X|ref=Johnson}}
* {{кніга|аўтар=Kastan, David Scott.|загаловак=Shakespeare After Theory|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=1999|isbn=0-415-90112-X|ref=Kastan}}
* {{артыкул|аўтар=Kathman, David|загаловак=The Question of Authorship|аўтар выдання=Wells, Stanley|выданне=Shakespeare: an Oxford Guide|выдавецтва=Oxford University Press|год=2003|старонкі=620–32|isbn=978-0-19-924522-2|ref=Kathman}}
* {{кніга|аўтар=Knutson, Roslyn.|загаловак=Playing Companies and Commerce in Shakespeare's Time|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2001|isbn=0-521-77242-7|ref=Knutson}}
* {{кніга|аўтар=Lee, Sidney|загаловак=Shakespeare's Life and Work|месца=London|выдавецтва=Smith Elder &amp; Co.|год=1900|ref=Lee}}
* {{артыкул|аўтар=Levenson, Jill L.|загаловак=Introduction|выданне=Romeo and Juliet|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=2000|isbn=0-19-281496-6|ref=Levenson}}
* {{артыкул|аўтар=Levin, Harry|загаловак=Critical Approaches to Shakespeare from 1660 to 1904|аўтар выдання=Wells, Stanley|выданне=The Cambridge Companion to Shakespeare Studies|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1986|isbn=0-521-31841-6|ref=Levin}}
* {{кніга|аўтар=Love, Harold|загаловак=Attributing Authorship: An Introduction|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2002|isbn=0-521-78948-6|ref=Love}}
* {{кніга|аўтар=McDonald, Russ|загаловак=Shakespeare's Late Style|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2006|isbn=0-521-82068-5|ref=McDonald}}
* {{cite book
  |title = Shakespeare and his Rivals: A Casebook on the Authorship Controversy
  |url = https://archive.org/details/shakespearehisri0000unse_b2q0
  |last1 = McMichael
  |first1 = George
  |last2 = Glenn
  |first2 = Edgar M.
  |publisher = Odyssey Press
  |location = New York
  |year = 1962
  |oclc = 2113359
}}
* {{кніга|аўтар=Muir, Kenneth|загаловак=Shakespeare's Tragic Sequence|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=2005|isbn=0-415-35325-4|ref=Muir}}
* {{кніга|аўтар=Nagler, A. M.|загаловак=Shakespeare's Stage|месца=New Haven, CT|выдавецтва=Yale University Press|год=1958|isbn=0-300-02689-7|ref=Nagler}}
* {{артыкул|аўтар=Paraisz, Júlia|загаловак=The Nature of a Romantic Edition|аўтар выдання=Holland, Peter|выданне=Shakespeare Survey|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2006|isbn=0-521-86838-6|ref=Paraisz}}
* {{кніга|аўтар=Pequigney, Joseph|загаловак=Such Is My Love: A Study of Shakespeare's Sonnets|месца=Chicago|выдавецтва=University of Chicago Press|год=1985|isbn=0-226-65563-6|ref=Pequigney}}
* {{кніга|аўтар=Pritchard, Arnold|загаловак=Catholic Loyalism in Elizabethan England|месца=Chapel Hill|выдавецтва=University of North Carolina Press|год=1979|isbn=0-8078-1345-1|ref=Pritchard}}
* {{кніга|аўтар=Ribner, Irving|загаловак=The English History Play in the Age of Shakespeare|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=2005|isbn=0-415-35314-9|ref=Ribner}}
* {{артыкул|аўтар=Ringler, William, Jr.|загаловак=Shakespeare and His Actors: Some Remarks on King Lear|аўтар выдання=Ogden, James|выданне=In Lear from Study to Stage: Essays in Criticism|месца=New Jersey|выдавецтва=Fairleigh Dickinson University Press|год=1997|isbn=0-8386-3690-X|ref=Ringler}}
* {{cite book
  |title = William Shakespeare: Records and Images
  |last = Schoenbaum
  |first = Samuel
  |publisher = Oxford University Press
  |location = Oxford
  |year = 1981
  |isbn = 978-0-19-520234-2
  |oclc = 6813367
}}
* {{cite book
  |title = The Poems: Venus and Adonis, The Rape of Lucrece, The Phoenix and the Turtle, The Passionate Pilgrim, A Lover's Complaint
  |last = Shakespeare
  |first = William
  |display-authors = 0
  |editor-last = Roe
  |editor-first = John
  |year = 2006
  |location = Cambridge
  |publisher = Cambridge University Press
  |series = The New Cambridge Shakespeare
  |edition = 2nd revised
  |isbn = 978-0-521-85551-8
  |oclc = 64313051
  |ref = {{harvid|Roe|2006}}
}}
* {{cite book
  |title = Some Account of the Life &amp;c of Mr. William Shakespear
  |last = Rowe
  |first = Nicholas
  |orig-year = 1709
  |year = 2009
  |publisher = Pallas Athene
  |isbn = 9781843680567
  |url = https://archive.org/details/someaccountoflif0000rowe/mode/2up
  |url-access = registration
  |editor-last = Nicholl
  |editor-first = Charles
  |ref = {{harvid|Rowe|1709}}
  }}
* {{кніга|аўтар=Sawyer, Robert|загаловак=Victorian Appropriations of Shakespeare|месца=New Jersey|выдавецтва=Fairleigh Dickinson University Press|год=2003|isbn=0-8386-3970-4|ref=Sawyer}}
* {{кніга|аўтар=Shapiro, James|загаловак=1599: A Year in the Life of William Shakespeare|месца=London|выдавецтва=Faber and Faber|год=2005|isbn=0-571-21480-0|ref=Shapiro}}
* {{кніга|аўтар=Schanzer, Ernest|загаловак=The Problem Plays of Shakespeare|месца=London|выдавецтва=Routledge and Kegan Paul|год=1963|isbn=0-415-35305-X|ref=Schanzer}}
* {{кніга|аўтар=Schoenbaum, Samuel|загаловак=William Shakespeare: A Compact Documentary Life|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1987|isbn=0-19-505161-0|ref=Schoenbaum}}
* {{кніга|аўтар=Schoenbaum, Samuel|загаловак=Shakespeare's Lives|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1991|isbn=0-19-818618-5|ref=Schoenbaum}}
* {{кніга|аўтар=Shapiro, James|загаловак=Contested Will: Who Wrote Shakespeare?|месца=New York|выдавецтва=Simon &amp; Schuster|год=2010|isbn=9781416541622|ref=Shapiro}}
* {{артыкул|аўтар=Snyder, Susan|загаловак=Introduction|выданне=The Winter's Tale|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2007|isbn=0-521-22158-7}}
* {{кніга|аўтар=Steiner, George|загаловак=The Death of Tragedy|месца=New Haven|выдавецтва=Yale University Press|год=1996|isbn=0-300-06916-2|ref=Steiner}}
* {{cite book
  |title = William Shakespeare: A Textual Companion
  |last = Taylor
  |first = Gary
  |year = 1987
  |location = Oxford
  |publisher = Oxford University Press
  |isbn = 978-0-19-812914-1
  |oclc = 13526264
  |url-access = registration
  |url = https://archive.org/details/williamshakespea0000well
  }}
* {{кніга|аўтар=Wain, John|загаловак=Samuel Johnson|месца=New York|выдавецтва=Viking|год=1975|isbn=0-670-61671-0|ref=Wain}}
* {{кніга|аўтар=Wells, Stanley|загаловак=Shakespeare &amp; Co|месца=New York|выдавецтва=Pantheon|год=2006|isbn=0-375-42494-6|ref=Wells}}
* {{cite book
  |title = Shakespeare: An Oxford Guide
  |editor1-last = Wells
  |editor1-first = Stanley
  |editor2-last = Orlin
  |editor2-first = Lena Cowen
  |publisher = Oxford University Press
  |location = Oxford
  |year = 2003
  |isbn = 978-0-19-924522-2
  |oclc = 50920674
}}
* {{cite book
  |title = The Oxford Shakespeare: The Complete Works
  |editor1-last = Wells
  |editor1-first = Stanley
  |editor2-last = Taylor
  |editor2-first = Gary
  |editor3-last = Jowett
  |editor3-first = John
  |editor4-last = Montgomery
  |editor4-first = William
  |edition = 2nd
  |publisher = Oxford University Press
  |location = Oxford
  |year = 2005
  |isbn = 978-0-19-926717-0
  |oclc = 1153632306
  }}
* {{кніга|аўтар=Wood, Michael|загаловак=Shakespeare|месца=New York|выдавецтва=Basic Books|год=2003|isbn=0-465-09264-0|ref=Wood}}
* {{кніга|аўтар=Wells, Stanley|загаловак=The Oxford Shakespeare: The Complete Works|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=2005|isbn=0-19-926717-0|ref=Wells}}
* {{кніга|аўтар=Wilson, Richard|загаловак=Secret Shakespeare: Studies in Theatre, Religion and Resistance|месца=Manchester|выдавецтва=Manchester University Press|год=2004|isbn=0-7190-7024-4|ref=Wilson}}
* {{артыкул|аўтар=Wright, George T.|загаловак=The Play of Phrase and Line|аўтар выдання=McDonald, Russ|выданне=Shakespeare: An Anthology of Criticism and Theory, 1945–2000|месца=Oxford|выдавецтва=Blackwell|год=2004|isbn=0-631-23488-8|ref=Wright}}
* {{кніга
|аўтар=Джеймс Б., Рубинстайн У.Д.
|загаловак=Тайное станет явным. Шекспир без маски
|арыгінал=The truth will out: unmasking the real Shakespeare
|месца=М.
|выдавецтва=Весь Мир
|год=2008
|серыя=Магия имени
|старонак=376
|isbn=978-5-7777-0373-6
}}

{{Шэкспір}}
{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Рэцэнзія}}

{{DEFAULTSORT:Шэкспір Уільям}}
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Англамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Драматургі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Уільям Шэкспір| ]]</text>
      <sha1>7n8doqbtxi5ii62ix706169ip8jm5co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вэнтспілс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46131</id>
    <revision>
      <id>5157825</id>
      <parentid>5075213</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11175" sha1="qf2i92h4x1kkcv6707o58uh2jhbzny9" xml:space="preserve">{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Вэнтспілс
|арыгінальная назва    = {{lang-lv|Ventspils}}
|падначаленне =горад рэспубліканскага падпарадкавання
|краіна = Латвія
 |від рэгіёна             = Рэгіёны Латвіі{{!}}Рэгіён
 |рэгіён                  = Курзэмэ
 |від главы               = старшыня гарадской думы
 |глава                   = 
 |дата заснавання          = 1290
 |першае згадванне       = 
 |ранейшыя назвы        = Віндава
}}

'''Вэ́нтспілс'''&lt;ref&gt;{{ТКП-Латвія}}&lt;/ref&gt; (был. '''Вінда́ва''', {{lang-lv|{{audio-nohelp|Lv-Ventspils.ogg|Ventspils}}}}, {{lang-de|Windau}}) — горад на паўночным захадзе ў [[Латвія|Латвіі]], порт на [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]]. Ляжыць на рацэ [[Вэнта|Вэнце]], ад якой і атрымаў сваё імя (у перакладзе з латышскай мовы Ventspils — замак на рацэ Вэнта). 189 км ад Рыгі. Мае насельніцтва ў 39 600 чалавек (перапіс [[2004]] г.).

Першая летапісная згадка — [[1290]] г. У сярэднявеччы Вэнтспілс быў [[Ганзейскі саюз|ганзейскім горадам]].

Вэнтспілс — важны [[Незамярзаючы порт|незамярзаючы марскі порт]], транзытны пункт для [[нафта|нафты]] і іншых мінеральных рэсурсаў з [[Расія|Расіі]], [[Калій]]ных соляў з [[Беларусь|Беларусі]]. Даходы порту зрабілі Вэнтспілс самым заможным горадам у [[Латвія|Латвіі]]. Ад Вэнтспілса да шведскага Нінесхамна рэгулярна ходзіць паром.

Буйны турыстычны цэнтр. У горадзе знаходзіцца старажытны замак Лівонскага ордэна, у сценах якога сёння размяшчаецца сучасны музей. У горадзе ёсць універсітэт (''Venstpils Augstskola''). Баскетбольная каманда з Вэнтспілса шмат разоў была чэмпіёнам краіны. [[Вэнтспілскі аэрапорт]] — адзін з чатырох у Латвіі.

== Гісторыя ==
Горад быў заснаваны ў [[XIII]] стагоддзя [[тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]]. Ролю важнага гандлёвага цэнтра Вэнтспілс пачаў адыгрываць яшчэ ў [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]], калі быў прыняты ў [[Ганза|Ганзейскі саюз]]. У часы [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] і [[Курляндскае герцагства|Курляндскага герцагства]] Вэнтспілскі, або Віндаўскі замак быў рэзідэнцыяй гарадскога [[фогт]]а. Росквіт горада прыпадае на час кіравання курляндскага герцага [[Якаб Кетлер|Якаба]] (1642—1681 г.) з роду Кетлераў, тады ў вусці ракі [[Вэнта]] была пабудавана буйная караблебудаўнічая верф, вакол горада сталі будавацца зброевыя майстэні, даменныя печы, салетравыя і цагляныя мануфактуры, стаў развівацца гандаль з Заходняй Еўропай, пераважна з [[Нідэрланды|Галандыяй]]. Герцагская палітыка грунтавалася на ідэях [[меркантылізм]]у — прыбытак з экспарту прадукцыі сельскай гаспадаркі, такой як збожжа і лён, расходавалася на будаўніцтва мануфактур і фабрыкаў. Курляндскія караблі (гл. [[Флот Курляндыі]]) з Віндавы хадзілі ў [[Афрыка|Афрыку]] і [[Амерыка|Амерыку]].

Вэнтспілс мае пляж [[Блакітны сцяг|блакітнага сцяга]], а таксама некалькі турыстычных аб’ектаў: замак [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]], лютэранскую царкву сярэдзіны [[XIX]] стагоддзя і іншыя.

== Клімат ==
У Вэнтспілсе [[марскі клімат]] з мяккай зімой і халаднаватым летам.

{{Клімат горада
|Горад_род=Вэнтспілса (1977 - 1991)
|Крыніца=[http://data.oceaninfo.info/atlas/Balt/2_airtemp_station_86144_1.html ЕСІМА] 
| Сту_сяр=-2.6          | Сту_сяр_апад=
| Лют_сяр=-3.3          | Лют_сяр_апад=
| Сак_сяр=0.1           | Сак_сяр_апад=
| Кра_сяр=3.6           | Кра_сяр_апад=
| Май_сяр=9.8           | Май_сяр_апад=
| Чэр_сяр=13.4          | Чэр_сяр_апад=
| Ліп_сяр=16.1          | Ліп_сяр_апад=
| Жні_сяр=16.2          | Жні_сяр_апад=
| Вер_сяр=12.4          | Вер_сяр_апад=
| Кас_сяр=8.6           | Кас_сяр_апад=
| Ліс_сяр=3.9           | Ліс_сяр_апад=
| Сне_сяр=-0.3          | Сне_сяр_апад=
| Год_сяр=6.5           | Год_сяр_апад=
| Сту_сяр_мін=-7.8      | Сту_сяр_макс=0.1
| Лют_сяр_мін=-9.1      | Лют_сяр_макс=1.3
| Сак_сяр_мін=-3.7      | Сак_сяр_макс=3.6
| Кра_сяр_мін=1.8       | Кра_сяр_макс=9.3
| Май_сяр_мін=7.3       | Май_сяр_макс=15.1
| Чэр_сяр_мін=11.0      | Чэр_сяр_макс=18.3
| Ліп_сяр_мін=14.3      | Ліп_сяр_макс=20.1
| Жні_сяр_мін=14.0      | Жні_сяр_макс=20.2
| Вер_сяр_мін=9.6       | Вер_сяр_макс=16.7
| Кас_сяр_мін=4.9       | Кас_сяр_макс=12.4
| Ліс_сяр_мін=0.2       | Ліс_сяр_макс=5.9
| Сне_сяр_мін=-6.4      | Сне_сяр_макс=2.2
| Год_сяр_мін=3.0       | Год_сяр_макс=10.5
| Сту_а_макс=6.9       | Сту_а_мін=-23.4
| Лют_а_макс=13.2      | Лют_а_мін=-26.4
| Сак_а_макс=12.5      | Сак_а_мін=-15.2
| Кра_а_макс=23.8      | Кра_а_мін=-3.6
| Май_а_макс=28.9      | Май_а_мін=0.1
| Чэр_а_макс=30.9      | Чэр_а_мін=3.6
| Ліп_а_макс=30.4      | Ліп_а_мін=8.7
| Жні_а_макс=37.8      | Жні_а_мін=7.4
| Вер_а_макс=27.8      | Вер_а_мін=1.3
| Кас_а_макс=22.0      | Кас_а_мін=-6.3
| Ліс_а_макс=11.0      | Ліс_а_мін=-10.8
| Сне_а_макс=8.6       | Сне_а_мін=-24.7
| Год_а_макс=37.8      | Год_а_мін=-26.4
| Сту_вада=0.5
| Лют_вада=0.4 
| Сак_вада=0.8 
| Кра_вада=4.5 
| Май_вада=9.8 
| Чэр_вада=13.1 
| Ліп_вада=16.5 
| Жні_вада=17.2 
| Вер_вада=13.7 
| Кас_вада=9.4
| Ліс_вада=4.7 
| Сне_вада=1.4 
| Год_вада=7.7
|}}

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

Нацыянальны склад насельніцтва горада на [[2011]] год&lt;ref&gt;[http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=TSG11-061&amp;ti=TSG11%2D061%2E+PAST%C2V%CEGIE+IEDZ%CEVOT%C2JI+PA+STATISTISKAJIEM+RE%CCIONIEM%2C+REPUBLIKAS+PILS%C7T%C2M++UN+NOVADIEM+P%C7C+TAUT%CEBAS%2C+DZIMUMA+UN+PA+DZIM%D0ANAS+VALST%CEM+2011%2EGADA+1%2EMART%C2&amp;path=../DATABASE/tautassk_11/2011.gada%20tautas%20skait%EE%F0anas%20gal%EEgie%20rezult%E2ti/&amp;lang=16 Даныя афіцыйнага статыстычнага партала Кабінета міністраў Латвіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121022130752/http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=TSG11-061&amp;ti=TSG11%2D061%2E+PAST%C2V%CEGIE+IEDZ%CEVOT%C2JI+PA+STATISTISKAJIEM+RE%CCIONIEM%2C+REPUBLIKAS+PILS%C7T%C2M++UN+NOVADIEM+P%C7C+TAUT%CEBAS%2C+DZIMUMA+UN+PA+DZIM%D0ANAS+VALST%CEM+2011%2EGADA+1%2EMART%C2&amp;path=../DATABASE/tautassk_11/2011.gada%20tautas%20skait%EE%F0anas%20gal%EEgie%20rezult%E2ti/&amp;lang=16 |date=22 кастрычніка 2012 }} {{недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Нацыянальнасць
! Колькасць,&lt;br /&gt;чал. (2011)
! %
|-
| [[Латышы]]
| 22 045
| 56,89 %
|-
| [[Рускія]]
| 11 136
| 28,74 %
|-
| [[Беларусы]]
| 1673
| 4,32 %
|-
| [[Украінцы]]
| 1693
| 4,37 %
|-
| [[Палякі]]
| 396
| 1,02 %
|-
| [[Літоўцы]]
| 319
| 0,82 %
|-
| Іншыя
| 1488
| 3,84 %
|}

== Спорт ==
* [[ФК Вэнтспілс|Футбольны клуб «Вэнтспілс»]] — чэмпіён Латвіі (2006, 2007, 2008);
* Баскетбольны клуб «[[Вентспілс (баскетбольны клуб)|Вэнтспілс]]».

== Гарады пабрацімы ==
* {{Сцяг|Швецыя}} [[Вестэрвік]]
* {{Сцяг|Германія}} [[Штральзунд]]
* {{Сцяг|Францыя}} [[Лар’ян]]
* {{сцяг|Беларусь}} [[Наваполацк]]
* {{сцяг|Беларусь}} [[Полацк]]

== Вядомыя асобы ==
* [[Галіна Віктараўна Бокун]] (нар. 1946) — беларускі архітэктар.
* [[Томс Лэйманіс]] (нар. 1994) — латвійскі баскетбаліст.
* [[Байба Арвідаўна Рыўжа]] (нар. 1949) — латвійскі эканаміст.
* [[Галіна Мікалаеўна Саглаева]] (нар. 1946) — беларускі архітэктар.
* [[Клаўс Чаварс]] (нар. 1996) — латвійскі баскетбаліст.

== Зноскі ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.ventspils.lv Сайт горада]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130120164326/http://www.ventspils.lv/ |date=20 студзеня 2013 }}

{{Адміністрацыйны падзел Латвіі}}
{{Гарады Латвіі}}
{{Ганза}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гарады Латвіі]]
[[Катэгорыя:Парты Балтыйскага мора]]
[[Катэгорыя:Гарады рэспубліканскага значэння Латвіі]]
[[Катэгорыя:Вэнтспілс| ]]</text>
      <sha1>qf2i92h4x1kkcv6707o58uh2jhbzny9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Міхаіл Канстанцінавіч Лазар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49540</id>
    <revision>
      <id>5157834</id>
      <parentid>5157599</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>крыніц так усё ж і няма, адзінкавая згадка, але гэтага мала</comment>
      <origin>5157834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="q14k4shv9jhcjlren60j6k399bjiiio" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Лазар}}
{{Значнасць}}
{{навуковец}}

'''Міхаіл Канстанцінавіч Лазар''' (нар. {{ДН|2|1|1924}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_minsk/losha/losha.html|title=Мое местечко\Лоша|website=shtetle.com|access-date=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;, [[Даўгінава (Уздзенскі раён)|Даўгінава]], [[Уздзенскі раён]]) — беларускі [[краязнавец]].

== Біяграфія ==
Вучыўся ў Даўгінаўскай пачатковай школе, Лашанскай няпоўнай сярэдняй школе, у 1941 годзе скончыў Уздзенскую школу. У 1943 годзе вывезены ў Германію, працаваў у трох лагерах.

Пасля заканчэння вайны служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], працаваў настаўнікам у Даўгінаўскай сямігадовай, Боркаўскай пачатковай школах, настаўнікам. завучам, дырэктарам Цялякаўскай, потым Слабада-Пырашаўскай сямігадовай школ. У 1954 годзе скончыў [[Мінскі педагагічны інстытут імя М. Горкага]].

1 верасня 1953 года прызначаны завучам Хатлянскай сярэдняй школы, на гэтай пасадзе працаваў 17 гадоў. Затым, да выхаду на пенсію і яшчэ 5 гадоў па гэтым працаваў настаўнікам у гэтай школе. Выдатнік народнай асветы.

Вывучае гісторыю [[Хатляны|Хатлянаў]] і ўсёй Уздзеншчыны, апублікаваў шэраг артыкулаў у раённай і абласной газетах. Ініцыятар і стваральнік краязнаўчага музея ў Хатлянскай сярэдняй школе, якому прысвоена званне народнага. Арганізаваў рэстаўрацыю [[Свята-Пакроўская царква (Хатляны)|Свята-Пакроўскай царквы]] ў вёсцы Хатляны — помніка архітэктуры XIX ст.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{НК}}
{{ВС}}

{{DEFAULTSORT:Лазар Міхаіл Канстанцінавіч}}
[[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Уздзенскім раёне]]</text>
      <sha1>q14k4shv9jhcjlren60j6k399bjiiio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Замкавая гара (Пуцэвічы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65119</id>
    <revision>
      <id>5157669</id>
      <parentid>5079414</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5157669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6854" sha1="p1yhoohox5iv2ij8oqg563mhsyzyq8w" xml:space="preserve">{{Otheruses|Замкавая гара}}
{{Вяршыня
 |Назва                = Замкавая гара
  |Нацыянальная назва  = 
 |Выява                = Гара Замкавая Пуцэвічы2.JPG
  |Подпіс выявы        = Замкавая гара, Пуцэвічы, выгляд з боку вёскі
 |Каардынаты           = 
 |Краіна               = Беларусь
  |Рэгіён              = Гродзенская вобласць
   |Раён               = Навагрудскі раён
 |Востраў              = 
 |Нябеснае цела        = 
 |Горная сістэма       = 
  |Хрыбет ці масіў     = Навагрудскае ўзвышша 
 |Вышыня               = 324,1
  |Крыніца вышыні      = 
  |Адносная вышыня     = &lt;!-- у м --&gt;
  |Першае ўзыходжанне  = 
}}
'''За́мкавая гара''' ('''Пуцэвіцкая'''&lt;ref&gt;[http://bse.sci-lib.com/article082195.html БСЭ. Новогрудская возвышенность]&lt;/ref&gt;) — узгорак у [[Ладзеніцкі сельсавет|Ладзеніцкім сельсавеце]] Навагрудскага раёна [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] вышынёй 324,1 м [[Вышыня НУМ|над узроўнем мора]].

Замкавая гара — найвышэйшы пункт [[Навагрудскае ўзвышша|Навагрудскага ўзвышша]] і наогул Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 3 км на захад ад [[Навагрудак|Навагрудка]] побач з вёскай [[Пуцэвічы]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Крыніцы/БЭ|6|Замкавая гара||523}}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==
Складзена чырвона-бурымі марэннымі суглінкамі, перакрытымі пылаватым супескам. Мае выгляд спадзіста-выпуклага падняцця субмерыдыяльнага кірунку, тыповага для краявых утварэнняў. Схілы спадзістыя, пераважная стромкасць 3—7°, адносныя перавышэнні да 20—25 м. Глебы дзярнова-падзолістыя сярэднеападзоленыя, бліжэй да вяршыні эрадзіраваныя. Амаль уся пад ворывам&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Помнік прыроды ==
Гара ўпершыню абвешчана помнікам прыроды ў 1997 годзе пад назвай «Пуцэвіцкая гара» на плошчы 85 га&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://spravka-jurist.com/base/part-rx/tx_cszwxy.htm |title=Решение Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 28 ноября 1997 г. № 12/3 Об объявлении памятниками природы отдельных геологических объектов |access-date=28 чэрвеня 2012 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130914/http://spravka-jurist.com/base/part-rx/tx_cszwxy.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 18 студзеня 2008 года гара абвешчана геалагічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння пад назвай «Пагорак «Гара Пуцэвіцкая»&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-55/2008-55(067-105).pdf&amp;oldDocPage=11 Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 18 января 2008 г. № 4 Об объявлении некоторых геологических объектов в Гродненской области геологическими памятниками природы республиканского значения]&lt;/ref&gt;. 6 лістапада 2024 года помнік прыроды быў пераўтвораны ў геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння «Гара «Пуцэвіцкая», яго межы былі зменены, плошча склала 91,8 га&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=W22442404 Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 6 ноября 2024 г. № 58 О преобразовании памятника природы республиканского значения холм &quot;Гора Пуцевичская&quot;]&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавая гара]] ў Навагрудку, на якой захаваліся руіны [[Навагрудскі замак|Наваградскага замка]] (XIII—XVI ст.). Побач з гарой насыпаны [[Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|6|Замкавая гара||523}}
* {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Замковая гора}}
* Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7. C.143.

== Спасылкі ==
* [https://www.novogrudok.gov.by/special/ru/putsevich-ru Інфармацыя пра геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння &quot;Гара Пуцэвіцкая&quot; на сайце Навагрудскага райвыканкама]
{{Commons|Category:Zamkavaja Hill, Navahrudak District}}

[[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Геаграфія Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Геалогія Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Славутасці Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці]]</text>
      <sha1>p1yhoohox5iv2ij8oqg563mhsyzyq8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157673</id>
      <parentid>5157669</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5157673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9917" sha1="h7onx0q1e449qk8sipu8w7ygsto3hdy" xml:space="preserve">{{Otheruses|Замкавая гара}}
{{Вяршыня
 |Назва                = Замкавая гара
  |Нацыянальная назва  = 
 |Выява                = Гара Замкавая Пуцэвічы2.JPG
  |Подпіс выявы        = Замкавая гара, Пуцэвічы, выгляд з боку вёскі
 |Каардынаты           = 
 |Краіна               = Беларусь
  |Рэгіён              = Гродзенская вобласць
   |Раён               = Навагрудскі раён
 |Востраў              = 
 |Нябеснае цела        = 
 |Горная сістэма       = 
  |Хрыбет ці масіў     = Навагрудскае ўзвышша 
 |Вышыня               = 324,1
  |Крыніца вышыні      = 
  |Адносная вышыня     = 
  |Першае ўзыходжанне  = 
}}
'''За́мкавая гара́''' ('''Пуцэ́віцкая'''&lt;ref&gt;[http://bse.sci-lib.com/article082195.html БСЭ. Новогрудская возвышенность]&lt;/ref&gt;)&amp;nbsp;— узгорак у [[Ладзеніцкі сельсавет|Ладзеніцкім сельсавеце]] [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] вышынёй 324,1&amp;nbsp;м [[Вышыня над узроўнем мора|над узроўнем мора]].

Замкавая гара з'яўляецца найвышэйшым пунктам [[Навагрудскае ўзвышша|Навагрудскага ўзвышша]] і наогул усёй Гродзенскай вобласці{{sfn|Дзікусар|2021|с=530}}. Знаходзіцца за 3&amp;nbsp;км на захад ад [[Навагрудак|Навагрудка]] і за 0,4&amp;nbsp;км на поўнач ад вёскі [[Пуцэвічы]]{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=14}}{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|1998|с=523}}. 

== Апісанне ==
Узгорак складзены чырвона-бурымі марэннымі [[Суглінак|суглінкамі]], перакрытымі пылаватым [[Супесак|супескам]]. Мае выгляд спадзіста-выпуклага падняцця субмерыдыяльнага кірунку, тыповага для краявых утварэнняў. Схілы спадзістыя, пераважная стромкасць складае 3—7°, адносныя перавышэнні дасягаюць 20—25&amp;nbsp;м. Глебы дзярнова-падзолістыя сярэднеападзоленыя, бліжэй да вяршыні эрадзіраваныя. Амаль уся плошча гары знаходзіцца пад [[Ворыва|ворывам]]{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|1998|с=523}}.

== Турыстычны патэнцыял ==
Аб'ект даследаваўся ў рамках спецыяльных краязнаўчых экспедыцый па вывучэнні беларускіх вяршынь, якія праводзіліся ў 2005—2012&amp;nbsp;гадах. Паводле метадалогіі экспертных ацэнак турыстычна-рэкрэацыйнага патэнцыялу, распрацаванай беларускімі даследчыкамі, гары Замкавай прысвоены найвышэйшы рэйтынг&amp;nbsp;— 1 («абавязкова ўбачыць»). Гэта сведчыць пра тое, што гара з'яўляецца важным аб'ектам для наведвання турыстамі, мае прыкметнае ўзвышэнне адносна навакольнага ландшафту і адкрывае добры агляд мясцовасці{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=6, 14}}.

== Помнік прыроды ==
Гара ўпершыню абвешчана помнікам прыроды ў 1997 годзе пад назвай «Пуцэвіцкая гара» на плошчы 85&amp;nbsp;га&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spravka-jurist.com/base/part-rx/tx_cszwxy.htm |title=Решение Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 28 ноября 1997 г. № 12/3 Об объявлении памятниками природы отдельных геологических объектов |accessdate=28 чэрвеня 2012 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130914/http://spravka-jurist.com/base/part-rx/tx_cszwxy.htm|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. 18 студзеня 2008 года гара абвешчана геалагічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння пад назвай «Пагорак «Гара Пуцэвіцкая»&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-55/2008-55(067-105).pdf&amp;oldDocPage=11 Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 18 января 2008 г. № 4 Об объявлении некоторых геологических объектов в Гродненской области геологическими памятниками природы республиканского значения]&lt;/ref&gt;. 6 лістапада 2024 года помнік прыроды быў пераўтвораны ў геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння «Гара «Пуцэвіцкая», яго межы былі зменены, плошча склала 91,8&amp;nbsp;га&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=W22442404 Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 6 ноября 2024 г. № 58 О преобразовании памятника природы республиканского значения холм &quot;Гора Пуцевичская&quot;]&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавая гара]] ў [[Навагрудак|Навагрудку]], на якой захаваліся руіны [[Навагрудскі замак|Наваградскага замка]] (XIII—XVI&amp;nbsp;ст.). Побач з гарой насыпаны [[Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|том=6|артыкул=Замкавая гара|старонкі=523|ref=Беларуская энцыклапедыя}}
* {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Замковая гора}}
* {{кніга |аўтар=Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е. |загаловак=Вертикальная Беларусь: путеводитель по 125 уникальным и самобытным туристско-экскурсионным объектам Беларуси |месца=Мн. |выдавецтва=Право и экономика |год=2013 |старонак=164 |isbn=978-985-552-253-0 |ref=Пасанен, Дзікусар, Падліскіх}}
* {{кніга |аўтар=Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е. |загаловак=Горные вершины равнинной Беларуси |месца=Мн. |выдавецтва=ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения» |год=2014 |старонак=224 |isbn=978-985-7054-10-7 |ref=Пасанен 2014}}
* {{артыкул |аўтар=Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Стёпин С.&amp;nbsp;Г., Кособуцкий И.&amp;nbsp;В. |загаловак=Белорусские «горы», высшие точки гряд и возвышенностей как объекты краеведческих исследований с помощью туристских технологий |выданне=Развитие географических исследований в Беларуси в XX–XXI веках: материалы международной научно-практической очно-заочной конференции |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=529—535 |ref=Дзікусар}}

== Спасылкі ==
* [https://www.novogrudok.gov.by/special/ru/putsevich-ru Інфармацыя пра геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння «Гара Пуцэвіцкая» на сайце Навагрудскага райвыканкама]
{{Commons|Category:Zamkavaja Hill, Navahrudak District}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Горы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Геаграфія Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Геалогія Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Славутасці Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці]]</text>
      <sha1>h7onx0q1e449qk8sipu8w7ygsto3hdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157674</id>
      <parentid>5157673</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Горы Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9868" sha1="n66slyuvrn3mfmgohu1eqfpkodcaidv" xml:space="preserve">{{Otheruses|Замкавая гара}}
{{Вяршыня
 |Назва                = Замкавая гара
  |Нацыянальная назва  = 
 |Выява                = Гара Замкавая Пуцэвічы2.JPG
  |Подпіс выявы        = Замкавая гара, Пуцэвічы, выгляд з боку вёскі
 |Каардынаты           = 
 |Краіна               = Беларусь
  |Рэгіён              = Гродзенская вобласць
   |Раён               = Навагрудскі раён
 |Востраў              = 
 |Нябеснае цела        = 
 |Горная сістэма       = 
  |Хрыбет ці масіў     = Навагрудскае ўзвышша 
 |Вышыня               = 324,1
  |Крыніца вышыні      = 
  |Адносная вышыня     = 
  |Першае ўзыходжанне  = 
}}
'''За́мкавая гара́''' ('''Пуцэ́віцкая'''&lt;ref&gt;[http://bse.sci-lib.com/article082195.html БСЭ. Новогрудская возвышенность]&lt;/ref&gt;)&amp;nbsp;— узгорак у [[Ладзеніцкі сельсавет|Ладзеніцкім сельсавеце]] [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] вышынёй 324,1&amp;nbsp;м [[Вышыня над узроўнем мора|над узроўнем мора]].

Замкавая гара з'яўляецца найвышэйшым пунктам [[Навагрудскае ўзвышша|Навагрудскага ўзвышша]] і наогул усёй Гродзенскай вобласці{{sfn|Дзікусар|2021|с=530}}. Знаходзіцца за 3&amp;nbsp;км на захад ад [[Навагрудак|Навагрудка]] і за 0,4&amp;nbsp;км на поўнач ад вёскі [[Пуцэвічы]]{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=14}}{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|1998|с=523}}. 

== Апісанне ==
Узгорак складзены чырвона-бурымі марэннымі [[Суглінак|суглінкамі]], перакрытымі пылаватым [[Супесак|супескам]]. Мае выгляд спадзіста-выпуклага падняцця субмерыдыяльнага кірунку, тыповага для краявых утварэнняў. Схілы спадзістыя, пераважная стромкасць складае 3—7°, адносныя перавышэнні дасягаюць 20—25&amp;nbsp;м. Глебы дзярнова-падзолістыя сярэднеападзоленыя, бліжэй да вяршыні эрадзіраваныя. Амаль уся плошча гары знаходзіцца пад [[Ворыва|ворывам]]{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|1998|с=523}}.

== Турыстычны патэнцыял ==
Аб'ект даследаваўся ў рамках спецыяльных краязнаўчых экспедыцый па вывучэнні беларускіх вяршынь, якія праводзіліся ў 2005—2012&amp;nbsp;гадах. Паводле метадалогіі экспертных ацэнак турыстычна-рэкрэацыйнага патэнцыялу, распрацаванай беларускімі даследчыкамі, гары Замкавай прысвоены найвышэйшы рэйтынг&amp;nbsp;— 1 («абавязкова ўбачыць»). Гэта сведчыць пра тое, што гара з'яўляецца важным аб'ектам для наведвання турыстамі, мае прыкметнае ўзвышэнне адносна навакольнага ландшафту і адкрывае добры агляд мясцовасці{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=6, 14}}.

== Помнік прыроды ==
Гара ўпершыню абвешчана помнікам прыроды ў 1997 годзе пад назвай «Пуцэвіцкая гара» на плошчы 85&amp;nbsp;га&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spravka-jurist.com/base/part-rx/tx_cszwxy.htm |title=Решение Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 28 ноября 1997 г. № 12/3 Об объявлении памятниками природы отдельных геологических объектов |accessdate=28 чэрвеня 2012 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130914/http://spravka-jurist.com/base/part-rx/tx_cszwxy.htm|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. 18 студзеня 2008 года гара абвешчана геалагічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння пад назвай «Пагорак «Гара Пуцэвіцкая»&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-55/2008-55(067-105).pdf&amp;oldDocPage=11 Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 18 января 2008 г. № 4 Об объявлении некоторых геологических объектов в Гродненской области геологическими памятниками природы республиканского значения]&lt;/ref&gt;. 6 лістапада 2024 года помнік прыроды быў пераўтвораны ў геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння «Гара «Пуцэвіцкая», яго межы былі зменены, плошча склала 91,8&amp;nbsp;га&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=W22442404 Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 6 ноября 2024 г. № 58 О преобразовании памятника природы республиканского значения холм &quot;Гора Пуцевичская&quot;]&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавая гара]] ў [[Навагрудак|Навагрудку]], на якой захаваліся руіны [[Навагрудскі замак|Наваградскага замка]] (XIII—XVI&amp;nbsp;ст.). Побач з гарой насыпаны [[Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|том=6|артыкул=Замкавая гара|старонкі=523|ref=Беларуская энцыклапедыя}}
* {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Замковая гора}}
* {{кніга |аўтар=Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е. |загаловак=Вертикальная Беларусь: путеводитель по 125 уникальным и самобытным туристско-экскурсионным объектам Беларуси |месца=Мн. |выдавецтва=Право и экономика |год=2013 |старонак=164 |isbn=978-985-552-253-0 |ref=Пасанен, Дзікусар, Падліскіх}}
* {{кніга |аўтар=Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е. |загаловак=Горные вершины равнинной Беларуси |месца=Мн. |выдавецтва=ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения» |год=2014 |старонак=224 |isbn=978-985-7054-10-7 |ref=Пасанен 2014}}
* {{артыкул |аўтар=Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Стёпин С.&amp;nbsp;Г., Кособуцкий И.&amp;nbsp;В. |загаловак=Белорусские «горы», высшие точки гряд и возвышенностей как объекты краеведческих исследований с помощью туристских технологий |выданне=Развитие географических исследований в Беларуси в XX–XXI веках: материалы международной научно-практической очно-заочной конференции |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=529—535 |ref=Дзікусар}}

== Спасылкі ==
* [https://www.novogrudok.gov.by/special/ru/putsevich-ru Інфармацыя пра геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння «Гара Пуцэвіцкая» на сайце Навагрудскага райвыканкама]
{{Commons|Category:Zamkavaja Hill, Navahrudak District}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Геаграфія Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Геалогія Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Славутасці Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці]]</text>
      <sha1>n66slyuvrn3mfmgohu1eqfpkodcaidv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157720</id>
      <parentid>5157674</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5157720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9841" sha1="pv6aqsnbrfudqbmcuublxl2rr9ilm54" xml:space="preserve">{{Otheruses|Замкавая гара}}
{{Вяршыня
 |Назва                = Замкавая гара
  |Нацыянальная назва  = 
 |Выява                = Гара Замкавая Пуцэвічы2.JPG
  |Подпіс выявы        = Замкавая гара, Пуцэвічы, выгляд з боку вёскі
 |Каардынаты           = 
 |Краіна               = Беларусь
  |Рэгіён              = Гродзенская вобласць
   |Раён               = Навагрудскі раён
 |Востраў              = 
 |Нябеснае цела        = 
 |Горная сістэма       = 
  |Хрыбет ці масіў     = Навагрудскае ўзвышша 
 |Вышыня               = 324,1
  |Крыніца вышыні      = 
  |Адносная вышыня     = 
  |Першае ўзыходжанне  = 
}}
'''За́мкавая гара́''' ('''Пуцэ́віцкая'''&lt;ref&gt;[http://bse.sci-lib.com/article082195.html БСЭ. Новогрудская возвышенность]&lt;/ref&gt;)&amp;nbsp;— узгорак у [[Ладзеніцкі сельсавет|Ладзеніцкім сельсавеце]] [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] вышынёй 324,1&amp;nbsp;м [[Вышыня над узроўнем мора|над узроўнем мора]].

Замкавая гара з'яўляецца найвышэйшым пунктам [[Навагрудскае ўзвышша|Навагрудскага ўзвышша]] і наогул усёй Гродзенскай вобласці{{sfn|Дзікусар|2021|с=530}}. Знаходзіцца за 3&amp;nbsp;км на захад ад [[Навагрудак|Навагрудка]] і за 0,4&amp;nbsp;км на поўнач ад вёскі [[Пуцэвічы]]{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=14}}{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|1998|с=523}}. 

== Апісанне ==
Узгорак складзены чырвона-бурымі марэннымі [[Суглінак|суглінкамі]], перакрытымі пылаватым [[Супесак|супескам]]. Мае выгляд спадзіста-выпуклага падняцця субмерыдыяльнага кірунку, тыповага для краявых утварэнняў. Схілы спадзістыя, пераважная стромкасць складае 3—7°, адносныя перавышэнні дасягаюць 20—25&amp;nbsp;м. Глебы дзярнова-падзолістыя сярэднеападзоленыя, бліжэй да вяршыні эрадзіраваныя. Амаль уся плошча гары знаходзіцца пад [[Ворыва|ворывам]]{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|1998|с=523}}.

== Помнік прыроды ==
Гара ўпершыню абвешчана помнікам прыроды ў 1997 годзе пад назвай «Пуцэвіцкая гара» на плошчы 85&amp;nbsp;га&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spravka-jurist.com/base/part-rx/tx_cszwxy.htm |title=Решение Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 28 ноября 1997 г. № 12/3 Об объявлении памятниками природы отдельных геологических объектов |accessdate=28 чэрвеня 2012 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130914/http://spravka-jurist.com/base/part-rx/tx_cszwxy.htm|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. 18 студзеня 2008 года гара абвешчана геалагічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння пад назвай «Пагорак «Гара Пуцэвіцкая»&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-55/2008-55(067-105).pdf&amp;oldDocPage=11 Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 18 января 2008 г. № 4 Об объявлении некоторых геологических объектов в Гродненской области геологическими памятниками природы республиканского значения]&lt;/ref&gt;. 6 лістапада 2024 года помнік прыроды быў пераўтвораны ў геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння «Гара «Пуцэвіцкая», яго межы былі зменены, плошча склала 91,8&amp;nbsp;га&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=W22442404 Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 6 ноября 2024 г. № 58 О преобразовании памятника природы республиканского значения холм &quot;Гора Пуцевичская&quot;]&lt;/ref&gt;.

== Турызм ==
Аб'ект даследаваўся ў рамках спецыяльных краязнаўчых экспедыцый па вывучэнні беларускіх вяршынь, якія праводзіліся ў 2005—2012&amp;nbsp;гадах. Паводле метадалогіі экспертных ацэнак турыстычна-рэкрэацыйнага патэнцыялу, распрацаванай беларускімі даследчыкамі, гары Замкавай прысвоены найвышэйшы рэйтынг&amp;nbsp;— 1 («абавязкова ўбачыць»). Гэта сведчыць пра тое, што гара з'яўляецца важным аб'ектам для наведвання турыстамі, мае прыкметнае ўзвышэнне адносна навакольнага ландшафту і адкрывае добры агляд мясцовасці{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=6, 14}}.

== Гл. таксама ==
* [[Замкавая гара (Навагрудак)|Замкавая гара]] ў [[Навагрудак|Навагрудку]], на якой захаваліся руіны [[Навагрудскі замак|Наваградскага замка]] (XIII—XVI&amp;nbsp;ст.). Побач з гарой насыпаны [[Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БЭ|том=6|артыкул=Замкавая гара|старонкі=523|ref=Беларуская энцыклапедыя}}
* {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Замковая гора}}
* {{кніга |аўтар=Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е. |загаловак=Вертикальная Беларусь: путеводитель по 125 уникальным и самобытным туристско-экскурсионным объектам Беларуси |месца=Мн. |выдавецтва=Право и экономика |год=2013 |старонак=164 |isbn=978-985-552-253-0 |ref=Пасанен, Дзікусар, Падліскіх}}
* {{кніга |аўтар=Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е. |загаловак=Горные вершины равнинной Беларуси |месца=Мн. |выдавецтва=ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения» |год=2014 |старонак=224 |isbn=978-985-7054-10-7 |ref=Пасанен 2014}}
* {{артыкул |аўтар=Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Стёпин С.&amp;nbsp;Г., Кособуцкий И.&amp;nbsp;В. |загаловак=Белорусские «горы», высшие точки гряд и возвышенностей как объекты краеведческих исследований с помощью туристских технологий |выданне=Развитие географических исследований в Беларуси в XX–XXI веках: материалы международной научно-практической очно-заочной конференции |тып=зборнік |год=2021 |старонкі=529—535 |ref=Дзікусар}}

== Спасылкі ==
* [https://www.novogrudok.gov.by/special/ru/putsevich-ru Інфармацыя пра геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння «Гара Пуцэвіцкая» на сайце Навагрудскага райвыканкама]
{{Commons|Category:Zamkavaja Hill, Navahrudak District}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Геаграфія Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Геалогія Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Славутасці Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці]]</text>
      <sha1>pv6aqsnbrfudqbmcuublxl2rr9ilm54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Такарчук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75344</id>
    <revision>
      <id>5157739</id>
      <parentid>4973181</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10053" sha1="3k7iires9z4hqmw6n9b8420acpdjl9b" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Такарчук}}
{{Пісьменнік}}
'''Вольга Навоя Такарчук''' ({{lang-pl|Olga Nawoja Tokarczuk}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rejestr.io/krs/243763/stowarzyszenie-kulturalne-gory-babel |title=Архіўная копія |access-date=10 кастрычніка 2019 |archive-date=10 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010133131/https://rejestr.io/krs/243763/stowarzyszenie-kulturalne-gory-babel |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; нар. [[29 студзеня]] [[1962]], [[Сулехаў]]) — польская пісьменніца, эсэістка, аўтарка сцэнарыяў, [[Паэт|паэтэса]]. Адна з самых чытаных польскіх пісьменніц. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (2018) «за апавядальнае ўяўленне, якое з энцыклапедычным запалам паказвае перасячэнне мяжы як форму жыцця»&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=238966 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Навучалася ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] (псіхалогія). Падчас навучання працавала валанцёрам з псіхічна хворымі падлеткамі. Пасля заканчэння ўніверсітэта ў 1985 годзе пераехала ва [[Уроцлаў]], а потым у [[Валбжых]], дзе працавала псіхатэрапеўтам. Вольга Такарчук лічыць сябе паслядоўніцай [[Карл Густаў Юнг|Карла Густава Юнга]] і называе яго псіхалогію адной з крыніц сваёй творчасці.

У студзені 1998 года адна з падпісантаў Беларускай дэкларацыі свабоды. Сябра польскай партыі «зялёных».

Жыве ва Уроцлаве. Мае невялікі вясковы дом у Новай Рудзе пад Уроцлавам, купіла яго, каб быць бліжэй да сваіх любімых мясцін — гор. У Новай Рудзе ладзіць штогадовы фестываль «Горы літаратуры».

== Творчасць ==
У друку дэбютавала ў 1979 годзе апавяданнем пад псеўданімам Наташа Баровін (''Natasza Borowin''). А ў 1989 годзе пабачыла свет яе першая кніга — зборнік вершаў «Гарады ў люстэрках» (''Miasta w lustrach''). Дэбютная кніга прозы — раман «Шлях людзей Кнігі» (''Podróż ludzi Księgi'') — выйшла ў 1993 годзе, за яе Такарчук атрымала ўзнагароду Польскага таварыства кнігавыдаўцоў.

Аўтар некалькіх раманаў і зборнікаў ападяданняў. Стварыла перапляценне рэальнай гісторыі і нацыятворчага міфу. Кніга «Правек і іншыя часы» (''Prawiek i inne czasy'', 1996) стала ўвасабленнем гісторыі Польшчы і адначасова ўвасабленнем гісторыі аднаго чалавека. Цераз прызму аднаго чалавека, аднаго роду, адной вёсачкі ёй атрымалася перадаць гісторыю ўсяго польскага народа і ўсёй Еўропы&lt;ref&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=238971 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;.

Польская назва кнігі ''Bieguni'' (2007) азначае старавераў, «бегуноў» або «бежанцаў», якія верылі, што свет прасякнуты злом і што адзінай магчымасцю ўцячы ад гэтага зла — быць у пастаянным руху. Галоўная тэма раману — экзістэнцыяльная сітуацыя чалавека, які падарожнічае. ''Bieguni'' — гэта метафара сучасных вандроўнікаў. Над кнігаю аўтарка працавала тры гады і пісала яе пераважна ў дарозе&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/29244837.html svaboda.org]&lt;/ref&gt;.

Раман «Вядзі свой плуг праз косткі мёртвых» (''Prowadź swój pług przez kości umarłych'', 2009) — [[дэтэктыў]] без традыцыйнага следства. Галоўная гераіня — інжынерка на пенсіі, настаўніца [[Англійская мова|англійскай мовы]], экзальтаваная абаронца жывёльнага свету — ад самага пачатку ўпэўненая, што ведае, чаму ў акрузе адбываюцца забойствы мужчын, якія захапляюцца паляваннем. Але ёй ніхто не верыць: ні суседзі, ні паліцыя, ні будучыя ахвяры.

Некаторыя творы пісьменніцы экранізаваныя. У прыватнасці, рэжысёрка [[Агнешка Холанд]] зняла фільм «Pokot» паводле рамана Такарчук «Вядзі свой плуг праз косткі мёртвых», прэм’ера адбылася на Берлінскім кінафестывалі ў 2017 годзе&lt;ref&gt;https://iwroclaw.com/ru/eternal-polyachka-s-ukrainskimi-kornyami-olga-tokarchuk-ee-luchshie-knigi-i-literaturnye-premii&lt;/ref&gt;.

== Творы ==
* ''Miasto w lustrach'' (1989 — зборнік вершаў)
* ''Podróż ludzi Księgi'' (1993)
* ''E. E.'' (1995)
* ''Prawiek i inne czasy'' (1996)
* ''Szafa'' (1997)
* ''Dom dzienny, dom nocny'' (1998)
* ''Opowieści wigilijne'' (разам з [[Ежы Пільх]]ам і [[Анджэй Стасюк|Анджэем Стасюком]]) (2000)
* ''Lalka i perła'' (2000)
* ''Gra na wielu bębenkach'' (2001)
* ''Ostatnie historie'' (2004)
* ''Anna In w grobowcach świata'' (2006)
* ''Bieguni'' (2007)
* ''Prowadź swój pług przez kości umarłych'' (2009)
* ''Moment niedźwiedzia'' (2012)
* ''Księgi Jakubowe'' (2014)
* ''Opowiadania bizarne'' (2018)
* ''Profesor Andrews w Warszawie. Wyspa'' (2018)

== Беларускія пераклады ==

=== Раманы ===
* Правек ды іншыя часы — пер. [[Марына Юльянаўна Шода|Марына Шода]], 2010
* Вядзі свой плуг праз косткі мёртвых — пер. [[Марына Юльянаўна Шода|Марына Шода]], 2018
* Кнігі Якуба — пер. [[Марына Юльянаўна Шода|Марына Шода]], 2025


=== Апавяданні ===
* ''Прачынайся ты забіты'' (пер. [[Ганна Пазюк]]) // 20 польскіх апавяданняў, [[Мінск]], 2007, выдавецтва Логвінава
* ''Прафесар Эндрус у Варшаве'' (пер. [[Марына Юльянаўна Шода|Марына Шода]]) // 20 польскіх апавяданняў, Мінск, 2007, выдавецтва Логвінава
* ''Самая брыдкая жанчына ў свеце'' (пер. [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]]) // 20 польскіх апавяданняў, Мінск, 2007, выдавецтва Логвінава
* ''CHE GUEVARA'' (пер. [[Юльян Гайдук]]) // часопіс [[ПАМІЖ]], № 6-2007

== Узнагароды ==

* Прэмія Польскага таварыства кнігавыдаўцоў, 1993
* Прэмія Фонду імя Касцельскіх, 1997
* Літаратурная ўзнагарода «Ніке», 2008, 2015
* Міжнародны Букер і Нобелеўская прэмія па літаратуры, 2018

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.tokarczuk.wydawnictwoliterackie.pl/ Афіцыйная старонка Вольгі Такарчук] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090227035055/http://tokarczuk.wydawnictwoliterackie.pl/ |date=27 лютага 2009 }}
* [http://prajdzisvet.org/authors/5-takarchuk-volha.html prajdzisvet.org]
** [http://prajdzisvet.org/text/635-praviek-dy-inshyja-chasy.html Правек ды іншыя часы. Урывак з рамана]
** [http://prajdzisvet.org/texts/prose/igra-na-nekalkix-barabanax.html Ігра на некалькiх барабанах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210102083331/http://prajdzisvet.org/texts/prose/igra-na-nekalkix-barabanax.html |date=2 студзеня 2021 }}
** [http://prajdzisvet.org/text/11-zhadannie-sabiny.html Жаданне Сабіны]
** [http://prajdzisvet.org/texts/prose/2813.html Прачынайся, ты забіты]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Нобелеўская прэмія/літаратура}}

{{DEFAULTSORT:Такарчук Вольга}}
[[Катэгорыя:Драматургі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Польшчы]]
[[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта псіхалогіі Варшаўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кракава]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне гарадоў Польшчы]]</text>
      <sha1>3k7iires9z4hqmw6n9b8420acpdjl9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выдрыца (заказнік)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89421</id>
    <revision>
      <id>5157804</id>
      <parentid>4418065</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7566" sha1="bduoz7iab7lqs3rlobcdiuque3iwqyn" xml:space="preserve">{{Запаведная зона
 |Назва                  = Заказнік Выдрыца
 |Арыгінальная назва     = 
 |Катэгорыя МСАП         =  
 |Выява               = Р._Выдрыца.jpg
 |Подпіс                   = рака Выдрыца ў заказніку
 |Размяшчэнне              = [[Гомельская вобласць]]
 |Краіна                    = Беларусь
 |Найбліжэйшы горад           = [[Светлагорск]]
 |lat_dir =   |lat_deg =   52 |lat_min = 44    |lat_sec = 
 |long_dir = |long_deg =  29|long_min =   40|long_sec = 
 |region                   = 
 |CoordScale               = 
 |nocat                    = 
 |Плошча                   = 21087 га&lt;ref name=&quot;АПБ&quot;&gt;[http://www.ptushki.org/whatwedo/tvp_t/tvp/vydritsa.html Выдрыца]&lt;/ref&gt;
 |Сярэдняя вышыня          =  
 |Дата заснавання          = [[14 кастрычніка]] [[1999]]
 |Наведвальнасць           = 
 |Год наведвальнасці       = 
 |Кіруючая арганізацыя    =  
 |Сусветная спадчына      =  
 |Сайт                    =  http://zakaznik-vydritsa.by/
 |На карце 1              = 
  |Шырыня карты 1         = 
  |crosses180             = 
 |На карце 2              = Беларусь Гомельская вобласць
  |Шырыня карты 2         = 
}}
'''Выдрыца''' — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў [[Беларусь|Беларусі]]. Размешчаны да паўночным захадзе ад [[горад]]а [[Светлагорск]] у межах [[Светлагорскі раён|Светлагорскага]] і [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёнаў]]. Агульная плошча 21087 гектараў&lt;ref name=&quot;АПБ&quot;/&gt;. Створаны [[14 кастрычніка]] [[1999]]&lt;ref&gt;[http://www.pravoby.info/docum09/part27/akt27953.htm Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 14.10.1999 N 1586] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306080851/http://www.pravoby.info/docum09/part27/akt27953.htm |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; года ў мэтах захавання ў натуральным стане ўнікальнага прыроднага комплексу з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў [[Расліны|раслін]] і [[Жывёлы|жывёл]], занесеных у [[Чырвоная кніга Беларусі|Чырвоную кнігу Беларусі]].

Заказнік занесены ў пералік [[Тэрыторыя, важная для птушак|тэрыторый, важных для птушак]], крытэрыі А1: {{bt-bellat|вялікі арлец|Aquila clanga}}; В2: {{bt-bellat|арол-вужаед|Circaetus gallicus}}, {{bt-bellat|палявы лунь|Circus cyaneus}}, {{bt-bellat|малы арлец|Aquila pomarina}}&lt;ref name=&quot;АПБ&quot;/&gt;.

== Гідралогія ==

Асноўнымі вадатокамі ўгоддзя з’яўляюцца [[Рака|рэкі]] [[Бярэзіна]] і яе левыя прытокі — [[Ала (рака)|Ала]] і [[Выдрыца (прыток Бярэзіны)|Выдрыца]]&lt;ref name=&quot;АПБ&quot;/&gt;. На тэрыторыі заказніка знаходзяцца 26 [[Возера|азёр]]&lt;ref name=&quot;ВЫ&quot;&gt;[http://jlobinles.by/index.php/2010-08-31-12-30-49/2010-09-01-06-15-04 ГПУ «Заказник республиканского значения «Выдрица»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304223435/http://jlobinles.by/index.php/2010-08-31-12-30-49/2010-09-01-06-15-04 |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt; і размешчаны 23 [[Балота|балотныя]] масівы агульнай плошчай 6500 [[Гектар|га]]&lt;ref name=&quot;АПБ&quot;/&gt;.

== Флора ==

[[Флора]] Выдрыцы налічвае 670 [[Біялагічны від|відаў]] раслін. Амаль 80 % тэрыторыі заказніка складаюць [[Лес|лясы]]: хвойнікі і дубровы з прымешкай {{bt-bellat|Граб{{!}}граба|}}, {{bt-bellat|Ясень{{!}}ясеня|}}, {{bt-bellat|елка{{!}}елі|}} і {{bt-bellat|Асіна{{!}}асіны|}}&lt;ref name=&quot;ВЫ&quot;/&gt;.

У заказніку сустракаюцца 670 відаў сасудзістых раслін, у тым ліку {{bt-bellat|баранец звычайны|Huperzia selago}}, {{bt-bellat|жаўтазель германскі|Genista germanica}}, {{bt-bellat|змеегалоўнік Руйша|Dracocephalum ruyschiana}}, {{bt-bellat|зубніца клубняносная|Dentaria bulbifera}}, {{bt-bellat|касач сібірскі|Iris sibirica}}, {{bt-bellat|увярэднік скіпетрападобны|Pedicularis sceptrum-carolinum}}, {{bt-bellat|асака каранішчавая|Carex rhizina}}, {{bt-bellat|дзярэзачка заліўная|Lycopodiella inundata}}, {{bt-bellat|сон лугавы|Pulsatilla pratensis}}, {{bt-bellat|тайнік яйкападобны|Listera ovata}}, {{bt-bellat|фіялка багнавая|Viola uliginosa}}, {{bt-bellat|шпажнік чарапіцавы|Gladiolus imbricatus}}&lt;ref name=&quot;АПБ&quot;/&gt;.

== Фаўна ==

[[Фаўна|Фаўну]] заказніка прадстаўляюць 200 наземных хрыбетных відаў жывёл, 146 [[Птушкі|птушак]], 10 відаў [[Земнаводныя|земнаводных]] і 6 відаў [[Паўзуны|паўзуноў]]&lt;ref name=&quot;ВЫ&quot;/&gt;, у тым ліку {{bt-bellat|вялікі арлец|Aquila clanga}}, {{bt-bellat|арол-вужаед|Circaetus gallicus}}, {{bt-bellat|палявы лунь|Circus cyaneus}}, {{bt-bellat|малы арлец|Aquila pomarina}}, {{bt-bellat|вялікі бугай|Botaurus stellaris}}, {{bt-bellat|малы бугай|Ixobrychus minutus}}, {{bt-bellat|чорны бусел|Ciconia nigra}}, {{bt-bellat|скапа|Pandion haliaetus}}, {{bt-bellat|пустальга звычайная|Falco tinnunculus}}, {{bt-bellat|сокал-шулёнак|Falco vespertinus}}, {{bt-bellat|сокал-кабец|Falco subbuteo}}, {{bt-bellat|шэры журавель|Grus grus}}, {{bt-bellat|звычайны зімародак|Alcedo atthis}}, {{bt-bellat|зялёны дзяцел|Picus viridis}}, {{bt-bellat|садовая стрынатка|Emberiza hortulana}}, {{bt-bellat|барсук|Meles meles}}, {{bt-bellat|арэшнікавая соня|Muscardinus avellanarius}}, {{bt-bellat|гарнастай|Mustela erminea}}, {{bt-bellat|янотападобны сабака|Nyctereutes procyonoides}}, {{bt-bellat|балотная чарапаха еўрапейская|Emys orbicularis}}&lt;ref name=&quot;АПБ&quot;/&gt;.

== Ахова ==

5 відаў раслін і 20 відаў жывёл і птушак заказніка ахоўваюцца законам&lt;ref name=&quot;ВЫ&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі]]
[[Катэгорыя:Жлобінскі раён]]
[[Катэгорыя:Светлагорскі раён]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе]]</text>
      <sha1>bduoz7iab7lqs3rlobcdiuque3iwqyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Фостэр Далес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95219</id>
    <revision>
      <id>5157772</id>
      <parentid>5018520</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4526" sha1="446ebj4yidkgkv22rtqfvwrub74vobd" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч
|беларускае імя     = Джон Фостэр Далес
|арыгінал імя  = John Foster Dulles
|партрэт         = JohnFosterDulles.jpeg
|парадак         = 52
|тытул           = [[Дзяржаўны сакратар ЗША|Дзяржсакратар ЗША]]
|сцяг            = Department of state.svg
|флаг2           = US flag 48 stars.svg
|перыядпачатак	 = [[26 студзеня]] [[1953]] года
|перыядканец	 = [[22 красавіка]] [[1959]] года
|прэзідэнт       = [[Дуайт Эйзенхаўэр]]
|папярэднік	 = [[Дзін Ачэсан]]
|пераемнік       = [[Крысціян Арчыбальд Гертэр|Крысціян Гертэр]]
|парадак_2       = 
|тытул_2         = [[Сенат ЗША|Сенатар]] ад [[Нью-Ёрк (штат)|штата Нью-Ёрк]]
|сцяг_2          =Seal_of_the_United_States_Senate.svg
|сцяг2_2         = Flag of New York.svg
|перыядпачатак_2 = [[7 ліпеня]]
|перыядканец_2	 = [[8 лістапада]] [[1949]]  года
|прэзідэнт_2     = 
|папярэднік_2 = [[Роберт Фердынанд Вагнер, старэйшы|Роберт Вагнер]]
|пераемнік_2      = [[:en:Herbert H. Lehman|Herbert Lehman]]
|партыя          = [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканская партыя]]
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|дата смерці     = 
|месца смерці    = 
|пахаваны       = 
|жонка         = 
|дзеці            = 
|веравызнанне = 
|прафесія       = 
|адукацыя     = 
|навуковая ступень  = 
|узнагароды         = 
|бацька            = 
|маці            = 
|аўтограф        = 
|гады службы        = 
|прыналежнасць     = [[Выява:US flag 48 stars.svg|20px|ЗША]] [[ЗША]]
|род войскаў          = [[Выява:Emblem of the United States Department of the Army.svg|20px|Сухапутныя войскі ЗША]] [[Армія ЗША|Сухапутныя войскі]]
|званне             = [[Маёр]]
|камандаваў         = 
|бітвы           = 
}}
'''Джон Фостэр Далес''' ({{lang-en|John Foster Dulles}}; [[25 лютага]] [[1888]], [[Вашынгтон]] — {{ДС|24|5|1959}}) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, які займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША пры прэзідэнце [[Дуайт Эйзенхаўэр|Дуайце Эйзенхаўэры]].

{{зноскі}}

== Спіс літаратуры ==
'''Біяграфіі'''
** ''Power and Peace: The Diplomacy of John Foster Dulles'' by Frederick Marks (1995) ISBN 0-275-95232-0
** ''John Foster Dulles: Piety, Pragmatism, and Power in U.S. Foreign Policy'' by Richard H. Immerman (1998) ISBN 0-8420-2601-0
** ''Devil and John Foster Dulles'' by Hoopes Townsend (1973) ISBN 0-316-37235-8. Most famous book on Dulles.
** ''The actor; the true story of John Foster Dulles, Secretary of State, 1953—1959'' by Alan Stang, Western Islands (1968)
** ''The John Foster Dulles Book of Humor'' by Louis Jefferson (1986), [[St. Martin's Press]], ISBN 0-312-44355-2

== Спасылкі ==
* [http://www.gutenberg.org/etext/16142 John Dulles. The Communist Threat in the Taiwan Area]

{{start box}}
{{succession box |
  before= [[Дын Гудэрхэм Ачэсан|Дын Ачэсан]] |
  title= [[Дзяржаўны сакратар ЗША]] |
  years= [[26 студзеня]] [[1953]] — [[22 красавіка]] [[1959]]|
  after= [[Крысціян Арчыбальд Гертэр|Крысціян Гертэр]]}}
{{end box}}
{{Дзяржаўныя сакратары ЗША}}
{{Кабінет Дуайта Эйзенхаўэра}}
{{Чалавек года (па версіі часопіса Тайм) 1951-1975|краіна=ЗША}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Далес}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Прынстанскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Сенатары ад штата Нью-Ёрк]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя Прэзідэнцкім медалём Свабоды]]</text>
      <sha1>446ebj4yidkgkv22rtqfvwrub74vobd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікі Екацярынінскі палац</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96879</id>
    <revision>
      <id>5157861</id>
      <parentid>4847650</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13830" sha1="2hucdwhrpqlxktyq8wdposnbcsrtzjv" xml:space="preserve">{{redirect|Екацярынінскі палац}}
{{Славутасць 
|Тып                      = Палац
|Беларуская назва         = Вялікі Екацярынінскі
|Арыгінальная назва    = 
|Выява              = Catherine Palace.jpg
|Подпіс выявы      = Від з боку параднага двара
|Шырыня выявы       = 300
|Статус = {{Культурная спадчына РФ 4|7810447000}}
|Краіна = Расія
|Назва месцазнаходжання = горад
|Месцазнаходжанне = [[Пушкін (горад)|Пушкін]], [[Санкт-Пецярбург]]
  |lat_dir = N|lat_deg = 59|lat_min = 42|lat_sec = 59
 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 47
 |region        = RU
 |CoordScale    = 5000
|Канфесія =
|Епархія =
|Ордэнская прыналежнасць =
|Тып манастыра =
|Тып будынка =
|Архітэктурны стыль = [[Рускае барока]]
|Аўтар праекта =
|Будаўнік = [[Барталамеа Франчэска Растрэлі]]
|Заснавальнік = [[Кацярына I]]
|Першае згадванне =
|Заснаванне = 1717
|Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты|1717|Закладка першага палаца Кацярыны I|1742|Першая перабудова ў валадаранне&lt;br/&gt; Елізаветы Пятроўны|1752|Пачатак капітальнай перабудовы&lt;br/&gt; па праекце Растрэлі|1756|Заканчэнне будаўніцтва|1944|Палац разбураны|1947|Пачатак рэстаўрацыйных прац|2003|Адкрыты ўзноўлены Бурштынавы пакой}}
|Скасаваны =
|Пачатак будаўніцтва = 1752
|Заканчэнне будаўніцтва = 1756
|Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Прыбудоўкі =
|Вядомыя жыхары =
|Рэліквіі =
|Настаяцель =
|Стан =
|Сайт = http://www.tzar.ru/
|Commons = Catherine Palace
}}
'''Вялікі Екацярынінскі палац''' (таксама вядомы як ''Вялікі Царскасельскі палац '', ''Екацярынінскі палац'') — былы [[Імператар усерасійскі|імператарскі]] [[палац]]; адзін з найбуйнейшых у наваколлях [[Санкт-Пецярбург]]а. Размешчаны ў сучасным горадзе [[Пушкін (горад)|Пушкін]] (раней Царскае Сяло), у 25 кіламетрах на поўдзень ад Санкт-Пецярбурга.

Будынак закладзена ў [[1717]] годзе па загаду [[Расійская імперыя|расійскай]] імператрыцы [[Кацярына I|Кацярыны I]]; уяўляе ўзор позняга [[барока]]. У [[СССР|савецкае]] час у палацы быў адкрыты [[музей]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] палац быў моцна разбураны. Яго аднаўленне заняло доўгія гады і працягваецца Ленінградскай школай рэстаўратараў на строга навуковай аснове. Да завяршэння яшчэ далёка.

== Гісторыя ==
У гісторыі і архітэктуры палаца знайшлі сваё адлюстраванне як архітэктурныя павевы кожнай з эпох, якія перажыў палац, так і асабістыя прыхільнасці расійскіх кіраўнікоў таго часу. Сам палац быў закладзены ў [[1717]] годзе пад кіраўніцтвам нямецкага архітэктара [[Іаган Фрыдрых Браўнштэйн|Іагана Фрыдрыха Браўнштэйна]] як летняя рэзідэнцыя імператрыцы Кацярыны I. У [[1743]] годзе імператрыца [[Елізавета Пятроўна]], якая толькі што ўзышла на прастол даручыла рускім архітэктарам [[Міхаіл Рыгоравіч Зямцоў|Міхаілу Зямцову]] і [[Андрэй Васільевіч Квасаў|Андрэю Васільевічу Квасаву]] пашырыць і добраўпарадкаваць палац. Менавіта пры імператрыцы [[Елізавета Пятроўна|Елізавеце Пятроўне]] палац набыў свой цяперашні выгляд і стыль. У маі [[1752]] года яна даручыла архітэктару [[Барталамеа Франчэска Растрэлі]] ізноў перабудаваць палац, паколькі палічыла яго занадта старамодным і маленькім. Пасля дэмантажу, грандыёзнай перабудовы і будаўнічых прац, якія доўжыліся чатыры гады, і з'явіўся сучасны палац, выкананы ў стылі [[Рускае барока]]. [[30 ліпеня]] [[1756]] года адбылася прэзентацыя 325-мятровага палаца ашаломленым расійскім вяльможам і замежным гасцям.

== Перабудова ==

[[Барталамеа Франчэска Растрэлі|Растрэлі]] перабудаваў Вялікі (Екацярынінскі) палац (1752—1756) у Царскім Селі наступным чынам. Падоўжная [[вось]] будынкі стала галоўнай прасторавай каардынатай у яго плане; велізарная працягласць двух паралельных [[анфілада|анфілад]] парадных памяшканняў, маштаб якіх нарастае да цэнтра — Вялікай зале і Карціннай галерэі, падкрэслена вынасам параднай лесвіцы ў паўднёва-заходні канец будынка. Рытмічная разнастайнасць ордарнай сістэмы [[фасад]]а, вялікія выступы [[Калона|каланад]] з раскрапоўкамі [[антаблемент]]а над імі, глыбокія ўпадзіны вокнаў, якія ствараюць багатую гульню святлаценю, багацце ляпніны і дэкаратыўнай скульптуры, шматколернасць фасадаў (блакітны і залацісты колеры) надаюць будынку эмацыйнае, насычанае, святочнае і вельмі ўрачыстае аблічча ([[ВСЭ]]).

== Архітэктура ==

Велізарны аб'ём Вялікага палаца прыкметны адразу. Акрамя гэтага, [[сіметрыя|сіметрычная]] восевая сістэма накладных [[порцік]]аў [[фасад]]а палаца адпавядае асноўным прасторавым каардынатам плану парку.

У перыяд нямецкай акупацыі ансамбль моцна пацярпеў, палацы разрабаваны, шматлікія экспанаты згарэлі. Цяпер ансамбль цалкам адноўлены рэстаўратарамі — Н. У. Баранавым, А. А. Кедрынскім, Н. Я. Туманавай і інш.

== Бурштынавы пакой ==
{{main|Бурштынавы пакой}}

Бурштынавы кабінет ці Бурштынавы пакой — адно з самых вядомых памяшканняў Вялікага Екацярынінскага палаца. Асноўнае ўбранне Бурштынавага пакоя выраблена напачатку XVIII стагоддзя ў [[Каралеўства Прусія|Прусіі]], у [[1716]] падорана каралём [[Фрыдрых Вільгельм I|Фрыдрыхам Вільгельмам I]] [[Пётр I|Пятру I]]; у [[1746]] дапоўнена і змантавана ў Зімовым палацы ў [[Санкт-Пецярбург]]у, у [[1755]] перанесена ў [[Царскае Сяло]].

У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўбранне Бурштынавага пакоя вывезена нямецкімі акупантамі ў [[Кёнігсберг]]. Далейшы лёс пакоя быў невядомы.

З [[1979]] у Санкт-Пецярбургу вялася праца па ўзнаўленні Бурштынавага пакоя, да 300-годдзя [[Санкт-Пецярбург]]а яна адноўлена ў поўным аб'ёме рукамі айчынных рэстаўратараў, у тым ліку на сродкі нямецкіх фірмаў.

Пра лёс сапраўдных экспанатаў пакоя дагэтуль ходзяць легенды і міфы.

== Ход аднаўлення ==
[[23 мая]] [[2010]] года генеральны дырэктар Дзяржаўнага музея-запаведніка &quot;Царскае Сяло&quot; Вольга Таратынава паведаміла журналістам пра тое, што да святкавання 300-летняга юбілею Царскага Сяла адкрыюцца некалькі адрэстаўраваных зал і павільёнаў: {{cquote | Адкрыем паўторна адрэстаўраваную Тронную залу ў Екацярынінскім палацы. Адкрыем і зусім не знаёмы для нашых гасцей залу з той паловы палаца, у якой жыла Кацярына - Арабескавую залу. Зараз у ёй ужо вядуцца працы па мэблі і падбору штор&lt;ref&gt;[http://interfax.ru/news.asp?id=137934 У Екацярынінскім палацы Царскага Сяла адкрыюць Арабескавы і Тронны залы] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. }}

== Фатаграфіі ==
&lt;gallery&gt;
Выява:2002-11-15 071b Puschkin Bernsteinzimmer.jpg|Адноўлены Бурштынавы пакой
&lt;!--Выява:Позолоченная ограда Большого Екатерининского дворца.jpg|Пазалочаная агароджа Вялікага Екацярынінскага палаца--&gt;
Выява:CatherinePalaceSouthSide.jpg|Паўднёвы бок
Выява:Catherine Palace side.jpg|Бакавое крыло і дамавая царква
&lt;!--Выява:Сады-лабиринты у Большого Екатерининского дворца.jpg|[[Сад]]ы-[[лабірынт]]ы ля Вялікага Екацярынінскага палаца--&gt;
Выява:2002-11-15 Katherinenpalast Fenster.jpg|Акно
Выява:2002-11-15 040b Katherinenpalast Saal Totale.jpg|Зала для баляў
Выява:2002-11-15 082 Katherinenpalast Zimmer.jpg|Блакітны салон
Выява:Interior finish of the Catherine Palace.JPG|Унутранае афармленне палаца.
File:Царское-село,-Екатерининский-дворец.jpg|Арабескавая зала, адкрыты ў 2010 годзе.
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]]

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Catherine Palace|Екацярынінскі палац}}
* [http://www.virtualpushkin.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=56 Гістарычная даведка сайта Віртуальны Пушкін]
* [http://www.tzar.ru/museums/palaces/c_atherine Гістарычная даведка сайта ДМЗ Царскае Сяло] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150617184056/http://www.tzar.ru/museums/palaces/c_atherine |date=17 чэрвеня 2015 }}
* [http://pushkin.ru/palaces/ekaterininskiy-dvorets.html Цікавыя факты і фота Екацярынінскага палаца на серверы Pushkin.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131024193012/http://pushkin.ru/palaces/ekaterininskiy-dvorets.html |date=24 кастрычніка 2013 }}

{{Растрэлі}}
{{Славутасці Санкт-Пецярбурга}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Палацы Расіі]]
[[Катэгорыя:Збудаванні Расіі ў стылі барока]]
[[Катэгорыя:Рускае барока]]
[[Катэгорыя:Палацава-паркавыя ансамблі прыгарадаў Санкт-Пецярбурга]]
[[Катэгорыя:Палацы Санкт-Пецярбурга]]
[[Катэгорыя:Пушкін (горад)]]
[[Катэгорыя:Рэзідэнцыі расійскіх манархаў]]
[[Катэгорыя:Руская архітэктура XVIII стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаванні]]
[[Катэгорыя:1756 год у Еўропе]]
[[Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Санкт-Пецярбургу]]</text>
      <sha1>2hucdwhrpqlxktyq8wdposnbcsrtzjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікі шэры ківі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100217</id>
    <revision>
      <id>5157875</id>
      <parentid>5064119</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T11:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4245" sha1="a100ce1ea7g2brogtqu7pw8df9hxga6" xml:space="preserve">{{Таксон
 | image file        = Apteryx haastii.jpg
 | image title       = 
 | image descr       = Маладая [[самка]] і дарослы [[самец]]&lt;br /&gt;вялікага шэрага ківі&lt;ref&gt;Літаграфія з кнігі: Rowley G.D. Ornithological miscellany. — London: Trubner, [[1876]]—[[1878]]. — Vol. I. — Opp. p. 8. Аўтар: [[:en:John Gerrard Keulemans|John Gerrard Keulemans]] ([[1842]]—[[1912]]), [[:en:National Library of New Zealand#Alexander Turnbull Library|Alexander Turnbull Library]], Reference No. PUBL-0035-1-008, 1876.&lt;/ref&gt;
 | regnum            = Жывёлы
 | parent            = Apteryx
 | rang              = Від
 | latin             = Apteryx haastii
 | author            = [[Potts]], 1872
 | syn               = 
 | typus             = 
 | children name     = 
 | children          = 
 | range map         = 418px-NZ-kiwimapApteryx haastii.png
 | range map caption = 
 | range map width   = 
 | range legend      = 
 | iucnstatus        = VU
 | iucn              = 100060010
 | wikispecies       = Apteryx haastii
 | commons           = Category:Apteryx haastii
 | itis         = 553790
 | ncbi         = 8823
 | eol               = 
}}
'''Вялікі шэры ківі''' ({{btname|Apteryx haastii|[[Potts]], [[1872]]}}) — [[Новая Зеландыя|новазеландская]] [[эндэмік|эндэмічная]] [[птушкі|птушка]]. Самы буйны з відаў, якія адносяцца да адзінага роду ({{lang-la|[[Apteryx]]}}) і сямейства ({{lang-la|[[Apterygidae]]}}) у атрадзе ківіпадобных ({{lang-la|[[Apterygiformes]]}}). [[Маары]]йская назва птушкі — '''Roroa'''.

== Агульная характарыстыка ==
Вышыня вялікага шэрага ківі дасягае 45 см, а вага — 3,3 кг. Днём хаваецца ў выкапанай [[нара|нары]], якая ўяўляе сабой сапраўдны лабірынт з некалькімі выхадамі.

Характэрнай рысай гэтага віду з’яўляецца тое, што [[самка]] адкладае толькі адно яйка ў год. Наседжваюць яго абое бацькоў.

Жыве ў гарыстай частцы Паўднёвага вострава. Сустракаецца ад горных лясоў да альпійскіх лугоў.

== Ступень пагрозы існаванню ==
Вялікі шэры ківі занесены ў [[Чырвоная кніга|міжнародную Чырвоную Кнігу]] са статусам «уразлівы» ({{lang-en|vulnerable}}).

Папуляцыя ацэньваецца больш чым у 20 000 асобін. З-за цяжкадаступных для завозных драпежнікаў месцаў пасялення папуляцыя гэтага віду скарачаецца павольней за ўсё — на 2 % у год.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* ''Ганзак Я.'' Иллюстрированная энциклопедия птиц. — Прага: Артия, 1990.

== Спасылкі ==
* [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/1938/all Вялікі шэры ківі] ў [http://www.iucnredlist.org/ «The IUCN Red List of Threatened Species™»]{{ref-en}}
* [http://www.arkive.org/species/GES/birds/Apteryx_haastii/ Відэа і фатаграфіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070614224819/http://www.arkive.org/species/GES/birds/Apteryx_haastii/ |date=14 чэрвеня 2007 }} вялікага шэрага ківі на сайце [http://www.arkive.org/ «ARKive — Images of Life on Earth»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160427162729/http://www.arkive.org/ |date=27 красавіка 2016 }}{{ref-en}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Ківіпадобныя]]
[[Катэгорыя:Птушкі Новай Зеландыі]]
[[Катэгорыя:Эндэмікі Новай Зеландыі]]
[[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1872 годзе]]</text>
      <sha1>a100ce1ea7g2brogtqu7pw8df9hxga6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Сысоеўна Аўраменка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105813</id>
    <revision>
      <id>5157738</id>
      <parentid>5050997</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="kzbntlbfhof3sulrw2r3bvkt8650fo0" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Аўраменка}}
{{Асоба}}
'''Вольга Сысоеўна Аўраменка''' ({{ДН|23|11|1934}}, г. п. [[Уваравічы]]) — [[Народны настаўнік СССР]] (1979). [[Заслужаны настаўнік БССР]] (1973){{sfn|Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|1982}}.

== Біяграфія ==
Скончыла [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскі педагагічны інстытут імя Чкалава]] ў 1956 годзе. З 1956 года — настаўніца рускай мовы і літаратуры Уваравіцкай сярэдняй школы Буда-Кашалёўскага раёна. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР з 1980 года{{sfn|Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|1982}}.

В. С. Аўраменка стала адной з першых, хто атрымаў ганаровае званне «Народны настаўнік СССР»&lt;ref&gt;[http://mondvor.narod.ru/pznarucitel.htm ИСТОРИЯ ПОЧЕТНОГО ЗВАНИЯ «НАРОДНЫЙ УЧИТЕЛЬ СССР»] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5||29}}

== Спасылкі ==
* ''Святлана Кірсанава'' [https://nastgaz.by/legenda-1/ Легенда № 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230626022541/https://nastgaz.by/legenda-1/ |date=26 чэрвеня 2023 }}{{v|26|6|2023}} // [[Настаўніцкая газета]]
* ''Уладзімр Гаўрыловіч'' [https://estu.1prof.by/news/pershaya-narodnaya/ Першая народная] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230626021731/https://estu.1prof.by/news/pershaya-narodnaya/ |date=26 чэрвеня 2023 }}{{v|26|6|2023}} // [[Беларускі прафсаюз работнікаў адукацыі і навукі]]
* [https://person.goub.by/?p=365 Знаменитые люди Гомельщины: Авраменко Ольга Сысоевна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230626022511/https://person.goub.by/?p=365 |date=26 чэрвеня 2023 }}{{ref-ru}}{{v|26|6|2023}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Аўраменка Вольга Сысоеўна}}
[[Катэгорыя:Народныя настаўнікі СССР]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі БССР]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання]]</text>
      <sha1>kzbntlbfhof3sulrw2r3bvkt8650fo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амар Брэдлі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106805</id>
    <revision>
      <id>5157768</id>
      <parentid>5004808</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4649" sha1="s3wf0te4yscu6n7r3da1fy01e0kg22q" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Брэдлі}}
{{Ваенны дзеяч
|поўнае імя     = Амар Нельсан Брэдлі
|дата нараджэння  = 12.02.1893
|дата смерці    = 8.04.1981
|месца нараджэння =
|месца смерці   = 
|партрэт        = Omar Bradley, official military photo, 1949.JPEG
|подпіс        =
|мянушка       = «Салдацкі генерал» &lt;br /&gt;({{lang-en|The G.I.'s General}})
|прыналежнасць ={{Сцяг ЗША}} [[ЗША]]
|гады службы = [[1915]]—[[1953]]
|званне = {{Генерал армій (ЗША)}}
|род войскаў = {{Сцяг ЗША}} [[Армія ЗША]]
|камандаваў =
[[82-я паветрана-дэсантная дывізія, ЗША|82-я паветрана-дэсантная дывізія]]&lt;br /&gt;
[[U.S. 28th Infantry Division]]&lt;br /&gt;
[[U.S. II Corps]]&lt;br /&gt;
[[U.S. First Army]]&lt;br /&gt;
[[U.S. 12th Army group]]&lt;br /&gt;
[[Начальнік штаба сухапутных ЗША|Начальнік Генштаба арміі ЗША]]
[[Аб'яднаны камітэт начальнікаў штабоў|Старшыня камітэта начальнікаў штабоў]]
|частка =
|бітвы =[[Першая сусветная вайна]]&lt;br /&gt;
[[Другая сусветная вайна]]&lt;br /&gt;
[[Карэйская вайна]]
|узнагароды =
{{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}}-
{{!}}{{Медаль За выбітныя заслугі}}{{!!}}{{Медаль За выбітную службу, ВМС ЗША}}
{{!}}-
{{!}}{{Сярэбраная зорка, ЗША}}{{!!}}{{Медаль Легіён пашаны}}{{!!}}{{Ваенны Крыж, Люксембург}}
{{!}}-
{{!}}{{Бронзавая зорка, ЗША}}{{!!}}{{Медаль Перамогі ў Першай сусветнай вайне, ЗША}}{{!!}}{{Памятны медаль абароны Амерыкі}}
{{!}}-
{{!}}{{Медаль еўрапейска-афрыканска-сярэднеўсходняй кампаніі}}{{!!}}{{Медаль Перамогі ў Другой сусветнай вайне, ЗША}}{{!!}}{{Армейскі медаль акупацыі}}
{{!}}-
{{!}}{{Памятны медаль абароны Амерыкі}}{{!!}}{{Рыцар-камандор ордэна Лазні}}{{!!}}{{Ордэн Брытанскай імперыі|ваенны|KBE}}
{{!}}-
{{!}}{{Ваенны Крыж 1939-1945, Францыя}}{{!!}}{{Прэзідэнцкі медаль Свабоды}}{{!!}}{{Ордэн Адраджэння Польшчы 3 ступені}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Ордэн Суворава 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Кутузава 1 ступені}}
{{!}}}
|у адстаўцы =
|роспіс = [[Выява:Omar N Bradley Signature.svg|200px]]
|Commons = Omar_Bradley
}}
'''Амар Нельсан Брэдлі''' ({{lang-en|Omar Nelson Bradley}}; [[12 лютага]] [[1893]], Кларк, [[Місуры (штат)|штат Місуры]] — [[8 красавіка]] [[1981]], [[Нью-Ёрк]], Нью-Ёрк) — амерыканскі военачальнік, генерал арміі (20 верасня 1950), адзін з галоўных камандзіраў Арміі ЗША ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Афрыцы]] і Еўропе падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Пасля вайны займаў пасаду начальніка Генеральнага штаба арміі; ў 1949 годзе стаў першым старшынёй Аб'яднанага камітэта начальнікаў штабоў ЗША. Апошні (і ў цяперашні час) амерыканскі военачальнік, які меў званне генерала арміі (5 зорак), і адзіны, каму гэта званне было прысвоена пасля заканчэння Другой сусветнай вайны.

{{Генералы арміі ЗША}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі ЗША]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]]
[[Катэгорыя:Военачальнікі ЗША]]
[[Катэгорыя:Старшыні Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў ЗША]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Асобы на марках]]</text>
      <sha1>s3wf0te4yscu6n7r3da1fy01e0kg22q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хойт Вандэнберг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107354</id>
    <revision>
      <id>5157770</id>
      <parentid>4580960</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2158" sha1="i67cclpmd0big2kr1u5br5qzz0w2d2p" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Хойт Сенфард Вандэнберг''' ({{lang-en|Hoyt Sanford Vandenberg}}; [[24 студзеня]] [[1899]] — [[2 красавіка]] [[1954]]) — генерал [[ВПС ЗША]], дырэктар [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] (1946—1947), [[начальнік штаба]] ВПС (1948—1953).

Вучыўся ў лётных школах у Брукфілд (1924) і Келіфілд (1924), тактычнай школе ВПС (1935).

З 1939 г. служыў у аддзеле планавання штаба ВПС. З пачатку вайны прызначаны афіцэрам па аператыўных пытаннях і баявой падрыхтоўцы штаба ВПС. У чэрвені 1943 накіраваны ў Вялікабрытанію для арганізацыі ВПС у [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]]. Браў удзел у стварэнні 12-га авіяцыйнага злучэння. З 1943 — начальнік штаба Паўночна-Заходніх афрыканскіх стратэгічных сіл.

З ліпеня 1945 — памочнік начальніка штаба ВПС ЗША. Са студзеня 1946 — дырэктар разведкі Ваеннага дэпартамента Генштаба. З 1948 — начальнік штаба ВПC. Выйшаў у адстаўку ў 1953.

== Памяць ==
Імя генерала насіў [[USNS General Hoyt S. Vandenberg|карабель ВМС ЗША]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://archive.today/20121212202619/http://www.af.mil/information/heritage/person.asp?dec=&amp;pid=123006497 Біяграфія (на англійскай)]

{{Дырэктары Цэнтральнай разведкі і ЦРУ}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Вандэнберг Хойт}}
[[Катэгорыя:Ваенныя ЗША]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]]
[[Катэгорыя:Дырэктары ЦРУ]]</text>
      <sha1>i67cclpmd0big2kr1u5br5qzz0w2d2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рычард Хелмс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107359</id>
    <revision>
      <id>5157773</id>
      <parentid>4744679</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1517" sha1="alk826xsc1ml5htpb03tgmregdisjl3" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч
| беларускае імя      = Рычард Хелмс
| арыгінальнае імя = Richard Helms
| партрэт          = Richard M Helms.jpg
 | парадак              = 8
 | тытул                = [[дырэктар Цэнтральнай разведкі]]
 | сцяг                 = Flag of the United States.svg
 | сцяг2                = Seal of the Central Intelligence Agency.svg
 | перыядпачатак         = {{date|30|6|1966|1}}
 | перыядканец          = {{date|2|2|1973|1}} 
 | прэзідэнт            = [[Ліндан Бэйнс Джонсан|Л. Б. Джонсан]], [[Рычард Мілхаўз Ніксан|Р. Ніксан]] 
 | папярэднік       = [[Уільям Рэйбарн|У. Рэйбарн]]
 | пераемнік             = [[Шлезінгер, Джэймс Шлезінгер|Д.Шлезінгер]]
 | парадак_2            = 6
 | тытул_2              = [[дырэктар ЦРУ]]
}}
'''Рычард Мак-Гара Хелмс''' ({{lang-en|Richard McGarrah Helms}}; {{ДН|30|3|1913}} — {{ДС|22|10|2002}}) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч, дырэктар Цэнтральнай разведкі ЗША (1966—1973).

{{Зноскі}}

{{Дырэктары  Цэнтральнай  разведкі  і ЦРУ}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Хелмс Рычард}}
[[Катэгорыя:Дырэктары ЦРУ]]</text>
      <sha1>alk826xsc1ml5htpb03tgmregdisjl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Віцебска</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116116</id>
    <revision>
      <id>5157827</id>
      <parentid>5073550</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44866" sha1="3gaz1fzy4y9ym5fx975t239j6vf6dn0" xml:space="preserve">{{пералік}}
[[Выява:Coat of Arms of Viciebsk, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Віцебска]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Віцебск]]а:
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Выява:Agrest jewgenij 20081119 olympiade dresden.jpg|thumb|175px|[[Яўген Агрэст]]]]
[[Выява:Aksana Kavalchuk 2019.jpg|thumb|175px|[[Аксана Аляксееўна Кавальчук|Аксана Кавальчук]]]]

== А ==
* [[Яўген Сяргеевіч Абраменка]] — беларускі біятланіст.
* [[Яўген Агрэст]] (нар. 1966) — шахматыст, шматразовы чэмпіён [[Швецыя|Швецыі]].
* [[Міхась Адзярыха]] (1904—1938) — краязнавец, педагог, ахвяра рэпрэсій сталінізму.
* [[Заір Азгур]] (1908—1994) — беларускі скульптар.
* [[Святлана Акружная]] — народная артыстка Беларусі, актрыса.
* [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] — беларускі мастак, выпускнік [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П.М.Машэрава|Віцебскага худграфа]].
* [[Альгерд]] — [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]].
* [[Анатоль Сямёнавіч Александронак]] (нар. 1941) — беларускі спартсмен.
* [[Сямён Альтшулер]] — расійскі фізік.
* [[Жарэс Алфёраў]] — расійскі фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] па фізіцы 2000 года.
* [[Мікалай Аляксандравіч Аляксееў]] (нар. 1978) — беларускі [[баскетбаліст]], трэнер.
* [[Разалія Міхайлаўна Амусіна]] (1918—1972) — дзіцячая пісьменніца, сцэнарыстка&lt;ref&gt;https://lavkapisateley.spb.ru/enciklopediya/a/amusina-roza-mihajlovna&lt;/ref&gt;.
* [[Марыя Васільеўна Анібраева]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]].
* [[Міхаіл Анцаў]] (1865—1945) — кампазітар, харавы дырыжор і педагог; адзін з арганізатараў Народнай кансерваторыі ў Віцебску.
* [[Арцём Арашонак]] — пісьменнік, перакладчык, сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзу беларускіх пісьменнікаў]].
* [[Людміла Аляксандраўна Арцёменка]] (нар. 1953) — беларускі палітык.
* [[Таццяна Пятроўна Аржаннікава]] (нар. 1964) — майстар спорту міжнароднага класа (1978) па спартыўнай гімнастыцы.
* [[Галіна Аляксандраўна Арлова]] — беларуская актрыса.
* [[Ганна Пятроўна Арлова]] (нар. 1955) — доктар педагагічных навук, прафесар.
* [[Аляксандр Мікалаевіч Арлоў]] — беларускі скульптар.
* [[Іван Аляксеевіч Арлоў]] — савецкі ваенны дзеяч.
* [[Леанід Афрэмаў]] — беларуска-ізраільскі мастак.
* [[Яўген Якаўлевіч Аршанскі]] (нар. 1975) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі навучання і выхавання (хімія). Доктар педагагічных навук (2005), прафесар (2007).
* [[Вадзім Іванавіч Арэхаў]] — савецкі ваенны дзеяч.

== Б ==
* [[Маіна Максімаўна Бабарыка]] — беларуская журналістка.
* [[Рыгор Абрамавіч Багарад]] — поўны кавалер Ордэна Славы.
* [[Мікалай Мікалаевіч Багародскі|Мікалай Багародскі]] (1877—1937) — [[Гісторыя|гісторык]], краязнавец, публіцыст; ахвяра сталінскіх рэпрэсій.
* [[Анатоль Багатыроў]] (1913—2003) — народны артыст Беларусі, кампазітар.
* [[Уладзімір Іванавіч Бадзягін]] — беларускі спартсмен.
* [[Аляксандр Васілевіч Базыленка]] — беларускі спартсмен.
* [[Руслан Леанідавіч Байдакоў]] (нар. 1974) — беларускі баскетбаліст, трэнер.
* [[Алег Анатолевіч Бандарык]] — беларускі спартсмен.
* [[Феадосій Раманавіч Барадулін]] (1896—1956) — гісторык медыцыны. Доктар медыцынскіх навук, прафесар (1946).
* [[Юрый Анатолевіч Баранаў]] (нар. 1949) — беларускі мастак.
* [[Наталля Сяргееўна Бараноўская]] — беларуская спартсменка.
* [[Віталь Баркоўскі]] — беларускі тэатральны рэжысёр.
* [[Ісаак Бароўскі]] — беларускі мастак.
* [[Яўген Бартніцкі]] — паэт, каталіцкі святар.
* [[Ісідар Самуілавіч Бас]] — беларускі літаратуразнавец.
* [[Радзівон Міхайлавіч Бас]] — беларускі рэжысёр і прадзюсар.
* [[Рыгор Міхайлавіч Баталаў]] — Герой Савецкага Саюза.
* [[Міхаіл Бахцін]] (1895—1975) — расійскі філосаф, літаратуразнавец і тэарэтык мастацтва.
* [[Юрый Анатольевіч Балабанаў]] (1963—2006) — беларускі спартсмен. Заслужаны майстар спорту па спартыўнай гімнастыцы.
* {{нп5|Марк Майсеевіч Бейлінсан||kk|Марк Моисеевич Бейлинсон}}
* [[Афанасій Белабародаў]] (1903—1990) — савецкі военачальнік, двойчы Герой Савецкага Саюза.
* [[Андрэй Бембель]] (1905—1986) — беларускі скульптар.
* [[Таццяна Дзмітрыеўна Беразоўская]] — беларуская мастачка.
* [[Бер Лейзеравіч Берлінкоў]] (1912—1996) — беларускі шашачны ігрок, функцыянер, суддзя.
* [[Ізраіль Саламонавіч Бескін]] — [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Таццяна Сямёнаўна Бойка]] (нар. 1955) — суддзя Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь.
* [[Анатоль Восіпавіч Бонч-Асмалоўскі|Анатоль Бонч-Асмалоўскі]] (1857—1930) — грамадска-палітычны дзеяч, публіцыст, мемуарыст.
* [[Давыд Абрамавіч Брук]] (1924—1987) — савецкі тэатральны мастак.
* [[Абрам Якаўлевіч Брын]] — беларускі трэнер па боксе.
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Бугаёў]] (нар. 1957) — беларускі эканаміст, спецыяліст у галіне бухгалтарскага ўліку і аналізу.
* [[Алена Бузінова]] (нар. 1989) — беларуская [[футбол|футбалістка]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]].
* [[Пётр Аляксандравіч Буланаў]] — беларускі імунолаг.
* [[Уладзімір Паўлавіч Бурмейстар]] — савецкі балетмайстар.
* [[Георгій Кліменцьевіч Бухавец]] — савецкі ваенны дзеяч.
* [[Васіль Быкаў]] (1924—2003) — пісьменнік, грамадскі дзеяч.
* [[Сяргей Сяргеевіч Быкоўскі]] — беларускі баксёр.
* [[Аляксандрас Бяляўскіс]] — латвійскі хакеіст.

== В ==
* [[Валерый Ігнатавіч Вагель]] — беларускі спартсмен.
* [[Восіп Мікалаевіч Вайніловіч|Восіп Вайніловіч]] (1860—1890) — рэвалюцыянер-народнік, публіцыст.
* [[Мікалай Мікалаевіч Вараб’ёў]] (нар. 1974) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.
* [[Язэп Ігнатавіч Васілевіч|Язэп Васілевіч]] (1870—1934) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, педагог, археолаг, публіцыст.
* [[Віталій Міхайлавіч Васюкоў]] (нар. 1974) — беларускі палітык.
* [[Уладзімір Сямёнавіч Васільеў]] (1936—2017) — беларускі ўрач-інфекцыяніст. Доктар медыцынскіх навук (1983), прафесар (1983).
* [[Імануіл Велікоўскі]] — амерыкана-ізраільскі ўрач, пісьменнік-фантаст.
* [[Фелікс Рувімавіч Вількін]] — беларускі дызайнер.
* [[Якаў Раманавіч Вількін]] — беларускі гісторык спорту.
* [[Святлана Барысаўна Вількіна]] — беларуская спартсменка (шатакан каратэ-до).
* [[Уладзімір Ільіч Вітко]] — беларускі мастак.
* [[Барыс Ізраілевіч Волчак]] — савецкі рэжысёр.
* [[Ялегі Пранціш Вуль]] (1835—1880-я) — беларускі паэт.
* [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]] (1816—1884) — беларускі паэт, драматург, публіцыст і даследчык фальклору, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры
* [[Святлана Барысаўна Вількіна]] — беларуская спартсменка і трэнер (шатакан каратэ-до).
* [[Эдуард Аляксандравіч Высоцкі]] (1943—2011) — беларускі геолаг. [[Доктар геолага-мінералагічных навук]] (1998), [[прафесар]] (2000).

== Г ==
* [[Валерый Мікалаевіч Гурын]] (1938—2007) — беларускі вучоны, доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* [[Віталь Іосіфавіч Гальданскі]] — вучоны ў галіне ядзернай фізікі.
* [[Жанна Васільеўна Гарадзецкая]] (нар. 1979) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]].
* [[Іван Іванавіч Гарбачэўскі|Іван Гарбачэўскі]] (1800—1869) — дзекабрыст, мемуарыст.
* [[Пётр Аўгуставіч Гельвіх]] — савецкі вучоны ў галіне балістыкі.
* [[Карл Іванавіч Гібенталь]] (1786—1860) — вынаходнік гіпсавай імабілізацыі ў медыцыне, вядомы практык-эпідэміёлаг.
* [[Іосіф-Еўзель Гінцбург]] (1812—1878) — расійскі філантроп, фінансіст, барон.
* [[Рыгор Яфімавіч Глюкман]] — амерыканскі жывапісец.
* [[Галіна Гаўрыілаўна Голубева]] — беларускі архітэктар.
* [[Вольга Сяргееўна Горлава]] — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі.
* [[Карл Грыгаровіч]] (1868—1921) — беларускі скрыпач і педагог; інтэрпрэтатар скрыпічнай і квартэтнай класікі.
* [[Давід Барысавіч Грубін]] (1913—1997) — савецкі мастак&lt;ref&gt;https://socrealizm.com.ua/gallery/artist/grubin-db-1913&lt;/ref&gt;.
* [[Ігар Алегавіч Грунтоў]] (нар. 1950) — беларускі юрыст, спецыяліст у галіне крымінальнага права і крыміналогіі, крымінальна-выканаўчага права.
* [[Залман Маркавіч Гудковіч]] (1925—2014) — савецкі палярны даследчык. Доктар геаграфічных навук&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%93%D0%A3%D0%94%D0%9A%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Архіўная копія |access-date=15 лютага 2023 |archive-date=15 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215180956/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%93%D0%A3%D0%94%D0%9A%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Іосіф Сямёнавіч Гурэвіч]] (1890—1956) — савецкі архітэктар&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%93%D0%A3%D0%A0%D0%95%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Архіўная копія |access-date=15 лютага 2023 |archive-date=15 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215181228/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%93%D0%A3%D0%A0%D0%95%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Барыс Львовіч Гутнікаў]] — савецкі скрыпач.

== Д ==
* [[Ніна Сцяпанаўна Давыдзенка]] — беларуская артыстка балета.
* [[Уладзімір Антонавіч Дамарацкі]] (нар. 1958) — беларускі вучоны ў галіне сексалогіі.
* [[Алена Алегаўна Данчанка]] (нар. 1966) — [[Беларусь|беларускі]] ўрач-біяхімік. Доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* [[Анатоль Максімавіч Дарафееў]] — беларускі заолаг.
* [[Уладзіслаў Пятровіч Даркевіч]] — беларускі археолаг.
* [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дзмітрый Даўгяла]] (1868—1942?) — гісторык, класік беларускай археаграфіі.
* [[Эдуард Анатольевіч Дацэнка]] (нар. 1963) — доктар медыцынскіх навук, прафесар.
* [[Эдуард Іванавіч Дземенкавец]] (нар. 1968) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і футбольны трэнер.
* [[Артурс Дзімітэрс]] — латвійскі акцёр.
* [[Таццяна Дзягілева]] — беларуская супермадэль.
* [[Іосіф Паўлавіч Добры]] (1905—1973) — савецкі кампазітар&lt;ref&gt;https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/21676/Добрый&lt;/ref&gt;
* [[Уладзімір Карпавіч Добрэр]] (1901—?) — савецкі гісторык&lt;ref&gt;https://bioslovhist.spbu.ru/person/1493-dobrer-vladimir-karpovich.html&lt;/ref&gt;
* [[Дэвід Дропкін]] (1908—1990) — амерыканскі вучоны&lt;ref&gt;https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/18804/Dropkin_David_1990.pdf;jsessionid=372F57B8689BAEF54BDAEB64C81439A2?sequence=2&lt;/ref&gt;.
* [[Сцяпан Сямёнавіч Дудышкін]] — рускі журналіст, літаратурны крытык.
* [[Анатоль Мікалаевіч Дулаў]] (нар. 1978) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук.
* [[Хацкель Майсеевіч Дунец|Хацкель Дунец]] (1897—1937) — крытык, публіцыст, ахвяра рэпрэсій сталінізму.

== Ж ==
* [[Сцяпан Жабінскі]] (1894—?) — рэдактар газеты «[[Звязда (1917)|Звязда]]», грамадскі дзеяч, ахвяра рэпрэсій сталінізму.
* [[Рыгор Самуілавіч Жалязняк]] — беларускі паэт.
* [[Эльвіра Анатольеўна Жвікова|Эльвіра Анатольеўна Жвікава]] (нар. 1962) — савецкі і беларускі дызайнер.
* [[Оскар Саламонавіч Жукоўскі]] — савецкі ваенна-марскі дзеяч.
* [[Віталь Мікалаевіч Жураў]] (1920—2010) — чыгуначнік, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Сацыялістычнай Працы.

== З ==
* [[Васіль Усцінавіч Забродскі]] — беларускі ўрач.
* [[Вадзім Элдаравіч Зіманскі]] (нар. 1968) — беларускі мовазнавец.
* [[Міхаіл Васілевіч Зімянін]] — савецкі дзяржаўны дзеяч, дыпламат.
* [[Аляксандр Аляксандравіч Зянькоў]] (нар. 1977) — беларускі навуковец і палітык. [[Кандыдат медыцынскіх навук]].

== І ==
* [[Глеб Анатольевіч Іваноў]] — беларускі палітык.
* [[Мікалай Міронавіч Івашэнка]] (1917—1989) — [[Беларусь|беларускі]] гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1955), дацэнт (1962).
* [[Таццяна Міхайлаўна Івінская]] — беларуская баскетбалістка.
* [[Навум Міхайлавіч Ігліцын]] (1895—1951) — савецкі ўролаг&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mednecropol.ru/i/iglitzyn-nm/iglitzyn-nm.htm |title=Архіўная копія |access-date=15 лютага 2023 |archive-date=15 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230215184458/http://mednecropol.ru/i/iglitzyn-nm/iglitzyn-nm.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Марына Аляксандраўна Ільіна]] (нар. 1970) — беларускі настаўнік, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання.
* [[Аляксандр Канстанцінавіч Ільінскі]] — беларускі акцёр.
* [[Міхаіл Рыгоравіч Іціксон]] (1935—2003) — арганізатар вытворчасці&lt;ref&gt;http://chel-portal.ru/enc/Itikson_Mihail_Grigorevich&lt;/ref&gt;.

== К ==
* [[Барыс Яфімавіч Кабішчар]] — беларускі дзеяч цыркавога мастацтва.
* [[Андрэй Васільевіч Кавалёў]] — беларускі шахматыст.
* [[Андрэй Робертавіч Кавалёў]] — беларускі хакеіст.
* [[Аксана Аляксееўна Кавальчук]] (нар. 1979) — [[Беларусь|беларуская]] [[Валейбол|валейбалістка]].
* [[Мікалай Пятровіч Казак]] (нар. 1977) — беларускі спартсмен. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа.
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Казакоў]] (нар. 1982) — беларускі гісторык.
* [[Уладзімір Генадзевіч Какорка]] — беларускі спартсмен.
* [[Іван Іванавіч Каладоўскі]] (нар. 1945) — беларускі мастак і педагог.
* [[Андрэй Каладынскі]] — вялікалітоўскі дзеяч Рэфармацыі XVI стагоддзя.
* [[Вальдэмар Ільіч Калінін]] — цыганска-беларускі паэт, перакладчык.
* [[Ігар Львовіч Купрыянаў]] (нар. 1938) — беларускі вучоны ў галіне парашковай металургіі.
* [[Ігар Уладзіміравіч Каныгін]] (нар. 1956) — беларускі і савецкі барэц класічнага (грэка-рымскага) стылю.
* [[Майсей Юдавіч Канэ]] — беларускі вучоны ў галіне машынабудавання.
* [[Ніна Лазараўна Капелюшнік]] (нар. 1925) — вучоны ў галіне гінекалогіі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Татарстан&lt;ref&gt;https://kazanmedjournal.ru/kazanmedj/article/view/96204/ru_RU&lt;/ref&gt;.
* [[Галіна Аляксандраўна Каралькова]] (1943—2001) — беларуская актрыса.
* [[Сяргей Аляксандравіч Карніленка]] — беларускі футбаліст.
* [[Дар’я Якаўлеўна Карпенка]] (1940—2005, [[Данецк]]) — фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-10014&lt;/ref&gt;
* [[Алег Кастагрыз]] — беларускі мастак.
* [[Якаў Львовіч Катал-Герман]] (1880—1940) — савецкі жывапісец.
* [[Ціхан Васілевіч Кібардзін]] — гарадскі архітэктар.
* [[Навум Кіслік]] (1925—1998) — беларускі пісьменнік і перакладчык.
* [[Генадзь Кісялёў]] (1931—2008) — беларускі літаратуразнавец, архівіст і пісьменнік.
* [[Рыгор Піліпавіч Клікушын]] — беларускі кніжны графік.
* [[Францішак Дыянізы Князьнін]] (1750—1807) — польскі паэт, адзін з першых збіральнікаў беларускага фальклору.
* [[Лявон Кобрын]]
* [[Анатоль Кірылавіч Колчын]] — заслужаны трэнер Беларусі па боксе.
* [[Дзяніс Юр’евіч Коўба]] — беларускі футбаліст.
* {{нп5|Марсела Коц||en|Marcelo Koc}}
* [[Уладзімір Краснянскі]] — музеязнавец, архівіст.
* [[Алена Уладзіміраўна Крыклівец]] (нар. 1983) — беларускі літаратуразнавец, паэтэса. Доктар філалагічных навук, дацэнт.
* [[Андрэй Аляксандравіч Кузняцоў]] (нар. 1970) — беларускі спецыяліст у галіне радыёэлектронікі, матэрыялазнаўства вытворчасцей тэкстыльнай і лёгкай прамысловасці. Доктар тэхнічных наук (2008), дацэнт (2005).
* [[Уладзімір Іванавіч Кузняцоў]] — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі.
* [[Зінаіда Валянцінаўна Курдзянок]] — беларуская актрыса.
* [[Сяргей Васільевіч Кухто]] (1959—1999) — беларускі мастак.

== Л ==
* [[Лазар Лагін]] (1903—1979) — савецкі пісьменнік.
* [[Тадэвуш Гіляравіч Лада-Заблоцкі]] (1811—1847) — беларускі паэт, перакладчык.
* [[Тамара Васілеўна Лазаковіч]] — беларуская гімнастка.
* [[Міхаэль Сямёнавіч Лайтман]] — заснавальнік Міжнароднай Акадэміі кабалы.
* [[Ігар Алегавіч Лапшын]] (нар. 1963) — беларускі спартсмен, лёгкаатлет.
* [[Сяргей Пятровіч Лаўрэнаў]] — беларускі спартсмен.
* [[Галіна Міхайлаўна Лебедзева]] (нар. 1976) — беларуская спартсменка (скачкі на батуце).
* [[Сяргей Малахіевіч Лебедзеў]] — беларускі геадэзіст.
* [[Тодар Лебяда]] (1914—1970) — беларускі драматург, паэт, празаік, публіцыст.
* [[Майсей Аронавіч Левін]] — беларускі вучоны ў галіне тэарэтычнай механікі.
* [[Іван Іванавіч Лісаў]] — савецкі ваенны дзеяч.
* [[Міхаіл Аркадзевіч Лісіцын]] — беларускі музыкант, дырыжор.
* [[Аляксандр Міхайлавіч Літвякоў]] (1950—2020) — беларускі ўрач-тэрапеўт.
* [[Дзмітрый Іванавіч Лугаўской]] (1918—1989) — лётчык савецкіх ВПС, Герой Савецкага Саюза (1944).
* [[Аляксей Анатольевіч Лызікаў]] (нар. 1975) — беларускі ўрач-хірург.
* [[Аляксандр Паўлавіч Лысенка]] — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі.
* [[Ірына Міхайлаўна Лысенка]] — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі.
* [[Браніслаў Люгоўскі]] (1908—1942) — беларускі паэт.
* [[Анатоль Андрэевіч Люцко]] — беларускі мастак.
* [[Любоў Віктараўна Ляўшун]] (нар. 1964) — беларускі філолаг-медыявіст.

== М ==
* [[Валерый Магучы]] (нар. 1959) — беларускі скульптар.
* [[Максім Дзмітрыевіч Макараў]] (нар. 1976) — беларускі гісторык, краязнаўца, архівіст.
* [[Ларыса Паўлаўна Максімава]] — беларуская піяністка, канцэртмайстар.
* [[Казімір Малевіч]] (1878—1935) — рускі мастак-авангардыст.
* [[Ігар Ігаравіч Малкоў]] (нар. 1981) — беларускі архітэктар, дызайнер.
* [[Яўгенія Мальчэўская]] — беларуская паэтэса.
* [[Уладзімір Іванавіч Маркоўскі]] — ваенны дзеяч.
* [[Ігар Феліксавіч Мартынаў]] (нар. 1965) — беларускі палітык.
* [[Аркадзь Маўзон]] (1918—1977) — беларускі драматург.
* [[Марыя Сяргееўна Махарынская]] (нар. 1996) — беларуская спартсменка (гімнастыка, скачкі на батуце).
* [[Уладзімір Аркадзевіч Мацвееў]] (1956) — беларускі прафесар клінічнай медыцыны.
* [[Адэль Адамаўна Мацкевіч]] (1916—2004, [[Адэса]]) — спявачка (сапрана). Заслужаная артыстка Украіны&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-65828&lt;/ref&gt;
* [[Пётр Машэраў]] (1918—1980) — савецкі партыйны дзеяч, Герой Савецкага Саюза.
* [[Карл Антонавіч Меер]] — расійскі батанік нямецкага паходжання.
* [[Менахем Мендэль з Віцебска]] (1730—1788) — дзеяч хасідызму.
* [[Аляксандр Віктаравіч Мінькоў]] (нар. 1981) — беларускі скульптар.
* [[Ігнат Арцёмавіч Місурагін]] (нар. 1947) — беларускі палітык.
* [[Дзяніс Уладзіслававіч Мацвееў]] (нар. 1977) — беларускі валейбаліст і трэнер
* [[Аляксандр Аляксандравіч Міхалевіч]] — беларускі вучоны ў галіне цеплаабмену.
* [[Аляксандр Антонавіч Міхеенка]] (1929—2008) — беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, акцёр, рэжысёр, артыст Ашмянскага народнага тэатра.
* [[Сяргей Махонь]] (нар. 1964) — беларускі баскетбаліст, трэнер.

== Н ==
* [[Надзея Надзежка]] (нар. 1987) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]].
* [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч]] — беларускі [[Гісторыя|гісторык]].
* [[Аляксандр Аляксандравіч Нікалаеў]] — беларускі вучоны ў галіне паталагічнай анатоміі.
* [[Мікалай Нікіфароўскі]] (1845—1910) — беларускі этнограф і фалькларыст.
* [[Павел Дзмітрыевіч Новікаў]] (1971—2022) — беларускі ўрач-алерголаг-імунолаг, педыятр. Доктар медыцынскіх навук (2005), прафесар.

== П ==
* [[Алена Валяр’янаўна Панцюхова]] (нар. 1972) — беларускі палітык.
* [[Аляксандр Антолевіч Паташоў]] — беларускі лёгкаатлет.
* [[Андрэй Сямёнавіч Пешчанка]] — [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Васіль Васілевіч Піменаў]] — [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Вера Маратаўна Пішчэйка]] — беларуская спартсменка.
* [[Уладзімір Цімафеевіч Плыткевіч]] (нар. 1965) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] склікання.
* [[Канстанцін Мікалаевіч Полазаў]] — [[Герой Савецкага Саюза]].
* [[Іна Міхайлаўна Прышчэпа]] (нар. 1961) — беларускі фізіёлаг. Доктар біялагічных навук (1997), прафесар (2003).
* [[Алесь Пушкін]] (1965—2023) — беларускі мастак.
* [[Іегуда Пэн]] (1854—1937) — беларускі мастак, педагог, адна з ключавых постацяў «яўрэйскага рэнесансу» у беларускім мастацтве першай трэці 20 ст.
* [[Уладзіслаў Уладзіміравіч Пятаў]] (нар. 1954) — беларускі спецыяліст у галіне парашковай металургіі і кампазіцыйных матэрыялаў.

== Р ==
* [[Людміла Яўгенаўна Радзецкая]] — беларускі гінеколаг.
* [[Анатоль Іванавіч Радкевіч]] — беларускі энтамолаг.
* [[Усевалад Анатолевіч Радкевіч]] — беларускі заолаг.
* [[Аляксандр Раманоўскі]] (1915—1955) — беларускі і аўстралійскі мастак.
* [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакім Раманаў]] (1855—1922) — беларускі этнограф, фалькларыст і археолаг.
* [[Дзмітрый Барысавіч Рыклін]] (нар. 1972) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і першаснай апрацоўкі тэкстыльных матэрыялаў і сыравіны.
* [[Аркадзь Розенгольц]] (1889—1938) — савецкі дзяржаўны дзеяч; наркам знешняга гандлю [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] (1930—1937); ахвяра сталінскіх рэпрэсій.
* [[Марк Саламонавіч Розін]] — савецкі вучоны ў галіне эканамічнай геаграфіі.
* [[Юрый Васілевіч Рудэнка]] (нар. 1953) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.
* [[Вольга Іванаўна Русілка]] — беларуская паэтэса.
* [[Ілля Рэпін]] (1844—1930) — рускі мастак.

== С ==
* [[Беньямін Сагаловіч]] — швейцарскі журналіст, грамадскі дзеяч.
* [[Аляксандр Іванавіч Садоўскі]] (1859—1923) — расійскі вучоны-[[фізік]] і педагог.
* [[Аляксандр Пятровіч Саладкоў]] — беларускі вучоны ў галіне фізіялогіі.
* [[Альберт Саланека]] — беларускі мікрабіёлаг.
* [[Алег Салтук]] — беларускі паэт і перакладчык.
* [[Іван Салярцінскі]] (1902—1944) — расійскі савецкі музыказнавец, тэатральны і музычны крытык.
* [[Аляксей Сапуноў]] (1851—1924) — [[Гісторыя|гісторык]], археограф.
* [[Аркадзь Маркавіч Саўчанка]] — беларускі спявак.
* [[Уладзімір Іванавіч Свідзінскі]] — Герой Савецкага Саюза.
* [[Роза Міронаўна Свярдлова]] — беларуская і расійская кінаактрыса.
* [[Казімір Семяновіч]] (~1600 — ~1651), ваенны інжынер, артылерыст; адзін з пачынальнікаў ракетнай справы ў [[Еўропа|Еўропе]]; аўтар кнігі «Вялікае мастацтва артылерыі» (1650).
* [[Аляксандр Максімавіч Семянтоўскі-Курыла|Аляксандр Семянтоўскі-Курыла]] (1821—1893) — беларускі і ўкраінскі [[Гісторыя|гісторык]].
* [[Аляксандр Сяргеевіч Сідараў]] — беларускі мастак тэатра лялек.
* [[Уладзіслаў Іванавіч Сіліч]] — першы на Беларусі чэмпіён СССР па шахматах.
* [[Давід Рыгоравіч Сімановіч]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[Аляксей Васільевіч Сінкевіч]] (нар. 1977) — беларускі спартсмен. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь.
* [[Франц Сіўко]] (нар. 1953) — пісьменнік.
* [[Аляксей Мікалаевіч Сычоў]] (нар. 1966) — беларускі бізнесовец.
* [[Уладзімір Еўдакімавіч Снапкоўскі]] — беларускі гісторык.
* [[Зінаіда Стагурская]] (1971—2009) — велагоншчыца.
* [[Іван Міхайлавіч Сталяроў]] — беларускі мастак.
* [[Стэфанія Міхайлаўна Станюта|Стэфанія Станюта]] (1905—2000) — актрыса.
* [[Сяргей Зігмонтавіч Стацэвіч]] — беларускі альпініст.
* [[Таццяна Сяргееўна Стукалава]] — беларуская спартсменка.
* [[Уладзімір Стукаліч]] (1856—1918) — літаратуразнавец, [[Гісторыя|гісторык]], [[юрыст]].
* [[Юрый Сувораў]] — беларускі рэкардсмен па плаванні.
* [[Алена Пятроўна Сушко]] — беларускі вучоны ў галіне педыятрыі.
* [[Іван Фёдаравіч Сяменікаў]] (1905—1985) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.
* [[Валерый Міхайлавіч Сямёнаў]] — беларускі вучоны ў галіне інфекцыйных хвароб.

== Т ==
* [[Леанід Мікалаевіч Тарабука]] — беларускі скульптар.
* [[Мікалай Іванавіч Ткачоў]] (1941—2011) — беларускі мастак.
* [[Анатоль Іларыёнавіч Толкач]] беларускі жывапісец.
* [[Арон Навумавіч Трайнін]] (1883—1957) — савецкі юрыст, член-карэспандэнт Акадэміі навук СССР.
* [[Анатоль Трус]] — беларускі акцёр.
* [[Барыс Іпалітавіч Трусевіч]] — беларускі доктар медыцыны.
* [[Уладзімір Іванавіч Тубеліс]] (1911—1955) — дзяржаўны і грамадскі дзеяч.
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Туміловіч]] — беларускі гімнаст.
* [[Маргарыта Мікалаеўна Турава]] — беларуская лёгкаатлетка.
* [[Джэні Турэль]] — амерыканская спявачка.
* [[Уладзімір Аляксандравіч Тышэвіч]] — Герой Савецкага Саюза.

== У ==
* [[Аляксандра Паўлаўна Ус]] — беларуская дзіцячая пісьменніца, журналіст

== Ф ==
* Вацлаў Федаровіч (1848—1911) — беларускі краязнавец, калекцыянер, [[юрыст]].
* [[Леанід Мікалаевіч Філіпенка]] — Герой Савецкага Саюза.
* [[Марк Фрадкін]] (1914—1990) — савецкі кампазітар.

== Х ==
* [[Анастасія Леанідаўна Хаванская]] (нар. 1989) — беларуская [[футбол|футбалістка]], [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. Выступала за зборную [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|Беларусі]].
* [[Вера Захараўна Харужая|Вера Харужая]] (1903—1942) — дзеяч вызваленчага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], адна з арганізатараў антыфашысцкага падполля ў Віцебску, публіцыстка.
* [[Фаіна Барысаўна Хейнман]] — беларускі вучоны ў галіне марфалогіі нервовай сістэмы.
* [[Валерый Міхайлавіч Холад]] — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі

== Ц ==
* [[Восіп Цадкін]] — французскі скульптар.
* [[Мікалай Пятровіч Цішачкін]] — беларускі акцёр.
* [[Веньямін Аронавіч Цукерман]] — савецкі фізік-тэарэтык, доктар тэхнічных навук.
* [[Міхаіл Леанідавіч Цыбульскі]] — беларускі мастацтвазнавец.
* [[Алег Цывінскі]] — беларускі і амерыканскі эканаміст, прафесар Ельскага ўніверсітэта.

== Ч ==
* [[Уладзімір Дзмітрыевіч Чарнігаў|Уладзімір Чарнігаў]] (1922—1985) — вучоны ў галіне ветэрынарыі.
* [[Таццяна Юр’еўна Чуміна]] — беларуская лёгкаатлетка.

== Ш ==
* [[Марк Шагал]] (1887—1985) — французскі мастак-авангардыст.
* [[Фёдар Львовіч Шапіра]] — савецкі фізік-ядзершчык.
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Шаппо]] (нар. 1971) — беларускі скульптар.
* [[Леў Шапялевіч]] (1863—1909) — гісторык літаратуры і археолаг.
* [[Тамара Аляксандраўна Шафранава]] — беларускі дырыжор, педагог.
* [[Якаў Міхайлавіч Шафранскі]] — беларускі матэматык.
* [[Руслан Мікалаевіч Шкодзін]] (нар. 1973) — беларускі вайсковец, дэпутат.
* [[Аляксандр Шлюбскі]] (1897—1941) — беларускі літаратуразнаўца, этнограф, фалькларыст, бібліёграф.
* [[Фёдар Шмакаў]] — народны артыст СССР.
* [[Міхаіл Маркавіч Шмерлінг]] — беларускі фотамастак.
* [[Мінай Шмыроў]] (1881—1964) — арганізатар [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі 1941-1944|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], Гeрой Савецкага Саюза.
* [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў]] — беларускі мастак.
* [[Дзяніс Шчарбакоў]] (нар. 1978) — беларускі футбольны суддзя.
* [[Павел Васілевіч Шэйн|Павел Шэйн]] (1826—1900) — беларускі педагог, этнограф, фалькларыст.

== Я ==
* [[Пётр Явіч]] (1918—2008) — беларускі мастак, вучань І. Пэна.
* [[Валерый Мікалаевіч Яглоў]] (нар. 1938) — беларускі хімік-неарганік. Доктар хімічных навук, кандыдат тэхнічных навук, прафесар.
* [[Пётр Рыгоравіч Якаўлевіч]] (1911—1981) — беларускі савецкі гаспадарчы, дзяржаўны і палітычны дзеяч.
* [[Анатоль Уладзіміравіч Якубенка]] (нар. 1959) — беларускі баскетбаліст, трэнер.
* [[Аляксандра Якушэвіч]] (нар. 1992) — беларуская [[футбол|футбалістка]], [[абаронца (футбол)|абаронца]].
* [[Мікалай Мікалаевіч Яроменка (малодшы)]] (1949—2001) — народны артыст [[Расія|Расіі]], акцёр.
* [[Мікалай Мікалаевіч Яроменка (старэйшы)]] (1923—2000) — народны артыст [[СССР]], акцёр.
* [[Галіна Арцёмаўна Яшава]] — беларускі вучоны-эканаміст.

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Постаці Віцебска| ]]</text>
      <sha1>3gaz1fzy4y9ym5fx975t239j6vf6dn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>121975</id>
    <revision>
      <id>5157693</id>
      <parentid>5157325</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T15:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+6 новых</comment>
      <origin>5157693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2071" sha1="2l0puyl6tmkttay2z4j4w4n9iw5s3fg" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Жак Ферэоль Мазас|2026-06-23T11:48:32Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Джон Фінч|2026-06-23T11:16:15Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Макбет (п’еса)|2026-06-23T10:44:18Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Станіслаў Смолька|2026-06-23T10:35:07Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Анатоль Лазар|2026-06-22T19:35:27Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Васілевіч Друшчыц|2026-06-22T19:14:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Захарыюш Мадзялеўскі|2026-06-22T15:28:36Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Заране|2026-06-22T15:05:42Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Фелікс Ляховіч|2026-06-22T14:36:03Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Кіні|2026-06-22T13:57:42Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Друшчыц|2026-06-22T12:34:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Жан Адры|2026-06-22T11:13:42Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|2026-06-22T10:21:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Найджэл Фарадж|2026-06-22T09:58:15Z|Zelyoniy.anton}}
{{Новы артыкул|Пампей Мікалаевіч Бацюшкаў|2026-06-22T09:21:25Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Іаган Фрыдрых Кнобель|2026-06-22T07:53:24Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Батонд Роска|2026-06-22T06:11:38Z|Ellis Novak}}
{{Новы артыкул|Дзік Кіні|2026-06-21T20:05:41Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Эдвард Майбрыдж|2026-06-21T19:14:26Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Ян Алаізій Кулеша|2026-06-21T15:50:48Z|Aliaksei Lastouski}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2l0puyl6tmkttay2z4j4w4n9iw5s3fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Юр’еўна Панарына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124000</id>
    <revision>
      <id>5157744</id>
      <parentid>4648168</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5304" sha1="mqtfjsnue14vz2nmehpaqf799cbyiy5" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Панарына}}
{{Велагоншчык
| імя                   = Вольга Панарына
| выява           = [[Выява:Olga Panarina.jpg|220px]]
| поўнае імя            = 
| дата нараджэння         = 16.09.1985
| месца нараджэння        = {{Месца нараджэння|Харкаў}}, [[Украінская ССР]]
| грамадзянства = {{сцягафікацыя|Украіна}} → {{сцягафікацыя|Беларусь}}
| рост = 176 см
| вага = 75 кг
| цяперашняя каманда =
| рэйтынг протур =
| спецыялізацыя =
| аматарскія каманды =
| аматарскія гады =
| прафесійныя гады =
| прафесійныя каманды =
| перамогі =
| Медалі =
{{турнір|[[Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках|Чэмпіянаты свету]]}}
{{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 2010|Балеруп 2010]]|гіт на 500 м}}
{{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 2010|Балеруп 2010]]|кейрын}}
{{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 2011|Апелдорн 2011]]|гіт на 500 м}}
{{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 2011|Апелдорн 2011]]|кейрын}}
{{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па трэкавых велагонках|Чэмпіянаты Еўропы]]}}
{{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Еўропы па трэкавых велагонках 2010|Прушкуў 2010]]|кейрын}}
{{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат Еўропы па трэкавых велагонках 2011|Апелдорн 2011]]|спрынт}}
| абнаўленне =
}}

'''Вольга Юр'еўна Панарына''' (нар. [[16 верасня]] [[1985]]) — беларуская прафесійная велагоншчыца, чэмпіёнка свету 2011 года. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2011).

3 кастрычніка 2011 г. падчас спаборніцтваў Кубка Беларусі Вольга Панарына на велатрэку «[[Мінск-Арэна]]» перасягнула нацыянальны рэкорд у гіце на 500 метраў з месца, пераадолеўшы дыстанцыю за 33,168 секунды, што на 0,128 секунды лепш сусветнага рэкорду, усталяванага літоўкай Сімоны Крупескайтэ на чэмпіянаце свету ў польскім Прушкаве.

5 лістапада 2011 на стартавым этапе Кубка свету, які праходзіў на велатрэку «Сары-Арка» ў Астане, у кваліфікацыйным заездзе спрынту — гонцы на 200 м з ходу — Панарына паўтарыла сусветны рэкорд Сімоны Крупескайтэ (10,793 сек.).

Трэніруецца пад кіраўніцтвам расійскага спецыяліста Станіслава Салаўёва.

Удзельніца [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 года|Алімпійскіх гульняў 2012 года]] ў спрынце і кейрыне&lt;ref&gt;[http://www.pressball.by/london2012/athlets Беларускія алімпійцы ў Лондане] [[Прессбол]]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
[[Файл:Siegerehrung Zeitfahren Frauen WM 2011.jpg|thumb|Вольга Панарына (у цэнтры) — [[чэмпіянат свету па трэкавых велагонках 2011|чэмпіёнка свету 2011 года]].]]
* {{SportsReference|pa/olga-panarina-1|NAME=Вольга Панарына}}
* [https://web.archive.org/web/20121031002628/http://www.london2012.com/athlete/panarina-olga-1039610/ Профіль на афіцыйным сайце летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года] {{ref-en}}
* [http://www.cyclingarchives.com/coureurfiche.php?coureurid=65233 Вынікі на cyclingarchives.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303193733/http://www.cyclingarchives.com/coureurfiche.php?coureurid=65233 |date=3 сакавіка 2016 }}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Панарына Вольга Юр’еўна}}
[[Катэгорыя:Велагоншчыкі Украіны]]
[[Катэгорыя:Велагоншчыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Велагоншчыкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па трэкавых велагонках]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па трэкавых велагонках]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Рэспублікі Беларусь]]</text>
      <sha1>mqtfjsnue14vz2nmehpaqf799cbyiy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вудстак (Англія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126784</id>
    <revision>
      <id>5157766</id>
      <parentid>4696667</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1496" sha1="iux6pzr4ws563uvob7e002ckbulns18" xml:space="preserve">{{НП}}
{{значэнні2|Вудстак}}
'''Ву́дстак''' ({{lang-en|Woodstock}}) — невялікі гарадок у [[Англія|Англіі]] (графства [[Оксфардшыр]]). Знаходзіцца за 12 км на поўнач ад [[Оксфард]]а. Невялікая рэчка [[Глім (рака)|Глім]] падзяляе горад на стары і новы Вудстак.

[[Выява:Blenheim PalaceDE.jpg|250px|thumb|left|Гравюра, 1880 год]]
Горад вядомы галоўным чынам дзякуючы размешчанаму на яго ўскраіне палацу [[Бленхеймскі палац|Бленхейм]], дзе ў [[1874]] годзе нарадзіўся [[Уінстан Чэрчыль]].

Назва ''Вудстак'' мае [[Англа-саксонская мова|англа-саксонскае]] паходжанне і азначае: ''прасвет, паляна ў лесе''.

Цікавы замак Вудстака, рэха ў якім выразна паўтараецца 17 раз.

== Спасылкі ==
* [http://www.woodstock-oxfordshire.co.uk/slide/index.htm Віды Вудстока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928031626/http://www.woodstock-oxfordshire.co.uk/slide/index.htm |date=28 верасня 2007 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Оксфардшыр]]
[[Катэгорыя:Гарады Англіі]]</text>
      <sha1>iux6pzr4ws563uvob7e002ckbulns18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Войцех Плахарскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131395</id>
    <revision>
      <id>5157718</id>
      <parentid>4162094</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3765" sha1="ttgx810iivznsbe7nn24fsizeonbzm2" xml:space="preserve">{{Асоба
|імя               = Войцех Плахарскі
|арыгінал_імя      = Wojciech Płocharski
|партрэт           = Wojciech Płocharski 3.jpg
|памер             = 
|подпіс            = Войцех Плахарскі
|апісанне          = 
|імя пры нараджэнні= 
|род дзейнасці     = польскі журналіст, аўтар, кампазітар
|дата нараджэння   = 
|год нараджэння    = 
|месца нараджэння  = 
|грамадзянства     = 
|падданства        = 
|дата смерці       =
|год смерці        =
|месца смерці      = 
|бацька            = 
|маці              = 
|муж               = 
|жонка             = 
|дзеці             = 
|узнагароды і прэміі= 
|сайт              = [http://plocharski.tripod.com Галоўная старонка]
|Commons           = 
|Rodovid           = 
}}

'''Войцех Юліуш Плахарскі''' ({{lang-pl|Wojciech Juliusz Płocharski}}; {{ДН|11|4|1964}}) — польскі журналіст, аўтар, кампазітар, падарожнік.

== Біяграфія ==

Нарадзіўся ў [[Ольштын]]е; у 1982-1989 гадах вучыўся на факультэце журналістыкі і палітычных навук [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 1991-2006 гадах працаваў у ПАП (Польскае агенцтва друку) у якасці рэдактара і карэспандэнта (навіны з Беларусі, Чачні, Эстоніі). У 2010 годзе праводзіў інтэрнэт-кампанію кандыдата ў прэзідэнты, Анджэя Аляхоўскага.

З'яўляецца таксама [[аўтар]]ам публікацый на англійскай мове - выпушчаных ў [[Індыя|Індыі]], якія з'яўляюцца на міжнародным літаратурным рынку.
[[File:Wojciech Płocharski (Foto2).jpg|thumb|(карэспандэнт, Чачня)]]
Аўтар слоў польскіх хітоў - ''Klub wesołego szampana'' (выкананне Formacja Nieżywych Schabuff) і ''Karuzela'' (T.Love). У 1993 годзе ў дуэце Przyjaciele запісаў аўтарскі альбом ''Cyfry'' (выпушчаны ў 1994 г., перавыданне 2007, ў онлайн-продажы 2012). 

У 2011 г. - на міжнародным рынку лічбавай дыстрыбуцыі выпусціў альбом ''Selected Music'', а ў 2012 - ''Under the Papaya Tree''. У 2013 ў продажы з'явіліся: сінгл ''Studium'' і альбом ''Ilha do Sal''.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://plocharski.tripod.com Галоўная старонка]
* [https://web.archive.org/web/20130614060246/http://www.olechowski.pl/archiwum/contact Прэзідэнцкая кампанія]
* [http://www.indianwriters.org/WFI_06/wfi_2006.htm Writers Festival - India 2006] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130910232432/http://indianwriters.org/WFI_06/wfi_2006.htm |date=10 верасня 2013 }}

{{DEFAULTSORT:Плахарскі В}}
[[Катэгорыя:Журналісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Кампазітары Польшчы]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі вышэйшых навучальных устаноў Польшчы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]]</text>
      <sha1>ttgx810iivznsbe7nn24fsizeonbzm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Міхайлаўна Абрамава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139999</id>
    <revision>
      <id>5157734</id>
      <parentid>4965861</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T19:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7846" sha1="66kvy5qw4ufb58bddyb7z5r2fay5f6i" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Абрамава}}
{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Вольга Міхайлаўна Абрамава''' ({{ДН|19|9|1953}}, [[Мінск]]) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, сацыёлаг, [[філосаф]]. Прадстаўнік т.зв. «канструктыўнай апазіцыі».

== Біяграфія ==
Скончыла [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] у [[1975]] годзе. Кандыдат філасофскіх навук ([[1988]]), тэма дысертацыі: «Гуманізм гвалтоўнае задачы сацыялістычнае рэвалюцыі». Выкладае ў [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|Беларускім тэхналагічным інстытуце]] і [[БДУІР|Мінскім радыётэхнічным інстытуце]], дацэнт. Дырэктар даследчых праграм [[Нацыянальны цэнтр стратэгічных ініцыятыў Усход–Захад|Нацыянальнага цэнтра стратэгічных ініцыятыў «Усход-Захад»]] ([[1995]] і ад [[1997]]), дырэктарам навуковых і адукацыйных праграм аналітычнага цэнтра «Стратэгія».

У грамадска-палітычным жыцці стала гуляць прыкметную ролю з канца [[1980-я|1980-ых]] гг., выступаючы прыхільніцай увядзення дзяржаўнага двухмоўя і актыўнай праціўніцай Закона аб мовах, прынятага [[Вярхоўны Савет БССР 11-га склікання|Вярхоўным Саветам БССР 11-га склікання]]. Была сустаршынёй [[Рух дэмакратычных рэформ Беларусі|Руху дэмакратычных рэформ Беларусі]] ([[1991]]—[[1994]]), сустаршынёй міжнароднага [[Рух дэмакратычных рэформ|Руху дэмакратычных рэформ]], старшынёй [[Беларускае аб'яднанне Яблык|Беларускага аб’яднання «Яблык»]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]] (ад [[1996]]), сакратар Камісіі па міжнародных справах. Падчас парламенцка-палітычнага крызісу [[1996]] выступіла супраць [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]].

У [[2000]]—[[2004]] гг. дэпутат Палаты прадстаўнікоў [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь 2-га склікання|Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]] ад Усходняе выбарчае акругі № 106, член Пастаяннай камісіі па заканадаўстве і судова-прававых пытаннях, дэпутацкай групы «Садзейнічанне эканамічнаму развіццю».

У [[2004]]—[[2008]] гг. дэпутат Палаты прадстаўнікоў [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь 3-га склікання|Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]] ад Каліноўскай выбарчай акругі № 108, член Пастаяннай камісіі па дзяржаўным будаўніцтве, мясцовым самакіраванні і рэгламенту. Была адзінай дэпутатам, хто прагаласаваў супраць адмены сацыяльных ільгот. У 2006 годзе яна заявіла: «''Я не магу сёння сказаць: Еўропа — гэта „наша ўсё“. Але, мяркуючы па тым, дзе мы знаходзімся, так павінна быць. Гэта агульныя культурныя каштоўнасці, гэта агульнацывілізацыйныя каштоўнасці''»&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар = пад рэд. [[Валер Булгакаў|Валера Булгакава]]|загаловак = Беларусь: ні Эўропа, ні Расея. Меркаваньні беларускіх эліт|спасылка = http://kamunikat.org/?pubid=1750|месца = [[Варшава]]|выдавецтва = Выдавецтва ARCHE|год = 2006|старонкі = 193|старонак = 258|isbn = 83-89406-77-2|archive-date = 17 ліпеня 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190717220855/http://kamunikat.org/?pubid=1750}}&lt;/ref&gt;.

У [[2008]] годзе ўдзельнічала ў парламенцкіх выбарах, але не прайшла ў парламент. Яна патлумачыла гэта пазней наступным чынам: «''Тады ўпершыню на маёй акрузе быў маштабна праведзены эксперымент, які потым увайшоў у практыку. Замест укіду пачалі рабіць татальнае перапісванне пратаколаў''».

Узнагароджаная Ганаровай граматай [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]. Актыўна выступае ў прэсе. Мае больш 200 публікацый (артыкулы, брашуры, кнігі). Замужам, мае сына.

== Працы ==
* Белорусско-российская интеграция: между симуляцией и реальностью. — ФРГ, 1998 (на нямецкай мове).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://house.gov.by/index.php/,121,23,,,0,0,0.html Інфармацыя на сайце Палаты Прадстаўнікоў 2 склікання]{{Недаступная спасылка}}
* [http://house.gov.by/index.php/,1172,4312,,,0,0,0.html Інфармацыя на сайце Палаты Прадстаўнікоў 3 склікання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071014212602/http://house.gov.by/index.php/,1172,4312,,,0,0,0.html |date=14 кастрычніка 2007 }}

{{Прадстаўнікі горада Мінска ў Нацыянальным сходзе}}

{{DEFAULTSORT:Абрамава Вольга Міхайлаўна}}
[[Катэгорыя:Кандыдаты філасофскіх навук]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі БДУ]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі БДТУ]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУІР]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]</text>
      <sha1>66kvy5qw4ufb58bddyb7z5r2fay5f6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выбранцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140539</id>
    <revision>
      <id>5157797</id>
      <parentid>4671039</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T02:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6672" sha1="1ldt4kjjq1clnr12bk30l2fo1ct8j7h" xml:space="preserve">'''Выбра́нцы''' — ваенна-служылая група сельскіх жыхароў у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVI—XVIII стагоддзях.

У Польшчы [[пяхота]] з выбранцаў узнікла ў [[1578]] годзе па ініцыятыве караля [[Стэфан Баторый|Стафана Баторыя]] на ўзор [[Венгрыя|вугорскай]] пяхоты, у Вялікім Княстве Літоўскім — у [[1595]] годзе. Выбіралі выбранцаў у каралеўскіх маёнтках (1 чалавек ад 20 двароў). За сваю службу выбранцы і іх сем’і вызваляліся ад усіх падаткаў і павіннасцей, прывілеі выбранцаў («''выбранецкае права''») пашыраліся і на іх нашчадкаў.

У пачатку XVII стагоддзя ў войску Вялікага Княства Літоўскага было 12 рот выбранцаў (крыху больш за 1 тысячу чалавек). Яны ўдзельнічалі ў [[Вайна Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў|вайне Рэчы Паспалітай з Расіяй у 1609—1618 гадах]]. У першай палове XVII стагоддзя вялікалітоўскія магнаты стваралі атрады выбранцаў і ў прыватных войсках, набіраючы іх з [[шляхта|дробнай шляхты]], вольных людзей і [[Сяляне|сялян]]. За вайсковую службу выбранцы атрымлівалі «ў вечнасць» зямлю.

== Слуцкія выбранцы ==
У другой палове XVII стагоддзя выбранцы засталіся толькі на [[Случчына|Случчыне]] (вёскі Агароднікі, Бранавічы, Варкавічы, Лучнікі, Падзёры, Сярагі). Яны неслі службу ў слуцкім гарнізоне ([[пяхота]], [[мушкецёры]], [[грэнадзёры]]), у залежнасці ад вайсковага звання мелі зямельныя надзелы ад 0,5 да 1,5 валокі, якія пераходзілі ў спадчыну па мужчынскай лініі. Фармальна (з 1659) выбранцы лічыліся ў войску ВКЛ, фактычна ж былі [[васалы|васаламі]] [[магнат]]аў, мелі [[прывілей|прывілеі]] ад каралёў і магнатаў, вызваляліся ад падаткаў. Зброю і мундзіры куплялі за свой кошт, адзін тыдзень выбранцы служылі, другі — працавалі на сваім надзеле. У судовых адносінах яны былі экстэрытарыяльныя, падсудныя толькі суду ваеннага губернатара Слуцкага княства; у спрэчных справах са шляхтай, мяшчанамі і сялянамі выбранцы судзіліся ў замкавым судзе. Пасля акупацыі Беларусі [[Расійская імперыя|Расійскай імперыяй]] і скасавання слуцкага гарнізона [[Дамінік Геранім Радзівіл|Дамінік Радзівіл]] у 1808 годзе намагаўся перавесці выбранцаў (каля 1500 чалавек) на [[Паншчына|паншчыну]], што выклікала іх бунт і перадачу справы ў расійскія суды. Частка выбранцаў даказала свае правы на [[дваранства]], іншыя — на вольнасць. У 1811 годзе яны былі залічаны ў разрад [[Вольныя хлебаробы|вольных хлебаробаў]], але працягвалі судовую справу супраць Радзівіла, адстойваючы свае правы на волю і зямлю. У 1834 годзе [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўны савет]] і цар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] прызналі іх «''не залічанымі ў сялянства''»; выбранцы былі прызнаны вольнымі, але іх зямля — памешчыцкай. Тады выбранцы адмовіліся плаціць чынш спадкаемцу Радзівіла князю Вітгенштэйну. Толькі ў 1846 годзе Слуцк і землі 6 выбранецкіх вёсак былі выкуплены ў яго дзяржавай.

У 1868 годзе выбранцы, спрабуючы замацаваць свае правы на зямлю, патрабавалі вылучыць іх вёскі ў асобную [[воласць]], не жадаючы быць у адной воласці з былымі [[прыгоннае права|прыгоннымі сялянамі]], але міравы з’езд пасрэднікаў адмовіў ім, не жадаючы патураць «шляхецкай пагардзе да хлопства». У 1870 годзе выбранцы атрымалі люстрацыйныя акты на зямлю і ў 1871 годзе перайшлі на [[выкупныя плацяжы]]. Да пачатку XX стагоддзя мелі спецыфічныя рысы побыту, некаторыя выбранцы, што захавалі граматы, былі адноўлены ў правах дваранства.

== Гл. таксама ==
* [[Баяры]]
* [[Панцырныя баяры]]
* [[Путны баярын]]
* [[Аднадворцы]]
* [[Ваколічная шляхта]]
* [[Шляхта]]

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭВКЛ|1}}

== Спасылкі ==
* [http://www.rotapiesza.pl/ Польскі ваенна-гістарычны клуб, выбранецкая пяхота]
* [https://web.archive.org/web/20120626233312/http://slutsk-city.narod.ru/ З гісторыі слуцкіх выбранцаў]

[[Катэгорыя:Войска Рэчы Паспалітай]]
[[Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>1ldt4kjjq1clnr12bk30l2fo1ct8j7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баруны (Ашмянскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140653</id>
    <revision>
      <id>5157750</id>
      <parentid>5016851</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T21:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bk1949</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <origin>5157750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13817" sha1="oh7uieyixsidvwf4wg4v8py3h5gvo8v" xml:space="preserve">{{значэнні|Баруны}}
{{НП-Беларусь
 |статус                  = аграгарадок 
 |беларуская назва        = Баруны
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя назвы          = 
 |вобласць                = Гродзенская
 |раён                    = Ашмянскі
 |сельсавет2              = Барунскі
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
}}
'''Бару́ны'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Baruny}}, {{lang-ru|Боруны}}) — [[аграгарадок]] у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на рацэ [[Жылянка]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)|Барунскага сельсавета]]. 

Баруны вядомы цудоўным абразам Маці Божай і базыльянскім манастыром, у якім цягам XVIII—XIX стагоддзяў дзейнічала адна з найлепшых школаў на [[Вялікае Княства Літоўскае|Літве]]&lt;ref&gt;Канстанцін Антановіч. [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=3960 У Барунах па каралеўскім прывілеі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310103202/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;id=3960 |date=10 сакавіка 2016 }} // «Культура» № 18 (938), 1—7 мая 2010.&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
Размяшчаюцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Ашмяны]], за 42 км ад чыгуначнай станцыі [[Багданаў (станцыя)|Багданаў]] на лініі Маладзечна — Ліда.

За 2 км на паўднёвы ўсход ад паселішча знаходзіцца Барунскае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу. Паклад з праслоямі жвірыстых пяскоў у выглядзе дзвюх лінз субмерыдыянальнай працягласці звязаны з марэннымі адкладамі сожскага зледзянення

== Гісторыя ==
У 1613 годзе мітрапаліт [[Язэп Руцкі]] спрыяў адкрыццю шэрагу ўстаноў адукацыі, у тым ліку пачатковай школы для манахаў і святароў у Барунах, мястэчку [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У 1778—1793 гадах тут вялося ўзвядзенне мураванага манастырскага корпуса, па сканчэнні якога школа пераўтварылася ў 6-класную. У розны час у ёй навучаліся пісьменнікі [[Антоній Адынец|А. Адынец]], [[Юльян Корсак|Ю. Корсак]], [[Ігнат Ходзька|I. Ходзька]]; сярод настаўнікаў школы былі базыльяны Ф. Бялдоўскі, М. Лебель, Б. Ляўковіч, Г. Лебель, Б. Гамалінскі, С. Катовіч, С. Ушацкі.

«Майдэборскія правы» Баруны атрымалі 5 лістапада 1705 года&lt;ref name=&quot;evkl242&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|артыкул=Магдэбургскае права|аўтар=[[Аляксандр Доўнар|Доўнар А.]]|старонкі=242}}&lt;/ref&gt;. У прывілеі падкрэслена, што судовыя ўстановы дзейнічаюць у месце па тых жа прынцыпах і нормах, што і мястэчку [[Жыровічы|Жыровіцкім]]: мяшчане, незадаволеныя рашэннем «майдэборскага» суда, мусілі звяртацца з апеляцыяй да «велебнага» старшага [[Барунскі манастыр базыльян|Барунскага ўніяцкага манастыра]], а ад яго да вышэйшай інстанцыі — архімандрыта. Мяшчанам таксама было дазволена праводзіць у месце штотыднёвыя таргі па пятніцах і нядзелях, акрамя таго нададзена дзве ярмаркі — у «дзень пакрава Панны Марыі» і «на зялёныя святкі»&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Геральдыка беларускіх местаў}}&lt;/ref&gt;. Магчыма, тут складзены [[Барунскія вершы|беларускія святочныя вершы]] 1750-х гадоў.

У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Баруны апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Куцавіцкай воласці Ашмянскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. Па здушэнні [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] (1830—1831) расійскія ўлады ліквідавалі школу, пазней гвалтоўна перарабілі [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|грэка-каталіцкую]] царкву на [[Маскоўскі патрыярхат|праваслаўную]]. Станам на 1855 год тут было 17 двароў. У кастрычніку 1884 года ў мястэчку пачала дзейнічаць царкоўнапрыходская школа (28 вучняў, настаўнік В. Завадскі, выпускнік [[Маладзечанская настаўніцкая семінарыя|Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі]]). У канцы XIX стагоддзя Баруны былі ўласнасцю ведамства духавенства [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] мястэчка пэўны час займалі нямецкія войскі.

Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Баруны апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ашмянскім павеце [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У пачатку 1920-х гадоў у мястэчку дзейнічала [[Барунская беларуская настаўніцкая семінарыя|беларуская настаўніцкая семінарыя]], дырэктарам якой быў [[Сымон Рак-Міхайлоўскі|С. Рак-Міхайлоўскі]]. Жыхары Барунаў і вакольных вёсак бралі актыўны ўдзел у беларускім нацыянальна-вызваленчым руху. Адзін з яго кіраўнікоў — пасол сойма [[Віктар Станулевіч|В. Станулевіч]]. Улетку 1928 года і ў снежні 1929 года тут адбыліся мітынгі, на апошнім сябры Беларускага сялянска-работніцкага пасольскага клуба «Змаганне» [[Я. Гаўрылік]] і [[Ф. Валынец]] распаўсюджвалі ўлёткі.

У 1939 годзе Баруны ўвайшлі ў [[БССР]], дзе сталі цэнтрам сельсавета Ашмянскага раёна. Статус паселішча панізілі да вёскі. З 2 снежня 1961 года ў складзе [[Гальшанскі сельсавет|Гальшанскага сельсавета]], пасля — у складзе [[Куцавіцкі сельсавет|Куцавіцкага сельсавета]]. З 17 студзеня 1969 года цэнтр адноўленага Барунскага сельсавет&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).&lt;/ref&gt;.

Станам на 1991 год тут было 168 двароў.

&lt;center&gt;&lt;gallery caption=&quot;Мястэчка на старых здымках&quot; widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Выява:Baruny, Halšanskaja. Баруны, Гальшанская (1916).jpg|Агульны выгляд
Выява:Baruny. Баруны (1916) (3).jpg|Панарама
Выява:Baruny-plac.jpg|У цэнтры мястэчка
Выява:Baruny, Bazylanski. Баруны, Базылянскі (1915-18).jpg|Царква па перабудове [[Маскоўскі патрыярхат|МП]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Насельніцтва ==
* '''XIX стагоддзе''': 1855 год — каля 120 чал.; 1880 год — 165 чал.
* '''XX стагоддзе''': 1905 год — 229 чал.; 1925 год — каля 260 чал.; 1991 год — 516 чал.{{sfn|ЭГБ|1993}}
* '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 525 чал.; 2019 год — 434 чал.

== Інфраструктура ==
У Барунах працуюць сярэдняя школа, бібліятэка, дом культуры.

== Эканоміка ==
Эксперыментальная база і гравійна-сартавальны завод «Баруны».

== Славутасці ==
* [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла]] і манастыр базыльянаў (1747—1753; колішняя грэка-каталіцкая царква)
* Могілкі ваенныя часоў Першай сусветнай вайны
* [[Помнік экіпажу самалёта «Ілья Мурамец-16»]]

== Галерэя ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Файл:Баруны. Касцёл. 2020.jpg|[[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла]]
Файл:Baruny 111008 03.jpg|[[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базыльян (Баруны)|Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла]]
Файл:Baruny 111008 01.jpg|Званіца
Файл:Maci Božaja Barunskaja. Маці Божая Барунская (XVII).jpg|[[Абраз Маці Божай Барунскай]]
Файл:Баруны. Помнік лётчыкам збітага немцамі самалёта. (01).jpg|[[Помнік экіпажу самалёта «Ілья Мурамец-16»]] 
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1|330—331|Boruny}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|1|Баруны|Каранеўскі А. Р.|313}}
* {{Крыніцы/ГВБ|9-1|Баруны}}
* ''[[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат.]]'' Баруны (пераклад ''[[Леанід Лаўрэш|Леаніда Лаўрэша]]'') // Наша слова.pdf № 42 (146), 16 кастрычніка 2024; № 43 (147), 23 кастрычніка 2024.
* ''[[Ігнат Ходзька|Ходзька Ігнат.]]'' [https://www.academia.edu/142943930/%D0%A5%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%B7_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D1%96_%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%98%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_2025_90_%D1%81 Баруны] (пераклад ''[[Леанід Лаўрэш|Леаніда Лаўрэша]]'')  — [б.м]: Издательские решения, — 2025. — 90 с.   

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)}}

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Барунскі сельсавет (Ашмянскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]]
[[Катэгорыя:Баруны (Ашмянскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]]</text>
      <sha1>oh7uieyixsidvwf4wg4v8py3h5gvo8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ціхан Валер’евіч Чарнякевіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144594</id>
    <revision>
      <id>5157714</id>
      <parentid>5067082</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bahusia</username>
        <id>150630</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */ абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5157714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17663" sha1="cqmur87ih6zwxkgx8hqt0qba9st6mhu" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Чарнякевіч}}
{{навуковец}}
'''Ціхан Валер’евіч Чарнякевіч''' (нар. {{ДН|22|01|1986}}, {{МН|Пінск||Горад Пінск}}) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[Літаратурная крытыка|літаратурны крытык]], [[пераклад]]чык і [[Паэзія|паэт]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 22 студзеня 1986 года ў [[Пінск]]у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобрасці]]. Скончыў [[факультэт беларускай філалогіі і культуры БДПУ|факультэт беларускай філалогіі і культуры]] [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка]] па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура. Журналістыка» (2008), магістратуру (2009) і аспірантуру пры ім (2012). У 2003—2005 гадах быў навучэнцам [[Беларускі калегіюм|Беларускага калегіюма]] па спецыяльнасці «Філасофія. Літаратура» (курс [[Валянцін Акудовіч|Валянціна Акудовіча]]).

У 2008—2011 гадах − супрацоўнік газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (з 2010 года — рэдактар аддзела крытыкі і бібліяграфіі). У 2011—2015 гадах працаваў рэдактарам аддзела крытыкі часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]»&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/czarniakievicz-cichan| title =Ціхан Чарнякевіч|publisher =Kamunikat.org| accessdate  = 2025-02-13 }}&lt;/ref&gt;. Сябра [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] (з 2014 года). Калумніст [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Беларускай службы Радыё «Свабода»]] з 2015 года. У 2015—2021 гадах − прэс-сакратар [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (з 2016 года − сябра СБП). Каардынатар Школы маладога пісьменніка (з 2018 года). З 2023 года − прэс-сакратар [[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|Міжнароднага саюза беларускіх пісьменнікаў]] і галоўны рэдактар праекта bellit.info&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://bellit.info/about| title = Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|publisher =Белліт| accessdate  = 2025-02-04 }}&lt;/ref&gt;.

== Прафесійная дзейнасць ==
Укладальнік бібліяграфічнага даведніка «Пераклады твораў замежнай літаратуры ў [[Крыніца (часопіс)|часопісе „Крыніца“]] (1988—2003)» (Мінск, 2010)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/peraklady-tvoraw-zamezhnay-litaratury-w-chasopise-krynitsa-1988-2003-charnyakevich-tsikhan| title =Бібліяграфічны даведнік «Пераклады твораў замежнай літаратуры ў часопісе „Крыніца“ (1988—2003)» (Мінск, 2010|publisher =Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка «Камунікат.org»| accessdate  = 2025-02-13}}&lt;/ref&gt; і аўтар крытыка-біяграфічнага нарыса «Вандроўнік: кніга пра паэта [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]]» (Мінск, 2016)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/vandrownik-charnyakevich-tsikhan| title = Крытыка-біяграфічны нарыс «Вандроўнік: кніга пра паэта Уладзіміра Някляева» (Мінск, 2016)|publisher = Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка «Камунікат.org»| accessdate  = 2025-02-04}}&lt;/ref&gt;. Укладальнік і каментатар кніг «[[Максім Багдановіч]]: вядомы і невядомы» (Мінск, 2011) і «[[Лявон Савёнак]] „Творы“» (Мінск, 2012). Аўтар даследавання «Рэпрэзентацыя дыяспаральнай і міграцыйнай праблематыкі ў сучасным адукацыйным працэсе Беларусі (сярэдняя школа)» (Мінск, 2018)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://zbsb.org/upload/iblock/9ea/9eae8febcf6664e605437bd40ee016e6.pdf| title = Даследаванне «Рэпрэзентацыя дыяспаральнай і міграцыйнай праблематыкі ў сучасным адукацыйным працэсе Беларусі (сярэдняя школа)» (Мінск, 2018)|publisher =ЗБС «Бацькаўшчына»| accessdate  = 2025-02-04}}&lt;/ref&gt;. Укладальнік і аўтар прадмовы выдання «Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі» ([[Беласток]], 2025)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://bellit.info/roznaje/vyjshla-antalohija-litouskaj-paezii-prezjentacyja-13-ljutaha.html| title = «Выходзіць анталогія літоўскай паэзіі — прэзентацыя 13.02»|publisher = Bellit.info| accessdate  = 2025-02-13}}&lt;/ref&gt;.

З 2007 года выступае як крытык і [[Эсэ|эсэіст]]. Літаратурныя агляды і рэцэнзіі друкаваліся ў часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[ARCHE Пачатак]]», «Маладосць», газетах «Літаратура і мастацтва», «Літаратурная Беларусь», парталах «[[Будзьма беларусамі!]]», Радыё «Свабода» і іншых. Эсэістыка перакладалася на англійскую, нямецкую, польскую, славацкую, чэшскую мовы.
  
Перакладае з украінскай, літоўскай, польскай і англійскай моў. Перакладчык (разам з [[Валер Стралко|Валерыем Стралко]]) на беларускую мову кнігі [[Святлана Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]] «Час second-hand: (канец чырвонага чалавека)» (Мінск, 2013). Перакладчык (разам з [[Марыя Аляксандраўна Мартысевіч|Марыяй Мартысевіч]] і [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэем Хадановічам]]) на беларускую мову вершаў літоўскіх паэтаў для зборніка «&lt;nowiki&gt;Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі&lt;/nowiki&gt;» (Беласток, 2025). Сярод перакладзеных аўтараў — Грэта Амбразайце, Давіле Багдонайце, Мантас Балакаўскас, Ліна Буйвідавічуце, Марус Бурокас, Даналдас Каёкас, Карнэліюс Плацяліс, Вітаўтас Станкус, Альвідас Шляпікас, Антанас Шымкус, Аўсьцея Якас, Антанас А. Янінас і Юргіта Яспаніце&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/gorad-na-gary-charnyakevich-tsikhan-ukladanne-i-pradmova| title =«Горад на гары» (Беласток, 2025)|publisher =Kamunikat.org| accessdate  = 2025-02-13}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==

; Кнігі

* Чарнякевіч, Ц. Вандроўнік : кніга пра паэта Уладзіміра Някляева / Ціхан Чарнякевіч. Мінск : Лімарыус, 2016. 206 с., [4] л. іл. ISBN 978-985-6968-54-2

; Пераклады

* Алексіевіч, С. Час second-hand : (канец чырвонага чалавека) / Святлана Алексіевіч; [пераклад з рускай мовы В. Стралко і Ц. Чарнякевіча]. Мінск : [[Логвінаў]], 2013. 383 с. ISBN 978-985-562-096-0
* Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі / Уклад. і прадм. Ц. Чарнякевіча; рэд. М. Мартысевіч, А. Хадановіч. Беласток: Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 304 с. ISBN 978-83-67471-31-2

; Укладанне і каментаванне

* Віцьбіч, Ю. Лшоно Габоо Бійрушалайм : даваенная проза / [[Юрка Віцьбіч]]; [укладанне і прадмова [[Лявон Навумавіч Юрэвіч|Лявона Юрэвіча]]; каментары Ціхана Чарнякевіча] ; Міжнароднае грамадскае аб’яднанне «[[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртаванне беларусаў свету „Бацькаўшчына“]]». Мінск : [[Кнігазбор]], 2011. 229, [1] с. : партр. ISBN 978-985-7007-17-2
* Максім Багдановіч: вядомы і невядомы : крытыка-архіўны зборнік / [укладанне і каментарыі Ц. В. Чарнякевіча; прадмова [[Юрась Пацюпа|Ю. В. Пацюпы]]]. Мінск : Літаратура і Мастацтва, 2011. 388, [3] с. ISBN 978985-6994-74-9
* Савёнак, Л. Творы / [[Лявон Савёнак]] [укладанне: Ц. Чарнякевіч, Л. Юрэвіч; уступнае слова: Л. Юрэвіч, [[Вітаўт Кіпель|В. Кіпель]]; каментарыі Ц. Чарнякевіча]. Мінск : Лімарыус, 2012. 350, [1] с., [4] л. іл. ISBN 978-985-6968-26-9
* [[Запісы БІНіМ|Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва]]. Навукова-папулярны альманах аб беларускай эміграцыі. ZAPISY 35; [Editors of the issue: Tsikhan Charniakevich, Natalla Hardzijenka]. Belarusan Institute of Arts and Sciences: New York − Mіnsk, 2012. 544 c.
* Кіпель, Я. Эпізоды / [[Яўхім Яўсеевіч Кіпель|Яўхім Кіпель]]; [навуковае рэдагаванне Н. Гардзіенкі і Л. Юрэвіча; прадмовы: [[Зміцер Саўка|З. Саўка]], І. Урбановіч-Саўка, В. Кіпель; каментарыі: Ц. Чарнякевіч, [[Наталля Сяргееўна Гардзіенка|Н. Гардзіенка]], А. Гардзіенка]. Выд. 2-е, дапрацаванае. Мінск : Лімарыус, 2013. 386 с., [6] л. іл. ISBN 978985-6968-34-4
* Канчэўскі, І. Адвечным шляхам : эсэ, вершы / [[Ігнат Уладзіміравіч Канчэўскі|Ігнат Канчэўскі]]; [укладанне Ц. Чарнякевіча]. Мінск : [[Зміцер Колас]], 2021. 84, [3] с. ISBN 978985-23-0143-5
* Ільяшэвіч, X. Выбранае / [[Хведар Ільяшэвіч]] [укладанне Наталлі Гардзіенкі, Ціхана Чарнякевіча, Лявона Юрэвіча; агульнае рэдагаванне, каментары, паказнік Наталлі Гардзіенкі]. Мінск : Кнігазбор, 2021. 260 с. : [8] c. іл. ISBN 978-985-883-024-3
* &lt;nowiki&gt;Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі&lt;/nowiki&gt; / Уклад. і прадм. Ц. Чарнякевіча; рэд. М. Мартысевіч, А. Хадановіч. Беласток : Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 304 с. ISBN 978-83-67471-31-2
* Вершы на волю. Паэзія турмы і выгнаньня / Уклад. Ц. Чарнякевіча. Беласток : Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 312 с. ISBN 978-83-67471-33-6

== Прызнанне і ўзнагароды ==
* Лаўрэат Кубку моладзевай паэзіі падчас [[Дні культуры Швецыі ў Беларусі|Дзён культуры Швецыі ў Беларусі]] (Пінск, 2003).
* Лаўрэат літаратурнага конкурсу Беларускага ПЭН-цэнтра да 75-годдзя з дня нараджэння [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] (Мінск, 2005).
* Падзяка [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] за даследаванні культурнай спадчыны беларускай эміграцыі (Нью-Ёрк, ЗША, 2019).

== Удзел у журы літаратурных конкурсаў ==
* Запрошаны эксперт [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця|Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройця]] (2013).
* Сябра журы [[Дэбют (літаратурная прэмія)|літаратурнай прэміі «Дэбют»]] за лепшы кніжны дэбют (2017).
* Сябра журы [[Прэмія імя Арсенневай|літаратурнай прэміі імя Наталлі Арсенневай]] за найлепшы зборнік паэзіі (2017).
* Сябра журы [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана]] за лепшы пераклад (2019).
* Сябра журы [[Прэмія Цёткі|літаратурнай прэміі імя Цёткі]] за лепшую дзіцячую кнігу (2021, 2022).
* Сябра журы літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройця за найлепшую кнігу прозы (2014, 2015, 2017, 2018, 2020, 2022, 2023).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://litradio.link/texts/carniakievic-mizh/ Вершы Ціхана Чарнякевіча на сайце Litradio]
* [https://dziejaslou.by/carniak125/ Вершы Ціхана Чарнякевіча на сайце часопіса «Дзеяслоў»]
* [http://prajdzisvet.org/critics/13-charniakievich-tsikhan.html Ціхан Чарнякевіч на сайце часопіса «Прайдзісвет»]
* [http://nn.by/?c=ar&amp;i=37109 Ціхан Чарнякевіч: «1990-я застаюцца не асэнсаванымі ў літаратуры»]
* [https://www.svaboda.org/a/32689495.html Ціхан Чарнякевіч: «Знаходжу апірышча ў беларускай мове, а найбольш камфортна пачуваюся ў спазнаньні літоўскай літаратуры і культуры»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=OrDmmgEJsRU Ціхан Чарнякевіч у падкасце «Каля літаратуры»: «Знайшоў Марціновіча з аўтографам, але не купіў»]
* [https://open.spotify.com/episode/07cZpoCuAvQPwZMwLr0g3R Ціхан Чарнякевіч у падкасце «Васьміног»: «Надзея Шнаркевіч — беларуская асветніца і рэдактарка»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Oj4WSKqj4t8&amp;t=2504s Лекцыя Ціхана Чарнякевіча «Трэнды сучаснай літаратуры: чаму беларускай кнізе складана прабіцца на заходні рынак» на канале Culture Makes]
* [https://www.youtube.com/watch?v=FspK95ugUQg Курс лекцый Ціхана Чарнякевіча на Беларускім калегіюме: «Лекцыя 1. Як напісаны „Вянок“ Багдановіча»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KyXF5TBHGfs Курс лекцый Ціхана Чарнякевіча на Беларускім калегіюме: «Лекцыя 2. Як напісаны „Вянок“ Багдановіча»]
* [https://budzma.org/news/tsikhan-charnyakevich-zakhavats-toe-nevyalikae-shto-mozhna.html Ціхан Чарнякевіч: «Што да мэтаў збірання, асноўная з іх — захаваць тое невялікае, што можна яшчэ захаваць. Знішчана і так многае»]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Чарнякеві Ціхан Валер’евіч}}
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]</text>
      <sha1>cqmur87ih6zwxkgx8hqt0qba9st6mhu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157715</id>
      <parentid>5157714</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bahusia</username>
        <id>150630</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */ абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5157715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17937" sha1="iioqj5zte5405c3hd8513l2sfu6vbqj" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Чарнякевіч}}
{{навуковец}}
'''Ціхан Валер’евіч Чарнякевіч''' (нар. {{ДН|22|01|1986}}, {{МН|Пінск||Горад Пінск}}) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[Літаратурная крытыка|літаратурны крытык]], [[пераклад]]чык і [[Паэзія|паэт]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 22 студзеня 1986 года ў [[Пінск]]у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобрасці]]. Скончыў [[факультэт беларускай філалогіі і культуры БДПУ|факультэт беларускай філалогіі і культуры]] [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка]] па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура. Журналістыка» (2008), магістратуру (2009) і аспірантуру пры ім (2012). У 2003—2005 гадах быў навучэнцам [[Беларускі калегіюм|Беларускага калегіюма]] па спецыяльнасці «Філасофія. Літаратура» (курс [[Валянцін Акудовіч|Валянціна Акудовіча]]).

У 2008—2011 гадах − супрацоўнік газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (з 2010 года — рэдактар аддзела крытыкі і бібліяграфіі). У 2011—2015 гадах працаваў рэдактарам аддзела крытыкі часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]»&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/czarniakievicz-cichan| title =Ціхан Чарнякевіч|publisher =Kamunikat.org| accessdate  = 2025-02-13 }}&lt;/ref&gt;. Сябра [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] (з 2014 года). Калумніст [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Беларускай службы Радыё «Свабода»]] з 2015 года. У 2015—2021 гадах − прэс-сакратар [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (з 2016 года − сябра СБП). Каардынатар Школы маладога пісьменніка (з 2018 года). З 2023 года − прэс-сакратар [[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|Міжнароднага саюза беларускіх пісьменнікаў]] і галоўны рэдактар праекта bellit.info&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://bellit.info/about| title = Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|publisher =Белліт| accessdate  = 2025-02-04 }}&lt;/ref&gt;.

== Прафесійная дзейнасць ==
Укладальнік бібліяграфічнага даведніка «Пераклады твораў замежнай літаратуры ў [[Крыніца (часопіс)|часопісе „Крыніца“]] (1988—2003)» (Мінск, 2010)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/peraklady-tvoraw-zamezhnay-litaratury-w-chasopise-krynitsa-1988-2003-charnyakevich-tsikhan| title =Бібліяграфічны даведнік «Пераклады твораў замежнай літаратуры ў часопісе „Крыніца“ (1988—2003)» (Мінск, 2010|publisher =Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка «Камунікат.org»| accessdate  = 2025-02-13}}&lt;/ref&gt; і аўтар крытыка-біяграфічнага нарыса «Вандроўнік: кніга пра паэта [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]]» (Мінск, 2016)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/vandrownik-charnyakevich-tsikhan| title = Крытыка-біяграфічны нарыс «Вандроўнік: кніга пра паэта Уладзіміра Някляева» (Мінск, 2016)|publisher = Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка «Камунікат.org»| accessdate  = 2025-02-04}}&lt;/ref&gt;. Укладальнік і каментатар кніг «[[Максім Багдановіч]]: вядомы і невядомы» (Мінск, 2011) і «[[Лявон Савёнак]] „Творы“» (Мінск, 2012). Аўтар даследавання «Рэпрэзентацыя дыяспаральнай і міграцыйнай праблематыкі ў сучасным адукацыйным працэсе Беларусі (сярэдняя школа)» (Мінск, 2018)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://zbsb.org/upload/iblock/9ea/9eae8febcf6664e605437bd40ee016e6.pdf| title = Даследаванне «Рэпрэзентацыя дыяспаральнай і міграцыйнай праблематыкі ў сучасным адукацыйным працэсе Беларусі (сярэдняя школа)» (Мінск, 2018)|publisher =ЗБС «Бацькаўшчына»| accessdate  = 2025-02-04}}&lt;/ref&gt;. Укладальнік і аўтар прадмовы выдання «Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі» ([[Беласток]], 2025)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://bellit.info/roznaje/vyjshla-antalohija-litouskaj-paezii-prezjentacyja-13-ljutaha.html| title = «Выходзіць анталогія літоўскай паэзіі — прэзентацыя 13.02»|publisher = Bellit.info| accessdate  = 2025-02-13}}&lt;/ref&gt;.

З 2007 года выступае як крытык і [[Эсэ|эсэіст]]. Літаратурныя агляды і рэцэнзіі друкаваліся ў часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[ARCHE Пачатак]]», «Маладосць», газетах «Літаратура і мастацтва», «Літаратурная Беларусь», парталах «[[Будзьма беларусамі!]]», Радыё «Свабода» і іншых. Эсэістыка перакладалася на англійскую, нямецкую, польскую, славацкую, чэшскую мовы.
  
Перакладае з украінскай, літоўскай, польскай і англійскай моў. Перакладчык (разам з [[Валер Стралко|Валерыем Стралко]]) на беларускую мову кнігі [[Святлана Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]] «Час second-hand: (канец чырвонага чалавека)» (Мінск, 2013). Перакладчык (разам з [[Марыя Аляксандраўна Мартысевіч|Марыяй Мартысевіч]] і [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэем Хадановічам]]) на беларускую мову вершаў літоўскіх паэтаў для зборніка «&lt;nowiki&gt;Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі&lt;/nowiki&gt;» (Беласток, 2025). Сярод перакладзеных аўтараў — Грэта Амбразайце, Давіле Багдонайце, Мантас Балакаўскас, Ліна Буйвідавічуце, Марус Бурокас, Даналдас Каёкас, Карнэліюс Плацяліс, Вітаўтас Станкус, Альвідас Шляпікас, Антанас Шымкус, Аўсьцея Якас, Антанас А. Янінас і Юргіта Яспаніце&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/gorad-na-gary-charnyakevich-tsikhan-ukladanne-i-pradmova| title =«Горад на гары» (Беласток, 2025)|publisher =Kamunikat.org| accessdate  = 2025-02-13}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==

; Кнігі

* Чарнякевіч, Ц. Вандроўнік : кніга пра паэта Уладзіміра Някляева / Ціхан Чарнякевіч. Мінск : Лімарыус, 2016. 206 с., [4] л. іл. ISBN 978-985-6968-54-2

; Пераклады

* Алексіевіч, С. Час second-hand : (канец чырвонага чалавека) / Святлана Алексіевіч; [пераклад з рускай мовы В. Стралко і Ц. Чарнякевіча]. Мінск : [[Логвінаў]], 2013. 383 с. ISBN 978-985-562-096-0
* Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі / Уклад. і прадм. Ц. Чарнякевіча; рэд. М. Мартысевіч, А. Хадановіч. Беласток: Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 304 с. ISBN 978-83-67471-31-2

; Укладанне і каментаванне

* Віцьбіч, Ю. Лшоно Габоо Бійрушалайм : даваенная проза / [[Юрка Віцьбіч]]; [укладанне і прадмова [[Лявон Навумавіч Юрэвіч|Лявона Юрэвіча]]; каментары Ціхана Чарнякевіча] ; Міжнароднае грамадскае аб’яднанне «[[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртаванне беларусаў свету „Бацькаўшчына“]]». Мінск : [[Кнігазбор]], 2011. 229, [1] с. : партр. ISBN 978-985-7007-17-2
* Максім Багдановіч: вядомы і невядомы : крытыка-архіўны зборнік / [укладанне і каментарыі Ц. В. Чарнякевіча; прадмова [[Юрась Пацюпа|Ю. В. Пацюпы]]]. Мінск : Літаратура і Мастацтва, 2011. 388, [3] с. ISBN 978985-6994-74-9
* Савёнак, Л. Творы / [[Лявон Савёнак]] [укладанне: Ц. Чарнякевіч, Л. Юрэвіч; уступнае слова: Л. Юрэвіч, [[Вітаўт Кіпель|В. Кіпель]]; каментарыі Ц. Чарнякевіча]. Мінск : Лімарыус, 2012. 350, [1] с., [4] л. іл. ISBN 978-985-6968-26-9
* [[Запісы БІНіМ|Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва]]. Навукова-папулярны альманах аб беларускай эміграцыі. ZAPISY 35; [Editors of the issue: Tsikhan Charniakevich, Natalla Hardzijenka]. Belarusan Institute of Arts and Sciences: New York − Mіnsk, 2012. 544 c.
* Кіпель, Я. Эпізоды / [[Яўхім Яўсеевіч Кіпель|Яўхім Кіпель]]; [навуковае рэдагаванне Н. Гардзіенкі і Л. Юрэвіча; прадмовы: [[Зміцер Саўка|З. Саўка]], І. Урбановіч-Саўка, В. Кіпель; каментарыі: Ц. Чарнякевіч, [[Наталля Сяргееўна Гардзіенка|Н. Гардзіенка]], А. Гардзіенка]. Выд. 2-е, дапрацаванае. Мінск : Лімарыус, 2013. 386 с., [6] л. іл. ISBN 978985-6968-34-4
* Канчэўскі, І. Адвечным шляхам : эсэ, вершы / [[Ігнат Уладзіміравіч Канчэўскі|Ігнат Канчэўскі]]; [укладанне Ц. Чарнякевіча]. Мінск : [[Зміцер Колас]], 2021. 84, [3] с. ISBN 978985-23-0143-5
* Ільяшэвіч, X. Выбранае / [[Хведар Ільяшэвіч]] [укладанне Наталлі Гардзіенкі, Ціхана Чарнякевіча, Лявона Юрэвіча; агульнае рэдагаванне, каментары, паказнік Наталлі Гардзіенкі]. Мінск : Кнігазбор, 2021. 260 с. : [8] c. іл. ISBN 978-985-883-024-3
* &lt;nowiki&gt;Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі&lt;/nowiki&gt; / Уклад. і прадм. Ц. Чарнякевіча; рэд. М. Мартысевіч, А. Хадановіч. Беласток : Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 304 с. ISBN 978-83-67471-31-2
* Вершы на волю. Паэзія турмы і выгнаньня / Уклад. Ц. Чарнякевіча. Беласток : Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 312 с. ISBN 978-83-67471-33-6

== Прызнанне і ўзнагароды ==
* Лаўрэат Кубку моладзевай паэзіі падчас [[Дні культуры Швецыі ў Беларусі|Дзён культуры Швецыі ў Беларусі]] (Пінск, 2003).
* Лаўрэат літаратурнага конкурсу Беларускага ПЭН-цэнтра да 75-годдзя з дня нараджэння [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] (Мінск, 2005).
* Падзяка [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] за даследаванні культурнай спадчыны беларускай эміграцыі (Нью-Ёрк, ЗША, 2019).

== Удзел у журы літаратурных конкурсаў ==
* Запрошаны эксперт [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця|Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройця]] (2013).
* Сябра журы [[Дэбют (літаратурная прэмія)|літаратурнай прэміі «Дэбют»]] за лепшы кніжны дэбют (2017).
* Сябра журы [[Прэмія імя Арсенневай|літаратурнай прэміі імя Наталлі Арсенневай]] за найлепшы зборнік паэзіі (2017).
* Сябра журы [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана]] за лепшы пераклад (2019).
* Сябра журы [[Прэмія Цёткі|літаратурнай прэміі імя Цёткі]] за лепшую дзіцячую кнігу (2021, 2022).
* Сябра журы літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройця за найлепшую кнігу прозы (2014, 2015, 2017, 2018, 2020, 2022, 2023).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://litradio.link/texts/carniakievic-mizh/ Вершы Ціхана Чарнякевіча на сайце Litradio]
* [https://dziejaslou.by/carniak125/ Вершы Ціхана Чарнякевіча на сайце часопіса «Дзеяслоў»]
* [http://prajdzisvet.org/critics/13-charniakievich-tsikhan.html Ціхан Чарнякевіч на сайце часопіса «Прайдзісвет»]
* [http://nn.by/?c=ar&amp;i=37109 Ціхан Чарнякевіч: «1990-я застаюцца не асэнсаванымі ў літаратуры»]
* [https://www.svaboda.org/a/32689495.html Ціхан Чарнякевіч: «Знаходжу апірышча ў беларускай мове, а найбольш камфортна пачуваюся ў спазнаньні літоўскай літаратуры і культуры»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=OrDmmgEJsRU Ціхан Чарнякевіч у падкасце «Каля літаратуры»: «Знайшоў Марціновіча з аўтографам, але не купіў»]
* [https://open.spotify.com/episode/07cZpoCuAvQPwZMwLr0g3R Ціхан Чарнякевіч у падкасце «Васьміног»: «Надзея Шнаркевіч — беларуская асветніца і рэдактарка»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Oj4WSKqj4t8&amp;t=2504s Лекцыя Ціхана Чарнякевіча «Трэнды сучаснай літаратуры: чаму беларускай кнізе складана прабіцца на заходні рынак» на канале Culture Makes]
* [https://www.youtube.com/watch?v=FspK95ugUQg Курс лекцый Ціхана Чарнякевіча на Беларускім калегіюме: «Лекцыя 1. Як напісаны „Вянок“ Багдановіча»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KyXF5TBHGfs Курс лекцый Ціхана Чарнякевіча на Беларускім калегіюме: «Лекцыя 2. Як напісаны „Вянок“ Багдановіча»]
* [https://media-polesye.com/news/litaratar-z-pinsku-czihan-charnyakevich-emigravala-bolshaya-chastka-kreatyўnaga-klasa/ Літаратар з Пінску Ціхан Чарнякевіч: Эмігравала большая частка крэатыўнага класа]
* [https://budzma.org/news/tsikhan-charnyakevich-zakhavats-toe-nevyalikae-shto-mozhna.html Ціхан Чарнякевіч: «Што да мэтаў збірання, асноўная з іх — захаваць тое невялікае, што можна яшчэ захаваць. Знішчана і так многае»]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Чарнякеві Ціхан Валер’евіч}}
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]</text>
      <sha1>iioqj5zte5405c3hd8513l2sfu6vbqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157716</id>
      <parentid>5157715</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bahusia</username>
        <id>150630</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Спасылкі */ пунктуацыя</comment>
      <origin>5157716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17941" sha1="7r5w0o99zk03rvfa5tkjrzgror9bjkf" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Чарнякевіч}}
{{навуковец}}
'''Ціхан Валер’евіч Чарнякевіч''' (нар. {{ДН|22|01|1986}}, {{МН|Пінск||Горад Пінск}}) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[Літаратурная крытыка|літаратурны крытык]], [[пераклад]]чык і [[Паэзія|паэт]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 22 студзеня 1986 года ў [[Пінск]]у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобрасці]]. Скончыў [[факультэт беларускай філалогіі і культуры БДПУ|факультэт беларускай філалогіі і культуры]] [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка]] па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура. Журналістыка» (2008), магістратуру (2009) і аспірантуру пры ім (2012). У 2003—2005 гадах быў навучэнцам [[Беларускі калегіюм|Беларускага калегіюма]] па спецыяльнасці «Філасофія. Літаратура» (курс [[Валянцін Акудовіч|Валянціна Акудовіча]]).

У 2008—2011 гадах − супрацоўнік газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (з 2010 года — рэдактар аддзела крытыкі і бібліяграфіі). У 2011—2015 гадах працаваў рэдактарам аддзела крытыкі часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]»&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/czarniakievicz-cichan| title =Ціхан Чарнякевіч|publisher =Kamunikat.org| accessdate  = 2025-02-13 }}&lt;/ref&gt;. Сябра [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] (з 2014 года). Калумніст [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Беларускай службы Радыё «Свабода»]] з 2015 года. У 2015—2021 гадах − прэс-сакратар [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (з 2016 года − сябра СБП). Каардынатар Школы маладога пісьменніка (з 2018 года). З 2023 года − прэс-сакратар [[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|Міжнароднага саюза беларускіх пісьменнікаў]] і галоўны рэдактар праекта bellit.info&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://bellit.info/about| title = Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|publisher =Белліт| accessdate  = 2025-02-04 }}&lt;/ref&gt;.

== Прафесійная дзейнасць ==
Укладальнік бібліяграфічнага даведніка «Пераклады твораў замежнай літаратуры ў [[Крыніца (часопіс)|часопісе „Крыніца“]] (1988—2003)» (Мінск, 2010)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/peraklady-tvoraw-zamezhnay-litaratury-w-chasopise-krynitsa-1988-2003-charnyakevich-tsikhan| title =Бібліяграфічны даведнік «Пераклады твораў замежнай літаратуры ў часопісе „Крыніца“ (1988—2003)» (Мінск, 2010|publisher =Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка «Камунікат.org»| accessdate  = 2025-02-13}}&lt;/ref&gt; і аўтар крытыка-біяграфічнага нарыса «Вандроўнік: кніга пра паэта [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]]» (Мінск, 2016)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/vandrownik-charnyakevich-tsikhan| title = Крытыка-біяграфічны нарыс «Вандроўнік: кніга пра паэта Уладзіміра Някляева» (Мінск, 2016)|publisher = Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка «Камунікат.org»| accessdate  = 2025-02-04}}&lt;/ref&gt;. Укладальнік і каментатар кніг «[[Максім Багдановіч]]: вядомы і невядомы» (Мінск, 2011) і «[[Лявон Савёнак]] „Творы“» (Мінск, 2012). Аўтар даследавання «Рэпрэзентацыя дыяспаральнай і міграцыйнай праблематыкі ў сучасным адукацыйным працэсе Беларусі (сярэдняя школа)» (Мінск, 2018)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://zbsb.org/upload/iblock/9ea/9eae8febcf6664e605437bd40ee016e6.pdf| title = Даследаванне «Рэпрэзентацыя дыяспаральнай і міграцыйнай праблематыкі ў сучасным адукацыйным працэсе Беларусі (сярэдняя школа)» (Мінск, 2018)|publisher =ЗБС «Бацькаўшчына»| accessdate  = 2025-02-04}}&lt;/ref&gt;. Укладальнік і аўтар прадмовы выдання «Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі» ([[Беласток]], 2025)&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://bellit.info/roznaje/vyjshla-antalohija-litouskaj-paezii-prezjentacyja-13-ljutaha.html| title = «Выходзіць анталогія літоўскай паэзіі — прэзентацыя 13.02»|publisher = Bellit.info| accessdate  = 2025-02-13}}&lt;/ref&gt;.

З 2007 года выступае як крытык і [[Эсэ|эсэіст]]. Літаратурныя агляды і рэцэнзіі друкаваліся ў часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[ARCHE Пачатак]]», «Маладосць», газетах «Літаратура і мастацтва», «Літаратурная Беларусь», парталах «[[Будзьма беларусамі!]]», Радыё «Свабода» і іншых. Эсэістыка перакладалася на англійскую, нямецкую, польскую, славацкую, чэшскую мовы.
  
Перакладае з украінскай, літоўскай, польскай і англійскай моў. Перакладчык (разам з [[Валер Стралко|Валерыем Стралко]]) на беларускую мову кнігі [[Святлана Алексіевіч|Святланы Алексіевіч]] «Час second-hand: (канец чырвонага чалавека)» (Мінск, 2013). Перакладчык (разам з [[Марыя Аляксандраўна Мартысевіч|Марыяй Мартысевіч]] і [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэем Хадановічам]]) на беларускую мову вершаў літоўскіх паэтаў для зборніка «&lt;nowiki&gt;Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі&lt;/nowiki&gt;» (Беласток, 2025). Сярод перакладзеных аўтараў — Грэта Амбразайце, Давіле Багдонайце, Мантас Балакаўскас, Ліна Буйвідавічуце, Марус Бурокас, Даналдас Каёкас, Карнэліюс Плацяліс, Вітаўтас Станкус, Альвідас Шляпікас, Антанас Шымкус, Аўсьцея Якас, Антанас А. Янінас і Юргіта Яспаніце&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2025| url = https://kamunikat.org/gorad-na-gary-charnyakevich-tsikhan-ukladanne-i-pradmova| title =«Горад на гары» (Беласток, 2025)|publisher =Kamunikat.org| accessdate  = 2025-02-13}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==

; Кнігі

* Чарнякевіч, Ц. Вандроўнік : кніга пра паэта Уладзіміра Някляева / Ціхан Чарнякевіч. Мінск : Лімарыус, 2016. 206 с., [4] л. іл. ISBN 978-985-6968-54-2

; Пераклады

* Алексіевіч, С. Час second-hand : (канец чырвонага чалавека) / Святлана Алексіевіч; [пераклад з рускай мовы В. Стралко і Ц. Чарнякевіча]. Мінск : [[Логвінаў]], 2013. 383 с. ISBN 978-985-562-096-0
* Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі / Уклад. і прадм. Ц. Чарнякевіча; рэд. М. Мартысевіч, А. Хадановіч. Беласток: Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 304 с. ISBN 978-83-67471-31-2

; Укладанне і каментаванне

* Віцьбіч, Ю. Лшоно Габоо Бійрушалайм : даваенная проза / [[Юрка Віцьбіч]]; [укладанне і прадмова [[Лявон Навумавіч Юрэвіч|Лявона Юрэвіча]]; каментары Ціхана Чарнякевіча] ; Міжнароднае грамадскае аб’яднанне «[[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|Згуртаванне беларусаў свету „Бацькаўшчына“]]». Мінск : [[Кнігазбор]], 2011. 229, [1] с. : партр. ISBN 978-985-7007-17-2
* Максім Багдановіч: вядомы і невядомы : крытыка-архіўны зборнік / [укладанне і каментарыі Ц. В. Чарнякевіча; прадмова [[Юрась Пацюпа|Ю. В. Пацюпы]]]. Мінск : Літаратура і Мастацтва, 2011. 388, [3] с. ISBN 978985-6994-74-9
* Савёнак, Л. Творы / [[Лявон Савёнак]] [укладанне: Ц. Чарнякевіч, Л. Юрэвіч; уступнае слова: Л. Юрэвіч, [[Вітаўт Кіпель|В. Кіпель]]; каментарыі Ц. Чарнякевіча]. Мінск : Лімарыус, 2012. 350, [1] с., [4] л. іл. ISBN 978-985-6968-26-9
* [[Запісы БІНіМ|Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва]]. Навукова-папулярны альманах аб беларускай эміграцыі. ZAPISY 35; [Editors of the issue: Tsikhan Charniakevich, Natalla Hardzijenka]. Belarusan Institute of Arts and Sciences: New York − Mіnsk, 2012. 544 c.
* Кіпель, Я. Эпізоды / [[Яўхім Яўсеевіч Кіпель|Яўхім Кіпель]]; [навуковае рэдагаванне Н. Гардзіенкі і Л. Юрэвіча; прадмовы: [[Зміцер Саўка|З. Саўка]], І. Урбановіч-Саўка, В. Кіпель; каментарыі: Ц. Чарнякевіч, [[Наталля Сяргееўна Гардзіенка|Н. Гардзіенка]], А. Гардзіенка]. Выд. 2-е, дапрацаванае. Мінск : Лімарыус, 2013. 386 с., [6] л. іл. ISBN 978985-6968-34-4
* Канчэўскі, І. Адвечным шляхам : эсэ, вершы / [[Ігнат Уладзіміравіч Канчэўскі|Ігнат Канчэўскі]]; [укладанне Ц. Чарнякевіча]. Мінск : [[Зміцер Колас]], 2021. 84, [3] с. ISBN 978985-23-0143-5
* Ільяшэвіч, X. Выбранае / [[Хведар Ільяшэвіч]] [укладанне Наталлі Гардзіенкі, Ціхана Чарнякевіча, Лявона Юрэвіча; агульнае рэдагаванне, каментары, паказнік Наталлі Гардзіенкі]. Мінск : Кнігазбор, 2021. 260 с. : [8] c. іл. ISBN 978-985-883-024-3
* &lt;nowiki&gt;Горад на гары. Анталёгія літоўскай паэзіі&lt;/nowiki&gt; / Уклад. і прадм. Ц. Чарнякевіча; рэд. М. Мартысевіч, А. Хадановіч. Беласток : Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 304 с. ISBN 978-83-67471-31-2
* Вершы на волю. Паэзія турмы і выгнаньня / Уклад. Ц. Чарнякевіча. Беласток : Выдавецкае агенцтва «Экапрэс», 2025. 312 с. ISBN 978-83-67471-33-6

== Прызнанне і ўзнагароды ==
* Лаўрэат Кубку моладзевай паэзіі падчас [[Дні культуры Швецыі ў Беларусі|Дзён культуры Швецыі ў Беларусі]] (Пінск, 2003).
* Лаўрэат літаратурнага конкурсу Беларускага ПЭН-цэнтра да 75-годдзя з дня нараджэння [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] (Мінск, 2005).
* Падзяка [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]] за даследаванні культурнай спадчыны беларускай эміграцыі (Нью-Ёрк, ЗША, 2019).

== Удзел у журы літаратурных конкурсаў ==
* Запрошаны эксперт [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця|Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройця]] (2013).
* Сябра журы [[Дэбют (літаратурная прэмія)|літаратурнай прэміі «Дэбют»]] за лепшы кніжны дэбют (2017).
* Сябра журы [[Прэмія імя Арсенневай|літаратурнай прэміі імя Наталлі Арсенневай]] за найлепшы зборнік паэзіі (2017).
* Сябра журы [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана]] за лепшы пераклад (2019).
* Сябра журы [[Прэмія Цёткі|літаратурнай прэміі імя Цёткі]] за лепшую дзіцячую кнігу (2021, 2022).
* Сябра журы літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройця за найлепшую кнігу прозы (2014, 2015, 2017, 2018, 2020, 2022, 2023).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://litradio.link/texts/carniakievic-mizh/ Вершы Ціхана Чарнякевіча на сайце Litradio]
* [https://dziejaslou.by/carniak125/ Вершы Ціхана Чарнякевіча на сайце часопіса «Дзеяслоў»]
* [http://prajdzisvet.org/critics/13-charniakievich-tsikhan.html Ціхан Чарнякевіч на сайце часопіса «Прайдзісвет»]
* [http://nn.by/?c=ar&amp;i=37109 Ціхан Чарнякевіч: «1990-я застаюцца не асэнсаванымі ў літаратуры»]
* [https://www.svaboda.org/a/32689495.html Ціхан Чарнякевіч: «Знаходжу апірышча ў беларускай мове, а найбольш камфортна пачуваюся ў спазнаньні літоўскай літаратуры і культуры»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=OrDmmgEJsRU Ціхан Чарнякевіч у падкасце «Каля літаратуры»: «Знайшоў Марціновіча з аўтографам, але не купіў»]
* [https://open.spotify.com/episode/07cZpoCuAvQPwZMwLr0g3R Ціхан Чарнякевіч у падкасце «Васьміног»: «Надзея Шнаркевіч — беларуская асветніца і рэдактарка»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Oj4WSKqj4t8&amp;t=2504s Лекцыя Ціхана Чарнякевіча «Трэнды сучаснай літаратуры: чаму беларускай кнізе складана прабіцца на заходні рынак» на канале Culture Makes]
* [https://www.youtube.com/watch?v=FspK95ugUQg Курс лекцый Ціхана Чарнякевіча на Беларускім калегіюме: «Лекцыя 1. Як напісаны „Вянок“ Багдановіча»]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KyXF5TBHGfs Курс лекцый Ціхана Чарнякевіча на Беларускім калегіюме: «Лекцыя 2. Як напісаны „Вянок“ Багдановіча»]
* [https://media-polesye.com/news/litaratar-z-pinsku-czihan-charnyakevich-emigravala-bolshaya-chastka-kreatyўnaga-klasa/ Літаратар з Пінску Ціхан Чарнякевіч: «Эмігравала большая частка крэатыўнага класа»]
* [https://budzma.org/news/tsikhan-charnyakevich-zakhavats-toe-nevyalikae-shto-mozhna.html Ціхан Чарнякевіч: «Што да мэтаў збірання, асноўная з іх — захаваць тое невялікае, што можна яшчэ захаваць. Знішчана і так многае»]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Чарнякеві Ціхан Валер’евіч}}
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]</text>
      <sha1>7r5w0o99zk03rvfa5tkjrzgror9bjkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Воўпа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146691</id>
    <revision>
      <id>5157765</id>
      <parentid>4417722</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12682" sha1="n5u6862329mlw9cnnl7u4yubx42wdfw" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  =аграгарадок
 |беларуская назва        = Воўпа
| герб                    = BIA Wołpa COA.png
 |краіна                  = Беларусь
| вышыня цэнтра НП        =
 |насельніцтва            = 
 |год перапісу            = 
 |шчыльнасць              = 
 |двароў                  = 
 |тэлефонны код           = +375 1512
 |паштовы індэкс          = 231908
 |аўтамабільны код        =
| выява                   = Воўпа. Касцёл.jpg
 |подпіс                  = [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Воўпа)|Касцёл Святога Яна Хрысціцеля]]
 |вобласць                = Гродзенская
 |раён                    = Ваўкавыскі
 |сельсавет               = Воўпаўскі
|lat_dir       = N
 |lat_deg      = 53
 |lat_min      = 22
 |lat_sec      = 12
|lon_dir      = E
 |lon_deg     = 24
 |lon_min     = 21
 |lon_sec     = 24
| катэгорыя ў Commons     = Voŭpa
}}
'''Во́ўпа'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Voŭpa}}, {{lang-ru|Волпа}}) — [[аграгарадок]] у [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на рацэ [[Ваўпянка]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Воўпаўскі сельсавет|Воўпаўскага сельсавета]].

Знаходзіцца за 25 км на поўнач ад [[Ваўкавыск]]у, за 10 км ад чыгуначнай станцыі [[Рось]]; на аўтамабільнай дарозе [[Ваўкавыск]] — [[Гродна]]. Насельніцтва 1544 чал. ([[1990]]).

== Гісторыя ==
Упершыню Воўпа згадваецца ў [[XV стагоддзе|XV ст.]] як дзяржаўны двор і сяло, уладанне вялікага князя [[Казімір Ягелончык|Казіміра]], які ў 1449 годзе даў яе канцлеру [[Алехна Судзімонтавіч|Алехне Судзімонтавічу]]. У 1478 годзе тут заснаваны касцёл Яна Хрысціцеля. Пазней Воўпа перайшла да [[Гальшанскія|Гальшанскіх]], [[Павел Гальшанскі]] зрабіў яе цэнтрам сваіх уладанняў.

У [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] ініцыятывай вялікай княгіні [[Бона Сфорца|Боны]] створана [[Воўпаўскае староства]] ў складзе [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ваўкавыскага павета]] [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]]. У 1624 годзе яго купіў канцлер [[Леў Сапега]] для свайго сына, падканцлера [[Казімір Леў Сапега|Казіміра Льва]]. Апошні, у 1643 годзе, прымаў у Воўпе караля і вялікага князя [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазу]]. У 1662 годзе літоўскія канфедэраты вынеслі ў мястэчку смяротны прысуд гетману [[Вінцэнт Корвін-Гасеўскі|Вінцэнту Гасеўскаму]]&lt;ref&gt;[[Вітальд Карпыза]]. [http://masty.org/read/read_0029.php Воўпа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090316195033/http://masty.org/read/read_0029.php |date=16 сакавіка 2009 }} на [http://masty.org/ Masty.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210723142149/https://masty.org/ |date=23 ліпеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

У [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Караліна Тэрэза з Радзівілаў, удава Казіміра Льва Сапегі, перадала Воўпаўскае староства [[Юзаф Аляксандр Ябланоўскі|Юзафу Аляксандру Ябланоўскаму]]. У 1772 годзе староства складалася з мястэчка Воўпа з ключамі Дубна, Стары Дворац і Калодзежна. На сейме 1773—1775 гадоў староства атрымаў [[Юзаф Вінцэнт Плятэр]]. Станам на 1775 год у мястэчку быў 21 двор. У 1773 годзе на месцы ранейшага збудавалі новы драўляны касцёл Яна Хрысціцеля з разнымі алтарамі. Кароль і вялікі князь [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] 21 студзеня 1792 года даў мястэчку [[Магдэбургскае права]] і герб: «''у блакітным полі бабёр натуральнага колеру''»&lt;ref&gt;[http://knihi.com/hierb/voupa.html Воўпа] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}}&lt;/ref&gt;.

У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Воўпа трапіла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], знаходзілася ў Гродзенскім павеце. Па задушэнні [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання]] ў 1831 годзе расійскія ўлады канфіскавалі мястэчка ў дзяржаўны скарб. Станам на 1893 год у мястэчку было 110 двароў, касцёл, 2 праваслаўныя капліцы, сінагога, 2 малітоўныя дамы, школа, бровар, 2 гарбарні, фарбавальня, 25 крам; штогод праводзілася 5 невялікіх кірмашоў.

Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) Воўпа трапіла ў склад міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], была цэнтрам гміны Гродзенскага павета [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага ваяводства]].

У 1939 годзе Воўпа ўвайшла ў склад [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1970 год у Воўпе 274 двароў, на 1990—670 двароў.

&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot; caption=&quot;Старыя выявы мястэчка&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Выява:Voŭpa. Воўпа (1901-39).jpg|У цэнтры мястэчка
Выява:Voŭpaŭskaja synagoga. Воўпаўская сынагога (E. Kazimiroŭski, 1930).jpg|Сінагога
Выява:Voŭpaŭskaja synagoga. Воўпаўская сынагога (S. Zajčyk, 1919-39).jpg|Сінагога
Выява:Voŭpaŭskaja synagoga. Воўпаўская сынагога (1901-39) (2).jpg|Сінагога
Выява:Voŭpaŭskaja synagoga. Воўпаўская сынагога (1901-39) (3).jpg|Сінагога
Выява:Voŭpaŭskaja synagoga. Воўпаўская сынагога (1901-39) (10).jpg|Сінагога, інтэр'ер
Выява:Voŭpaŭskaja synagoga. Воўпаўская сынагога (1901-39) (7).jpg|Сінагога, інтэр'ер
Выява:Voŭpaŭskaja synagoga. Воўпаўская сынагога (1914).jpg|Сінагога, інтэр'ер
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Інфраструктура ==
У Воўпе працуюць сярэдняя школа, бальніца, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

== Насельніцтва ==
* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1830]] — 608 муж., з іх шляхты 1, духоўнага саслоўя 3, мяшчан-іўдзеяў 518, мяшчан-хрысціян і сялян 86&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 412.&lt;/ref&gt;; [[1886]] — 1634 чал.&lt;ref&gt;Wołpa // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/913 913].&lt;/ref&gt;; [[1893]] — 2027 чал.
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1921]] — 1731 чал.&lt;ref&gt;Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom V: Województwo Białostockie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1924.&lt;/ref&gt;; [[1970]] — 460 чал.; [[1990]] — 1544 чал.&lt;ref&gt;В. Міронаў. [[Валерый Шаблюк|В. Шаблюк]]. Воўпа // {{Крыніцы/ЭГБ|2к}} С. 364.&lt;/ref&gt;

== Славутасці ==
* [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Воўпа)|Касцёл Святога Яна Хрысціцеля]] (1773 год)  — {{ГККРБ 4|412Г000093}}
* [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Воўпа)|Свята-Петра-Паўлаўская царква]] (1859 год)
* [[Капліца, Воўпа|Капліца]] ([[1873]])

=== Страчаная спадчына ===
* [[Воўпаўская сінагога]] (XVII—XVIII стст.) — адна з найпрыгажэйшых у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2010}} і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]]&lt;ref&gt;Carol Herselle Krinsky. Synagogues of Europe: Architecture, History, Meaning. — Dover Publications Inc., 1996. P. 225.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Thomas C. Hubka. Resplendent Synagogue: Architecture and Worship in an Eighteenth Century Polish Community. — Brandeis University Press, 2003. P. 63.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;3&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Воўпа. Петрапаўлаўская царква.jpg|Свята-Петра-Паўлаўская царква
Воўпа. Мураваная капліца (01).jpg|Капліца
Воўпа. Яўрэйскія могілкі (01).jpg|Яўрэйскія могілкі
&lt;/gallery&gt;

== Вядомыя асобы ==
* [[Хаім Пет]] (1900—1959) — яўрэйскі пісьменнік&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%9F%D0%95%D0%A2_%D0%A5%D0%B0%D0%B8%D0%BC |title=Архіўная копія |access-date=25 лютага 2023 |archive-date=25 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225083020/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%9F%D0%95%D0%A2_%D0%A5%D0%B0%D0%B8%D0%BC |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Ганна Паўліна Ябланоўская|Ганна Паўліна Ябланоўская з Сапегаў]] (1728—1800) — княгіня, мецэнатка, калекцыянерка, аўтар эканамічных трактатаў.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|2}}
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|старонкі=141|артыкул=Воўпа|аўтар=[[Генадзь Семянчук|Семянчук Г.]]}}
* {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}}
* {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}}
* Wołpa // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/913 913].

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Voŭpa}}
* [http://www.radzima.org/be/pub/946_m/ м. Воўпа] на [[Radzima.org]]
* [http://globustut.by/volpa/index.htm Здымкі на Globustut.by]
* [http://masty.org/read/read_0029.php Воўпа на сайце Мастоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090316195033/http://masty.org/read/read_0029.php |date=16 сакавіка 2009 }}

{{Воўпаўскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Воўпаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёна]]
[[Катэгорыя:Воўпа| ]]
[[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]]</text>
      <sha1>n5u6862329mlw9cnnl7u4yubx42wdfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Верусіно</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152819</id>
    <revision>
      <id>5157688</id>
      <parentid>5137449</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T15:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1491" sha1="ku3disqzvndbp2ytu1vp13pup5qjxm8" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Вёска 
 |беларуская назва        = Верусіно
 |вобласць                = Гродзенская
 |раён                    = Ваўкавыскі
 |сельсавет               = Падароскі
}}
'''Верусіно́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Vierusino}}, {{lang-ru|Верусино}}) — [[вёска]] ў [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Падароскі сельсавет|Падароскага сельсавета]].

== Назва ==
Фіксавалася занёманскае прозвішча Верускоўскі&lt;ref&gt;https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/14207520{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
У 1914 г. маёнтак, 7 двароў, 135 жыхароў.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Падароскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Падароскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёна]]</text>
      <sha1>ku3disqzvndbp2ytu1vp13pup5qjxm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чарлз Піт Конрад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158690</id>
    <revision>
      <id>5157777</id>
      <parentid>4465890</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]]; дададзена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5245" sha1="g1nn2j85g9ffvrrpg3qonrx80e0iw0m" xml:space="preserve">{{Касманаўт
|імя              =
|арыгінал імя   = 
|выява          = Conrad-c.jpg
|подпіс          = 
|Краіна           = {{USA}}
|Спецыяльнасць    = [[Астранаўт]] [[НАСА]]
|Вайсковае званне  =  
|Місіі           = 
|дата нараджэння    = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца смерці = 
|узнагароды =
}}
'''Чарлз «Піт» Конрад-малодшы''' ({{lang-en|Charles «Pete» Conrad, Jr.}}; {{ДН|2|6|1930}} — {{ДС|8|7|1999}}) — амерыканскі астранаўт, адзін з 24 людзей, якія даляцелі да [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] і адзін з 12, хто на яго высаджваўся. Уключаны ў Залу славы астранаўтаў.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 2 чэрвеня 1930 ў Філадэльфіі, у 1953 годзе скончыў універсітэт у Прынстане са ступенню [[бакалаўр]]а навук па авіяцыйнай тэхніцы. У тым жа годзе паступае на службу ў [[ВМС ЗША]]. Заканчвае школу лётчыкаў-выпрабавальнікаў ВМС ЗША на авіястанцыі Пэт’юксент-Рывер (Мэрылендзе), служыць лётчыкам-выпрабавальнікам. У 1960—1961 — пілот-інструктар школы лётчыкаў-выпрабавальнікаў. (У гэты час у яго быў курсант Алан Бін. Пройдзе 8 гадоў гадоў, і яны ўдваіх будуць хадзіць па Месяцы).

У 1962 годзе Чарлз Конрад залічаны ў групу астранаўтаў другога набору.

Здзейсніў 4 касмічныя палёты:

* Першы палёт з 21 па 28 жніўня 1965 года ў якасці пілота місіі «Джэміні-5».
* Другі палёт з 12 па 15 верасня 1966 года ў якасці камандзіра карабля «Джэміні-11».

У лістападзе 1969 года, праз некалькі месяцаў пасля гістарычнай пасадкі на Месяц касмічнага карабля «Апалон-11», на Месяц адпраўляецца «Апалон-12» для правядзення геаграфічных і іншых навуковых даследаванняў. Камандзірам «Апалона-12» быў Чарлз Конрад, пілотам каманднага модуля — Рычард Гордан (2-і палёт) і пілотам месяцавага модуля — Алан Бін (1-ы палёт). Конрад быў трэцім чалавекам, які ступіў на паверхню Месяца (да яго гэта былі [[Ніл Армстранг]] і [[Эдвін Олдрын]]). Ён правёў на паверхні спадарожніка Зямлі ў агульнай складанасці восем гадзін. Усяго ж месяцавы модуль «Апалона-12» прабыў на Месяцы 31 гадзіну 31 хвіліну. Астранаўты сабралі і даставілі на Зямлю 34 кілаграмы месяцавай пароды, усталявалі дастаўленую навуковую апаратуру і зрабілі мноства фатаграфій. Таксама яны дэмантавалі некаторыя фрагменты беспілотнага апарата «Сервеер-3», які прыбыў трыма гадамі раней, і даставілі іх на Зямлю для вывучэння уласцівасцей матэрыялаў пасля працяглага знаходжання на Месяцы. На дэталях былі выяўленыя жывыя зямныя мікраарганізмы, але скептыкі пярэчылі, што яны былі занесены пасля вяртання, і пытанне засталося адкрытым. За гэты палёт Конрад быў узнагароджаны медалём НАСА «За выдатныя заслугі» ў 1970 годзе.

* Пасля палёту на Месяц ўдзельнічаў у працы над першай амерыканскай арбітальнай станцыяй «Скайлэб». Камандзір місіі «Скайлэб-2» — першай экспедыцыі на станцыю. Палёт працягваўся 28 сутак (з 24 мая па 22 чэрвеня 1973).
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Людзі, якія пабылі на Месяцы}}
{{Узнагароджаныя Касмічным медалем пашаны Кангрэса}}

{{DEFAULTSORT:Конрад}}
[[Катэгорыя:Астранаўты ЗША]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]]</text>
      <sha1>g1nn2j85g9ffvrrpg3qonrx80e0iw0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157821</id>
      <parentid>5157777</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T05:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5244" sha1="l3eiz2o37owkx47i4c4b197dqkbasfg" xml:space="preserve">{{Касманаўт
|імя              =
|арыгінал імя   = 
|выява          = Conrad-c.jpg
|подпіс          = 
|Краіна           = {{USA}}
|Спецыяльнасць    = [[Астранаўт]] [[НАСА]]
|Вайсковае званне  =  
|Місіі           = 
|дата нараджэння    = 
|месца нараджэння = 
|дата смерці = 
|месца смерці = 
|узнагароды =
}}
'''Чарлз «Піт» Конрад-малодшы''' ({{lang-en|Charles «Pete» Conrad, Jr.}}; {{ДН|2|6|1930}} — {{ДС|8|7|1999}}) — амерыканскі астранаўт, адзін з 24 людзей, якія даляцелі да [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] і адзін з 12, хто на яго высаджваўся. Уключаны ў Залу славы астранаўтаў.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 2 чэрвеня 1930 ў Філадэльфіі, у 1953 годзе скончыў універсітэт у Прынстане са ступенню [[бакалаўр]]а навук па авіяцыйнай тэхніцы. У тым жа годзе паступае на службу ў [[ВМС ЗША]]. Заканчвае школу лётчыкаў-выпрабавальнікаў ВМС ЗША на авіястанцыі Пэт’юксент-Рывер (Мэрылендзе), служыць лётчыкам-выпрабавальнікам. У 1960—1961 — пілот-інструктар школы лётчыкаў-выпрабавальнікаў. (У гэты час у яго быў курсант Алан Бін. Пройдзе 8 гадоў гадоў, і яны ўдваіх будуць хадзіць па Месяцы).

У 1962 годзе Чарлз Конрад залічаны ў групу астранаўтаў другога набору.

Здзейсніў 4 касмічныя палёты:

* Першы палёт з 21 па 28 жніўня 1965 года ў якасці пілота місіі «Джэміні-5».
* Другі палёт з 12 па 15 верасня 1966 года ў якасці камандзіра карабля «Джэміні-11».

У лістападзе 1969 года, праз некалькі месяцаў пасля гістарычнай пасадкі на Месяц касмічнага карабля «Апалон-11», на Месяц адпраўляецца «Апалон-12» для правядзення геаграфічных і іншых навуковых даследаванняў. Камандзірам «Апалона-12» быў Чарлз Конрад, пілотам каманднага модуля — Рычард Гордан (2-і палёт) і пілотам месяцавага модуля — Алан Бін (1-ы палёт). Конрад быў трэцім чалавекам, які ступіў на паверхню Месяца (да яго гэта былі [[Ніл Армстранг]] і [[Эдвін Олдрын]]). Ён правёў на паверхні спадарожніка Зямлі ў агульнай складанасці восем гадзін. Усяго ж месяцавы модуль «Апалона-12» прабыў на Месяцы 31 гадзіну 31 хвіліну. Астранаўты сабралі і даставілі на Зямлю 34 кілаграмы месяцавай пароды, усталявалі дастаўленую навуковую апаратуру і зрабілі мноства фатаграфій. Таксама яны дэмантавалі некаторыя фрагменты беспілотнага апарата «Сервеер-3», які прыбыў трыма гадамі раней, і даставілі іх на Зямлю для вывучэння уласцівасцей матэрыялаў пасля працяглага знаходжання на Месяцы. На дэталях былі выяўленыя жывыя зямныя мікраарганізмы, але скептыкі пярэчылі, што яны былі занесены пасля вяртання, і пытанне засталося адкрытым. За гэты палёт Конрад быў узнагароджаны медалём НАСА «За выдатныя заслугі» ў 1970 годзе.

* Пасля палёту на Месяц ўдзельнічаў у працы над першай амерыканскай арбітальнай станцыяй «Скайлэб». Камандзір місіі «Скайлэб-2» — першай экспедыцыі на станцыю. Палёт працягваўся 28 сутак (з 24 мая па 22 чэрвеня 1973).
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Людзі, якія пабылі на Месяцы}}
{{Узнагароджаныя Касмічным медалем пашаны Кангрэса}}
{{DEFAULTSORT:Конрад}}
[[Катэгорыя:Астранаўты ЗША]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]]</text>
      <sha1>l3eiz2o37owkx47i4c4b197dqkbasfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэвід Мак-Даўэл Браўн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158696</id>
    <revision>
      <id>5157769</id>
      <parentid>4753898</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]]; дададзена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4749" sha1="75f4e73c4lwdc3e3ia5mgbpk8xly7dv" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Браўн}}
{{Касманаўт
 |імя                  = Дэвід Мак-Даўэл Браўн
 |арыгінал імя       = David McDowell Brown
 |выява          = David M. Brown, NASA photo portrait in orange suit.jpg
 |шырыня               = 
 |апісанне выявы = 
 |краіна               = {{nobr|{{Сцягафікацыя|ЗША}}}}
 |спецыяльнасць        = лётчык-выпрабавальнік
 |вайсковае званне      = [[капітан]] [[Ваенна-марскія сілы ЗША|ВМС ЗША]]
 |час                = 
 |місіі               = [[STS-107]]
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |узнагароды              = 
}}
'''Дэвід Мак-Даўэл Браўн''' ({{lang-en| David McDowell Brown}}; {{ДН|16|4|1956}} - {{ДС|1|2|2003}}) — амерыканскі астранаўт [[НАСА]]. 1 мая 1996 года выбраны ў якасці кандыдата ў астранаўты 16-га набору НАСА. Першы і адзіны палёт здзейсніў з 16 студзеня па 1 лютага 2003 года ў якасці пілота «шатла Калумбія» па праграме STS-107 працягласцю 15 дзён 22 гадзіны 20 хвілін 22 секунды. Загінуў у катастрофе пры вяртанні на Зямлю, шатл выбухнуў ў атмасферы Зямлі за 16 хвілін да пасадкі.

== Адукацыя ==
* Вучыўся ў пачатковай школе Мак-Кiнлi, Арлінгтан, Вірджынія;
* 1974: скончыў сярэднюю школу Ёрктаўн, Арлінгтан, Вірджынія;
* 1978: атрымаў ступень бакалаўра навук (біялогія) у Каледжы Уільяма і Мэры;
* 1982: Атрымаў доктарскую ступень у галіне медыцыны ў медыцынскай школе Усходняй Вірджыніі.

== Арганізацыі ==
Актыўна ўдзельнічаў у бойскаўтах Амерыкі. Экс-прэзідэнт Міжнароднай асацыяцыі ваенных лётчыкаў, хірург палётаў. Малодшы навуковы супрацоўнік, аэракасмічнай Медыцынскай Асацыяцыі. Таварыства хірургаў ВМС ЗША.

== Узнагароды і ганаровыя званні ==
Браўн у 1986 годзе стаў аператыўным хірургам ваенна-марскога флота, атрымаў шматлікія ўзнагароды, у тым ліку:

=== Кваліфікацыйныя знакі ===
* [[Марскі Авіятар]]
* [[Марскі астранаўт]]
* Авіяцыйны ўрач ВМФ

=== Асабістыя ўзнагароды ===
* Медаль за выбітныя заслугі &lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
* Ганаровы медаль у службе
* ВМС і Карпусы марской пяхоты Дасягненне медаль
* Медалем Кангрэса касмічнай Пашаны &lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
* Медаль NASA за заслугі &lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
* NASA Space Flight медаль &lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;

Гэты &lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; сімвал указвае на пасмяротную ўзнагароду.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/brown.html|title=DAVID M. BROWN|description=Афіцыйная біяграфія на сайце НАСА|language=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ArfNAZ6q?url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/brown.html|archivedate=22 верасня 2012|accessdate=16 красавіка 2013|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/archives/sts-107/memorial/brown.html|title=David Brown STS-107 Crew Memorial|language=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6ArfNgms3?url=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/archives/sts-107/memorial/brown.html|archivedate=22 верасня 2012|accessdate=16 красавіка 2013|url-status=dead}}

{{Узнагароджаныя Касмічным медалем пашаны Кангрэса}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Браўн Дэвід Мак-Даўэл}}
[[Катэгорыя:Астранаўты ЗША]]
[[Катэгорыя:Загінулыя касманаўты]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]]</text>
      <sha1>75f4e73c4lwdc3e3ia5mgbpk8xly7dv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венгерская дзяржава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161002</id>
    <revision>
      <id>5157662</id>
      <parentid>4885911</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12366" sha1="otihii7lcvey3yha7a74i0vyajn3mjp" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава
|назва                            = Венгерская Дзяржава
|саманазва                        = Magyar Állam
|статус                           = &lt;big&gt;[[Марыянетачная дзяржава]] [[Трэці Рэйх|Германіі]]&lt;/big&gt;
|гімн                             = [[Гімн Венгрыі|Himnusz]]
|сцяг                             = Flag of Hungary (1920–1946).svg
|апісанне_сцяга                   = [[Сцяг Венгрыі]]
|герб                             = Coat of arms of Hungary (1945).svg
|апісанне_герба                   = [[Герб Венгрыі]]
|карта                            = 
|апісанне                         = 
|p1                               = Каралеўства Венгрыя (1920—1944)
|flag_p1                          = Flag of Hungary (1920–1946).svg
|утворана                         = [[17 кастрычніка]] [[1944]]
|ліквідавана                      = [[7 мая]] [[1945]]
|s1                               = Другая Венгерская Рэспубліка
|flag_s1                          = Flag_of_Hungary_(1946-1949,_1956-1957).svg
|дэвіз                            = 
|сталіца                          = [[Будапешт]]
|гарады                           = [[Будапешт]], [[Дэбрэцэн]], [[Мішкальц]] і г.д.
|мова                             = [[Венгерская мова|Венгерская]]
|валюта                           = [[Венгерская крона]], [[Венгерскі пенгэ]]
|дадатковы_параметр               = 
|плошча                           = 
|насельніцтва                     = 
|форма_кіраванні                  = [[дыктатура]]
|дынастыя                         = 
|тытул_кіраўнікоў                 = Нацыянальны лідар
|кіраўнік1                        = [[Ферэнц Салашы]]
|год_кіраўніка1                   = 1944—1945
|тытул_кіраўнікоў2                = [[Спіс прэм’ер-міністраў Венгрыі|Прэм'ер-міністр]]&lt;ref&gt;Афіцыйна пасада прэм'ер-міністра адсутнічала, аднак фактычна венгерскі ўрад узначальваў Салашы&lt;/ref&gt;
|кіраўнік2                        = [[Ферэнц Салашы]]
|год_кіраўніка2                   = 1944—1945
|рэлігія                          = [[каталіцызм]], [[лютэранства]], [[кальвінізм]]
|дадатковы_параметр1              = 
|змесціва_параметру1              = 
|Этап1                            = Аперацыя «Панцэрфаўст»
|Дата1                            = 15 кастрычніка
|Год1                             = 1944
|Этап2                            = Фарміраванне ўрада
|Дата2                            = 17 кастрычніка
|Год2                             = 1944
|Этап3                            = [[Будапешцкая аперацыя|Захоп Будапешта савецкімі войскамі]]
|Дата3                            = 13 лютага
|Год3                             = 1945
|Этап4                            = Канец нямецкай акупацыі
|Дата4                            = 12 красавіка
|Год4                             = 1945
|Этап5                            = Спыненне існавання
|Дата5                            = 7 мая
|Год5                             = 1945
|Этап6                            =
|Дата6                            =
|Год6                             = 
|дадатковы_параметр 2             =
|змесціва_параметру 2             = 
|да                               =
|д1                               =
|д2                               =
|д3                               =
|д4                               =
|д5                               =
|д6                               =
|д7                               =
|пасля                            =
|п1                               =
|п2                               =
|п3                               =
|п4                               =
|п5                               =
|п6                               =
|п7                               =
|заўв                             =
}}
{{Гісторыя Венгрыі}}

'''Венгерская Дзяржава''' ({{lang-hu|Magyar Királyság}}) ці '''«Урад Нацыянальнага Адзінства»''' ({{lang-hu|Nemzeti Összefogás Kormánya}}) — дзяржава-[[Сатэліт (палітыка)|сатэліт]] [[Трэці Рэйх|Трэцяга Рэйха]], якая існавала ў перыяд з кастрычніка 1944 па май 1945 на тэрыторыі [[Каралеўства Венгрыя (1920—1944)|Каралеўства Венгрыя]].

Прычынай зрушэння ўлады і стварэння марыянетачнага рэжыму паслужыла жаданне венгерскага ўрада [[рэгент]]а [[Міклаш Хорці|Міклаша Хорці]] выйсці з вайны і падпісаць перамір’е з [[СССР]]. Германія на той момант страціла ўжо амаль усіх саюзнікаў, якія або самастойна выйшлі з вайны (як [[Каралеўства Румынія|Румынія]] і [[Трэцяе Балгарскае царства|Балгарыя]]), або былі акупаваны войскамі [[Антыгітлераўская кааліцыя|Антыгітлераўскай кааліцыі]]. З прычына таго, што Венгрыя мела стратэгічна важнае значэнне з-за наяўнасці на яе тэрыторыі радовішчаў нафты. Венгерская [[нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялістычная]] партыя [[Скрыжаваныя стрэлы|Скрыжаваных стрэл]], легалізаваная яшчэ ў сакавіку 1944, мела моцную германскую падтрымку і на той момант ужо стала значнай палітычнай сілай у краіне.

15 кастрычніка 1944 у [[Будапешт|Будапешце]] нямецкія штурмавікі [[Ота Скарцэні]] здзейснілі [[дзяржаўны пераварот]] (аперацыя «Панцэрфаўст»). Быў выкрадзены сын Міклаша Хорці, у выніку чаго той быў вымушаны адмовіцца ад улады на карысць лідара Скрыжаваных стрэл [[Ферэнц Салашы|Ферэнца Салашы]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://1001.ru/books/efimov/issue54/ |title=Кто это — Ференц Салаши? (Ференц Салаши)&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |access-date=6 мая 2013 |archive-date=11 чэрвеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611113425/http://1001.ru/books/efimov/issue54/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Салашы атрымаў [[дыктатура|дыктатарскую]] ўладу і стаў «нацыянальным лідарам» ({{lang-hu|Nemzetvezető}}) дзяржавы.

Нацыянальныя інтарэсы ў Венгрыі былі іншымі, аднак у выніку моцнага германскага ціску і хуткага наступу [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] ўсе сілы і рэсурсы былі кінуты на працяг вайны. Адыходзячыя венгерскія і нямецкія часці знішчалі за сабой масты і астатнюю інфраструктуру, з мэтай максімальна запаволіць савецкі наступ. Для папаўнення колькасці арміі дзяржава праводзіла татальную мабілізацыю, якой падвяргалася ўсё насельніцтва ўзростам ад 12 да 70 гадоў. Гэтак жа з венгерскіх ваеннаслужачых фарміраваліся дывізіі нямецкіх [[Войскі СС|войскаў СС]] ([[25-я грэнадзёрская дывізія СС «Хуньядзі», 1-я венгерская|25-я]], [[26-я грэнадзёрская дывізія СС, 2-я венгерская|26-я]], [[33-я кавалерыйская дывізія СС, 3-я венгерская|33-я]]). Прадстаўнікі салашысцкага ўрада ў канцы снежня 1944 г. адправіліся да [[Адольф Гітлер|Гітлеру]] з просьбай павялічыць колькасць нямецкіх войскаў на тэрыторыі Венгрыі. Фюрар даў абяцанне адправіць у Венгрыю яшчэ два-тры армейскіх карпусы і адтуль пачаць «асноўны наступ супраць рускіх».
У снежні 1944 пачалася [[Будапешцкая аперацыя]], 1-я венгерская армія сумесна з нямецкімі войскамі спрабавала ўсімі сіламі ўтрымаць горад, аднак у лютым 1945 ён усё-ткі быў узяты Чырвонай Арміяй. Дагэтуль значная частка Венгрыі ўжо не кантралявалася ўрадам Салашы. 6 сакавіка нямецкія войскі і 3-я венгерская армія пачалі наступальную аперацыю «Абуджэнне вясны» (у савецкай літаратуры вядомая як [[Балатонская абарончая аперацыя]]), з мэтай адкінуць савецкія войскі і змяніць ход вайны на сваю карысць, якая апынулася апошняй буйной нямецкай аперацыяй у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Наступ пачаўся адносна паспяхова, аднак неўзабаве выдыхнуўся і ініцыятыва канчаткова перайшла да Чырвонай Арміі.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080411023332/http://www.victory.mil.ru/war/1945/war/01_04.html Ход войны / 1945 / Освобождение Венгрии, Австрии, Чехословакии и Югославии / Освобождение западной части Венгрии и восточных районов Австрии] © «Великая Отечественная война 1941—1954 гг.» Приложение к официальному сайту Министерства обороны России&lt;/ref&gt;

Пасля правалу аперацыі, у канцы сакавіка 1945 урад Салашы бег у Германію, і рэжым фактычна спыніў сваё існаванне. Афіцыйна ён быў скасаваны 7 мая, за дзень перад [[Акт капітуляцыі Германіі|капітуляцыяй Германіі]].

== Гл. таксама ==
* [[Венгрыя ў Другой сусветнай вайне]]
* [[Скрыжаваныя стрэлы]]
* [[Ферэнц Салашы]]
* [[Будапешцкая аперацыя]]

{{зноскі}}
{{Прэм'ер-міністр Венгрыі|nocat=1}}

[[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Венгрыі]]
[[Катэгорыя:Марыянеткавыя дзяржавы Другой сусветнай вайны]]</text>
      <sha1>otihii7lcvey3yha7a74i0vyajn3mjp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165696</id>
    <revision>
      <id>5157824</id>
      <parentid>4972306</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T07:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3546" sha1="e4n08fhodn3fnjmiv1o3tfujbaps7ye" xml:space="preserve">{{значэнні|Вэ (значэнні)}}
{{НП
|статус                = горад
|беларуская назва      = Вэ
|арыгінальная назва    = Wé
|падначаленне          = 
|краіна                = Новая Каледонія
|герб                  = Iles-Loyauté embleme.svg
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = S|lat_deg = 20|lat_min = 55|lat_sec = 00
 |lon_dir = E|lon_deg = 167|lon_min = 15|lon_sec =54 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 0
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|від рэгіёна           = 
|рэгіён                = 
|карта                 = Новая Каледонія
|від раёна             = 
|раён                  = 
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = французская
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 10320
|год перапісу          = 2004
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = [[пратэстантызм]]
|часавы пояс           = +11
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}

'''Вэ''' ({{lang-fr|Wé}}) — адміністрацыйны цэнтр і адзінае паселішча, якое мае статус горада, на [[астравы Луаятэ|астравах Луаятэ]] ў [[Новая Каледонія|Новай Каледоніі]]. Знаходзіцца на [[востраў Ліфу|востраве Ліфу]]. Насельніцтва - 10320 чал. (2004 г.).

Асноўныя галіны [[эканоміка|эканомікі]] — [[гандаль]], [[турызм]]. Вэ знакаміты сваімі пясчанымі [[пляж]]амі. На поўдзень ад горада знаходзіцца [[аэрапорт]].

==Спасылкі==
*[http://earthquaketrack.com/nc-00-we/recent Recent Earthquake Near Wé, New Caledonia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130514232357/http://earthquaketrack.com/nc-00-we/recent |date=14 мая 2013 }}

[[Катэгорыя:Новая Каледонія]]
[[Катэгорыя:Гарады Аўстраліі і Акіяніі]]</text>
      <sha1>e4n08fhodn3fnjmiv1o3tfujbaps7ye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Воткінская ГЭС</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166126</id>
    <revision>
      <id>5157763</id>
      <parentid>4980142</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4299" sha1="7sw8yikpc056vxbnzd2yvnq90h61yp9" xml:space="preserve">{{Электрастанцыя
|Тып = ГЭС
|Выява =
|Шырыня выявы = 300
|Назва                       = Воткінская ГЭС 
|Пікселы                        =  
|Подпіс                        =   
|Краіна                         = Расія
 |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 47|lat_sec = 31
 |lon_dir = E|lon_deg = 54|lon_min = 05|lon_sec = 02
  |region     = RU   
  |CoordScale =   
|Статус                         = дзеючая 
|Рака                           = [[Кама]] 
|Каскад                         = [[Волжска-Камскі каскад ГЭС|Волжска-Камскі]]
|Пачатак будаўніцтва           = [[1955]] 
|Увод агрэгатаў       = [[1961]]-[[1963]] 
|Магутнасць = 1&amp;nbsp;020 
|Выпрацоўка электрычнасці = 2&amp;nbsp;280 
|Тып ГЭС                        = плацінная рэчышчавая
|Разліковы напор             = 17,5
|Тып турбін                     = [[Паваротна-лопасцевая турбіна | паваротна-лопасцевыя]] 
|Турбіны =  8х , 2хПЛ 661-ВБ-930
|Расход праз турбіны   = 8х , 2х700 
|Электрагенератары = 8х , 2хСВ 1500/170-96
|Магутнасць генератараў = 8х100, 2х110 
|Тып плаціны                    = вадаскідная бетонная, земляныя намыўныя 
|Вышыня плаціны              = 44,5 і 35,5 
|Даўжыня плаціны               = 191 і 4770 
|Шлюз                           = аднакамерны двухнітачны з нізавым падыходным каналам 
|АРП                            = 3х500 кВ, 5х220 кВ, 10х110 кВ
|Уласнік                    = [[РусГідра]] 
}}
'''Воткінская ГЭС''' — гідраэлектрастанцыя Камскага каскаду ў г. [[Чайкоўскі (горад)|Чайкоўскага]] [[Пермскі край|Пермскага краю]], у 30 км ад г. [[Воткінск]]. Устаноўленая магутнасць 1000 МВт (1 млн квт). Сярэднегадавая выпрацоўка электраэнергіі 2320 млн кВт · гадз.

Будаўніцтва гідравузла пачалося ў [[1955]] годзе, у 1961 пушчаны 1-ы агрэгат, у 1963 годзе станцыя ўведзена на поўную магутнасць. У склад гідравузла ўваходзяць: 8-пралётная вадазліўная плаціна даўжынёй 191 м і вышынёй 44,5 м; земляныя намыўныя плаціны агульнай даўжынёй 4,79 км і найбольшай вышынёй 35 м; будынак ГЭС даўжынёй 308 м і 2-нітачны аднакамерны шлюз. Напорныя збудаванні агульнай даўжынёй 5,4 км утвараюць [[Воткінскае вадасховішча]]. У машыннай зале ГЭС ўстаноўлены 10 гідраагрэгатаў па 100 МВт. Электраэнергія, якая выпрацоўваецца ГЭС, перадаецца па высакавольтных лініях электраперадачы напругай 500, 220 і 110 кВ.

== Спасылкі ==
* [http://www.votges.rushydro.ru/ Афіцыйны сайт філіяла Воткінская ГЭС ААТ «РусГідра»]
* [http://www.rushydro.ru/ Афіцыйны сайт ААТ «РусГідра»]
* [http://www.lhp.rushydro.ru/works/objectsmap/5684.html Апісанне Воткінскай ГЭС на сайце інстытута Ленгідрапраект]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250123050229/https://lhp.rushydro.ru/works/objectsmap/5684.html |date=23 студзеня 2025 }}

{{Найбуйнейшыя гідраэлектрастанцыі Расіі}}

[[Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Расіі]]
[[Катэгорыя:Электрастанцыі Пермскага края]]
[[Катэгорыя:Кама]]</text>
      <sha1>7sw8yikpc056vxbnzd2yvnq90h61yp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Верабейнік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174705</id>
    <revision>
      <id>5157686</id>
      <parentid>4417114</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T14:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5801" sha1="bn1k16x1frvai55tin9wm3a5unvpixv" xml:space="preserve">{{Таксон
 |image file        = Lithospermum officinale 002.JPG
 |image title       =  
 |image descr       = {{bt-bellat|Верабейнік лекавы|Lithospermum officinale}}
 |regnum            = Расліны
 |parent            = Boraginoideae
 |ref               = 
 |comment           = 
 |rang              = Род
 |latin             = Lithospermum
 |author            = 
 |syn               = 
 |typus             = 
 |children name     = 
 |children          = 
 |range map         = 
 |range map caption = 
 |range map width   = 
 |range legend      = 
 |iucnstatus        = 
 |iucn              = 
 |wikispecies       = Lithospermum
 |commons           = Category:Lithospermum
 | itis         = 
 | ncbi         = 
 |eol               = 
 |grin              = 
 |ipni              = 
 |tpl = 
}}
'''Верабейнік'''&lt;ref name=&quot;Киселевский&quot;&gt;{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|76}}&lt;/ref&gt; (''Lithospermum'') — [[Род (біялогія)|род]] кветкавых раслін сямейства бурачнікавых.

== Батанічнае апісанне ==

[[Шматгадовыя расліны|Шматгадовыя]] шурпатаваласістая травяністыя расліны з прамастойным, у верхняй частцы злёгку разгалінаваным [[сцябло]]м. [[Лісце]] простае, сядзячае, ланцэтнае. [[Кветкі]] дробныя, двухполыя, белаватыя, у верхавінкавых або бакавых аблісцелых завітках, сабраных у агульнае паўпарасонікападобнае [[суквецце]]. [[Плод]] — чатырохарэшак.

== Арэал ==

Адрозніваецца больш за 60 відаў. Пашыраны пераважна ў краінах [[Міжземнамор’е|Міжземнамор’я]]. На [[Беларусь|Беларусі]] вядомы {{bt-bellat|верабейнік лекавы|Lithospermum officinale}}.

== Сістэматыка ==
Згодна шэрагу баз даных, налічваецца ад 50&lt;ref name=foc&gt;{{cite web|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=118745|title=''Lithospermum'' Linnaeus, Sp. Pl. 1: 132. 1753|work=Flora of China}}&lt;/ref&gt; да 77&lt;ref&gt;[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Boraginaceae/Lithospermum/ Lithospermum. [[The Plant List]].]&lt;/ref&gt;&lt;!--60&lt;ref name=coh12&gt;Cohen, J. I., (2012). [http://www.amjbot.org/content/99/5/797.full Comparative floral development in ''Lithospermum'' (Boraginaceae) and implications for the evolution and development of heterostyly.] ''American Journal of Botany'' 99(5), 797—805.&lt;/ref&gt;--&gt; відаў. Некаторыя з іх:&lt;ref name=foc/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?6901 GRIN Species Records of ''Lithospermum''.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924122142/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?6901 |date=24 верасня 2015 }} Germplasm Resources Information Network (GRIN).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LITHO3 ''Lithospermum''.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121108043109/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LITHO3 |date=8 лістапада 2012 }} USDA PLANTS: North American species.&lt;/ref&gt;

* {{bt-latbel|Lithospermum arvense|Верабейнік палявы}} (syn. ''Buglossoides arvensis'')
* {{bt-latbel|Lithospermum azuayensis|}}&lt;ref name=we&gt;Weigend, M., et al. (2010). [http://www.ingentaconnect.com/content/iapt/tax/2010/00000059/00000004/art00015 Five new species of ''Lithospermum'' L.(Boraginaceae tribe Lithospermeae) in Andean South America: another radiation in the Amotape-Huancabamba zone.] ''Taxon'' 59(4), 1161-79.&lt;/ref&gt;
* {{bt-latbel|Lithospermum bolivariensis|}}&lt;ref name=we/&gt;
* {{bt-latbel|Lithospermum californicum|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum calycosum|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum canescens|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum caroliniense|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum cobrense|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum confine|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum cuzcoensis|}}&lt;ref name=we/&gt;
* {{bt-latbel|Lithospermum erythrorhizon|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum hancockianum|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum incisum|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum latifolium|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum leymebambensis|}}&lt;ref name=we/&gt;
* {{bt-latbel|Lithospermum macbridei|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum matamorense|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum mirabile|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum multiflorum|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum obtusifolium|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum officinale|Верабейнік лекавы}}
* {{bt-latbel|Lithospermum parksii|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum prostratum|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum purpurocaeruleum|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum rodriguezii|}}&lt;ref name=we/&gt;
* {{bt-latbel|Lithospermum ruderale|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum tuberosum|}}
* {{bt-latbel|Lithospermum viride|}}

== Значэнне і выкарыстанне ==

[[Лекавыя расліны|Лекавыя]] (мачагонны, слабіцельны і болепатольны сродак), тэхнічныя (насенне мае тлусты алей, выкарыстоўваецца ў лакафарбавай прамысловасці) і фарбавальныя (у каранях ёсць фарбавальнае рэчыва — літаспермін) расліны.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Верабейнік // БЭ ў 18 т. Т. 4. — Мн.: БелЭн. 1997.

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Бурачнікавыя (падсямейства)]]</text>
      <sha1>bn1k16x1frvai55tin9wm3a5unvpixv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выпадковая велічыня</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177448</id>
    <revision>
      <id>5157820</id>
      <parentid>4609181</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T05:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15048" sha1="eb06uu8i4yspur3bco8ikb5rvakakia" xml:space="preserve">{{Тэорыя імавернасцей}}
{{Пра|аднавымерную выпадковую велічыню|многавымерную выпадковую велічыню|многавымерная выпадковая велічыня}}

'''Выпадковая велічыня''' — матэматычная фармалізацыя лікавай велічыні, якая залежыць ад [[Выпадковая падзея|выпадковай падзеі]]. Тэрмін «выпадковая велічыня» можа ўводзіць у зман, бо строга кажучы гэта не велічыня&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Deisenroth |first=Marc Peter |url=https://www.worldcat.org/oclc/1104219401 |title=Mathematics for machine learning |date=2020 |others=A. Aldo Faisal, Cheng Soon Ong |isbn=978-1-108-47004-9 |location=Cambridge, United Kingdom |oclc=1104219401 |publisher=Cambridge University Press}}&lt;/ref&gt;, а [[Функцыя (матэматыка)|функцыя]] ад магчымых падзей з [[Прастора элементарных падзей|прасторы элементарных падзей]] на некаторую {{нп5|Вымерная прастора|вымерную прастору|en|Measurable space}}, часта [[рэчаісны лік|рэчаісных лікаў]].

== Азначэнне ==

Вызначым спачатку &lt;math&gt;\mathcal{A}&lt;/math&gt;-{{нп5|Вымерная функцыя|вымерную|en|Measurable function}} функцыю. Функцыя &lt;math&gt;f: \Omega \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; называецца &lt;math&gt;\mathcal{A}&lt;/math&gt;-вымернай для некаторай [[σ-алгебра|σ-алгебры]] &lt;math&gt;\mathcal{A}&lt;/math&gt;, калі для кожнага &lt;math&gt;x \in \mathbb{R}&lt;/math&gt; выконваецца
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;f^{-1}((-\infty, x)) := \{\omega \in \Omega | f(\omega) &lt; x\} \in \mathcal{A}&lt;/math&gt;

Выпадковай велічынёй называецца &lt;math&gt;\mathcal{A}&lt;/math&gt;-вымерная функцыя &lt;math&gt;\xi\colon\Omega \to \mathbb{R}&lt;/math&gt;, абсяг вызначэння якой супадае з прасторай элементарных падзей &lt;math&gt;\Omega&lt;/math&gt; [[Імавернасная прастора|імавернаснай прасторы]] &lt;math&gt;(\Omega, \mathcal{A}, P)&lt;/math&gt;&lt;ref name=elemienty&gt;''Звяровіч Э. І.'', ''Радына А. Я.'' Элементы тэорыі імавернасцей. — Мінск: Беларусь, 2013. — ISBN 978-985-01-1043-5.&lt;/ref&gt;{{rp|69}}.

З гэтага азначэння вынікае таксама, што для кожнага {{нп5|Барэлеўскае мноства|барэлеўскага падмноства|en|Borel set}} &lt;math&gt;B \subset \mathbb{R}&lt;/math&gt; праўдзіцца &lt;math&gt;\xi^{-1}(B) \in \mathcal{A}&lt;/math&gt;. Аналагічным чынам замест &lt;math&gt;(\xi &lt; x)&lt;/math&gt; у азначэнні можна браць &lt;math&gt;(\xi \leq x)&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;(\xi &gt; x)&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;(\xi \geq x)&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;(x_1 \leq \xi \leq x_2)&lt;/math&gt; і г.д.&lt;ref name=elemienty/&gt;{{rp|70}}

Розніца ў азначэнні выпадковай велічыні і вымернай функцыі палягае ў тым, што ў азначэнні выпадковай велічыні фігуруе [[імавернасная мера]]. Пры вывучэнні выпадковых велічынь у [[тэорыя імавернасцей|тэорыі імавернасцей]] найчасцей разглядаецца пытанне таго, з якімі канкрэтна імавернасцямі выпадковыя велічыні прымаюць тыя ці іншыя значэнні, у той час як для вымерных функцый у [[Тэорыя меры|тэорыі меры]] такога пытання як правіла не ставіцца&lt;ref name=elemienty/&gt;{{rp|69}}.

Для абазначэння выпадковай велічыні выкарыстоўваюць малыя [[грэчаскі алфавіт|грэчаскія літары]] (&lt;math&gt;\xi&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\eta&lt;/math&gt; і г.д.) або вялікія [[Лацінскі алфавіт|лацінскія]] (&lt;math&gt;X&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; і г.д.)

== Размеркаванне выпадковай велічыні ==
{{main|Размеркаванне імавернасцей}}

Размеркаваннем выпадковай велічыні &lt;math&gt;\xi\colon\Omega \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; называецца імавернасная мера &lt;math&gt;P_{\xi} : \mathcal{B}(\mathbb{R}) \to \mathbb{R}&lt;/math&gt;, зададзеная на σ-алгебры ўсіх барэлеўскіх мностваў &lt;math&gt;B \subset \mathbb{R}&lt;/math&gt; з дапамогай роўнасці
&lt;math&gt;P_{\xi}(B) := P(\xi \in B) = P(\xi^{-1}(B)).&lt;/math&gt;

[[Функцыя размеркавання|Функцыяй размеркавання]] выпадковай велічыні завецца функцыя &lt;math&gt;F_{\xi}: \mathbb{R} \to \mathbb{R}&lt;/math&gt;, якая вызначаецца праз роўнасць
: &lt;math&gt;F_{\xi}(x) := P(\xi &lt; x), \forall x \in \mathbb{R}.&lt;/math&gt;

З гэтага азначэння вынікае, што імавернасць пападання значэння выпадковай велічыні ў [[Прамежак (матэматыка)|прамежак]] &lt;math&gt;[a, b)&lt;/math&gt; роўная &lt;math&gt;F(b) - F(a).&lt;/math&gt;

Кожная функцыя размеркавання адпавядае толькі аднаму размеркаванню і наадварот, кожнае размеркаванне адназначна задае функцыю размеркавання&lt;ref name=elemienty/&gt;{{rp|70-71}}.

== Класіфікацыя ==
{{main|Размеркаванне імавернасцей#Класіфікацыя размеркаванняў}}
Выпадковыя велічыні класіфікуюцца паводле іх размеркаванняў і падзяляюцца, як і размеркаванні, на дыскрэтныя, абсалютна непарыўныя, сінгулярныя і змешаныя&lt;ref name=elemienty/&gt;{{rp|77-78}}.

Дыскрэтныя выпадковыя велічыні прымаюць канечную або [[Злічальнае мноства|злічоную]] колькасць значэнняў і іх размеркаванне можна апісаць з дапамогай [[Функцыя імавернасці|функцыі імавернасці]] &lt;math&gt;p_\xi(x) = P(\xi = x)&lt;/math&gt;. Размеркаванне абсалютна непарыўных велічынь можна апісаць з дапамогай функцыі [[шчыльнасць імавернасці|шчыльнасці]], якая {{нп5|Амаль усюды|амаль усюды|en|Almost everywhere}} роўная вытворнай ад функцыі размеркавання &lt;math&gt;f_\xi(x) = F'_\xi(x)&lt;/math&gt;.

З дапамогай функцыі размеркавання можна апісаць размеркаванні ўсіх тыпаў незалежных велічынь.

== Прыклады ==

* Няхай выпадковая велічыня мае [[дыскрэтнае раўнамернае размеркаванне]], то бок
*: &lt;math&gt;\mathbb{P} (X = x_i) = \frac{1}{n},\; i = 1,\ldots, n.&lt;/math&gt;
: Тады яе [[матэматычнае спадзяванне]]
:: &lt;math&gt;M[X] = \frac{1}{n} \sum\limits_{i=1}^n x_i&lt;/math&gt;
: роўнае сярэдняму арыфметычнаму ўсіх прымаемых значэнняў.
* Няхай выпадковая велічыня мае [[непарыўнае раўнамернае размеркаванне]] на прамежку &lt;math&gt;[a,b]&lt;/math&gt;, дзе &lt;math&gt;a&lt;b&lt;/math&gt;. Тады яе шчыльнасць мае выгляд
*: &lt;math&gt;f_X(x) = \frac{1}{b-a} \mathbf{1}_{[a,b]}(x),&lt;/math&gt;
: а матэматычнае спадзяванне роўнае
:: &lt;math&gt;M[X] = \int\limits_{a}^b \! \frac{x}{b-a} \, dx = \frac{a+b}{2}.&lt;/math&gt;

Заўвага: матэматычнае спадзяванне вызначана не для ўсякай выпадковай велічыні.


== Функцыі ад выпадковых велічынь ==
Калі &lt;math&gt;\xi: \Omega \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; — выпадковая велічыня, а функцыя &lt;math&gt;\varphi : \xi(\Omega) \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; {{нп5|Барэлеўская функцыя|барэлеўская|en|Borel function}} (то бок {{нп5|Правобраз|правобраз|en|Preimage}} кожнага барэлеўскага мноства барэлеўскі), то [[Кампазіцыя функцый|кампазіцыя]] &lt;math&gt;\eta = \varphi \circ \xi : \Omega \to \mathbb{R}&lt;/math&gt; ёсць выпадковай велічынёй на той жа імавернаснай прасторы з размеркаваннем
: &lt;math&gt;P_\eta(B) = P_\xi(\varphi^{-1}(B)),&lt;/math&gt;
дзе &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; — барэлеўскае мноства&lt;ref name=elemienty/&gt;{{rp|90}}.

На практыцы гэтая ўласцівасць часта выконваецца, бо, напрыклад, усе [[Непарыўная функцыя|непарыўныя функцыі]] — барэлеўскія&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://webusers.imj-prg.fr/~dominique.lecomte/Chapitres/5-Borel%20sets%20and%20functions.pdf |title=Chapter 5-Borel sets and functions |access-date=2023-10-07}}&lt;/ref&gt;.

[[Функцыя размеркавання|Фукнцыю размеркавання]] &lt;math&gt;\eta&lt;/math&gt; можна запісаць як&lt;ref name=elemienty/&gt;{{rp|90}}
: &lt;math&gt;F_\eta(x) = \int\limits_{\varphi^{-1} ((-\infty, x))} dF_\xi,&lt;/math&gt;
дзе &lt;math&gt;F_\xi&lt;/math&gt; — функцыя размеркавання &lt;math&gt;\xi.&lt;/math&gt;

Калі &lt;math&gt;\xi&lt;/math&gt; — [[абсалютна непарыўная выпадковая велічыня]] са [[Шчыльнасць імавернасці|шчыльнасцю]] &lt;math&gt;f_{\xi},&lt;/math&gt; а &lt;math&gt;\varphi&lt;/math&gt; — [[Cтрога манатонная функцыя|строга манатонная]] і {{нп5|Дыферэнцавальная фнукцыя|дыферэнцавальная функцыя|en|Differentiable function
}}, то &lt;math&gt;\eta = \varphi(\xi)&lt;/math&gt; будзе мець шчыльнасць&lt;ref name=elemienty/&gt;{{rp|91}}
: &lt;math&gt;f_\eta (x) = f_\xi (\varphi^{-1}(x)) \left|\left[\varphi^{-1}\right]'(x)\right| = \frac{f_\xi (\varphi^{-1}(x))}{\left|\varphi'(\varphi^{-1}(x))\right|}.&lt;/math&gt;

=== Прыклад ===
[[Файл:Scaling exponential distribution.webm|thumb|Залежнасць шчыльнасці ад значэння, на якое дамнажаюць выпадковую велічыню. Плошча пад графікам шчыльнасці застаецца нязменнай і роўнай 1.]]
Няхай выпадковая велічыня &lt;math&gt;\xi&lt;/math&gt; мае [[паказнікавае размеркаванне]] (&lt;math&gt;\xi \sim Exp(\lambda)&lt;/math&gt;) са шчыльнасцю
: &lt;math&gt;f_\xi(x) = \lambda e^{-\lambda x} &lt;/math&gt; для &lt;math&gt;x \geq 0,&lt;/math&gt;
а функцыя &lt;math&gt;\varphi(x) = 2x.&lt;/math&gt; Тады &lt;math&gt;\varphi^{-1}(x) = x/2,&lt;/math&gt; а &lt;math&gt;\eta = \varphi(\xi) = 2 \xi&lt;/math&gt; — выпадковая велічыня са шчыльнасцю
: &lt;math&gt;f_\eta(x) = f_\xi \left(\frac{x}{2}\right) \cdot \left|\left(\frac{x}{2}\right)'\right| = \lambda e^{-\lambda \frac{x}{2}} \cdot \frac{1}{2} = \frac{\lambda}{2} e^{-\frac{\lambda }{2} x},&lt;/math&gt;

то бок &lt;math&gt;\eta \sim Exp(\lambda / 2).&lt;/math&gt;

Інтуітыўна формулу можна растлумачыць так, што памнажаючы велічыню на два, мы рассоўваем пункты на [[Вось абсцыс|восі абсцыс]] адзін ад аднаго такім чынам, што дыстанцыя паміж пунктамі становіцца ў два разы большай, што робіць шчыльнасць у два разы меншай, бо плошча пад графікам шчыльнасці мусіць заставацца роўнай 1. У выпадку нелінейнай манатоннай функцыі &lt;math&gt;\varphi&lt;/math&gt;, напрыклад &lt;math&gt;\varphi = x^3,&lt;/math&gt; інтуіцыя захоўваецца, але дыстанцыі паміж пунктамі будуць змяняцца па-рознаму ў розных пунктах восі абсцыс, адпаведна і значэнне [[Вытворная функцыі|вытворнай]] у формуле будзе залежаць ад &lt;math&gt;x&lt;/math&gt;.

== Абагульненні ==
Выпадковая велічыня, увогуле кажучы, можа прымаць значэнні ў любой вымернай прасторы. Тады яе часцей называюць выпадковым вектарам ці выпадковым элементам. Напрыклад,
* Вымерная функцыя &lt;math&gt;X : \Omega \to \mathbb{R}^n&lt;/math&gt; называецца {{math|''n''}}-мерным выпадковым вектарам (адносна [[Барэлеўская сігма-алгебра|барэлеўскай &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt;-алгебры]] на &lt;math&gt;\mathbb{R}^n&lt;/math&gt;) або [[Многавымерная выпадковая велічыня|многавымернай выпадковай велічынёй]].
* Вымерная функцыя &lt;math&gt;X : \Omega \to \mathbb{C}^n&lt;/math&gt; называецца {{math|''n''}}-мерным камплексным выпадковым вектарам (таксама адносна адпаведнай барэлеўскай &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt;-алгебры).
* Вымерная функцыя, якая адлюстроўвае імавернасную прастору ў прастору падмностваў некаторага (канечнага) мноства, называецца (канечным) выпадковым мноствам.

== Гл. таксама ==
* [[Выпадковы працэс]]
* [[Функцыя размеркавання]]
* [[Матэматычнае спадзяванне]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* ''[[Эдмунд Іванавіч Звяровіч|Звяровіч Э. І.]]'', ''Радына А. Я.'' Элементы тэорыі імавернасцей. — Мінск: Беларусь, 2013. 206 с.

== Спасылкі ==
* [http://mathhelpplanet.com/static.php?p=mnogomernye-sluchainye-velichiny Многомерные случайные величины]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Тэорыя імавернасцей]]</text>
      <sha1>eb06uu8i4yspur3bco8ikb5rvakakia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Веткаўская іканапісная школа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178889</id>
    <revision>
      <id>5157699</id>
      <parentid>4661606</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6481" sha1="7md2jatqixwt0amb9n71fixmaqy1dcl" xml:space="preserve">[[Выява:Деисус. XVIII в..jpg|250px|thumb|Дэісус. XVIII стагоддзе]]
[[Выява:Никола Отвратный.jpg|250px|thumb|[[Мікола Адваротны]]. XVIII стагоддзе]]
'''Веткаўская іканапісная школа''' — адна з самабытных школ [[Беларускі іканапіс|беларускага іканапісу]], якая стваралася ў адпаведнасці [[стараабрадства|стараверскаму]] канону ў ваколіцах горада [[Ветка|Веткі]]. Абразы Веткаўскай школы даюць выдатны прыклад сінтэзу старажытнарускага мастацтва і мясцовых традыцый іканапісу&lt;ref&gt;[http://spadczyna.com/b_art_p.htm Станковы сакральны жывапіс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131208092704/http://spadczyna.com/b_art_p.htm |date=8 снежня 2013 }}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Ветка традыцыйна з'яўлялася цэнтрам старавераў. Адасобленасць рэгіёна, наяўнасць духоўнага цэнтра, своеасаблівасць асяроддзя, у якім развіваўся веткаўскі іканапіс, пераемнасць у перадачы з пакалення ў пакаленне іканапіснага майстэрства характарызуюць Ветку як буйны іканапісны цэнтр&lt;ref name=&quot;ВІС&quot;&gt;[http://www.1939.ru/articles-50.html Ветковская икона староверов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180701183521/http://www.1939.ru/articles-50.html |date=1 ліпеня 2018 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

У веткаўскіх іконах выразна адбіліся этапы працэса ўзаемадзеяння праваслаўнага іканапісу з заходнееўрапейскім жывапісам. Найбольш паслядоўна гэта адбывалася ва ўніяцкім мастацтве: кананічныя сюжэты набывалі этнаграфічны характар, суправаджаліся побытавымі падрабязнасцямі, пры гэтым пераасэнсоўваліся вартасці светлаценевага жывапісу. У якасці ўзораў кампазіцый шырока выкарыстоўваліся гравюры з беларускіх і ўкраінскіх друкаваных выданняў&lt;ref&gt;[http://nashkraj.info/content/view/691/1/ Святы і таямнічы вобраз веткаўскіх ікон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130402211611/http://nashkraj.info/content/view/691/1/ |date=2 красавіка 2013 }}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==
У іконах Веткаўскай школы бачны адыход ад візантыйскага канону жывапісу пад уплывам барочнага мастацтва Беларусі. У 18 стагоддзі, калі ў Беларусі панавала барочная культура, на абразах веткаўскіх стараабрадцаў з'яўляюцца элементы інтэр'еру, касцюму, некаторыя пабытовыя рэаліі, больш жывымі робяцца выявы&lt;ref name=&quot;ФТ&quot;&gt;[http://spring96.org/files/book/be/pitanni_talerantnosti_by.pdf Ірына Бязручка. Фактары талеранстнасці ў кантэксце развіцця беларускага грамадства (на прыкладзе гомельскага рэгіёна)]&lt;/ref&gt;.

Асноўнымі пародамі дрэва ля Веткі з'яўляюцца [[Таполя|таполі]]. Гэта драўніна асабліва моцна схільная ўздзеянню жучка-тачыльшчыка, таму ікона, напісаная ў Ветцы, практычна заўсёды з'едзена шашалем. Таўшчыня дошак вялікая: 2-2,5-3 см.

Раслінны арнамент з лісця і кветак, а таксама картушы з надпісамі, у лепшых майстроў з ужываннем тэхнік «цыроўкі» і «расцвечання золата», таксама характэрных для веткаўскіх майстроў, уяўлялі вобраз Эдэмскага саду. Асноўныя матывы, характэрныя для Веткі: кветкі, ружы і ружавыя букеты, галіны з лісцем і кветкамі яблынь, імітацыя лісця аканта, вінаградная лаза, гірлянды, рог багацця, нарцысы, ракавіны.

Адметнай рысай абразоў Веткаўскай традыцыі з'яўляюцца моцныя высвятленні вакол рота і падбародка і характэрная форма верхняй губы, якая навісае над прыпухлай, раздвоенай ніжняй губой. Веткаўскія іканапісцы актыўна вылучаюць кінавар'ю міжгуб'е, часам і мяжу ніжняй губы, што з'яўляецца старажытнай традыцыяй.

== Уплыў Веткаўскіх ікон ==
Іканапісная вытворчасць была добра наладжана ў Ветцы і забяспечвала абразамі ўвесь стараверскі свет. Іконы з Веткі былі ўзорам для іканапісцаў-старавераў у іншых месцах&lt;ref name=&quot;ВІС&quot;/&gt;. Уплыў Веткаўскай школы распаўсюдзіўся на Украіну, у Малдову, дзе таксама жылі стараверы&lt;ref name=&quot;ФТ&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Vietka School}}

{{Усходнеславянскі іканапіс}}

[[Катэгорыя:Іканапіс Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ветка]]
[[Катэгорыя:Іканапісныя школы]]
[[Катэгорыя:Стараверства ў Беларусі]]</text>
      <sha1>7md2jatqixwt0amb9n71fixmaqy1dcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ФК Тарпеда-БелАЗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180741</id>
    <revision>
      <id>5157708</id>
      <parentid>5149475</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reteeeee 3133</username>
        <id>132326</id>
      </contributor>
      <origin>5157708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36715" sha1="j465h0f0t56lzzfex6ooyxuhxri8dbx" xml:space="preserve">{{Футбольны клуб
|Назва           = Тарпеда-БелАЗ
|Лагатып         = TorpedoZhodinoLogo.png
|ШырыняЛагатыпа  = 210px
|ПоўнаяНазва     = ТАА «Футбольны клуб „Тарпеда-БелАЗ“»
|Мянушкі         = 
|Горад           = [[Жодзіна]], [[Беларусь]]
|Заснаваны       = [[1961]]
|Стадыён         = «[[Тарпеда (стадыён, Жодзіна)|Тарпеда]]»
|Умяшчальнасць   = 6500
|Кіраўнік        = Станіслаў Вазняк
|ПасадаКіраўніка = Дырэктар
|Трэнер          = Дзмітрый Лянцэвіч
|Чэмпіянат       = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]]
|Сезон           = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]]
|Месца           = 6 месца
|Сайт            = http://torpedo-belaz.by

| pattern_la1  = _adidascondivot22wb
| pattern_b1   = _adidascondivot22wb
| pattern_ra1  = _adidascondivot22wb
| pattern_sh1  = _adidaswhite
| pattern_so1  = _color_3_stripes_black
| leftarm1     = ffffff
| body1        = ffffff
| rightarm1    = ffffff
| shorts1      = 000000
| socks1       = ffffff
| pattern_la2  = _adidascondivo22bw
| pattern_b2   = _adidascondivo22bw
| pattern_ra2  = _adidascondivo22bw
| pattern_sh2  = _adidascondivo20ww
| pattern_so2  = _3_stripes_white
| leftarm2     = FFFFFF
| body2        = FFFFFF
| rightarm2    = FFFFFF
| shorts2      = FFFFFF
| socks2       = 000000
}}
'''«Тарпеда-БелАЗ»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Жодзіна]], заснаваны ў [[1961]] годзе. З 1992 года ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]] (акрамя 1994—2001 гадоў). Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2016, 2023).

== Гісторыя ==
Каманда была заснавана ў [[1961]] годзе, на базе [[Беларускі аўтамабільны завод|Беларускага аўтамабільнага завода]]. Першапачаткова мела назву «Ракета». Першы матч у гісторыі футбольны клуб з Жодзіна правёў 6 мая 1962 года. У [[Мінск]]у аўтазаводцам супрацьстаяла моцная каманда «Гвардзеец». Сустрэча праходзіла ў роўнай барацьбе, аднак перамогу атрымалі гаспадары — 3:2. Менавіта гэты паядынак і стаў адпраўным пунктам у гісторыі каманды.

Адраджэнне калектыву звязана з імем [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якава Шапіры]], трэнера, які вывеў «аўтабудаўнікоў» у вышэйшы дывізіён у 2001 годзе.

У 2012 годзе клуб заняў апошняе месца ў Вышэйшай лізе і патрапіў у стыкавыя матчы з «[[ФК Гарадзея|Гарадзеяй]]», што заняла другое месца ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лізе]]. У першым матчы «Тарпеда» саступіла з лікам 0:1, але ў другім здолела ўзяць рэванш — 4:0 — і захавала месца ў эліце.

У верасні 2019 года галоўным трэнерам жодзінскай каманды стаў [[Юрый Пунтус]], які ў 2020 годзе здолеў прывесці клуб да яго першых у гісторыі бронзавых медалёў чэмпіянату Беларусі.

=== 2021 год ===
У пачатку [[Сезон 2021 ФК Тарпеда-БелАЗ|2021 года]] фан-рух клуба адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

У кваліфікацыі [[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|Лігі канферэнцый УЕФА 2020/2021]] клуб сустракаўся з дацкім «[[ФК Капенгаген|Капенгагенам]]». Праз міжнародныя санкцыі і [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978#Наступствы|паветраную блакаду]] «Тарпеда-БелАЗ» вымушана было правесці хатнюю гульню па-за межамі Беларусі. Першапачаткова разглядаўся варыянт з [[Тула|тульскім]] стадыёнам «[[Арсенал (стадыён, Тула)|Арсенал]]», аднак жодзінцам адмовілі, праз што хатняя гульня прайшла на стадыёне «[[Цэнтральны (стадыён, Казань)|Цэнтральны]]» ў горадзе [[Казань]], дзе каманда прайграла з лікам 0:5.

Сезон у чэмпіянаце Беларусі атрымаўся няўдалым, каманда хутка апынулася ў ніжняй палове табліцы. У ліпені 2021 года Пунтус пакінуў пасаду галоўнага трэнера, якую заняў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]]. Трохі палепшыўшы вынікі ў другой палове сезона, жодзінская каманда фінішавала на восьмым месцы.

=== 2022 год ===
Сезон 2022 жодзінская каманда пачала пад кіраўніцтвам новага трэнера [[Дзмітрый Молаш|Дзмітрыя Молаша]]. Старт чэмпіянату атрымаўся няўдалым — каманда пацярпела паразы ў першых трох матчах, але неўзабаве выправіла становішча і апынулася ў сярэдзіне табліцы. Добрая гульня ў другой палове сезона дазваляла змагацца за больш высокія месцы, аднак няўпэўнены фініш пакінуў жодзінцаў на восьмым радку.

=== 2023 год ===
У 2023 годзе «Тарпеда-БелАЗ» добра пачало чэмпіянат, хутка апынуўшыся сярод лідараў у табліцы. 28 мая 2023 года клуб у другі раз здабыў Кубак Беларусі, перайграўшы ў фінале барысаўскі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] (2:0). Дзякуючы гэтаму жодзінцы атрымалі месца ў Лізе канферэнцый УЕФА, дзе, аднак, адразу саступілі кіпрскаму [[ФК АЕК Ларнака|АЕКу]] і выбылі з далейшага розыгрышу. У чэмпіянаце праз шматлікія нічыі «Тарпеда-БелАЗ» хутка перастала прэтэндаваць на чэмпіёнства, аднак працягвала прэтэндаваць на бронзавыя медалі і ў выніку фінішавала на трэцім месцы, другі раз у гісторыі заваяваўшы медалі айчыннага чэмпіянату.

== Папярэднія назвы ==
* 1961—1967: «Ракета»
* 1967—1969: «Аўтазаводзец»
* 1969—1988: «Тарпеда»
* 1989—1992: «БелАЗ»
* 1992—2010: «Тарпеда»
* з 2011: «Тарпеда-БелАЗ»

== Дасягненні ==

=== БССР ===
* {{Зл}} [[Чэмпіянат БССР па футболе|Чэмпіён БССР]] (4): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1970|1970]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1971|1971]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1980|1980]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1981|1981]]
* {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1972|1972]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1985|1985]]
* {{Бр}} Бронзавы [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1975|1975]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1982|1982]]
* Уладальнік [[Кубак БССР па футболе|Кубка БССР]] (8): [[Кубак БССР па футболе 1969|1969]], [[Кубак БССР па футболе 1971|1971]], [[Кубак БССР па футболе 1972|1972]], [[Кубак БССР па футболе 1977|1977]], [[Кубак БССР па футболе 1978|1978]], [[Кубак БССР па футболе 1981|1981]], [[Кубак БССР па футболе 1982|1982]], [[Кубак БССР па футболе 1983|1983]]

=== Рэспубліка Беларусь ===
* {{Бр}} Бронзавы [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]]
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|2016]], [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|2023]]
* Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]]
* Самая буйная перамога — 7:1 («[[ФК Смаргонь|Смаргонь]]», 2021).
* Самая буйная параза — 1:8 («[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск, 1992; «[[ФК Дынама-93 Мінск|Беларусь]]» Мінск, 1992/93).

== Цяперашні склад ==
''Станам на красавік 2026 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Основной состав|url=http://torpedo-belaz.by/team/osnovnoy-sostav/|work=Афіцыйны сайт «Тарпеда-БелАЗ»|date=|access-date=2024-03-28|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

{{Склад}}
{{Ігрок|1|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Сяргей Ігнатовіч]]||1992}}
{{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Цімафей Юрасаў]]||2003}}
{{Ігрок|99|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Макар Масленікаў||2007}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|3|{{Сцяг|Украіна}}|Аб|Яўген Чагавец||1998}}
{{Ігрок|4|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзімір Манаеў||2004}}
{{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Кірыл Прамудраў]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1992}}
{{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Аляксей Залескі]]||1994}}
{{Ігрок|19|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Руцкі]]||1999}}
{{Ігрок|20|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Рыгор Марцьянаў]]||2002}}
{{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Баранок||2006}}
{{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Міхайрын||2005}}
{{Ігрок|90|{{Сцяг|Сербія}}|Аб|Ненад Перавіч||2002}}
{{Ігрок|96|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзіслаў Мялько||2004}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|2|{{Сцяг|Кот-д'Івуар}}|ПА|Ламін Махамед Бамба||2005}}
{{Падзел складу}}
{{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Арцём Быкаў]]||1992}}
{{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Будзько||2004}}
{{Ігрок|9|{{Сцяг|Украіна}}|ПА|[[Аляксандр Бацішчаў]]||1991}}
{{Ігрок|14|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Міхаіл Ладуцька||2004}}
{{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Кролік||2005}}
{{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Гаявы||2002}}
{{Ігрок|30|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Вадзім Пабудзей]]||1994}}
{{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Віталь Лісаковіч]]||1998}}
{{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Наджы Агба||2006}}
{{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}}
{{Ігрок|29|{{Сцяг|Нігерыя}}|Нап|Стэфан Альфрэд||1997}}
{{Ігрок|89|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Аляксандр Французаў]]|у арэндзе з «[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыва]]»|2004}}
{{Канец складу}}

=== Ігракі ў арэндзе ===
{{Склад}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Раман Жалезны|у «[[ФК Ліда|Лідзе]]» да снежня 2026 года|2004}}
{{Канец складу}}

=== Трэнерскі штаб ===
* {{Сцяг|Беларусь}} Дзмітрый Лянцэвіч (нар. 1983) — галоўны трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Алег Чарнуха (нар. 1974) — начальнік каманды
* {{Сцяг|Беларусь}} Валянцін Міхееў (нар. 1979) — старшы трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Юрэвіч]] (нар. 1979) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Андрэй Арэхва (нар. 1989) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Уладзімір Чарнуха (нар. 1995) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Гаеў]] (нар. 1977) — трэнер брамнікаў

=== «Тарпеда-БелАЗ-2» ===
У сезоне 2026 рэзервовая каманда пад назвай «Тарпеда-БелАЗ-2» выступае ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лізе]]
{{Склад}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Кітаеў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Назар Чыж||2006}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Максім Вішнякоў||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Гардзей Кавалеўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Кароткі||2006}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дзмітрый Маклак||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Вячаслаў Астроўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Іван Садоўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Серада||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Фамін||2007}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Станіслаў Бальцэвіч||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Кірыл Бязрукаў||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Павел Бязрукаў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Канстанцін Багдановіч||2006}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яраслаў Голубеў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Адрыян Каралёў||2008}}
{{Падзел складу}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Стануль||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Мікіта Чалей||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Чаркас||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Дзмітрый Чаркас||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Яроцкі||2006}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Платон Каролік||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікіта Матусевіч||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Расія}}|Нап|Уладзіслаў Налівайка||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Скаўпнёў||2006}}
{{Канец складу}}

=== Трэнерскі штаб «Тарпеда-БелАЗ-2» ===
* {{Сцяг|Беларусь}} Дзяніс Каролік (нар. 1979) — галоўны трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Гранькоў]] (нар. 1978) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Чаркас (нар. 1989) — трэнер брамнікаў

== Статыстыка выступленняў ==

=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=70|Сезон
!width=150|Ліга
!width=30|{{Comment|М|Месца}}
!width=30|{{Comment|Г|Гульняў}}
!width=30|{{Comment|В|Перамогі}}
!width=30|{{Comment|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Comment|П|Паражэнні}}
!width=60|Галы
!width=45|Ачкі
!width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
!width=200|Заўвагі
|-
| 1992 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Першая]] (Д1) || '''13''' || 15 || 5 || 0 || 10 || &lt;nowiki&gt;13–31&lt;/nowiki&gt; || '''10''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1992/93 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Першая]] (Д1) || '''17''' || 32 || 2 || 4 || 26 || &lt;nowiki&gt;17–68&lt;/nowiki&gt; || '''8''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]]
|-
| 1993/94 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Другая]] (Д2) || '''8''' || 28 || 8 || 10 || 10 || &lt;nowiki&gt;24–29&lt;/nowiki&gt; || '''26''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1/8 фіналу]] ||
|-
| 1994/95 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Другая]] (Д2) || '''10''' || 30 || 11 || 6 || 13 || &lt;nowiki&gt;37–35&lt;/nowiki&gt; || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1995 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая]] (Д2) || '''11''' || 14 || 3 || 6 || 5 || &lt;nowiki&gt;13–15&lt;/nowiki&gt; || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1996 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Другая]] (Д2) || '''7''' || 24 || 8 || 9 || 7 || &lt;nowiki&gt;24–20&lt;/nowiki&gt; || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1997 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Другая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 14 || 8 || 8 || &lt;nowiki&gt;37–25&lt;/nowiki&gt; || '''50''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1998 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Першая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 15 || 10 || 5 || &lt;nowiki&gt;58–31&lt;/nowiki&gt; || '''55''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/16 фіналу]] || Змена назваў ліг
|-
| 1999 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 11 || 11 || 8 || &lt;nowiki&gt;55–43&lt;/nowiki&gt; || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2000 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 13 || 6 || 11 || &lt;nowiki&gt;44–36&lt;/nowiki&gt; || '''45''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2001 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Першая]] (Д2) ||style=&quot;background:gold&quot;| '''1''' || 28 || 21 || 3 || 4 || &lt;nowiki&gt;56–13&lt;/nowiki&gt; || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]]
|-
| 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 26 || 13 || 4 || 9 || &lt;nowiki&gt;38–27&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 10 || 7 || &lt;nowiki&gt;44–25&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 19 || 2 || 9 || &lt;nowiki&gt;57–28&lt;/nowiki&gt; || '''59''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 14 || 5 || 7 || &lt;nowiki&gt;40–25&lt;/nowiki&gt; || '''47''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 26 || 7 || 9 || 10 || &lt;nowiki&gt;21–27&lt;/nowiki&gt; || '''30''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 11 || 10 || 5 || &lt;nowiki&gt;28–21&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая]] (Д1) || '''13''' || 30 || 7 || 10 || 13 || &lt;nowiki&gt;25–36&lt;/nowiki&gt; || '''31''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 26 || 10 || 7 || 9 || &lt;nowiki&gt;31–22&lt;/nowiki&gt; || '''37''' ||style=&quot;background:silver&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Фіналіст]] ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 33 || 7 || 7 || 19 || &lt;nowiki&gt;33–58&lt;/nowiki&gt; || '''28''' || rowspan=&quot;2&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/16 фіналу]] ||
|-
| Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць [[ФК СКВІЧ|СКВІЧа]], другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Першай лігі 2010]].}} || || 2 || 1 || 1 || 0 || &lt;nowiki&gt;3–1&lt;/nowiki&gt; || ||
|-
| 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 33 || 9 || 14 || 10 || &lt;nowiki&gt;37–41&lt;/nowiki&gt; || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/16 фіналу]] ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2012 ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая]] (Д1) ||  '''11''' || 30 || 5 || 9 || 16 || &lt;nowiki&gt;17–39&lt;/nowiki&gt; || '''24''' ||rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|Паўфінал]] ||
|-
| Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]», другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лігі 2012]].}} || || 2 || 1 || 0 || 1 || &lt;nowiki&gt;4–1&lt;/nowiki&gt; ||  ||
|-
| [[Сезон 2013 ФК Тарпеда-БелАЗ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 32 || 12 || 6 || 14 || &lt;nowiki&gt;33–38&lt;/nowiki&gt; || '''42''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2014 ФК Тарпеда-БелАЗ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 32 || 13 || 11 || 8 || &lt;nowiki&gt;38–30&lt;/nowiki&gt; || '''50''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/16 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2015 ФК Тарпеда-БелАЗ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая]] (Д1) || '''7''' || 26 || 10 || 6 || 10 || &lt;nowiki&gt;31–29&lt;/nowiki&gt; || '''36''' ||style=&quot;background:gold&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Уладальнік]] ||
|-
| [[Сезон 2016 ФК Тарпеда-БелАЗ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 13 || 9 || 8 || &lt;nowiki&gt;47–33&lt;/nowiki&gt; || '''48''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| [[Сезон 2017 ФК Тарпеда-БелАЗ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 14 || 9 || 7 || &lt;nowiki&gt;43–27&lt;/nowiki&gt; || '''51''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2018 ФК Тарпеда-БелАЗ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 16 || 7 || 7 || &lt;nowiki&gt;36–18&lt;/nowiki&gt; || '''55''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2019 ФК Тарпеда-БелАЗ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 6 || 11 || &lt;nowiki&gt;41–36&lt;/nowiki&gt; || '''45''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2020 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 30 || 16 || 8 || 6 || &lt;nowiki&gt;55–37&lt;/nowiki&gt; || '''56''' ||style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Паўфінал]] ||
|-
| 2021 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 10 || 6 || 14 || &lt;nowiki&gt;38–43&lt;/nowiki&gt; || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 10 || 9 || &lt;nowiki&gt;35–32&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||style=&quot;background:gold&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Уладальнік]] ||
|-
| 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 28 || 12 || 13 || 3 || &lt;nowiki&gt;33–18&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Паўфінал]] ||
|-
| 2024 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 30 || 18 || 8 || 4 || &lt;nowiki&gt;45–21&lt;/nowiki&gt; || '''62''' ||style=&quot;background:silver&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|Фіналіст]] ||
|-
|}

{{notelist-ua}}

=== Еўракубкі ===
Дэбют клуба ў еўракубках адбыўся 1 ліпеня 2010 года: у першым кваліфікацыйным раўндзе Лігі Еўропы УЕФА 2010/11 жодзінцы (якія трапілі ў турнір у як фіналісты Кубка) упэўнена перамаглі ісландскі «[[ФК Фюлкір|Фюлкір]]», але ў другім саступілі клубу [[ОФК Бялград|ОФК]] з Сербіі.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сезон
! Кубак
! Раўнд
! colspan=2|Клуб
! Першыя матчы
! Матчы ў адказ
! colspan=2|Вынік
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/2011]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|1 к/р
|{{Сцяг|Ісландыя}}
|[[ФК Фюлкір|Фюлкір (Рэйк’явік)]]
|align=&quot;center&quot;|3:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|3:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''6:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]]
|-
|2 к/р
|{{Сцяг|Сербія}}
|[[ОФК Бялград|ОФК (Бялград)]]
|align=&quot;center&quot;|2:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:1 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''2:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга Еўропы УЕФА 2015/2016|2015/2016]]
|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|1 к/р
|{{Сцяг|Албанія}}
|[[ФК Кукесі|Кукесі]]
|align=&quot;center&quot;|0:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''0:2'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/2017]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Венгрыя}}
|[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]]
|align=&quot;center&quot;|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|1:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''3:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]]
|-
|3 к/р
|{{Сцяг|Аўстрыя}}
|[[ФК Рапід Вена|Рапід (Вена)]]
|align=&quot;center&quot;|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|0:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''0:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|2020/2021]]
|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Данія}}
|[[ФК Капенгаген|Капенгаген]]
|align=&quot;center&quot;|1:4 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:5 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''1:9'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/2024]]
|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Кіпр}}
|[[ФК АЕК Ларнака|АЕК (Ларнака)]]
|align=&quot;center&quot;|2:3 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''3:4'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|}

== Галоўныя трэнеры ==
{{div col|2}}
* [[Алег Волах]] (1973—1976)
* [[Міхаіл Якаўлевіч Андружэйчык|Міхаіл Андружэйчык]] (1993—1994)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Футбол. На 85-м году жизни умер заслуженный тренер Беларуси Михаил Андружейчик |url=https://www.pressball.by/news/football/376949 |language=ru |website=pressball.by |date=2021-01-21 |access-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302192720/https://www.pressball.by/news/football/376949 |archive-date=2021-03-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Пётр Міхееў]] (да 1999)
* [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якаў Шапіра]] (2001 — ліпень 2004)
* [[Юрый Малееў]] (ліпень 2004 — ліпень 2006)
* [[Уладзімір Журавель]] (в. а. у ліпені — лістападзе 2006)
* [[Алег Кубараў]] (лістапад 2006 — снежань 2009)
* [[Аляксандр Бразевіч]] (студзень — ліпень 2010)
* [[Сяргей Гурэнка]] (ліпень 2010 — май 2012)
* [[Вадзім Бразоўскі]] (в. а. у маі — ліпені 2012; ліпень — лістапад 2012)
* [[Ігар Крывушэнка]] (лістапад 2012 — ліпень 2017)
* [[Алег Кубараў]] (ліпень 2017 — снежань 2018)
* [[Вадзім Скрыпчанка]] (студзень — верасень 2019)
* [[Сяргей Зяневіч]] (в.а. у верасні 2019)
* [[Юрый Пунтус]] (верасень 2019 — ліпень 2021)
* [[Сяргей Зяневіч]] (ліпень — снежань 2021)
* [[Дзмітрый Молаш]] (снежань 2021 — снежань 2025)
* [[Дзмітрый Лянцэвіч]] (са снежня 2025)
{{div col end}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://torpedo-belaz.by Афіцыйны сайт]
* {{globalsportsarchive|fk-tarpeda-belaz-zodzina/18863}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Склад ФК Тарпеда-БелАЗ}}
{{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}

[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Тарпеда-БелАЗ]]
[[Катэгорыя:ФК Тарпеда-БелАЗ| ]]</text>
      <sha1>j465h0f0t56lzzfex6ooyxuhxri8dbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157711</id>
      <parentid>5157708</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reteeeee 3133</username>
        <id>132326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Чэмпіянат і Кубак Беларусі */</comment>
      <origin>5157711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37007" sha1="pr49k6nzb6rxnwgcf6gi4g5hingn1h9" xml:space="preserve">{{Футбольны клуб
|Назва           = Тарпеда-БелАЗ
|Лагатып         = TorpedoZhodinoLogo.png
|ШырыняЛагатыпа  = 210px
|ПоўнаяНазва     = ТАА «Футбольны клуб „Тарпеда-БелАЗ“»
|Мянушкі         = 
|Горад           = [[Жодзіна]], [[Беларусь]]
|Заснаваны       = [[1961]]
|Стадыён         = «[[Тарпеда (стадыён, Жодзіна)|Тарпеда]]»
|Умяшчальнасць   = 6500
|Кіраўнік        = Станіслаў Вазняк
|ПасадаКіраўніка = Дырэктар
|Трэнер          = Дзмітрый Лянцэвіч
|Чэмпіянат       = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]]
|Сезон           = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]]
|Месца           = 6 месца
|Сайт            = http://torpedo-belaz.by

| pattern_la1  = _adidascondivot22wb
| pattern_b1   = _adidascondivot22wb
| pattern_ra1  = _adidascondivot22wb
| pattern_sh1  = _adidaswhite
| pattern_so1  = _color_3_stripes_black
| leftarm1     = ffffff
| body1        = ffffff
| rightarm1    = ffffff
| shorts1      = 000000
| socks1       = ffffff
| pattern_la2  = _adidascondivo22bw
| pattern_b2   = _adidascondivo22bw
| pattern_ra2  = _adidascondivo22bw
| pattern_sh2  = _adidascondivo20ww
| pattern_so2  = _3_stripes_white
| leftarm2     = FFFFFF
| body2        = FFFFFF
| rightarm2    = FFFFFF
| shorts2      = FFFFFF
| socks2       = 000000
}}
'''«Тарпеда-БелАЗ»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Жодзіна]], заснаваны ў [[1961]] годзе. З 1992 года ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]] (акрамя 1994—2001 гадоў). Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2016, 2023).

== Гісторыя ==
Каманда была заснавана ў [[1961]] годзе, на базе [[Беларускі аўтамабільны завод|Беларускага аўтамабільнага завода]]. Першапачаткова мела назву «Ракета». Першы матч у гісторыі футбольны клуб з Жодзіна правёў 6 мая 1962 года. У [[Мінск]]у аўтазаводцам супрацьстаяла моцная каманда «Гвардзеец». Сустрэча праходзіла ў роўнай барацьбе, аднак перамогу атрымалі гаспадары — 3:2. Менавіта гэты паядынак і стаў адпраўным пунктам у гісторыі каманды.

Адраджэнне калектыву звязана з імем [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якава Шапіры]], трэнера, які вывеў «аўтабудаўнікоў» у вышэйшы дывізіён у 2001 годзе.

У 2012 годзе клуб заняў апошняе месца ў Вышэйшай лізе і патрапіў у стыкавыя матчы з «[[ФК Гарадзея|Гарадзеяй]]», што заняла другое месца ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лізе]]. У першым матчы «Тарпеда» саступіла з лікам 0:1, але ў другім здолела ўзяць рэванш — 4:0 — і захавала месца ў эліце.

У верасні 2019 года галоўным трэнерам жодзінскай каманды стаў [[Юрый Пунтус]], які ў 2020 годзе здолеў прывесці клуб да яго першых у гісторыі бронзавых медалёў чэмпіянату Беларусі.

=== 2021 год ===
У пачатку [[Сезон 2021 ФК Тарпеда-БелАЗ|2021 года]] фан-рух клуба адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

У кваліфікацыі [[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|Лігі канферэнцый УЕФА 2020/2021]] клуб сустракаўся з дацкім «[[ФК Капенгаген|Капенгагенам]]». Праз міжнародныя санкцыі і [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978#Наступствы|паветраную блакаду]] «Тарпеда-БелАЗ» вымушана было правесці хатнюю гульню па-за межамі Беларусі. Першапачаткова разглядаўся варыянт з [[Тула|тульскім]] стадыёнам «[[Арсенал (стадыён, Тула)|Арсенал]]», аднак жодзінцам адмовілі, праз што хатняя гульня прайшла на стадыёне «[[Цэнтральны (стадыён, Казань)|Цэнтральны]]» ў горадзе [[Казань]], дзе каманда прайграла з лікам 0:5.

Сезон у чэмпіянаце Беларусі атрымаўся няўдалым, каманда хутка апынулася ў ніжняй палове табліцы. У ліпені 2021 года Пунтус пакінуў пасаду галоўнага трэнера, якую заняў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]]. Трохі палепшыўшы вынікі ў другой палове сезона, жодзінская каманда фінішавала на восьмым месцы.

=== 2022 год ===
Сезон 2022 жодзінская каманда пачала пад кіраўніцтвам новага трэнера [[Дзмітрый Молаш|Дзмітрыя Молаша]]. Старт чэмпіянату атрымаўся няўдалым — каманда пацярпела паразы ў першых трох матчах, але неўзабаве выправіла становішча і апынулася ў сярэдзіне табліцы. Добрая гульня ў другой палове сезона дазваляла змагацца за больш высокія месцы, аднак няўпэўнены фініш пакінуў жодзінцаў на восьмым радку.

=== 2023 год ===
У 2023 годзе «Тарпеда-БелАЗ» добра пачало чэмпіянат, хутка апынуўшыся сярод лідараў у табліцы. 28 мая 2023 года клуб у другі раз здабыў Кубак Беларусі, перайграўшы ў фінале барысаўскі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] (2:0). Дзякуючы гэтаму жодзінцы атрымалі месца ў Лізе канферэнцый УЕФА, дзе, аднак, адразу саступілі кіпрскаму [[ФК АЕК Ларнака|АЕКу]] і выбылі з далейшага розыгрышу. У чэмпіянаце праз шматлікія нічыі «Тарпеда-БелАЗ» хутка перастала прэтэндаваць на чэмпіёнства, аднак працягвала прэтэндаваць на бронзавыя медалі і ў выніку фінішавала на трэцім месцы, другі раз у гісторыі заваяваўшы медалі айчыннага чэмпіянату.

== Папярэднія назвы ==
* 1961—1967: «Ракета»
* 1967—1969: «Аўтазаводзец»
* 1969—1988: «Тарпеда»
* 1989—1992: «БелАЗ»
* 1992—2010: «Тарпеда»
* з 2011: «Тарпеда-БелАЗ»

== Дасягненні ==

=== БССР ===
* {{Зл}} [[Чэмпіянат БССР па футболе|Чэмпіён БССР]] (4): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1970|1970]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1971|1971]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1980|1980]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1981|1981]]
* {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1972|1972]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1985|1985]]
* {{Бр}} Бронзавы [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1975|1975]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1982|1982]]
* Уладальнік [[Кубак БССР па футболе|Кубка БССР]] (8): [[Кубак БССР па футболе 1969|1969]], [[Кубак БССР па футболе 1971|1971]], [[Кубак БССР па футболе 1972|1972]], [[Кубак БССР па футболе 1977|1977]], [[Кубак БССР па футболе 1978|1978]], [[Кубак БССР па футболе 1981|1981]], [[Кубак БССР па футболе 1982|1982]], [[Кубак БССР па футболе 1983|1983]]

=== Рэспубліка Беларусь ===
* {{Бр}} Бронзавы [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]]
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|2016]], [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|2023]]
* Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]]
* Самая буйная перамога — 7:1 («[[ФК Смаргонь|Смаргонь]]», 2021).
* Самая буйная параза — 1:8 («[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск, 1992; «[[ФК Дынама-93 Мінск|Беларусь]]» Мінск, 1992/93).

== Цяперашні склад ==
''Станам на красавік 2026 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Основной состав|url=http://torpedo-belaz.by/team/osnovnoy-sostav/|work=Афіцыйны сайт «Тарпеда-БелАЗ»|date=|access-date=2024-03-28|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

{{Склад}}
{{Ігрок|1|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Сяргей Ігнатовіч]]||1992}}
{{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Цімафей Юрасаў]]||2003}}
{{Ігрок|99|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Макар Масленікаў||2007}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|3|{{Сцяг|Украіна}}|Аб|Яўген Чагавец||1998}}
{{Ігрок|4|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзімір Манаеў||2004}}
{{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Кірыл Прамудраў]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1992}}
{{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Аляксей Залескі]]||1994}}
{{Ігрок|19|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Руцкі]]||1999}}
{{Ігрок|20|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Рыгор Марцьянаў]]||2002}}
{{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Баранок||2006}}
{{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Міхайрын||2005}}
{{Ігрок|90|{{Сцяг|Сербія}}|Аб|Ненад Перавіч||2002}}
{{Ігрок|96|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзіслаў Мялько||2004}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|2|{{Сцяг|Кот-д'Івуар}}|ПА|Ламін Махамед Бамба||2005}}
{{Падзел складу}}
{{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Арцём Быкаў]]||1992}}
{{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Будзько||2004}}
{{Ігрок|9|{{Сцяг|Украіна}}|ПА|[[Аляксандр Бацішчаў]]||1991}}
{{Ігрок|14|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Міхаіл Ладуцька||2004}}
{{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Кролік||2005}}
{{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Гаявы||2002}}
{{Ігрок|30|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Вадзім Пабудзей]]||1994}}
{{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Віталь Лісаковіч]]||1998}}
{{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Наджы Агба||2006}}
{{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}}
{{Ігрок|29|{{Сцяг|Нігерыя}}|Нап|Стэфан Альфрэд||1997}}
{{Ігрок|89|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Аляксандр Французаў]]|у арэндзе з «[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыва]]»|2004}}
{{Канец складу}}

=== Ігракі ў арэндзе ===
{{Склад}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Раман Жалезны|у «[[ФК Ліда|Лідзе]]» да снежня 2026 года|2004}}
{{Канец складу}}

=== Трэнерскі штаб ===
* {{Сцяг|Беларусь}} Дзмітрый Лянцэвіч (нар. 1983) — галоўны трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Алег Чарнуха (нар. 1974) — начальнік каманды
* {{Сцяг|Беларусь}} Валянцін Міхееў (нар. 1979) — старшы трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Юрэвіч]] (нар. 1979) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Андрэй Арэхва (нар. 1989) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Уладзімір Чарнуха (нар. 1995) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Гаеў]] (нар. 1977) — трэнер брамнікаў

=== «Тарпеда-БелАЗ-2» ===
У сезоне 2026 рэзервовая каманда пад назвай «Тарпеда-БелАЗ-2» выступае ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лізе]]
{{Склад}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Кітаеў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Назар Чыж||2006}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Максім Вішнякоў||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Гардзей Кавалеўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Кароткі||2006}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дзмітрый Маклак||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Вячаслаў Астроўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Іван Садоўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Серада||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Фамін||2007}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Станіслаў Бальцэвіч||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Кірыл Бязрукаў||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Павел Бязрукаў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Канстанцін Багдановіч||2006}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яраслаў Голубеў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Адрыян Каралёў||2008}}
{{Падзел складу}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Стануль||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Мікіта Чалей||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Чаркас||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Дзмітрый Чаркас||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Яроцкі||2006}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Платон Каролік||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікіта Матусевіч||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Расія}}|Нап|Уладзіслаў Налівайка||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Скаўпнёў||2006}}
{{Канец складу}}

=== Трэнерскі штаб «Тарпеда-БелАЗ-2» ===
* {{Сцяг|Беларусь}} Дзяніс Каролік (нар. 1979) — галоўны трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Гранькоў]] (нар. 1978) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Чаркас (нар. 1989) — трэнер брамнікаў

== Статыстыка выступленняў ==

=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=70|Сезон
!width=150|Ліга
!width=30|{{Comment|М|Месца}}
!width=30|{{Comment|Г|Гульняў}}
!width=30|{{Comment|В|Перамогі}}
!width=30|{{Comment|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Comment|П|Паражэнні}}
!width=60|Галы
!width=45|Ачкі
!width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
!width=200|Заўвагі
|-
| 1992 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Першая]] (Д1) || '''13''' || 15 || 5 || 0 || 10 || &lt;nowiki&gt;13–31&lt;/nowiki&gt; || '''10''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1992/93 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Першая]] (Д1) || '''17''' || 32 || 2 || 4 || 26 || &lt;nowiki&gt;17–68&lt;/nowiki&gt; || '''8''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]]
|-
| 1993/94 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Другая]] (Д2) || '''8''' || 28 || 8 || 10 || 10 || &lt;nowiki&gt;24–29&lt;/nowiki&gt; || '''26''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1/8 фіналу]] ||
|-
| 1994/95 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Другая]] (Д2) || '''10''' || 30 || 11 || 6 || 13 || &lt;nowiki&gt;37–35&lt;/nowiki&gt; || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1995 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая]] (Д2) || '''11''' || 14 || 3 || 6 || 5 || &lt;nowiki&gt;13–15&lt;/nowiki&gt; || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1996 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Другая]] (Д2) || '''7''' || 24 || 8 || 9 || 7 || &lt;nowiki&gt;24–20&lt;/nowiki&gt; || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1997 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Другая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 14 || 8 || 8 || &lt;nowiki&gt;37–25&lt;/nowiki&gt; || '''50''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1998 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Першая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 15 || 10 || 5 || &lt;nowiki&gt;58–31&lt;/nowiki&gt; || '''55''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/16 фіналу]] || Змена назваў ліг
|-
| 1999 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 11 || 11 || 8 || &lt;nowiki&gt;55–43&lt;/nowiki&gt; || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2000 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 13 || 6 || 11 || &lt;nowiki&gt;44–36&lt;/nowiki&gt; || '''45''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2001 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Першая]] (Д2) ||style=&quot;background:gold&quot;| '''1''' || 28 || 21 || 3 || 4 || &lt;nowiki&gt;56–13&lt;/nowiki&gt; || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]]
|-
| 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 26 || 13 || 4 || 9 || &lt;nowiki&gt;38–27&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 10 || 7 || &lt;nowiki&gt;44–25&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 19 || 2 || 9 || &lt;nowiki&gt;57–28&lt;/nowiki&gt; || '''59''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 14 || 5 || 7 || &lt;nowiki&gt;40–25&lt;/nowiki&gt; || '''47''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 26 || 7 || 9 || 10 || &lt;nowiki&gt;21–27&lt;/nowiki&gt; || '''30''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 11 || 10 || 5 || &lt;nowiki&gt;28–21&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая]] (Д1) || '''13''' || 30 || 7 || 10 || 13 || &lt;nowiki&gt;25–36&lt;/nowiki&gt; || '''31''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 26 || 10 || 7 || 9 || &lt;nowiki&gt;31–22&lt;/nowiki&gt; || '''37''' ||style=&quot;background:silver&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Фіналіст]] ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 33 || 7 || 7 || 19 || &lt;nowiki&gt;33–58&lt;/nowiki&gt; || '''28''' || rowspan=&quot;2&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/16 фіналу]] ||
|-
| Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць [[ФК СКВІЧ|СКВІЧа]], другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Першай лігі 2010]].}} || || 2 || 1 || 1 || 0 || &lt;nowiki&gt;3–1&lt;/nowiki&gt; || ||
|-
| 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 33 || 9 || 14 || 10 || &lt;nowiki&gt;37–41&lt;/nowiki&gt; || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/16 фіналу]] ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2012 ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая]] (Д1) ||  '''11''' || 30 || 5 || 9 || 16 || &lt;nowiki&gt;17–39&lt;/nowiki&gt; || '''24''' ||rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|Паўфінал]] ||
|-
| Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]», другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лігі 2012]].}} || || 2 || 1 || 0 || 1 || &lt;nowiki&gt;4–1&lt;/nowiki&gt; ||  ||
|-
| [[Сезон 2013 ФК Тарпеда-БелАЗ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 32 || 12 || 6 || 14 || &lt;nowiki&gt;33–38&lt;/nowiki&gt; || '''42''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2014 ФК Тарпеда-БелАЗ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 32 || 13 || 11 || 8 || &lt;nowiki&gt;38–30&lt;/nowiki&gt; || '''50''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/16 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2015 ФК Тарпеда-БелАЗ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая]] (Д1) || '''7''' || 26 || 10 || 6 || 10 || &lt;nowiki&gt;31–29&lt;/nowiki&gt; || '''36''' ||style=&quot;background:gold&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Уладальнік]] ||
|-
| [[Сезон 2016 ФК Тарпеда-БелАЗ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 13 || 9 || 8 || &lt;nowiki&gt;47–33&lt;/nowiki&gt; || '''48''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| [[Сезон 2017 ФК Тарпеда-БелАЗ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 14 || 9 || 7 || &lt;nowiki&gt;43–27&lt;/nowiki&gt; || '''51''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2018 ФК Тарпеда-БелАЗ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 16 || 7 || 7 || &lt;nowiki&gt;36–18&lt;/nowiki&gt; || '''55''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2019 ФК Тарпеда-БелАЗ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 6 || 11 || &lt;nowiki&gt;41–36&lt;/nowiki&gt; || '''45''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2020 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 30 || 16 || 8 || 6 || &lt;nowiki&gt;55–37&lt;/nowiki&gt; || '''56''' ||style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Паўфінал]] ||
|-
| 2021 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 10 || 6 || 14 || &lt;nowiki&gt;38–43&lt;/nowiki&gt; || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 10 || 9 || &lt;nowiki&gt;35–32&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||style=&quot;background:gold&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Уладальнік]] ||
|-
| 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 28 || 12 || 13 || 3 || &lt;nowiki&gt;33–18&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Паўфінал]] ||
|-
| 2024 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 30 || 18 || 8 || 4 || &lt;nowiki&gt;45–21&lt;/nowiki&gt; || '''62''' ||style=&quot;background:silver&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|Фіналіст]] ||
|-
| 2025 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|Вышэйшая]] (Д1) ||'''6''' || 30 || 13 || 10 || 7 || &lt;nowiki&gt;43–30&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|Чвэрцьфінал]] ||
|-
|}

{{notelist-ua}}

=== Еўракубкі ===
Дэбют клуба ў еўракубках адбыўся 1 ліпеня 2010 года: у першым кваліфікацыйным раўндзе Лігі Еўропы УЕФА 2010/11 жодзінцы (якія трапілі ў турнір у як фіналісты Кубка) упэўнена перамаглі ісландскі «[[ФК Фюлкір|Фюлкір]]», але ў другім саступілі клубу [[ОФК Бялград|ОФК]] з Сербіі.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сезон
! Кубак
! Раўнд
! colspan=2|Клуб
! Першыя матчы
! Матчы ў адказ
! colspan=2|Вынік
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/2011]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|1 к/р
|{{Сцяг|Ісландыя}}
|[[ФК Фюлкір|Фюлкір (Рэйк’явік)]]
|align=&quot;center&quot;|3:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|3:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''6:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]]
|-
|2 к/р
|{{Сцяг|Сербія}}
|[[ОФК Бялград|ОФК (Бялград)]]
|align=&quot;center&quot;|2:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:1 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''2:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга Еўропы УЕФА 2015/2016|2015/2016]]
|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|1 к/р
|{{Сцяг|Албанія}}
|[[ФК Кукесі|Кукесі]]
|align=&quot;center&quot;|0:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''0:2'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/2017]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Венгрыя}}
|[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]]
|align=&quot;center&quot;|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|1:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''3:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]]
|-
|3 к/р
|{{Сцяг|Аўстрыя}}
|[[ФК Рапід Вена|Рапід (Вена)]]
|align=&quot;center&quot;|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|0:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''0:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|2020/2021]]
|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Данія}}
|[[ФК Капенгаген|Капенгаген]]
|align=&quot;center&quot;|1:4 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:5 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''1:9'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/2024]]
|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Кіпр}}
|[[ФК АЕК Ларнака|АЕК (Ларнака)]]
|align=&quot;center&quot;|2:3 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''3:4'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|}

== Галоўныя трэнеры ==
{{div col|2}}
* [[Алег Волах]] (1973—1976)
* [[Міхаіл Якаўлевіч Андружэйчык|Міхаіл Андружэйчык]] (1993—1994)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Футбол. На 85-м году жизни умер заслуженный тренер Беларуси Михаил Андружейчик |url=https://www.pressball.by/news/football/376949 |language=ru |website=pressball.by |date=2021-01-21 |access-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302192720/https://www.pressball.by/news/football/376949 |archive-date=2021-03-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Пётр Міхееў]] (да 1999)
* [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якаў Шапіра]] (2001 — ліпень 2004)
* [[Юрый Малееў]] (ліпень 2004 — ліпень 2006)
* [[Уладзімір Журавель]] (в. а. у ліпені — лістападзе 2006)
* [[Алег Кубараў]] (лістапад 2006 — снежань 2009)
* [[Аляксандр Бразевіч]] (студзень — ліпень 2010)
* [[Сяргей Гурэнка]] (ліпень 2010 — май 2012)
* [[Вадзім Бразоўскі]] (в. а. у маі — ліпені 2012; ліпень — лістапад 2012)
* [[Ігар Крывушэнка]] (лістапад 2012 — ліпень 2017)
* [[Алег Кубараў]] (ліпень 2017 — снежань 2018)
* [[Вадзім Скрыпчанка]] (студзень — верасень 2019)
* [[Сяргей Зяневіч]] (в.а. у верасні 2019)
* [[Юрый Пунтус]] (верасень 2019 — ліпень 2021)
* [[Сяргей Зяневіч]] (ліпень — снежань 2021)
* [[Дзмітрый Молаш]] (снежань 2021 — снежань 2025)
* [[Дзмітрый Лянцэвіч]] (са снежня 2025)
{{div col end}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://torpedo-belaz.by Афіцыйны сайт]
* {{globalsportsarchive|fk-tarpeda-belaz-zodzina/18863}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Склад ФК Тарпеда-БелАЗ}}
{{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}

[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Тарпеда-БелАЗ]]
[[Катэгорыя:ФК Тарпеда-БелАЗ| ]]</text>
      <sha1>pr49k6nzb6rxnwgcf6gi4g5hingn1h9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157712</id>
      <parentid>5157711</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reteeeee 3133</username>
        <id>132326</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5157712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37007" sha1="p3ayzij3zpgf33ah49amyc41xpclsjq" xml:space="preserve">{{Футбольны клуб
|Назва           = Тарпеда-БелАЗ
|Лагатып         = TorpedoZhodinoLogo.png
|ШырыняЛагатыпа  = 210px
|ПоўнаяНазва     = ТАА «Футбольны клуб „Тарпеда-БелАЗ“»
|Мянушкі         = 
|Горад           = [[Жодзіна]], [[Беларусь]]
|Заснаваны       = [[1961]]
|Стадыён         = «[[Тарпеда (стадыён, Жодзіна)|Тарпеда]]»
|Умяшчальнасць   = 6524
|Кіраўнік        = Станіслаў Вазняк
|ПасадаКіраўніка = Дырэктар
|Трэнер          = Дзмітрый Лянцэвіч
|Чэмпіянат       = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]]
|Сезон           = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]]
|Месца           = 6 месца
|Сайт            = http://torpedo-belaz.by

| pattern_la1  = _adidascondivot22wb
| pattern_b1   = _adidascondivot22wb
| pattern_ra1  = _adidascondivot22wb
| pattern_sh1  = _adidaswhite
| pattern_so1  = _color_3_stripes_black
| leftarm1     = ffffff
| body1        = ffffff
| rightarm1    = ffffff
| shorts1      = 000000
| socks1       = ffffff
| pattern_la2  = _adidascondivo22bw
| pattern_b2   = _adidascondivo22bw
| pattern_ra2  = _adidascondivo22bw
| pattern_sh2  = _adidascondivo20ww
| pattern_so2  = _3_stripes_white
| leftarm2     = FFFFFF
| body2        = FFFFFF
| rightarm2    = FFFFFF
| shorts2      = FFFFFF
| socks2       = 000000
}}
'''«Тарпеда-БелАЗ»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Жодзіна]], заснаваны ў [[1961]] годзе. З 1992 года ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]] (акрамя 1994—2001 гадоў). Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2016, 2023).

== Гісторыя ==
Каманда была заснавана ў [[1961]] годзе, на базе [[Беларускі аўтамабільны завод|Беларускага аўтамабільнага завода]]. Першапачаткова мела назву «Ракета». Першы матч у гісторыі футбольны клуб з Жодзіна правёў 6 мая 1962 года. У [[Мінск]]у аўтазаводцам супрацьстаяла моцная каманда «Гвардзеец». Сустрэча праходзіла ў роўнай барацьбе, аднак перамогу атрымалі гаспадары — 3:2. Менавіта гэты паядынак і стаў адпраўным пунктам у гісторыі каманды.

Адраджэнне калектыву звязана з імем [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якава Шапіры]], трэнера, які вывеў «аўтабудаўнікоў» у вышэйшы дывізіён у 2001 годзе.

У 2012 годзе клуб заняў апошняе месца ў Вышэйшай лізе і патрапіў у стыкавыя матчы з «[[ФК Гарадзея|Гарадзеяй]]», што заняла другое месца ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лізе]]. У першым матчы «Тарпеда» саступіла з лікам 0:1, але ў другім здолела ўзяць рэванш — 4:0 — і захавала месца ў эліце.

У верасні 2019 года галоўным трэнерам жодзінскай каманды стаў [[Юрый Пунтус]], які ў 2020 годзе здолеў прывесці клуб да яго першых у гісторыі бронзавых медалёў чэмпіянату Беларусі.

=== 2021 год ===
У пачатку [[Сезон 2021 ФК Тарпеда-БелАЗ|2021 года]] фан-рух клуба адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

У кваліфікацыі [[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|Лігі канферэнцый УЕФА 2020/2021]] клуб сустракаўся з дацкім «[[ФК Капенгаген|Капенгагенам]]». Праз міжнародныя санкцыі і [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978#Наступствы|паветраную блакаду]] «Тарпеда-БелАЗ» вымушана было правесці хатнюю гульню па-за межамі Беларусі. Першапачаткова разглядаўся варыянт з [[Тула|тульскім]] стадыёнам «[[Арсенал (стадыён, Тула)|Арсенал]]», аднак жодзінцам адмовілі, праз што хатняя гульня прайшла на стадыёне «[[Цэнтральны (стадыён, Казань)|Цэнтральны]]» ў горадзе [[Казань]], дзе каманда прайграла з лікам 0:5.

Сезон у чэмпіянаце Беларусі атрымаўся няўдалым, каманда хутка апынулася ў ніжняй палове табліцы. У ліпені 2021 года Пунтус пакінуў пасаду галоўнага трэнера, якую заняў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]]. Трохі палепшыўшы вынікі ў другой палове сезона, жодзінская каманда фінішавала на восьмым месцы.

=== 2022 год ===
Сезон 2022 жодзінская каманда пачала пад кіраўніцтвам новага трэнера [[Дзмітрый Молаш|Дзмітрыя Молаша]]. Старт чэмпіянату атрымаўся няўдалым — каманда пацярпела паразы ў першых трох матчах, але неўзабаве выправіла становішча і апынулася ў сярэдзіне табліцы. Добрая гульня ў другой палове сезона дазваляла змагацца за больш высокія месцы, аднак няўпэўнены фініш пакінуў жодзінцаў на восьмым радку.

=== 2023 год ===
У 2023 годзе «Тарпеда-БелАЗ» добра пачало чэмпіянат, хутка апынуўшыся сярод лідараў у табліцы. 28 мая 2023 года клуб у другі раз здабыў Кубак Беларусі, перайграўшы ў фінале барысаўскі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] (2:0). Дзякуючы гэтаму жодзінцы атрымалі месца ў Лізе канферэнцый УЕФА, дзе, аднак, адразу саступілі кіпрскаму [[ФК АЕК Ларнака|АЕКу]] і выбылі з далейшага розыгрышу. У чэмпіянаце праз шматлікія нічыі «Тарпеда-БелАЗ» хутка перастала прэтэндаваць на чэмпіёнства, аднак працягвала прэтэндаваць на бронзавыя медалі і ў выніку фінішавала на трэцім месцы, другі раз у гісторыі заваяваўшы медалі айчыннага чэмпіянату.

== Папярэднія назвы ==
* 1961—1967: «Ракета»
* 1967—1969: «Аўтазаводзец»
* 1969—1988: «Тарпеда»
* 1989—1992: «БелАЗ»
* 1992—2010: «Тарпеда»
* з 2011: «Тарпеда-БелАЗ»

== Дасягненні ==

=== БССР ===
* {{Зл}} [[Чэмпіянат БССР па футболе|Чэмпіён БССР]] (4): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1970|1970]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1971|1971]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1980|1980]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1981|1981]]
* {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1972|1972]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1985|1985]]
* {{Бр}} Бронзавы [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1975|1975]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1982|1982]]
* Уладальнік [[Кубак БССР па футболе|Кубка БССР]] (8): [[Кубак БССР па футболе 1969|1969]], [[Кубак БССР па футболе 1971|1971]], [[Кубак БССР па футболе 1972|1972]], [[Кубак БССР па футболе 1977|1977]], [[Кубак БССР па футболе 1978|1978]], [[Кубак БССР па футболе 1981|1981]], [[Кубак БССР па футболе 1982|1982]], [[Кубак БССР па футболе 1983|1983]]

=== Рэспубліка Беларусь ===
* {{Бр}} Бронзавы [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]]
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|2016]], [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|2023]]
* Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]]
* Самая буйная перамога — 7:1 («[[ФК Смаргонь|Смаргонь]]», 2021).
* Самая буйная параза — 1:8 («[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск, 1992; «[[ФК Дынама-93 Мінск|Беларусь]]» Мінск, 1992/93).

== Цяперашні склад ==
''Станам на красавік 2026 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Основной состав|url=http://torpedo-belaz.by/team/osnovnoy-sostav/|work=Афіцыйны сайт «Тарпеда-БелАЗ»|date=|access-date=2024-03-28|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

{{Склад}}
{{Ігрок|1|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Сяргей Ігнатовіч]]||1992}}
{{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Цімафей Юрасаў]]||2003}}
{{Ігрок|99|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Макар Масленікаў||2007}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|3|{{Сцяг|Украіна}}|Аб|Яўген Чагавец||1998}}
{{Ігрок|4|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзімір Манаеў||2004}}
{{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Кірыл Прамудраў]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1992}}
{{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Аляксей Залескі]]||1994}}
{{Ігрок|19|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Руцкі]]||1999}}
{{Ігрок|20|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Рыгор Марцьянаў]]||2002}}
{{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Баранок||2006}}
{{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Міхайрын||2005}}
{{Ігрок|90|{{Сцяг|Сербія}}|Аб|Ненад Перавіч||2002}}
{{Ігрок|96|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзіслаў Мялько||2004}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|2|{{Сцяг|Кот-д'Івуар}}|ПА|Ламін Махамед Бамба||2005}}
{{Падзел складу}}
{{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Арцём Быкаў]]||1992}}
{{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Будзько||2004}}
{{Ігрок|9|{{Сцяг|Украіна}}|ПА|[[Аляксандр Бацішчаў]]||1991}}
{{Ігрок|14|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Міхаіл Ладуцька||2004}}
{{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Кролік||2005}}
{{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Гаявы||2002}}
{{Ігрок|30|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Вадзім Пабудзей]]||1994}}
{{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Віталь Лісаковіч]]||1998}}
{{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Наджы Агба||2006}}
{{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}}
{{Ігрок|29|{{Сцяг|Нігерыя}}|Нап|Стэфан Альфрэд||1997}}
{{Ігрок|89|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Аляксандр Французаў]]|у арэндзе з «[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыва]]»|2004}}
{{Канец складу}}

=== Ігракі ў арэндзе ===
{{Склад}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Раман Жалезны|у «[[ФК Ліда|Лідзе]]» да снежня 2026 года|2004}}
{{Канец складу}}

=== Трэнерскі штаб ===
* {{Сцяг|Беларусь}} Дзмітрый Лянцэвіч (нар. 1983) — галоўны трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Алег Чарнуха (нар. 1974) — начальнік каманды
* {{Сцяг|Беларусь}} Валянцін Міхееў (нар. 1979) — старшы трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Юрэвіч]] (нар. 1979) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Андрэй Арэхва (нар. 1989) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Уладзімір Чарнуха (нар. 1995) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Гаеў]] (нар. 1977) — трэнер брамнікаў

=== «Тарпеда-БелАЗ-2» ===
У сезоне 2026 рэзервовая каманда пад назвай «Тарпеда-БелАЗ-2» выступае ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лізе]]
{{Склад}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Кітаеў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Назар Чыж||2006}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Максім Вішнякоў||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Гардзей Кавалеўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Кароткі||2006}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дзмітрый Маклак||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Вячаслаў Астроўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Іван Садоўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Серада||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Фамін||2007}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Станіслаў Бальцэвіч||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Кірыл Бязрукаў||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Павел Бязрукаў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Канстанцін Багдановіч||2006}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яраслаў Голубеў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Адрыян Каралёў||2008}}
{{Падзел складу}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Стануль||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Мікіта Чалей||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Чаркас||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Дзмітрый Чаркас||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Яроцкі||2006}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Платон Каролік||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікіта Матусевіч||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Расія}}|Нап|Уладзіслаў Налівайка||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Скаўпнёў||2006}}
{{Канец складу}}

=== Трэнерскі штаб «Тарпеда-БелАЗ-2» ===
* {{Сцяг|Беларусь}} Дзяніс Каролік (нар. 1979) — галоўны трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Гранькоў]] (нар. 1978) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Чаркас (нар. 1989) — трэнер брамнікаў

== Статыстыка выступленняў ==

=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=70|Сезон
!width=150|Ліга
!width=30|{{Comment|М|Месца}}
!width=30|{{Comment|Г|Гульняў}}
!width=30|{{Comment|В|Перамогі}}
!width=30|{{Comment|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Comment|П|Паражэнні}}
!width=60|Галы
!width=45|Ачкі
!width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
!width=200|Заўвагі
|-
| 1992 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Першая]] (Д1) || '''13''' || 15 || 5 || 0 || 10 || &lt;nowiki&gt;13–31&lt;/nowiki&gt; || '''10''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1992/93 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Першая]] (Д1) || '''17''' || 32 || 2 || 4 || 26 || &lt;nowiki&gt;17–68&lt;/nowiki&gt; || '''8''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]]
|-
| 1993/94 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Другая]] (Д2) || '''8''' || 28 || 8 || 10 || 10 || &lt;nowiki&gt;24–29&lt;/nowiki&gt; || '''26''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1/8 фіналу]] ||
|-
| 1994/95 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Другая]] (Д2) || '''10''' || 30 || 11 || 6 || 13 || &lt;nowiki&gt;37–35&lt;/nowiki&gt; || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1995 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая]] (Д2) || '''11''' || 14 || 3 || 6 || 5 || &lt;nowiki&gt;13–15&lt;/nowiki&gt; || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1996 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Другая]] (Д2) || '''7''' || 24 || 8 || 9 || 7 || &lt;nowiki&gt;24–20&lt;/nowiki&gt; || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1997 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Другая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 14 || 8 || 8 || &lt;nowiki&gt;37–25&lt;/nowiki&gt; || '''50''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1998 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Першая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 15 || 10 || 5 || &lt;nowiki&gt;58–31&lt;/nowiki&gt; || '''55''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/16 фіналу]] || Змена назваў ліг
|-
| 1999 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 11 || 11 || 8 || &lt;nowiki&gt;55–43&lt;/nowiki&gt; || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2000 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 13 || 6 || 11 || &lt;nowiki&gt;44–36&lt;/nowiki&gt; || '''45''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2001 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Першая]] (Д2) ||style=&quot;background:gold&quot;| '''1''' || 28 || 21 || 3 || 4 || &lt;nowiki&gt;56–13&lt;/nowiki&gt; || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]]
|-
| 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 26 || 13 || 4 || 9 || &lt;nowiki&gt;38–27&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 10 || 7 || &lt;nowiki&gt;44–25&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 19 || 2 || 9 || &lt;nowiki&gt;57–28&lt;/nowiki&gt; || '''59''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 14 || 5 || 7 || &lt;nowiki&gt;40–25&lt;/nowiki&gt; || '''47''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 26 || 7 || 9 || 10 || &lt;nowiki&gt;21–27&lt;/nowiki&gt; || '''30''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 11 || 10 || 5 || &lt;nowiki&gt;28–21&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая]] (Д1) || '''13''' || 30 || 7 || 10 || 13 || &lt;nowiki&gt;25–36&lt;/nowiki&gt; || '''31''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 26 || 10 || 7 || 9 || &lt;nowiki&gt;31–22&lt;/nowiki&gt; || '''37''' ||style=&quot;background:silver&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Фіналіст]] ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 33 || 7 || 7 || 19 || &lt;nowiki&gt;33–58&lt;/nowiki&gt; || '''28''' || rowspan=&quot;2&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/16 фіналу]] ||
|-
| Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць [[ФК СКВІЧ|СКВІЧа]], другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Першай лігі 2010]].}} || || 2 || 1 || 1 || 0 || &lt;nowiki&gt;3–1&lt;/nowiki&gt; || ||
|-
| 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 33 || 9 || 14 || 10 || &lt;nowiki&gt;37–41&lt;/nowiki&gt; || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/16 фіналу]] ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2012 ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая]] (Д1) ||  '''11''' || 30 || 5 || 9 || 16 || &lt;nowiki&gt;17–39&lt;/nowiki&gt; || '''24''' ||rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|Паўфінал]] ||
|-
| Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]», другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лігі 2012]].}} || || 2 || 1 || 0 || 1 || &lt;nowiki&gt;4–1&lt;/nowiki&gt; ||  ||
|-
| [[Сезон 2013 ФК Тарпеда-БелАЗ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 32 || 12 || 6 || 14 || &lt;nowiki&gt;33–38&lt;/nowiki&gt; || '''42''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2014 ФК Тарпеда-БелАЗ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 32 || 13 || 11 || 8 || &lt;nowiki&gt;38–30&lt;/nowiki&gt; || '''50''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/16 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2015 ФК Тарпеда-БелАЗ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая]] (Д1) || '''7''' || 26 || 10 || 6 || 10 || &lt;nowiki&gt;31–29&lt;/nowiki&gt; || '''36''' ||style=&quot;background:gold&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Уладальнік]] ||
|-
| [[Сезон 2016 ФК Тарпеда-БелАЗ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 13 || 9 || 8 || &lt;nowiki&gt;47–33&lt;/nowiki&gt; || '''48''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| [[Сезон 2017 ФК Тарпеда-БелАЗ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 14 || 9 || 7 || &lt;nowiki&gt;43–27&lt;/nowiki&gt; || '''51''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2018 ФК Тарпеда-БелАЗ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 16 || 7 || 7 || &lt;nowiki&gt;36–18&lt;/nowiki&gt; || '''55''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2019 ФК Тарпеда-БелАЗ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 6 || 11 || &lt;nowiki&gt;41–36&lt;/nowiki&gt; || '''45''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2020 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 30 || 16 || 8 || 6 || &lt;nowiki&gt;55–37&lt;/nowiki&gt; || '''56''' ||style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Паўфінал]] ||
|-
| 2021 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 10 || 6 || 14 || &lt;nowiki&gt;38–43&lt;/nowiki&gt; || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 10 || 9 || &lt;nowiki&gt;35–32&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||style=&quot;background:gold&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Уладальнік]] ||
|-
| 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 28 || 12 || 13 || 3 || &lt;nowiki&gt;33–18&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Паўфінал]] ||
|-
| 2024 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 30 || 18 || 8 || 4 || &lt;nowiki&gt;45–21&lt;/nowiki&gt; || '''62''' ||style=&quot;background:silver&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|Фіналіст]] ||
|-
| 2025 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|Вышэйшая]] (Д1) ||'''6''' || 30 || 13 || 10 || 7 || &lt;nowiki&gt;43–30&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|Чвэрцьфінал]] ||
|-
|}

{{notelist-ua}}

=== Еўракубкі ===
Дэбют клуба ў еўракубках адбыўся 1 ліпеня 2010 года: у першым кваліфікацыйным раўндзе Лігі Еўропы УЕФА 2010/11 жодзінцы (якія трапілі ў турнір у як фіналісты Кубка) упэўнена перамаглі ісландскі «[[ФК Фюлкір|Фюлкір]]», але ў другім саступілі клубу [[ОФК Бялград|ОФК]] з Сербіі.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сезон
! Кубак
! Раўнд
! colspan=2|Клуб
! Першыя матчы
! Матчы ў адказ
! colspan=2|Вынік
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/2011]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|1 к/р
|{{Сцяг|Ісландыя}}
|[[ФК Фюлкір|Фюлкір (Рэйк’явік)]]
|align=&quot;center&quot;|3:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|3:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''6:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]]
|-
|2 к/р
|{{Сцяг|Сербія}}
|[[ОФК Бялград|ОФК (Бялград)]]
|align=&quot;center&quot;|2:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:1 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''2:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга Еўропы УЕФА 2015/2016|2015/2016]]
|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|1 к/р
|{{Сцяг|Албанія}}
|[[ФК Кукесі|Кукесі]]
|align=&quot;center&quot;|0:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''0:2'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/2017]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Венгрыя}}
|[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]]
|align=&quot;center&quot;|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|1:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''3:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]]
|-
|3 к/р
|{{Сцяг|Аўстрыя}}
|[[ФК Рапід Вена|Рапід (Вена)]]
|align=&quot;center&quot;|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|0:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''0:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|2020/2021]]
|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Данія}}
|[[ФК Капенгаген|Капенгаген]]
|align=&quot;center&quot;|1:4 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:5 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''1:9'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/2024]]
|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Кіпр}}
|[[ФК АЕК Ларнака|АЕК (Ларнака)]]
|align=&quot;center&quot;|2:3 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''3:4'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|}

== Галоўныя трэнеры ==
{{div col|2}}
* [[Алег Волах]] (1973—1976)
* [[Міхаіл Якаўлевіч Андружэйчык|Міхаіл Андружэйчык]] (1993—1994)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Футбол. На 85-м году жизни умер заслуженный тренер Беларуси Михаил Андружейчик |url=https://www.pressball.by/news/football/376949 |language=ru |website=pressball.by |date=2021-01-21 |access-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302192720/https://www.pressball.by/news/football/376949 |archive-date=2021-03-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Пётр Міхееў]] (да 1999)
* [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якаў Шапіра]] (2001 — ліпень 2004)
* [[Юрый Малееў]] (ліпень 2004 — ліпень 2006)
* [[Уладзімір Журавель]] (в. а. у ліпені — лістападзе 2006)
* [[Алег Кубараў]] (лістапад 2006 — снежань 2009)
* [[Аляксандр Бразевіч]] (студзень — ліпень 2010)
* [[Сяргей Гурэнка]] (ліпень 2010 — май 2012)
* [[Вадзім Бразоўскі]] (в. а. у маі — ліпені 2012; ліпень — лістапад 2012)
* [[Ігар Крывушэнка]] (лістапад 2012 — ліпень 2017)
* [[Алег Кубараў]] (ліпень 2017 — снежань 2018)
* [[Вадзім Скрыпчанка]] (студзень — верасень 2019)
* [[Сяргей Зяневіч]] (в.а. у верасні 2019)
* [[Юрый Пунтус]] (верасень 2019 — ліпень 2021)
* [[Сяргей Зяневіч]] (ліпень — снежань 2021)
* [[Дзмітрый Молаш]] (снежань 2021 — снежань 2025)
* [[Дзмітрый Лянцэвіч]] (са снежня 2025)
{{div col end}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://torpedo-belaz.by Афіцыйны сайт]
* {{globalsportsarchive|fk-tarpeda-belaz-zodzina/18863}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Склад ФК Тарпеда-БелАЗ}}
{{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}

[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Тарпеда-БелАЗ]]
[[Катэгорыя:ФК Тарпеда-БелАЗ| ]]</text>
      <sha1>p3ayzij3zpgf33ah49amyc41xpclsjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157742</id>
      <parentid>5157712</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reteeeee 3133</username>
        <id>132326</id>
      </contributor>
      <comment>/* Цяперашні склад */</comment>
      <origin>5157742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37005" sha1="lrcux91mbcxr4nhwd8wdl89or9g7dtd" xml:space="preserve">{{Футбольны клуб
|Назва           = Тарпеда-БелАЗ
|Лагатып         = TorpedoZhodinoLogo.png
|ШырыняЛагатыпа  = 210px
|ПоўнаяНазва     = ТАА «Футбольны клуб „Тарпеда-БелАЗ“»
|Мянушкі         = 
|Горад           = [[Жодзіна]], [[Беларусь]]
|Заснаваны       = [[1961]]
|Стадыён         = «[[Тарпеда (стадыён, Жодзіна)|Тарпеда]]»
|Умяшчальнасць   = 6524
|Кіраўнік        = Станіслаў Вазняк
|ПасадаКіраўніка = Дырэктар
|Трэнер          = Дзмітрый Лянцэвіч
|Чэмпіянат       = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]]
|Сезон           = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]]
|Месца           = 6 месца
|Сайт            = http://torpedo-belaz.by

| pattern_la1  = _adidascondivot22wb
| pattern_b1   = _adidascondivot22wb
| pattern_ra1  = _adidascondivot22wb
| pattern_sh1  = _adidaswhite
| pattern_so1  = _color_3_stripes_black
| leftarm1     = ffffff
| body1        = ffffff
| rightarm1    = ffffff
| shorts1      = 000000
| socks1       = ffffff
| pattern_la2  = _adidascondivo22bw
| pattern_b2   = _adidascondivo22bw
| pattern_ra2  = _adidascondivo22bw
| pattern_sh2  = _adidascondivo20ww
| pattern_so2  = _3_stripes_white
| leftarm2     = FFFFFF
| body2        = FFFFFF
| rightarm2    = FFFFFF
| shorts2      = FFFFFF
| socks2       = 000000
}}
'''«Тарпеда-БелАЗ»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Жодзіна]], заснаваны ў [[1961]] годзе. З 1992 года ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]] (акрамя 1994—2001 гадоў). Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2016, 2023).

== Гісторыя ==
Каманда была заснавана ў [[1961]] годзе, на базе [[Беларускі аўтамабільны завод|Беларускага аўтамабільнага завода]]. Першапачаткова мела назву «Ракета». Першы матч у гісторыі футбольны клуб з Жодзіна правёў 6 мая 1962 года. У [[Мінск]]у аўтазаводцам супрацьстаяла моцная каманда «Гвардзеец». Сустрэча праходзіла ў роўнай барацьбе, аднак перамогу атрымалі гаспадары — 3:2. Менавіта гэты паядынак і стаў адпраўным пунктам у гісторыі каманды.

Адраджэнне калектыву звязана з імем [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якава Шапіры]], трэнера, які вывеў «аўтабудаўнікоў» у вышэйшы дывізіён у 2001 годзе.

У 2012 годзе клуб заняў апошняе месца ў Вышэйшай лізе і патрапіў у стыкавыя матчы з «[[ФК Гарадзея|Гарадзеяй]]», што заняла другое месца ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лізе]]. У першым матчы «Тарпеда» саступіла з лікам 0:1, але ў другім здолела ўзяць рэванш — 4:0 — і захавала месца ў эліце.

У верасні 2019 года галоўным трэнерам жодзінскай каманды стаў [[Юрый Пунтус]], які ў 2020 годзе здолеў прывесці клуб да яго першых у гісторыі бронзавых медалёў чэмпіянату Беларусі.

=== 2021 год ===
У пачатку [[Сезон 2021 ФК Тарпеда-БелАЗ|2021 года]] фан-рух клуба адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

У кваліфікацыі [[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|Лігі канферэнцый УЕФА 2020/2021]] клуб сустракаўся з дацкім «[[ФК Капенгаген|Капенгагенам]]». Праз міжнародныя санкцыі і [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978#Наступствы|паветраную блакаду]] «Тарпеда-БелАЗ» вымушана было правесці хатнюю гульню па-за межамі Беларусі. Першапачаткова разглядаўся варыянт з [[Тула|тульскім]] стадыёнам «[[Арсенал (стадыён, Тула)|Арсенал]]», аднак жодзінцам адмовілі, праз што хатняя гульня прайшла на стадыёне «[[Цэнтральны (стадыён, Казань)|Цэнтральны]]» ў горадзе [[Казань]], дзе каманда прайграла з лікам 0:5.

Сезон у чэмпіянаце Беларусі атрымаўся няўдалым, каманда хутка апынулася ў ніжняй палове табліцы. У ліпені 2021 года Пунтус пакінуў пасаду галоўнага трэнера, якую заняў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]]. Трохі палепшыўшы вынікі ў другой палове сезона, жодзінская каманда фінішавала на восьмым месцы.

=== 2022 год ===
Сезон 2022 жодзінская каманда пачала пад кіраўніцтвам новага трэнера [[Дзмітрый Молаш|Дзмітрыя Молаша]]. Старт чэмпіянату атрымаўся няўдалым — каманда пацярпела паразы ў першых трох матчах, але неўзабаве выправіла становішча і апынулася ў сярэдзіне табліцы. Добрая гульня ў другой палове сезона дазваляла змагацца за больш высокія месцы, аднак няўпэўнены фініш пакінуў жодзінцаў на восьмым радку.

=== 2023 год ===
У 2023 годзе «Тарпеда-БелАЗ» добра пачало чэмпіянат, хутка апынуўшыся сярод лідараў у табліцы. 28 мая 2023 года клуб у другі раз здабыў Кубак Беларусі, перайграўшы ў фінале барысаўскі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] (2:0). Дзякуючы гэтаму жодзінцы атрымалі месца ў Лізе канферэнцый УЕФА, дзе, аднак, адразу саступілі кіпрскаму [[ФК АЕК Ларнака|АЕКу]] і выбылі з далейшага розыгрышу. У чэмпіянаце праз шматлікія нічыі «Тарпеда-БелАЗ» хутка перастала прэтэндаваць на чэмпіёнства, аднак працягвала прэтэндаваць на бронзавыя медалі і ў выніку фінішавала на трэцім месцы, другі раз у гісторыі заваяваўшы медалі айчыннага чэмпіянату.

== Папярэднія назвы ==
* 1961—1967: «Ракета»
* 1967—1969: «Аўтазаводзец»
* 1969—1988: «Тарпеда»
* 1989—1992: «БелАЗ»
* 1992—2010: «Тарпеда»
* з 2011: «Тарпеда-БелАЗ»

== Дасягненні ==

=== БССР ===
* {{Зл}} [[Чэмпіянат БССР па футболе|Чэмпіён БССР]] (4): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1970|1970]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1971|1971]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1980|1980]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1981|1981]]
* {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1972|1972]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1985|1985]]
* {{Бр}} Бронзавы [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1975|1975]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1982|1982]]
* Уладальнік [[Кубак БССР па футболе|Кубка БССР]] (8): [[Кубак БССР па футболе 1969|1969]], [[Кубак БССР па футболе 1971|1971]], [[Кубак БССР па футболе 1972|1972]], [[Кубак БССР па футболе 1977|1977]], [[Кубак БССР па футболе 1978|1978]], [[Кубак БССР па футболе 1981|1981]], [[Кубак БССР па футболе 1982|1982]], [[Кубак БССР па футболе 1983|1983]]

=== Рэспубліка Беларусь ===
* {{Бр}} Бронзавы [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]]
* Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|2016]], [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|2023]]
* Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]]
* Самая буйная перамога — 7:1 («[[ФК Смаргонь|Смаргонь]]», 2021).
* Самая буйная параза — 1:8 («[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск, 1992; «[[ФК Дынама-93 Мінск|Беларусь]]» Мінск, 1992/93).

== Цяперашні склад ==
''Станам на красавік 2026 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Основной состав|url=http://torpedo-belaz.by/team/osnovnoy-sostav/|work=Афіцыйны сайт «Тарпеда-БелАЗ»|date=|access-date=2024-03-28|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

{{Склад}}
{{Ігрок|1|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Сяргей Ігнатовіч]]||1992}}
{{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Цімафей Юрасаў]]||2003}}
{{Ігрок|99|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Макар Масленікаў||2007}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|3|{{Сцяг|Украіна}}|Аб|Яўген Чагавец||1998}}
{{Ігрок|4|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзімір Манаеў||2004}}
{{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Кірыл Прамудраў]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1992}}
{{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Аляксей Залескі]]||1994}}
{{Ігрок|19|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Руцкі]]||1999}}
{{Ігрок|20|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Рыгор Марцьянаў]]||2002}}
{{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Баранок||2006}}
{{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Міхайрын||2005}}
{{Ігрок|90|{{Сцяг|Сербія}}|Аб|Ненад Перавіч||2002}}
{{Ігрок|96|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзіслаў Мялько||2004}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|2|{{Сцяг|Кот-д'Івуар}}|ПА|Ламін Махамед Бамба||2005}}
{{Падзел складу}}
{{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Арцём Быкаў]]||1992}}
{{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Будзько||2004}}
{{Ігрок|9|{{Сцяг|Украіна}}|ПА|[[Аляксандр Бацішчаў]]||1991}}
{{Ігрок|14|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Міхаіл Ладуцька||2004}}
{{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Кролік||2005}}
{{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Гаявы||2002}}
{{Ігрок|30|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Вадзім Пабудзей]]||1994}}
{{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Віталь Лісаковіч]]||1998}}
{{Ігрок|16|{{Сцяг|Нігерыя}}|Нап|Наджы Агба||2006}}
{{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}}
{{Ігрок|29|{{Сцяг|Нігерыя}}|Нап|Стэфан Альфрэд||1997}}
{{Ігрок|89|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Аляксандр Французаў]]|у арэндзе з «[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыва]]»|2004}}
{{Канец складу}}

=== Ігракі ў арэндзе ===
{{Склад}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Раман Жалезны|у «[[ФК Ліда|Лідзе]]» да снежня 2026 года|2004}}
{{Канец складу}}

=== Трэнерскі штаб ===
* {{Сцяг|Беларусь}} Дзмітрый Лянцэвіч (нар. 1983) — галоўны трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Алег Чарнуха (нар. 1974) — начальнік каманды
* {{Сцяг|Беларусь}} Валянцін Міхееў (нар. 1979) — старшы трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Юрэвіч]] (нар. 1979) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Андрэй Арэхва (нар. 1989) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Уладзімір Чарнуха (нар. 1995) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Гаеў]] (нар. 1977) — трэнер брамнікаў

=== «Тарпеда-БелАЗ-2» ===
У сезоне 2026 рэзервовая каманда пад назвай «Тарпеда-БелАЗ-2» выступае ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лізе]]
{{Склад}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Кітаеў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Назар Чыж||2006}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Максім Вішнякоў||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Гардзей Кавалеўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Кароткі||2006}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дзмітрый Маклак||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Вячаслаў Астроўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Іван Садоўскі||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Серада||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Фамін||2007}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Станіслаў Бальцэвіч||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Кірыл Бязрукаў||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Павел Бязрукаў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Канстанцін Багдановіч||2006}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яраслаў Голубеў||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Адрыян Каралёў||2008}}
{{Падзел складу}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Стануль||2007}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Мікіта Чалей||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Чаркас||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Дзмітрый Чаркас||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Яроцкі||2006}}
|-----
! colspan=&quot;9&quot; bgcolor=&quot;#B0D3FB&quot; align=&quot;left&quot; |
|----- bgcolor=&quot;#DFEDFD&quot;
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Платон Каролік||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікіта Матусевіч||2009}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Расія}}|Нап|Уладзіслаў Налівайка||2008}}
{{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Скаўпнёў||2006}}
{{Канец складу}}

=== Трэнерскі штаб «Тарпеда-БелАЗ-2» ===
* {{Сцяг|Беларусь}} Дзяніс Каролік (нар. 1979) — галоўны трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Гранькоў]] (нар. 1978) — трэнер
* {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Чаркас (нар. 1989) — трэнер брамнікаў

== Статыстыка выступленняў ==

=== Чэмпіянат і Кубак Беларусі ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!width=70|Сезон
!width=150|Ліга
!width=30|{{Comment|М|Месца}}
!width=30|{{Comment|Г|Гульняў}}
!width=30|{{Comment|В|Перамогі}}
!width=30|{{Comment|Н|Нічыі}}
!width=30|{{Comment|П|Паражэнні}}
!width=60|Галы
!width=45|Ачкі
!width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]
!width=200|Заўвагі
|-
| 1992 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Першая]] (Д1) || '''13''' || 15 || 5 || 0 || 10 || &lt;nowiki&gt;13–31&lt;/nowiki&gt; || '''10''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1992/93 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Першая]] (Д1) || '''17''' || 32 || 2 || 4 || 26 || &lt;nowiki&gt;17–68&lt;/nowiki&gt; || '''8''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]]
|-
| 1993/94 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Другая]] (Д2) || '''8''' || 28 || 8 || 10 || 10 || &lt;nowiki&gt;24–29&lt;/nowiki&gt; || '''26''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1/8 фіналу]] ||
|-
| 1994/95 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Другая]] (Д2) || '''10''' || 30 || 11 || 6 || 13 || &lt;nowiki&gt;37–35&lt;/nowiki&gt; || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1995 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая]] (Д2) || '''11''' || 14 || 3 || 6 || 5 || &lt;nowiki&gt;13–15&lt;/nowiki&gt; || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1996 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Другая]] (Д2) || '''7''' || 24 || 8 || 9 || 7 || &lt;nowiki&gt;24–20&lt;/nowiki&gt; || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1997 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Другая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 14 || 8 || 8 || &lt;nowiki&gt;37–25&lt;/nowiki&gt; || '''50''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/16 фіналу]] ||
|-
| 1998 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Першая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 15 || 10 || 5 || &lt;nowiki&gt;58–31&lt;/nowiki&gt; || '''55''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/16 фіналу]] || Змена назваў ліг
|-
| 1999 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 11 || 11 || 8 || &lt;nowiki&gt;55–43&lt;/nowiki&gt; || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2000 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 13 || 6 || 11 || &lt;nowiki&gt;44–36&lt;/nowiki&gt; || '''45''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2001 ||style=&quot;background:#D0F0C0&quot;| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Першая]] (Д2) ||style=&quot;background:gold&quot;| '''1''' || 28 || 21 || 3 || 4 || &lt;nowiki&gt;56–13&lt;/nowiki&gt; || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]]
|-
| 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 26 || 13 || 4 || 9 || &lt;nowiki&gt;38–27&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 10 || 7 || &lt;nowiki&gt;44–25&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 19 || 2 || 9 || &lt;nowiki&gt;57–28&lt;/nowiki&gt; || '''59''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 14 || 5 || 7 || &lt;nowiki&gt;40–25&lt;/nowiki&gt; || '''47''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 26 || 7 || 9 || 10 || &lt;nowiki&gt;21–27&lt;/nowiki&gt; || '''30''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 11 || 10 || 5 || &lt;nowiki&gt;28–21&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] ||
|-
| 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая]] (Д1) || '''13''' || 30 || 7 || 10 || 13 || &lt;nowiki&gt;25–36&lt;/nowiki&gt; || '''31''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|1/8 фіналу]] ||
|-
| 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 26 || 10 || 7 || 9 || &lt;nowiki&gt;31–22&lt;/nowiki&gt; || '''37''' ||style=&quot;background:silver&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Фіналіст]] ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 33 || 7 || 7 || 19 || &lt;nowiki&gt;33–58&lt;/nowiki&gt; || '''28''' || rowspan=&quot;2&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/16 фіналу]] ||
|-
| Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць [[ФК СКВІЧ|СКВІЧа]], другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Першай лігі 2010]].}} || || 2 || 1 || 1 || 0 || &lt;nowiki&gt;3–1&lt;/nowiki&gt; || ||
|-
| 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 33 || 9 || 14 || 10 || &lt;nowiki&gt;37–41&lt;/nowiki&gt; || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/16 фіналу]] ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2012 ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая]] (Д1) ||  '''11''' || 30 || 5 || 9 || 16 || &lt;nowiki&gt;17–39&lt;/nowiki&gt; || '''24''' ||rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|Паўфінал]] ||
|-
| Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]», другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лігі 2012]].}} || || 2 || 1 || 0 || 1 || &lt;nowiki&gt;4–1&lt;/nowiki&gt; ||  ||
|-
| [[Сезон 2013 ФК Тарпеда-БелАЗ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 32 || 12 || 6 || 14 || &lt;nowiki&gt;33–38&lt;/nowiki&gt; || '''42''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2014 ФК Тарпеда-БелАЗ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 32 || 13 || 11 || 8 || &lt;nowiki&gt;38–30&lt;/nowiki&gt; || '''50''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/16 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2015 ФК Тарпеда-БелАЗ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая]] (Д1) || '''7''' || 26 || 10 || 6 || 10 || &lt;nowiki&gt;31–29&lt;/nowiki&gt; || '''36''' ||style=&quot;background:gold&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Уладальнік]] ||
|-
| [[Сезон 2016 ФК Тарпеда-БелАЗ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 13 || 9 || 8 || &lt;nowiki&gt;47–33&lt;/nowiki&gt; || '''48''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| [[Сезон 2017 ФК Тарпеда-БелАЗ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 14 || 9 || 7 || &lt;nowiki&gt;43–27&lt;/nowiki&gt; || '''51''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2018 ФК Тарпеда-БелАЗ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 16 || 7 || 7 || &lt;nowiki&gt;36–18&lt;/nowiki&gt; || '''55''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/8 фіналу]] ||
|-
| [[Сезон 2019 ФК Тарпеда-БелАЗ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 6 || 11 || &lt;nowiki&gt;41–36&lt;/nowiki&gt; || '''45''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2020 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 30 || 16 || 8 || 6 || &lt;nowiki&gt;55–37&lt;/nowiki&gt; || '''56''' ||style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Паўфінал]] ||
|-
| 2021 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 10 || 6 || 14 || &lt;nowiki&gt;38–43&lt;/nowiki&gt; || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Чвэрцьфінал]] ||
|-
| 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 10 || 9 || &lt;nowiki&gt;35–32&lt;/nowiki&gt; || '''43''' ||style=&quot;background:gold&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Уладальнік]] ||
|-
| 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 28 || 12 || 13 || 3 || &lt;nowiki&gt;33–18&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Паўфінал]] ||
|-
| 2024 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая]] (Д1) || style=&quot;background:#cc9966&quot;|'''3''' || 30 || 18 || 8 || 4 || &lt;nowiki&gt;45–21&lt;/nowiki&gt; || '''62''' ||style=&quot;background:silver&quot;|[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|Фіналіст]] ||
|-
| 2025 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|Вышэйшая]] (Д1) ||'''6''' || 30 || 13 || 10 || 7 || &lt;nowiki&gt;43–30&lt;/nowiki&gt; || '''49''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|Чвэрцьфінал]] ||
|-
|}

{{notelist-ua}}

=== Еўракубкі ===
Дэбют клуба ў еўракубках адбыўся 1 ліпеня 2010 года: у першым кваліфікацыйным раўндзе Лігі Еўропы УЕФА 2010/11 жодзінцы (якія трапілі ў турнір у як фіналісты Кубка) упэўнена перамаглі ісландскі «[[ФК Фюлкір|Фюлкір]]», але ў другім саступілі клубу [[ОФК Бялград|ОФК]] з Сербіі.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Сезон
! Кубак
! Раўнд
! colspan=2|Клуб
! Першыя матчы
! Матчы ў адказ
! colspan=2|Вынік
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/2011]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|1 к/р
|{{Сцяг|Ісландыя}}
|[[ФК Фюлкір|Фюлкір (Рэйк’явік)]]
|align=&quot;center&quot;|3:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|3:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''6:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]]
|-
|2 к/р
|{{Сцяг|Сербія}}
|[[ОФК Бялград|ОФК (Бялград)]]
|align=&quot;center&quot;|2:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:1 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''2:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга Еўропы УЕФА 2015/2016|2015/2016]]
|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|1 к/р
|{{Сцяг|Албанія}}
|[[ФК Кукесі|Кукесі]]
|align=&quot;center&quot;|0:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''0:2'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/2017]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Венгрыя}}
|[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]]
|align=&quot;center&quot;|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|1:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''3:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]]
|-
|3 к/р
|{{Сцяг|Аўстрыя}}
|[[ФК Рапід Вена|Рапід (Вена)]]
|align=&quot;center&quot;|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|0:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''0:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|2020/2021]]
|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Данія}}
|[[ФК Капенгаген|Капенгаген]]
|align=&quot;center&quot;|1:4 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|0:5 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|'''1:9'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/2024]]
|[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]
|2 к/р
|{{Сцяг|Кіпр}}
|[[ФК АЕК Ларнака|АЕК (Ларнака)]]
|align=&quot;center&quot;|2:3 ({{Comment|Х|Хатні}})
|align=&quot;center&quot;|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}})
|align=&quot;center&quot;|'''3:4'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|}

== Галоўныя трэнеры ==
{{div col|2}}
* [[Алег Волах]] (1973—1976)
* [[Міхаіл Якаўлевіч Андружэйчык|Міхаіл Андружэйчык]] (1993—1994)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Футбол. На 85-м году жизни умер заслуженный тренер Беларуси Михаил Андружейчик |url=https://www.pressball.by/news/football/376949 |language=ru |website=pressball.by |date=2021-01-21 |access-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302192720/https://www.pressball.by/news/football/376949 |archive-date=2021-03-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Пётр Міхееў]] (да 1999)
* [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якаў Шапіра]] (2001 — ліпень 2004)
* [[Юрый Малееў]] (ліпень 2004 — ліпень 2006)
* [[Уладзімір Журавель]] (в. а. у ліпені — лістападзе 2006)
* [[Алег Кубараў]] (лістапад 2006 — снежань 2009)
* [[Аляксандр Бразевіч]] (студзень — ліпень 2010)
* [[Сяргей Гурэнка]] (ліпень 2010 — май 2012)
* [[Вадзім Бразоўскі]] (в. а. у маі — ліпені 2012; ліпень — лістапад 2012)
* [[Ігар Крывушэнка]] (лістапад 2012 — ліпень 2017)
* [[Алег Кубараў]] (ліпень 2017 — снежань 2018)
* [[Вадзім Скрыпчанка]] (студзень — верасень 2019)
* [[Сяргей Зяневіч]] (в.а. у верасні 2019)
* [[Юрый Пунтус]] (верасень 2019 — ліпень 2021)
* [[Сяргей Зяневіч]] (ліпень — снежань 2021)
* [[Дзмітрый Молаш]] (снежань 2021 — снежань 2025)
* [[Дзмітрый Лянцэвіч]] (са снежня 2025)
{{div col end}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://torpedo-belaz.by Афіцыйны сайт]
* {{globalsportsarchive|fk-tarpeda-belaz-zodzina/18863}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Склад ФК Тарпеда-БелАЗ}}
{{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}}

[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Тарпеда-БелАЗ]]
[[Катэгорыя:ФК Тарпеда-БелАЗ| ]]</text>
      <sha1>lrcux91mbcxr4nhwd8wdl89or9g7dtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Братні саюз літоўскай моладзі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183184</id>
    <revision>
      <id>5157837</id>
      <parentid>5157046</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>не тое, афармленне</comment>
      <origin>5157837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8018" sha1="ary6rdxd8t3jez6kd6h1ngsp9jw38j0" xml:space="preserve">{{Картка:Партыя
 |назва партыі            = Братні саюз літоўскай моладзі
 |назва на мове арыгінала = {{lang-pl|Związek Bratni Młodzieży Litewskiej}}
 |лагатып                 = 
 |шырыня лагатыпа         = 
 |подпіс                  = 
 |лідар                   = Францішак Далеўскі, Аляксандр Далеўскі
 |прэзідэнт               =
 |старшыня                = 
 |генеральны сакратар     = 
 |першы сакратар          = 
 |прэзідыум               = 
 |сакратар                = 
 |заснавальнік            = 
 |дата заснавання         = [[1846]]
 |дата роспуску           = [[1849]]
 |аб'яднанне              = 
 |штаб-кватэра            = [[Вільня]], [[Віленская губерня]], [[Расійская імперыя]]
 |ідэалогія               = [[незалежнасць]], [[дэмакратыя|дэмакратызм]]
 |інтэрнацыянал           = 
 |саюзнікі                =
 |моладзевая арганізацыя  = 
 |колькасць членаў        = 
 |дэвіз                   = 
 |Месцаў у ніжняй палаце  = 
 |Месцаў у ніжняй палаце_параметр  = 
 |Месцаў у верхняй палаце          = 
 |Месцаў у верхняй палаце_параметр = 
 |Месцаў у Еўрапарламенце       = 
 |гімн                          = 
 |партыйны друк                 = 
 |персаналіі                    = 
 |афіцыйны сайт                 = 
}}

'''Бра́тні саю́з літо́ўскай мо́ладзі''' ({{lang-pl|Związek Bratni Młodzieży Litewskiej}}) ― тайная моладзевая арганізацыя, якая існавала ў [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літве]] ў [[1846]]—[[1849]] гадах.

== Гісторыя заснавання ==
Назва саюза супадае са радком з польскага куплета [[Інтэрнацыянал (гімн)|Інтэрнацыяналу]], які да таго часу яшчэ не быў напісаны:

: ''Bój to jest nasz ostatni'',
: ''Krwawy skończy się trud'',
: ''Gdy Związek nasz bratni''
: ''Ogarnie ludzki ród!''

Саюз заснаваны ў [[Вільня|Вільні]] мясцовымі збяднелымі шляхціцамі-католікамі [[Францішак Далеўскі|Францішкам]] і [[Аляксандр Далеўскі|Аляксандрам Далеўскімі]]&lt;ref&gt;[http://www.ohio.edu/chastain/ip/lithua.htm Przemyslaw Matusik. Lithuanian Youth Fraternity]&lt;/ref&gt;. Спачатку ў яго ўваходзілі А. Янкоўскі, {{нп3|Караль Маеўскі|Караль Маеўскі|ru|Маевский, Караль}}, В. Клечкоўскі, Э. Ёдка, К. Дабкевіч. Саюз аб’ядноўваў студэнцкую польскамоўную каталіцкую моладзь. У 1848 годзе да яго далучыліся [[разначынцы]], рамеснікі, дробная шляхта&lt;ref&gt;Stanisław Kościałkowski, Aleksander Dalewski, Franciszek Dalewski w: Polski Słownik Biograficzny, t. IV. — Krakow, 1938.&lt;/ref&gt;.

== Мэты і праграма Саюза ==
[[Файл:Karol Majewski (Beyer).jpg|thumb|Караль Маеўскі ― адзін з кіраўнікоў Саюза літоўскай моладзі]]
У праграме былі вылучаны патрабаванні незалежнасці [[Рэч Паспалітая|«Польшчы» (гэта значыць былых зямель федэрацыйнай польска-літоўскай Рэчы Паспалітай)]] і абвяшчэнне яе рэспублікай, ліквідацыі ўсіх саслоўных [[Прывілей|прывілеяў]], вызваленне сялян і надзяленне іх зямлёй. Сябры саюза вялі агітацыю ў [[Вільня|Вільні]], [[Навагрудак|Наваградку]], [[Ліда|Лідзе]], [[Слонім]]е і іншых гарадах&lt;ref&gt;''Суднік С., Сліўкін В.'' [http://pawet.net/library/history/city_district/war/1863/Лідчына_ў_паўстаньні_1863_года.html Лідчына ў паўстаньні 1863 года] // [[Лідскі летапісец (1997)|Лідскі Летапісец]]. — 2002. — № 4.&lt;/ref&gt;. Яны спрабавалі прыцягнуць на свой бок нават салдат [[Бабруйская крэпасць|Бабруйскай крэпасці]] і Мінскага гарнізона. На 5 красавіка 1849 года было прызначана паўстанне. Змоўшчыкі разлічвалі на хуткі пачатак руска-прускай вайны&lt;ref&gt;[http://www.ohio.edu/chastain/ip/lithua.htm Lithuanian Youth Fraternity]&lt;/ref&gt;.

== Разгром Саюза літоўскай моладзі ==
27 сакавіка 1849 года пачаліся арышты, да следства было прыцягнута каля 200 чалавек (17 % з іх былі рамеснікамі, 25 % ― навучэнцы, астатнія ― з дробнай шляхты). Кіраўнікі і найбольш актыўныя члены прысуджаныя да смяротнага пакарання, замененага катаржнымі работамі ад 10 да 15 гадоў. Многія сябры Саюза пасля ўдзельнічалі ў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскім паўстанні (1863—1864)]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3к|Братні саюз літоўскай моладзі|Н. М. Махнач|250}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3}}
* {{Крыніцы/ЭГБ|2|Братні саюз літоўскай моладзі|Н. М. Махнач|72}}
* ''Смалянчук А. Ф.'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с.
* ''Неупокоев В.'' Крестьянские волнения в помещичьей деревне Литвы накануне объявления рескрипта от 20 ноября 1857 года // Уч. Записки Вильнюсского ун-та, Сер. Обществ. наук, т. 1, Вильнюс, 1954.
* ''Драницын С.'' [http://www.detskiysad.ru/raznlit/pol.html Польское восстание 1863 года и его классовая сущность] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121112202545/http://detskiysad.ru/raznlit/pol.html |date=12 лістапада 2012 }}. — Л.: Гос. соц.-экономич. изд-во, 1937.
* ''Kosman M.'' Dalewski i Oskierka bojownicy o sprawę narodową // Ciechanowicz J., Kosman B., Kosman M. Na wileńskiej Rossie. — Poznań, 1990.
* ''Aleksandravičius E.'', ''Kulakauskas A.'' Pod władzą carów. Litwa w XIX wieku. — Kraków, 2003.

[[Катэгорыя:Тайныя таварыствы]]
[[Катэгорыя:Палітычныя змовы]]
[[Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі]]
[[Катэгорыя:Маладзёжныя арганізацыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Вільні]]
[[Катэгорыя:Паўстанні]]</text>
      <sha1>ary6rdxd8t3jez6kd6h1ngsp9jw38j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Артур Гротгер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188722</id>
    <revision>
      <id>5157748</id>
      <parentid>4678928</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T21:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Redaktor GLAM</username>
        <id>101782</id>
      </contributor>
      <comment>Higher resolution version of image</comment>
      <origin>5157748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6723" sha1="kuh7ceda3pd4o5fmsg4nkstgedh81fe" xml:space="preserve">{{Мастак
|імя                = Артур Гротгер
|партрэт            = Artur Grottger (106484025).jpg
|шырыня             = 
|загаловак          = 
|імя пры нараджэнні = Artur Grottger
|дата нараджэння    = 
|месца нараджэння   = 
|дата смерці        = 
|месца смерці       = 
|грамадзянства      = {{Сцягафікацыя|Аўстра-Венгрыя}}
|паходжанне         = [[паляк]]
|вучоба             = школа мастацтваў (Кракаў), Венская акадэмія мастацтваў
|стыль              = рамантызм
|працы              = «Прывітанне Паўстанца», «Развітанне з Паўстанцам», цыкл «Варшава» і цыкл «Варшава II», цыкл «Палонія», цыкл «Літва»&lt;ref&gt;http://www.pinakoteka.zascianek.pl/Grottger/Grottger_bio.htm //Галерэя польскага мастацтва&lt;/ref&gt;
|узнагароды         = 
|Commons            = Artur Grottger
}}
'''Арту́р Гро́тгер''' ({{lang-pl|Artur Grottger}}; ({{ДН|11|11|1837}}, {{МН|Атыневічы||}}, [[Аўстра-Венгрыя]], цяпер [[Львоўская вобласць]], [[Жыдачыўскі раён]] — {{ДС|13|12|1867}}, [[Амелі-ле-Бен]], [[Францыя]]) — польскі мастак, адзін з асноўных прадстаўнікоў плыні рамантызму ў польскім мастацтве, ілюстратар, аўтар серыі малюнкаў, прысвечаных [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанню 1863—1864 гг.]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071031102835/http://sopot.pl/intgmservlets/WWW.PortalUzd?EL_ID=216 Старонка горада Сопат]&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Артур Гротгер нарадзіўся [[11 лістапада]] [[1837]] года ў Атыневічах на [[Падолле|Падоллі]]. Яго бацька Ян Іосіф працаваў упраўляючым маёнтка Гілярыя Сімяноўскага і прымаў удзел у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гг.]] у якасці афіцэра 5 палка ўланаў «''Варшаўскія дзеці''». Ян Іосіф таксама быў таленавітым мастаком, які вывучыўся мастацтву ў Венскай акадэміі мастацтваў. Менавіта ён даў свайму сыну першыя ўрокі малявання.

У адзінаццацігадовым узросце Артур Гротгер пайшоў вучыцца ў майстэрню львоўскага мастака Яна Машкоўскага, дзе на доўгія гады пасябраваў з сынам настаўніка — Марцэлем.

Вывучэнне мастацтва Артур працягваў у Школе мастацтваў у Кракаве, а ў [[1855]]—[[1858]] гг. у Венскай акадэміі мастацтваў. У [[Вена|Вене]] мастак правёў большую частку свайго жыцця з 1854 да [[1865]] года. У гэты перыяд ён супрацоўнічаў з шматлікімі венскімі часопісамі, такімі як «''Museestunden''», «''Waldheim’s Illustrierte Zeitung''» і «''Waldheim’s Illustrierte Blatter''», a таксама з польскім часопісам «''Postęp''» Іосіфа Ацецкага. У 1863 годзе Артур стаў рэдактарам «''Postęp''».

Пад час паўстання 1863—1864 гг. Гротгер удзельнічаў у дапамозе паўстанцам, якія збеглі з расійскага палону ў [[Аўстрыя|Аўстрыю]]. [[23 студзеня]] 1863 года ў венскім доме Артура Гротгера быў арыштаваны паляк, які падазраваўся ва ўдзеле ў паўстанні. Гротгер таксама быў абвінавачаны ўладамі ў рэвалюцыйнай дзейнасці, пасля чаго імператар Франц Іосіф пазбавіў мастака стыпендыі, у выніку чаго збяднелы Гротгер быў вымушаны ў ліпені 1865 года пакінуць Вену.

З-за фінансавых складанасцей Артур быў вымушаны вандраваць па [[Галіцыя|Галіцыі]], зарабляючы на жыццё маляваннем партрэтаў. Аднак у гэты ж час з’явіліся найлепшыя творы мастака, выкананыя чорнай і белай крэйдай.

[[Файл:Mogila A. Grottgera.JPG|thumb|справа|Магіла Артура Гротгера на Лычакаўскіх могілках у Львове]]

У [[1866]] годзе Артур Гротгер пазнаёміўся з 16-гадовай Вандай Мон, у якую імгненна закахаўся. У пагоні за прызнаннем Гротгер накіраваўся ў [[Парыж]], дзе змог скончыць цыкл малюнкаў «''Вайна''», які купіў аўстрыйскі прынц ''Франц''. У студзені 1867 года, пакутуючы ў сувязі з пагаршэннем здароўя, Артур быў накіраваны дактарамі ў вядомы курорт Амелі-ле-Бен у французскіх [[Пірэнеі|Пірэнеях]], дзе ён памёр 13 студзеня 1867 года. Цела мастака было прывезена ў [[Львоў]] [[4 ліпеня]] [[1868]] года і пахавана на Лычакаўскіх могілках.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Artur Grottger}}
* [http://imago.by/album-raz/grottmenu.html Цыклы: Polonia, Lituania, Wojna. Львоў: H.Altenberg, 1911.]
* [https://web.archive.org/web/20071031102835/http://sopot.pl/intgmservlets/WWW.PortalUzd?EL_ID=216 Біяграфія] {{ref-pl}}
* [http://www.pinakoteka.zascianek.pl/Grottger/Grottger_bio.htm Творы] {{ref-pl}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Гротгер Артур}}
[[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Лычакаўскіх могілках]]</text>
      <sha1>kuh7ceda3pd4o5fmsg4nkstgedh81fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біялогія/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>193297</id>
    <revision>
      <id>5157694</id>
      <parentid>5152669</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T15:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5157694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2257" sha1="po2i5eg1uzc3hzo6lfj0lzbedcoz1hd" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Уладзімір Васілевіч Друшчыц|2026-06-22T19:14:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Высыпка|2026-06-07T18:25:14Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Кайданкі|2026-06-07T07:03:16Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Кайданы|2026-06-06T18:18:03Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Сасна веймутава ў сядзібе акадэміка В. В. Пашкевіча|2026-06-05T20:06:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Макадамія|2026-06-03T13:00:41Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|Аўсяніца лугавая|2026-06-01T18:05:49Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Лебядзіны заказнік|2026-06-01T17:09:53Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Падсады (заказнік)|2026-06-01T17:04:19Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Дакудаўскі заказнік|2026-06-01T16:42:53Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Салтан Кекезавіч Магаметаў|2026-06-01T14:43:13Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Луі Жан Мары Дабантон|2026-06-01T09:14:56Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Мінскі японскі сад|2026-05-30T10:51:22Z|Γλωσσολαλιά}}
{{Новы артыкул|Пушча|2026-05-25T06:46:19Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Фёдар Сяргеевіч Фешчанка|2026-05-24T20:34:52Z|DobryBrat}}
{{Новы артыкул|Горкі каштан васьмітычынкавы|2026-05-23T11:14:21Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Апельсін (плод)|2026-05-22T15:26:11Z|Γλωσσολαλιά}}
{{Новы артыкул|Тамара Амвросьеўна Будкевіч|2026-05-22T08:10:36Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Пятровіч Заманскі|2026-05-17T17:40:15Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Векавы дуб (Шыпілавічы)|2026-05-06T15:10:21Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>po2i5eg1uzc3hzo6lfj0lzbedcoz1hd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>193441</id>
    <revision>
      <id>5157691</id>
      <parentid>5157323</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T15:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+4 новых</comment>
      <origin>5157691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="921829c8c8sh9wrgeveoyqn9xltlpn9" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Калодзежная вежа (Навагрудак)|2026-06-23T07:39:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Пасадская вежа (Навагрудак)|2026-06-22T21:05:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Малая брама (Навагрудак)|2026-06-22T20:25:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Мінскграда|2026-06-22T19:26:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|2026-06-22T10:21:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Касцельная вежа|2026-06-22T10:13:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Іаган Фрыдрых Кнобель|2026-06-22T07:53:24Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Юзаф Міцкевіч|2026-06-21T08:13:21Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла (Асінагарадок)|2026-06-20T19:40:19Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Абарончае дойлідства Беларусі (XIII—XVIII стагоддзі)|2026-06-19T14:42:38Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Ураджай (стадыён, Нясвіж)|2026-06-19T08:08:17Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Спартак (стадыён, Полацк)|2026-06-19T07:58:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Вуліца Сечанава (Мінск)|2026-06-15T12:04:41Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Вуліца Свірыдава (Гомель)|2026-06-14T08:36:07Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Палац лёгкай атлетыкі (Гомель)|2026-06-14T07:42:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Юбілейная вуліца (Гомель)|2026-06-13T12:03:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Вуліца Кожара (Гомель)|2026-06-13T11:05:55Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Стадыён ільнокамбіната (Орша)|2026-06-13T06:54:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Орша)|2026-06-13T06:47:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Гарадскі стадыён (Дзяржынск)|2026-06-13T06:25:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>921829c8c8sh9wrgeveoyqn9xltlpn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Двукоссе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195231</id>
    <revision>
      <id>5157857</id>
      <parentid>4697772</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Дапоўніў і дадаў спасылку на закон аб правапісе. Патрабуюцца крыніцы для нямецкіх двукоссе.</comment>
      <origin>5157857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20952" sha1="hcw067nm8qtsg3qhpm22ya0zn6fmqhd" xml:space="preserve">{{пунктуацыйныя знакі|«&amp;nbsp;»|Французскае двукоссе&lt;!--
--&gt;|variant-size=400%
|variant1=„&amp;nbsp;“|caption1=Нямецкае двукоссе&lt;!--
--&gt;|variant2=&quot;&amp;nbsp;&quot;|caption2=Машынапіснае падвойнае двукоссе&lt;!--
--&gt;|variant3=“&amp;nbsp;”|caption3=Англійскае падвойнае двукоссе}}
'''Двукоссе''' — парны [[пунктуацыя|пунктуацыйны знак]], які выкарыстоўваецца для вылучэння [[простая мова|простай мовы]], [[цытата|цытат]], назваў [[літаратура|літаратурных твораў]], [[газета|газет]], [[часопіс]]аў, [[арганізацыя|арганізацый]], а таксама асобных словаў, калі яны ўключаюцца ў тэкст не са сваім звычайным сэнсам, выкарыстоўваюцца ў [[іронія|іранічным сэнсе]], прапануюцца ўпершыню, альбо, наадварот, як састарэлыя і да т. п.

== Віды двукоссяў ==
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|+
! |Назва двукосся
! |Выгляд
! |Шасн. код Unicode
! |Мнемакод HTML
|-----
| Ялінкі, вуглавое (або французскае) двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| « »
| U+00AB і U+00BB
| &amp;amp;laquo; і &amp;amp;raquo;
|-----
| Звычайнае (або нямецкае) двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| „ “
| U+201E і U+201C
| &amp;amp;bdquo; і &amp;amp;ldquo;
|-----
| Асаблівае (або польскае) двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| „ ”
| U+201E і U+201D
| &amp;amp;bdquo; і &amp;amp;rdquo;
|-----
| Англійскае двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| “ ”
| U+201C і U+201D
| &amp;amp;ldquo; і &amp;amp;rdquo;
|-----
| Няпарнае двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| ” ”
| U+201D
| &amp;amp;rdquo;
|-----
| Прамое (праграмісцкае) падвойнае двукоссе&lt;ref&gt;Таксама вядомае як «сіметрычнае» двукоссе, яго выкарыстанне ў тыпаграфіцы ''недапушчальнае''. Атрымала распаўсюджанне ад [[Друкарская машынка|друкарскіх машынак]].&lt;/ref&gt;
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| &quot; &quot;
| U+0022
| &amp;amp;quot;
|+
|}

=== Клавіятура ===
Набор [[ASCII]], як і большасць раскладак клавіятуры, мае толькі прамыя адзіночныя (''' ' '''- 0x27) і падвойныя ('''&quot;''' — 0x22) двукоссі, якія і ўжываліся ў беларускіх тэкстах цягам доўгага часу. Але з пашырэннем [[Unicode]] рэкамендуецца ўжываць двукоссі беларускай тыпаграфікі: '''«'''вуглавыя'''»''' (U+00AB і U+00BB) і “англійскія” (U+201C і U+201D)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1|title=ГЛАВА 21 СПАЛУЧЭННЕ ЗНАКАЎ ПРЫПЫНКУ § 65. Правілы пастаноўкі спалучэнняў знакаў прыпынку. П.15|website=Pravo.by|date=2008.08.06|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt; або '''„'''звычайныя'''“''' (U+201E і U+201C){{Няма АК}}.

== Віды двукоссяў у мовах свету ==
{| class=&quot;wikitable&quot; | 
! rowspan=&quot;2&quot;| Мова
! colspan=&quot;3&quot;| Асноўнае
! colspan=&quot;3&quot;| Альтэрнатыўнае
! rowspan=&quot;2&quot;| Прагал
! rowspan=&quot;2&quot;| Назва
|-
! асноўнае || укладзенае || &lt;!--note--&gt;
! асноўнае || укладзенае || &lt;!--note--&gt;
|-
! [[Албанская мова|Албанская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…„&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…‚&lt;/big&gt; ||
| 
| 
|-
! [[Афрыкаанс]] 
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;traditional&quot;&gt;Традыцыйна&lt;/ref&gt;
| || || 
| 
| ''Aanhalingstekens''
|-
! [[Балгарская мова|Балгарская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot;&gt;У дыялогах перавага аддаецца працяжніку&lt;/ref&gt;
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || ||
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || ||&lt;ref name=&quot;rare&quot;&gt;Рэдка&lt;/ref&gt; 
| 
| {{lang-bg|Кавички}}
|-
! [[Беларуская мова|Беларуская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt;||&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || || {{Няма АК}}
| 
| {{lang-be|Двукоссе}}
|-
! [[Бразільская партугальская мова|Бразільская партугальская]]
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;&lt;/big&gt; ||
| 
| ''Aspas'' або ''Vírgulas dobradas''
|-
! [[Валійская мова|Валійская]] 
| &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 1–2 pt
| 
|-
! [[Венгерская мова|Венгерская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; ||
| ||  || 
| 
| {{lang-hu|macskaköröm}} (‘каціныя кіпцюры’), {{lang-hu|idézőjel}} (‘знак цытаты’=„ ”), {{lang-hu|hegyével befelé forduló jelpár}} (» «)
|-
! [[Грузінская мова|Грузінская]] 
|  ||
|  ||
| 
|
|
| {{lang-ka|ბრჭყალები}} (''brč’q’alebi'' ‘кіпцюры’)
|-
! [[Грэчаская мова|Грэчаская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…„&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…‚&lt;/big&gt; ||
| 1 pt
| {{lang-el|εισαγωγικά}}, (‘уводзіны’)
|-
! [[Дацкая мова|Дацкая]] 
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt;&lt;br /&gt; або &lt;big&gt;”…”&lt;/big&gt;|| &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; || 
| 
| {{lang-da|citationstegn}}&amp;nbsp;(«знак цытаты»), {{lang-da|anførselstegn}}, {{lang-da|gåseøjne}} («гусіныя вочы»)
|-
! [[Інданезійская мова|Інданезійская]] 
|   ||   ||
| ||  || 
| 
| {{lang-id|Tanda kutip, tanda petik}}
|-
! [[Інтэрлінгва]] 
|  ||  ||
| ||  ||
| 
| Virgulettas
|-
! [[Ірландская мова|Ірландская]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| ||  ||
| 1–2 pt
| 
|-
! [[Ісландская мова|Ісландская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚...‘&lt;big&gt; ||
| ||  || 
| 
| {{lang-is|Gæsalappir}} (‘гусіныя лапкі’)
|-
! [[Іспанская мова|Іспанская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;closing&quot;&gt;Канцавая частка двукосся дадаецца ў пачатак кожнага абзацу&lt;/ref&gt;
| 0 pt
| {{lang-es|Comillas latinas}} or {{lang-es|''comillas angulares''}} (« »), {{lang-es|''comillas inglesas dobles''}} (“ ”), {{lang-es|''comillas inglesas simples''}} (‘ ’). ‹ і › ніколі не выкарыстоўваюцца ў іспанскай мове
|-
! [[Італьянская мова|Італьянская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 1–2 pt
| {{lang-it|Virgolette}}
|-
! Італьянская, Швейцарыя&lt;ref name=&quot;ch&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| ||  || 
| 
| гл. вышэй

|-
! [[Іўрыт]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || ||&lt;ref name=&quot;traditional&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;“…„&lt;/big&gt; || || 
| 
| merkha'ot — {{lang-he|מֵרְכָאוֹת}} (мн. лік да merkha — {{lang-he|מֵרְכָא}})
|-
! [[Карэйская мова|Карэйская]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;『…』&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;「…」&lt;/big&gt; ||
|
| {{lang-ko|따옴표}}(“''ttaompyo''”)
|-
! [[каталонская мова|Каталонская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 0 pt
| {{lang-ca|Cometes}}
|-
! [[Латышская мова|Латышская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; ||
| || ||
| 
| {{lang-lv|Pēdiņas}}
|-
! [[Літоўская мова|Літоўская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-lt|Kabutės}}
|-
! [[Лужыцкая мова|Лужыцкая]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; || 
| ||  || 
| 
| 
|-
! [[Нарвежская мова|Нарвежская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;handwriting&quot;&gt;Рукапісныя&lt;/ref&gt;
| 
| {{lang-no|Anførselstegn}}, {{lang-no|gåseauge}}/{{lang-no|gåseøyne}} (‘гусіныя вочы’), {{lang-no|hermeteikn}}/{{lang-no|hermetegn}}, {{lang-no|sittatteikn}}/{{lang-no|sitattegn}}, {{lang-no|dobbeltfnutt}}
|-
! [[Нідэрландская мова|Нідэрландская]] 
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-nl|Aanhalingstekens}} («знак цытаты»)
|-
! [[Нямецкая мова|Нямецкая]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-de|Anführungszeichen}}, {{lang-de|Gänsefüßchen}} («гусіныя лапкі»), {{lang-de|Hochkommas}}/{{lang-de|Hochkommata}} («высокія коскі»)
|-
! Нямецкая, Швейцарыя&lt;ref name=&quot;ch&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| ||  || 
| 
| Гл. вышэй
|-
! [[Партугальская мова|Партугальская]]
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 
| ''Aspas'' або ''Vírgulas dobradas''&lt;ref&gt;Крыніца: Bergström, Magnus, &amp; Neves Reis 2004. ''Prontuário Ortográfico e Guia da Língua Portuguesa.'' Editorial Notícias, Lisboa&lt;/ref&gt;
|-
! [[Партугальская мова|Партугальская]] ([[Бразілія]])
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
|  ||  ||
| 
| ''Aspas'' 
|-
! [[Польская мова|Польская]]&lt;ref name=&quot;heading&quot;&gt;Надаецца перавага ў загалоўках і тэкстах вялікім шрыфтам&lt;/ref&gt; 
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;rare&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || ||&lt;ref name=&quot;substitute&quot;&gt;Могуць замяняць як пачатак, так і канец двукосся&lt;/ref&gt;
| 
| {{lang-pl|Cudzysłów}}
|-
! [[Руская мова|Руская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; ||
| || || 
| 0 pt
| {{lang-ru|[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%BA%D0%B8 Кавычки]}} (агульны паняцце); {{lang-ru|ёлочки}} (''yolochki'', ‘елачкі’: вуглавое двукоссе); {{lang-ru|лапки}} (''lapki'', ‘маленькія лапкі’: звычайнае двукоссе) 
|-
! [[Румынская мова|Румынская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; ||
| || ||
| 
| {{lang-ro|Ghilimele}} (мн. лік), {{lang-ro|ghilimea}} (адзіночны лік, выкарыстоўваецца вельмі рэдка)
|-
! [[Славацкая мова|Славацкая]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| 
|-
! [[Славенская мова|Славенская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| 
|-
! [[Спрошчаная кітайская мова|Спрошчаная кітайская]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;﹃...﹄&lt;/big&gt; ||align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;﹁...﹂&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;vertical&quot;&gt;Адзіныя, што выкарыстоўваюцца ў вертыкальным пісьме&lt;/ref&gt;
| [[Fullwidth form]]
| [[Guobiao|GB/T]] [http://www.yys.ac.cn/gfbz/shanghi/020.htm 15834:1995] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060909152915/http://www.yys.ac.cn/gfbz/shanghi/020.htm |date=9 верасня 2006 }}
|-
! [[Сербская мова|Сербская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-sr|Наводници, знаци навода}}
|-
! [[Традыцыйная кітайская мова|Традыцыйная кітайская]] 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;「…」&lt;/big&gt; ||align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;『…』&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;rotated&quot;&gt;Гэтыя віды перакуленыя для выкарыстання ў гарызантальным пісьме; спачатку выкарыстоўваліся  ﹁...﹂ і ﹃...﹄  у вертыкальным пісьме&lt;/ref&gt;
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
|
| 引號 (yǐn hào) [http://www.edu.tw/EDU_WEB/EDU_MGT/MANDR/EDU6300001/allbook/hau/c2.htm 國語文教育叢書第三]
|-
! [[Турэцкая мова|Турэцкая]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 0–1 pt
| {{lang-tr|Tırnak İşareti}} («пазногцевы знак»)
|-
! [[Харвацкая мова|Харвацкая]]
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; || 
| 
| {{lang-hr|Navodnici}} „…“ і »…« (альтэрнатыўны варыянт не выкарыстоўваецца ў рукапісных тэкстах, толькі ў прэсе і друку), {{lang-hr|polunavodnici}} ‘…’
|-
! [[Чэшская мова|Чэшская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-cs|Uvozovka}} (адзіночны лік), {{lang-cs|uvozovky}} (множны лік) (''cf.'' {{lang-cs|uvozovat}} — «укараняць»)
|-
! [[Эсперанта]] 
|  ||  ||
|  ||  || 
| 
| {{lang-eo|Citiloj}}
|-
! [[Эстонская мова|Эстонская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; ||  ||
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; ||  || 
| 
| {{lang-et|Jutumärgid}} (‘story marks’)
|-
! [[Фінская мова|Фінская]] 
| &lt;big&gt;”…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-fi|Lainausmerkki}} («знак цытаты», адзіночны лік), {{lang-fi|lainausmerkit}} (множны лік)
|-
! [[Французская мова|Французская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;« … »&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;« … »&lt;/big&gt; or &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt;&lt;ref name=&quot;imprimerie_nationale&quot;&gt;Першая версія — у адпаведнасці з French Imprimerie nationale. Але англійскія двукоссі з'яўляюцца больш пашыранымі.&lt;/ref&gt; ||&lt;ref name=&quot;rare&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;“ … ”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘ … ’&lt;/big&gt; ||
| ¼-em / non-break
| {{lang-fr|Guillemets}}
|-
! Французская, [[Швейцарыя]]&lt;ref name=&quot;ch&quot;&gt;У Швейцарыі такое двукоссе выкарыстоўваецца для ўсіх моў&lt;/ref&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| ||  ||
| 
| Гл. вышэй
|-
! [[Шведская мова|Шведская]] 
| &lt;big&gt;”…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-sv|citationstecken}}, {{lang-sv|anföringstecken}}, {{lang-sv|citattecken}} (сучасны паняцце), {{lang-sv|dubbelfnutt}} (размоўны варыянт, для падвойнага ASCII-двукосся)
|-
! [[Японская мова|Японская]] 
| style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;「…」&lt;/big&gt; ||style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;『…』&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;rotated&quot; /&gt;
| ||  || 
| 
| (''in'yōfu'')
|-
|}

== Двукоссе ў беларускай мове ==
Цяпер у [[Беларуская мова|беларускай мове]], як у прыватным выкарыстанні, так і ў [[Сродкі масавай інфармацыі|сродках масавай інфармацыі]], не існуе адзінага агульнапрынятага варыянту двукосся, хаця традыцыйна ў беларускіх друкарнях выкарыстоўваліся 2 віды двукоссяў: «вуглавое двукоссе» (ялінкі) і звычайнае альбо „нямецкае двукоссе&quot;.

Паводле ж Закона Рэспублікі Беларусь «[[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]» (2008),

{{цытата|15. Калі ў пачатку або ў канцы цытаты (тое ж адносіцца і да простай мовы) сустракаюцца ўнутранае і знешняе двукоссі, то ў друкаваным тэксце яны павінны адрознівацца паміж сабой малюнкам (так званыя «елачкі» і «лапкі»), пры чым знешняе двукоссе не павінна апускацца.
Напрыклад:&lt;br/&gt;
Анатоль Анікейчык пісаў пра помнік Янку Купалу ў Аўраў-парку: «У аснову ідэі гэтага помніка я паклаў Купалаўскі верш “Брату на чужыне”».}}

Такім чынам, у якасці ўнутранага двукосся ў прыкладзе закона ўжываецца англійскае двукоссе “...” (U+201C і U+201D)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ужыванне двукоссяў у старых выданнях ===
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|+
! |Праца
! |Год выдання
! |Месца выдання
! |Графіка
! |Ужываныя двукоссі
|-----
| газета «[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]»
| 1911
| Вільня, друкарня Марціна Кухты
| кірыліца
| '''« »''' і '''„ “'''
|-----
| Максім Багдановіч. Вянок
| 1913 (1914)
| Вільня, друкарня Марціна Кухты
| кірыліца
| '''„ “''' і '''« »'''
|-----
| Газета «Вольная Беларусь»
| 1918
| Мінск
| кірыліца
| '''« »'''
|-----
| Торф і яго выкарыстанне ў народнай гаспадарцы: &lt;br /&gt;працы сесіі Беларускай акадэміі навук, красавік 1934 г.
| 1935
| выдадзена АН БССР
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| «Навука» на службе нацдэмаўскай контррэвалюцыі
| 1931
| выдадзена АН БССР
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| гізэта «Наша Ніва», №34
| 1907
| Вільня
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| Вокладка драмы «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы
| 1919
| Вільня, друкарня «Прамень»
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| Рэкламная абвестка кнігі «Калоссе»
| 1938
|
| кірыліца і [[Лацінскі алфавіт|лацінка]]
| '''„ ”'''
|-----
| Газета «З Беларускага Палетку»
| 1937
| Вільня, друкарня імя Фр. Скарыны
| кірыліца і лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Дадатак на Нашай Нівы: апавяданне Элізы Ажэшкі «Гэдалі», вокладка
| 1907
| 
| [[Лацінскі алфавіт|лацінка]]
| '''„ “'''
|-----
| Рэкламная абвестка ў «Нашай Ніве»
| 1912
| 
| лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Аздабленне кнігі Адама Станкевіча
| не раней за 1938
| 
| лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Z historyi apolohetyki chryściajanskaj
| 1928
| Вільня
| лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Мужыцкая праўда
| 1862—1863
| 
| лацінка
| '''„ ”'''
|-----
|+
|}

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Пунктуацыя]]
[[Катэгорыя:Друкарскія знакі]]</text>
      <sha1>hcw067nm8qtsg3qhpm22ya0zn6fmqhd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157859</id>
      <parentid>5157857</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне.</comment>
      <origin>5157859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20952" sha1="ontfwfso28pvwo8mk4324otjr5k5v9t" xml:space="preserve">{{пунктуацыйныя знакі|«&amp;nbsp;»|Французскае двукоссе&lt;!--
--&gt;|variant-size=400%
|variant1=„&amp;nbsp;“|caption1=Нямецкае двукоссе&lt;!--
--&gt;|variant2=&quot;&amp;nbsp;&quot;|caption2=Машынапіснае падвойнае двукоссе&lt;!--
--&gt;|variant3=“&amp;nbsp;”|caption3=Англійскае падвойнае двукоссе}}
'''Двукоссе''' — парны [[пунктуацыя|пунктуацыйны знак]], які выкарыстоўваецца для вылучэння [[простая мова|простай мовы]], [[цытата|цытат]], назваў [[літаратура|літаратурных твораў]], [[газета|газет]], [[часопіс]]аў, [[арганізацыя|арганізацый]], а таксама асобных словаў, калі яны ўключаюцца ў тэкст не са сваім звычайным сэнсам, выкарыстоўваюцца ў [[іронія|іранічным сэнсе]], прапануюцца ўпершыню, альбо, наадварот, як састарэлыя і да т. п.

== Віды двукоссяў ==
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|+
! |Назва двукосся
! |Выгляд
! |Шасн. код Unicode
! |Мнемакод HTML
|-----
| Ялінкі, вуглавое (або французскае) двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| « »
| U+00AB і U+00BB
| &amp;amp;laquo; і &amp;amp;raquo;
|-----
| Звычайнае (або нямецкае) двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| „ “
| U+201E і U+201C
| &amp;amp;bdquo; і &amp;amp;ldquo;
|-----
| Асаблівае (або польскае) двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| „ ”
| U+201E і U+201D
| &amp;amp;bdquo; і &amp;amp;rdquo;
|-----
| Англійскае двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| “ ”
| U+201C і U+201D
| &amp;amp;ldquo; і &amp;amp;rdquo;
|-----
| Няпарнае двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| ” ”
| U+201D
| &amp;amp;rdquo;
|-----
| Прамое (праграмісцкае) падвойнае двукоссе&lt;ref&gt;Таксама вядомае як «сіметрычнае» двукоссе, яго выкарыстанне ў тыпаграфіцы ''недапушчальнае''. Атрымала распаўсюджанне ад [[Друкарская машынка|друкарскіх машынак]].&lt;/ref&gt;
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| &quot; &quot;
| U+0022
| &amp;amp;quot;
|+
|}

=== Клавіятура ===
Набор [[ASCII]], як і большасць раскладак клавіятуры, мае толькі прамыя адзіночныя (''' ' '''- 0x27) і падвойныя ('''&quot;''' — 0x22) двукоссі, якія і ўжываліся ў беларускіх тэкстах цягам доўгага часу. Але з пашырэннем [[Unicode]] рэкамендуецца ўжываць двукоссі беларускай тыпаграфікі: '''«'''вуглавыя'''»''' (U+00AB і U+00BB) і “англійскія” (U+201C і U+201D)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1|title=ГЛАВА 21 СПАЛУЧЭННЕ ЗНАКАЎ ПРЫПЫНКУ § 65. Правілы пастаноўкі спалучэнняў знакаў прыпынку. П.15|website=Pravo.by|date=2008.08.06|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt; або '''„'''звычайныя'''“''' (U+201E і U+201C){{Няма АК}}.

== Віды двукоссяў у мовах свету ==
{| class=&quot;wikitable&quot; | 
! rowspan=&quot;2&quot;| Мова
! colspan=&quot;3&quot;| Асноўнае
! colspan=&quot;3&quot;| Альтэрнатыўнае
! rowspan=&quot;2&quot;| Прагал
! rowspan=&quot;2&quot;| Назва
|-
! асноўнае || укладзенае || &lt;!--note--&gt;
! асноўнае || укладзенае || &lt;!--note--&gt;
|-
! [[Албанская мова|Албанская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…„&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…‚&lt;/big&gt; ||
| 
| 
|-
! [[Афрыкаанс]] 
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;traditional&quot;&gt;Традыцыйна&lt;/ref&gt;
| || || 
| 
| ''Aanhalingstekens''
|-
! [[Балгарская мова|Балгарская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot;&gt;У дыялогах перавага аддаецца працяжніку&lt;/ref&gt;
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || ||
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || ||&lt;ref name=&quot;rare&quot;&gt;Рэдка&lt;/ref&gt; 
| 
| {{lang-bg|Кавички}}
|-
! [[Беларуская мова|Беларуская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt;||&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || || {{Няма АК}}
| 
| {{lang-be|Двукоссе}}
|-
! [[Бразільская партугальская мова|Бразільская партугальская]]
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;&lt;/big&gt; ||
| 
| ''Aspas'' або ''Vírgulas dobradas''
|-
! [[Валійская мова|Валійская]] 
| &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 1–2 pt
| 
|-
! [[Венгерская мова|Венгерская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; ||
| ||  || 
| 
| {{lang-hu|macskaköröm}} (‘каціныя кіпцюры’), {{lang-hu|idézőjel}} (‘знак цытаты’=„ ”), {{lang-hu|hegyével befelé forduló jelpár}} (» «)
|-
! [[Грузінская мова|Грузінская]] 
|  ||
|  ||
| 
|
|
| {{lang-ka|ბრჭყალები}} (''brč’q’alebi'' ‘кіпцюры’)
|-
! [[Грэчаская мова|Грэчаская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…„&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…‚&lt;/big&gt; ||
| 1 pt
| {{lang-el|εισαγωγικά}}, (‘уводзіны’)
|-
! [[Дацкая мова|Дацкая]] 
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt;&lt;br /&gt; або &lt;big&gt;”…”&lt;/big&gt;|| &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; || 
| 
| {{lang-da|citationstegn}}&amp;nbsp;(«знак цытаты»), {{lang-da|anførselstegn}}, {{lang-da|gåseøjne}} («гусіныя вочы»)
|-
! [[Інданезійская мова|Інданезійская]] 
|   ||   ||
| ||  || 
| 
| {{lang-id|Tanda kutip, tanda petik}}
|-
! [[Інтэрлінгва]] 
|  ||  ||
| ||  ||
| 
| Virgulettas
|-
! [[Ірландская мова|Ірландская]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| ||  ||
| 1–2 pt
| 
|-
! [[Ісландская мова|Ісландская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚...‘&lt;big&gt; ||
| ||  || 
| 
| {{lang-is|Gæsalappir}} (‘гусіныя лапкі’)
|-
! [[Іспанская мова|Іспанская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;closing&quot;&gt;Канцавая частка двукосся дадаецца ў пачатак кожнага абзацу&lt;/ref&gt;
| 0 pt
| {{lang-es|Comillas latinas}} or {{lang-es|''comillas angulares''}} (« »), {{lang-es|''comillas inglesas dobles''}} (“ ”), {{lang-es|''comillas inglesas simples''}} (‘ ’). ‹ і › ніколі не выкарыстоўваюцца ў іспанскай мове
|-
! [[Італьянская мова|Італьянская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 1–2 pt
| {{lang-it|Virgolette}}
|-
! Італьянская, Швейцарыя&lt;ref name=&quot;ch&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| ||  || 
| 
| гл. вышэй

|-
! [[Іўрыт]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || ||&lt;ref name=&quot;traditional&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;“…„&lt;/big&gt; || || 
| 
| merkha'ot — {{lang-he|מֵרְכָאוֹת}} (мн. лік да merkha — {{lang-he|מֵרְכָא}})
|-
! [[Карэйская мова|Карэйская]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;『…』&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;「…」&lt;/big&gt; ||
|
| {{lang-ko|따옴표}}(“''ttaompyo''”)
|-
! [[каталонская мова|Каталонская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 0 pt
| {{lang-ca|Cometes}}
|-
! [[Латышская мова|Латышская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; ||
| || ||
| 
| {{lang-lv|Pēdiņas}}
|-
! [[Літоўская мова|Літоўская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-lt|Kabutės}}
|-
! [[Лужыцкая мова|Лужыцкая]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; || 
| ||  || 
| 
| 
|-
! [[Нарвежская мова|Нарвежская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;handwriting&quot;&gt;Рукапісныя&lt;/ref&gt;
| 
| {{lang-no|Anførselstegn}}, {{lang-no|gåseauge}}/{{lang-no|gåseøyne}} (‘гусіныя вочы’), {{lang-no|hermeteikn}}/{{lang-no|hermetegn}}, {{lang-no|sittatteikn}}/{{lang-no|sitattegn}}, {{lang-no|dobbeltfnutt}}
|-
! [[Нідэрландская мова|Нідэрландская]] 
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-nl|Aanhalingstekens}} («знак цытаты»)
|-
! [[Нямецкая мова|Нямецкая]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-de|Anführungszeichen}}, {{lang-de|Gänsefüßchen}} («гусіныя лапкі»), {{lang-de|Hochkommas}}/{{lang-de|Hochkommata}} («высокія коскі»)
|-
! Нямецкая, Швейцарыя&lt;ref name=&quot;ch&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| ||  || 
| 
| Гл. вышэй
|-
! [[Партугальская мова|Партугальская]]
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 
| ''Aspas'' або ''Vírgulas dobradas''&lt;ref&gt;Крыніца: Bergström, Magnus, &amp; Neves Reis 2004. ''Prontuário Ortográfico e Guia da Língua Portuguesa.'' Editorial Notícias, Lisboa&lt;/ref&gt;
|-
! [[Партугальская мова|Партугальская]] ([[Бразілія]])
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
|  ||  ||
| 
| ''Aspas'' 
|-
! [[Польская мова|Польская]]&lt;ref name=&quot;heading&quot;&gt;Надаецца перавага ў загалоўках і тэкстах вялікім шрыфтам&lt;/ref&gt; 
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;rare&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || ||&lt;ref name=&quot;substitute&quot;&gt;Могуць замяняць як пачатак, так і канец двукосся&lt;/ref&gt;
| 
| {{lang-pl|Cudzysłów}}
|-
! [[Руская мова|Руская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; ||
| || || 
| 0 pt
| {{lang-ru|[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%BA%D0%B8 Кавычки]}} (агульны паняцце); {{lang-ru|ёлочки}} (''yolochki'', ‘елачкі’: вуглавое двукоссе); {{lang-ru|лапки}} (''lapki'', ‘маленькія лапкі’: звычайнае двукоссе) 
|-
! [[Румынская мова|Румынская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; ||
| || ||
| 
| {{lang-ro|Ghilimele}} (мн. лік), {{lang-ro|ghilimea}} (адзіночны лік, выкарыстоўваецца вельмі рэдка)
|-
! [[Славацкая мова|Славацкая]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| 
|-
! [[Славенская мова|Славенская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| 
|-
! [[Спрошчаная кітайская мова|Спрошчаная кітайская]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;﹃...﹄&lt;/big&gt; ||align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;﹁...﹂&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;vertical&quot;&gt;Адзіныя, што выкарыстоўваюцца ў вертыкальным пісьме&lt;/ref&gt;
| [[Fullwidth form]]
| [[Guobiao|GB/T]] [http://www.yys.ac.cn/gfbz/shanghi/020.htm 15834:1995] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060909152915/http://www.yys.ac.cn/gfbz/shanghi/020.htm |date=9 верасня 2006 }}
|-
! [[Сербская мова|Сербская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-sr|Наводници, знаци навода}}
|-
! [[Традыцыйная кітайская мова|Традыцыйная кітайская]] 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;「…」&lt;/big&gt; ||align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;『…』&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;rotated&quot;&gt;Гэтыя віды перакуленыя для выкарыстання ў гарызантальным пісьме; спачатку выкарыстоўваліся  ﹁...﹂ і ﹃...﹄  у вертыкальным пісьме&lt;/ref&gt;
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
|
| 引號 (yǐn hào) [http://www.edu.tw/EDU_WEB/EDU_MGT/MANDR/EDU6300001/allbook/hau/c2.htm 國語文教育叢書第三]
|-
! [[Турэцкая мова|Турэцкая]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 0–1 pt
| {{lang-tr|Tırnak İşareti}} («пазногцевы знак»)
|-
! [[Харвацкая мова|Харвацкая]]
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; || 
| 
| {{lang-hr|Navodnici}} „…“ і »…« (альтэрнатыўны варыянт не выкарыстоўваецца ў рукапісных тэкстах, толькі ў прэсе і друку), {{lang-hr|polunavodnici}} ‘…’
|-
! [[Чэшская мова|Чэшская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-cs|Uvozovka}} (адзіночны лік), {{lang-cs|uvozovky}} (множны лік) (''cf.'' {{lang-cs|uvozovat}} — «укараняць»)
|-
! [[Эсперанта]] 
|  ||  ||
|  ||  || 
| 
| {{lang-eo|Citiloj}}
|-
! [[Эстонская мова|Эстонская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; ||  ||
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; ||  || 
| 
| {{lang-et|Jutumärgid}} (‘story marks’)
|-
! [[Фінская мова|Фінская]] 
| &lt;big&gt;”…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-fi|Lainausmerkki}} («знак цытаты», адзіночны лік), {{lang-fi|lainausmerkit}} (множны лік)
|-
! [[Французская мова|Французская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;« … »&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;« … »&lt;/big&gt; or &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt;&lt;ref name=&quot;imprimerie_nationale&quot;&gt;Першая версія — у адпаведнасці з French Imprimerie nationale. Але англійскія двукоссі з'яўляюцца больш пашыранымі.&lt;/ref&gt; ||&lt;ref name=&quot;rare&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;“ … ”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘ … ’&lt;/big&gt; ||
| ¼-em / non-break
| {{lang-fr|Guillemets}}
|-
! Французская, [[Швейцарыя]]&lt;ref name=&quot;ch&quot;&gt;У Швейцарыі такое двукоссе выкарыстоўваецца для ўсіх моў&lt;/ref&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| ||  ||
| 
| Гл. вышэй
|-
! [[Шведская мова|Шведская]] 
| &lt;big&gt;”…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-sv|citationstecken}}, {{lang-sv|anföringstecken}}, {{lang-sv|citattecken}} (сучасны паняцце), {{lang-sv|dubbelfnutt}} (размоўны варыянт, для падвойнага ASCII-двукосся)
|-
! [[Японская мова|Японская]] 
| style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;「…」&lt;/big&gt; ||style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;『…』&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;rotated&quot; /&gt;
| ||  || 
| 
| (''in'yōfu'')
|-
|}

== Двукоссе ў беларускай мове ==
Цяпер у [[Беларуская мова|беларускай мове]], як у прыватным выкарыстанні, так і ў [[Сродкі масавай інфармацыі|сродках масавай інфармацыі]], не існуе адзінага агульнапрынятага варыянту двукосся, хаця традыцыйна ў беларускіх друкарнях выкарыстоўваліся 2 віды двукоссяў: «вуглавое двукоссе» (ёлачкі) і звычайнае альбо „нямецкае двукоссе&quot;.

Паводле ж Закона Рэспублікі Беларусь «[[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]» (2008),

{{цытата|15. Калі ў пачатку або ў канцы цытаты (тое ж адносіцца і да простай мовы) сустракаюцца ўнутранае і знешняе двукоссі, то ў друкаваным тэксце яны павінны адрознівацца паміж сабой малюнкам (так званыя «ёлачкі» і «лапкі»), пры чым знешняе двукоссе не павінна апускацца.
Напрыклад:&lt;br/&gt;
Анатоль Анікейчык пісаў пра помнік Янку Купалу ў Аўраў-парку: «У аснову ідэі гэтага помніка я паклаў Купалаўскі верш “Брату на чужыне”».}}

Такім чынам, у якасці ўнутранага двукосся ў прыкладзе закона ўжываецца англійскае двукоссе “...” (U+201C і U+201D)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ужыванне двукоссяў у старых выданнях ===
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|+
! |Праца
! |Год выдання
! |Месца выдання
! |Графіка
! |Ужываныя двукоссі
|-----
| газета «[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]»
| 1911
| Вільня, друкарня Марціна Кухты
| кірыліца
| '''« »''' і '''„ “'''
|-----
| Максім Багдановіч. Вянок
| 1913 (1914)
| Вільня, друкарня Марціна Кухты
| кірыліца
| '''„ “''' і '''« »'''
|-----
| Газета «Вольная Беларусь»
| 1918
| Мінск
| кірыліца
| '''« »'''
|-----
| Торф і яго выкарыстанне ў народнай гаспадарцы: &lt;br /&gt;працы сесіі Беларускай акадэміі навук, красавік 1934 г.
| 1935
| выдадзена АН БССР
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| «Навука» на службе нацдэмаўскай контррэвалюцыі
| 1931
| выдадзена АН БССР
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| гізэта «Наша Ніва», №34
| 1907
| Вільня
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| Вокладка драмы «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы
| 1919
| Вільня, друкарня «Прамень»
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| Рэкламная абвестка кнігі «Калоссе»
| 1938
|
| кірыліца і [[Лацінскі алфавіт|лацінка]]
| '''„ ”'''
|-----
| Газета «З Беларускага Палетку»
| 1937
| Вільня, друкарня імя Фр. Скарыны
| кірыліца і лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Дадатак на Нашай Нівы: апавяданне Элізы Ажэшкі «Гэдалі», вокладка
| 1907
| 
| [[Лацінскі алфавіт|лацінка]]
| '''„ “'''
|-----
| Рэкламная абвестка ў «Нашай Ніве»
| 1912
| 
| лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Аздабленне кнігі Адама Станкевіча
| не раней за 1938
| 
| лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Z historyi apolohetyki chryściajanskaj
| 1928
| Вільня
| лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Мужыцкая праўда
| 1862—1863
| 
| лацінка
| '''„ ”'''
|-----
|+
|}

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Пунктуацыя]]
[[Катэгорыя:Друкарскія знакі]]</text>
      <sha1>ontfwfso28pvwo8mk4324otjr5k5v9t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157862</id>
      <parentid>5157859</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5157862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20948" sha1="5051qp5lmk57583mlc2riybsoh8t4sq" xml:space="preserve">{{пунктуацыйныя знакі|«&amp;nbsp;»|Французскае двукоссе&lt;!--
--&gt;|variant-size=400%
|variant1=„&amp;nbsp;“|caption1=Нямецкае двукоссе&lt;!--
--&gt;|variant2=&quot;&amp;nbsp;&quot;|caption2=Машынапіснае падвойнае двукоссе&lt;!--
--&gt;|variant3=“&amp;nbsp;”|caption3=Англійскае падвойнае двукоссе}}
'''Двукоссе''' — парны [[пунктуацыя|пунктуацыйны знак]], які выкарыстоўваецца для вылучэння [[простая мова|простай мовы]], [[цытата|цытат]], назваў [[літаратура|літаратурных твораў]], [[газета|газет]], [[часопіс]]аў, [[арганізацыя|арганізацый]], а таксама асобных слоў, калі яны ўключаюцца ў тэкст не са сваім звычайным сэнсам, выкарыстоўваюцца ў [[іронія|іранічным сэнсе]], прапануюцца ўпершыню, альбо, наадварот, як састарэлыя і да т. п.

== Віды двукоссяў ==
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|+
! |Назва двукосся
! |Выгляд
! |Шасн. код Unicode
! |Мнемакод HTML
|-----
| Ялінкі, вуглавое (або французскае) двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| « »
| U+00AB і U+00BB
| &amp;amp;laquo; і &amp;amp;raquo;
|-----
| Звычайнае (або нямецкае) двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| „ “
| U+201E і U+201C
| &amp;amp;bdquo; і &amp;amp;ldquo;
|-----
| Асаблівае (або польскае) двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| „ ”
| U+201E і U+201D
| &amp;amp;bdquo; і &amp;amp;rdquo;
|-----
| Англійскае двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| “ ”
| U+201C і U+201D
| &amp;amp;ldquo; і &amp;amp;rdquo;
|-----
| Няпарнае двукоссе
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| ” ”
| U+201D
| &amp;amp;rdquo;
|-----
| Прамое (праграмісцкае) падвойнае двукоссе&lt;ref&gt;Таксама вядомае як «сіметрычнае» двукоссе, яго выкарыстанне ў тыпаграфіцы ''недапушчальнае''. Атрымала распаўсюджанне ад [[Друкарская машынка|друкарскіх машынак]].&lt;/ref&gt;
! style=&quot;font-size:3em; line-height:1.0; font-weight:normal; &quot;| &quot; &quot;
| U+0022
| &amp;amp;quot;
|+
|}

=== Клавіятура ===
Набор [[ASCII]], як і большасць раскладак клавіятуры, мае толькі прамыя адзіночныя (''' ' '''- 0x27) і падвойныя ('''&quot;''' — 0x22) двукоссі, якія і ўжываліся ў беларускіх тэкстах цягам доўгага часу. Але з пашырэннем [[Unicode]] рэкамендуецца ўжываць двукоссі беларускай тыпаграфікі: '''«'''вуглавыя'''»''' (U+00AB і U+00BB) і “англійскія” (U+201C і U+201D)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&amp;oldDocPage=1|title=ГЛАВА 21 СПАЛУЧЭННЕ ЗНАКАЎ ПРЫПЫНКУ § 65. Правілы пастаноўкі спалучэнняў знакаў прыпынку. П.15|website=Pravo.by|date=2008.08.06|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt; або '''„'''звычайныя'''“''' (U+201E і U+201C){{Няма АК}}.

== Віды двукоссяў у мовах свету ==
{| class=&quot;wikitable&quot; | 
! rowspan=&quot;2&quot;| Мова
! colspan=&quot;3&quot;| Асноўнае
! colspan=&quot;3&quot;| Альтэрнатыўнае
! rowspan=&quot;2&quot;| Прагал
! rowspan=&quot;2&quot;| Назва
|-
! асноўнае || укладзенае || &lt;!--note--&gt;
! асноўнае || укладзенае || &lt;!--note--&gt;
|-
! [[Албанская мова|Албанская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…„&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…‚&lt;/big&gt; ||
| 
| 
|-
! [[Афрыкаанс]] 
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;traditional&quot;&gt;Традыцыйна&lt;/ref&gt;
| || || 
| 
| ''Aanhalingstekens''
|-
! [[Балгарская мова|Балгарская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot;&gt;У дыялогах перавага аддаецца працяжніку&lt;/ref&gt;
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || ||
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || ||&lt;ref name=&quot;rare&quot;&gt;Рэдка&lt;/ref&gt; 
| 
| {{lang-bg|Кавички}}
|-
! [[Беларуская мова|Беларуская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt;||&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || || {{Няма АК}}
| 
| {{lang-be|Двукоссе}}
|-
! [[Бразільская партугальская мова|Бразільская партугальская]]
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;&lt;/big&gt; ||
| 
| ''Aspas'' або ''Vírgulas dobradas''
|-
! [[Валійская мова|Валійская]] 
| &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 1–2 pt
| 
|-
! [[Венгерская мова|Венгерская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; ||
| ||  || 
| 
| {{lang-hu|macskaköröm}} (‘каціныя кіпцюры’), {{lang-hu|idézőjel}} (‘знак цытаты’=„ ”), {{lang-hu|hegyével befelé forduló jelpár}} (» «)
|-
! [[Грузінская мова|Грузінская]] 
|  ||
|  ||
| 
|
|
| {{lang-ka|ბრჭყალები}} (''brč’q’alebi'' ‘кіпцюры’)
|-
! [[Грэчаская мова|Грэчаская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…„&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…‚&lt;/big&gt; ||
| 1 pt
| {{lang-el|εισαγωγικά}}, (‘уводзіны’)
|-
! [[Дацкая мова|Дацкая]] 
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt;&lt;br /&gt; або &lt;big&gt;”…”&lt;/big&gt;|| &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; || 
| 
| {{lang-da|citationstegn}}&amp;nbsp;(«знак цытаты»), {{lang-da|anførselstegn}}, {{lang-da|gåseøjne}} («гусіныя вочы»)
|-
! [[Інданезійская мова|Інданезійская]] 
|   ||   ||
| ||  || 
| 
| {{lang-id|Tanda kutip, tanda petik}}
|-
! [[Інтэрлінгва]] 
|  ||  ||
| ||  ||
| 
| Virgulettas
|-
! [[Ірландская мова|Ірландская]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| ||  ||
| 1–2 pt
| 
|-
! [[Ісландская мова|Ісландская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚...‘&lt;big&gt; ||
| ||  || 
| 
| {{lang-is|Gæsalappir}} (‘гусіныя лапкі’)
|-
! [[Іспанская мова|Іспанская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;closing&quot;&gt;Канцавая частка двукосся дадаецца ў пачатак кожнага абзацу&lt;/ref&gt;
| 0 pt
| {{lang-es|Comillas latinas}} or {{lang-es|''comillas angulares''}} (« »), {{lang-es|''comillas inglesas dobles''}} (“ ”), {{lang-es|''comillas inglesas simples''}} (‘ ’). ‹ і › ніколі не выкарыстоўваюцца ў іспанскай мове
|-
! [[Італьянская мова|Італьянская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 1–2 pt
| {{lang-it|Virgolette}}
|-
! Італьянская, Швейцарыя&lt;ref name=&quot;ch&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| ||  || 
| 
| гл. вышэй

|-
! [[Іўрыт]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || ||&lt;ref name=&quot;traditional&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;“…„&lt;/big&gt; || || 
| 
| merkha'ot — {{lang-he|מֵרְכָאוֹת}} (мн. лік да merkha — {{lang-he|מֵרְכָא}})
|-
! [[Карэйская мова|Карэйская]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;『…』&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;「…」&lt;/big&gt; ||
|
| {{lang-ko|따옴표}}(“''ttaompyo''”)
|-
! [[каталонская мова|Каталонская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 0 pt
| {{lang-ca|Cometes}}
|-
! [[Латышская мова|Латышская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; ||
| || ||
| 
| {{lang-lv|Pēdiņas}}
|-
! [[Літоўская мова|Літоўская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-lt|Kabutės}}
|-
! [[Лужыцкая мова|Лужыцкая]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; || 
| ||  || 
| 
| 
|-
! [[Нарвежская мова|Нарвежская]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;handwriting&quot;&gt;Рукапісныя&lt;/ref&gt;
| 
| {{lang-no|Anførselstegn}}, {{lang-no|gåseauge}}/{{lang-no|gåseøyne}} (‘гусіныя вочы’), {{lang-no|hermeteikn}}/{{lang-no|hermetegn}}, {{lang-no|sittatteikn}}/{{lang-no|sitattegn}}, {{lang-no|dobbeltfnutt}}
|-
! [[Нідэрландская мова|Нідэрландская]] 
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-nl|Aanhalingstekens}} («знак цытаты»)
|-
! [[Нямецкая мова|Нямецкая]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-de|Anführungszeichen}}, {{lang-de|Gänsefüßchen}} («гусіныя лапкі»), {{lang-de|Hochkommas}}/{{lang-de|Hochkommata}} («высокія коскі»)
|-
! Нямецкая, Швейцарыя&lt;ref name=&quot;ch&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| ||  || 
| 
| Гл. вышэй
|-
! [[Партугальская мова|Партугальская]]
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 
| ''Aspas'' або ''Vírgulas dobradas''&lt;ref&gt;Крыніца: Bergström, Magnus, &amp; Neves Reis 2004. ''Prontuário Ortográfico e Guia da Língua Portuguesa.'' Editorial Notícias, Lisboa&lt;/ref&gt;
|-
! [[Партугальская мова|Партугальская]] ([[Бразілія]])
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
|  ||  ||
| 
| ''Aspas'' 
|-
! [[Польская мова|Польская]]&lt;ref name=&quot;heading&quot;&gt;Надаецца перавага ў загалоўках і тэкстах вялікім шрыфтам&lt;/ref&gt; 
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…’&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;rare&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || ||&lt;ref name=&quot;substitute&quot;&gt;Могуць замяняць як пачатак, так і канец двукосся&lt;/ref&gt;
| 
| {{lang-pl|Cudzysłów}}
|-
! [[Руская мова|Руская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; ||
| || || 
| 0 pt
| {{lang-ru|[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%BA%D0%B8 Кавычки]}} (агульны паняцце); {{lang-ru|ёлочки}} (''yolochki'', ‘елачкі’: вуглавое двукоссе); {{lang-ru|лапки}} (''lapki'', ‘маленькія лапкі’: звычайнае двукоссе) 
|-
! [[Румынская мова|Румынская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;„…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; ||
| || ||
| 
| {{lang-ro|Ghilimele}} (мн. лік), {{lang-ro|ghilimea}} (адзіночны лік, выкарыстоўваецца вельмі рэдка)
|-
! [[Славацкая мова|Славацкая]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| 
|-
! [[Славенская мова|Славенская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| 
|-
! [[Спрошчаная кітайская мова|Спрошчаная кітайская]] 
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;﹃...﹄&lt;/big&gt; ||align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;﹁...﹂&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;vertical&quot;&gt;Адзіныя, што выкарыстоўваюцца ў вертыкальным пісьме&lt;/ref&gt;
| [[Fullwidth form]]
| [[Guobiao|GB/T]] [http://www.yys.ac.cn/gfbz/shanghi/020.htm 15834:1995] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060909152915/http://www.yys.ac.cn/gfbz/shanghi/020.htm |date=9 верасня 2006 }}
|-
! [[Сербская мова|Сербская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-sr|Наводници, знаци навода}}
|-
! [[Традыцыйная кітайская мова|Традыцыйная кітайская]] 
| align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;「…」&lt;/big&gt; ||align=&quot;center&quot; style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;『…』&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;rotated&quot;&gt;Гэтыя віды перакуленыя для выкарыстання ў гарызантальным пісьме; спачатку выкарыстоўваліся  ﹁...﹂ і ﹃...﹄  у вертыкальным пісьме&lt;/ref&gt;
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
|
| 引號 (yǐn hào) [http://www.edu.tw/EDU_WEB/EDU_MGT/MANDR/EDU6300001/allbook/hau/c2.htm 國語文教育叢書第三]
|-
! [[Турэцкая мова|Турэцкая]] 
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| 0–1 pt
| {{lang-tr|Tırnak İşareti}} («пазногцевы знак»)
|-
! [[Харвацкая мова|Харвацкая]]
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘…’&lt;/big&gt; || 
| 
| {{lang-hr|Navodnici}} „…“ і »…« (альтэрнатыўны варыянт не выкарыстоўваецца ў рукапісных тэкстах, толькі ў прэсе і друку), {{lang-hr|polunavodnici}} ‘…’
|-
! [[Чэшская мова|Чэшская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‚…‘&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…«&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;›…‹&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-cs|Uvozovka}} (адзіночны лік), {{lang-cs|uvozovky}} (множны лік) (''cf.'' {{lang-cs|uvozovat}} — «укараняць»)
|-
! [[Эсперанта]] 
|  ||  ||
|  ||  || 
| 
| {{lang-eo|Citiloj}}
|-
! [[Эстонская мова|Эстонская]] 
| &lt;big&gt;„…“&lt;/big&gt; ||  ||
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; ||  || 
| 
| {{lang-et|Jutumärgid}} (‘story marks’)
|-
! [[Фінская мова|Фінская]] 
| &lt;big&gt;”…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-fi|Lainausmerkki}} («знак цытаты», адзіночны лік), {{lang-fi|lainausmerkit}} (множны лік)
|-
! [[Французская мова|Французская]]&lt;ref name=&quot;dash&quot; /&gt; 
| &lt;big&gt;« … »&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;« … »&lt;/big&gt; or &lt;big&gt;“…”&lt;/big&gt;&lt;ref name=&quot;imprimerie_nationale&quot;&gt;Першая версія — у адпаведнасці з French Imprimerie nationale. Але англійскія двукоссі з'яўляюцца больш пашыранымі.&lt;/ref&gt; ||&lt;ref name=&quot;rare&quot; /&gt;
| &lt;big&gt;“ … ”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‘ … ’&lt;/big&gt; ||
| ¼-em / non-break
| {{lang-fr|Guillemets}}
|-
! Французская, [[Швейцарыя]]&lt;ref name=&quot;ch&quot;&gt;У Швейцарыі такое двукоссе выкарыстоўваецца для ўсіх моў&lt;/ref&gt;
| &lt;big&gt;«…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;‹…›&lt;/big&gt; ||
| ||  ||
| 
| Гл. вышэй
|-
! [[Шведская мова|Шведская]] 
| &lt;big&gt;”…”&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| &lt;big&gt;»…»&lt;/big&gt; || &lt;big&gt;’…’&lt;/big&gt; ||
| 
| {{lang-sv|citationstecken}}, {{lang-sv|anföringstecken}}, {{lang-sv|citattecken}} (сучасны паняцце), {{lang-sv|dubbelfnutt}} (размоўны варыянт, для падвойнага ASCII-двукосся)
|-
! [[Японская мова|Японская]] 
| style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;「…」&lt;/big&gt; ||style=&quot;line-height:1.2&quot;| &lt;big&gt;『…』&lt;/big&gt; ||&lt;ref name=&quot;rotated&quot; /&gt;
| ||  || 
| 
| (''in'yōfu'')
|-
|}

== Двукоссе ў беларускай мове ==
Цяпер у [[Беларуская мова|беларускай мове]], як у прыватным выкарыстанні, так і ў [[Сродкі масавай інфармацыі|сродках масавай інфармацыі]], не існуе адзінага агульнапрынятага варыянту двукосся, хаця традыцыйна ў беларускіх друкарнях выкарыстоўваліся 2 віды двукоссяў: «вуглавое двукоссе» (ёлачкі) і звычайнае альбо „нямецкае двукоссе&quot;.

Паводле ж Закона Рэспублікі Беларусь «[[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб Правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]» (2008),

{{цытата|15. Калі ў пачатку або ў канцы цытаты (тое ж адносіцца і да простай мовы) сустракаюцца ўнутранае і знешняе двукоссі, то ў друкаваным тэксце яны павінны адрознівацца паміж сабой малюнкам (так званыя «ёлачкі» і «лапкі»), пры чым знешняе двукоссе не павінна апускацца.
Напрыклад:&lt;br/&gt;
Анатоль Анікейчык пісаў пра помнік Янку Купалу ў Аўраў-парку: «У аснову ідэі гэтага помніка я паклаў Купалаўскі верш “Брату на чужыне”».}}

Такім чынам, у якасці ўнутранага двукосся ў прыкладзе закона ўжываецца англійскае двукоссе “...” (U+201C і U+201D)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Ужыванне двукоссяў у старых выданнях ===
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|+
! |Праца
! |Год выдання
! |Месца выдання
! |Графіка
! |Ужываныя двукоссі
|-----
| газета «[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]»
| 1911
| Вільня, друкарня Марціна Кухты
| кірыліца
| '''« »''' і '''„ “'''
|-----
| Максім Багдановіч. Вянок
| 1913 (1914)
| Вільня, друкарня Марціна Кухты
| кірыліца
| '''„ “''' і '''« »'''
|-----
| Газета «Вольная Беларусь»
| 1918
| Мінск
| кірыліца
| '''« »'''
|-----
| Торф і яго выкарыстанне ў народнай гаспадарцы: &lt;br /&gt;працы сесіі Беларускай акадэміі навук, красавік 1934 г.
| 1935
| выдадзена АН БССР
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| «Навука» на службе нацдэмаўскай контррэвалюцыі
| 1931
| выдадзена АН БССР
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| гізэта «Наша Ніва», №34
| 1907
| Вільня
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| Вокладка драмы «Раскіданае гняздо» Янкі Купалы
| 1919
| Вільня, друкарня «Прамень»
| кірыліца
| '''„ “'''
|-----
| Рэкламная абвестка кнігі «Калоссе»
| 1938
|
| кірыліца і [[Лацінскі алфавіт|лацінка]]
| '''„ ”'''
|-----
| Газета «З Беларускага Палетку»
| 1937
| Вільня, друкарня імя Фр. Скарыны
| кірыліца і лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Дадатак на Нашай Нівы: апавяданне Элізы Ажэшкі «Гэдалі», вокладка
| 1907
| 
| [[Лацінскі алфавіт|лацінка]]
| '''„ “'''
|-----
| Рэкламная абвестка ў «Нашай Ніве»
| 1912
| 
| лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Аздабленне кнігі Адама Станкевіча
| не раней за 1938
| 
| лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Z historyi apolohetyki chryściajanskaj
| 1928
| Вільня
| лацінка
| '''„ “'''
|-----
| Мужыцкая праўда
| 1862—1863
| 
| лацінка
| '''„ ”'''
|-----
|+
|}

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Пунктуацыя]]
[[Катэгорыя:Друкарскія знакі]]</text>
      <sha1>5051qp5lmk57583mlc2riybsoh8t4sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венгерская мова ва Украіне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199206</id>
    <revision>
      <id>5157663</id>
      <parentid>4794612</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22240" sha1="5kr5ezosqxo2o79kp3ot4rs5gfzhthm" xml:space="preserve">'''Венгерская мова ва Украі́не''' ({{lang-uk|угорська мова в Україні}}) — адна з моў [[нацыянальная меншасць|нацыянальных меншасцей]] [[Украіна|Украіны]], у вялікай ступені распаўсюджаная сярод [[венгры ва Украіне|венграў]] краіны, а таксама прадстаўнікоў некаторых іншых этнічных груп. Пашыраная пераважна ў [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай вобласці]] краіны ў асяроддзі жыхароў, што кампактна пражываюць уздоўж мяжы Украіны з [[Венгрыя]]й.

== Гісторыя ==
{{Асноўны артыкул|венгерская мова}}

Большасцю сучасных гісторыкаў лічыцца, што паходжанне [[венгры|венграў]] звязанае з міграцыяй некаторых [[фіна-вугры|фіна-ўгорскіх]] плямёнаў з поўдня Заходняй [[Сібір]]ы ў [[Еўропа|Еўропу]], якая адбылася прыблізна на мяжы першага і другога тысячагоддзяў. Плямёны вуграў, дасягнуўшы тэрыторыі Украіны, часткова аселі на сучасных памежных тэрыторыях Закарпацця, у пэўнай ступені выцесніўшы ранейшае [[славяне|славянскае]] насельніцтва, тады як астатнія прасунуліся далей на паўднёвы захад і далі пачатак [[Венгрыя|венгерскай дзяржаўнасці]].

Ужо з ранніх часоў існавання ўсходнеславянскіх княстваў [[Кіеўская Русь|Кіеўскае Русі]] землі Закарпацця трапляюць у склад венгерскай краіны. З канца [[17 стагоддзе|XVII]] ст. сучасная Венгрыя і землі пад яе кантролем трапляюць пад кантроль [[Аўстрыя|Аўстрыі]], але незважаючы на гэта венгерская арыстакратыя захавала досыць высокі статус разам з уласнай мовай на ўсіх не-венгерскіх тэрыторыях. Статус-кво працягнуўся і па рэарганізацыі Аўстрыі ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыю]], у якой Закарпацце, у адрозненне ад іншых заходнеўкраінскіх земляў, было аднесенае да [[Каралеўства Венгрыя]] — адной з складовых частак Аўстра-Венгрыі.

У сярэдзіне [[20 стагоддзе|ХХ]] ст. Закарпацце канчаткова аб'ядноўваецца з іншымі ўкраінскімі тэрыторыямі, трапляючы ў склад [[УССР]]. З гэтага моманту адзначаецца некаторае скарачэнне долі венгерскай мовы як [[родная мова|роднай]], але ў цэлым яе становішча сярод венграў досыць моцнае, а некаторыя іншыя этнасы (напрыклад, мясцовыя [[цыганы]]) часта ўказваюць венгерскую мову ў якасці роднай.

У сучаснай Украіне венгерская мова трапіла ў спіс моў, на якія распаўсюджваецца дзеянне [[Еўрапейская Хартыя рэгіянальных моў або моў меншасцей|Еўрапейскай Хартыі рэгіянальных моў]], а таксама адпаведнага закону, прынятага Украінай. Згодна з гэтым венгерская мова атрымала рэгіянальны статус у некаторых рэгіёнах Закарпацкай вобласці краіны. Рэгіянальны статус дазваляе выкарыстоўваць мову ў некаторых мясцовых галінах дзейнасці поруч з [[дзяржаўная мова|дзяржаўнай мовай]] краіны.

== Статыстыка ==
[[Выява:Hungarianlang2001ua.PNG|thumb|250px|Венгерская мова як родная па раёнах і гарадскіх рада Украіны (2001)]]
[[Выява:Zakarpat2001languages.PNG|thumb|250px|Найбольш распаўсюджаныя мовы ў сельскіх і гарадскіх радах Закарпацкай вобласці (венгерская — карычневым)]]
[[Выява:Zakarpatska2001HungarianLanguage.PNG|thumb|250px|Адсоткавая дзеля венгерскамоўных ад насельніцтва сельскіх і гарадскіх радаў Закарпацкай вобласці]]
Паводле звестак перапісу насельніцтва [[2001]] года ва Украіне венгерскую мову ўказалі ў якасці роднай 156 566 асоб&lt;ref&gt;{{Спасылка|url = http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&amp;box=5.1W&amp;k_t=00&amp;p=100&amp;rz=1_1&amp;rz_b=2_1%20&amp;n_page=5|загаловак = Розподіл населення за національністю та рідною мовою |выданне = Усеўкраінскі перапіс насельніцтва '2001|выдавецтва = Дзяржаўны камітэт статыстыкі Украіны|дата = 9 красавіка 2014 |мова = uk}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку 95,4% (149 431) этнічных венграў. У Закарпацкай вобласці венгерскую мову лічаць роднай 97% этнічных венграў і 62% цыганоў, а таксама прыкметная частка [[славакі|славакаў]] і [[чэхі|чэхаў]].

Ніжэй прыведзеная статыстыка змены долі венгерскай мовы як роднай сярод венграў Украіны&lt;ref&gt;[http://istmat.info/files/uploads/17649/chislennost_i_sostav_naseleniya_sssr_1984.pdf Звесткі перапісу насельніцтва ў СССР, 1979 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131203023109/http://istmat.info/files/uploads/17649/chislennost_i_sostav_naseleniya_sssr_1984.pdf |date=3 снежня 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=razjmierkavanjnie1989&gt;[http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_021&amp;ti=19A050501_021.%20%D0%EE%E7%EF%EE%E4%B3%EB%20%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%ED%FF%20%E7%E0%20%ED%E0%F6%B3%EE%ED%E0%EB%FC%ED%B3%F1%F2%FE%20%F2%E0%20%F0%B3%E4%ED%EE%FE%20%EC%EE%E2%EE%FE%20%280,1%29&amp;path=../Database/Census/05/01/&amp;lang=1&amp;multilang=uk Звесткі перапісу насельніцтва ў СССР, 1989 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029090750/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_021&amp;ti=19A050501_021.%20%D0%EE%E7%EF%EE%E4%B3%EB%20%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%ED%FF%20%E7%E0%20%ED%E0%F6%B3%EE%ED%E0%EB%FC%ED%B3%F1%F2%FE%20%F2%E0%20%F0%B3%E4%ED%EE%FE%20%EC%EE%E2%EE%FE%20%280%2C1%29&amp;path=..%2FDatabase%2FCensus%2F05%2F01%2F&amp;lang=1&amp;multilang=uk |date=29 кастрычніка 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=razjmierkavanjnie&gt;[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/ Звесткі перапісу насельніцтва Украіны, 2001 г. Размеркаванне паводле тэрыторыі, сельскай/гарадскай мясцовасці, плоці.]{{ref-uk}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;standard&quot;
|+
!
! 1979
! 1989
! 2001
|-
| венгерская
| align=center|96,7%
| align=center|95,6%
| align=center|95,4%	 		
|-
| украінская
| align=center|1,9%
| align=center|2,6%
| align=center|3,4%
|-
| [[руская мова|руская]]
| align=center|1,3%
| align=center|1,6%
| align=center|1,0%
|-
| іншая
| align=center|0,1%
| align=center|0,2%
| align=center|0,2%
|}

Адсоткавая дзеля вольнага валодання венгерскай мовай сярод венграў Украіны паводле звестак перапісаў&lt;ref name=razjmierkavanjnie1989/&gt;&lt;ref name=razjmierkavanjnie/&gt;:

* [[2001]] — 97,5% 
* [[1989]] — ~98%

Распаўсюджанне венгерскай мовы як роднае сярод прадстаўнікоў найбольшых паводле колькасці народаў Закарпацкай вобласці паводле перапісу [[1989]] года.

{|
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''агульная&lt;br/&gt;колькасць'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''колькасць&lt;br/&gt;венгерскамоўных'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''частка&lt;br/&gt; венгерскамоўных'''
|-
| венгры||155 711||151 384||97,2%
|-
| цыганы||12 131||7973||65,7%
|-
| [[італьянцы]]||49||24||49,0%
|-
| славакі||7 329||1 890||25,8%
|-
| чэхі||516||82||15,9%
|-
| [[яўрэі]]||2 639||298||11,3%
|-
| [[армяне]]||439||46||10,5%
|-
| [[палякі]]||690||39||5,7%
|-
| [[балгары]]||290||12||4,1%
|-
| [[літоўцы]]||159||6||3,8%
|-
| [[азербайджанцы]]||577||7||1,2%
|-
| [[немцы]]||3 478||36||1,0%
|-
| [[беларусы]]||2 521||15||0,6%
|-
| [[украінцы]]||976 749||4 605||0,5%
|-
| [[рускія]]||49 458||172||0,35%
|-
| [[малдаване]]||963||3||0,31%
|-
| [[румыны]]||29 485||73||0,25%
|-
| '''Закарпацкая&lt;br/&gt;вобласць'''||'''1 245 618'''||'''166 665'''||'''13,4%'''
|}

=== Геаграфічная распаўсюджанасць ===
Ніжэй прыведзеная статыстыка распаўсюджанасці венгерскай мовы па раёнах і гарадах абласнога падпарадкавання Закарпацкай вобласці. Указаная дзеля венгерскамоўных ад усяго насельніцтва раёна ці горада (звесткі [[2001]] года).

{|
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Места/раён'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Венгерская як родная'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Венгры'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Венгерскамоўныя&lt;br/&gt;/венгры'''
|-
| [[Берагаўскі раён]]||80,2%||76,1%||105%
|-
| [[Бэрэгавэ (горад)|Берагава]]||54,8%||48,1%||114%
|-
| [[Ужгарадскі раён]]||36,5%||33,4%||109%
|-
| [[Вінаградаўскі раён]]||26,3%||26,2%||100%
|-
| [[Мукачаўскі раён]]||13,8%||12,7%||109%
|-
| [[Мукачава]]||9,6%||8,5%||113%
|-
| [[Ужгарад]]||7,0%||6,9%||102%
|-
| [[Хуст]]||4,3%||5,4%||80%
|-
| [[Хусцкі раён]]||3,9%||3,9%||99%
|-
| [[Цячаўскі раён]]||2,8%||2,9%||95%
|-
| [[Рахаўскі раён]]||2,5%||3,2%||78%
|-
| [[Сваляўскі раён]]||0,5%||0,7%||71%
|-
| [[Пярэчынскі раён]]||0,2%||||
|-
| [[Іршаўскі раён]]||0,1%||||
|-
| [[Валавецкі раён]]||0,1%||||
|-
| [[Вялікаберазнянскі раён]]||0,1%||||
|-
| [[Міжгорскі раён]]||0,0%||||
|-
| '''Вобласць агулам'''||'''12,7%'''||'''12,1%'''||'''105%'''
|-
|
|}

Населеныя пункты Закарпацкай вобласці, у якіх венгерскую мову ўказалі як родную больш за 50% ад насельніцтва&lt;ref name=razjmierkavanjnie/&gt;:

{| class=&quot;wikitable standard collapsible collapsed&quot; style=&quot;border: none; width: 100%; background-color: transparent;&quot;
!colspan=2|Спіс
|-
|style=&quot;border: none; background-color: transparent;&quot; width=&quot;50%&quot; valign=&quot;top&quot;| 
{|
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Населены пункт'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''Раён'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''% Венгерскамоўных'''
|-
| с. Гетэн ||Берагаўскі||98,6
|-
| с. Малая Добрань ||Ужгарадскі||98,5
|-
| с. Цісаагтэлек ||Ужгарадскі||98,4
|-
| с. Бадалава ||Берагаўскі||98,2
|-
| с. Вары ||Берагаўскі||98,1
|-
| с. Галабар ||Берагаўскі||98,1
|-
| с. Папова ||Берагаўскі||98
|-
| с. Дэрцан ||Мукачаўскі||97,8
|-
| с. Вялікая Добрань ||Ужгарадскі||97,7
|-
| с. Оклі Гедзь ||Вінаградаўскі||97,7
|-
| с. Цісабікень ||Вінаградаўскі||97,7
|-
| с. Чоманін ||Мукачаўскі||97,7
|-
| с. Эсэнь ||Ужгарадскі||97,6
|-
| с. Сернэ ||Мукачаўскі||97,5
|-
| с. Чэтфалва ||Берагаўскі||97,4
|-
| с. Вялікая Паладзь ||Вінаградаўскі||97,3
|-
| с. Форгалань ||Вінаградаўскі||97,2
|-
| с. Малое Папова||Берагаўскі||97,1
|-
| с. Форнаш ||Мукачаўскі||97
|-
| с. Оклі ||Вінаградаўскі||96,7
|-
| с. Фертэшолмаш ||Вінаградаўскі||96,7
|-
| с. Рафайнава||Берагаўскі||96,4
|-
| с. Ботар||Вінаградаўскі||96,3
|-
| с. Дзюла||Вінаградаўскі||96,1
|-
| с. Косань||Берагаўскі||96,1
|-
| с. Пійтэрфолва||Вінаградаўскі||96,1
|-
| с. Гут||Берагаўскі||95,8
|-
| с. Цісаашвань||Ужгарадскі||95,7
|-
| с. Малая Быйгань||Берагаўскі||95,6
|-
| с. Чорны Пацік||Вінаградаўскі||95,3
|-
| с. Шом||Берагаўскі||95,2
|-
| с. Боржава||Берагаўскі||95,1
|-
| с. Арасіева||Берагаўскі||95,1
|-
| с. Солаўка||Ужгарадскі||94,8
|-
| с. Запсань||Берагаўскі||94,3
|-
| с. Гаць||Берагаўскі||94,2
|-
| с. Вербавец||Вінаградаўскі||94,1
|-
| с. Малыя Сялменцы||Ужгарадскі||92,5
|-
| с. Цісаўйфалу||Ужгарадскі||92,1
|-
| с. Вялікія Гееўцы||Ужгарадскі||91,5
|-
| с. Янашы||Берагаўскі||91,5
|-
| с. Малыя Гееўцы||Ужгарадскі||91,2
|-
| с. Бенэ||Берагаўскі||90,6
|-
| с. Балажар||Берагаўскі||90,3
|-
| с. Шаланкі||Вінаградаўскі||89,6
|-
| с. Геча||Берагаўскі||88,6
|-
| с. Паладзь-Камароўцы||Ужгарадскі||88,3
|-
| с. Галач||Ужгарадскі||88
|-
| с. Чома||Берагаўскі||88
|-
| с. Вялікая Быйгань||Берагаўскі||87,5
|-
| с. Вялікія Берагі||Берагаўскі||87,4
|-
| с. Астэй||Берагаўскі||87,3
|-
| с. Кідзёш||Берагаўскі||86,9
|-
| с. Неветлэнфолу||Вінаградаўскі||86,8
|-
| с. Баркасава||Мукачаўскі||86,6
|-
| с. Дыйда||Берагаўскі||83,4
|-
| с. Карачын||Вінаградаўскі||83,3
|-
| с. Ційглаш||Ужгарадскі||82,9
|-
| с. Мужыева||Берагаўскі||82,3
|-
| с. Берэгуйфалу||Берагаўскі||82,2
|-
| пгт Вылак||Вінаградаўскі||81,5
|-
| с. Ратаўцы||Ужгарадскі||80,7
|-
| с. Мочала||Берагаўскі||80,2
|-
| с. Батфа||Ужгарадскі||79,7
|-
| с. Горанглаб||Берагаўскі||79,1
|-
| с. Сюртэ||Ужгарадскі||78,8
|-
| с. Батрадзь||Берагаўскі||77,2
|-
| с. Перахрэсце||Вінаградаўскі||74,2
|-
| с. Пала||Ужгарадскі||73
|-
| с. Новае Клінава||Вінаградаўскі||68,5
|-
| с. Новае Сяло||Вінаградаўскі||68,5
|-
| с. Чэпа||Вінаградаўскі||66,9
|-
| с. Маціева||Вінаградаўскі||66,5
|-
| с. Ботфалва||Ужгарадскі||66
|-
| пгт Бацёва||Берагаўскі||64,6
|-
| с. Жняціна||Мукачаўскі||63,4
|-
| с. Саламонава||Ужгарадскі||59,9
|-
| с. Шышлаўцы||Ужгарадскі||59,6
|-
| г. Берагава||Берагаўская гарадская рада||55,9
|-
| с. Холмцы||Ужгарадскі||51,1
|-
| с. Канцова||Ужгарадскі||50,2
|}
|}

== Рэгіянальны статус ==
Украіна адносіцца да краін, якія ратыфікавалі Еўрапейскую Хартыю рэгіянальных моў або моў меншасці, у [[2012]] годзе быў зацверджаны адпаведны закон пра яе дзейнасць і пералік моў, якія атрымалі статус рэгіянальнай паводле палажэнняў Хартыі. Венгерская мова стала адной з такіх моў, у выніку чаго яна набыла рэгіянальны статус у горадзе Берагава, Берагаўскім раёне і Вінаградаўскім раёнах Закарпацкай вобласці&lt;ref&gt;{{Спасылка| url = http://www.mukachevo.net/ua/News/view/61859-%D0%9F%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82-%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%89%D0%BE%D0%B4%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81%D1%83-%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%97-%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8C%D0%BA%D1%96%D0%B9-%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%96-%D0%B2-%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%96| загаловак = Тэкст адпаведнага рашэння адносна горада Берагава| назва праекту = Mukachevo.net| выдавецтва = Берагаўская гарадская рада| дата = 9 красавіка 2014| мова = uk| access-date = 26 мая 2014| archive-date = 4 сакавіка 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160304091445/http://www.mukachevo.net/ua/News/view/61859-%D0%9F%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82-%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%89%D0%BE%D0%B4%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81%D1%83-%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%97-%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8C%D0%BA%D1%96%D0%B9-%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%96-%D0%B2-%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%96| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|загаловак=Угорська отримала статус регіональної у місті на Закарпатті|спасылка=http://www.day.kiev.ua/uk/news/111112-ugorska-otrimala-status-regionalnoyi-u-misti-na-zakarpatti|выданне=День.kiev.ua|год=2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|загаловак=Угорська мова стала регіональною на Берегівщині|спасылка=http://zakarpattya.net.ua/News/100958-Uhorska-mova-stala-rehionalnoiu-na-Berehivshchyni|выданне=zakarpattya.net.ua|год=2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|загаловак=Угорська мова стала регіональною вже ў другому районі Закарпаття|спасылка=http://dt.ua/POLITICS/ugorska_mova_stala_regionalnoyu_vzhe_u_drugomu_rayoni_zakarpattya.html|выданне=ZN,UA|год=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141002152938/http://dt.ua/POLITICS/ugorska_mova_stala_regionalnoyu_vzhe_u_drugomu_rayoni_zakarpattya.html|archive-date=2 кастрычніка 2014}}&lt;/ref&gt;.

== Адукацыя ==
Адукацыя па-венгерску ў [[2008]]/[[2009]] навучальных гадах&lt;ref&gt;http://www.mon.gov.ua/newstmp/2009_1/19_08/inf.doc {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110819190809/http://www.mon.gov.ua/newstmp/2009_1/19_08/inf.doc |date=19 жніўня 2011 }}&lt;/ref&gt;.
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|+
! |Колькасць устаноў з навучаннем па-венгерску
! |Адукацыйны працэс па-венгерску, вучняў
! |Венгерская як прадмет
! |Факультатыў або гурток
! |Адсоткавая дзеля адносна агульнай колькасці вучняў (4 438 383)
! |Адсоткавая дзеля венграў, [[2001]]
|-----
| align=center|66
| align=center|16407
| align=center|1337
| align=center|278
| align=center|0,41%
| align=center|0,32%
|+
|}

== Гл. таксама ==
* [[Мовы Украіны]]

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://statistika.in.ua/mova2001/ugorska Інтэрактыўная карта распаўсюджанасці венгерскай мовы ва Украіне па адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінках] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140425124529/http://statistika.in.ua/mova2001/ugorska |date=25 красавіка 2014 }}{{ref-uk}}, statistika.in.ua

[[Катэгорыя:Венгерская мова]]
[[Катэгорыя:Закарпацкая вобласць]]
[[Катэгорыя:Венгры ва Украіне]]
[[Катэгорыя:Мовы Украіны]]</text>
      <sha1>5kr5ezosqxo2o79kp3ot4rs5gfzhthm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Водна-зялёны дыяметр Мінска</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204393</id>
    <revision>
      <id>5157710</id>
      <parentid>5148823</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127187" sha1="s0agqp5xxmkvp7jyb1l3rf7k6hsvr13" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = 
|Беларуская назва         = Водна-зялёны дыяметр Мінска
|Арыгінальная назва       = 
| Выява                   = View of Minsk.jpg
| Подпіс выявы            = Водна-зялёны дыяметр у цэнтры Мінска
| Шырыня выявы            =
|Статус                   = 
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Горад
|Месцазнаходжанне         = Мінск
 |lat_dir = 
 |lon_dir =  
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                 = 
|Епархія                  = 
|Добрапрыстойнасць        =  
|Тып кляштара             = 
|Тып будынка              = 
|Архітэктурны стыль       = 
|Аўтар праекта            = калектыў аўтараў арганізацый «[[Мінскпраект]]» і «[[Мінскводаканал]]» ''(у розныя часы)'': архітэктары — [[Васіліса Паўлаўна Шыльнікоўская]], [[Яраслаў Львовіч Ліневіч]], [[Барыс Алегавіч Юрцін]], [[Любоў Дзмітрыеўна Усава]], Аляксей Аляксеевіч Галякоў, Э.Н. Георгіева і інш.; інжынеры-гідратэхнікі — В. Савіч, [[Мікалай Мікалаевіч Сакалоўскі]] і інш.
|Будаўнік                 = 
|Заснавальнік             = 
|Першае згадванне         = 
|Заснаванне               = 
|Асноўныя даты            = 
|Скасаваны                = 
|Пачатак будаўніцтва      = пачатак 1940-х гг.
|Заканчэнне будаўніцтва   = канец 1970-х гг.
|Будынкі                  = 
|Вядомыя жыхары           = 
|Рэліквіі                 = 
|Настаяцель               = 
|Стан                     = даўжыня — 41 км (7 вадасховішчаў каскадам); перапад вышынь воднага каскада — 28,6 м; агульная плошча — каля 2800 га; звыш 20 «зялёных зон» на тэрыторыі ўсёй водна-зялёнай сістэмы Мінска (паркі, скверы, бульвары, сады і інш.)
|На карце                 = 
|Сайт                     = 
|Commons                  = 
}}
'''Во́дна-зялё́ны дыя́метр Мі́нска''' — сістэма [[вадаём]]аў, [[парк]]аў, [[бульвар]]аў і сквераў абапал ракі [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], якая перасякае шырокай «''зялёнай стужкай''» увесь [[Мінск|горад Мінск]] ([[Беларусь]]) з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход — ад [[Дразды (вадасховішча)|вадасховішча Дразды]] да [[Шабаны (жылы раён)|Шабаноў]]. Водна-зялёны дыяметр [[Мінск]]а быў створаны ў выніку архітэктурна-ландшафтнага пераўтварэння поймы мінскай [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|ракі Свіслачы]] ў 1950—1970-ых гадоў і з’яўляецца часткай [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскай воднай сістэмы]]. Стаў адным з двух планіровачных «''стрыжняў''» Мінска і перасякаецца пад прамым вуглом з паўднёвага захаду на паўночны ўсход другім галоўным гарадскім дыяметрам («''стрыжнем''») — [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспектам Незалежнасці]]. З’яўляецца ўнікальным&lt;ref&gt;[https://realt.onliner.by/2013/10/10/arxitektor Заслуженный архитектор БССР: «В Минске надо сохранить зеленые зоны, не стоит увлекаться „стекломанией“ и делать из него Нью-Йорк»]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bsc.by&quot;&gt;{{Cite web |url=http://bsc.by/story/vozrozhdenie-minska-iz-pepla-grazhdanskiy-i-arhitekturnyy-podvig |title=Возрождение Минска из пепла — гражданский и архитектурный подвиг |access-date=31 жніўня 2014 |archive-date=6 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140706153808/http://bsc.by/story/vozrozhdenie-minska-iz-pepla-grazhdanskiy-i-arhitekturnyy-podvig |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; горадабудаўнічым комплексам у свеце і важнай ландшафтна-рэкрэацыйнай зонай [[Мінск|беларускай сталіцы]]. Галоўная яго ўнікальнасць заключаецца ў непарыўнасці і маштабах&lt;ref name=&quot;news.tut.by&quot;&gt;''Михальцов, В.'' [http://news.tut.by/society/452788.html Перекрыли кислород. Что происходит с водно-зеленым диаметром Минска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150627110836/http://news.tut.by/society/452788.html |date=27 чэрвеня 2015 }}&lt;/ref&gt;. Да водна-зялёнага дыяметра Мінска былі дапраектаваны і пабудаваны (як лагічнае і карыснае дапаўненне) [[Сляпянская водная сістэма|Сляпянскае воднае паўкола]] і [[Лошыцкая водная сістэма|Лошыцкае воднае паўкола]], якія разам (паводле задумкі) ствараюць '''водна-зялёную сістэму Мінска'''. Паводле ацэнкі спецыялістаў, па праву з’яўляецца сімвалам горада і ландшафтна-архітэктурнай каштоўнасцю. У цяперашні час на водна-зялёным дыяметры [[Мінск]]а ўзводзяцца розныя пабудовы, што парушае першапачатковае прызначэнне водна-зялёнага дыяметра і цэласнасць комплекса, як і саму канцэпцыю стварэння адзінай водна-зялёнай сістэмы Мінска.

== Гісторыя стварэння ==
Паркабудаўніцтва ў Мінску пачалося ў 1790-ыя гг., калі каля [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|ракі Свіслачы]] быў закладзены [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Губернатарскі сад (пазней Гарадскі сад, а зараз Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага)]] — першы публічны парк у Беларусі, дзе жыхары і госці горада адпачывалі і які гарадскія ўлады ўдасканальвалі ўсё XIX стагоддзе, аднак сама Свіслач уяўляла сабой неглыбокую і вузкую рэчку&lt;ref&gt;''Харэўскі, С.'' Горад ночы… С. 33—34.&lt;/ref&gt;.

У 1917 г. насельніцтва Мінска налічвала 134,5 тыс. чалавек, а ў 1940 г. дасягнула 270 тыс., аднак да пачатку 1930-х гг. зялёных насаджэнняў агульнага карыстання ў Мінску было мала — Гарадскі сад і два скверы — [[Аляксандраўскі сквер (Мінск)|Аляксандраўскі (цяпер Цэнтральны)]] і Саборны (сквер на [[Плошча Свабоды (Мінск)|плошчы Свабоды]])&lt;ref&gt;Архітэктура Беларусі : нарысы эвалюцыі… С. 166, 167, 171.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:Miensk, Śvisłač, Mieski Sad. Менск, Сьвіслач, Мескі Сад (1901-17).jpg|Губернатарскі сад пачатку XX ст. — цяпер [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага]].
File:Minsk - Gubernatarski sad - before 1917 AD.jpg|Губернатарскі сад пачатку XX ст., «алея кахання», — цяпер [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага]].
File:Miensk, Śvisłač. Менск, Сьвіслач (1912).jpg|Рака Свіслач у Мінску, фота 1912 г.
File:Miensk, Śvisłač, Chłusaŭ most. Менск, Сьвіслач, Хлусаў мост (1915).jpg|Берагі Свіслачы і Хлусаў мост у цэнтральнай частцы Мінска, фота 1915 г.
File:Miensk, Śvisłač-Zybickaja. Менск, Сьвіслач-Зыбіцкая (1918).jpg|Бераг Свіслачы і Хлусаў мост у Мінску, фота 1918 г.
&lt;/gallery&gt;
[[Выява:Вілейска-Мінская водная сістэма - схема.jpg|left|thumb|Водна-зялёная сістэма Мінска: [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|рака Свіслач]], [[Лошыцкая водная сістэма]] ''(злева)'' і [[Сляпянская водная сістэма]] ''(справа)'' — звязаныя з [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскай воднай сістэмай]].]]

Генеральны план Мінска 1932 г. не толькі ўпершыню пераўтвараў гістарычна складзеную радыяльную структуру ў радыяльна-кальцавую, але і прадугледжваў паступовае фарміраванне сістэмы невялікіх паркаў у пойме ракі Свіслач&lt;ref&gt;Архітэктура Беларусі : нарысы эвалюцыі… С. 167, 171.&lt;/ref&gt;.

Мэтанакіраванае паляпшэнне прыроднага ландшафта Мінска пачалося ў 1940-ыя гг. стварэннем водна-зялёнай зоны горада, калі яшчэ не было самога праекта водна-зялёнага дыяметра, першым крокам чаго была пабудова ў 1940—1941 гг. плаціны на рацэ Свіслачы і ніжэй плаціны [[Камсамольскае возера|Камсамольскага возера (вадасховішча)]] у рысе горада&lt;ref&gt;Градостроительство Белоруссии… С. 101—102; Архітэктура Беларусі : нарысы эвалюцыі… С. 171.&lt;/ref&gt;.

У часы [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] многія драўляныя кварталы па берагам Свіслачы былі знішчаны, і з’явілася мажлівасць пашырыць існуючыя паркі і пабудаваць новыя. Так, у 1945 г. была адноўлена плаціна на Свіслачы, разбураная вайной, і спецыяльна быў створаны [[Парк Перамогі (Мінск)|парк Перамогі]] каля [[Камсамольскае возера|Камсамольскага возера]], якое пазней стала найважнейшым элементам водна-зялёнага дыяметра Мінска&lt;ref&gt;Градостроительство Белоруссии… С. 102&lt;/ref&gt;. Менавіта генеральны план Мінска 1946 г. прадуглежваў стварэнне магістралі паркаў уздоўж Свіслачы і пашырэнне і добраўпарадкаванне поймы галоўнай ракі Мінска&lt;ref&gt;Архітэктура Беларусі : нарысы эвалюцыі… С. 172; Градостроительство Белоруссии… С. 57.&lt;/ref&gt;. Кампазіцыя паркаў ад [[Вуліца Няміга|вуліцы Нямігі]] на паўночны ўсход уздоўж Свіслачы атрымала назву «Паркавая магістраль», што адлюстравалася і ў назве паралельнай паркам вуліцы — [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|вуліца Паркавая магістраль (цяпер праспект Пераможцаў)]]. Пры пашырэнні забудовы гарадскіх кварталаў Мінска архітэктары таксама пакідалі некранутымі многія старажытныя лясныя масівы, якія станавіліся паркамі горада — напрыклад, [[парк Чалюскінцаў]] (былы лес паноў [[Ваньковічы|Ваньковічаў]]), [[парк імя 50-годдзя Кастрычніка]] і інш. Менавіта з канца 1940-х гг. пачынае фарміравацца водна-зялёны дыяметр Мінска, у якім вялікую ролю пачынаюць іграць паркі ў цэнтры Мінска — [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|парк імя Максіма Горкага]], [[парк імя Янкі Купалы]], [[Парк Перамогі (Мінск)|парк Перамогі]], а ў паўднёва-усходняй частцы ствараецца [[Чыжоўскае вадасховішча]]&lt;ref&gt;Архітэктура Беларусі : нарысы эвалюцыі… С. 176.&lt;/ref&gt;.

Будаўніцтва ў 1956 г. [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскага вадасховішча («Мінскага мора»)]] дазволіла кардынальна палепшыць водны рэжым ракі Свіслач у Мінску і яе першых вадасховішчаў&lt;ref&gt;Градостроительство Белоруссии… С. 102; Архітэктура Беларусі : нарысы эвалюцыі… С. 176.&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Водна-зялёная сістэма Мінска - план.jpg|thumb|Водна-зялёная сістэма Мінска: водна-зялёны дыяметр абапал ракі Свіслач, [[Лошыцкая водная сістэма]] ''(злева)'' і [[Сляпянская водная сістэма]] ''(справа)'', дапоўненыя «зялёнымі клінамі». Праект 1970-х гг.]]

У канцы 1960-х гг. выявілася неабходнасць унясення карэктывы ў зацверджаны ў 1965 г. генеральны план Мінска, што тлумачылася празмерна хуткімі тэмпамі росту горада. Менавіта тады былі дадзены прапановы па забудове з усебаковым выкарыстаннем мясцовых прыродных умоў і фарміраваннем узаемазвязаных ансамбляў. Адною з найважнейшых вартасцей праекта новага плана было арганічнае спалучэнне штучна створанага прыроднага асяроддзя з забудовай, выкарыстанне патэнцыяльных мажлівасцей малой ракі і даволі спакойнага рэльефу мясцовасці для стварэння жывапіснага водна-зялёнага дыяметра [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|ракі Свіслач]]: фактычна штучна створаная рэчка, якая ператваралася ў сістэму каскадаў вадасховішчаў, павінна была стварыць у многім мікраклімат усяго цэнтра горада&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Гл. главу 4 у кнізе «Потапов, Л. С. Силуэт Минска / Л. С. Потапов. — Минск : Наука и техника, 1980. — 144 с.»&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Svisloch river in Minsk - 4 - 2014 AD.JPG|thumb|left|Рака Свіслач абапал зеляніны [[Парк імя Янкі Купалы|парка імя Янкі Купалы]] і [[парк Марата Казея|парка Марата Казея]] ў цэнтральнай частцы дыяметра, фота 2014 г.]]
Работы па стварэнні сучаснай сістэмы зялёных насаджэнняў пачаліся менавіта з 1970-х гг. з абваднення (з дапамогай вадасховішчаў), азелянення і добраўпарадкавання поймы ракі Свіслач, што да таго рабілася толькі фрагментарна: быў створаны ланцужок паркаў, сквераў і прыгарадных зон адпачынку са штучнымі пляжамі і гранітнымі набярэжнымі ўздоўж ракі Свіслач ад Заслаўскага вадасховішча да вуліцы Пуліхава, якія знаходзіліся абапал штучна створаных вадасховішчаў [[Вадасховішча Крыніца|Крыніца]], [[Вадасховішча Дразды|Дразды]], [[Камсамольскае возера]] і ў разы пашыранага рэчышча ракі Свіслач, што было пачаткам складвання непарыўнай сістэмы гарадскіх і прыгарадных «зялёных зон», а таксама максімальнага раскрыцця горада ў бок натуральнага прыроднага асяроддзя&lt;ref&gt;Градостроительство Белоруссии… С. 102; ''Воинов, А. А.'' История архитектуры Белоруссии. — Т. 2. — С. 132; [http://news.tut.by/society/324147.html Водно-зеленая артерия Минска в опасности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133409/http://news.tut.by/society/324147.html |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. Павялічыўся водаабмен у Свіслачы ў пяць разоў, узрасла мастацкая выразнасць ландшафту&lt;ref&gt;''Воинов, А. А.'' История архитектуры Белоруссии. — Т. 2. — С. 132.&lt;/ref&gt;.

Карэктывы плана ў канцы 1960-х гг. вызначалі галоўныя кампазіцыйныя восі горада: першая вось — галоўны праспект горада [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|(праспект Леніна, цяпер — праспект Незалежнасці)]], другая — уздоўж водна-зялёнага дыяметра [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|ракі Свіслач]] (раён больш свабоднай, ландшафтнай забудовы). Галоўныя кампазіцыйныя восі павінны быць непарыўна ўзаемазвязаны з архітэктурна-планіровачнай структурай горада: непарыўны водна-зялены дыяметр павінен перасякаць горад з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход; праспект Леніна не павінен заканчвацца на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Леніна (цяпер плошча Незалежнасці)]], а яго варта накіраваць цераз увесь горад з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

Паводле абноўленага ў канцы 1960-х гг. генеральнага плана Мінска, тэрыторыя паркаў і бульвараў водна-зялёнага дыяметра не павінна была забудоўвацца дамамі: гарадскія вуліцы і праспекты, якія абрамлялі водна-зялёны дыяметр, павінны афармляцца забудовай толькі з аднаго боку, які не прымыкаў да паркавай зоны, а вялікія і знакавыя будынкі там павінны былі ставіцца ў «краявідных кропках» і мець у першую чаргу сілуэтную архітэктуру&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;. Так, [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|вуліца Паркавая магістраль (цяпер праспект Пераможцаў)]] была забудавана толькі з аднаго боку — ад [[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)|Сабора Святых апосталаў Пятра і Паўла]] да [[Юбілейная (гасцініца, Мінск)|гасцініцы «Юбілейная»]] і далей — за [[гасцініца «Планета», Мінск|гасцініцу «Планета»]] да [[Вяснянка (жылы раён)|жылога раёна Вяснянка]].

З большага паўночная, цэнтральная і паўднёвая часткі водна-зялёнага дыяметра былі ўжо завершаны ў [[1976]] г.&lt;ref name=&quot;realt.onliner.by&quot;&gt;''Darriuss.'' [http://realt.onliner.by/2012/09/08/darriuss-23 Районы, кварталы. Слепянская водная система: триумф советских архитекторов]&lt;/ref&gt; Так былі праведзены буйнамаштабныя пераўтварэнні ландшафта, якому надалі вялікую эстэтыку, — вялікія адкрытыя прасторы поймы ракі Свіслач сталі адыгрываць важную ролю ў фарміраванні аблічча беларускай сталіцы&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Градостроительство Белоруссии… С. 111.&lt;/ref&gt;. Беларускія ландшафтныя архітэктары таксама зрабілі вялікую працу па эстэтызацыі дэталей архітэктуры паверхні зямлі: галоўнымі кампазіцыйнымі элементамі зялёнай зоны сталі групы пляцовак і модульныя кветкавыя сады, што дазволіла нават такой нязначнай актывізацыяй рэльефа стварыць мноства маляўнічых вобразаў і сілуэтаў, хараство якіх узмацняецца прысутнымі вадаёмамі&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;.

== Пераўтварэнне ў водна-зялёную сістэму Мінска ==
[[Выява:Відавыя сілуэтныя кропкі каля водна-зялёнай сістэмы Мінска.jpg|left|thumb|Краявідныя сілуэтныя будынкі-«пункты» на праспектах і вуліцах каля водна-зялёнай сістэмы Мінска. Праект 1970-х гг.]]
Паводле генеральнага плана Мінска ад 1972 г. водна-зялёны дыяметр Мінска дапаўняўся [[Сляпянская водная сістэма|Сляпянскім водным паўколам (Сляпянскай воднай сістэмай)]] і [[Лошыцкая водная сістэма|Лошыцкім водным паўколам (Лошыцкай воднай сістэмай)]]. З-за адсутнасці значных рэк пры фарміраванні двух водных паўколаў выкарыстоўваліся малыя рэчкі, ручаі ці проста яры. Гэтыя штучна створаныя водна-паркавыя паўкольцы стваралі адзінае водна-паркавае кола (вадаёмы, паркі, бульвары і сады) і пранізвалі сабой перыферыйныя раёны горада і разам з водна-зялёным дыяметрам складалі адзіную ландшафтную '''водна-зялёную сістэму Мінска''', якая сваім планам нагадвала літару «Ф»&lt;ref&gt;Архитектура Советской Белоруссии — Architecture of the Soviet Byelorussia… С. 83, 85; Градостроительство Белоруссии… С. 60—61, 102.&lt;/ref&gt;. Жыхароў вялікіх жылых масіваў на ўсходзе і паўдневым-захадзе горада хацелі забяспечыць месцамі для адпачынку ў фармаце «крокавай даступнасці»&lt;ref name=&quot;realt.onliner.by&quot;/&gt;. Планавалася таксама, што водна-зялёная сістэма Мінска будзе з цягам часу дапаўняцца стварэннем «зялёных кліноў» і загараднымі лесапаркамі, чым будзе дасягнута ўсеахопнасць водна-зялёнай сістэмы ў горадзе&lt;ref&gt;Архитектура Советской Белоруссии — Architecture of the Soviet Byelorussia… С. 85; ''Воинов, А. А.'' История архитектуры Белоруссии. — Т. 2. — С. 135.&lt;/ref&gt;. Выказваліся прапановы ў водна-зялёным дыяметры і паўколах праводзіць партэрнае азеляненне і садзіць ландшафтныя групы дрэў, якія дазволяць максімальна раскрыць сілуэт забудовы процілеглых берагоў, а таксама шорную пасадку дрэў перпендыкулярна напрамку рачной даліны, якая таксама будзе спрыяць раскрыццю сілуэту прыбярэжнай забудовы&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

[[Выява:Belarus-Minsk-Loshytsa-Pond-3.jpg|thumb|Вадаём у [[Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс|Лошыцкім сядзібна-паркавым комплексе]] ў складзе [[Лошыцкая водная сістэма|Лошыцкай воднай сістэмы]], фота 2007 г.]]
З 1976 г. пачалося будаўніцтва водна-зялёных паўколаў, але да канца 1980-х гг. больш-менш было пабудавана толькі адно паўкола — [[Сляпянская водная сістэма]] (22,5 км), якую праектавалі архітэктары інстытутаў «[[Мінскпраект]]» і «[[Мінскінжпраект]]» (архітэктары [[Мікалай Фёдаравіч Жлоба|Мікалай Жлоба]], [[Барыс Алегавіч Юрцін|Барыс Юрцін]], [[Людміла Аляксандраўна Жлоба|Людміла Жлоба]], [[Людміла Уладзіміраўна Белякова|Людміла Белякова]], [[Любоў Дзмітрыеўна Усава|Любоў Усава]], [[Дзмітрый Васілевіч Герашчанка|Дзмітрый Герашчанка]], інжынеры [[Аляксандр Георгіевіч Самончык|Аляксандр Самончык]], Л. Дзеравянка і інш.)&lt;ref&gt;''Микша, О.'' [http://www.t-s.by/blog/2014/07/vodno-zelenyj-diametr-minska/ Грандиозная ландшафтная архитектура Минска: водно-зеленый диаметр и полукольца] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150503024821/http://www.t-s.by/blog/2014/07/vodno-zelenyj-diametr-minska/ |date=3 мая 2015 }}; ''Darriuss.'' [http://realt.onliner.by/2012/09/08/darriuss-23 Районы, кварталы. Слепянская водная система: триумф советских архитекторов]&lt;/ref&gt;.

Генеральны план Мінска 1974 г. прапісваў, што праблема аховы і аздараўлення асяроддзя вялікага горада не можа быць вырашана без рэкрэацыйных прыгарадных зон і абводненага '''лесапаркавага пояса''' (у радыусе 15-25 км ад цэнтра горада) вакол знешніх меж Мінска, каб забяспечыць санітарныя і рэкрэацыйныя патрэбы беларускай сталіцы&lt;ref&gt;Градостроительство Белоруссии… С. 104.&lt;/ref&gt;. Гэтым планавалася стварыць у будучым шэраг вадасховішчаў ([[вадасховішча Вяча|Вяча]], [[вадасховішча Пціч|Пціч]], [[вадасховішча Волма|Волма]] і інш.) і зон адпачынку (Валчковічы, [[Стайкі, спартыўны комплекс|Стайкі]], [[Цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі Раўбічы|Раўбічы]] і інш.).

[[Выява:Minsk water and greenery system - Belarus.jpg|left|thumb|Водна-зялёная сістэма Мінска ([[2017]]): зялёны колер — водна-зялёны дыяметр і [[Сляпянская водная сістэма]]; фіялетавы — [[Лошыцкая водная сістэма]] ''(плануецца)'']]
Прадугледжанае генеральным планам ад 1965 г. павелічэнне зялёных насаджэнняў агульнага карыстання (паркаў, сквераў, зялёных зон), у чым вялікі горад ужо адчуваў дэфіцыт па савецкіх стандартах, абсталяванне іх сродкамі спорту і адпачынку і транспартнымі сувязямі да 1980 г. не было выканана&lt;ref&gt;''Воинов, А. А.'' История архитектуры Белоруссии. — Т. 2. — С. 133.&lt;/ref&gt;. У пачатку 1980-х гг. часткова была выканана і мэта стварэння знешняга водна-зялёнага кола (лесапаркавага пояса) вакол [[Магістраль М9|Мінскай кальцавой аўтамабільнай дарогі]] — толькі былі пабудаваны [[вадасховішча Вяча|вадасховішчы Вяча]] і [[вадасховішча Пціч|Пціч]], а таксама каскад з трох вадасховішчаў у непасрэднай блізкасці ад Мінска&lt;ref&gt;''Воинов, А. А.'' История архитектуры Белоруссии. — Т. 2. — С. 133, 135.&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Tsnyanka Reservoir.jpg|left|thumb|Пляж каля [[Цнянскае вадасховішча|Цнянскага вадасховішча]] ў складзе Сляпянскай воднай сістэмы, фота 2010 г.]]
Генеральным планам Мінска ад 1982 г. (з перспектывай на 2000 г.) таксама пацвярджалася і замацоўвалася, што водна-зялёная сістэма Мінска з’яўляецца асновай сістэмы зялёных насаджэнняў у горадзе&lt;ref&gt;Архитектура Советской Белоруссии — Architecture of the Soviet Byelorussia… С. 86.&lt;/ref&gt;.

Пасля распаду [[СССР]] і набыцця [[Беларусь|Беларуссю]] суверэннасці ў [[1991]] г. ужо не хапала сродкаў, каб пабудаваць цалкам другую, паўднёвую палову дыяметра на працягу [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]] і другое паўкола на базе рэк [[Лошыца (рака)|Лошыца]] і [[Мышка]] — [[Лошыцкая водная сістэма|Лошыцкае воднае паўкола (Лошыцкая водная сістэма)]] у 22 км. Але да канца [[1980]]-х гг. былі пабудаваны асобныя фрагменты сістэмы: [[Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс|Лошыцкі парк]], [[парк Курасоўшчына|парк у раёне Курасоўшчыны]] і іншыя. Цэлай сістэмы, якая пачынаецца ад вуліцы Прытыцкага, праз жылыя раёны [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]], [[Паўднёвы Захад (жылы раён, Мінск)|Паўднёвы Захад]], [[Жылы раён Міхалова, Мінск|Міхалова]], [[Курасоўшчына (жылы раён, Мінск)|Курасоўшчыну]], [[Лошыца (жылы раён)|Лошыцу]] і заканчваецца ў [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскім вадасховішчы]], сфарміраваць не ўдалося. Многія беларускія архітэктары спадзяваліся, што ланцуг вадасховішчаў і паркаў усё-такі будзе пабудаваны і водна-зялёная сістэма Мінска атрымае звязнасць з усімі сваімі кампанентамі і завершаны выгляд&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/society/324147.html Водно-зеленая артерия Минска в опасности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133409/http://news.tut.by/society/324147.html |date=4 сакавіка 2016 }}; ''Микша, О.'' [http://www.t-s.by/blog/2014/07/vodno-zelenyj-diametr-minska/ Грандиозная ландшафтная архитектура Минска: водно-зеленый диаметр и полукольца] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150503024821/http://www.t-s.by/blog/2014/07/vodno-zelenyj-diametr-minska/ |date=3 мая 2015 }}&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Nature of Minsk - reservoir Drazdy - 22 March 2015 AD.JPG|thumb|Бярозавы гай каля [[вадасховішча Дразды]] і [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|праспекта Пераможцаў]] у Мінску, 22 сакавіка 2015 г.]]
Рашэнне Мінскага гарадскога савета дэпутатаў ад 21 мая 1996 г. прадпісвала адмяніць усе ранейшыя рашэнні, звязаныя з праектаваннем і будаўніцтвам «пасольскай вёскі» (будынкаў для пасольстваў шэрага еўрапейскіх краін) і адміністрацыйнага будынка [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] у зоне водна-зялёнага дыяметра Мінска (у прыватнасці ў раёне [[вадасховішча Дразды]])&lt;ref name=&quot;pravo.levonevsky.org&quot;&gt;[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor79/text79027.htm Решение Минского городского Совета депутатов от 21 мая 1996 г. № 451 «О проекте „Корректуры генерального плана г. Минска и проекта планировки пригородной зоны“»]&lt;/ref&gt;. Неўзабаве і прэзідэнт Беларусі, жадаючы ачысціць дачны [[жылы комплекс Дразды]] ад рэзідэнцый замежных паслоў, прапанаваў іншыя будынкі ў [[Мінск|горадзе Мінску]] для пасольстваў, што стала падставай для [[Канфлікт у Драздах|гучнага «пасольскага скандала» (1998 г.)]] з выездам на 8 месяцаў з Беларусі паслоў некаторых еўрапейскіх краін. Тое ж рашэнне ад 21 мая 1996 г. прадпісвала стварыць адзіную і непарыўную сістэму азелянення горада і прыгарада, сфарміраваную на аснове водна-зялёнага дыяметра, двух водна-зялёных паўколаў, арганізаваных уздоўж Сляпянскай і Лошыцкай водных сістэм, і сямі «зялёных кліноў», якія павінны выйсці ў лесапаркавы пояс; прыняць меры па рэгуляванні рэчышча ракі Свіслач і будаўніцтву Лошыцкай воднай сістэмы&lt;ref name=&quot;pravo.levonevsky.org&quot;/&gt;. Аднак рашэнне мінскіх дэпутатаў аб завяршэнні будаўніцтва водна-зялёнай сістэмы Мінска як замкнутай і непарыўнай не было выканана з-за адсутнасці фінансавання. І падобныя палажэнні аб стварэнні бесперапыннай узаемазвязанай сістэмы ландшафтна-рэкрэацыйных тэрыторый з водна-зялёнага дыяметра (на пойменых тэрыторыях ракі Свіслач з прыярытэтным размяшчэннем шматпрофільных і спецыялізаваных паркаў агульнагарадскога значэння), водных паўколаў, лесапаркаў і зялёных кліноў з таго часу перапісваліся ў кожны новы генеральны план Мінска&lt;ref&gt;Гл., напрыклад: [http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/republic37/text206.htm Указ Президента Республики Беларусь от 23.04.2003 N 165 «Об утверждении генерального плана г. Минска с прилегающими территориями и некоторых вопросах его реализации»]; і інш.&lt;/ref&gt;.

У 2002—2006 гг., у сувязі з будаўніцтвам і ўводам у эксплуатацыю [[Новы будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі|новага будынка Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], адбылося годнае і выразнае акультурванне прылеглай да бібліятэкі тэрыторыі, якая з’яўляецца часткай [[Сляпянская водная сістэма|Сляпянска воднага паўкола (Сляпянскай воднай сістэмы)]]. Аднак восенню 2014 г. пачалося будаўніцтва двухузроўневай траспартнай развязкі на перакрыжаванні [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспекта Незалежнасці]] і вуліцы Філімонава (каля будынка Нацыянальнай бібліятэкі), для чаго была значна звужана тэрыторыя нядаўна добраўпарадкаванай прылеглай паркавай зоны Сляпянскай воднай сістэмы з абодвух бакоў праспекта, а таксама знесены былы ўваход у парк&lt;ref&gt;[http://auto.onliner.by/2014/07/10/razvjazka-3 Минск: начинается возведение двухуровневой развязки Независимости—Филимонова] // onliner.by; [http://blizko.by/notes/kakim-stanet-perekrestok-nezavisimosti-filimonova-posle-poyavleniya-razvyazki Каким станет перекресток Независимости-Филимонова после появления развязки] // blizko.by&lt;/ref&gt;. Двухузроўневая развязка таксама «разрэзала» краявід і панараму праспекта Незалежнасці.

== Цяперашняя структура ==
[[File:Minsk water and greenery diameter - Belarus.jpg|left|thumb|Схема водна-зялёнага дыяметра Мінска]]
Водна-зялёны дыяметр Мінска з’яўляецца кампазіцыйным стрыжнем гарадскога плана і ландшафтнай структуры горада, а таксама яго асноўнай саніруючай сістэмай: выконвае функцыю [[лёгкія|«лёгкіх»]] горада, забяспечвае падтрыманне біялагічнай і ландшафтнай біяразнастайнасці, цыркулюе свежае паветра ўздож сваёй магістралі, а таму мае вялікае значэнне ў аздараўленні навакольнага асяроддзя і ўдасканаленні эстэтычных якасцей ландшафту ўсяго [[Мінск]]а&lt;ref&gt;''Сычова, А. В.'' Мінскі водна-зялёны дыяметр / А. В. Сычова // Архітэктура Беларусі. — С. 325—326; Градостроительство Белоруссии… С. 102.&lt;/ref&gt;. У горадзе створана экасістэма, калі прырода сама сябе падтрымлівае і дапамагае чалавеку: паласа дыяметра дазваляе [[птушкі|птушкам]] і [[насякомыя|насякомым]] бесперашкодна патрапіць у цэнтр горада, з’есці шкоднікаў і апыліць расліны, і г.д. Калі падзяліць суцэльную прыродную тэрыторыю водна-зялёнай сістэмы горада на асобныя паркі, то гэты эфект знікне&lt;ref name=&quot;news.tut.by&quot;/&gt;.

Кампазіцыйнай воссю водна-зялёнага дыяметра з’яўляецца [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|рака Свіслач]], на якой створаны сяміпрыступкавы [[каскад]] [[вадасховішча]]ў праз увесь Мінск: у межах горада — [[вадасховішча Дразды]], [[Камсамольскае возера]], [[Цэнтральнае вадасховішча, Мінск|Цэнтральнае вадасховішча]] ў [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|парку імя Горкага]], [[Серабранскае вадасховішча]] ў [[ЦЭЦ-2]], [[Чыжоўскае вадасховішча]]; за межамі горада — [[Заслаўскае вадасховішча]] і [[вадасховішча Крыніца]]&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;''Сычова, А. В.'' Мінскі водна-зялёны дыяметр / А. В. Сычова // Архітэктура Беларусі. — С. 325.&lt;/ref&gt;. На прылеглых да вадасховішчаў тэрыторыях маюцца [[набярэжная|набярэжныя]], [[сад]]ы і паркі. Да водна-зялёнага дыяметра прымыкае [[Заказнік Лябяжы|біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння «Лябяжы»]]. Водна-зялёны дыяметр арганічна пераходзіць у сістэму [[лесапарк]]авага пояса прыгараднай зоны Мінска на поўначы і на поўдні&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;''Сычова, А. В.'' Мінскі водна-зялёны дыяметр / А. В. Сычова // Архітэктура Беларусі. — С. 325—326.&lt;/ref&gt;.

[[Выява:View of Victory Park Minsk.jpg|thumb|[[Парк Перамогі (Мінск)|Парк Перамогі]] — цэнтральная частка водна-зялёнага дыяметра Мінска: [[каскад]] на [[Камсамольскае возера|Камсамольскім возеры]], фота 2002 г.]]
Працягласць ад упуску [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскай воднай сістэмы]] ў [[Заслаўскае вадасховішча]] да плаціны [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага вадасховішча]] складае 41 км; перапад вышынь воднага каскаду 28,6 м.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt; Агульная плошча каскада ад Заслаўскага вадасховішча да Чыжоўскага вадасховішча складае каля 2800 [[га]]&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;.

Умоўна дыяметр падзелены на '''паўночна-заходнюю''' (ад [[Магістраль М9|кальцавой дарогі]] і да [[Арлоўская вуліца (Мінск)|вуліцы Арлоўскай]]), '''цэнтральную''' (ад вуліцы Арлоўскай да [[Аранская вуліца|вуліцы Аранскай]]) і '''паўднёва-ўсходнюю''' часткі (ад вуліцы Аранскай да кальцавой дарогі)&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;. На сённяшні момант звязнасць водна-зялёнага дыяметра не існуе ў цэнтральнай частцы — ад вуліцы Пуліхава да Аранскай: у дадзеным месцы абапал Свіслачы адсутнічаюць паркі ці годныя зялёныя зоны.

[[Выява:Kupala Park in Minsk 01.JPG|thumb|left|Рака Свіслач сярод зеляніны [[Парк імя Янкі Купалы|парка імя Янкі Купалы]] і [[парк Марата Казея|парка Марата Казея]] ў цэнтральнай частцы дыяметра, чэрвень 2013 г.]]
У склад Мінскага водна-зялёнага дыяметра (і паўколаў) уваходзіць звыш 20 «зялёных зон» (паркаў, сквераў, бульвараў, садоў і інш.)&lt;ref name=&quot;naviny.by&quot;&gt;''Ярошевич, А.'' [http://naviny.by/rubrics/society/2015/07/02/ic_articles_116_189233/ Над главной зеленой артерией Минска сгустились тучи]&lt;/ref&gt;: [[Парк Перамогі (Мінск)|парк Перамогі]], [[Сквер Старосцінская слабада|сквер А. С. Пушкіна]], [[сквер Траецкая гара|Траецкая гара]] (каля Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета), [[парк Марата Казея]], [[Парк імя Янкі Купалы]], [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага]], бульвар па вуліцы Пуліхава, паркавыя зоны ў жылых раёнах [[Чыжоўка (жылы раён)|Чыжоўка]], [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранка]] і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;''Сычова, А. В.'' Мінскі водна-зялёны дыяметр / А. В. Сычова // Архітэктура Беларусі. — С. 326.&lt;/ref&gt; Менавіта на маляўнічай тэрыторыі мінскага водна-зялёнага дыяметра каля [[вадасховішча Дразды]] знаходзіцца дачны [[жылы комплекс Дразды]] і з [[1994]] г. адна з рэзідэнцый [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]].

Паводле дадзеных Інстытута эксперыментальнай батанікі ім. Купрэвіча НАН Беларусі, на тэрыторыі «зялёных зон» дыяметра расце больш за 200 відаў раслін, з якіх больш за 20 відаў з’яўляюцца рэдкімі для гарадскога асяроддзя і цікавыя ў мэтах азелянення Мінска: {{bt-bellat||Filipendula ulmaria}}, {{bt-bellat||Nuphar lutea}}, {{bt-bellat||Butomus umbellatus}}, {{bt-bellat|Капытнік балотны{{!}}капытнік|Calla palustris}}, {{bt-bellat|касач жоўты|Iris pseudacorus}}, {{bt-bellat||Typha angustifolia}} і інш.&lt;ref name=&quot;naviny.by&quot;/&gt;

[[Выява:Nature of Minsk - Phragmites - Liabiazhy lake - 22 March 2015 AD.jpg|thumb|[[Трыснёг]] каля [[Заказнік Лябяжы|стаўка «Лябяжы»]] ў [[Мінск]]у, фота 2015 г.]]
Паводле дадзеных Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па біярэсурсах, у «зялёных зонах» дыяметра можна сустрэць не менш за 200 відаў птушак, з якіх не менш за 10 відаў занесены ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|Чырвоную кнігу Беларусі]]: гняздуюцца такія рэдкія птушкі як {{bt-bellat|вялікі бугай|Botaurus stellaris}}, {{bt-bellat|Чайка шызая{{!}}шызая чайка|Larus canus}}, {{bt-bellat|пустальга звычайная|Falco tinnunculus}}, {{bt-bellat|драч|Crex crex}}, {{bt-bellat|Звычайны зімародак{{!}}зімародак|Alcedo atthis}}, {{bt-bellat|жаўрук-смяцюх|Galerida cristata}}, {{bt-bellat|малы бугай|Ixobrychus minutus}}. На водна-зялёных зонах дыяметра ў перыяд міграцыі таксама назірацца {{bt-bellat|чорны бусел|Ciconia nigra}}, {{bt-bellat|шэры журавель|Grus grus}} і {{bt-bellat|малы арлец|Aquila pomarina}}&lt;ref name=&quot;naviny.by&quot;/&gt;.

Важную ролю ў прасторавай кампазіцыі дыяметра адыгрываюць будынкі: [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета]], павільён [[ВДНГ, Мінск|ВДНГ]], [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], [[Беларускі дзяржаўны цырк]], крыты каток у [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Цэнтральным дзіцячым парку імя Максіма Горкага]], стадыён і іншыя аб’екты&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;/&gt;.

Генеральны план горада Мінска ад 2010 г. ставіў і задачу рэалізаваць праграму развіцця водна-зялёнага дыяметра: 1) у цэнтральнай частцы дыяметра: стварыць Цэнтральны паркавы комплекс — тэрытарыяльна, функцыянальна і кампазіцыйна ўзаемазвязаныя паркі, бульвары, набярэжныя і вадаёмы, якія фарміруюцца ў водна-зялёным дыяметры і ўтвараюць з прылеглай забудовай адзіны архітэктурна-ландшафтны ансамбль&lt;ref name=&quot;minsk.gov.by&quot;&gt;[http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.generalplan.main.pdf Генеральный план г. Минска с прилегающими территориями в пределах перспективной городской черты (2010 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130319024515/http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.generalplan.main.pdf |date=19 сакавіка 2013 }}… С. 31.&lt;/ref&gt;; 2) у паўночна-заходняй частцы: сфарміраваць паркавы комплекс уздоўж [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|праспекта Пераможцаў]]&lt;ref&gt;[http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.generalplan.main.pdf Генеральный план г. Минска с прилегающими территориями в пределах перспективной городской черты (2010 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130319024515/http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.generalplan.main.pdf |date=19 сакавіка 2013 }}… С. 32.&lt;/ref&gt;; 3) у паўднёва-усходняй частцы: сфарміраваць паркі агульнагарадскога значэння ў водна-зяленым дыяметры ўздоўж ракі Свіслач ([[Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс|гістарычны парк «Лошыца»]], прыродны парк, заапарк)&lt;ref name=&quot;minsk.gov.by&quot;/&gt;. Прадугледжваліся і іншыя мерапрыемствы па фарміраванні прыродных паркаў і комплексным азеляненні ландшафтна-рэкрэацыйных тэрыторый у розных кутках горада, у тым ліку на тэрыторыях водна-зялёных паўколаў&lt;ref&gt;Падрабязней гл.: [http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.generalplan.main.pdf Генеральный план г. Минска с прилегающими территориями в пределах перспективной городской черты (2010 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130319024515/http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.generalplan.main.pdf |date=19 сакавіка 2013 }}… С. 31—34.&lt;/ref&gt;. Генеральны план таксама патрабаваў выключыць размяшчэнне капітальных аб’ектаў усіх відаў будаўніцтва на тэрыторыях лінейных ландшафтна-рэкрэацыйных аб’ектаў (бульвараў, сквераў)&lt;ref&gt;[http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.generalplan.main.pdf Генеральный план г. Минска с прилегающими территориями в пределах перспективной городской черты (2010 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130319024515/http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.generalplan.main.pdf |date=19 сакавіка 2013 }}… С. 34.&lt;/ref&gt;.

З-за адсутнасці адпаведнага дагляду і фінансавання многія ўжо створаныя элементы водна-зялёнага дыяметра і водна-зялёнай сістэмы ідуць да заняпаду.
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:View of Minsk 2002.jpg|Цэнтральная частка дыяметра каля [[Мінскі палац спорту|Мінскага палацу спорту]] і [[вуліца Мельнікайтэ|вуліцы Мельнікайтэ]], фота 2002 г.
File:Belarus-Minsk-Svislach and Starazhowskaya street-1.jpg|Рака Свіслач у цэнтральнай частцы каля [[Траецкае прадмесце|Траецкага прадмесця]], лета 2005 г.
File:Менск - Сьвіслач - від з Першамайскай.JPG|Паркавая зона ў цэнтральнай частцы дыяметра каля вуліцы Першамайскай, фота 2013 г.
File:Čyžoŭskaje vadaschovišča.jpg|[[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага вадасховішча]] ў паўднёва-усходняй частцы дыяметру, фота 2012 г.
File:Мінск з вышыні 04.jpg|Фрагмент цэнтральнай часткі водна-зялёнага дыяметра Мінска з вышыні птушынага палёту, фота 2010 г.
&lt;/gallery&gt;

== Узнагароды праекта ==
У 1989 г. калектыў галоўных аўтараў праекта водна-зялёнага дыяметра Мінска (архітэктары Мікалай Жлоба, Барыс Юрцін, Васіліса Шыльнікоўская, Людміла Жлоба, Людміла Белякова, Дзмітрый Герашчанка, інжынер Аляксандр Самончык) атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР у галіне архітэктуры за архітэктурна-ландшафтны комплекс [[Сляпянская водная сістэма|Сляпянскага воднага паўкола]]&lt;ref&gt;[http://minsk.gov.by/ru/org/6035/attach/778dfae/ Достижения и награды предприятия:] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305032810/http://minsk.gov.by/ru/org/6035/attach/778dfae/ |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;[http://news.tut.by/society/324147.html Водно-зеленая артерия Минска в опасности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133409/http://news.tut.by/society/324147.html |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. Гэты аб’ект гарадской [[ландшафтная архітэктура|ландшафтнай архітэктуры]] Мінска таксама быў удастоены вялікага артыкула ў самай аўтарытэтнай «Сусветнай энцыклапедыі архітэктуры»&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;. У энцыклапедыю былі ўключаны чатыры артыкулы аб архітэктурных аб’ектах [[Беларусь|Беларусі]], і менавіта артыкул аб Сляпянскай воднай сістэме з’яўляецца першым па значнасці&lt;ref&gt;[http://citydog.by/post/zoloto-minska-v-slepyanke/ «Золото» Минска — в Слепянке]&lt;/ref&gt;.

== Выкарыстанне мажлівасцей ==
[[Выява:Svisloch river in Minsk center - 2014 AD.JPG|thumb|[[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Рака Свіслач]] і «паркі» абапал яе ў цэнтральнай частцы водна-зялёнага дыяметра. Панарама з адной з «краявідных кропак» [[Мінск|горада Мінска]] — з пляца [[Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа|Кафедральнага сабора Сашэсця Святога Духа]]. Фота 8 верасня 2014 г.]]
Паводле статыстыкі ад 2005 г. у водна-зяленым дыяметры Мінска, які павінен выконваць рэкрэацыйныя функцыі, адпачывала толькі каля 1 % жыхароў горада, чаму прычынай была адсутнасць цэнтраў прыцягнення для адпачынку і спорту; водна-зялёны дыяметр пуставаў 99 % часу&lt;ref&gt;[http://ais.by/story/440 Центр Минска. Ретросценарий]&lt;/ref&gt;.

Для жыхароў горада прыцягальным, папулярным і карысным гарадскім праектам на тэрыторыі ландшафтна-рэкрэацыйнай зоны стала [[Мінская веласіпедная дарожка]] (26,8 км), якая была адкрыта 12 верасня 2009 г. і праходзіць па водна-зялёным дыяметры Мінска праз яго паркі ад [[вадасховішча Дразды]] да [[Шабаны (жылы раён)|Шабаноў]]. Былі ўладкаваны і лыжа-ролерныя трасы ў асобных парках дыяметра (ад вадасховішча Дразды да тэрыторыі футбольных палёў, што дазваляе праводзіць міжнародныя спаборніцтвы); распрацоўваюцца праекты рэканструкцыі асобных паркаў і бульвараў і будоўлі новых&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Архітэктура Беларусі : нарысы эвалюцыі… С. 193.&lt;/ref&gt;. Напрыклад, у [[Парк імя 900-годдзя Мінска|парку імя 900-годдзя Мінска]] ў час рэканструкцыі ў 2013—2014 гг. была створана лыжа-ролерная траса, дзіцячыя і спартыўныя пляцоўкі, атракцыёны і інш., аднак зона «зялёнага аазіса» была значна звужана будаўніцтвам на яго тэрыторыі комплексу [[Чыжоўка-Арэна|«Чыжоўка-Арэна»]]&lt;ref&gt;[http://integritas.by/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=30:-google-maps-&amp;catid=18:2012-03-06-22-26-28&amp;Itemid=5 Фотоснимки Google Maps: как уничтожают зеленый Минск]{{Недаступная спасылка}}; [http://ais.by/article/obnovlennyy-park-im-900-letiya-minska Обновленный парк им. 900-летия Минска]&lt;/ref&gt;.

На сённяшні дзень водна-зялёны дыяметр усё ж даволі слаба насычаны аб’ектамі мастацтва (у тым ліку інтэрактыўнага дзеяння) і інфраструктурай адпачынку і спорту; слаба развіта безбар’ернае асяроддзе для жыхароў, у тым ліку інвалідаў; зрэдку гучыць жывая музыка; відавочнай з’яўляецца беднасць фларыстычнага напаўнення па-за межамі паркаў і нават у саміх парках, дзе многім дрэвам больш за 40 год&lt;ref&gt;Архітэктура Беларусі : нарысы эвалюцыі… С. 193; ''Садовская, Е.'' [http://www.wildlife.by/node/14265 Гостинице «Пекин» быть, несмотря на массовые протесты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305124332/http://www.wildlife.by/node/14265 |date=5 сакавіка 2016 }}; [http://news.tut.by/society/324147.html Водно-зеленая артерия Минска в опасности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133409/http://news.tut.by/society/324147.html |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. У пачатку XXI ст. уся плошча зялёных насаджэнняў [[Мінск]]а складала каля 5820 га, аднак адчуваўся дэфіцыт ландшафтна-рэкрэацыйных тэрыторый, бо з апошніх толькі 10 % былі добраўпарадкаваны&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Акрамя таго, не робяцца захады захаваць і выкарыстаць вартасці натуральнай флоры, характэрнай для мясцовых шырот, што падкрэсліла б нацыянальны характар прыроднага асяроддзя (напрыклад, як гэта прадстаўлена ў мінскім біялагічным [[заказнік Лябяжы|заказніку «Лябяжы»]]).
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:Belarus-Minsk-Masherov Avenue-9.jpg|Зялёная зона цэнтральнай часткі водна-зялёнага дыяметра Мінска каля [[Камсамольскае возера|Камсамольскага возера]] — побач з [[Праспект Машэрава (Мінск)|праспектам Машэрава]], ліпень 2005 г.
File:Svisloch river and an embankment in Minsk - 3 - 2008 AD.jpg|Набярэжная ракі Свіслач каля [[Дом-музей І з’езду РСДРП|дома-музея I з'езду РСДРП]], фота 2008 г.
File:Svisloch river and an embankment in Minsk - 1 - 2014 AD.JPG|Аўтамабілі ў зялёнай зоне водна-зялёнага дыяметра каля [[Мінскі палац спорту|Палаца спорту]], фота 2014 г.
File:Minsk, Belarus (8945853602).jpg|Дзеці малююць у Мінску ў [[Міжнародны дзень абароны дзяцей]], 1 чэрвеня 2013 г.
File:Minsk, Belarus (8945852308).jpg|[[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага]] ў [[Міжнародны дзень абароны дзяцей]], 1 чэрвеня 2013 г.
File:Шахматы Купалы.jpg|Дзеці іграюць у [[шахматы]] ў [[парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]], фота 2014 г.
File:Playing basketball - Victors avenue - Minsk - 2014 AD.JPG|Гульня ў [[баскетбол]] каля набярэжнай Свіслачы ў цэнтральнай частцы дыяметра, фота 2014 г.
File:Bike path near Svisloch river in Minsk - 2014 AD.JPG|[[Мінская веласіпедная дарожка]] ўздоўж Свіслачы ў цэнтральнай частцы дыяметра, фота 2014 г.
File:Singing fountains in Minsk - 2 - 2014 AD.JPG|[[Пяючыя фантаны, Мінск|«Пяючыя фантаны»]] каля набярэжнай Свіслачы ў цэнтральнай частцы дыяметра, фота 2014 г.
File:Краявіды Мінска 102.jpg|Паркавая зона ў Мінску, лістапад 2013 г.
&lt;/gallery&gt;

== Ацэнкі спецыялістаў ==
[[Выява:Miensk, Mieski Sad. Менск, Мескі Сад (XX, I).jpg|thumb|Губернатарскі сад (Гарадскі сад) у Мінску на фатаграфіі пачатку XX ст. — цяпер тэрыторыя [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Цэнтральнага дзіцячага парка імя Максіма Горкага]] і пляца зямлі насупраць яго]]
Паводле ацэнкі беларускага культуролага, мастацтвазнаўца і гісторыка архітэктуры [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|Сяргея Харэўскага]], водна-зялёны дыяметр [[Мінск]]а (і шырэй — уся водна-зялёная сістэма Мінска — водна-зялёны дыяметр Мінска разам са [[Сляпянская водная сістэма|Сляпянскім водным паўкальцом]] і [[Лошыцкая водная сістэма|Лошыцкім водным паўкальцом]]) з’яўляецца каштоўным адрозненнем горада (у плане прырода-ландшафтнага будаўніцтва) ад іншых сталіц свету, не кажучы пра экалагічную значнасць дыяметра для жыхароў Мінска і тое, што некаторыя паркі і лясы Мінска маюць ужо мінімум 200-гадовую гісторыю&lt;ref&gt;[http://fly-uni.org/naviny-lyatuchaga-universtitetu/4481.html Што ў Мінска: твар ці пыса?]{{Недаступная спасылка}}; ''Харэўскі, С.'' Горад ночы.. С. 33—34.&lt;/ref&gt;. Харэўскі лічыць, што, чым больш у парках бетону, тым менш функцыянальным становіцца парк, і выступае з прапановамі не забудоўваць тэрыторыю водна-зялёнай сістэмы, а наадварот — стварыць на той тэрыторыі найлепшыя ўзоры [[ландшафтны дызайн|ландшафтнага дызайну]] (з мажлівасцю «дакрануцца да вады») для ўзмацнення аздараўляльна-рэкрэацыйнай функцыі гэтай зоны, запрасіўшы да ўдзелу найлепшых спецыялістаў свету, і зрабіць з гэтага ўнікальны брэнд&lt;ref&gt;''Харэўскі, С.'' Горад ночы.. С. 34; [http://euroradio.fm/hareuski-belaruskaya-arhitektura-nibyta-u-fraku-ale-shyrynka-rasshpilenaya Харэўскі: Беларуская архітэктура нібыта ў фраку, але шырынка расшпіленая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304200143/http://euroradio.fm/hareuski-belaruskaya-arhitektura-nibyta-u-fraku-ale-shyrynka-rasshpilenaya |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Trees in a park of in Minsk city - Belarus - 1 - 2014 AD.JPG|left|thumb|Дрэвы ў зялёнай зоне паўночна-заходняй часткі дыяметра каля [[вадасховішча Дразды]], фота 2014 г.]]
Паводле ацэнкі галоўнага архітэктара (1974—1986) горада Мінска [[Юрый Панцеляймонавіч Грыгор’еў|Юрыя Грыгор’ева]], мінскі водна-зялёны дыяметр (з яго багаццем зялёных зон і водна-рэкрэацыйных рэсурсаў) з’яўляўся візітнай карткай беларускай сталіцы, пакуль не пачалася яго забудова няпрофільнымі будынкамі і парушэнне цэласнасці, што ў канечным выніку прывядзе да страты рэкрэацыйнай функцыі гэтай зоны&lt;ref&gt;''Булатецкая, Е.'' [http://www.nb.by/publications/archive/2003/6/*360/ Водно-зеленый диаметр Минска в соседстве с новыми объектами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130405143624/http://www.nb.by/publications/archive/2003/6/*360/ |date=5 красавіка 2013 }}&lt;/ref&gt;. Грыгор’еў указаў, што ў адрозненне ад [[Масква|Масквы]] ([[Расія]]), дзе рака аддзелена з двух бакоў магістралямі, адарвана ад людзей і не працуе як экалагічная і рэкрэацыйная сістэма, у Мінску водна-зялёны дыяметр набліжаны для людзей і вельмі карысны для сухапутнага горада&lt;ref&gt;[https://www.zastroikaby.org/content/arhitektor-minskane-nuzhno-delat-iz-minska-nyu-york-u-belorusskoy-stolicy-est-svoya {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234027/https://www.zastroikaby.org/content/arhitektor-minskane-nuzhno-delat-iz-minska-nyu-york-u-belorusskoy-stolicy-est-svoya |date=4 сакавіка 2016 }} «Не нужно делать из Минска Нью-Йорк. У белорусской столицы есть своя изюминка — обилие зеленых зон и водно-рекреационных ресурсов. Очень важно не потерять этого»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234027/https://www.zastroikaby.org/content/arhitektor-minskane-nuzhno-delat-iz-minska-nyu-york-u-belorusskoy-stolicy-est-svoya |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

Народны архітэктар Расіі, прэзідэнт Санкт-Пецярбургскага Саюза архітэктараў [[Уладзімір Васільевіч Папоў|Уладзімір Папоў]] выказаўся, што водна-зялёны дыяметр з’яўляецца галоўнай ізюмінкай і ўпрыгожваннем генеральнага плана Мінска і што гэты «зялёны каркас» горада трэба захаваць і цалкам злучыць з водна-зялёнымі паўколамі, што дазволіць водна-зялёнай сістэме набыць завершаны выгляд&lt;ref name=&quot;bsc.by&quot;/&gt;. Член-карэспандэнт Расійскай акадэміі архітэктуры і будаўнічых навук, віцэ-прэзідэнт Санкт-Пецярбургскага Саюза архітэктараў [[Міхаіл Аляксандравіч Мамошын|Міхаіл Мамошын]] назваў водна-зялёны дыяметр унікальным і выдатным горадабудаўнічым дасягненнем Мінска і лічыць вельмі важным спыніць ужо распачаты працэс змяншэння гэтай рэкрэацыйнай зоны пад новую забудову&lt;ref name=&quot;bsc.by&quot;/&gt;.

Супрацоўнік Інстытута прыродакарыстання НАН Беларусі Людміла Краўчук сцвярджае, што водна-зялёны дыяметр мае высокую інтэгральную экалагічную каштоўнасць для Мінска і, па сутнасці, уяўляе сабой суцэльны падоўжны парк&lt;ref name=&quot;naviny.by&quot;/&gt;.

На Пятым Мінскім архітэктурным форуме (2015), галоўнай тэмай якога стала развіццё водна-зялёнага дыяметра беларускай сталіцы, галоўны архітэктар УП «Мінскграда» [[Аляксандр Іванавіч Акенцеў|Аляксандр Акенцеў]] выказаўся, што захаванню водна-зялёнага дыяметра Мінска спрыяла бы наданне гэтаму найважнейшаму кампаненту горадабудаўнічай структуры горада і задуманай мадэрністамі прыроднай і антрапагеннай восі Мінска — статусу ахоўнай тэрыторыі (статусу помніка гісторыі і прыроды)&lt;ref&gt;[http://greenbelarus.info/articles/07-09-2015/mnenie-eksperta-minsk-gorod-vampir-s-nevysokim-zapasom-ekologicheskoy-prochnosti Мнение эксперта: Минск — город-вампир с невысоким запасом экологической прочности]; [http://minskarchforum.by Пятый Минский Архитектурный Форум. «Водно-зеленый диаметр»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150801232428/http://minskarchforum.by/ |date=1 жніўня 2015 }}&lt;/ref&gt;.

Аналагаў праекта водна-зялёнага дыяметра Мінска няма ў свеце, а ёсць толькі асобныя элементы і ў значна меншых памерах у [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]] ([[Германія]])&lt;ref&gt;[https://www.zastroikaby.org/content/arhitektor-minskane-nuzhno-delat-iz-minska-nyu-york-u-belorusskoy-stolicy-est-svoya «Не нужно делать из Минска Нью-Йорк. У белорусской столицы есть своя изюминка — обилие зеленых зон и водно-рекреационных ресурсов. Очень важно не потерять этого»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234027/https://www.zastroikaby.org/content/arhitektor-minskane-nuzhno-delat-iz-minska-nyu-york-u-belorusskoy-stolicy-est-svoya |date=4 сакавіка 2016 }}; ''Волчек, Ю.'' [http://news.tut.by/society/352144.html На какой город Минск будет похож в 2043 году?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150921130756/http://news.tut.by/society/352144.html |date=21 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt;. У [[Іспанія|іспанскім]] горадзе [[Віторыя (Іспанія)|Віторыя]], які быў еўрапейскай зялёнай сталіцай (European Green Capital) у 2012 г. і паставіў тады сабе за мэту зрабіць горад яшчэ больш экалагічным, існуе паркавае кола вакол перыферыйных раёнаў горада, а гарадскія ўлады запланавалі стварыць яшчэ адно — унутранае зялёнае кола паркаў, каб «пусціць прыроду ў горад», для чаго плануюць там ліквідаваць старую гарадскую забудову цэлымі кварталамі і пабудаваць паркі і скверы&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/environment/europeangreencapital/winning-cities/2012-vitoria-gasteiz/index.html 2012 — Vitoria-Gasteiz]&lt;/ref&gt;. Аднак іспанскі горад Віторыя налічвае толькі каля 235 тысяч жыхароў, не мае воднай сістэмы, аналагічнай мінскай, і ўнутранага дыяметра паркаў цераз увесь горад.
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:Populus tremula - Catkins - in Minsk city 2014 May.JPG|Цвіценне [[асіна|асіны]] ў Мінску, 13 мая 2014 г.
File:Pteridophyta in a park of in Minsk city - Belarus - 2014 AD.jpg|Папараць у зялёнай зоне паўночна-заходняй часткі дыяметра каля [[вадасховішча Дразды]], фота 2014 г.
File:Nature of Minsk - flowers - 14 May 2014 AD.JPG|Кветкі ў зялёнай зоне паўночна-заходняй часткі дыяметра каля [[вадасховішча Дразды]], фота 2014 г.
File:Nature of Minsk - flowers - 20 July 2014 AD.JPG|Паркавая зона каля [[Лошыца (рака)|ракі Лошыца]] ў Мінску, фота 2014 г.
File:Nature of Minsk - 1 - flowers - 14 May 2014 AD.JPG|Кветкі {{bt-bellat||Veronica filiformis}} у зялёнай зоне паўночна-заходняй часткі дыяметра каля [[вадасховішча Дразды]], фота 2014 г.
File:Nature of Minsk - flowers - 26 July 2014 AD.JPG|Кветкі ў Мінску, 26 ліпеня 2014.
File:Landscape - Minsk city - Belarus - 11 august 2014 AD.JPG|Паркавая зона каля [[Лошыца (рака)|ракі Лошыца]] ў Мінску, фота 2014 г.
File:Nature of Minsk - flower Melampyrum nemorosum - 25 July 2015 AD.JPG|Кветкі {{bt-bellat||Melampyrum nemorosum}} («Брат-сястрыца») у зялёнай зоне паўночна-заходняй часткі дыяметра каля [[вадасховішча Дразды]], фота 2015 г.
File:Cirsium arvense in Minsk - 1 - 2013 AD.JPG|Цвіценне [[Бадзяк палявы|бадзякоў]] у зялёнай зоне паўночна-заходняй часткі дыяметра каля [[вадасховішча Дразды]], фота 2013 г.
File:Path in a park of in Minsk city - Belarus - 1 - 2014 AD.JPG|Дарожка ў зялёнай зоне паўночна-заходняй часткі дыяметра каля [[вадасховішча Дразды]], фота 2014 г.
&lt;/gallery&gt;

== Парушэнне пачатковай канцэпцыі ==
Па сённяшні дзень ідэя непарыўнага водна-зялёнага дыяметра (а тым больш звязанага з водна-паркавым колам і дадатковымі «зялёнымі клінамі») не з’яўляецца рэалізаванай, а на тэрыторыі паркаў, бульвараў і сквераў водна-зялёнага дыяметра Мінска паводле распараджэнняў гарадскіх улад паступова з’яўляюцца масіўныя будынкі, якія нават маюць паміж сабой слабыя кампазіцыйныя сувязі&lt;ref&gt;[http://ais.by/story/1050 Cилуэты Минска (назад в будущее)]&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Belarus-Minsk-Svislach and Masheraw Avenue-1.jpg|thumb|[[Мінскі палац спорту]] (1966) і яго малая арэна (1999) у цэнтральнай частцы дыяметра ''(злева)'', фота 2002 г.]]
Парушэнне першапачатковай канцэпцыі, якая не прадугледжвала будаўніцтва дамоў на тэрыторыі водна-зялёнага дыяметра, а толькі ўздоўж яго па баках цераз дарогу, пачалося яшчэ ў савецкую пару ў час стварэння праекта. Так, на тэрыторыі цэнтральнай часткі дыяметра ў 1963—1966 гг. быў пабудаваны [[Мінскі палац спорту|Рэспубліканскі палац спорту (зараз Мінскі палац спорту)]], распрацаваны калектывам архітэктараў на чале з Сяргеем Філімонавым, хоць калегі-архітэктары гучна пратэставалі і настойвалі, каб палац пабудавалі на другім баку [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|вуліцы Паркавай магістралі]], а не сярод сакавітай зеляніны паплавоў і садоў, імкнучыся зберагчы чысціню задумкі водна-зялёнага дыяметра&lt;ref&gt;''Харэўскі, С. В.'' Сто твораў XX стагоддзя… С. 257; ''Сергей Хоревский.'' [http://www.hata.by/architecture/parkovaya_magistral_istoriya_glavnoj_ulicy_strany-4853/ Парковая магистраль. История главной улицы страны].&lt;/ref&gt;. Хутка ў зялёнай зоне дыяметра быў пабудаваны і інтэрнат [[БДУ]] для замежных студэнтаў на [[Кастрычніцкая вуліца (Мінск)|вуліцы Кастрычніцкай]]. Пазней з’явіліся [[Выставачны павільён «МінскЭкспа»|выставачны павільён «Мінск-ЭКСПА»]], [[Палац дзяцей і моладзі (Мінск)|Палац піянераў (зараз Палац дзяцей і моладзі)]] на [[Новавіленскі тракт, Мінск|Новавіленскім тракце]] і іншыя аб’екты, якія «дзіравілі» і памяншалі тэрыторыю водна-зялёнага дыяметра ў цэнтральнай частцы.

[[Выява:Менск Пуліхава - мост цераз Сьвіслач ля перакрыжаваньня з Андрэеўскай (2).JPG|thumb|Будаўніцтва гасцініцы «Пекін» на тэрыторыі [[Парк імя 40-годдзя Кастрычніка|парка 40-годдзя Кастрычніка]], ліпень 2013 г.]]
Самыя ж значныя адступленні ад першапачатковай канцэпцыі чысціні водна-зялёнага дыяметра [[Мінск]]а ад забудоў пачаліся ў новы гістарычны перыяд — з канца 1990-х гг. Гэта выклікала крытыку беларускіх архітэктараў ([[Юрый Панцеляймонавіч Грыгор’еў|Юрый Грыгор’еў]]&lt;ref&gt;''Булатецкая, Е.'' [http://www.nb.by/publications/archive/2003/6/*360/ Водно-зеленый диаметр Минска в соседстве с новыми объектами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130405143624/http://www.nb.by/publications/archive/2003/6/*360/ |date=5 красавіка 2013 }}; [https://www.zastroikaby.org/content/arhitektor-minskane-nuzhno-delat-iz-minska-nyu-york-u-belorusskoy-stolicy-est-svoya «Не нужно делать из Минска Нью-Йорк. У белорусской столицы есть своя изюминка — обилие зеленых зон и водно-рекреационных ресурсов. Очень важно не потерять этого»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234027/https://www.zastroikaby.org/content/arhitektor-minskane-nuzhno-delat-iz-minska-nyu-york-u-belorusskoy-stolicy-est-svoya |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;, [[Міхаіл Львовіч Гаўхфельд|Міхаіл Гаўхфельд]]&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;, [[Віктар Уладзіміравіч Крамарэнка|Віктар Крамарэнка]]&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;''Волчек, Ю.'' [http://news.tut.by/society/352144.html На какой город Минск будет похож в 2043 году?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150921130756/http://news.tut.by/society/352144.html |date=21 верасня 2015 }}&lt;/ref&gt; і інш.), аднак многія з іх станавіліся і аўтарамі пабудоў у зялёнай зоне дыяметра, чым звужалі яе&lt;ref&gt;''Сяргей Харэўскі.'' [http://euroradio.fm/hareuski-belaruskaya-arhitektura-nibyta-u-fraku-ale-shyrynka-rasshpilenaya Беларуская архітэктура нібыта ў фраку, але шырынка расшпіленая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304200143/http://euroradio.fm/hareuski-belaruskaya-arhitektura-nibyta-u-fraku-ale-shyrynka-rasshpilenaya |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. Так, яшчэ ў 1980-ыя гг. у цэнтральнай частцы дыяметра менавіта па праекту Юрыя Грыгор’ева былі пабудаваны дамы інтэрната [[БДУ]] для замежных студэнтаў на [[Кастрычніцкая вуліца (Мінск)|вуліцы Кастрычніцкай]], а ў паўночнай частцы дыяметра па праекту Міхаіла Гаўхфельда быў пабудаваны [[Футбольны манеж (Мінск)|Футбольны манеж]] (2002 г.), па праекту Крамарэнкі — [[Будынак Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|новы будынак Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (2014 г.). Такім жа звужэннем зялёнай рэкрэацыйнай зоны паўночнай часткі дыяметра стала будаўніцтва [[Мінскі палац спорту|малай арэны мінскага Палаца спорту]] (1999 г.), галоўнага офіса Беларускай федэрацыі футбола, галоўнага офіса Беларускай федэрацыі веславання, цэнтра «Мир фитнеса», гіпермаркета «ProStore», новага будынка галоўнага офіса Беларускай калійнай кампаніі (т.зв. рубінавы «Крышталь» (2012 г.), зараз перададзены пад галоўны офіс [[Банк развіцця Рэспублікі Беларусь|Банка развіцця Рэспублікі Беларусь]]), [[Плошча Дзяржаўнага Сцяга (Мінск)|Плошчы Дзяржаўнага сцяга]] (2013 г.), [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палаца Незалежнасці]] (2013 г.), [[Лябяжы (аквапарк)|аквапарка «Лябяжы»]] (2014 г.) і іншых аб’ектаў адміністрацыйнага, офіснага, камерцыйнага і жыллёвага прызначэння паміж [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|праспектам Пераможцаў]] і [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|ракой Свіслач]], а таксама паміж ракой Свіслач і [[Новавіленскі тракт, Мінск|Новавіленскім трактам]]. 26 сакавіка 2015 г. падпісаны ўказ аб пачатку будаўніцтва новага будынка Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь у межах водна-зялёнага дыяметра на вуліцы Арлоўскай, для чаго са складу ландшафтна-рэкрэацыйнай зоны быў выведзены пляц зямлі ўздоўж Свіслачы&lt;ref&gt;[http://realty.tut.by/news/building/452495.html Для нового здания Верховного Суда «отщипнут» зеленую зону напротив Дворца Независимости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150622032028/http://realty.tut.by/news/building/452495.html |date=22 чэрвеня 2015 }}&lt;/ref&gt;.

Звужэнне зялёнай зоны адбывалася і ў цэнтральнай частцы дыяметра. Асабліва адмоўную рэакцыю жыхароў і архітэктараў-спецыялістаў выклікала будаўніцтва са снежня 2011 г. гасцініцы «Пекін» на тэрыторыі парка 40-годдзя Кастрычніка. Жыхары-актывісты і прадстаўнікі Беларускай партыі «Зялёных» патрабавалі спыніць забудову парка і высечку дрэў, што пагражала здаровай экалогіі месца&lt;ref&gt;[http://belgreens.org/be/2012/01/937 Захаваць зялёныя зоны]&lt;/ref&gt;. Гарадскія ўлады заявілі, што [[Парк імя 40-годдзя Кастрычніка|парка 40-годдзя Кастрычніка]] не існуе юрыдычна, бо такога парка няма ў зямельным кадастры Мінска, і паабяцалі павялічыць пляц паркавай зоны, засадзіўшы ў тым раёне больш дрэў, і добраўпарадкаваць навакольную тэрыторыю&lt;ref&gt;''Садовская, Е.'' [http://www.wildlife.by/node/14265 Гостинице «Пекин» быть, несмотря на массовые протесты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305124332/http://www.wildlife.by/node/14265 |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

Вялікай горадабудаўнічай няўдачай многія архітэктары палічылі і будаўніцтва атэля «Кемпінскі» (каля [[Беларускі дзяржаўны цырк|Беларускага дзяржаўнага цырка]]) у цэнтральнай частцы дыяметра, прычым, — у самым вузкім месцы водна-зялёнага дыяметра Мінска, што фактычна рабіла яшчэ адзін разрыў у суцэльнай паркавай зоне водна-зялёнага дыяметра&lt;ref&gt;''Копричева, А.'' [http://news.uvaga.by/eks-glavnyiy-arhitektor-minska-raskritikoval-gostinitsu-kempinski-i-zastroyku-rekreatsionnyih-zon Экс-главный архитектор Минска раскритиковал гостиницу Кемпински и застройку рекреационных зон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140807164448/http://news.uvaga.by/eks-glavnyiy-arhitektor-minska-raskritikoval-gostinitsu-kempinski-i-zastroyku-rekreatsionnyih-zon |date=7 жніўня 2014 }}; [http://news.tut.by/society/324147.html Водно-зеленая артерия Минска в опасности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133409/http://news.tut.by/society/324147.html |date=4 сакавіка 2016 }}; [http://fly-uni.org/naviny-lyatuchaga-universtitetu/4481.html Што ў Мінска: твар ці пыса?]{{Недаступная спасылка}}; ''Волчек, Ю.'' [http://news.tut.by/society/352144.html На какой город Минск будет похож в 2043 году?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150921130756/http://news.tut.by/society/352144.html |date=21 верасня 2015 }}; [http://www.wildlife.by/node/22464 Водно-зеленый диаметр Минска уничтожают ради парковки]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Адзначалася, што вялізны атэль «Кемпінскі» не толькі пагражае цыркуляцыі паветра і захаванню рэкрэацыйнай функцыі зоны, але і шкодзіць архітэктурнаму ансамблю [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспекта Незалежнасці]] ў стылі [[сталінская архітэктура|«сталінскага ампіра»]], у тым ліку, накладаючыся сваім грубым сілуэтам на помнік Перамогі на [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]]&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;. На тэрыторыі будаўніцтва атэля «Кемпінскі» быў знішчаны будынак [[Першая мінская электрастанцыя|першай мінскай электрастанцыі]] — помнік прамысловай архітэктуры пачатку XX ст., які знаходзіўся пад абаронай закона і планаваўся пад музей.
&lt;gallery perrow=&quot;5&quot;&gt;
File:Maksim Gorky Central Childrens Park in Minsk - main entrance - 2014 AD.JPG|Галоўны ўваход у [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага]]. На заднім плане — атэль «Кемпінскі». Фота 23 чэрвеня 2014 г.
File:Svisloch river in Minsk - 3 - 2014 AD.jpg|Забудова зялёнай зоны ў самай вузкай частцы водна-зялёнага дыяметра Мінска — будаўніцтва гатэля «Кемпінскі» ''(справа)'', фота 2014 г.
File:Independence Avenue crossing Victory square in Minsk - 2014 AD.jpg|Гатэль «Кемпінскі» за манументам Перамогі — парушэнне ансамблевасці архітэктурнага комплекса праспекта Незалежнасці і абмежавання па высотнасці. [[Плошча Перамогі (Мінск)|Плошча Перамогі]] ў Мінску, 23 чэрвеня 2014 г.
File:Svisloch river in Minsk - 3 - 2013 AD.JPG|Забудова зялёнай зоны ў вузкай частцы водна-зялёнага дыяметра Мінска — уздоўж [[Мінская веласіпедная дарожка|Мінскай веласіпеднай дарожкі]] і вуліцы Зыбіцкай (Гандлёвай) ''(справа)'', фота 2013 г.
File:Svisloch river in Minsk - 4 - 2013 AD.JPG|Рака Свіслач каля вуліцы Зыбіцкай (Гандлёвай) і парка імя Янкі Купалы, фота 2013 г.
&lt;/gallery&gt;
На тэрыторыі паўднёвай частцы дыяметра ўздоўж [[Вуліца Маякоўскага (Мінск)|вуліцы Маякоўскай]] таксама ідзе татальная забудова зялёнай зоны з абодвух бакоў ракі Свіслач замест арганізацыі там паркавай тэрыторыі&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;. Шмат маляўнічага ландшафту каля [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага вадасховішча]] было адрэзана ад [[Парк імя 900-годдзя Мінска|парку імя 900-годдзя Мінска]] пасля пачатку будаўніцтва на яго тэрыторыі комплексу [[Чыжоўка-Арэна|«Чыжоўка-Арэна»]].

Новае будаўніцтва таксама пагражае рэалізацыі звязнасці [[Лошыцкая водная сістэма|Лошыцкай воднай сістэмы]] і стварэнню водна-зялёнага паўкола па рацэ Лошыца да [[лесапарк Мядзвежына|лесапарка Мядзвежына]], [[парк Курасоўшчына|парка Курасоўшчына]], [[Парк Цівалі (Мінск)|парка «Цівалі»]] і [[Парк імя 60-годдзя Кастрычніка|парка 60-годдзя Кастрычніка]] — і далей да злучэння з ракой Свіслач.

З 2000-х гг. становіцца тэндэнцыяй вывядзенне ландшафтна-рэкрэацыйных зон Мінска ў іншыя функцыянальныя зоны пад забудову аб’ектамі нерэкрэацыйнага прызначэння, у тым ліку паркоўкамі&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/society/324147.html Водно-зеленая артерия Минска в опасности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133409/http://news.tut.by/society/324147.html |date=4 сакавіка 2016 }}; [http://www.wildlife.by/node/22464 Водно-зеленый диаметр Минска уничтожают ради парковки]{{Недаступная спасылка}}; [http://news.21.by/society/2013/01/17/697407.html Park Avenue — новы спрэчны праект у водна-зялёным дыяметры Мінска]&lt;/ref&gt;. Гэта парушае цэласнасць комплекса, экалагічнасць тэрыторыі і канцэпцыю як водна-зялёнага дыяметра, так і водна-зялёнай сістэмы Мінска ў цэлым&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;.
 
Згодна з беларускім заканадаўствам будаўніцтва ў гэтай зоне не можа ажыццяўляцца нават пры станоўчым меркаванні мясцовай грамадскасці, аднак урэшце ландшафтна-рэкрэацыйныя зоны з’яўляюцца самымі неабароненымі тэрыторыямі ў прававым плане&lt;ref&gt;[http://www.wildlife.by/node/22464 Водно-зеленый диаметр Минска уничтожают ради парковки]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Суіснаванне з галоўным праспектам Мінска ==
[[Выява:Minsk in Winter.jpg|thumb|«Дом пад шпілем» — выдатны ўзор архітэктуры [[сталінская архітэктура|«сталінскага ампіру»]] ў Мінску]]
Адным з двух планіровачных «стрыжняў» [[Мінск]]а з’яўляецца таксама [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспект Незалежнасці]], які перасякаецца з водна-зялёным дыяметрам Мінска пад прамым вуглом і прадстаўляе сабой унікальны суцэльны і маштабны архітэктурны ансамбль.

Беларускі мастак і фатограф [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]] з’яўляецца аўтарам урбаністычна-культурнай канцэпцыі «Горад Сонца», якая пастулюе захаванне ўнікальнасці цэнтральнай часткі Мінска — архітэктурных ансамбляў у стылі [[сталінская архітэктура|«сталінскага ампіру»]] 1930—1950-х гг. уздоўж праспекта Незалежнасці і навокал яго. Клінаў адзначыў архітэктурную каштоўнасць, мастацкую вартасць і еўрапейскую ўнікальнасць гэтага комплексу ўрбаністычных аб’ектаў і помнікаў культуры, аналага якому няма нідзе ў свеце. На думку Клінава, захаванне аўтэнтыкі і падтрымкі ў годным выглядзе архітэктурных ансамбляў у стылі «сталінскага ампіру» цэнтральнай часткі горада дазволіць ператварыць Мінск у буйны турыстычны і культурны цэнтр [[Еўропа|Еўропы]]&lt;ref&gt;[http://news.tut.by/society/196859.html Артур Клинов: Возрождение Города Солнца позволит государству привлечь миллионы туристов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100912231742/http://news.tut.by/society/196859.html |date=12 верасня 2010 }}; [http://partisanmag.by/?p=1032 Артур Клінаў: праект ідэальнага гораду] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121209042134/http://partisanmag.by/?p=1032 |date=9 снежня 2012 }}; [http://www.rest.ej.by/rest-belarus/2013/11/11/artur_klinov_vlasti_ne_imeyut_vnyatnoy_strategii_razvitiya_minska.html Артур Клинов: Власти не имеют внятной стратегии развития Минска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140707155456/http://www.rest.ej.by/rest-belarus/2013/11/11/artur_klinov_vlasti_ne_imeyut_vnyatnoy_strategii_razvitiya_minska.html |date=7 ліпеня 2014 }}; [http://www.wildlife.by/node/14650 Артур КЛИНОВ: «Отстоять парк 40-летия Октября означает отстоять городскую культуру Минска»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306041752/http://wildlife.by/node/14650 |date=6 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{reflist|2}}

== Літаратура ==
* Архитектура Советской Белоруссии — Architecture of the Soviet Byelorussia / [[Віктар Іванавіч Анікін|В. И. Аникин]], [[Іван Іванавіч Боўт|И. И. Бовт]], [[Анатоль Аляксандравіч Воінаў|А. А. Воинов]], Ю. В. Потапов, [[Уладзімір Эдуардавіч Сакалоўскі|В. Э. Соколовский]]; Под общ. ред. В. И. Аникина. — Москва : Стройиздат, 1986. — 319 с.
* Архітэктура Беларусі : нарысы эвалюцыі ва ўсходнеславян. і еўрап. кантэксце: у 4 т. / [[Аляксандр Іванавіч Лакотка|А. І. Лакотка]] [і інш.]; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Беларус. Навука, 2009. — Т. 4, кн. 2. Архітэктура XX — пачатку XXI ст. — 790 с.
* [[Анатоль Аляксандравіч Воінаў|''Воинов, А. А.'']] История архитектуры Белоруссии: учеб. для вузов по спец. 1201 «Архитектура» : в 2 т. / А. А. Воинов. — Минск : Выш. шк., 1987. — 2-е изд., перераб. и доп. — Т. 2 (Советский период). — 293 с.
* ''Горохов, В. А.'' Зеленая природа города: Учеб. пособие для вузов / В. А. Горохов. — Москва : Архитектура-С, 2005. — 2-е изд., перераб. и доп. — 528 с.
* Градостроительство Белоруссии / [[Віктар Іванавіч Анікін|В. И. Аникин]], Е. Л. Заславский, И. А. Иодо и др.; Под общ. ред. А. В. Сычевой. — Минск : Высшая школа, 1988. — 247 с.
* ''Иодо, И. А.'' Градостроительство и градостроительное планирование: Учебное пособие / [[І. А. Іода|И. А. Иодо]], [[Георгій Аляксандравіч Патаеў|Г. А. Потаев]]. — Ростов-на-Дону : Феникс, 2008. — 285 с.
* ''Потапов, Л. С.'' Силуэт Минска / Л. С. Потапов. — Минск : Наука и техника, 1980. — 144 с.
* [[Ала Васілеўна Сычова|''Сычова, А. В.'']] Мінскі водна-зялёны дыяметр / А. В. Сычова // Архітэктура Беларусі : энцыкл. давед. / Беларус. Энцыкл.; редкал. [[Анатоль Аляксандравіч Воінаў|А. А. Воінаў]] [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1993. — С. 325—326.
* ''Сычова, А. В.'' Мінскі водна-зялёны дыяметр / А. В. Сычова // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: у 5 т. — Мінск : БелСЭ, 1986. — Т. 3. — С. 576—577.
* [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Харэўскі, С. В.'']] Сто твораў XX стагоддзя: нарысы па гісторыі мастацтва і архітэктуры Беларусі найноўшага часу / аўт.-укл. С. В. Харэўскі. — Вільня : ЕГУ, 2011. — 432 с. — ISBN 978-9955-773-51-1.
* [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Харэўскі, С.'']] Горад ночы / С. Харэўскі // [[pARTisan]]. — 2009. — вып. 9. — С. 30—34.
* [http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.generalplan.main.pdf Генеральный план г. Минска с прилегающими территориями в пределах перспективной городской черты (2010 г.)]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130319024515/http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.generalplan.main.pdf |date=19 сакавіка 2013 }} // сайт Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта
* [http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor79/text79027.htm Решение Минского городского Совета депутатов от 21 мая 1996 г. № 451 «О проекте „Корректуры генерального плана г. Минска и проекта планировки пригородной зоны“»] // pravo.levonevsky.org
* [http://pravo.levonevsky.org/bazaby11/republic37/text206.htm Указ Президента Республики Беларусь от 23.04.2003 г. N 165 «Об утверждении генерального плана г. Минска с прилегающими территориями и некоторых вопросах его реализации»] // pravo.levonevsky.org
* [http://minsk.gov.by/ru/org/6034/attach/a02add2/ Перечень территорий, планируемых к освоению под объекты жилищного и общественного назначения с сопутствующей обслуживающей инфраструктурой в соответствии с разработанной градостроительной документацией (2014 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140909184249/http://minsk.gov.by/ru/org/6034/attach/a02add2/ |date=9 верасня 2014 }} // сайт Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта. Камітэт архітэктуры і горадабудаўніцтва Мінгарвыканкама

== Спасылкі ==
* [http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.gp.jpg Генеральны план горада Мінска (2010 г.). План функцыянальнага занавання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140530192703/http://minsk.gov.by/share/2010/04/08/data/20100520.gp.jpg |date=30 мая 2014 }} ''(карта)''
* [http://news.tut.by/society/324147.html Водно-зеленая артерия Минска в опасности] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133409/http://news.tut.by/society/324147.html |date=4 сакавіка 2016 }} // citydog.by
* ''Микша, О.'' [http://www.t-s.by/blog/2014/07/vodno-zelenyj-diametr-minska/ Грандиозная ландшафтная архитектура Минска: водно-зеленый диаметр и полукольца] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150503024821/http://www.t-s.by/blog/2014/07/vodno-zelenyj-diametr-minska/ |date=3 мая 2015 }} // t-s.by
* ''Darriuss.'' [http://realt.onliner.by/2012/09/08/darriuss-23 Районы, кварталы. Слепянская водная система: триумф советских архитекторов] // onliner.by
* ''Булатецкая, Е.'' [http://www.nb.by/publications/archive/2003/6/*360/ Водно-зеленый диаметр Минска в соседстве с новыми объектами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130405143624/http://www.nb.by/publications/archive/2003/6/*360/ |date=5 красавіка 2013 }} // nb.by
* ''Ярошевич, А.'' [http://naviny.by/rubrics/society/2015/07/02/ic_articles_116_189233/ Над главной зеленой артерией Минска сгустились тучи] //naviny.by
* [https://www.zastroikaby.org/content/arhitektor-minskane-nuzhno-delat-iz-minska-nyu-york-u-belorusskoy-stolicy-est-svoya {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234027/https://www.zastroikaby.org/content/arhitektor-minskane-nuzhno-delat-iz-minska-nyu-york-u-belorusskoy-stolicy-est-svoya |date=4 сакавіка 2016 }} «Не нужно делать из Минска Нью-Йорк. У белорусской столицы есть своя изюминка — обилие зеленых зон и водно-рекреационных ресурсов. Очень важно не потерять этого»] // zastroikaby.org
* ''Копричева, А.'' [http://news.uvaga.by/eks-glavnyiy-arhitektor-minska-raskritikoval-gostinitsu-kempinski-i-zastroyku-rekreatsionnyih-zon Экс-главный архитектор Минска раскритиковал гостиницу Кемпински и застройку рекреационных зон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140807164448/http://news.uvaga.by/eks-glavnyiy-arhitektor-minska-raskritikoval-gostinitsu-kempinski-i-zastroyku-rekreatsionnyih-zon |date=7 жніўня 2014 }}
* [http://fly-uni.org/naviny-lyatuchaga-universtitetu/4481.html Што ў Мінска: твар ці пыса?]{{Недаступная спасылка}} // budzma.by
* [http://bsc.by/story/vozrozhdenie-minska-iz-pepla-grazhdanskiy-i-arhitekturnyy-podvig Возрождение Минска из пепла — гражданский и архитектурный подвиг] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140706153808/http://bsc.by/story/vozrozhdenie-minska-iz-pepla-grazhdanskiy-i-arhitekturnyy-podvig |date=6 ліпеня 2014 }} // bsc.by
* ''Потаев, А.'' [http://yandex.by/clck/jsredir?from=yandex.by%3Byandsearch%3Bweb%3B%3B&amp;text=&amp;etext=433.SPTCsCY8M9cki8ulJMEYBdmrkHoyBTusdL6Jwtp-0rF7E35Ynjn65xaFI5yfVDWbcglJHsyUPVB6Sd5Y0gNPtax-BY0-tyyQJLyr2oVXGYUfVbCqcPX_qYVFdFUBAKxd-pQ5J3p-tcWkAkbNuPDXjyrIlSiEeNwBJPkPz-N6-QrF_wjvIYeFqZX3Ey6F_Qh5AEoNl0pknnf_WBfDTa6Follv5T6sOAz33q-HvGnhNMybJh7JK-Xx-LZaJ1HiBhMYt2bWZCFqkk_s-zSsb0ugIdXDY9-zXWu_51gpBbUwsHs.dcdd29eb41d4d57b781c17f6eb0370fe3851b732&amp;uuid=&amp;state=AiuY0DBWFJ4ePaEse6rgeAjgs2pI3DW99KUdgowt9Xti-b8lArfpY2fz6fP4kJz3QwvE_5Us_QRyYK3R8qY1thlSvug4_zflTHetYocd5s2GfufCc4H3417adDLxA93cx0950qUCMrXeuJzJwrKcG54PC707XLv4E1Fko4ch_RB3HDm86gZaHe4ivnOJp_GmXQ_7yS3Uge0crffVH2ykzRwUNCwFOd-GtnnDyAGDTI4&amp;data=UlNrNmk5WktYejR0eWJFYk1LdmtxbjgybTFxbnFsdTVMTmhYMTVkUU5obEU3S053dmt3c3pIY3lvY2VaTTBITkM3dFZnS3dGS3poYkVFSUwyTEp5S2dicVh5Vi11ZFhYMHBxOXRxdVktbE4wM2c2ZHZTUVlJUQ&amp;b64e=2&amp;sign=99953aa2fec730b806e5b86b528ad6f4&amp;keyno=0&amp;l10n=ru&amp;cts=1409475785390&amp;mc=4.548064676250371 Нужны ли Минску небоскребы?] // [[Архитектура и строительство]]. — 2011. — № 2.
* [http://news.21.by/society/2013/01/17/697407.html Park Avenue — новы спрэчны праект у водна-зялёным дыяметры Мінска] // news.21.by
* ''Таберко, К.'' [http://ais.by/story/5527 Озеленение территорий массовой жилой застройки на примере города Минска: временная ретроспектива] // [[Архитектура и строительство]]. — 2010. — № 1.
* ''Мартинович, В.'' [http://ais.by/story/15219 Образ современной белорусской архитектуры] // [[Архитектура и строительство]]. — 2012. — № 4.
* ''Брянцева, О.'' [http://bsc.by/story/sovremennaya-nacionalnaya-arhitektura-belarusi Современная национальная архитектура Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140823182422/http://bsc.by/story/sovremennaya-nacionalnaya-arhitektura-belarusi |date=23 жніўня 2014 }} // bsc.by
* ''Колонтай, А.'' [http://yandex.by/clck/jsredir?from=yandex.by%3Byandsearch%3Bweb%3B%3B&amp;text=&amp;etext=433.d-v_EvdvIJqJqjj4nFjL3P7iwJXA_H03i5ostVri8cpIc7OQd_-yZ02yQwTq53ARmlfhMtyn4MgTc0k30y6WV_eqeY5kyAcW_8h6bpA6qnjn6ocJEG5L_hLJREtWZwtgkFsgcyNr_WtkebjECcrZsuZBfgLxgD-qvcy48cnPL2gEszkN83jKa4x-0IG6gE4zw55zfu7ahntV1mUrSGhsHtduOvj5ISdlR_LTnQV23rQNx5WSbj267Ap2VYmwTDL4Fs7NHiKwUyWf4Y3nwtyENNBJRs2VOlTYaqcVdomZTNVJoLKem_i9aOk-ffv1HjZYEeVP0yzK3c1CE0Mot0m4ew.804138c84940aafead0ee5066bc0d4db543ce6b9&amp;uuid=&amp;state=AiuY0DBWFJ4ePaEse6rgeAjgs2pI3DW99KUdgowt9XsMCv5TMMN9UTQSQbnFqxRfmqMBQ4ByD1wIiLhpk2bRPIENhaIxx5xSWwpLyPPHo6KykCZk1pX6wrrqFPtn7op32Fq8t5dF3DAjMlt8_WI9SeXco1a3Y-cuTiOfb4UMbngoSL-A9wFZFxyrWxqxz8sj8UeIlT8agv-9jsyCPFRhRm4RCeD-hLpO3abXUCcZqlkILdErIHspCw&amp;data=UlNrNmk5WktYejR0eWJFYk1LdmtxaWVRc0FaZXp0Q2gwemtfVFllWEtiZDB0NkJqTzRVVFc0cWp6OXB5eVhwNzV2clN1N1ZqLVdxMjRydXMtTUQ4bFIyN2NIZmRicjA5MEdIdm5ncWt5dUJUX2xVVEdVamp1Zw&amp;b64e=2&amp;sign=56788c0bf352a5f53a569bfc0a942b92&amp;keyno=0&amp;l10n=ru&amp;cts=1409475647594&amp;mc=4.463749485074332 Новый генеральный план г. Минска] // [[Архитектура и строительство]]
* [http://belgreens.org/be/2012/01/937 Захаваць зялёныя зоны] // belgreens.org
* ''Садовская, Е.'' [http://www.wildlife.by/node/14265 Гостинице «Пекин» быть, несмотря на массовые протесты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305124332/http://www.wildlife.by/node/14265 |date=5 сакавіка 2016 }} // wildlife.by
* ''Вашкевіч, В.'' [http://ais.by/story/1050 Cилуэты Минска (назад в будущее)] // [[Архитектура и строительство]]
* ''Рондель, І.'' [http://ais.by/story/440 Центр Минска. Ретросценарий] // [[Архитектура и строительство]]
* [http://www.wildlife.by/node/22464 Водно-зеленый диаметр Минска уничтожают ради парковки]{{Недаступная спасылка}} // wildlife.by
* [http://ais.by/article/obnovlennyy-park-im-900-letiya-minska Обновленный парк им. 900-летия Минска] // [[Архитектура и строительство]]
* ''Волчек, Ю.'' [http://news.tut.by/society/352144.html На какой город Минск будет похож в 2043 году?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150921130756/http://news.tut.by/society/352144.html |date=21 верасня 2015 }} // citydog.by
* [http://citydog.by/post/zoloto-minska-v-slepyanke/ «Золото» Минска — в Слепянке] // citydog.by
* [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Сяргей Харэўскі.'']] [http://euroradio.fm/hareuski-belaruskaya-arhitektura-nibyta-u-fraku-ale-shyrynka-rasshpilenaya Беларуская архітэктура нібыта ў фраку, але шырынка расшпіленая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304200143/http://euroradio.fm/hareuski-belaruskaya-arhitektura-nibyta-u-fraku-ale-shyrynka-rasshpilenaya |date=4 сакавіка 2016 }} // euroradio.fm
* [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Сяргей Харэўскі.'']] [http://www.tio.by/novosti/8371 Минск: мертвый город или город мертвых?] // tio.by
* [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|''Сергей Хоревский.'']] [http://www.hata.by/architecture/parkovaya_magistral_istoriya_glavnoj_ulicy_strany-4853/ Парковая магистраль. История главной улицы страны] // hata.by
* [http://ec.europa.eu/environment/europeangreencapital/winning-cities/2012-vitoria-gasteiz/index.html 2012 — Vitoria-Gasteiz] // europeangreencapital.ie
* [http://news.minsklife.com/index.php?dn=news&amp;to=art&amp;id=2570 Главный архитектор Минска: спальные районы оставляют желать лучшего] // news.minsklife.com
* [http://www.roofing.by/news/view/102 ТРЕТЬ ТЕРРИТОРИИ МИНСКА К 2030 ГОДУ УКРАСЯТ ПРИРОДНЫЕ ЛАНДШАФТЫ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304120635/http://www.roofing.by/news/view/102 |date=4 сакавіка 2016 }} // www.roofing.by
* [http://mk.by/2009/10/23/977/ Мышка бежала] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304101404/http://mk.by/2009/10/23/977/ |date=4 сакавіка 2016 }} // mk.by
* [http://integritas.by/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=30:-google-maps-&amp;catid=18:2012-03-06-22-26-28&amp;Itemid=5 Фотоснимки Google Maps: как уничтожают зеленый Минск]{{Недаступная спасылка}} // integritas.by
* ''Зеленко, Д.'' [http://greenbelarus.info/articles/07-09-2015/mnenie-eksperta-minsk-gorod-vampir-s-nevysokim-zapasom-ekologicheskoy-prochnosti Мнение эксперта: Минск — город-вампир с невысоким запасом экологической прочности] // greenbelarus.info
* [http://minskarchforum.by Пятый Минский Архитектурный Форум. «Водно‑зеленый диаметр»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150801232428/http://minskarchforum.by/ |date=1 жніўня 2015 }} // minskarchforum.by
* [http://news.tut.by/society/196859.html Артур Клинов: Возрождение Города Солнца позволит государству привлечь миллионы туристов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100912231742/http://news.tut.by/society/196859.html |date=12 верасня 2010 }} // tut.by
* [http://partisanmag.by/?p=1032 Артур Клінаў: праект ідэальнага гораду] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121209042134/http://partisanmag.by/?p=1032 |date=9 снежня 2012 }} // partisanmag.by
* [http://www.rest.ej.by/rest-belarus/2013/11/11/artur_klinov_vlasti_ne_imeyut_vnyatnoy_strategii_razvitiya_minska.html Артур Клинов: Власти не имеют внятной стратегии развития Минска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140707155456/http://www.rest.ej.by/rest-belarus/2013/11/11/artur_klinov_vlasti_ne_imeyut_vnyatnoy_strategii_razvitiya_minska.html |date=7 ліпеня 2014 }} // rest.ej.by
* [http://www.wildlife.by/node/14650 Артур КЛИНОВ: «Отстоять парк 40-летия Октября означает отстоять городскую культуру Минска»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306041752/http://wildlife.by/node/14650 |date=6 сакавіка 2016 }} // wildlife.by
* ''Нестеров, А.'' [http://www.interfax.by/news/belarus/1170530 Листву в минских парках и скверах по осени больше убирать не будут] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141104055950/http://www.interfax.by/news/belarus/1170530 |date=4 лістапада 2014 }} // interfax.by
* [http://www.tio.by/novosti/14206 Архитектор Леонид Левин: Минск должен раз­ви­вать­ся, но все долж­но де­лать­ся с умом] // tio.by
* [http://realt.onliner.by/2014/06/26/fotofakt-60 Фотофакт: в центре Минска обрушилась часть набережной Свислочи] // onliner.by
* [http://auto.onliner.by/2014/07/10/razvjazka-3 Минск: начинается возведение двухуровневой развязки Независимости—Филимонова] // onliner.by
* [http://blizko.by/notes/kakim-stanet-perekrestok-nezavisimosti-filimonova-posle-poyavleniya-razvyazki Каким станет перекресток Независимости-Филимонова после появления развязки] // blizko.by
* [http://realty.tut.by/news/building/452495.html Для нового здания Верховного Суда «отщипнут» зеленую зону напротив Дворца Независимости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150622032028/http://realty.tut.by/news/building/452495.html |date=22 чэрвеня 2015 }} // tut.by
* ''Михальцов, В.'' [http://news.tut.by/society/452788.html Перекрыли кислород. Что происходит с водно-зеленым диаметром Минска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150627110836/http://news.tut.by/society/452788.html |date=27 чэрвеня 2015 }} // tut.by

{{^}}{{Добры артыкул|Геаграфія|Мінск}}
{{Артыкул года|2019}}

{{^}}{{Вілейска-Мінская водная сістэма}}
{{Сады і паркі Мінска}}
{{Славутасці Мінска}}
{{Траецкае прадмесце}}

[[Катэгорыя:Водна-зялёны дыяметр Мінска| ]]
[[Катэгорыя:Славутасці Мінска]]</text>
      <sha1>s0agqp5xxmkvp7jyb1l3rf7k6hsvr13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вышэйшая ліга Латвіі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205586</id>
    <revision>
      <id>5157823</id>
      <parentid>5081884</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T06:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6241" sha1="s5e75t1uvxmg28i0xfa5gkbryyypgm6" xml:space="preserve">{{Картка футбольнай лігі
|назва         = Вышэйшая ліга Латвіі
|арыгінальнае  = [[:lv:Latvijas futbola Virslīga|Latvijas futbola Virslīga]]
|лагатып       = Logo virsliga.svg
|шырыня        = 
|подпіс        = 
|краіна        = {{Сцяг Латвіі|20px}} [[Латвія]]
|федэрацыя     = [[УЕФА]]
|заснаваны     = [[1927]]
|скасаваны     =
|дывізіёны     = 
|каманды       = 10
|узроўні       = 1
|выхад у       = 
|выбыванне ў   = [[Першая ліга Латвіі па футболе|Першая ліга]]
|нацыянальныя  = [[Кубак Латвіі па футболе|Кубак Латвіі]]
|міжнародныя   = [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]]&lt;br/&gt;[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]]
|дзеючы чэмпіён = [[ФК Рыжская футбольная школа|РФШ]] (1-ы тытул, сезон 2021)
|найбольш тытулаваны  = [[ФК Сконта Рыга|Сконта Рыга]] (14 тытулаў)
|TV            =
|сайт          = [http://synottipvirsliga.lv/ synottipvirsliga.lv]&lt;br /&gt;[http://www.lff.lv/ lff.lv]
|бягучы сезон  = [[Вышэйшая ліга Латвіі па футболе 2026|сезон 2026]]
}}

'''Вышэйшая ліга Латвіі''' ({{lang-lv|Latvijas futbola Virslīga}}) — серыя спартыўных спаборніцтваў па футболе, які праводзіцца ў [[Латвія|Латвіі]]. Першы чэмпіянат быў праведзены ў [[1927]] годзе. Арганізацыяй і правядзеннем спаборніцтвы займаецца [[Латвійская футбольная федэрацыя]]. Яшчэ адна назва турніру — '''Вышэйшая ліга Optibet''' ({{lang-lv|Optibet Virslīga}}), бо галоўным спонсарам лігі з 2019 года з’яўляецца прадпрыемства ''Optibet''.

== Гісторыя ==
Першы чэмпіянат Латвіі па футболе адбыўся ў [[1922]] годзе, калі чэмпіёнам стаў рыжскі «Кайзервальд». У 1927 годзе была створана Вышэйшая ліга, а першымі чэмпіёнамі лігі стала ліепайская [[ФК Алімпія Ліепая|«Алімпія»]], якая ўтрымлівала гэты тытул яшчэ два сезона. А ў 1930 і 1931 годзе чэмпіёнам Вышэйшай лігі станавіўся рыжскі ФК.

З 1992 года, калі Латвія вярнула незалежнасць, 13 раз запар чэмпіёнам станавіўся [[ФК Сконта Рыга|«Сконта»]], у 2005 годзе серыю перамог перапыніў ліепайскі [[ФК Металург Ліепая|«Металург»]]. З 2006 па 2008 гады чэмпіёнам з’яўляўся [[ФК Вэнтспілс|«Вэнтспілс»]], у 2009 годзе чэмпіёнам стаў ліепайскі [[ФК Металург Ліепая|«Металург»]], у 2010 годзе чэмпіёнам у 14-ы раз стаў [[ФК Сконта Рыга|«Сконта»]]. У 2011 годзе тытул зноў вярнуў [[ФК Вэнтспілс|«Вэнтспілсу»]].

=== 1991 ===
Некаторыя выданні і публіцысты адносяць чэмпіянат 1991 да паўнавартаснага чэмпіянату Латвіі па футболе&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lff.lv/lv/virsliga/vesture/1991/ |title=Гісторыя сезона 1991 года на LFF |access-date=11 жніўня 2014 |archive-date=8 ліпеня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708013959/http://www.lff.lv/lv/virsliga/vesture/1991/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Але, па-першае, незалежнасць была атрымана [[22 жніўня]] [[1991]] года (а чэмпіянат пачаўся вясной), а, па-другое, усе самыя моцныя каманды ў ім не ўдзельнічалі — рыжская «Пардаўгава» гуляла ў Першай саюзнай лізе, а елгаўскі РАФ — у 6-й зоне Другой лігі.

== Фармат ==
10 клубаў Вышэйшай лігі на працягу сезона праводзяць па чатыры гульні з кожным іншым клубам (па дзве гульні дома і ў гасцях) — усяго кожны клуб праводзіць па 36 гульняў, усяго запланавана 180 гульняў. Восем першых па выніках турніру каманд гарантуюць сабе месца ў Вышэйшай лізе. Апошняя каманда вылятае ў [[Першая ліга Латвіі па футболе|Першую лігу]], яе месца займае чэмпіён [[Першая ліга Латвіі па футболе|Першай лігі]]. Яшчэ адно месца разыгрываецца ў пераходных гульнях паміж 9-й камандай Вышэйшай лігі і 2-й камандай [[Першая ліга Латвіі па футболе|Першай лігі]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [Http://www.lff.lv/ Сайт Латвійскай футбольнай федэрацыі] {{ref-lv}}
* [Http://synottipvirsliga.lv/ Сайт Лігі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317140740/http://synottipvirsliga.lv/ |date=17 сакавіка 2018 }} {{ref-lv}}
* [Http://www.arhiv-golov.narod.ru/#latvia Чэмпіянат Латвіі на сайце «Архіў галоў»] {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Лігі УЕФА}}

[[Катэгорыя:Футбол у Латвіі]]
[[Катэгорыя:Нацыянальныя футбольныя чэмпіянаты|Латвія]]</text>
      <sha1>s5e75t1uvxmg28i0xfa5gkbryyypgm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Востраў-прывід</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207655</id>
    <revision>
      <id>5157757</id>
      <parentid>2386730</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3143" sha1="25psicx9h7bvr0qox1bfe49qh86mnbh" xml:space="preserve">[[Файл:Thule carta marina Olaus Magnus.jpg|right|250px|thumb|Фрагмент карты {{нп3|Carta Marina||ru|Carta Marina}} (XVI стагоддзе) з выявай вострава Туле, які ўбачыў [[Піфей]].]]
'''Востраў-прывід''' — агульная назва для астравоў, якія ў розны час маляваліся на картах, але на самай справе не існуюць. З часоў антычнасці ў Еўропе абмяркоўвалася існаванне астравоў на захад ад [[Геркулесавыя слупы|Геркулесавых слупоў]] ([[Антылія]]) і на паўночны захад ад [[Брытанскія астравы|Брытаніі]] ({{нп3|Туле, легендарны востраў|Туле|ru|Туле (легендарный остров)}}). У часы [[Вялікія геаграфічныя адкрыцці|Вялікіх геаграфічных адкрыццяў]] на карты трапіла вялікая колькасць уяўных астравоў, за якія прымалі [[айсберг]]і і верхнія [[міраж]]ы. Не выключана, што некаторыя астравы-прывіды (напр., {{нп3|Востраў Фердынандэя|Фердынандэя|ru|Фердинандея}} блізу Сіцыліі, востраў {{нп3|Востраў Томпсан|Томпсан|ru|Томпсон (остров)}} у Паўднёвай Атлантыцы) калісьці існавалі, але пасля былі знішчаныя стыхіяй.

Ад астравоў-прывідаў варта адрозніваць міфічныя астравы, існаванне якіх ніколі не было прадметам навуковай цікавасці (у «[[Адысея|Адысеі]]» — {{нп3|Востраў Ээя|Ээя|ru|Ээя}} і {{нп3|Востраў Агігія|Агігія|ru|Огигия}}, у рускіх казках — востраў {{нп3|Востраў Буян|Буян|ru|Буян}}), і міфічныя [[кантынент]]ы, якія на карты таксама не наносяць ([[Атлантыда]], {{нп3|Пацыфіда||ru|Пацифида}}, {{нп3|Арктыда||ru|Арктида}}, {{нп3|Лемурыя||ru|Лемурия}}).

== Літаратура ==
* '' Henry Stommel'' Lost Islands: The Story of Islands That Have Vanished from Nautical Charts. University of British Columbia Press, 1984. ISBN 0-7748-0210-3
* ''Куприн А. М.'' Слово о Карте. — М.: Недра, 1987. — 143 с.
* ''Рамсей Р.'' [http://lingua.russianplanet.ru/library/ramsey/ramsey.htm Открытия, которых никогда не было] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151019034454/http://lingua.russianplanet.ru/library/ramsey/ramsey.htm |date=19 кастрычніка 2015 }}

[[Катэгорыя:Астравы-прывіды]]
[[Катэгорыя:Марскія легенды]]</text>
      <sha1>25psicx9h7bvr0qox1bfe49qh86mnbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пескі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214036</id>
    <revision>
      <id>5157795</id>
      <parentid>3923460</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T02:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Varlaam</username>
        <id>6739</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гл. таскама */ Гл. таксама</comment>
      <origin>5157795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="m7c6zhcvu3ozc2i9mqek1grfrq61goq" xml:space="preserve">Назву '''Пе́скі''' маюць:

== Населеныя пункты ==
=== [[Беларусь]] ===
* [[Брэсцкая вобласць]]:
** [[Пескі (Бярозаўскі раён)|Пескі]] — вёска ў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]].
** [[Пескі (Кобрынскі раён)|Пескі]] — вёска ў [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]].
** [[Пескі 1]] — вёска ў [[Кобрынскі раён|Кобрынскім раёне]].
** [[Пескі (Пружанскі раён)|Пескі]] — вёска ў [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]].

* [[Гродзенская вобласць]]:
** [[Пескі (Лідскі раён)|Пескі]] — вёска ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]].
** [[Пескі (Мастоўскі раён)|Пескі]] — вёска ў [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]].

* [[Мінская вобласць]]:
** [[Пескі (Барысаўскі раён)|Пескі]] — вёска ў [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]].

== Падвойныя назвы ==
* [[Нова-Пескі]]
* [[Новыя Пескі]]
* [[Старыя Пескі]]

== Гл. таксама ==
* [[Пяскі]]

{{Неадназначнасць}}</text>
      <sha1>m7c6zhcvu3ozc2i9mqek1grfrq61goq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вымна (аграгарадок)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229409</id>
    <revision>
      <id>5157819</id>
      <parentid>5140505</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T05:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13568" sha1="ndpsj2kky28ijd6rj9v418w9t7kkf57" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = Аграгарадок
 |беларуская назва        = Вымна
 |арыгінальная назва      =
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |шырыня герба            =
 |шырыня сцяга            =
 |выява                   = Vymna. Вымна (D. Strukov, 1864-67).jpg
 |подпіс                  = Вымна на малюнку [[Дзмітрый Міхайлавіч Струкаў|Д. М. Струкава]]
 |lat_dir =N|lat_deg =55|lat_min =15|lat_sec =
 |lon_dir =E|lon_deg =30|lon_min =36|lon_sec =
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Віцебская
 |раён                    = Віцебскі
 |сельсавет               = Вымнянскі
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   =
 |дата заснавання         =
 |першае згадванне        =
 |ранейшыя назвы          =
 |статус з                =
 |плошча                  =
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        =154
 |афіцыйная мова          =
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  =244
 |насельніцтва            = 576
 |год перапісу            =1996
 |шчыльнасць              =
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        =
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = ёсць
 |тэлефонны код           =
 |паштовы індэкс          =
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        =
 |від ідэнтыфікатара      =
 |лічбавы ідэнтыфікатар   =
 |катэгорыя ў Commons     =
 |сайт                    =
}}
{{значэнні2|Вымна}}
'''Вы́мна'''&lt;ref&gt;''[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]]'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Віцебскай вобласці / Рэд. П. П. Шуба. — Мн.: Навука і тэхніка, 1977. — 504 с. (ст. 85).&lt;/ref&gt; ({{Lang-ru|Вымно}}) — [[аграгарадок]] (да 2010 — вёска)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0039810&amp;q_id=5855145|title=Решение Витебского районного Совета депутатов от 29 января 2010 года № 238 «О преобразовании сельских населенных пунктов Витебского района в агрогородки»|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], за 30 км ад [[Віцебск]]а на беразе возера [[Вымна (возера, Віцебскі раён)|Вымна]], за 6 км ад аўтадарогі {{таблічка-by|Р|112}} (Віцебск — [[Сураж (Віцебскі раён)|Сураж]]). Цэнтр [[Вымнянскі сельсавет|Вымнянскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У XVI ст. маёнтак у [[Віцебскае ваяводства|Віцебскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1567 годзе Вымна згадваецца ў ліку маёмасці віцебскага гараднічага П. Ц. Кісяля. Заставалася ўласнасцю Кісялёў да 1635 года, калі Я. Я. Кісель-Дарагніцкі прадаў за 7 тыс. злотых свайму зяцю, князю С. Я. Лукомскаму, маёнтак Вымна на аднайменным возеры. Да маёнтка належалі вёскі Задабрэя (Задзябра), Кляшчова, [[Котава (Віцебскі раён)|Котава]], Сапуны, Тарманава. Да пачатку XVIII ст. — маёмасць [[Лукомскія|Лукомскіх]].

У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]], маёнтак з 1772 года ў складзе [[Суражскі павет|Суражскага павета]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1785 годзе належаў сумесна панам Навацкім і Багамольцу. Маёнтак ахопліваў каля 100 дробных паселішчаў (кожнае ад 1 да 7 двароў), у т.л. сяло і вёску Вымна. У сувязі са скасаваннем Суражскага павета, маёнтак увайшоў у склад [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскага павета]].

У пачатку XX стагоддзя ў [[Пагост (тып паселішча)|пагосце]] Вымна Вымнянскай воласці [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскага павета]] было 4 двары і 12 жыхароў. Тут існавала драўляная царква ў імя [[Георгій Перамаганосец|Георгія Перамаганосца]], пабудаваная ў 1866 годзе замест ранейшай (храм заснаваны не пазней пачатку [[XVII]] стагоддзя). Побач знаходзіўся [[фальварак]] Вымна, які належаў двараніну І. Казарыну.

З 16 студзеня 1919 да сакавіка 1924 года Вымна ў складзе [[РСФСР]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Першае ўзбуйненне БССР|1-га ўзбуйнення Беларускай ССР]] вернута ў склад беларускай дзяржавы і ўвайшла ў [[Котаўскі сельсавет]] [[Суражскі раён|Суражскага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]]. Арганізаваны [[саўгас]] «Вымна», які пасля ўзбуйнення за кошт далучаных 5 дробных калгасаў, у 1957 годзе перайменаваны ў саўгас імя [[Анатоль Яфімавіч Углоўскі|А. Я. Углоўскага]].

У перыяд [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], з ліпеня 1941 да чэрвеня 1944 года, Вымна акупіравана нямецкімі войскамі.

З 22 снежня 1960 года вёска цэнтр [[Вымнянскі сельсавет|Вымнянскага сельсавета]] [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 снежня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 4 (924).&lt;/ref&gt;. З 22 студзеня 1963 да 2 жніўня 1966 года вёска з сельсаветам у складзе [[Лёзненскі раён|Лёзненскага раёна]].

У 1963 годзе пры сельскім клубе створаны хор пад кіраўніцтвам Мікалая Савельевіча Крашчонкіна, якому пазней, у 1975 годзе нададзена званне «народны»&lt;ref&gt;У мірнай працы / Падрых. У. І. Мезенцаў // Памяць Віцебскага раёна: Гісторыка-дакументальная хроніка / Рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; Укл. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Мастацкая літаратура, 2004. — 772 с.: іл. — С. 658. — ISBN 985-02-0647-0.&lt;/ref&gt;.

У 2000 годзе саўгас імя А. Я. Углоўскага рэарганізаваны ў Камунальнае ўнітарнае сельскагаспадарчае прадпрыемства Віцебскай вобласці імя Углоўскага (КУСГП імя Углоўскага), якое ў 2002 годзе перайменавана ў КУСГП «Вымна».

== Насельніцтва ==
* 1970 год — 151 двор, 460 чал.;
* 1996 год — 244 двары, 576 чал.

== Інфраструктура ==
У аграгарадку працуе Вымнянская дзіцячы сад-базавая школа, дзе з 11 верасня 2010 года дзейнічае гісторыка-краязнаўчы музей, Дом культуры, амбулаторыя, аддзяленне сувязі, аддзяленне «[[Беларусбанк]]а»

== Памятныя мясціны ==
* Брацкая магіла савецкіх воінаў (1944), у цэнтры вёскі — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|213Д000272}}. Пахаваныя 450 воінаў і партызан, якія загінулі пры вызваленні Віцебскага раёна ад нямецкіх захопнікаў. Сярод пахаваных — [[Герой Савецкага Саюза]] [[Анатоль Яфімавіч Углоўскі|А. Я. Углоўскі]]&lt;ref name=&quot;nav&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Навечно в сердце народном: Справочник|адказны=Главный ред. И. П. Шамякин|выданне=3-е изд., испр. и доп|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1984|старонак=607|тыраж=65&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 
* Помнік А. Я. Углоўскаму (за 6 км ад вёскі каля аўтадарогі Віцебск — Сураж). Скульптар [[Аляксандр Мікалаевіч Гвоздзікаў|Аляксандр Гвоздзікаў]].

== Вядомыя асобы ==
* [[Аляксей Гаўрылавіч Антонаў]] — Заслужаны ўрач БССР.
* [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі]] — беларускі этнограф, фалькларыст.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4}}
* {{кніга|загаловак=Витебск: Энциклопедический справочник|адказны=Гл. редактор И. П. Шамякин|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ им. П. Бровки|год=1988|старонкі=141|старонак=408|isbn=5-85700-004-1|тыраж=60&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}
* Насевіч, В. Л. Вымна / В. Л. Насевіч // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 372.

* [[Гарады і вёскі Беларусі]]: энцыклапедыя. Т. 10. Віцебская вобласць. Кн. 2 / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мінск: БелЭн, 2019. — 728 с. — ISBN 978-985-11-1126-4
* З гісторыі населеных пунктаў / Падр. В. В. Віталева // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебскага раёна / Рэдкалегія: А. П. Красоўскі і інш.; Уклад. У. І. Мезенцаў; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: Маст. літ., 2004. — 772 с.: іл. — С. 767.
* Статистические сведения о церквах и причтах Полоцкой епархии. — Витебск, 1884.
* Рэгіянальны слоўнік Віцебшчыны: у 2 ч. / Л. І. Злобін (рэд.) [і інш.]. — Віцебск: ВДУ імя П. М. Машэрава, 2012. — Ч. 1. — 304 с. ISBN 978-985-517-365-7 (белор.)
* Рэгіянальны слоўнік Віцебшчыны: у 2 ч. / пад рэд. А. С. Дзядовай. — Віцебск: ВДУ імя П. М. Машэрава, 2012. — Ч. 2. — 357 с. ISBN 978-985-517-365-7 (белор.)
* Поездка въ Тадулинъ монастырь, Витебск. Уезда, В. Арсеньевъ.

{{Вымнянскі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вымнянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]]</text>
      <sha1>ndpsj2kky28ijd6rj9v418w9t7kkf57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікая ідэя (Грэцыя)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231776</id>
    <revision>
      <id>5157856</id>
      <parentid>4667937</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25198" sha1="7fv4mttau0a6vs2xxuuf1q9fhzzg0cz" xml:space="preserve">{{гл. таксама|Антычны панэлінізм}}
'''Вялікая ідэя''' ({{lang-el|Μεγάλη Ιδέα}}) — [[ірэдэнтызм|ірэдэнтысцкая]] канцэпцыя [[Грэцыя|грэкаў]] пад [[Асманская імперыя|асманскай няволяй]] (Τουρκοκρατία), якая ставіла мэтай рэстаўрацыю [[Візантыйская імперыя|Візантыйскай імперыі]] з цэнтрам у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. У асяроддзі грэчаскай знаці Канстанцінопаля ([[фанарыёт]]аў) у [[XVIII]]—[[XIX]] стагоддзях яе рэалізацыя часта бачылася праз паступовую акумуляцыю ўлады ў Асманскай імперыі ў руках грэкаў, якія адыгрывалі значную ролю ў кіраванні і гандлі імперыі.

Тэрмін Μεγάλη Ιδέα упершыню прагучаў у гаворкі прэм'ер-міністра Грэцыі [[Іаан Калетыс|Іаана Калетыса]] падчас дэбатаў наконт Канстытуцыі, абвешчанай у [[1844]] годзе&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://foss.math.aegean.gr/~alex/P/Mod/El/GreeceHistory.htm |title=History of Greece // The Great Idea |access-date=28 мая 2015 |archive-date=31 снежня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231090554/http://foss.math.aegean.gr/~alex/P/Mod/El/GreeceHistory.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У вузейшым сэнсе, можа азначаць няўдалы план анексіі [[Заходняя Анатолія|Заходняй Анатоліі]] і [[Усходняя Фракія|Усходняй Фракіі]] грэчаскай дзяржавай пад кіраўніцтвам [[Элефтэрыяс Венізелас|Венізеласа]].

Канцэпцыя выкарыстоўвалася ў ваенна-палітычных планах [[Расійская імперыя|Расіі]], у прыватнасці ў «[[Грэчаскі праект|грэчаскім праекце]]» [[Кацярына II|Кацярыны II]].
[[Выява:Map of Great Greece (Megali Hellas) Venizelos c1920.jpg|thumb|400px|Карта Вялікай Грэцыі ({{lang-el|Μεγάλη Ἑλλάς}}) паводле [[Сеўрскі дагавор|Сеўрскага дагавора]] з выявай Элефтэрыяса Венізеласа]]

== Вытокі і сэнс ==
Аўтарытэтны брытанскі гісторык-візантыніст [[Стывен Рансіман]] пісаў: «''Мегалі Ідэа'', Вялікая ідэя грэкаў узыходзіць да эпохі да турэцкага заваявання. Гэта была ідэя [[Імперыя|імперскага]] лёсу грэчаскага народа. [[Міхаіл VIII Палеалог]] выказаў яе ў прамове, якую ён зрабіў, калі пачуў, што яго войскі вызвалілі [[Канстанцінопаль]] ад лацінян, хоць ён і называў грэкаў ''рамеямі''. У часы пазнейшых [[Палеалогі|Палеалогаў]] ізноў з'яўляецца слова „элін“, але з усвядомленай інтэнцыяй злучэння візантыйскага імперыялізму з культурай і традыцыямі старажытнай Грэцыі»&lt;ref&gt;[[Стывен Рансіман|Runciman, Steven]]. ''The Great Church in Captivity'', Cambridge: Cambridge University Press, 1968, стар. 378.&lt;/ref&gt;.

== Пасля падзення Канстанцінопаля ==
Апошняя грэчаская дзяржава — [[Трапезундская імперыя|Трапезундскае царства]] спыніла сваё існаванне ў [[1461]]. Першыя поспехі на шляху да незалежнасці [[грэкі|грэкаў]] ад [[туркі|турак]] сталі адчувальныя толькі праз 360 гадоў (да [[1823]]). Увесь час стаяла пытанне аб лёсе хрысціян, якія засталіся па-за межамі Грэцыі. Асабліва балючай была для грэкаў доля страчанай [[Візантыйская імперыя|сталіцы]] імперыі [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]]. Пасля рэзкага паслаблення і распаду [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] большасць новых [[Балканы|Балканскіх дзяржаў]] імкнулася скарыстацца магчымасцю пашырыць свае ўладанні; да іх адносілася і новаўтворанае [[Каралеўства Грэцыя]].

=== Фанарыёты ===
{{main|Фанарыёты}}
Фанарыёты, якія складалі ў [[Асманская імперыя|Атаманскай імперыі]] саслоўе параўнальна (з астатнім грэчаскім насельніцтвам) [[прывілей|прывілеяванае]], як правіла, не выступалі з рэвалюцыйна-вызваленчымі ініцыятывамі; больш з тое, кіраўнік хрысціянскага Рум-[[мілет]]а — [[Найсвяцейшы Архіепіскап Канстанцінопаля — Новага Рыма і Сусветны Патрыярх]] — у выпадках паўстанняў хрысціян супраць [[Султан]]а быў вымушаны асуджаць і [[анафема]]тнічаць мяцежнікаў.

Сярод [[фанарыёты|фанарыётаў]] аж да пачатку [[XX]] стагоддзя пераважала імкненне да эвалюцыйнай трансфармацыі [[Асманская імперыя|Атаманскай імперыі]] ў [[Візантыйская імперыя|Візантыйскую]] шляхам заняцця ключавых пасад [[чыноўнік|у дзяржаўным кіраванні]], [[дыпламатыя|дыпламатыі]], [[гандаль|гандлі]] і [[адукацыйная ўстанова|адукацыі]].

=== Утварэнне незалежнай Грэцыі ===
{{main|Грэчаская рэвалюцыя}}
Паўстанне ў [[Пелапанес|Марэі]] ([[1821]]), пры падтрымцы еўрапейскіх дзяржаў і ў тым ліку [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (з узыходжаннем [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]]), прывяло да ўтварэння незалежнай грэчаскай дзяржавы, прызнанай у [[1830]] годзе. Такое становішча выклікала імкненне да ўз'яднання з грэкамі, якія не ўвайшлі ў незалежную Грэцыю тэрыторый: [[Эпір]]а, [[Фесалія|Фесаліі]], Македоніі, [[Фракія|Фракіі]], [[Крыт]]а, [[востраў Кіпр|Кіпра]], астравоў у [[Эгейскае мора|Эгейскім моры]], [[Канстанцінопаль|Канстанцінопаля]], часткі [[Анатолія|Анатоліі]], а таксама [[Іанічная рэспубліка|Рэспублікі Іанічных астравоў]], якая з'яўлялася тады [[пратэктарат]]ам [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]].

Адным са следстваў вайны за незалежнасць стаў кардынальны падрыў прывілеяванага становішча [[фанарыёты|фанарыётаў]] у Асманскай імперыі, на якіх цяпер, як і на ўсіх грэкаў, глядзелі з падазрэннем. У банкаўскай справе і гандлі большую вагу сталі набываць адпаведна армяне і балгары&lt;ref&gt;Jelavich, History of the Balkans, 18th and 19th Centuries, стар. 229.&lt;/ref&gt;.

Распаўсюджваннем [[элін]]ства цяпер заняўся ўрад незалежнага [[Каралеўства Грэцыя|Грэчаскага каралеўства]]. Міністр Народнай Асветы Грэцыі Нікопулас заснаваў ([[1864]]) камісію для пошуку сродкаў да распаўсюджвання элінства па-за каралеўствам, спагадліва ўспрынятую грэчаскай прэсай у [[Стамбул]]е і іншых гарадах Асманскай імперыі&lt;ref&gt;Праф. [[Фёдар Апанасавіч Курганоў|Ѳ. Кургановъ]]. «Историческій очеркъ греко-болгарской распри» // &quot;{{unicode|Православный Собесѣдникъ}}. [[1873]]: май, стр. 6.&lt;/ref&gt;.

Выявілася сур'ёзнае разыходжанне ў палітфіласофскіх поглядах паміж грэкамі ў Грэцыі і грэкамі ў Асманскай імперыі. Расійскі дыпламат [[Рыгор Мікалаевіч Трубяцкой|князь Трубяцкой]] апісваў яго наступным чынам: «Калі грэкі каралеўства называюць сябе пераемнікамі [[эліны|старажытных элінаў]], то грэкі, якія жывуць у Турцыі, ледзь не з большымі падставамі лічаць сябе нашчадкамі [[рамеі|візантыйцаў]]»&lt;ref&gt;Кн. [[Рыгор Мікалаевіч Трубяцкой|Г. Трубецкой]]. ''Россія и вселенская патриархія послѣ Крымской войны. 1856—1860 гг.''. // «{{unicode|[[Веснік Еўропы, канец XIX стагоддзя|Вѣстникъ Европы]]}}». 1902, № 6, стр. 496.&lt;/ref&gt;.

=== Балгарская схізма ===
{{main|Грэка-балгарская схізма}}
З другой паловы [[1850-я|1850-х]] гадоў абвастрыліся адносіны паміж балгарскім насельніцтвам Асманскай імперыі, якое імкнулася да адасаблення ад грэкаў, і [[фанарыёты|фанарыёцкім]] кіраўніцтвам [[Сусветны патрыярх|Сусветнай Патрыярхіі]], у царкоўнай, а таксама грамадзянскай юрысдыкцыі якога знаходзіліся [[балгары]] як члены Рум-[[мілет]]а. Кульмінацыя канфлікту адбылася ў верасні [[1872]] года, калі скліканы патрыярхіяй у Канстанцінопалі [[Памесны сабор|сабор]] абвясціў [[Балгарскі экзархат]], нядаўна створаны на падставе [[турэцкі султан|султанскага]] [[Фірман, указ|фірмана]], [[раскол]]ьніцкім, абвінаваціўшы балгараў у «філетызме» ({{lang-el|φυλετισμός}}, гэта значыць перавазе [[нацыяналізм|племяннога пачатку]]), што было прызнана [[ерась|ерасс]]ю. Вакол канфлікту разгарнулася складаная міжнародна-дыпламатычная гульня, ключавую ролю ў якой адыгрываў расійскі ўрад, які з [[1860]] [[дэ-факта]] падтрымліваў балгараў.

=== Руска-турэцкая вайна 1877—1878 ===
{{main|Руска-турэцкая вайна, 1877—1878}}
Грэцыя прама не прымала ўдзелу ў вайне [[1877]]—[[1878]] гадоў з-за пагроз з боку Англіі, хоць антытурэцкія настроі грамадства прымусілі ўрад весці ваенныя падрыхтоўкі. Грэцыя таксама не была запрошана на [[Берлінскі кангрэс]] у якасці паўнапраўнага ўдзельніка, хоць пытанне аб грэка-турэцкай мяжы было ў позве кангрэса, які рэкамендаваў Порце зрабіць Грэцыі саступкі ў Фесаліі. У сакавіку [[1881]] года, пад націскам новага брытанскага ўрада [[Вільям Эварт Гладстан|Гладстана]] (ранейшы ўрад [[Бенджамін Дызраэлі|Дызраэлі]] праводзіў адкрыта пратурэцкую лінію, якая адпавядала настроямі каралевы [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыі]]), Порта саступіла Грэцыі паўднёвую частку Фесаліі і акруга [[ном Арта|Арта]] ў Эпіры.

Акрамя таго, следствам вайны для грэкаў стала саступка Портай вострава [[востраў Кіпр|Кіпр]], які перадаваўся пад кантроль Англіі паводле заключанай 4 чэрвеня 1878 года сакрэтнай [[Кіпрская канвенцыя|Кіпрскай канвенцыі]] — у абмен на падтрымку Турцыі з боку Англіі на Берлінскім кангрэсе. Брытанская акупацыя вострава неўзабаве выклікала незадаволенасць насельніцтва і рост панэлінісцкіх настрояў.

=== Грэка-турэцкая вайна (1897) ===
{{main|Першая грэка-турэцкая вайна}}

=== Балканскія войны (1912—1913) ===
{{main|Балканскія войны}}

== Пасля Першай сусветнай вайны ==

=== Грэчаская інтэрвенцыя на [[Поўдзень Расіі|Поўдні Расіі]] ===
{{main|Адэская інтэрвенцыя}}
У лістапада-снежні 1918 года, адразу пасля паражэння [[Асманская Імперыя|Асманскай імперыі]] ў [[ПМВ|Першай сусветнай вайне]] і адкрыцця саюзнікамі [[Пралівы|Праліваў]], грэчаскія войскі пад вярхоўным французскім камандаваннем, прайшлі праз Басфор, Дарданэлы і Чорнае мора, высадзіліся на [[Поўдзень Расіі (1919—1920)|Поўдні Расіі]], у Паўночным Прычарнамор'і ([[Наваросія|Наваросіі]]) — у раёнах [[Адэса|Адэсы]] і [[Мыкалаіў, Мікалаеўская вобласць|Мікалаева]].&lt;ref name=autogenerated2&gt;''Никита Брыгин.'' ''Времён стремительная связь''. Литературоведческие очерки. Одесса, Маяк, [[1977]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated3&gt;''Н. Брыгин.'' [http://www.museum-literature.odessa.ua/russian/book.html Тайны, легенды, жизнь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070323043713/http://www.museum-literature.odessa.ua/russian/book.html |date=23 сакавіка 2007 }}. Одесса: Optimum, 2002&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''О. Капчинский.'' [http://www.e-reading.org.ua/book.php?book=45900 «Маркиз Делафар — агент с Лубянки»]&lt;/ref&gt;

Межы старажытнай Вялікай Грэцыі складаліся з і Адэсу, права на якую грэкі такім чынам абгрунтоўвалі. У горадзе і яго наваколлях да 1918 годзе была значная&lt;ref name=autogenerated1&gt;''В. Канторович.'' «Французы в Одессе.» О.: Оптимум, 2003&lt;/ref&gt; грэчаская калонія, якая радасна і з натхненнем сустрэла сваіх суайчыннікаў.&lt;ref&gt;''Греческая колония встретила своих сородичей с помпой и великолепием и в застольных речах заверяла гостей, что только они призваны поставить упавшую Россию на ноги. Греки бряцали своими кривыми саблями, щёлкали шпорами и, вспоминая ахейских предков, обещали вернуться из похода со щитами…'' ''В. Канторович.'' «Французы в Одессе.»&lt;/ref&gt;

Па колькасці ваеннаслужачых (гэта значыць штыкоў) грэкі мелі большасць&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; у кааліцыйнай арміі французскай зоны [[Антанта|Антанты]] на Поўдні Расіі. Грэчаскія войскі складалі асобны корпус, які падпарадкоўваўся французскаму Вярхоўнаму камандаванню. Значная частка грэчаскіх войскаў у пачатку 1919 года абараняла ад чырвоных раён Мікалаева.

Паражэнне пад Мікалаевам у сакавіку 1919 года каштавала грэчаскаму корпусу некалькі сот забітых і параненых. У рукі чырвоных перайшлі ваенныя [[Мікалаеўскія суднаверфі]], крэпасць [[Ачакіў]], [[Днепра-Бугскі ліман]] і найбагацейшыя інтэндацкія  склады расійскай арміі на востраве [[востраў Бэрэзань|Бэрэзань]].

Скончылася грэчаская акупацыя Поўдня Расіі катастрафічна хуткай [[Адэская эвакуацыя, 1919|адэскай марской эвакуацыяй]]&lt;ref&gt;''[[Деникин, А. И.]]'' «[[Очерки русской смуты]].»&lt;/ref&gt; 4-6 апреля 1919 года,&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;&lt;ref name=autogenerated3 /&gt; после которой греческая армия никогда более не занимала никакой части территории РСФСР, УССР, СССР либо России.

=== «Вялікая ідэя» ў Турцыі (аперацыя Венізеласа) ===
{{main|Другая грэка-турэцкая вайна}}
[[Выява:Territorial Expansion of Greece from 1832–1947.gif|thumb|left|285px]]
Паколькі [[Асманская імперыя]], якая выступіла на баку Германіі ў Першай Сусветнай вайне, прайграла вайну саюзнікам, да якіх адносілася і Грэцыя, яна вымушана была заключыць [[Сеўрскі мірны дагавор]] ([[1920]]), паводле якога Грэцыі пераходзіла акруга [[Ізмір]]а з 70%-най хрысціянскай большасцю, а таксама практычна ўся [[Фракія]], і Усходняя і Заходняя. Спачатку [[Элефтэрыяс Венізелас|Венізеласу]] ўдавалася ўмела лавіраваць паміж інтарэсамі некалькіх заходніх дзяржаў. Аднак, вельмі хутка іх інтарэсы сутыкнуліся і стала відавочным іх нежаданне саступаць [[Канстанцінопаль]] і стратэгічна важны рэгіён праліваў Грэцыі, асабліва з-за боязі расійскай агрэсіі. З гэтай прычыны зона [[праліў|пралів]]аў і Канстанцінопаль, абвешчаныя міжнароднай зонай, востраў [[востраў Кіпр|Кіпр]] ([[Вялікабрытанія]]) і [[Дадэканескія астравы]] ([[Італія]]) засталіся па-за межамі грэчаскай тэрыторыі. Тым не менш, факт пераходу іх пад кіраванне еўрапейскімі дзяржавамі быў аблегчыў жыццё мясцовага хрысціянскага насельніцтва.

На першым этапе дзейнасць Венізеласа, а таксама рост [[патрыятызм]]у [[грэкі|грэкаў]], якія імкнуліся завяршыць працэс [[эназіс]]у (уз'яднання ўсіх грэкаў у адзінай праваслаўнай дзяржаве), прывёў да адчувальных вынікаў, хоць галоўная мэта — анексія Канстанцінопаля і прысваенне яму статусу грэчаскай сталіцы, так і не была дасягнута.

=== Паражэнне ===
Венізелас імкнуўся даказаць, што Грэцыя сама здольная ўзяць пад свой кантроль рэгіён праліваў і Канстанцінопаль, і адразу пагадзіўся на акупацыю захаду Малой Азіі прапанаванай яму Антантай, з прычыны сутыкнення каланіяльных прэтэнзій італьянцаў на той жа рэгіён з іншымі дзяржавамі Антанты. Грэчаская армія высадзілася ў [[Ізмір]]ы і пасля паводле [[Сеўрскі мірны дагавор|Сеўрскага міру]] захад Малой Азіі адыходзіў да Грэцыі. Але саюзнікі не перасталі канфліктаваць адзін з адным і, скарыстаўшыся паражэннем Венізеласа на выбарах і прыходам да ўлады караля [[Канстанцін I (кароль Грэцыі)|Канстанціна]], вядомага ў мінулым як сябра Германіі, сталі адзін за адным здраджваць і аказваць дапамогу турэцкаму ўраду ў Анкары. У гэты ж час магутная хваля турэцкай мабілізацыі пад правадырствам [[Атацюрк]]а аказала грэчаскім сілам адпор і разграміла іх, пераследваючы да самага Ізміра, дзе адбылася [[Малаазіяцкая катастрофа|сапраўдная катастрофа]].

Вялікая ідэя, такім чынам, скончылася паражэннем [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Генацыд пантыйскіх грэкаў|генацыд]]ам і [[Дэпартацыя пантыйскіх грэкаў|дэпартацыяй]] асноўнай масы 2-мільённага хрысціянскага насельніцтва Анатоліі (Гл. [[Грэка-турэцкі абмен насельніцтвам]]).

Ультраправая грэчаская партыя «[[Залаты світанак]]» падтрымлівае адраджэнне Вялікай ідэі.

== Гл. таксама ==
* [[Эназіс]]
* [[Грэчаскі праект]]
* [[Трэці Рым]]
* [[Антычны панэлінізм]]
* [[рэспубліка Понт]]
* [[Вялікая Арменія, палітычная канцэпцыя]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://staff.lib.msu.edu/sowards/balkan/lecture6.html The Greek Revolution and the Greek State] Лекцыя Стывена Совардза (Steven W. Sowards), [[Універсітэт штата Мічыган|Мічыганскі ўніверсітэт]]

[[Катэгорыя:Візантыя]]
[[Катэгорыя:Грэцыя]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі]]
[[Катэгорыя:Ірэдэнтызм]]</text>
      <sha1>7fv4mttau0a6vs2xxuuf1q9fhzzg0cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ФК Вардар Скоп’е</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232721</id>
    <revision>
      <id>5157668</id>
      <parentid>4139487</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>56337</id>
      </contributor>
      <origin>5157668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3023" sha1="ix77kjy0887nxsv5ktu5df6fh9kkzdd" xml:space="preserve">{{Картка ФК
| Назва          = Вардар Скоп’е 
| Лагатып        = 
| ПоўнаяНазва    = 
| Мянушкі        = ''Чырвона-чорныя'' ({{lang-mk|Црвено-Црни}})
| Горад          = [[Скоп’е]], [[Паўночная Македонія]] 
| Заснаваны      = [[1947]] 
| Стадыён        = [[Тошэ Праескі (стадыён)|Тошэ Праескі]]
| Умяшчальнасць  = 33 011
| Прэзідэнт      = 
| Трэнер         = 
| Чэмпіянат      = 1 ліга
| Сезон          = 2025/26
| Месца          = 1 месца 
| Сайт           = http://fkvardar.mk/

| pattern_la1 = _vardar1718h
| pattern_b1 = _vardar1718h
| pattern_ra1 = _vardar1718h
| pattern_sh1 = _lugo1517a
| pattern_so1 = _kalmar16h
| leftarm1 = 000000
| body1 = hhhhh
| rightarm1 = 000000
| shorts1 = 000000
| socks1 = FC0106
| pattern_b2 = _cdnacional1617a
| pattern_sh2 = _cdnacional1617h
| pattern_so2 = _kalmar16h
| leftarm2 = FFFFFF
| body2 = rrrrrrb
| rightarm2 = FFFFFF
| shorts2 = FFFFFF
| socks2 = FC0106
}}

'''«Вардар»''' ({{lang-mk|ФК Вардар}}) — [[Паўночная Македонія|паўночнамакедонскі]] [[футбольны клуб]]. Месціцца ў сталіцы Паўночнай Македоніі — горадзе [[Скоп’е]]. Хатняй арэнай клуба з’яўляецца [[Тошэ Праескі (стадыён)|Тошэ Праескі]] (былы гарадскі стадыён, пазней Нацыянальны стадыён Філіпа II Македонскага), умяшчальнасць якога складае 33 011 месцаў.

== Дасягненні ==
* '''[[Чэмпіянат Паўночнай Македоніі па футболе|Чэмпіянат Паўночнай Македоніі]]:'''
** '''Чэмпіён (11):''' 1992/93, 1993/94, 1994/95, 2001/02, 2002/03, 2011/12, 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2019/20
** '''2-е месца (4):''' 2000/01, 2004/05, 2017/18, 2018/19
** '''3-е месца (3):''' 1995/96, 2003/04, 2005/06
* '''[[Кубак Паўночнай Македоніі па футболе|Кубак Паўночнай Македоніі]]:'''
** '''Пераможца (5):''' 1992/93, 1994/95, 1997/98, 1998/99, 2006/07
** '''Фіналіст (1):''' 1995/96
* '''[[Суперкубак Паўночнай Македоніі па футболе|Суперкубак Паўночнай Македоніі]]:'''
** '''Пераможца (2):''' 2013, 2015

== Спасылкі ==
* [http://fkvardar.mk/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150529133201/http://www.fkvardar.mk/ |date=29 мая 2015 }} {{ref-mk}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Паўночнай Македоніі|Вардар Скоп’е]]
[[Катэгорыя:ФК Вардар Скоп’е| ]]</text>
      <sha1>ix77kjy0887nxsv5ktu5df6fh9kkzdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вывежак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233085</id>
    <revision>
      <id>5157796</id>
      <parentid>4849228</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T02:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Varlaam</username>
        <id>6739</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гл. таскама */ Гл. таксама</comment>
      <origin>5157796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4825" sha1="cmypwhmrz3rr7uazz71xkvl92debqwp" xml:space="preserve">{{Возера
 |Назва                    = Вывежак
  |Нацыянальная назва      = 
 |Выява                    = 
  |Подпіс                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 31|lat_sec = 34.8
  |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 22|lon_sec = 58.2
  |region                  = 
  |CoordScale              = 
 |Краіна                   = Беларусь
  |Рэгіён                  = Віцебская вобласць
 |Вышыня над узроўнем мора = 
 |Даўжыня                  = 0,5
 |Шырыня                   = 0,21
 |Плошча                   = 0,14
 |Аб'ём                    = 
 |Даўжыня берагавой лініі  = 1,22
 |Найбольшая глыбіня       = 
  |Сярэдняя глыбіня        = 
 |Тып мінералізацыі        = 
  |Салёнасць               = 
 |Празрыстасць             = 
 |Плошча вадазбору         = 0,16
  |Упадаюць                = 
  |Выцякаюць               = рака Кудзінка
 |Пазіцыйная карта 1       = 
 |Пазіцыйная карта 2       = Беларусь Віцебская вобласць
 |Катэгорыя на Вікісховішчы= 
}}
'''Вы́вежак''' — [[возера]] ў [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] ў басейне ракі [[Аўсянка (рака)|Аўсянка]], за 25 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада [[Гарадок]], за 1,2 км на захад ад вёскі [[Загуззе (Стадолішчанскі сельсавет)|Загуззе]].

Плошча паверхні возера 0,14 (0,1&lt;ref&gt;[http://www.fishtour.by/articles.php?id=920 Республиканская комплексная схема размещения рыболовных угодий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110825235544/http://www.fishtour.by/articles.php?id=920 |date=25 жніўня 2011 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;) км². Даўжыня 0,5 км, найбольшая шырыня каля 0,21 км. Даўжыня берагавой лініі 1,22 км. Плошча [[вадазбор]]у 0,16 км². [[Катлавіна]] возера выцягнутая ў напрамку з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. [[Бераг]]і нізкія. Вакол возера [[пойма]], на поўначы забалочаная. Возера слаба зарастае.

У паўночнай частцы выцякае рака [[Кудзінка]] і злучае возера Вывежак з возерам [[Мядзесна]].

== Гл. таксама ==
* [[Верхні Вывежак]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭПБ|1|||500}}
* {{Крыніцы/Блакітная}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=23|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}
* Ліст карты N-35-13. Выданне 1984 года. Стан мясцовасці на 1981 год.{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* [http://www.proza.ru/2011/03/02/804 ''Иванов-Смоленский В.'' Всё озёра Беларуси. Популярная иллюситрированная энциклопедия. Т. 2.]{{ref-ru}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vitebsk_cha.pdf Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211006023121/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vitebsk_cha.pdf |date=6 кастрычніка 2021 }} {{ref-ru}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210308121031/http://cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf |date=8 сакавіка 2021 }} {{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Басейн Усвячы]]</text>
      <sha1>cmypwhmrz3rr7uazz71xkvl92debqwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікія Дольцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239177</id>
    <revision>
      <id>5157876</id>
      <parentid>5128660</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T11:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4027" sha1="px3bc2h53qgx915rcxofa4rspu0dvxi" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Вялікія Дольцы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 03|lat_sec = 51
 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 25|lon_sec = 57
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Ушацкі
|сельсавет             = Вялікадолецкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 548
|год перапісу          = 1996
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 211484
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|OpenStreetMap         = 243023200
}}

'''Вялі́кія До́льцы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Vialikija Doĺcy}}, {{lang-ru|Великие Дольцы}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910v0035928&amp;q_id=4341834|title=Решение Ушачского районного Совета депутатов от 20 марта 2009 года № 118 &quot;О преобразовании сельского населенного пункта Великие Дольцы в агрогородок Великие Дольцы&quot;|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ва [[Ушацкі раён|Ушацкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вялікадолецкі сельсавет|Вялікадолецкага сельсавета]].

За 20 км на паўднёвы захад ад [[Ушачы|Ушач]], за 170 км ад [[Віцебск]]а&lt;ref name=&quot;bel4&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|4}}
&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1996 — 548 жыхароў, 232 двары&lt;ref name=&quot;bel4&quot; /&gt;.

== Памятныя мясціны ==
* [[Брацкая магіла (Вялікія Дольцы)|Брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан]] (1941–1944), у цэнтры вёскі — {{ГККРБ 4|213Д000786}}.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4|||388}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Вялікадолецкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Вялікадолецкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Ушацкага раёна]]
[[Катэгорыя:Вялікія Дольцы| ]]</text>
      <sha1>px3bc2h53qgx915rcxofa4rspu0dvxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вейна (Магілёўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243390</id>
    <revision>
      <id>5157660</id>
      <parentid>5054462</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T12:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16234" sha1="syzjsyqnrgaer4gzz41wcmnzssnnlmb" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Вейна}}
{{НП-Беларусь
|статус                = Аграгарадок
|беларуская назва      = Вейна
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Вейна. Свята-Пакроўская царква (4).jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 49|lat_sec = 21
 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 03
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Магілёўскі
|сельсавет             = Вяйнянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = Viejna, Mahilioŭ District
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243041779
}}

'''Ве́йна'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Viejna}}, {{lang-ru|Вейно}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908m0017908&amp;q_id=4404300|title=Решение Могилевского районного Совета депутатов от 29 июля 2008 года № 13-5 &quot;О преобразовании сельских населенных пунктов&quot;|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр [[Вяйнянскі сельсавет|Вяйнянскага сельсавета]]. Размешчаны за 10 км на паўднёвы ўсход ад [[Магілёў|Магілёва]], за 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Лупалава (станцыя)|Лупалава]] на лініі [[Магілёў]] — [[Крычаў]]. Рэльеф раўнінны.

На захадзе цячэ прыток [[Дняпро|Дняпра]] рака [[Вільчанка|Вейна]], якая дала назву паселішчу.

Транспартныя сувязі па шашы [[Санкт-Пецярбург]] — [[Адэса]] і [[Магілёў]] — [[Слаўгарад]], якія праходзяць паблізу вёскі.

== Гісторыя ==
Вядома ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] з [[XVI ст.]] У [[1560]] годзе сяло ў [[Магілёўская воласць|Магілёўскай воласці]], 112 дымоў, дзяржаўная ўласнасць. Побач знаходзілася с. Старое Вейна, якое таксама з’яўлялася дзяржаўнай уласнасцю. У [[1604]] годзе цэнтр войтаўства [[Магілёўскае староства|Магілёўскага староства]], 68 двароў, меліся царква, [[карчма]], [[млын]]. У 1611 годзе Вейна, як і Пячоры, што цяпер уваходзяць у склад сяла, згадваюцца як вёскі ў складзе Магілёўскай воласці ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]&lt;ref&gt;VUB RS, b. F4-'''A1951'''&lt;/ref&gt;.

=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] у [[1772]] годзе апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[1785]] годзе сяло ў складзе маёнтка Вільчыцкі.

У [[1806]] годзе пачаў дзейнічаць [[вінакурны завод]] (12 рабочых). Непадалёку ў [[1834]] годзе знаходзіўся фальварак (10 жыхароў), а ў [[1850]] годзе ў ім было 13 жыхароў, дзейнічалі ветраны млын, вінакурня, шынок, з’яўлялася ўласнасцю памешчыка, які меў тут у [[1873]] годзе 7453 дзесяціны зямлі, вінакурны завод, 4 вадзяныя млыны, 2 заезныя дамы. У [[1884]] годзе на вінакурным заводзе была пастаўлена паравая машына, у [[1895]] годзе на ім працавалі 14, у [[1911]] годзе 11 рабочых.

У [[1890]] годзе адкрыта [[царкоўна-прыходская школа]], для якой у [[1903]] годзе пабудавана памяшканне. У [[1897]] годзе побач з сялом знаходзіліся ўладальніцкая сядзіба Війна, царкоўны пагост.

=== Найноўшы час ===
У пачатку [[1918]] года створаны Савет сялянскіх дэпутатаў і сфарміраваны чырвонагвардзейскі ўзвод, які пазней перарос у роту. На базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа першай ступені, у якой у [[1925]] годзе было 66 вучняў.

[[25 сакавіка]] [[1918]] года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] вёска абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. [[1 студзеня]] [[1919]] года згодна з пастановай [[I з’езд КП(б) Беларусі|I з’езда КП(б) Беларусі]] ўвайшла ў склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала яе разам з іншымі [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічна беларускімі тэрыторыямі]] ў склад [[РСФСР]]. З [[26 красавіка]] [[1919]] года ў [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[РСФСР]].

У [[1920]] годзе створана сельскагаспадарчая арцель «Рассвет», у якую ўваходзілі 5 гаспадарак. [[5 студзеня]] [[1921]] года ў в. Вейна і [[15 студзеня]] [[1921]] года ў с. Вейна адкрыты хаты-чытальні, дзейнічала вясковая [[бібліятэка]]. [[25 ліпеня]] [[1921]] года арганізавана арцель па сумеснай апрацоўцы зямлі (18 гаспадарак).

У сакавіку [[1924]] года вёску [[Першае ўзбуйненне БССР|вярнулі]] [[БССР]], з [[17 ліпеня]] [[1924]] года ў [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскім раёне]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] (да [[26 ліпеня]] 1930), з [[2 сакавіка]] [[1931]] года ў [[Магілёўскі раён|Магілёўскім раёне]], з [[20 лютага]] [[1938]] года ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У [[1922]] годзе на базе маёнтка на былых памешчыцкіх землях створаны саўгас «Вейна», які спачатку меў 267 га, а ў [[1930]] годзе 792 га зямлі, атрымаў у маі [[1926]] года трактар, а ў [[1933]] годзе на саўгасных палях працавалі ўжо 7 трактароў і шмат іншай тэхнікі. Летам [[1924]] года пачалі дзейнічаць палявыя дзіцячыя яслі. Саўгас у [[1930-я]] гады стаў свінагадоўчай гаспадаркай. Палітаддзел саўгасаў у 1934—1935 гадах выдаваў шматтыражную газету «За сацыялістычную свінагадоўлю». Працаваў саўгасны клуб. У [[1932]] годзе вёска атрымала электрасвятло. У [[1937]] годзе створана Вяйнянская МТС.
[[Файл:Viejna, Pakroŭskaja. Вейна, Пакроўская (1941-44).jpg|thumb|Царква ў час вайны]]
У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з ліпеня [[1941]] года да [[27 чэрвеня]] [[1944]] года акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. У пачатку вайны група пастухоў і даярак на чале з дырэктарам саўгаса М. Здановічам больш за З месяцы гналі статак саўгасных кароў, пакуль не прыйшлі ў Хапёрскі саўгас [[Сталінградская вобласць|Сталінградскай вобласці]]. Племянная ферма такім чынам была выратавана. У час абарончых баёў у ліпені [[1941]] года вёска некалькі разоў пераходзіла з рук у рукі. У баях за вызваленне вёскі ў [[1944]] годзе загінулі 38 савецкіх воінаў, якія пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі. З фронту не вярнуліся 68 вяскоўцаў. У памяць аб іх у [[1975]] годзе за 1 км на поўнач ад вёскі пастаўлены абеліск.

У [[1949]] годзе да вёскі далучаны в. [[Пячоры (Магілёўскі раён)|Пячоры]], у [[1950-я]] г. — пас. [[Цагельны (Магілёўскі раён)|Цагельны]].

У [[1990]] годзе цэнтр саўгаса «Вяйнянскі цяплічны камбінат». У вёсцы размяшчаліся вытворчая брыгада, ферма буйной рагатай жывёлы, майстэрні па рамонце сельгастэхнікі, сталярна-цяслярскія майстэрні, [[лесапільня]], працавалі 2 магазіны, [[Дом быту]], аддзяленне сувязі, аддзяленне ашчаднага банка, [[Дом культуры]], [[бібліятэка]], сярэдняя і музычная школы, сталовая, яслі-сад, фельчарска-акушэрскі пункт.

У [[2000-я]] гады на аснове вёскі створаны [[аграгарадок]] Вейна.

== Інфраструктура ==
У [[2007]] годзе цэнтр унітарнага камунальнага прадпрыемства «Фірма Вейна», дзейнічалі [[сярэдняя школа]], аддзяленне сувязі, [[Дом культуры]], [[бібліятэка]], комплексны прыёмны пункт быт. абслугоўвання насельніцтва, 2 сталовыя.

== Планіроўка ==
Праект планіроўкі і забудовы вёскі распрацаваны ў [[1984]] годзе ў інстытуце «[[БелНДІгіпрасельбуд]]». Планіровачна складаецца з захаду частак: паўднёва-заходняя (4 паралельныя просталінейныя вуліцы, арыентаваныя з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і злучаныя завулкамі), цэнтральная (З кароткія вуліцы ўтвараюць П-падобную планіровачную структуру, ад якой на захад адыходзіць кароткая просталінейная вуліца) і паўночна-ўсходняя (4 кароткія паралельныя вуліцы арыентаваны з паўднёвага захаду на паўночны ўсход). Забудавана двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. У паўднёва-заходняй частцы пабудаваны шэраг двухпавярховых 4-кватэрных мураваных дамоў. У цэнтры, вакол плошчы і сярод жылой забудовы размешчаны грамадскія будынкі. Гаспадарчы сектар — на поўнач і поўдні.

== Насельніцтва ==
* '''XVII стагоддзе''':
** 1604 — 68 двароў.
* '''XIX стагоддзе''':
** 1897 — у сядзібе — 7 двароў, 138 жыхароў, на царкоўным пагосце — З двары, 13 жыхароў.
* '''XX стагоддзе''':
** 1926 — 38 двароў, 254 жыхары.
** 1990 — 444 гаспадаркі, 1670 жыхароў.
** 1996 — 555 двароў, 1544 жыхары.
* '''XXI стагоддзе''':
** 2007 — 578 гаспадарак, 1717 жыхароў.

== Славутасці ==
[[Файл:Вейна. Свята-Пакроўская царква (3).jpg|thumb|[[Свята-Пакроўская царква (Вейна)|Свята-Пакроўская царква]]]]
* [[Свята-Пакроўская царква (Вейна)|Свята-Пакроўская царква]] (1-я палова XIX стагоддзя), помнік архітэктуры класіцызму {{ГККРБ 4|512Г000488}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|том=4|старонкі=611}}
* {{Крыніцы/ГВБ|Магілёўская-2|Вейна}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Вяйнянскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Вяйнянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Вейна (Магілёўскі раён)| ]]</text>
      <sha1>syzjsyqnrgaer4gzz41wcmnzssnnlmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Змаганне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244534</id>
    <revision>
      <id>5157751</id>
      <parentid>4731697</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T21:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bk1949</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <origin>5157751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8648" sha1="37azfl1zwinmszvj2now58rv1d2j1o1" xml:space="preserve">«'''Змага́нне'''» ― беларуская дэпутацкая фракцыя [[Сойм Рэспублікі Польшча|польскага сойма]] ў 1928—1930 гадах.

== Гісторыя стварэння ==
[[Файл:Спіс кандыдатаў пасольскага клуба &quot;Змаганне&quot;.png |thumb|Плакат «Змагання»]]
Створана ЦК [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]] у снежні 1927 года як выбарчы рабоча-сялянскі камітэт па падрыхтоўцы выбараў у польскі сойм.

У выніку выбараў 4 сакавіка 1928 года у сойм былі абраны 5 беларускіх дэпутатаў: [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|І. С. Дварчанін]], [[Язэп Гаўрылік|І. Е. Гаўрылік]], [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Ф. І. Валынец]], [[Іван Мікалаевіч Грэцкі|І. М. Грэцкі]], [[А. Стагановіч]] (у лютым 1929 яго замяніў [[П. С. Крынчык]]). Яны заснавалі ў сойме беларускі рабоча-сялянскі пасольскі клуб «Змаганне», які супрацоўнічаў з камуністычнай фракцыяй сойма і фактычна стала фракцыяй КПЗБ. Узначальваў клуб І. Е. Гаўрылік, але на самой справе працай клуба кіраваў упаўнаважаны ЦК КПЗБ [[Г. М. Муха-Мухновскі]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Хаўратовіч І.|частка=Змаганне|спасылка=|загаловак=Энціклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 3|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1996|старонкі=450|старонак=}}&lt;/ref&gt;.

== Дзейнасць «Змагання» ==
Стварыўшы вясной 1929 года амаль ва ўсіх паветах свае мясцовыя сакратарыяты, «Змаганне» стала ўплывовай палітычнай арганізацыяй у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], высоўваючы тыя ж патрабаванні, што і яе папярэдніца ― [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада]], забароненая ў 1927 годзе&lt;ref&gt;''Maecki H.'' Dziaktlnosc Biatoniskiego Klubu Poselskiego «Zmahannie» na Bialostocczyznie w latach 1929—1930 // Powstanie i dzialaînosc Biatoniskiej Wkis’ciarfsko ― Robotniczej Hromády na Bialostocczyznie; Pod red. M. Nasowicza. ― Bialystok: Wydzial propagandy KW PZPR w Biafymstoku, 1973&lt;/ref&gt;.

Дэпутаты «Змагання», выступаючы ў сойме, крытыкавалі ўнутраную і знешнюю палітыку польскага урада, патрабавалі вызвалення палітычных зняволеных, самавызначэння Заходняй Беларусі. Яны патрабавалі перадачы сялянам зямлі без выкупу, для рабочых 8-гадзіннага працоўнага дня, навучання на беларускай мове.

«Змаганне» праводзіла мітынгі і дэманстрацыі працоўных, выпускала газеты нацыянальна-вызвольнага характару — «Змаганьня», «Світанне», «На варце», «Голас працы» і інш. У газетах публікаваліся інфармацыя пра жыццё у [[БССР]], публіцыстычныя і навукова-папулярныя нарысы&lt;ref&gt;Даніловіч В. В. Друк арганізацыі «Змагання» // Пытанні гісторыі Беларусі. 36. наук. арт. / Бел. дзярж. пед. ун-т імя Максіма Танка; Пад агуль. рэд. А. М. Лютага. — Мн., 1998. — С. 80—85.&lt;/ref&gt;.

Пасля роспуску [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілсудскім]] сойма, 30 жніўня 1930 года польскія улады арыштавалі дэпутатаў сойма і мясцовых кіраўнікоў «Змагання», ліквідавалі ўсе 50 сакратарыятаў. Па прыгавору суда (Вільня, 1931) Валынец, Гаўрылік, Дварчанін і Крынчык прысуджаныя да 8 гадоў турмы кожны&lt;ref&gt;Даніловіч В. В. Абвастрэнне палітычнага становішча ў Польшчы. Ліквідацыя арганізацыі «Змагання» // Весці Беларускага дзяржаунага педагагічнага ун-та. — 1998. — № 4. ― С. 86-90.&lt;/ref&gt;.

У кастрычніку 1930 года ў Вільні быў арганізаваны Цэнтральны сялянска-работніцкі выбарчы камітэт «Змаганне», старшыней якога стаў [[Б. Тарашкевіч]], сакратаром І. Грэцкі, а казначэем М. Верамей. Мэтай камітэта была арганізацыя выбарчай кампаніі 1930 года ў польскі парламент ад «левых» партый Заходняй Беларусі. Польскія ўлады жорстка ціснулі ўзніклую выбарчую структуру, у выніку чаго яе дзейнасць была зведзена да мінімума.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|3|||450}}
* ''Анісаў С. Р.'' У змаганні гартаваліся. ― Мн., 1975.
* ''Даніловіч В. В.'' Дзейнасць арганізацыі «Змаганне» ў Заходняй Беларусі (1927—1930 гг.): Автореф. дис. на соиск. учен. степ. к.ист. н. Беларускі дзярж. пед. ун-т ім. Максіма Танка. — Мн.: 2000. — 21 с.
* ''Мацко А. Н.'' Революционная борьба трудящихся Польши и Западной Белоруссии против гнёта буржуазии и помещиков 1918—1939 гг. ― Мн., 1972.
* Паміж Усходам і Захадам : станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.) / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў. — Мінск, БДУ, 2003.
* ''Полуян В. А.'', ''Полуян И. В.'' Революционное и национально-освободительное движение в Западной Белоруссии (1920 −1939). ― Минск: Госиздат БССР, 1962.
* ''Полуян И. В.'' Западная Белоруссия в период экономического кризиса 1929—1933 гг. ― Мн.: Навука і тэхніка, 1991.
* ''Rzepeccy Т.'', ''Rzepeccy К.'' Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej 1928—1933. ― Poznan: Wielkopolska Ksiggamia Naktadowa K. Rzepecckiego, 1928.
* Cimek H. Sojusz robotniczo-chlopski w Polsce 1918—1939. — Warszawa: Ksiijz-ka i Wiedza, 1989.
* ''Barszczewski A.'', ''Bergman A.'', ''Tomaszewski J.'' Ignacy Dworczanin ― bialoruski poíityk i uczony. ― Warszawa: Wyd-wo Uniw. Warszawskiego, 1990.
* ''Zaporowski Z.'' Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 1919—1939. ― Lublin: Wyd-wo Uniw. Marii Curie-Sklodowskiej, 1992.

== Спасылкі ==
* ''Данилович В. В.'' [http://www.soviethistory.ru/socialism/a-41.html Продвижение коммунистического влияния в Западной Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190531082427/http://www.soviethistory.ru/socialism/a-41.html |date=31 мая 2019 }} // Историческое пространство. — 2007.


[[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Польшчы]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі]]
[[Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі]]
[[Катэгорыя:Змаганне]]</text>
      <sha1>37azfl1zwinmszvj2now58rv1d2j1o1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157752</id>
      <parentid>5157751</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T21:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bk1949</username>
        <id>50943</id>
      </contributor>
      <origin>5157752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8656" sha1="peuzj23iniwqaaio0fwo8ayjqd2ynwg" xml:space="preserve">«'''Змага́нне'''» ― беларуская дэпутацкая фракцыя [[Сойм Рэспублікі Польшча|польскага сойма]] ў 1928—1930 гадах.

== Гісторыя стварэння ==
[[Файл:Спіс кандыдатаў пасольскага клуба &quot;Змаганне&quot;.png |thumb|Плакат «Змагання»]]
Створана ЦК [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]] у снежні 1927 года як выбарчы рабоча-сялянскі камітэт па падрыхтоўцы выбараў у польскі сойм.

У выніку выбараў 4 сакавіка 1928 года у сойм былі абраны 5 беларускіх дэпутатаў: [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|І. С. Дварчанін]], [[Язэп Гаўрылік|І. Е. Гаўрылік]], [[Флягонт Ігнатавіч Валынец|Ф. І. Валынец]], [[Іван Мікалаевіч Грэцкі|І. М. Грэцкі]], [[А. Стагановіч]] (у лютым 1929 яго замяніў [[П. С. Крынчык]]). Яны заснавалі ў сойме беларускі рабоча-сялянскі пасольскі клуб «Змаганне», які супрацоўнічаў з камуністычнай фракцыяй сойма і фактычна стала фракцыяй КПЗБ. Узначальваў клуб І. Е. Гаўрылік, але на самой справе працай клуба кіраваў упаўнаважаны ЦК КПЗБ [[Г. М. Муха-Мухновскі]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Хаўратовіч І.|частка=Змаганне|спасылка=|загаловак=Энціклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 3|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1996|старонкі=450|старонак=}}&lt;/ref&gt;.

== Дзейнасць «Змагання» ==
Стварыўшы вясной 1929 года амаль ва ўсіх паветах свае мясцовыя сакратарыяты, «Змаганне» стала ўплывовай палітычнай арганізацыяй у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], высоўваючы тыя ж патрабаванні, што і яе папярэдніца ― [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада]], забароненая ў 1927 годзе&lt;ref&gt;''Maecki H.'' Dziaktlnosc Biatoniskiego Klubu Poselskiego «Zmahannie» na Bialostocczyznie w latach 1929—1930 // Powstanie i dzialaînosc Biatoniskiej Wkis’ciarfsko ― Robotniczej Hromády na Bialostocczyznie; Pod red. M. Nasowicza. ― Bialystok: Wydzial propagandy KW PZPR w Biafymstoku, 1973&lt;/ref&gt;.

Дэпутаты «Змагання», выступаючы ў сойме, крытыкавалі ўнутраную і знешнюю палітыку польскага урада, патрабавалі вызвалення палітычных зняволеных, самавызначэння Заходняй Беларусі. Яны патрабавалі перадачы сялянам зямлі без выкупу, для рабочых 8-гадзіннага працоўнага дня, навучання на беларускай мове.

«Змаганне» праводзіла мітынгі і дэманстрацыі працоўных, выпускала газеты нацыянальна-вызвольнага характару — «Змаганьня», «Світанне», «На варце», «Голас працы» і інш. У газетах публікаваліся інфармацыя пра жыццё у [[БССР]], публіцыстычныя і навукова-папулярныя нарысы&lt;ref&gt;Даніловіч В. В. Друк арганізацыі «Змагання» // Пытанні гісторыі Беларусі. 36. наук. арт. / Бел. дзярж. пед. ун-т імя Максіма Танка; Пад агуль. рэд. А. М. Лютага. — Мн., 1998. — С. 80—85.&lt;/ref&gt;.

Пасля роспуску [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілсудскім]] сойма, 30 жніўня 1930 года польскія улады арыштавалі дэпутатаў сойма і мясцовых кіраўнікоў «Змагання», ліквідавалі ўсе 50 сакратарыятаў. Па прыгавору суда (Вільня, 1931) Валынец, Гаўрылік, Дварчанін і Крынчык прысуджаныя да 8 гадоў турмы кожны&lt;ref&gt;Даніловіч В. В. Абвастрэнне палітычнага становішча ў Польшчы. Ліквідацыя арганізацыі «Змагання» // Весці Беларускага дзяржаунага педагагічнага ун-та. — 1998. — № 4. ― С. 86-90.&lt;/ref&gt;.

У кастрычніку 1930 года ў Вільні быў арганізаваны Цэнтральны сялянска-работніцкі выбарчы камітэт «Змаганне», старшыней якога стаў [[Б. Тарашкевіч]], сакратаром І. Грэцкі, а казначэем М. Верамей. Мэтай камітэта была арганізацыя выбарчай кампаніі 1930 года ў польскі парламент ад «левых» партый Заходняй Беларусі. Польскія ўлады жорстка ціснулі ўзніклую выбарчую структуру, у выніку чаго яе дзейнасць была зведзена да мінімума.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭГБ|3|||450}}
* ''Анісаў С. Р.'' У змаганні гартаваліся. ― Мн., 1975.
* ''Даніловіч В. В.'' Дзейнасць арганізацыі «Змаганне» ў Заходняй Беларусі (1927—1930 гг.): Автореф. дис. на соиск. учен. степ. к.ист. н. Беларускі дзярж. пед. ун-т ім. Максіма Танка. — Мн.: 2000. — 21 с.
* ''Мацко А. Н.'' Революционная борьба трудящихся Польши и Западной Белоруссии против гнёта буржуазии и помещиков 1918—1939 гг. ― Мн., 1972.
* Паміж Усходам і Захадам : станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.) / П. І. Брыгадзін, У. Ф. Ладысеў. — Мінск, БДУ, 2003.
* ''Полуян В. А.'', ''Полуян И. В.'' Революционное и национально-освободительное движение в Западной Белоруссии (1920 −1939). ― Минск: Госиздат БССР, 1962.
* ''Полуян И. В.'' Западная Белоруссия в период экономического кризиса 1929—1933 гг. ― Мн.: Навука і тэхніка, 1991.
* ''Rzepeccy Т.'', ''Rzepeccy К.'' Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej 1928—1933. ― Poznan: Wielkopolska Ksiggamia Naktadowa K. Rzepecckiego, 1928.
* Cimek H. Sojusz robotniczo-chlopski w Polsce 1918—1939. — Warszawa: Ksiijz-ka i Wiedza, 1989.
* ''Barszczewski A.'', ''Bergman A.'', ''Tomaszewski J.'' Ignacy Dworczanin ― bialoruski poíityk i uczony. ― Warszawa: Wyd-wo Uniw. Warszawskiego, 1990.
* ''Zaporowski Z.'' Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 1919—1939. ― Lublin: Wyd-wo Uniw. Marii Curie-Sklodowskiej, 1992.

== Спасылкі ==
* ''Данилович В. В.'' [http://www.soviethistory.ru/socialism/a-41.html Продвижение коммунистического влияния в Западной Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190531082427/http://www.soviethistory.ru/socialism/a-41.html |date=31 мая 2019 }} // Историческое пространство. — 2007.

{{ВС}}

[[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Польшчы]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі]]
[[Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі]]
[[Катэгорыя:Змаганне]]</text>
      <sha1>peuzj23iniwqaaio0fwo8ayjqd2ynwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269983</id>
    <revision>
      <id>5157689</id>
      <parentid>5146174</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T15:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8812" sha1="35m5ix7zivo53uc1c84yf6bq4b3lhlv" xml:space="preserve">{{Музей
 |назва           = Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей
 |sort            = 
 |арыгінал        = 
 |выява           = Vierchniadzvinsk_museum_2.jpg
 |памер           = 
 |подпіс          = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |region                 = 
  |CoordScale             =
|профіль         = комплексны
|дата=
|заснаваны       = 2015
|падпарадкаваны  = аддзел культуры [[Верхнядзвінскі райвыканкам|Верхнядзвінскага райвыканкама]]
|месцазнаходжанне= [[Віцебская вобласць]], &lt;br /&gt; 211631, г. [[Верхнядзвінск]], &lt;br /&gt; вул. Ленінградская, 43
|наведвальнікі   = 
|фонд            = каля 5 тыс. экспанатаў
|агульная плошча   =
|выставачная плошча= 
|плошча запаснікаў =
|дырэктар        =
|праезд          = 
|адкрыты         = 10.00-18.00 — аўторак — пятніца&lt;br /&gt; 9.00-15.00 — субота, нядзеля
|білет           = 
|спасылка        = [http://v-dvinsk.museum.by/]
|Commons         = 
}}
'''Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей''' — беларускі гісторыка-краязнаўчы [[музей]] ў [[Верхнядзвінск]]у. Экспазіцыя музея комплексна адлюстроўвае гісторыю і культуру [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага раёна]] за апошнія дзесяць вякоў.

9 мая 2015 года музей прыняў першых наведвальнікаў — ветэранаў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай айчыннай вайны]], а 1 верасня 2015 года пачаў прымаць усіх жадаючых&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://v-dvinsk.museum.by/node/40058 |title=История музея |access-date=11 студзеня 2026 |archive-date=11 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111221359/https://v-dvinsk.museum.by/node/40058 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Экспазіцыя ==
Дзесяць залаў музея прадстаўляюць падарожжа ад вытокаў [[Дрыса (рака)|Дрысы]] да яе вусця з прыпынкамі на прычалах гісторыі. Гэта экспазіцыі з выявамі старажытных [[курган]]оў, дзе пахаваны [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнеда]] і [[Рагвалод]], [[гарадзішча]]ў з экспанатамі даўніны, месцаў [[Напалеон I Банапарт|напалеонаўскага]] нашэсця і баёў [[вайна 1812 года|1812 года]], часоў паўстанняў і адметных падзей&lt;ref&gt;[https://io.sb.by/storage01/iblock/e06/e06de98bf7971abfac21c81df1adb6f7.pdf В Миорах — «Крестьянская изба», в Верхнедвинске — музей // Сельская газета. № 60 (20589). 30 мая 2015 года. — С. 11]&lt;/ref&gt;.

== Будынак ==
[[Файл:Vierchniadzvinsk museum.jpg|міні|250пкс|Будынак музея да рэканструкцыі]]
Музей месціцца ў цэнтры горада ў гістарычным будынку канца XIX стагоддзя ў стылі мадэрн, які быў перададзены музею і пераабсталяваны пад музейныя функцыі пасля капітальнага рамонту ў 2012—2015 гадах. Да [[Рэвалюцыя 1917 года ў Расіі|рэвалюцыі 1917 года]] ў будынку пражываў разам з роднымі майстар абутку яўрэйскага паходжання. Там жа знаходзілася і ягоная майстэрня, прадукцыя з якой прадавалася ў многія краіны Еўропы. Да 2012 года, калі будынак быў перададзены аддзелу культуры райвыканкама пад музей, у яго памяшканнях размяшчаўся суд горада Верхнядзвінска і Верхнядзвінскага раёна.

== Фонды ==
У фондах музея знаходзяцца матэрыялы археалагічных раскопак на [[Верхнядзвінскі раён|Дрысеншчыне]] (вырабы з крэмяню, косці, рога, элементы адзення, пісалы, упрыгожванні, кераміка ляпная і ганчарная і інш.), калекцыі натуральна-навуковыя, нумізматыкі, сфрагістыкі, парцаляну, зброі, старадрукаваныя кнігі, прылады працы і прадметы побыту 18 — 20 стст., асабістыя фонды краязнаўцаў.

== Асноўныя кірункі дзейнасці ==
* зменныя выставы з фондаў, прыватных калекцый, фондаў іншых музеяў
* экскурсіі па выставах
* музейна-педагагічныя заняткі і лекцыі
* тэматычныя вечары і культурна-адукацыйныя мерапрыемствы
* навуковыя мерапрыемствы і канферэнцыі

== Асобы ==
* [[Антон Францавіч Бубала]] — верхнядзвінскі краязнаўца, старшы навуковы супрацоўнік музея.

== Літаратура ==
* Бубала, А. Самы малады раённы музей Беларусі / А. Бубала // Краязнаўчая газета. — 2016. — № 34 (верасень). — С. 3 ; № 35 (верасень). — С. 3.
* Вайніловіч Л. М. Верхнядзвіншчына: гісторыя памежнага края як аснова для стварэння гісторыка-краязнаўчага музея // Проблемы истории и культуры пограничья: гуманитарное знание и вызовы времени: материалы Международной научной конференции, посвященной 200-летию И. Е. Храповицкого, г. Верхнедвинск, 16 июня 2017 г. / Верхнедвинский историко-краеведческий музей. — Верхнедвинск, 2017. — С. 26-30.
* Харашэўская Л. М. Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей у справе аховы гісторыка-культурнай спадчыны // Праблемы гісторыі і культуры пагранічча (ІІ Верхнядзвінскія гісторыка-краязнаўчыя чытанні): зборнік навуковых артыкулаў ІІ міжнароднай навуковай канферэнцыі, Верхнядзвінск, 24 мая 2019 г. / Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей. — Верхнядзвінск, 2019. — С. 6-9.
* Чарнякевіч, Ю. Музей-карабель, або Вандроўка па 12 прычалах / Ю. Чарнякевіч // Культура. — 2016. — 30 ліпеня. — С. 3, 14.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://v-dvinsk.museum.by/be Верхнядзвінскі гісторыка-краязнаўчы музей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180203060942/http://v-dvinsk.museum.by/be |date=3 лютага 2018 }}
* [http://pridvinie.vlib.by/index.php/muzei/3145-muzej-gistoryka-krayazna-chy-muzej-verkhnyadzvinski-rajon-g-verkhnyadzvinsk Музей гісторыка-краязнаўчы. Верхнядзвінскі раён, г. Верхнядзвінск]

[[Катэгорыя:Музеі Віцебскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Краязнаўчыя музеі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя музеі Беларусі]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2015 годзе]]
[[Катэгорыя:2015 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Славутасці Верхнядзвінска]]</text>
      <sha1>35m5ix7zivo53uc1c84yf6bq4b3lhlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пуцэвічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275502</id>
    <revision>
      <id>5157721</id>
      <parentid>5003547</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Славутасці */</comment>
      <origin>5157721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="33z8j0pq4i8eltgdzo3c16xhx4yagay" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Пуцэвічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 35|lat_sec = 56
 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 46|lon_sec = 40
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Навагрудскі
|сельсавет             = Ладзеніцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 2102879177
}}

'''Пуцэ́вічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пуцаві́чы'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Pucevičy}}, {{lang-ru|Пуцевичи}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ладзеніцкі сельсавет|Ладзеніцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1662 г. згадваецца ў складзе [[Новагародскае ваяводства|Наваградскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]&lt;ref&gt;LVIA, f. SA, b. 1&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* [[Замкавая гара (Пуцэвічы)|Замкавая гара]] вышынёй 324,1&amp;nbsp;м над у.м. — найвышэйшы пункт [[Навагрудскае ўзвышша|Навагрудскага ўзвышша]] і Гродзенскай вобласці, знаходзіцца за 0,4&amp;nbsp;км на поўнач ад вёскі.
* [[Дуга Струвэ|пункт «Пуцэвічы» геадэзічнай дугі Струвэ]] (ХІХ стагоддзе) — {{ГККРБ 4|410Д000001}}.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Ладзеніцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Ладзеніцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]]</text>
      <sha1>33z8j0pq4i8eltgdzo3c16xhx4yagay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157722</id>
      <parentid>5157721</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Славутасці */</comment>
      <origin>5157722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="2z0w1l28zadoz42g2pfkova7dvftf98" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Пуцэвічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 35|lat_sec = 56
 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 46|lon_sec = 40
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Навагрудскі
|сельсавет             = Ладзеніцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 2102879177
}}

'''Пуцэ́вічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пуцаві́чы'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Pucevičy}}, {{lang-ru|Пуцевичи}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ладзеніцкі сельсавет|Ладзеніцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1662 г. згадваецца ў складзе [[Новагародскае ваяводства|Наваградскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]&lt;ref&gt;LVIA, f. SA, b. 1&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* [[Замкавая гара (Пуцэвічы)|Замкавая гара]] вышынёй 324,1&amp;nbsp;м над у.м. — найвышэйшы пункт [[Навагрудскае ўзвышша|Навагрудскага ўзвышша]] і Гродзенскай вобласці, знаходзіцца за 0,4&amp;nbsp;км на поўнач ад вёскі.
* [[Дуга Струвэ|Пункт геадэзічнай дугі Струвэ]] (ХІХ стагоддзе) — {{ГККРБ 4|410Д000001}}.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Ладзеніцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Ладзеніцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]]</text>
      <sha1>2z0w1l28zadoz42g2pfkova7dvftf98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вербнікі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281272</id>
    <revision>
      <id>5157687</id>
      <parentid>5041854</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T15:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10045" sha1="4qf5qs4ms9kk6axd371qjrnpvtnmme2" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Вербнікі
|выява                 = Vierbniki_(01).jpg
|подпіс                = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Крупіцкі
|OpenStreetMap         = 243015545
}}

'''Ве́рбнікі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Vierbniki}}, {{lang-ru|Вербники}}), раней таксама '''Вярбінка''' або '''Вербінка''' — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1774 годзе засценак, у уласнасць царквы, у [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Мінскім павеце Мінскай губерні.

У 1815 годзе ўласнасць А. Вінчы. У 1858 годзе фальварак, уласнасць Казіміра Паўлюця.

Пасля 1861 года ў [[Самахвалавіцкая воласць|Самахвалавіцкай воласці]] Мінскага павета. У 1876 годзе землеўладальнікамі ў Вербніках і Куркевічах (пазней Курковічы, цяпер не існуюць) былі: [[Дваранства|дваранкі]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Стэфанія, Паўліна, Пульхерыя і Схалястыка Казіміраўны Паўлюць (агулам мелі 139 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі){{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=118}}. У далейшым, відаць праз падзел фальварка, у 1889 годзе ўладальніцай 20 дзесяцін у Вербніках была дваранка каталічка Разалія Казіміраўна Паўлюць{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=43}}.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў Крупіцкім сельсавеце [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 18 студзеня 1931 года ў [[Койданаўскі раён|Койданаўскім раёне]], з 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У 1930-я гады быў рэпрэсаваны прынамсі 1 жыхар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://base.memo.ru/person/show/2787447|title=Списки жертв — Бортник Григорий Прокофьевич|website=base.memo.ru|access-date=2025-10-06|archive-date=5 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205085625/https://base.memo.ru/person/show/2787447|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]].

== Насельніцтва ==

* 1815 год — 10 жыхароў мужчынскага полу
* 1908 год — 5 двароў, 7 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=25}}
* 1917 год — 10 двароў, 125 жыхароў (з іх 51 [[Беларусы|беларус]] і 74 [[палякі]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=148}}
* 1997 год — 40 двароў, 63 жыхары
* 1999 год — 49 жыхароў
* 2009 год — 44 жыхары
* 2019 год — 40 жыхароў

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Вербнікі|369}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|397|Wierzbinka, białoros. Wierbinka al. Wierbniki|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Крупіцкі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>4qf5qs4ms9kk6axd371qjrnpvtnmme2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Куляшоўка (Смалявіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284768</id>
    <revision>
      <id>5157731</id>
      <parentid>4432054</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T19:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vladislav Volcheck</username>
        <id>23259</id>
      </contributor>
      <origin>5157731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3982" sha1="50km1a819vmnimovok8n43783gd9t8w" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Куляшоўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Куляшоўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Ул. Центральная (Н-9571), Кулешовка.jpg
|подпіс                = Вуліца Цэнтральная
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 50|lat_sec = 17
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 30
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Смалявіцкі
|сельсавет             = Драчкаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243017268
}}

'''Куляшо́ўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kuliašoŭka}}, {{lang-ru|Кулешовка}}) — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Драчкаўскі сельсавет|Драчкаўскага сельсавета]].

Да [[16 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Пятровіцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пятровіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-8/2010-8(002-007).pdf Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 16.12.2009 №231 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210806040159/https://pravo.by/pdf/2010-8/2010-8(002-007).pdf |date=6 жніўня 2021 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Драчкаўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Драчкаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёна]]</text>
      <sha1>50km1a819vmnimovok8n43783gd9t8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Плюшчай (Смалявіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284772</id>
    <revision>
      <id>5157727</id>
      <parentid>4850762</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T19:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vladislav Volcheck</username>
        <id>23259</id>
      </contributor>
      <origin>5157727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3957" sha1="jz5itnnhoo54b7rd1f5u1n8vjew54uh" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Плюшчай (значэнні)}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Плюшчай
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Ул. Центральная, Плющай.jpg
|подпіс                = Вуліца Цэнтральная
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 49|lat_sec = 29
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 38
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Смалявіцкі
|сельсавет             = Драчкаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243017283
}}

'''Плюшча́й'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Pliuščaj}}, {{lang-ru|Плющай}}) — [[вёска]] ў [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Драчкаўскі сельсавет|Драчкаўскага сельсавета]].

Да 16 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Пятровіцкі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Пятровіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-8/2010-8(002-007).pdf Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 16.12.2009 №231 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210806040159/https://pravo.by/pdf/2010-8/2010-8(002-007).pdf |date=6 жніўня 2021 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Драчкаўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Драчкаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёна]]</text>
      <sha1>jz5itnnhoo54b7rd1f5u1n8vjew54uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Веньямін Яфімавіч Нэзлін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289652</id>
    <revision>
      <id>5157672</id>
      <parentid>4967500</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="2w0l4oyc71c1rc2d25p1hcht4p9xfa3" xml:space="preserve">{{Асоба
| імя = Веньямін Яфімавіч Нэзлін
}}

'''Веньямін Яфімавіч (Хаймавіч) Нэзлін''' ({{lang-ru|Незлин Вениамин Ефимович}}; {{ДН|||1894}}, {{МН|Калышкі||}} — {{ДС|||1975}}, {{МС|Масква||}}) — савецкі вучоны ў галіне тэрапіі. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1939), [[прафесар]] (1951).

== Біяграфія ==
Скончыў медыцынскі факультэт [[МДУ]] (1919). У 1930-38 асістэнт кафедры тэрапіі 2-га [[ММІ]]. У 1939-40 і 1947-50 дацэнт тэрапеўтычнай клінікі ЦІУУ. У 1944-46 галоўны тэрапеўт Варонежскага ваеннага акруга і адначасова загадчык кафедры тэрапіі Варонежскага медыцынскага інстытута. У 1951-59 загадчык кафедры бальнеалогіі і тэрапіі ЦІУ ў [[Кіславодск]]у. У 1953 знаходзіўся пад следствам па «справе ўрачоў&quot;. У 1960-65 загадчык тэрапеўтычным аддзяленнем; у 1965-73 - кансультант НДІ сардэчна-сасудзістай хірургіі і [[АМН СССР]].

== Навуковыя працы ==
* «Патология и клиника ревматизма». М.–Л., 1940;
* «Анализ и клиническая оценка электрокардиограммы». М., 1948, 2-е изд., 1959 (сааўт. с З.Я.Карпай);
* «Нарушения венечного кровообращения». М, 1955;
* «Ревматические пороки сердца». М, 1968.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.rujen.ru/index.php/НЕЗЛИН_Вениамин_Ефимович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304114440/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%9D%D0%95%D0%97%D0%9B%D0%98%D0%9D_%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%95%D1%84%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |date=4 сакавіка 2016 }}

[[Катэгорыя:Дактары медыцынскіх навук]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў  Лідскім раёне]]
{{DEFAULTSORT:Нэзлін Веньямін Яфімавіч}}</text>
      <sha1>2w0l4oyc71c1rc2d25p1hcht4p9xfa3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікі камень Літоўскі са знакамі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305948</id>
    <revision>
      <id>5157871</id>
      <parentid>5117833</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T11:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5743" sha1="sgsga5jdc9nuifbe19ggka6johh05u6" xml:space="preserve">{{Запаведная зона
| Назва                   = Вялікі камень літоўскі са знакамі
| Нацыянальная назва      = 
| Выява                   =
| Подпіс                  = 
| Катэгорыя МСАП          = III	  
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 14.4
 |long_dir = |long_deg = 25|long_min = 49|long_sec = 01.5
 |region                  = 
 |CoordScale              = 
| Размяшчэнне             = усходняя ўскраіна вёскі [[Літоўка (Навагрудскі раён)|Літоўка]], [[Навагрудскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]
| Краіна                  = Беларусь
| Найбліжэйшы горад       = Навагрудак
| Плошча                  = 0,000648 га
| Сярэдняя вышыня         = 
| Дата заснавання         = 
| Наведвальнасць          = 
| Год наведвальнасці      = 
| Кіруючая арганізацыя    = 
| Сусветная спадчына      = 
| Сайт                    = 
|На карце 1              = Гродзенская вобласць
|Шырыня карты 1         = 
|crosses180             = 
|На карце 2              = 
  |Шырыня карты 2         = 
|Катэгорыя на ВікіСховішчы= 
}}
'''Вялікі камень літоўскі са знакамі''' — [[геалагічны помнік прыроды]] на [[Беларусь|Беларусі]] з 1997 года&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://spravka-jurist.com/base/part-rx/tx_cszwxy.htm |title=Решение Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 28 ноября 1997 г. № 12/3 Об объявлении памятниками природы отдельных геологических объектов |access-date=28 чэрвеня 2012 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130914/http://spravka-jurist.com/base/part-rx/tx_cszwxy.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, [[валун]], размешчаны на ўсходняй ускраіне вёскі [[Літоўка (Навагрудскі раён)|Літоўка]] [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]].

[[Валун]] ружавага-шэрага дробназярністага [[граніт]]у з крышталямі [[біятыт]]у і [[ксеналіт]]аў цёмна-шэрага [[гнейс]]у. Захавалася 1/3 валуна даўжынёй 2,7 м, шырынёй 2,4 м, вышынёй 1,6 м, у абводзе 7,2 м, аб’ём 5,5 м³, маса каля 14,6 тон. Прынесены [[ледавік]]ом каля 220—150 тыс. гадоў таму са [[Скандынавія|Скандынавіі]].

На паверхні каменя ёсць паглыбленне даўжынёй 29 см, шырынёй 14 см, глыбінёй да 2 см, якое лічылі следам [[казка|казачнай]] «істоты». Амаль на вяршыні знаходзіцца паўсферычная выемка ў папярочніку 4 см, глыбінёй 1,5 см з прышліфаванымі сценкамі, якая высечана чалавекам 2—2,5 тыс. гадоў назад. Валун меў [[культавыя валуны|культавае значэнне]].

18 студзеня 2008 года валун абвешчаны геалагічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-55/2008-55(067-105).pdf&amp;oldDocPage=11 Постановление Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь от 18 января 2008 г. № 4 Об объявлении некоторых геологических объектов в Гродненской области геологическими памятниками природы республиканского значения]&lt;/ref&gt;. Плошча помніка прыроды — 6,48 м², плошча ахоўнай зоны — 66,6 м².

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|9|Вялікі камень літоўскі са знакамі}}

== Спасылкі ==
* [https://www.minpriroda.gov.by/printv/ru/svg_map-ru/getElement/502 Валун «Большой камень» литовский на сайте Министерства природных ресурсов и окружающей среды Республики Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260501125355/https://minpriroda.gov.by/printv/ru/svg_map-ru/getElement/502 |date=1 мая 2026 }}
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Гродзенскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Валуны Беларусі]]
[[Катэгорыя:Літоўка (Навагрудскі раён)]]
[[Катэгорыя:Геалогія Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Славутасці Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Культавыя камяні]]</text>
      <sha1>sgsga5jdc9nuifbe19ggka6johh05u6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Барысаўна Ладыгіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308372</id>
    <revision>
      <id>5157726</id>
      <parentid>4510874</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T19:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13479" sha1="3vb3vzepxe2avxccpo2yq0qla2uzfwq" xml:space="preserve">{{Архітэктар}}
{{цёзкі2|Ладыгіна}}
'''Вольга Барысаўна Ладыгіна''' ({{ДН|23|12|1922}}, {{МН|Масква||Масква}} — {{ДС|3|1|2008}}, [[Мінск]]) — беларускі [[архітэктар]]. [[Заслужаны архітэктар БССР]] (1969). Дачка [[Барыс Іванавіч Ладыгін|Барыса Іванавіча Ладыгіна]], жонка архітэктара [[Яўген Львовіч Заслаўскі|Яўгена Заслаўскага]].

== Біяграфія ==
Нарадзілася {{ДН|23|12|1922}} года ў г. Маскве ў сям’і інжынера [[Барыс Ладыгін|Барыса Ладыгіна]] і Арыядны Пампееўны Александроўскай, сястры беларускай спявачкі [[Ларыса Александроўская|Ларысы Александроўскай]]. Мела сястру [[Арыядна Барысаўна Ладыгіна|Арыядну]] (нар. 1927), якая стала вучоным-эстэтыкам. У 1926 годзе сям’я пераехалі на на радзіму маці — у [[Менск]]. Тут Вольга пайшла ў школу, аднак, ратуючыся ад [[Сталінскія рэпрэсіі|рэпрэсій]], бацькі ў кастрычніку 1938 года з’ехалі ў [[Саратаў]], дзе бацька працаваў выкладчыкам аўтамабільна-дарожнага інстытута&lt;ref name=&quot;bsc&quot;&gt;{{Cite web |url=https://bsc.by/ru/story/arhitektor-olga-ladygina-23121922-03012008 |title=Архитектор Ольга Ладыгина (23.12.1922-03.01.2008) |access-date=8 ліпеня 2020 |archive-date=8 ліпеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708110315/https://bsc.by/ru/story/arhitektor-olga-ladygina-23121922-03012008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Вольга з дзяцінства «марыла будаваць цудоўныя будынкі, каб у іх было радасна і шчасліва жыць і працаваць»&lt;ref name=&quot;bsc&quot;/&gt;.

Пасля заканчэння сярэдняй школы ў 1940 годзе яна паступае на архітэктурны факультэт [[Ленінградскі інжынерна-будаўнічы інстытут|Ленінградскага інжынерна-будаўнічага інстытута]]. Улетку 1941 года, калі Вольга Ладыгіна сканчае першы курс інстытута, пачынаецца [[Вялікая Айчынная вайна]]&lt;ref name=&quot;bsc&quot;/&gt;.
{{цытата|З жахам глядзела я на будынкі, якія гінуць  — іх яшчэ ўчора мы з трапятаннем абмяралі, спрабуючы пракрасціся ў тайны прапорцыі, спрабуючы зразумець прычыну іх надзвычайнага ўздзеяння на чалавека&lt;ref name=&quot;bsc&quot;/&gt;.}}
Уладкавалася ў шпіталь пры бальніцы імя Урыцкага. У кастрычніку 1941 года студэнтаў адправілі на будаўніцтва абаронных збудаванняў горада, дзе Вольга працавала прарабам. У сакавіку 1942 года [[Дарога жыцця|па лёдзе Ладажскага возера]] супрацоўнікаў і студэнтаў эвакуіравалі ў [[Пяцігорск]] на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]]. 2 красавіка Вольга пераехала да бацькоў у [[Саратаў]]. Праз пэўны час яна ўладкавалася аналітыкам ваенна-дарожнай лабараторыі пры Саратаўскім аўтадарожным інстытуце і адначасова пачала вучыцца на дарожна-будаўнічым факультэце інстытута. Увосень 1944 года Вольгу залічылі на 2-і курс [[Маскоўскі архітэктурны інстытут|Маскоўскага архітэктурнага інстытута]], які скончыла ў 1949 годзе, атрымаўшы дыплом з адзнакай. Дыпломная работа — праект буйны жылы раён у [[Хімкі|Хімках]] (Масква) і праект аднаго з жылых дамоў у гэтым раёне (кіраўнік [[Мікалай Харлампіевіч Палякоў |М. Х. Палякоў]]). Была накіравана разам з мужам, аднакурснікам [[Яўген Заслаўскі|Яўгенам Заслаўскім]], на працу ў родны Мінск, у якім паспела пабываць неўзабаве пасля вызвалення&lt;ref name=&quot;bsc&quot;/&gt;.

Працавала архітэктарам, у 1969—1975&lt;ref name=&quot;АБ&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|9|Ладыгіна Вольга Барысаўна}}&lt;/ref&gt; гадах галоўным архітэктарам [[Белдзяржпраект]]а, з 1978 года — начальнік [[аддзел дзяржэкспертызы Белдзяржпраекта|аддзела дзяржэкспертызы Белдзяржпраекта]], з 1988 года — аддзела [[галоўэкспертыза пры Дзяржбудзе БССР|галоўэкспертызы пры Дзяржбудзе БССР]]&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;.

== Грамадская дзейнасць ==
Член [[КПСС]] з 1945 года. Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з 1953 года. З 1961 па 1964 год — старшыня праўлення [[СА БССР]]&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Ладыгина Ольга Борисовна}}&lt;/ref&gt;. Удзельнічала ў нарадах і кангрэсах Міжнароднага саюза архітэктараў у [[Гавана|Гаване]] (Куба), [[Мадрыд]]зе (Іспанія), Міжнароднага кангрэса жанчын ([[Масква]])&lt;ref name=&quot;bsc&quot;/&gt;.

== Творчасць ==
[[Файл:Праект рэспубліканскай бальніцы ў пас. Бараўляны. Макет.jpg|міні|Праект [[Мінская абласная клінічная бальніца|рэспубліканскай (цяпер Мінскай абласной) бальніцы]] ў пас. Бараўляны. Макет]]
[[Файл:Minsk Prospekt Nezalezhnosti 52.jpg|міні|злева|Жылы дом з гастраномам «Сталічны»]]
[[Файл:Скрыжаванне вуліц Казлова і Бядулі, плошча Бядулі. Мінск 02 (cropped).JPG|thumb|Дом па [[Вуліца Казлова (Мінск)|вуліцы Казлова]] № 8/1]]
[[Файл:1 корпус БГТУ Минск.JPG|thumb|злева|[[Галоўны корпус Беларускага тэхналагічнага ўніверсітэта]]]]
Асноўныя работы: вадаскідныя збудаванні і ГЭС на [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскім вадасховішчы]] (1955), у [[Віцебск|Віцебску]] [[Кіраўскі мост]] (1955)&lt;ref name=&quot;АБ&quot;/&gt;, жылыя дамы па вул. [[Праспект Машэрава (Мінск)|Варвашэні]], [[Вуліца Казлова (Мінск)|Казлова]], [[Берасцянская вуліца (Мінск)|Берасцянскай]], [[Вуліца Харужай (Мінск)|В. Харужай]], [[Вуліца Кульман (Мінск)|Кульман]], [[Вуліца М. Горкага (Мінск)|М. Горкага]], [[Ленінскі праспект (Мінск)|Ленінскім]] і [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскім праспекце]] (1954—1987)&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;, {{нп5|Дом па праспекце Незалежнасці, 52 (Мінск)|жылы дом з гастраномам «Сталічны»|d|Q93432368}} (1962)&lt;ref name=&quot;АБ&quot;/&gt;, адміністрацыйна-вытворчыя будынкі па [[Праспект Машэрава (Мінск)|вул. Варвашэні]], [[Чырвоная вуліца (Мінск)|Чырвонай]] (1955), [[Палац воднага спорту (Мінск)|Палац воднага спорту]] (1967), рэканструкцыя [[Дом архітэктара (Мінск)|дамоў архітэктара]] (1961), [[Дом працаўнікоў мастацтваў (Мінск)|працаўнікоў мастацтваў]] (1965) у [[Мінск]]у; у аўтарскім калектыве: праект [[галоўны корпус Беларускага тэхналагічнага інстытута|галоўнага корпуса Беларускага тэхналагічнага інстытута]] (1956—1958), комплекс будынкаў [[Мінскі дзяржаўны тэхналагічны каледж|тэхнікума Белпрамсавета]] па [[вуліца Змітрака Бядулі|вул. З. Бядулі]] (1956), тыпавыя праекты жылых дамоў, школ-інтэрнатаў, дзіцячых садкоў (1955—1961), праект забудовы [[Мікрараён Валгаградская (Мінск)|мікрараёна па вул. Валгаградскай]] (1958)&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;, корпус [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] (1964) і рэканструкцыя корпуса [[Прэзідыум НАН РБ|Прэзідыума НАН РБ]]&lt;ref name=&quot;АБ&quot;/&gt;, мікрараён па [[Вуліца Куйбышава (Мінск)|вул. Куйбышава]] і 9-, 11-павярховыя жылыя дамы з убудаванымі ўстановамі (1984), комплекс здароўя па [[Вуліца Сурганава (Мінск)|вул. Сурганава]] (1988) у Мінску, комплексы будынкаў [[НДІ анкалогіі і медрадыялогіі]] ў [[Бараўляны (Мінскі раён)|Бараўлянах]] (1963) і [[Мінская абласная бальніца|абласной бальніцы]] ў пас. [[Лясны (Мінскі раён)|Лясное]] (1967, у сааўтарстве з [[Анатоль Міхайлавіч Канстанціновіч|А. Канстанціновічам]]) [[Мінскі раён|Мінскага раёна]], [[Дняпроўскі мост|мост цераз р. Дняпро]] (1955) і [[Палац культуры ВА «Хімвалакно»]] (1976) у [[Магілёў|Магілёве]]&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;, гандлёва-грамадскі цэнтр на [[Вуліца Куйбышава (Мінск)|вуліцы Куйбышава]] (1997, у суаўтарстве) у Мінску&lt;ref name=&quot;АБ&quot;/&gt;.

Аўтар артыкулаў па пытаннях архітэктуры&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;.

== Узнагароды ==
У 1969 годзе ёй сярод першых прысвоена званне [[Заслужаны архітэктар БССР|«Заслужаны архітэктар БССР»]]. Узнагароджана [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1981), медалямі, дзвюма [[Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровымі граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР]] (1968, 1969) і Узбекскай ССР (1970) «За высокую свядомасць патрыятычнага абавязку і самаадданую працу па ліквідацыі наступстваў землетрасення, аднаўленні і будаўніцтве горада Ташкента», Дыпломам лаўрэата [[прэмія Мінбудархітэктуры імя У. А. Караля|прэміі Мінбудархітэктуры імя У. А. Караля]], інш&lt;ref name=&quot;bsc&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|9|Ладыгіна Вольга Барысаўна}}
* {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Ладыгина Ольга Борисовна}}
{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ладыгіна Вольга Барысаўна}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі МАРХІ]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]]
[[Катэгорыя:Старшыні Беларускага саюза архітэктараў]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Магілёва]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Віцебска]]</text>
      <sha1>3vb3vzepxe2avxccpo2yq0qla2uzfwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ілюстраваная хроніка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321830</id>
    <revision>
      <id>5157677</id>
      <parentid>4736428</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T14:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Magyarok-Bejovetele-ChroniconPictum.jpg with [[File:Képes_krónika_-_21.oldal_-_A_magyarok_bejövetele_Pannóniába.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing</comment>
      <origin>5157677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4308" sha1="5ooxpawmh270s9dajpy2l35wyx3364x" xml:space="preserve">[[Файл:Képes Krónika 1360.jpg|thumb|Першая старонка хронікі]]
'''Ілюстраваная хроніка''' ({{lang-la|Chronicon pictum, Marci de Kalt, Chronica de gestis Hungarorum}}) — [[Сярэднявечча | сярэднявечная]] [[Венгрыя | венгерская]] [[хроніка]], якая меркавана была напісана {{нп3|Марк Кальці|Маркам Кальці|hu|Kálti Márk}}, святаром {{нп3|Базіліка Дзевы Марыі, Секешфехервар|касцёла Дзевы Марыі|hu|Nagyboldogasszony-bazilika (Székesfehérvár)}} ў горадзе [[Секешфехервар]].

Найпрыгажэйшая венгерская сярэдневяковая хроніка, якая вядома сваімі ілюстрацыямі (147 [[мініяцюра|мініяцюр]]), адсюль і яе назва — ілюстраваная хроніка. Мініяцюры з’яўляюцца цудоўнай крыніцай інфармацыі пра жыццё, адзенне і звычаі сярэдневяковай [[Венгрыя | Венгрыі]]. Хроніка апісвае легендарнае паходжанне і сярэдневяковую гісторыю венграў да [[XIV ст.]], да часу кіравання [[Карл Роберт | Карла I Роберта]]. Хроніка створана ў [[1360]] годзе ў часы кіравання [[Людовік I Вялікі | Людовіка I Вялікага]].

Па невядомых прычынах хроніка знаходзілася ў [[Вена | Вене]], дзе была знойдзена ў [[XIX ст.]] У [[1933]] годзе яна была перавезена ў [[Будапешт]], дзе цяпер захоўваецца ў [[Нацыянальная бібліятэка імя Ферэнца Сечэні | Нацыянальнай бібліятэцы імя Ферэнца Сечэні]].

== Галерэя ==
&lt;gallery&gt;
File:Attila-ChroniconPictum.jpg|''[[Атыла]]''
File:Attila-PopeLeo-ChroniconPictum.jpg|''Атыла сустракае папу [[Леў I | Льва I]]''
File:BelaIV-ChroniconPictum.jpg|''[[Бела IV]]''
File:Geza-ChroniconPictum.jpg|''[[Геза]]''
File:HetVezer-ChroniconPictum.jpg|''Сем капітанаў''
File:HunSiege-ChroniconPictum.jpg|''Аблога [[гуны | гунамі]] [[Аквілея | Аквілеі]]''
File:Konyves Kalman.jpg|''[[Коламан I]]''
File:Laszlo-ChroniconPictum.jpg|''[[Ласла I Святы]]''
File:Laszlo-Coronation-ChroniconPictum.jpg|''Каранацыя Ласла I''
File:Lehel-Kurtje-ChroniconPictum.jpg|''[[Леле]]''
File:Képes krónika - 21.oldal - A magyarok bejövetele Pannóniába.jpg|''Уварванне венграў''
File:Istvan-ChroniconPictum.jpg|''[[Іштван I Святы]]''
File:FeherSzarvas-ChroniconPictum.jpg|''[[Гунар і Магар]]'' (венгерская легенда)
&lt;/gallery&gt;

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Chronicon Pictum}}
* [http://konyv-e.hu/pdf/Chronica_Picta.pdf Венгерская ілюстраваная хроніка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120304111134/http://konyv-e.hu/pdf/Chronica_Picta.pdf |date=4 сакавіка 2012 }} {{ref-hu}}
* [http://kep.tar.hu/mollach/50207264 Рэпрадукцыі мініяцюр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091229050742/http://kep.tar.hu/mollach/50207264 |date=29 снежня 2009 }}

[[Катэгорыя:Гісторыя Славакіі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Венгрыі]]
[[Катэгорыя:Венгерская літаратура]]
[[Катэгорыя:Венгерскія хронікі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Закарпацкай вобласці]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Румыніі]]
[[Катэгорыя:Культура Венгрыі]]
[[Катэгорыя:Гісторыя Валыні]]
[[Катэгорыя:ілюмінаваныя рукапісы]]
[[Катэгорыя:Кнігі XIV стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Нацыянальная бібліятэка імя Ферэнца Сечэні]]</text>
      <sha1>5ooxpawmh270s9dajpy2l35wyx3364x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Біеліна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323149</id>
    <revision>
      <id>5157728</id>
      <parentid>5038059</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T19:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EUPBR</username>
        <id>142515</id>
      </contributor>
      <origin>5157728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1042" sha1="8ykqga5pfsh4v5m7h0vuepdw9ibieum" xml:space="preserve">{{НП
| беларуская назва = Біеліна
| cтатус = горад
| арыгінальная назва = {{lang-sr|Bijeljina}}
| вышыня цэнтра НП = 90
| насельніцтва = 45291
| часавы пояс = +1
| летні час = +2
| тэлефонны код = (+387) 055
| паштовы індэкс = 76300
| выява = Bijeljina, centar grada.jpg
| сайт = http://www.sobijeljina.org/index.php?id_jezik=2
}}
'''Біеліна''' ({{lang-sr|Bijeljina, Бијељина}}) — горад на ўсходзе [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Гарады-пабрацімы ==
{{Wikidata/SisterCities}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.citypopulation.de/Bosnia-Cities.html City Population]
{{Commons}}
{{дапісаць}}
[[Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Сербскай]]
[[Катэгорыя:Біеліна| ]]</text>
      <sha1>8ykqga5pfsh4v5m7h0vuepdw9ibieum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324378</id>
    <revision>
      <id>5157812</id>
      <parentid>4980195</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10901" sha1="422s927sm6sansgo2ode9h18nzay78q" xml:space="preserve">'''Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР''' — выкарыстанне ў 1945—1956 гг. у [[СССР]] прымусовай працы вывезеных з [[Германія|Германі]], [[Румынія|Румыніі]], [[Югаславія|Югаславіі]], [[Венгрыя|Венгрыі]], [[Балгарыя|Балгарыі]] і [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] цывільных этнічных немцаў.

== Пастановы аб дэпартацыі 1944-45 гадоў ==
Пасля ўступлення савецкіх войскаў на тэрыторыі Румыніі, Югаславіі, Венгрыі, Балгарыі і Чэхаславакіі 16 снежня 1944 года Дзяржаўны камітэт абароны СССР прыняў пастанову № 7161cc, згодна якой было прадпісана мабілізаваць і вывезці ў СССР на прымусовыя работы ўсіх працаздольных немцаў незалежна ад грамадзянства — мужчынт 17 — 45 год жанчын — от 18 — 30 год. У выніку былі вывезены ў СССР і інтерніраваны 112 480 чал&lt;ref&gt;''П. Полян.'' [http://demoscope.ru/weekly/knigi/polian/polian_5-7.pdf П.Полян. Не по своей воле.] С. 210. Со ссылкой на ГАРФ, ф. 9401, оп. 2, ед. хр. 68, л. 144—147; ЦХИДК, ф. 1п, оп. 13а, д. 5, л. 9.&lt;/ref&gt;.

Пастановай Дзяржкамітэта абароны ад 3 лютага 1945 г. і загадам НКУС СССР Л. Бырыя ад 6 лютага 1945 г. было прадпісана вывозіць працаздольнае насельніцтва савецкай акупацыйнай зоны Германіі ў СССР для прымусовай працы па аднаўленню савецкай эканомікі.

== Выкарыстанне прымусовай працы ==
Пераважным чынам інтэрніраваных і ваеннапалонных немцаў выкарыстоўвалі на будаўнічых работах, часткова іх выкарыстоўвалі на вытворчых прапрыемствах. У 1945-46 г. да іх ліку дадалі некалькі сот вучоных і спецыялістаў, якія працавалі на абаронную прамысловасць Савецкага саюза&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.izvestia.ru/hystory/article3132333/ |title=С.Лесков. Бомба от немецкого барона |access-date=4 жніўня 2012 |archive-date=17 мая 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517130633/http://www.izvestia.ru/hystory/article3132333/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Bundesarchiv B 145 Bild-F005116-0001, Lager Friedland, wartende Kriegsheimkehrer.jpg|thumb|300px|Германскія вучоныя-фізікі, рэпатрыяваныя з [[Сухум]]і ў лютым 1958 г.]]

== Рэпатрыяцыя ==
[[Файл:Bundesarchiv Bild 183-1983-0422-308, Heimkehrerlager Polte Nord.jpg|thumb|Рэпатрыіруямыя з СССР жанчыны і дзяўчаты ў каранцінным лагеры ў Германіі, жнівень 1947 г.]]

Пастановай [[Савет міністраў СССР|Савміна СССР]] № 16533726сс за 27 ліпеня 1946 г «Пра адпраўку ў Германію непрацаздольных інтэрніраваных немцаў» МУС СССР быў дадзены загад на адпраўку на радзіму да 21 тыс. Чал. з іх ліку. Па пастанове СМ СССР № 14923572сс ад 6 жніўня 1949 года «Аб рэпатрыяцыі ў 1949 годзе інтэрнираваных немцаў і асоб іншых нацыянальнасцяў» большая частка пакінутых у СССР інтэрнаваных немцаў была [[Рэпатрыяцыя|рэпатрыявана]]. На 15 ліпеня 1950 года ў СССР ўтрымлівалася 1385 чалавек. Яны былі альбо асуджаныя савецкімі судамі, альбо ўтрымліваліся ў сувязі з «дасведчанасцю аб аб’ектах дзяржаўнай важнасці». Усе яны былі рэпатрыяваны да канца 1956 г&lt;ref&gt;''П. Полян.'' [http://demoscope.ru/weekly/knigi/polian/polian_5-7.pdf П.Полян. Не по своей воле.] С. 236.&lt;/ref&gt;.

== Літаратура і ўспаміны ==
Сын аднаго з нямецкіх ваеннапалонных Герд Фехнер, апублікаваў свае успаміны ў 1992 г., у якіх сярод іншага ўзгадаў сваю прымусовую працу ў СССР. 9 жніўня 1945 г. у Берліне, дзе ён жыў, рускі ў цывільным і 2 салдаты загадалі яму, тады 17 гадоваму хлопцу сесці ў машыну. У той дзень былі затрыманы многія іншыя маладыя людзі. Іх абвінавацілі ў прыналежнасці да арганізацыі «Вервольф» і Г. Фехнер мусіў працаваць ў розных канцлагерах на тэрыторыі Германіі, а ў студзені 1946 г. быў накіраваны этапам у СССР. З сакавіка 1947 па восень 1949 г. ён быў у лагеры пад Пракопьеўскам у Сібіры, а потым яго і іншых зняволеных, не атрымаўшых турэмны тэрмін адправілі на будаўніцтва электрастанцыі ў Навакузнецк. У сакавіку 1950 г. Герда Фехнера адправілі ў Германію&lt;ref&gt;Gerd Fechner. A Long Way From Home, I Promised to Serve God//Awake! February 22, 1992, Vol 73 No p.20-23&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Дэпартацыі ў СССР]]
* [[Японскія ваеннапалонныя ў СССР]]
* [[Румынскія ваеннапалонныя ў СССР]]
* [[Венгерскія ваеннапалонныя ў СССР]]
* [[Італьянскія ваеннапалонныя ў СССР]]
* [[Фінскія ваеннапалонныя ў СССР]]
* [[Савецкія ваеннапалонныя падчас Вялікай Айчыннай вайны]]
* [[Інтэрніраванне немцаў у ЗША]]
* [[Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* ''П. Полян.'' [http://demoscope.ru/weekly/knigi/polian/polian_5-7.pdf Не по своей воле. Глава ИНТЕРНИРОВАНИЕ И ДЕПОРТАЦИЯ ГРАЖДАНСКИХ НЕМЦЕВ ИЗ СТРАН ЕВРОПЫ В СССР]
* ''Павел Полян, Виктор Агаев.'' [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,512277,00.html Иностранцы в «ГУЛаге» после войны]
* ''М. Колеров.'' [http://www.strana-oz.ru/?numid=12&amp;article=552 ВОЕННОПЛЕННЫЕ В СИСТЕМЕ ПРИНУДИТЕЛЬНОГО ТРУДА В СССР (1945—1950)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111104010619/http://www.strana-oz.ru/?numid=12&amp;article=552 |date=4 лістапада 2011 }}
* ''А.Свиридова.'' [http://magazines.russ.ru/zz/2005/2/svi14.html За такое кино надо убивать.]
* ''И.Чухнин'' [http://memo.ru/memory/KARELIA/index.htm ИНТЕРНИРОВАННАЯ ЮНОСТЬ.История 517-го лагеря интернированных немок НКВД СССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110131055222/http://memo.ru/memory/KARELIA/index.htm |date=31 студзеня 2011 }}
* ''Вероника ЧЕРКАСОВА'' [http://www.belgazeta.by/ru/2001_09_17/obschestvo/3129/ ЗАЛОЖНИКИ ВОЙНЫ. После окончания боев ими остаются военнопленные] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220815215955/http://www.belgazeta.by/ru/2001_09_17/obschestvo/3129/ |date=15 жніўня 2022 }} // Белгазета № 36 (302) 17 сентября 2001 г
* Kurt W. Böhme — ''Gesucht wird — Die dramtische Geschichte des Suchdienstes'' Süddeutscher Verlag, München 1965
* Dokumentation der Vertreibung der Deutschen aus Ost-Mitteleuropa./ Bearb. von T. Schieder. Bd. 1-5. Wolfenbattel, 1953—1961
* Die Deutschen Vertreibungsverluste. Bevolkerungsbilanzen fuer die deutschen Vertreibungsgebiete 1939/50. Wiesbaden, 1958
* Rhode G. Phasen und Formen der Massenzwangswanderungen in Europa. // Die Vertriebenen in Westdeutschland. Bd. 1. Kiel, 1959.
* Karner, Stefan, ''Im Archipel GUPVI. Kriegsgefangenschaft und Internierung in der Sowjetunion 1941—1956.'' Wien-München 1995.
* Sharkov, Anatoli, ''GUPVI Archipelago: Prisoners of War and Internees on the Territory of Belarus: 1944—1951''(in Russian) (2003), Minsk, Belarus, ISBN 985-463-094-3
* Gerhard Reichling. ''Die deutschen Vertriebenen in Zahlen'', Bonn 1995, ISBN 3-88557-046-7
* [http://cadmus.iue.it/dspace/bitstream/1814/2599/1/HEC04-01.pdf The Expulsion of 'German' Communities from Eastern Europe at the end of the Second World War] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091001022039/http://cadmus.iue.it/dspace/bitstream/1814/2599/1/HEC04-01.pdf |date=1 кастрычніка 2009 }}, Steffen Prauser and Arfon Rees, European University Institute, Florense. HEC No. 2004/1 (The section «The „expulsion“ of the German speaking minority from Yugoslavia» contains info on their deportation to the SU for forced labor)
* [http://books.google.com/books?id=8ktrYux1gTMC&amp;pg=PP1&amp;dq=Against+Their+Will:+The+History+and+Geography+of+Forced+Migrations+in+the+USSR&amp;sig=ACfU3U1jC3DGllzoflRP5cwblSjYkg3FKg Against Their Will: The History and Geography of Forced Migrations in the USSR] Partial preview of the book at Google Book Search
* [http://www.nationalarchives.gov.uk/documents/cab_195_3_transcript.pdf Transcripts of UK War Cabinet discussions] Provided by The National Archives (United Kingdom). The meetings of May 18, 1945, and June 11, 1945 discuss the provisions made for slave labor in the Yalta protocol, and the value to be extracted from the workers.

[[Катэгорыя:Вялікая Айчынная вайна]]
[[Катэгорыя:Правы чалавека]]</text>
      <sha1>422s927sm6sansgo2ode9h18nzay78q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялічка (гміна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332770</id>
    <revision>
      <id>5157878</id>
      <parentid>3268772</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T11:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="qa156jvflyfm8dxdkv84kz3l1br8paf" xml:space="preserve">{{Гміна Польшчы
 |Беларуская назва       = Вялічка
 |Арыгінальная назва     = {{lang-pl|Wieliczka}}
 |Герб                   = POL Wieliczka COA 1.svg
 |Сцяг                   = POL Wieliczka flag.svg
 |Статус                 = [[вяскова-гарадская гміна]]
 |Павет                  = Вяліцкі
 |Салецтвы               = 29
 |Цэнтр                  = [[Вялічка]]
 |Заснавана              = 
 |Глава                  = Артур Козіал
 |Від главы              = [[Бурмістр]]
 |Мовы                   =
 |Насельніцтва           = 51 591
 |Год                    = 2010
 |Шчыльнасць             = 515,39
 |Плошча                 = 100,1
 |Карта                  = POL_Wieliczka_on_powiat_wielicki_map.svg
 |Памер карты            = 
 |Карта гміны            = 
 |Памер карты гміны      =
 |TERYT                  = 2121519053
 |Тэлефонны код          = 12
 |Паштовы код            = 32-020
 |Аўтамабільны код       = KWI
 |Сайт                   = http://www.wieliczka.gmina.pl
 |Заўвагі                =
}}
'''Вялі́чка'''&lt;ref&gt;{{ТКП-Польшча}}&lt;/ref&gt; ({{lang-pl|Wieliczka}}) — [[вяскова-гарадская гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Вяліцкі павет|Вяліцкага павета]] [[Малапольскае ваяводства|Малапольскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Вялічка|Вялічцы]]. Плошча гміны складае 100,1 км². Станам на [[2010]] год у гміне Вялічка пражывалі 51 591 чалавек, шчыльнасць — 515,39 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 29 [[салецтва]]ў.

== Населеныя пункты ==
На тэрыторыі гміны размешчаны 30 населеных пунктаў.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.wieliczka.gmina.pl Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190410144945/http://www.wieliczka.gmina.pl/ |date=10 красавіка 2019 }}
{{Вяліцкі павет}}
{{Заліўка гмін Польшчы}}

[[Катэгорыя:Гміны Вяліцкага павета]]</text>
      <sha1>qa156jvflyfm8dxdkv84kz3l1br8paf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайрус Вэнс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>343843</id>
    <revision>
      <id>5157771</id>
      <parentid>4807550</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3028" sha1="lt9laorvfs1mm4pjxyp01uk046t6eap" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вэнс}}
{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Сайрус Робертс Вэнс''' ({{lang-en|Cyrus Roberts Vance}}, 1917—2002) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 27 сакавіка 1917 года ў горадзе Кларксбург ў [[Заходняя Віргінія|Заходняй Віргініі]]. У 1939 годзе скончыў [[Ельскі ўніверсітэт]], эканамічны факультэт. Ельскі універсітэт, юрыдычны факультэт (1942).

З 1942 па 1946 — служыў на флоце артылерыйскім афіцэрам на [[Эскадраны мінаносец|эсмінцы]] USS Hale.

З 1946 па 1961 — супрацоўнік юрыдычнай фірме Simpson Thacher &amp; Bartlett (Нью-Ёрк).

З 1961 па 1962 — дарадца [[Міністэрства абароны ЗША]].

З 1962 да 1964 — сакратар сухапутных сіл ЗША.

З 1964 па 1967 — намеснік міністра абароны ЗША [[Роберт Макнамара|Роберта Макнамары]].

У 1962 — спецыяльны прадстаўнік [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] на [[Кіпр]]ы, пасля турэцкага ўварвання.

З 1968 па 1969 — член дэлегацыі ЗША на Парыжскай мірнай канферэнцыі па [[В’етнам]]е.

З 1977 па 1979 — Дзяржаўны сакратар ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта [[Джымі Картэр]]а.

У 1979 — пасля закладнікамі супрацоўнікаў Пасольства ЗША ў Іране, урад ЗША прыняў рашэнне аб правядзенні ваеннай аперацыі па іх вызваленні. У знак нязгоды з гэтым рашэннем Дзяржсакратар ЗША Сайрус Вэнс падаў у адстаўку.

З 1980 — працаваў у юрыдычнай фірме Simpson Thacher &amp; Bartlett. Па запрашэнні [[ААН]], удзельнічаў у перамовах аб урэгуляванні канфліктаў у [[Бурундзі]], Паўднёвай Афрыцы, [[Македонія|Македоніі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Арменія|Арменіі]] і [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіне]].

12 студзеня 2002 г. — памёр у [[Нью-Ёрк]]у ад [[Хвароба Альцгеймера|хваробы Альцгеймера]].

{{зноскі}}
{{Дзяржаўныя сакратары ЗША}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША]]
{{DEFAULTSORT:Вэнс Сайрус}}</text>
      <sha1>lt9laorvfs1mm4pjxyp01uk046t6eap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157793</id>
      <parentid>5157771</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T02:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3052" sha1="3fq9kg16dcfp8vfp41a2olebor6e2u6" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вэнс}}
{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Сайрус Робертс Вэнс''' ({{lang-en|Cyrus Roberts Vance}}; [[27 сакавіка]] 1917—2002) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 27 сакавіка 1917 года ў горадзе Кларксбург ў [[Заходняя Віргінія|Заходняй Віргініі]]. У 1939 годзе скончыў [[Ельскі ўніверсітэт]], эканамічны факультэт. Ельскі універсітэт, юрыдычны факультэт (1942).

З 1942 па 1946 — служыў на флоце артылерыйскім афіцэрам на [[Эскадраны мінаносец|эсмінцы]] USS Hale.

З 1946 па 1961 — супрацоўнік юрыдычнай фірме Simpson Thacher &amp; Bartlett (Нью-Ёрк).

З 1961 па 1962 — дарадца [[Міністэрства абароны ЗША]].

З 1962 да 1964 — сакратар сухапутных сіл ЗША.

З 1964 па 1967 — намеснік міністра абароны ЗША [[Роберт Макнамара|Роберта Макнамары]].

У 1962 — спецыяльны прадстаўнік [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] на [[Кіпр]]ы, пасля турэцкага ўварвання.

З 1968 па 1969 — член дэлегацыі ЗША на Парыжскай мірнай канферэнцыі па [[В’етнам]]е.

З 1977 па 1979 — Дзяржаўны сакратар ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта [[Джымі Картэр]]а.

У 1979 — пасля закладнікамі супрацоўнікаў Пасольства ЗША ў Іране, урад ЗША прыняў рашэнне аб правядзенні ваеннай аперацыі па іх вызваленні. У знак нязгоды з гэтым рашэннем Дзяржсакратар ЗША Сайрус Вэнс падаў у адстаўку.

З 1980 — працаваў у юрыдычнай фірме Simpson Thacher &amp; Bartlett. Па запрашэнні [[ААН]], удзельнічаў у перамовах аб урэгуляванні канфліктаў у [[Бурундзі]], Паўднёвай Афрыцы, [[Македонія|Македоніі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Арменія|Арменіі]] і [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіне]].

12 студзеня 2002 г. — памёр у [[Нью-Ёрк]]у ад [[Хвароба Альцгеймера|хваробы Альцгеймера]].

{{зноскі}}
{{Дзяржаўныя сакратары ЗША}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША]]
{{DEFAULTSORT:Вэнс Сайрус}}</text>
      <sha1>3fq9kg16dcfp8vfp41a2olebor6e2u6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157794</id>
      <parentid>5157793</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T02:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="jtad9o1nkag1kwzxxrptjj38lu4smc6" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Вэнс}}
{{Дзяржаўны дзеяч}}
'''Сайрус Робертс Вэнс''' ({{lang-en|Cyrus Roberts Vance}}; [[27 сакавіка]] [[1917]]—[[12 студзеня]] [[2002]]) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 27 сакавіка 1917 года ў горадзе Кларксбург ў [[Заходняя Віргінія|Заходняй Віргініі]]. У 1939 годзе скончыў [[Ельскі ўніверсітэт]], эканамічны факультэт. Ельскі універсітэт, юрыдычны факультэт (1942).

З 1942 па 1946 — служыў на флоце артылерыйскім афіцэрам на [[Эскадраны мінаносец|эсмінцы]] USS Hale.

З 1946 па 1961 — супрацоўнік юрыдычнай фірме Simpson Thacher &amp; Bartlett (Нью-Ёрк).

З 1961 па 1962 — дарадца [[Міністэрства абароны ЗША]].

З 1962 да 1964 — сакратар сухапутных сіл ЗША.

З 1964 па 1967 — намеснік міністра абароны ЗША [[Роберт Макнамара|Роберта Макнамары]].

У 1962 — спецыяльны прадстаўнік [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] на [[Кіпр]]ы, пасля турэцкага ўварвання.

З 1968 па 1969 — член дэлегацыі ЗША на Парыжскай мірнай канферэнцыі па [[В’етнам]]е.

З 1977 па 1979 — Дзяржаўны сакратар ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта [[Джымі Картэр]]а.

У 1979 — пасля закладнікамі супрацоўнікаў Пасольства ЗША ў Іране, урад ЗША прыняў рашэнне аб правядзенні ваеннай аперацыі па іх вызваленні. У знак нязгоды з гэтым рашэннем Дзяржсакратар ЗША Сайрус Вэнс падаў у адстаўку.

З 1980 — працаваў у юрыдычнай фірме Simpson Thacher &amp; Bartlett. Па запрашэнні [[ААН]], удзельнічаў у перамовах аб урэгуляванні канфліктаў у [[Бурундзі]], Паўднёвай Афрыцы, [[Македонія|Македоніі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Арменія|Арменіі]] і [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіне]].

12 студзеня 2002 г. — памёр у [[Нью-Ёрк]]у ад [[Хвароба Альцгеймера|хваробы Альцгеймера]].

{{зноскі}}
{{Дзяржаўныя сакратары ЗША}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША]]
{{DEFAULTSORT:Вэнс Сайрус}}</text>
      <sha1>jtad9o1nkag1kwzxxrptjj38lu4smc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Кабінет Герберта Гувера</title>
    <ns>10</ns>
    <id>344437</id>
    <revision>
      <id>5157818</id>
      <parentid>4396820</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:56:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2663" sha1="2f5z8a10bd8guk1o2l2cw79wzzzaumg" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца 
| імя                       = Кабінет Герберта Гувера
| загаловак                 = [[Кабінет Герберта Гувера|Кабінет]] [[Герберт Кларк Гувер|Герберта Гувера]]
| navbar                    = 
| state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|клас_спісаў   = hlist
| стыль_асноўнага_загалоўка = 
| выява                     = [[Выява:Herbert Clark Hoover.jpg|100px|Герберт Гувер, 31-ы прэзідэнт ЗША]]
| стыль_цела                = 
| стыль_загалоўкаў          = 
| стыль_спісаў              =
| стыль_уверсе              = 
| уверсе                    =

|загаловак1                 = [[Віцэ-прэзідэнт ЗША|Віцэ-прэзідэнт]]
|спіс1                      = 
* [[Чарлз Кёрціс]]&amp;nbsp;(1929—1933)

|загаловак2                 = [[Дзяржаўны сакратар ЗША|Дзяржаўны сакратар]]
|спіс2                      =
* [[Фрэнк Білінгс Келаг|Фрэнк Келаг]] (1929)
* [[Генры Льюіс Стымсан|Генры Стымсан]]&amp;nbsp;(1929—1933)

|загаловак3                 = [[Міністр фінансаў ЗША|Міністр фінансаў]]
|спіс3                      =
* [[Эндру Уільям Мелан|Эндру Мелан]] (1929—1932)
* [[Огдэн Лівінгстан Мілс|Огдэн Мілс]] (1932—1933)

|загаловак4                 = [[Ваенны міністр ЗША|Ваенны міністр]]
|спіс4                      =
* [[Джэймс Уільям Гуд|Джэймс Гуд]] (1929)
* Патрык Хёрлі (1929—1933)

|загаловак5                 = [[Генеральны пракурор ЗША|Генеральны пракурор]]
|спіс5                      = 
* [[Уільям Мітчэл]] (1929—1933)

|загаловак6                 = [[Міністр ваенна-марскіх сіл ЗША|Міністр ваенна-марскіх сіл]]
|спіс6                      = 
* Чарлз Адамс III (1929—1933)

|загаловак7                 = [[Міністр гандлю ЗША|Міністр гандлю]]
|спіс7                    =
* Роберт Ламонт (1929—1932)
* Рой Чапін (1932—1933)
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Палітыка ЗША]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2f5z8a10bd8guk1o2l2cw79wzzzaumg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гара Рагвалода і Рагнеды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>347930</id>
    <revision>
      <id>5157676</id>
      <parentid>4867590</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5157676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4801" sha1="sadk16cp9l21ze8erlyqsbkn7vu6z1l" xml:space="preserve">{{Славутасць
|Тып                      = 
|Беларуская назва         = Гара Рагвалода і Рагнеды
|Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   = 
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
|Статус                   = {{ГККРБ 4|213В000722}}
|Краіна                   = Беларусь
|Краіна2                  = 
|Назва месцазнаходжання   = Вёска
|Месцазнаходжанне         =  [[Перавоз (Расонскі раён)|Перавоз]]
 |lat_dir = |lat_deg = 55.929602|lat_min = |lat_sec =
 |lon_dir = |lon_deg = 29.382482|lon_min = |lon_sec = 
 |region     =   
 |CoordScale = 
|Канфесія                = 
|Епархія                 = 
|Добрапрыстойнасць       =  
|Ордэнская прыналежнасць = 
|Тып кляштара            = 
|Тып будынка             = 
|Архітэктурны стыль      = 
|Аўтар праекта           = 
|Будаўнік                = 
|Заснавальнік            = 
|Першае згадванне        = 
|Заснаванне              = 
|Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
|Скасаваны               = 
|Пачатак будаўніцтва     = 
|Заканчэнне будаўніцтва  = 
|Будынкі                 = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
|Вядомыя жыхары          = 
|Рэліквіі                = 
|Настаяцель              = 
|Стан                    = 
|Сайт                    = 
|Commons                 = 
|На карце                = Віцебская вобласць
}}
'''Гара Рагвалода і Рагнеды''' або '''Рагне́дзін Курга́н''', мясцовая назва '''Царкоўка''' — [[гарадзішча]] XII стагоддзя каля вёскі [[Перавоз (Расонскі раён)|Перавоз]] [[Расонскі раён|Расонскага раёна]]. Размешчана на паўднёва-ўсходнім беразе [[Дрысы|возера Дрысы]], паміж упадзеннем у возера ракі [[Ушча (рака)|Ушчы]] і вытокам [[Дрыса (рака)|Дрысы]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{крыніцы/ЗП|Віцебская|2140|Гарадзішча, курганны могільнік|старонкі=391}}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==
Вядома з 1867 года пад назвай Гара Рагвалода і Рагнеды, або Рагнедзін Курган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Памер 50×20 м, выцягнута з [[поўнач]]ы на [[поўдзень]]. Вышыня 10—12 м, густа зарасла [[лес]]ам&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Абследавалі ў 1974 годзе [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]], у 1981 — [[Таццяна Сяргееўна Скрыпчанка|Таццяна Скрыпчанка]]. У паўночнай частцы гарадзішча ў 1970 годзе [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]] правёў [[шурфоўка|шурфоўку]]. [[Культурны пласт]] 0,4 м. Знойдзены абломкі [[ганчарная кераміка|ганчарнай керамікі]] XII ст., адзін фрагмент [[ляпная кераміка|ляпной керамікі]] з [[арганіка|арганічнай]] дамешкай у [[гліна|гліне]] і грабеньчатым [[арнамент]]ам, другі — з арганічнай дамешкай і штрыхоўкай. На пляцоўцы гарадзішча знаходзіцца старадаўні [[каменны крыж]]. Раней тут знаходзілі [[каменныя сякеры|каменныя свідраваныя сякеры]]. Помнік належыць да позняга [[неаліт]]у ці [[Бронзавы век на Беларусі|ранняга бронзавага веку]] і [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]. [[Раскопкі]] не праводзіліся&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Літаратура ==
{{ГККРБ|213В000722}}
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|2140|Гарадзішча, курганны могільнік|старонкі=391}}
 
[[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Гарадзішчы Расонскага раёна]]
[[Катэгорыя:Перавоз (Расонскі раён)]]</text>
      <sha1>sadk16cp9l21ze8erlyqsbkn7vu6z1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157678</id>
      <parentid>5157676</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T14:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5157678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8764" sha1="9p5chnvs8fa1vnpbjixj6oo3alf8phg" xml:space="preserve">{{Славутасць
 |Тып                      = Гарадзішча / Узгорак
 |Беларуская назва         = Гара Рагвалода і Рагнеды
 |Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   = 
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
 |Статус                   = {{ГККРБ 4|213В000722}}
 |Краіна                   = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
 |Краіна2                  = 
 |Назва месцазнаходжання   = Вёска
 |Месцазнаходжанне         = [[Перавоз (Расонскі раён)|Перавоз]]
 |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 55|lat_sec = 47
 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 23|lon_sec = 5
 |region     = BY
 |CoordScale = 
 |Канфесія                = 
 |Епархія                 = 
 |Добрапрыстойнасць       =  
 |Ордэнская прыналежнасць = 
 |Тып кляштара            = 
 |Тып будынка             = 
 |Архітэктурны стыль      = 
 |Аўтар праекта           = 
 |Будаўнік                = 
 |Заснавальнік            = 
 |Першае згадванне        = 1867 год
 |Заснаванне              = 
 |Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
 |Скасаваны               = 
 |Пачатак будаўніцтва     = 
 |Заканчэнне будаўніцтва  = 
 |Будынкі                 = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
 |Вядомыя жыхары          = 
 |Рэліквіі                = 
 |Настаяцель              = 
 |Стан                    = 
 |Сайт                    = 
 |Commons                 = 
 |На карце                = Віцебская вобласць
}}
'''Гара́ Рагвало́да і Рагне́ды''' або '''Рагне́дзін курга́н''' (мясцовая назва&amp;nbsp;— '''Царко́ўка''')&amp;nbsp;— узгорак і [[гарадзішча]] XII стагоддзя ў [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. 

== Геаграфія і апісанне ==
Абсалютная вышыня ўзгорка складае 158,0&amp;nbsp;м над узроўнем мора. Гара знаходзіцца за 4&amp;nbsp;км на ўсход ад вёскі [[Забор'е (Расонскі раён)|Забор'е]] і за 0,7&amp;nbsp;км на паўночны захад ад бліжэйшай вёскі [[Перавоз (Расонскі раён)|Перавоз]]{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}. Размешчана на паўднёва-ўсходнім беразе возера [[Дрысы]], паміж вусцем ракі [[Ушча (рака)|Ушча]] і вытокам ракі [[Дрыса (рака)|Дрыса]] з аднайменнага возера{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}{{sfn|Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|1985|с=391}}. 

Гара мае памеры 50 на 20&amp;nbsp;м, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Узвышаецца над урэзам вады возера Дрысы (145,9&amp;nbsp;м) амаль на 12 метраў. Вяршыня і схілы густа зараслі высокім [[Хваёвыя лясы|хваёвым лесам]]. Геадэзічная адзнака на вяршыні адсутнічае. На паўднёва-ўсходнім схіле гары, каля канала, які злучае раку Ушча і возера, усталявана тлумачальная таблічка{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}.

== Гісторыя і археалогія ==
Як гістарычны аб'ект гара вядомая з 1867 года{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}. На пляцоўцы гарадзішча знаходзіцца старадаўні [[каменны крыж]]. У падножжа гары размешчаны некалькі сучасных пахаванняў{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}. 

Аб'ект абследавалі ў 1974 годзе [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]], а ў 1981 годзе&amp;nbsp;— [[Таццяна Сяргееўна Скрыпчанка|Таццяна Скрыпчанка]]. У паўночнай частцы гарадзішча ў 1970 годзе [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]] правёў [[шурфоўка|шурфоўку]]. [[Культурны пласт]] складае 0,4&amp;nbsp;м. Падчас даследаванняў былі знойдзены абломкі [[ганчарная кераміка|ганчарнай керамікі]] XII стагоддзя, адзін фрагмент [[ляпная кераміка|ляпной керамікі]] з [[арганіка|арганічнай]] дамешкай у [[гліна|гліне]] і грабеньчатым [[арнамент]]ам, другі&amp;nbsp;— з арганічнай дамешкай і штрыхоўкай. Раней тут таксама знаходзілі [[каменныя сякеры|каменныя свідраваныя сякеры]]. Помнік належыць да позняга [[неаліт]]у ці [[Бронзавы век на Беларусі|ранняга бронзавага веку]] і перыяду [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]. Маштабныя [[раскопкі]] на гарадзішчы не праводзіліся{{sfn|Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|1985|с=391}}.

Паводле аднаго з мясцовых паданняў, менавіта на гэтым месцы загінуў у бітве полацкі князь [[Рагвалод]], які быў забіты ўдарам каменнага молата{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}.

== Турыстычны патэнцыял ==
Аб'ект даследаваўся ў рамках спецыяльных краязнаўчых экспедыцый па вывучэнні беларускіх вяршынь. Паводле метадалогіі экспертных ацэнак турыстычна-рэкрэацыйнага патэнцыялу, распрацаванай беларускімі даследчыкамі, гары Рагвалода і Рагнеды прысвоены рэйтынг 3 балы («ўбачыць па дарозе»){{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=6, 95}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|2140|Гарадзішча, курганны могільнік|старонкі=391|ref=Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі}}
* {{кніга |аўтар=Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е. |загаловак=Вертикальная Беларусь: путеводитель по 125 уникальным и самобытным туристско-экскурсионным объектам Беларуси |месца=Мн. |выдавецтва=Право и экономика |год=2013 |старонак=164 |isbn=978-985-552-253-0 |ref=Пасанен, Дзікусар, Падліскіх}}
* {{артыкул |аўтар=Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е., Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Стёпин С.&amp;nbsp;Г. |загаловак=Горные вершины Беларуси |выданне=Геаграфія |тып=часопіс |год=2015 |нумар=12 |старонкі=9—16 |ref=Дзікусар, Падліскіх, Пасанен, Стёпін}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Гарадзішчы Расонскага раёна]]
[[Катэгорыя:Горы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Перавоз (Расонскі раён)]]</text>
      <sha1>9p5chnvs8fa1vnpbjixj6oo3alf8phg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157683</id>
      <parentid>5157678</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T14:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5157683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8771" sha1="s42s0257f0blp5knp0ehc2yvt0vuwuc" xml:space="preserve">{{Славутасць
 |Тып                      = Гарадзішча / Узгорак
 |Беларуская назва         = Гара Рагвалода і Рагнеды
 |Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   = 
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
 |Статус                   = {{ГККРБ 4|213В000722}}
 |Краіна                   = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
 |Краіна2                  = 
 |Назва месцазнаходжання   = Вёска
 |Месцазнаходжанне         = [[Перавоз (Расонскі раён)|Перавоз]]
 |lat_dir = N|lat_deg = 55.929676|lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 29.382926|lon_min = |lon_sec = 
 |region     = BY
 |CoordScale = 
 |Канфесія                = 
 |Епархія                 = 
 |Добрапрыстойнасць       =  
 |Ордэнская прыналежнасць = 
 |Тып кляштара            = 
 |Тып будынка             = 
 |Архітэктурны стыль      = 
 |Аўтар праекта           = 
 |Будаўнік                = 
 |Заснавальнік            = 
 |Першае згадванне        = 1867 год
 |Заснаванне              = 
 |Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
 |Скасаваны               = 
 |Пачатак будаўніцтва     = 
 |Заканчэнне будаўніцтва  = 
 |Будынкі                 = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
 |Вядомыя жыхары          = 
 |Рэліквіі                = 
 |Настаяцель              = 
 |Стан                    = 
 |Сайт                    = 
 |Commons                 = 
 |На карце                = Віцебская вобласць
}}
'''Гара́ Рагвало́да і Рагне́ды''' або '''Рагне́дзін курга́н''' (мясцовая назва&amp;nbsp;— '''Царко́ўка''')&amp;nbsp;— узгорак і [[гарадзішча]] XII стагоддзя ў [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. 

== Геаграфія і апісанне ==
Абсалютная вышыня ўзгорка складае 158,0&amp;nbsp;м над узроўнем мора. Гара знаходзіцца за 4&amp;nbsp;км на ўсход ад вёскі [[Забор'е (Расонскі раён)|Забор'е]] і за 0,7&amp;nbsp;км на паўночны захад ад бліжэйшай вёскі [[Перавоз (Расонскі раён)|Перавоз]]{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}. Размешчана на паўднёва-ўсходнім беразе возера [[Дрысы]], паміж вусцем ракі [[Ушча (рака)|Ушча]] і вытокам ракі [[Дрыса (рака)|Дрыса]] з аднайменнага возера{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}{{sfn|Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|1985|с=391}}. 

Гара мае памеры 50 на 20&amp;nbsp;м, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Узвышаецца над урэзам вады возера Дрысы (145,9&amp;nbsp;м) амаль на 12 метраў. Вяршыня і схілы густа зараслі высокім [[Хваёвыя лясы|хваёвым лесам]]. Геадэзічная адзнака на вяршыні адсутнічае. На паўднёва-ўсходнім схіле гары, каля канала, які злучае раку Ушча і возера, усталявана тлумачальная таблічка{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}.

== Гісторыя і археалогія ==
Як гістарычны аб'ект гара вядомая з 1867 года{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}. На пляцоўцы гарадзішча знаходзіцца старадаўні [[каменны крыж]]. У падножжа гары размешчаны некалькі сучасных пахаванняў{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}. 

Аб'ект абследавалі ў 1974 годзе [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]], а ў 1981 годзе&amp;nbsp;— [[Таццяна Сяргееўна Скрыпчанка|Таццяна Скрыпчанка]]. У паўночнай частцы гарадзішча ў 1970 годзе [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]] правёў [[шурфоўка|шурфоўку]]. [[Культурны пласт]] складае 0,4&amp;nbsp;м. Падчас даследаванняў былі знойдзены абломкі [[ганчарная кераміка|ганчарнай керамікі]] XII стагоддзя, адзін фрагмент [[ляпная кераміка|ляпной керамікі]] з [[арганіка|арганічнай]] дамешкай у [[гліна|гліне]] і грабеньчатым [[арнамент]]ам, другі&amp;nbsp;— з арганічнай дамешкай і штрыхоўкай. Раней тут таксама знаходзілі [[каменныя сякеры|каменныя свідраваныя сякеры]]. Помнік належыць да позняга [[неаліт]]у ці [[Бронзавы век на Беларусі|ранняга бронзавага веку]] і перыяду [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]. Маштабныя [[раскопкі]] на гарадзішчы не праводзіліся{{sfn|Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|1985|с=391}}.

Паводле аднаго з мясцовых паданняў, менавіта на гэтым месцы загінуў у бітве полацкі князь [[Рагвалод]], які быў забіты ўдарам каменнага молата{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}.

== Турыстычны патэнцыял ==
Аб'ект даследаваўся ў рамках спецыяльных краязнаўчых экспедыцый па вывучэнні беларускіх вяршынь. Паводле метадалогіі экспертных ацэнак турыстычна-рэкрэацыйнага патэнцыялу, распрацаванай беларускімі даследчыкамі, гары Рагвалода і Рагнеды прысвоены рэйтынг 3 балы («ўбачыць па дарозе»){{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=6, 95}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|2140|Гарадзішча, курганны могільнік|старонкі=391|ref=Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі}}
* {{кніга |аўтар=Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е. |загаловак=Вертикальная Беларусь: путеводитель по 125 уникальным и самобытным туристско-экскурсионным объектам Беларуси |месца=Мн. |выдавецтва=Право и экономика |год=2013 |старонак=164 |isbn=978-985-552-253-0 |ref=Пасанен, Дзікусар, Падліскіх}}
* {{артыкул |аўтар=Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е., Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Стёпин С.&amp;nbsp;Г. |загаловак=Горные вершины Беларуси |выданне=Геаграфія |тып=часопіс |год=2015 |нумар=12 |старонкі=9—16 |ref=Дзікусар, Падліскіх, Пасанен, Стёпін}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Гарадзішчы Расонскага раёна]]
[[Катэгорыя:Горы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Перавоз (Расонскі раён)]]</text>
      <sha1>s42s0257f0blp5knp0ehc2yvt0vuwuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157685</id>
      <parentid>5157683</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T14:34:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Горы Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8722" sha1="b5ulmvvp2umrx70dnrqayccj6wjy0yg" xml:space="preserve">{{Славутасць
 |Тып                      = Гарадзішча / Узгорак
 |Беларуская назва         = Гара Рагвалода і Рагнеды
 |Арыгінальная назва       = 
 |Выява                   = 
 |Подпіс выявы            =
 |Шырыня выявы            =
 |Статус                   = {{ГККРБ 4|213В000722}}
 |Краіна                   = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
 |Краіна2                  = 
 |Назва месцазнаходжання   = Вёска
 |Месцазнаходжанне         = [[Перавоз (Расонскі раён)|Перавоз]]
 |lat_dir = N|lat_deg = 55.929676|lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 29.382926|lon_min = |lon_sec = 
 |region     = BY
 |CoordScale = 
 |Канфесія                = 
 |Епархія                 = 
 |Добрапрыстойнасць       =  
 |Ордэнская прыналежнасць = 
 |Тып кляштара            = 
 |Тып будынка             = 
 |Архітэктурны стыль      = 
 |Аўтар праекта           = 
 |Будаўнік                = 
 |Заснавальнік            = 
 |Першае згадванне        = 1867 год
 |Заснаванне              = 
 |Асноўныя даты           = {{Славутасць/Даты||||||}}
 |Скасаваны               = 
 |Пачатак будаўніцтва     = 
 |Заканчэнне будаўніцтва  = 
 |Будынкі                 = {{Славутасць/Будынкі||||||}}
 |Вядомыя жыхары          = 
 |Рэліквіі                = 
 |Настаяцель              = 
 |Стан                    = 
 |Сайт                    = 
 |Commons                 = 
 |На карце                = Віцебская вобласць
}}
'''Гара́ Рагвало́да і Рагне́ды''' або '''Рагне́дзін курга́н''' (мясцовая назва&amp;nbsp;— '''Царко́ўка''')&amp;nbsp;— узгорак і [[гарадзішча]] XII стагоддзя ў [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. 

== Геаграфія і апісанне ==
Абсалютная вышыня ўзгорка складае 158,0&amp;nbsp;м над узроўнем мора. Гара знаходзіцца за 4&amp;nbsp;км на ўсход ад вёскі [[Забор'е (Расонскі раён)|Забор'е]] і за 0,7&amp;nbsp;км на паўночны захад ад бліжэйшай вёскі [[Перавоз (Расонскі раён)|Перавоз]]{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}. Размешчана на паўднёва-ўсходнім беразе возера [[Дрысы]], паміж вусцем ракі [[Ушча (рака)|Ушча]] і вытокам ракі [[Дрыса (рака)|Дрыса]] з аднайменнага возера{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}{{sfn|Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|1985|с=391}}. 

Гара мае памеры 50 на 20&amp;nbsp;м, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Узвышаецца над урэзам вады возера Дрысы (145,9&amp;nbsp;м) амаль на 12 метраў. Вяршыня і схілы густа зараслі высокім [[Хваёвыя лясы|хваёвым лесам]]. Геадэзічная адзнака на вяршыні адсутнічае. На паўднёва-ўсходнім схіле гары, каля канала, які злучае раку Ушча і возера, усталявана тлумачальная таблічка{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}.

== Гісторыя і археалогія ==
Як гістарычны аб'ект гара вядомая з 1867 года{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}. На пляцоўцы гарадзішча знаходзіцца старадаўні [[каменны крыж]]. У падножжа гары размешчаны некалькі сучасных пахаванняў{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}. 

Аб'ект абследавалі ў 1974 годзе [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]], а ў 1981 годзе&amp;nbsp;— [[Таццяна Сяргееўна Скрыпчанка|Таццяна Скрыпчанка]]. У паўночнай частцы гарадзішча ў 1970 годзе [[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Эдвард Зайкоўскі]] правёў [[шурфоўка|шурфоўку]]. [[Культурны пласт]] складае 0,4&amp;nbsp;м. Падчас даследаванняў былі знойдзены абломкі [[ганчарная кераміка|ганчарнай керамікі]] XII стагоддзя, адзін фрагмент [[ляпная кераміка|ляпной керамікі]] з [[арганіка|арганічнай]] дамешкай у [[гліна|гліне]] і грабеньчатым [[арнамент]]ам, другі&amp;nbsp;— з арганічнай дамешкай і штрыхоўкай. Раней тут таксама знаходзілі [[каменныя сякеры|каменныя свідраваныя сякеры]]. Помнік належыць да позняга [[неаліт]]у ці [[Бронзавы век на Беларусі|ранняга бронзавага веку]] і перыяду [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]. Маштабныя [[раскопкі]] на гарадзішчы не праводзіліся{{sfn|Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|1985|с=391}}.

Паводле аднаго з мясцовых паданняў, менавіта на гэтым месцы загінуў у бітве полацкі князь [[Рагвалод]], які быў забіты ўдарам каменнага молата{{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=95}}.

== Турыстычны патэнцыял ==
Аб'ект даследаваўся ў рамках спецыяльных краязнаўчых экспедыцый па вывучэнні беларускіх вяршынь. Паводле метадалогіі экспертных ацэнак турыстычна-рэкрэацыйнага патэнцыялу, распрацаванай беларускімі даследчыкамі, гары Рагвалода і Рагнеды прысвоены рэйтынг 3 балы («ўбачыць па дарозе»){{sfn|Пасанен, Дзікусар, Падліскіх|2013|с=6, 95}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/ЗП|Віцебская|2140|Гарадзішча, курганны могільнік|старонкі=391|ref=Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі}}
* {{кніга |аўтар=Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е. |загаловак=Вертикальная Беларусь: путеводитель по 125 уникальным и самобытным туристско-экскурсионным объектам Беларуси |месца=Мн. |выдавецтва=Право и экономика |год=2013 |старонак=164 |isbn=978-985-552-253-0 |ref=Пасанен, Дзікусар, Падліскіх}}
* {{артыкул |аўтар=Дикусар Е.&amp;nbsp;А., Подлисских В.&amp;nbsp;Е., Пасанен В.&amp;nbsp;Э., Стёпин С.&amp;nbsp;Г. |загаловак=Горные вершины Беларуси |выданне=Геаграфія |тып=часопіс |год=2015 |нумар=12 |старонкі=9—16 |ref=Дзікусар, Падліскіх, Пасанен, Стёпін}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:З’явіліся ў XII стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Гарадзішчы Расонскага раёна]]
[[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Перавоз (Расонскі раён)]]</text>
      <sha1>b5ulmvvp2umrx70dnrqayccj6wjy0yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ігар Вячаслававіч Мельнікаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>352251</id>
    <revision>
      <id>5157860</id>
      <parentid>5033700</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:29:51Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5157860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39143" sha1="78raz6qhmicj2hdhoiihsesasumy4dr" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Мельнікаў}}
{{вучоны
|Фота                 = І.М..jpg
}}
'''Ігар Вячаслававіч Мельнікаў''' (нар. {{ДН|26|4|1980}}, {{МН|Бабруйск||}}) — беларускі гісторык, публіцыст, журналіст, блогер і рэдактар, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. Кандыдат гістарычных навук (Беларусь), доктар гуманітарных навук (Польшча). Аўтар шэрагу кніг пра [[Заходняя Беларусь|Заходнюю Беларусь]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 26 красавіка 1980 года ў Бабруйску. У 2002 годзе скончыў [[гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка]] па спецыяльнасці «Выкладчык гісторыі і замежнай мовы». У 2005 годзе атрымаў дыплом магістра паліталогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=“ВБ” /&gt;. У 2011 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па гісторыі ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]]&lt;ref name=&quot;kam&quot;&gt;{{cite web|publisher=[[Kamunikat.org]]|url=https://kamunikat.org/Melnikau_Ihar.html|title=Ігар Мельнікаў|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612204118/https://kamunikat.org/melnikau-ihar|archive-date=2024-06-12|language=be|dead-url=no|access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;. У 2015 годзе ўзнагароджаны прэміяй імя В. Ластоўскага за ''«значны ўнёсак у даследаванне і папулярызацыю беларускай гісторыі і культуры»''&lt;ref name=“НЧ”&gt;{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224060939/https://novychas.online/hramadstva/ihar_mjeljnikau_uznaharodzany|dead-url=no|archive-date=2024-02-24|access-date=2024-09-14|language=be|title=Ігар Мельнікаў узнагароджаны прэміяй імя Вацлава Ластоўскага|date=2015-02-26|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|first=Марат|last=Гаравы|url=https://novychas.online/hramadstva/ihar_mjeljnikau_uznaharodzany}}&lt;/ref&gt;.

У розны час жыў і працаваў у [[Мінск]]у і [[Варшава|Варшаве]], у 2005—2011 гадах — у [[Масква|Маскве]]: у Дэпартаменце кіравання справамі «{{нп3|Нарыльскі нікель|Нарыльскі нікель|uk|Норильський нікель}}», потым памочнікам прэзідэнта ў адной з расійскіх фінансава-інвестыцыйных кампаній&lt;ref name=“ВБ”&gt;{{cite web|language=ru|url=https://bobruisk.ru/news/2012/05/16/32183|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920025515/https://bobruisk.ru/news/2012/05/16/32183|archive-date=2020-09-20|date=2012-05-16|access-date=2024-09-14|title=Кандидат исторических наук, магистр политологии Варшавского университета Игорь Мельников: «Мой дед был лучшим моим другом»|publisher=[[Вечерний Бобруйск]]|first=Алесь|last=Красавин}}&lt;/ref&gt;. Пасля заканчэння БДПУ некаторы час супрацоўнічаў з газетай «[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]». Пазней супрацоўнічаў з выданнямі «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]», «[[Беларускі партызан]]». Быў рэдактарам беларускай версіі сайта «Гістарычная праўда»&lt;ref name=&quot;kam&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=О проекте|publisher=istpravda.ru|url=https://www.istpravda.ru/about|language=ru|dead-url=yes|access-date=2024-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827155316/http://www.istpravda.ru/about|archive-date=2018-08-27}}&lt;/ref&gt;. Праводзіў экскурсіі па Мінску і гістарычным раёнам Беларусі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.holiday.by/by/gid/207-melnikau|title=Мельников Игорь|publisher=Holiday.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927041937/https://www.holiday.by/by/gid/207-melnikau|archive-date=2024-09-27|language=ru|dead-url=no|access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;. Лідар групы вайскова-гістарычнай рэканструкцыі «Беларусы ў Войску Польскім»&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url= https://web.archive.org/web/20240929113348/http://archiwum.radyjo.net/4/28/Artykul/414880|language=be|dead-url=no|access-date=2024-09-29|title=У Варшаве прайшоў Катынскі марш ценяў (ФОТА)|publisher=[[Беларуская служба Польскага радыё]]|archive-date=2024-09-29|date=2019-04-08|url=https://archiwum.radyjo.net/4/28/Artykul/414880}}&lt;/ref&gt;.

У 2014 годзе спрабаваў правесці выстаўку, прысвечаную заходнебеларускай тэматыцы і падзеям верасня 1939 года, у [[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»|Заслаўскім дзяржаўным музеі]], аднак кіраўнік ідэалагічнага аддзела [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт|Мінаблвыканкама]] Руслан Трухан забараніў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/26595355.html|title=Ігар Мельнікаў: 1939 год — гэта рэпрэсіі і дэпартацыі|language=be|dead-url=no|access-date=2024-09-26|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2014-09-19|first=Міхась|last=Скобла|author-link=Міхась Скобла|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917184930/https://www.svaboda.org/a/26595355.html|archive-date=2024-09-17}}&lt;/ref&gt;. У 2016 годзе пры падтрымцы [[Пасольства Польшчы ў Беларусі]] арганізаваў выстаўку пра беларусаў у Войску Польскім у [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі]] і [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928210212/https://www.racyja.com//kultura/u-mensku-adkrylasya-vystava-belarusy-u|language=be|dead-url=yes|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|access-date=2024-09-27|title=У Менску адкрылася выстава „Беларусы ў Войску польскім”|url=https://www.racyja.com//kultura/u-mensku-adkrylasya-vystava-belarusy-u|work=[[БелаПАН]]|archive-date=2020-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/28149609.html|language=be|dead-url=no|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|access-date=2024-09-27|author=ПД|date=2016-12-01|title=«70 тысяч беларусаў ваявалі ў Войску Польскім», — у Берасьцейскай крэпасьці адкрылася выстава Ігара Мельнікава|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913155724/https://www.svaboda.org/a/28149609.html|archive-date=2024-09-13}}&lt;/ref&gt;.

У 2017 годзе выдаў мемуары беларускага салдата [[Армія Андэрса|Арміі Андэрса]] Паўла Нічыпарука пад назвай «Адысея палешука» са сваімі каментарыямі і літаратурнай апрацоўкай тэксту&lt;ref name=&quot;Карней&quot;&gt;{{cite web|first=Ігар|last=Карней|url=https://www.svaboda.org/a/28482078.html|language=be|title=Ваенная «Адысэя палешука», — выйшла кніга пра беларускага шарагоўца Арміі Андэрса|dead-url=no|access-date=2024-09-17|date=2017-05-12|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913155634/https://www.svaboda.org/a/28482078.html|archive-date=2024-09-13}}&lt;/ref&gt;. Кніга выдадзена за грошы, сабраныя падчас краўдфандынгавай кампаніі на сайце ulej.by&lt;ref name=&quot;Карней&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ulej.by/project?id=117723|title=Выданне успамінаў беларускага андэрсаўца Паўла Нічыпарука|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428072353/https://ulej.by/project?id=117723|archive-date=2017-04-28|dead-url=yes|access-date=2024-09-22|publisher=ulej.by|language=be}}&lt;/ref&gt;.

6 мая 2018 года правёў экскурсію для вучняў СШ № 7 [[Кобрын]]а «Кобрынь. Верасень 1939-га», прысвечаную, паводле яго слоў, беларусам, якія аднымі з першых змагаліся з нацыстамі ў [[Узброеныя сілы Польшчы|Войску Польскім]], пасля чаго дырэктара школы выклікалі ў гарвыканкам, а настаўнікі школы мусілі пісаць тлумачэнні&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29215293.html|language=be|dead-url=no|title=Кобрынскіх настаўнікаў прымусілі пісаць тлумачэньні пасля экскурсіі з гісторыкам Мельнікавым|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2018-05-08|access-date=2024-09-23|archive-date=2024-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912045350/https://www.svaboda.org/a/29215293.html}}&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе арганізаваў выстаўку «Мяжа была пад Мінскам», прысвечаную гісторыі {{нп3|Польска-савецкая граніца|польска-савецкай граніцы|uk|Польсько-радянський кордон}} 1921—1939 гадоў, у [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Дзяржаўным літаратурным музеі Янкі Купалы]]&lt;ref&gt;{{cite web|archive-date=2019-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922023426/https://belta.by/culture/view/vystavka-mjazha-byla-pad-minskam-1921-1941-otkrylas-v-muzee-janki-kupaly-362386-2019|url=https://www.belta.by/culture/view/vystavka-mjazha-byla-pad-minskam-1921-1941-otkrylas-v-muzee-janki-kupaly-362386-2019|date=2019-09-17|title=Выставка «Мяжа была пад Мінскам. 1921—1941» открылась в музее Янки Купалы|language=ru|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|dead-url=no|access-date=2024-09-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://euroradio.fm/myazha-byla-pad-minskam-shto-pakazvayuc-na-cikavay-vystave-pra-shalyony-chas|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|dead-url=no|access-date=2024-09-25|title=&quot;Мяжа была пад Мінскам&quot;: што паказваюць на цікавай выставе пра шалёны час?|date=2019-10-01|archive-date=2019-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206152142/https://euroradio.fm/myazha-byla-pad-minskam-shto-pakazvayuc-na-cikavay-vystave-pra-shalyony-chas}}&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе прайшоў павышэнне кваліфікацыі як экскурсавод у [[Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці|Інстытуце прадпрымальніцкай дзейнасці]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Факультет повышения квалификации - ИПД|url=https://uoipd.by/ru/news/1231.html|language=ru|dead-url=no|access-date=2024-09-22|date=2020-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508160813/https://uoipd.by/ru/news/1231.html|archive-date=2024-05-08|publisher=[[Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці]]}}&lt;/ref&gt;.

Як уладальнік узнагароды імя Л. Сапегі прайшоў стажыроўку ў пяці ўніверсітэтах Польшчы. Са студзеня 2022 года ад’юнкт {{нп3|Гістарычны інстытут Уроцлаўскага ўніверсітэта|Гістарычнага інстытута|pl|Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego}} [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскага ўніверсітэта]]. У ім зладзіў выстаўку «Лінія Пілсудскага. Затрымаць чырвоны бліцкрыг. Гісторыя польскіх доўгатэрміновых умацаванняў на мяжы з савецкай Беларуссю ў 1930-я гады», прайшоў настрыфікацыю і атрымаў ступень доктара гуманітарных навук у кірунку гісторыя.

Рыхтаваў да выдання манаграфію «Лінія Пілсудскага. Спыніць чырвоны бліцкрыг. Гісторыя польскіх доўгатэрміновых умацаванняў на мяжы з БССР у 30-я гады ХХ ст.» на польскай мове.

Быў затрыманы ў студзені 2024 года, суд пачаўся 10 верасня 2024 года ў Мінскім гарадскім судзе. Яго абвінавачвалі ў «садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці», у верасні 2024 года асуджаны на чатыры гады калоніі. Разгляд апеляцыйнай скаргі адбыўся ў Вярхоўным судзе 5 лістапада 2024 года. Утрымліваўся ў турме № 4. У 2025 годзе выйшаў са зняволення.

Валодае [[Беларуская мова|беларускай]], [[Руская мова|рускай]], [[Англійская мова|англійскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Польская мова|польскай]] мовамі&lt;ref name=“ВБ” /&gt;.

== Палітычны пераслед ==
23 ліпеня 2024 года стала вядома, што Мельнікаў утрымліваецца пад вартай ужо паўгода, аднак сутнасць крымінальнай справы адносна яго заставалася невядомай&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/347690|date=2024-07-23|title=Стала вядома пра арышт гісторыка Ігара Мельнікава|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911105312/https://nashaniva.com/347690|archive-date=2024-09-11|access-date=2024-09-14|dead-url=no|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;. 28 жніўня 2024 года высвятлілася, што гісторыка абвінавацілі паводле ч. 1 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці» — да шасці год зняволення)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/350175|language=be|date=2024-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911105340/https://nashaniva.com/350175|archive-date=2024-09-11|access-date=2024-09-14|dead-url=no|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|title=Стала вядома, па якім артыкуле судзяць гісторыка Ігара Мельнікава і што яму пагражае}}&lt;/ref&gt;.

23 жніўня 2024 года [[Суд Цэнтральнага раёна г. Мінска|суд Цэнтральнага раёна Мінска]] прызнаў «экстрэмісцкімі матэрыяламі» тры кнігі Мельнікава: «Адысея палешука» (2017), «Забыты корпус. Гісторыя польскага войска на тэрыторыі Бабруйшчыны ў 1918—1920 гг.» (2018), «На мяжы цывілізацый. Старонкі гісторыі даваеннага савецка-польскага кардона ў Беларусі» (2020)&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|url=https://euroradio.fm/u-belarusi-try-knigi-gistoryka-igara-melnikava-pryznali-ekstremisckimi|language=be|date=2024-08-30|dead-url=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910220735/https://euroradio.fm/u-belarusi-try-knigi-gistoryka-igara-melnikava-pryznali-ekstremisckimi|archive-date=2024-09-10|access-date=2024-09-14|title=У Беларусі тры кнігі гісторыка Ігара Мельнікава прызналі &quot;экстрэмісцкімі&quot;}}&lt;/ref&gt;.

30 жніўня 2024 года сумеснай заявай пяці арганізацый ([[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Прававая ініцыятыва (Беларусь)|Прававая ініцыятыва]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] ды інш.) Мельнікаў быў прызнаны [[Палітычныя зняволеныя|палітычным зняволеным]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/116156|title=Заява аб прызнанні пяці чалавек палітычнымі зняволенымі|language=be|date=2024-08-30|dead-url=no|archive-date=2024-09-11|access-date=2024-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911172556/https://spring96.org/be/news/116156|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Гісторыка Ігара Мельнікава прызналі палітвязнем|url=https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-pryznali-palitvyaznem|archive-date=2024-09-11|date=2024-08-30|dead-url=no|language=be|access-date=2024-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911172547/https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-pryznali-palitvyaznem|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}&lt;/ref&gt;.

Разгляд справы пачаўся 10 верасня 2024 года ў [[Мінскі гарадскі суд|Мінскім гарадскім судзе]], паведамлялася, што абвінавачаны прызнаў віну&lt;ref&gt;{{cite web|title=Гісторыка Ігара Мельнікава судзяць за інтэрв'ю і каментары СМІ|url=https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-sudzyac-za-intervyu-i-kamentary-smi|date=2024-09-10|archive-date=2024-09-11|language=be|access-date=2024-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911084937/https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-sudzyac-za-intervyu-i-kamentary-smi|dead-url=no|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}&lt;/ref&gt;. Паводле {{нп3|Пракуратура Мінска|пракуратуры Мінска|be-x-old|Пракуратура Менску}}, сваім інтэрв’ю [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскаму радыё для Беларусі]] 26 студзеня 2022 года Мельнікаў ажыццявіў ''«дапамаганне і падбухторванне да экстрэмісцкай дзейнасці»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/igor-melnikov-4-goda/33119077.html|date=2024-09-13|archive-date=2024-09-13|access-date=2024-09-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240913213745/https://www.currenttime.tv/a/igor-melnikov-4-goda/33119077.html|dead-url=no|publisher=[[Настоящее Время]]|language=ru|dead-url=no|title=Суд в Беларуси приговорил историка Игоря Мельникова к четырем годам колонии за интервью &quot;Еврорадио&quot;}}&lt;/ref&gt;. 13 верасня 2024 года суддзя Міхаіл Макарэвіч прызначыў палітвязню чатыры гады калоніі ва ўмовах агульнага рэжыму&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://racyja.com/by/hramadstva/historyka-ihara-melnikava-pryhavaryli-da-4-hadou-kalonii/|title=Гісторыка Ігара Мельнікава прыгаварылі да 4 гадоў калоніі|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915044413/https://racyja.com/by/hramadstva/historyka-ihara-melnikava-pryhavaryli-da-4-hadou-kalonii/|archive-date=2024-09-15|access-date=2024-09-15|date=2024-09-13|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;. Як адзначыла Еўрапейскае радыё для Беларусі, на момант інтэрв’ю СМІ яшчэ не было прызнанае «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фармаваннем]]», паколькі такое рашэнне [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]] датуецца 20 ліпеня 2022 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-asudzili-na-4-gady-znyavolennya|date=2024-09-13|archive-date=2024-09-14|access-date=2024-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240914184627/https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-asudzili-na-4-gady-znyavolennya|dead-url=no|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|title=Гісторыка Ігара Мельнікава асудзілі на 4 гады зняволення}}&lt;/ref&gt;. 22 лістапада 2024 года Ігар Мельнікаў унесены МУС у «спіс экстрэмістаў».

2 верасня 2025 года Ігар Мельнікаў выйшаў на волю&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/376559|title=Гісторык Ігар Мельнікаў выйшаў на волю|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;.

== Навукова-даследчая дзейнасць ==
Спецыялізуецца на вайсковай гісторыі Беларусі і ХХ стагоддзя. Аўтар кніг «Заходнебеларуская Атлантыда 1921—1941 гг. Паміж Варшавай і Масквой», «Забытыя героі. Жаўнеры з Беларусі ў Другім польскім корпусе і Першай польскай асобнай паветрана-дэсантнай брыгадзе», «Адысея палешука», «Мяжа ля Заслаўя 1921—1941 гг.» і інш.

Выдане «Заходнебеларуская Атлантыда 1921—1941 гг.» (у 2-х кн., 2014) прысвечана малавядомым старонкам гісторыі Беларусі ў міжваеннае дваццацігоддзе. Вялікая ўвага надаецца сюжэтам, звязаным як з гісторыяй заходнебеларускага рэгіёна, так і БССР. Акрамя гэтага, значнае месца займае асвятленне некаторых белых плям у гісторыі Другой сусветнай вайны.

Кніга «Мяжа ля Заслаўя 1921—1941 гг.» прысвечана старонкам гісторыі савецка-польскай мяжы ў раёне [[Заслаўе|Заслаўя]]. Кніга «Забытыя героі…» (2017) прысвечаная гісторыі ўдзелу беларусаў у барацьбе с нацызмам у складзе Польскіх узброеных сіл на Захадзе. Аўтар на падставе шматлікіх унікальных архіўных матэрыялаў паказвае лёс звычайных жаўнераў [[2-і Польскі корпус|2-га Польскага корпусу]], а таксама {{нп3|1-я асобная паветрана-дэсантная брыгада (Польшча)|1-й асобнай польскай паветрана-дэсантнай брыгады|sl|1. (poljska) samostojna padalska brigada}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kamunikat.org/zabytyya-geroi-melnikaw-igar|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425065952/https://kamunikat.org/zabytyya-geroi-melnikaw-igar|archive-date=2024-04-25|title=Забытыя героі|publisher=[[Kamunikat.org]]|language=be|dead-url=no|access-date=2024-09-26}}&lt;/ref&gt;.

У кнізе «Забыты корпус: гісторыя польскага войска на тэрыторыі Бабруйшчыны ў 1918, 1919—1920 гадах» (2018) на падставе багатай архіўнай базы раскрывае гісторыю фарміравання і дзейнасці Першага Польскага корпуса ў [[Бабруйск]]у ў 1918 годзе, а таксама падрабязна апісвае аспекты гісторыі польска-бальшавіцкай вайны 1919—1920 гадоў на тэрыторыі Бабруйшчыны. Вялікая ўвага ў кнізе нададзена гісторыі стварэння Беларускай Народнай Рэспублікі і аналізу стасункаў паміж польскімі войскамі і беларускімі ўладамі, а таксама мясцовым насельніцтвам&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=209623|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|dead-url=no|access-date=2024-09-17|date=2018-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917050946/https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=209623|archive-date=2024-09-17|title=Забыты корпус: гісторыя польскага войска на тэрыторыі Бабруйшчыны}}&lt;/ref&gt;. У 2018 годзе збірае грошы на выданне альбому «Другая сусветная вайна на здымках з архіва Ігара Мельнікава»&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url= https://web.archive.org/web/20180926150019/https://news.tut.by/culture/609137.html|archive-date=2018-09-26|date=2018-09-26|dead-url=yes|language=ru|url=https://news.tut.by/culture/609137.html|title=Редкие фото. Жизнь в Западной Беларуси и советско-немецкий союз до войны|access-date=2024-09-20|publisher=[[TUT.BY]]}}&lt;/ref&gt;.

У 2018 годзе разам з гісторыкам Андрэем Араліным вызначыў месцазнаходжанне вайсковых могілак ХХ стагоддзя ў [[Маладзечна|Маладзечне]], на якіх былі пахаваны вайскоўцы [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]], польскай арміі, а таксама нямецкія і савецкія салдаты і якія былі знішчаны падчас савецкай улады&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.racyja.com/kultura/u-maladechne-znojdzeny-znishchanyya-kamu|title=У Маладэчне знойдзены знішчаныя камуністамі вайсковыя могілкі|dead-url=yes|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127220317/https://www.racyja.com/kultura/u-maladechne-znojdzeny-znishchanyya-kamu|archive-date=2021-01-27|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]}}&lt;/ref&gt;.

Вывучае тэму беларускага [[Катынскі расстрэл|катынскага]] спісу&lt;ref&gt;{{cite web|archive-date=2018-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330104517/http://naviny.by/rubrics/opinion/2011/09/04/ic_articles_410_174983 |url=https://naviny.by/rubrics/opinion/2011/09/04/ic_articles_410_174983|first=Игорь|last=Мельников|title=Игорь Мельников. Катынь. Тайна белорусского катынского списка до сих пор не разгадана|publisher=[[Naviny.by]]|date=2011-09-04|dead-url=no|language=ru|access-date=2024-09-15}}&lt;/ref&gt;.

== Гістарычныя погляды ==
У сваіх публіцыстычных матэрыялах нярэдка вядзе палеміку з прыхільнікамі «[[Рускі свет|рускага свету]]». Лічыць, што [[далучэнне Заходняй Беларусі да БССР]] прынесла жыхарам заходнебеларускага рэгіёна значную колькасць праблем, перш за ўсё звязаных з [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсіямі]]&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205210401/https://naviny.by/rubrics/opinion/2011/08/06/ic_articles_410_174650|dead-url=no|archive-date=2023-12-05|date=2011-08-06|access-date=2024-09-14|language=ru|title=Игорь Мельников. Западная Беларусь. Что принес «советский рай»?|first=Игорь|last=Мельников|publisher=[[Naviny.by]]|url=https://naviny.by/rubrics/opinion/2011/08/06/ic_articles_410_174650}}&lt;/ref&gt;. Пры гэтым падкрэслівае, што ўз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР у верасні 1939 года паспрыяла нацыянальнаму і палітычнаму развіццю Беларусі як дзяржавы і [[Беларусы|беларусаў]] як нацыі. У інтэрв’ю «[[Народная Воля|Народнай Волі]]» у 2017 годзе ён патлумачыў свае стаўленне так: ''«Мая жорсткая пазіцыя: 17 верасня 1939 года пайшло на карысць беларускай дзяржаўнасці і нацыі, бо мы атрымалі магчымасць стаць паўнацэннай дзяржавай. Але заўсёды трэба памятаць пра тое, якім коштам далося ўз’яднанне. Пра гэта я і пішу ў сваіх кнігах»''&lt;ref name=“НВ”&gt;{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918105939/https://www.nv-online.info/2017/10/27/igar-melnikau-ya-ne-polski-agent.html|archive-date=2020-09-18|dead-url=yes|access-date=2024-09-14|language=be|title=Ігар Мельнікаў: “Я не польскі агент”|url=https://www.nv-online.info/2017/10/27/igar-melnikau-ya-ne-polski-agent.html|date=2017-10-27|first=Мария|last=Эйсмонт|publisher=[[Народная Воля]]}}&lt;/ref&gt;. У тым жа інтэрв’ю Мельнікаў прызнаў, што адкрыты да супрацоўніцтва з беларускай дзяржавай, але яна памылкова запісала яго ў [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|апазіцыянеры]]&lt;ref name=“НВ” /&gt;.

У 2020 годзе апублікаваў версію аб тым, што ў другой палове 1930-х гадоў СССР і Польшча рыхтаваліся да вайны паміж сабой&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://novychas.online/poviaz/stalinskija-bunkery-vs-vojska-polskae-vajna|title=Вайна, якая не адбылася|first=Ігар|last=Мельнікаў|date=2020-07-08|dead-url=no|access-date=2024-09-15|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706162808/https://novychas.online/poviaz/stalinskija-bunkery-vs-vojska-polskae-vajna|archive-date=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;.

== Кнігі ==
* Заходнебеларуская Атлантыда 1921—1941 гг. (2014)
* Мяжа ля Заслаўя 1921—1941 гг. (2016)
* Заходнебеларуская Атлантыда 1921—1941 гг. Паміж Масквой і Варшавай. (2016)
* Яліна. Гісторыя ў 90 гадоў (2016)
* Мельнікаў І.В. Іосіф Лангбард: класік беларускай савецкай літаратуры / Ігар Мельнікаў. — Мінск: Харвест, 2016 — 62[2] с. ISBN 978-985-18-3898-7
* Забытыя героі. Беларускія жаўнеры ў Другім польскім корпусе і Першай польская асобнай паветрана-дэсантнай брыгадзе (2017)
* Нічыпарук, П. К. Адысея палешука / П. К. Нічыпарук, І. В. Мельнікаў. — Мінск : Альфа-кніга, 2017. — 328 с.
* Мяжа была пад Мінскам. 1921—1941 гг. (2017)
* 20 dywizja piechoty (2017)
* Мельнікаў, І. В. Забыты корпус. Гісторыя польскага войска на тэрыторыі Бабруйшчыны ў 1918, 1919—1920 гадах / І. В. Мельнікаў. — Мінск : Альфа-кніга, 2018. — 224 с.
* Другая сусветная вайна на здымках з архіва Ігара Мельнікава (2019)
* Верасень 1939-га. Магілы «неаб’яўленай» вайны (2019)
* Мельнікаў, І. В. На мяжы цывілізацый. Старонкі гісторыі даваеннага савецка-польскага кардона ў Беларусі / І. В. Мельнікаў. — Мінск : Альфа-кніга, 2020. — 352 с.
* Чэрвень 1941-га. Затрымаць на «старой» мяжы (2021)
* Гібель імперыі. Гісторыя Баранавіцкай бітвы 1916 г. (2023)
* Калабарацыянізм. Анатомія здрады (2023)
* Прыступіць да ліквідацыі (2024)

== Прэміі і ўзнагароды ==
* Прэмія імя Вацлава Ластоўскага за папулярызацыю ведаў па гісторыі Беларусі (2014)&lt;ref name=“НЧ” /&gt;
* Узнагарода імя Льва Сапегі (2020)&lt;ref name=“wnp”&gt;{{cite web|title=Dwoje białoruskich badaczy historii odebrało na UwB nagrody im. Lwa Sapiehy|language=pl|dead-url=no|access-date=2024-09-15|date=2021-11-09|url=https://www.wnp.pl/parlamentarny/wydarzenia/dwoje-bialoruskich-badaczy-historii-odebralo-na-uwb-nagrody-im-lwa-sapiehy,172905.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207111006/https://www.wnp.pl/parlamentarny/wydarzenia/dwoje-bialoruskich-badaczy-historii-odebralo-na-uwb-nagrody-im-lwa-sapiehy,172905.html|archive-date=2021-12-07|publisher=wnp.pl|work={{нп3|Польскае агенцтва друку|Польскае агенцтва друку|bg|Полска агенция по печата}}}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://melnikau1980.livejournal.com Блог гісторыка Ігара Мельнікава] (у Жывым Журнале)
* [https://historiapobach.livejournal.com/ Блог у Жывым Журнале Historiapobach]
* [https://www.youtube.com/channel/UC0ch2QZePqzBh3-eGaeyZTw Канал Ігара Мельнікава на YouTube]
* [https://www.youtube.com/live/EAjULcoOyuc?si=KprLJ-T6wv17oauM Лукашэнка выганяе гісторыю з Беларусі / Ігар Мельнікаў на Еўрарадыё (26 студзеня 2022 года)]
* [https://prisoners.spring96.org/be/person/ihar-melnikau Старонка Ігара Мельнікава на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»]

=== Навуковыя публікацыі ===
* {{cite journal|url=https://wladzasadzenia.pl/2021/20/%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85-%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0-%D0%B2-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8.pdf|journal=Władza Sądzenia|author=Ihar Melnikau (Игорь Мельников)|language=ru|title=«Отторженное возвратих». Влияние российской пропаганды на формирование исторического нарратива в современной Беларуси и национального самосознания белорусского общества|issue=20|year=2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102212342/https://wladzasadzenia.pl/2021/20/%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85-%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0-%D0%B2-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8.pdf |archive-date=2021-11-02|url-status=live|access-date=2024-09-22}}

{{ВС}}

{{DEFAULTSORT:Мельнікаў Ігар Вячаслававіч}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]]</text>
      <sha1>78raz6qhmicj2hdhoiihsesasumy4dr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157866</id>
      <parentid>5157860</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:50:07Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5157866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39064" sha1="kpnb9drmg3ve3mmri14bt5mcn0uyy03" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Мельнікаў}}
{{вучоны
|Фота                 = І.М..jpg
}}
'''Ігар Вячаслававіч Мельнікаў''' (нар. {{ДН|26|4|1980}}, {{МН|Бабруйск||}}) — беларускі гісторык, публіцыст, журналіст, блогер і рэдактар, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. Кандыдат гістарычных навук (Беларусь), доктар гуманітарных навук (Польшча). Аўтар шэрагу кніг пра [[Заходняя Беларусь|Заходнюю Беларусь]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 26 красавіка 1980 года ў Бабруйску. У 2002 годзе скончыў [[гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка]] па спецыяльнасці «Выкладчык гісторыі і замежнай мовы». У 2005 годзе атрымаў дыплом магістра паліталогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=“ВБ” /&gt;. У 2011 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па гісторыі ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]]&lt;ref name=&quot;kam&quot;&gt;{{cite web|publisher=[[Kamunikat.org]]|url=https://kamunikat.org/Melnikau_Ihar.html|title=Ігар Мельнікаў|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612204118/https://kamunikat.org/melnikau-ihar|archive-date=2024-06-12|language=be|dead-url=no|access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;. У 2015 годзе ўзнагароджаны прэміяй імя В. Ластоўскага за ''«значны ўнёсак у даследаванне і папулярызацыю беларускай гісторыі і культуры»''&lt;ref name=“НЧ”&gt;{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224060939/https://novychas.online/hramadstva/ihar_mjeljnikau_uznaharodzany|dead-url=no|archive-date=2024-02-24|access-date=2024-09-14|language=be|title=Ігар Мельнікаў узнагароджаны прэміяй імя Вацлава Ластоўскага|date=2015-02-26|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|first=Марат|last=Гаравы|url=https://novychas.online/hramadstva/ihar_mjeljnikau_uznaharodzany}}&lt;/ref&gt;.

У розны час жыў і працаваў у [[Мінск]]у і [[Варшава|Варшаве]], у 2005—2011 гадах — у [[Масква|Маскве]]: у Дэпартаменце кіравання справамі «{{нп3|Нарыльскі нікель|Нарыльскі нікель|uk|Норильський нікель}}», потым памочнікам прэзідэнта ў адной з расійскіх фінансава-інвестыцыйных кампаній&lt;ref name=“ВБ”&gt;{{cite web|language=ru|url=https://bobruisk.ru/news/2012/05/16/32183|dead-url=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920025515/https://bobruisk.ru/news/2012/05/16/32183|archive-date=2020-09-20|date=2012-05-16|access-date=2024-09-14|title=Кандидат исторических наук, магистр политологии Варшавского университета Игорь Мельников: «Мой дед был лучшим моим другом»|publisher=[[Вечерний Бобруйск]]|first=Алесь|last=Красавин}}&lt;/ref&gt;. Пасля заканчэння БДПУ некаторы час супрацоўнічаў з газетай «[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]». Пазней супрацоўнічаў з выданнямі «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]», «[[Беларускі партызан]]». Быў рэдактарам беларускай версіі сайта «Гістарычная праўда»&lt;ref name=&quot;kam&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=О проекте|publisher=istpravda.ru|url=https://www.istpravda.ru/about|language=ru|dead-url=yes|access-date=2024-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827155316/http://www.istpravda.ru/about|archive-date=2018-08-27}}&lt;/ref&gt;. Праводзіў экскурсіі па Мінску і гістарычным раёнам Беларусі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.holiday.by/by/gid/207-melnikau|title=Мельников Игорь|publisher=Holiday.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927041937/https://www.holiday.by/by/gid/207-melnikau|archive-date=2024-09-27|language=ru|dead-url=no|access-date=2024-09-27}}&lt;/ref&gt;. Лідар групы вайскова-гістарычнай рэканструкцыі «Беларусы ў Войску Польскім»&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url= https://web.archive.org/web/20240929113348/http://archiwum.radyjo.net/4/28/Artykul/414880|language=be|dead-url=no|access-date=2024-09-29|title=У Варшаве прайшоў Катынскі марш ценяў (ФОТА)|publisher=[[Беларуская служба Польскага радыё]]|archive-date=2024-09-29|date=2019-04-08|url=https://archiwum.radyjo.net/4/28/Artykul/414880}}&lt;/ref&gt;.

У 2014 годзе спрабаваў правесці выстаўку, прысвечаную заходнебеларускай тэматыцы і падзеям верасня 1939 года, у [[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»|Заслаўскім дзяржаўным музеі]], аднак кіраўнік ідэалагічнага аддзела [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт|Мінаблвыканкама]] Руслан Трухан забараніў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/26595355.html|title=Ігар Мельнікаў: 1939 год — гэта рэпрэсіі і дэпартацыі|language=be|dead-url=no|access-date=2024-09-26|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2014-09-19|first=Міхась|last=Скобла|author-link=Міхась Скобла|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917184930/https://www.svaboda.org/a/26595355.html|archive-date=2024-09-17}}&lt;/ref&gt;. У 2016 годзе пры падтрымцы [[Пасольства Польшчы ў Беларусі]] арганізаваў выстаўку пра беларусаў у Войску Польскім у [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі]] і [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]]&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928210212/https://www.racyja.com//kultura/u-mensku-adkrylasya-vystava-belarusy-u|language=be|dead-url=yes|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|access-date=2024-09-27|title=У Менску адкрылася выстава „Беларусы ў Войску польскім”|url=https://www.racyja.com//kultura/u-mensku-adkrylasya-vystava-belarusy-u|work=[[БелаПАН]]|archive-date=2020-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/28149609.html|language=be|dead-url=no|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|access-date=2024-09-27|author=ПД|date=2016-12-01|title=«70 тысяч беларусаў ваявалі ў Войску Польскім», — у Берасьцейскай крэпасьці адкрылася выстава Ігара Мельнікава|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913155724/https://www.svaboda.org/a/28149609.html|archive-date=2024-09-13}}&lt;/ref&gt;.

У 2017 годзе выдаў мемуары беларускага салдата [[Армія Андэрса|Арміі Андэрса]] Паўла Нічыпарука пад назвай «Адысея палешука» са сваімі каментарыямі і літаратурнай апрацоўкай тэксту&lt;ref name=&quot;Карней&quot;&gt;{{cite web|first=Ігар|last=Карней|url=https://www.svaboda.org/a/28482078.html|language=be|title=Ваенная «Адысэя палешука», — выйшла кніга пра беларускага шарагоўца Арміі Андэрса|dead-url=no|access-date=2024-09-17|date=2017-05-12|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913155634/https://www.svaboda.org/a/28482078.html|archive-date=2024-09-13}}&lt;/ref&gt;. Кніга выдадзена за грошы, сабраныя падчас краўдфандынгавай кампаніі на сайце ulej.by&lt;ref name=&quot;Карней&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ulej.by/project?id=117723|title=Выданне успамінаў беларускага андэрсаўца Паўла Нічыпарука|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428072353/https://ulej.by/project?id=117723|archive-date=2017-04-28|dead-url=yes|access-date=2024-09-22|publisher=ulej.by|language=be}}&lt;/ref&gt;.

6 мая 2018 года правёў экскурсію для вучняў СШ № 7 [[Кобрын]]а «Кобрынь. Верасень 1939-га», прысвечаную, паводле яго слоў, беларусам, якія аднымі з першых змагаліся з нацыстамі ў [[Узброеныя сілы Польшчы|Войску Польскім]], пасля чаго дырэктара школы выклікалі ў гарвыканкам, а настаўнікі школы мусілі пісаць тлумачэнні&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29215293.html|language=be|dead-url=no|title=Кобрынскіх настаўнікаў прымусілі пісаць тлумачэньні пасля экскурсіі з гісторыкам Мельнікавым|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2018-05-08|access-date=2024-09-23|archive-date=2024-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240912045350/https://www.svaboda.org/a/29215293.html}}&lt;/ref&gt;.

У 2019 годзе арганізаваў выстаўку «Мяжа была пад Мінскам», прысвечаную гісторыі {{нп3|Польска-савецкая граніца|польска-савецкай граніцы|uk|Польсько-радянський кордон}} 1921—1939 гадоў, у [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Дзяржаўным літаратурным музеі Янкі Купалы]]&lt;ref&gt;{{cite web|archive-date=2019-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922023426/https://belta.by/culture/view/vystavka-mjazha-byla-pad-minskam-1921-1941-otkrylas-v-muzee-janki-kupaly-362386-2019|url=https://www.belta.by/culture/view/vystavka-mjazha-byla-pad-minskam-1921-1941-otkrylas-v-muzee-janki-kupaly-362386-2019|date=2019-09-17|title=Выставка «Мяжа была пад Мінскам. 1921—1941» открылась в музее Янки Купалы|language=ru|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|dead-url=no|access-date=2024-09-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://euroradio.fm/myazha-byla-pad-minskam-shto-pakazvayuc-na-cikavay-vystave-pra-shalyony-chas|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|dead-url=no|access-date=2024-09-25|title=&quot;Мяжа была пад Мінскам&quot;: што паказваюць на цікавай выставе пра шалёны час?|date=2019-10-01|archive-date=2019-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206152142/https://euroradio.fm/myazha-byla-pad-minskam-shto-pakazvayuc-na-cikavay-vystave-pra-shalyony-chas}}&lt;/ref&gt;.

У 2020 годзе прайшоў павышэнне кваліфікацыі як экскурсавод у [[Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці|Інстытуце прадпрымальніцкай дзейнасці]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Факультет повышения квалификации - ИПД|url=https://uoipd.by/ru/news/1231.html|language=ru|dead-url=no|access-date=2024-09-22|date=2020-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508160813/https://uoipd.by/ru/news/1231.html|archive-date=2024-05-08|publisher=[[Інстытут прадпрымальніцкай дзейнасці]]}}&lt;/ref&gt;.

Як уладальнік узнагароды імя Л. Сапегі прайшоў стажыроўку ў пяці ўніверсітэтах Польшчы. Са студзеня 2022 года ад’юнкт {{нп3|Гістарычны інстытут Уроцлаўскага ўніверсітэта|Гістарычнага інстытута|pl|Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego}} [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскага ўніверсітэта]]. У ім зладзіў выстаўку «Лінія Пілсудскага. Затрымаць чырвоны бліцкрыг. Гісторыя польскіх доўгатэрміновых умацаванняў на мяжы з савецкай Беларуссю ў 1930-я гады», прайшоў настрыфікацыю і атрымаў ступень доктара гуманітарных навук у кірунку гісторыя.

Рыхтаваў да выдання манаграфію «Лінія Пілсудскага. Спыніць чырвоны бліцкрыг. Гісторыя польскіх доўгатэрміновых умацаванняў на мяжы з БССР у 30-я гады ХХ ст.» на польскай мове.

Быў затрыманы ў студзені 2024 года, суд пачаўся 10 верасня 2024 года ў Мінскім гарадскім судзе. Яго абвінавачвалі ў «садзейнічанні экстрэмісцкай дзейнасці», у верасні 2024 года асуджаны на чатыры гады калоніі. Разгляд апеляцыйнай скаргі адбыўся ў Вярхоўным судзе 5 лістапада 2024 года. Утрымліваўся ў турме № 4. У 2025 годзе выйшаў са зняволення.

Валодае [[Беларуская мова|беларускай]], [[Руская мова|рускай]], [[Англійская мова|англійскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Польская мова|польскай]] мовамі&lt;ref name=“ВБ” /&gt;.

== Палітычны пераслед ==
23 ліпеня 2024 года стала вядома, што Мельнікаў утрымліваецца пад вартай ужо паўгода, аднак сутнасць крымінальнай справы адносна яго заставалася невядомай&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/347690|date=2024-07-23|title=Стала вядома пра арышт гісторыка Ігара Мельнікава|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911105312/https://nashaniva.com/347690|archive-date=2024-09-11|access-date=2024-09-14|dead-url=no|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;. 28 жніўня 2024 года высвятлілася, што гісторыка абвінавацілі паводле ч. 1 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці» — да шасці год зняволення)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/350175|language=be|date=2024-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911105340/https://nashaniva.com/350175|archive-date=2024-09-11|access-date=2024-09-14|dead-url=no|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|title=Стала вядома, па якім артыкуле судзяць гісторыка Ігара Мельнікава і што яму пагражае}}&lt;/ref&gt;.

27 жніўня 2024 года [[Суд Цэнтральнага раёна г. Мінска|суд Цэнтральнага раёна Мінска]] прызнаў «экстрэмісцкімі матэрыяламі» наступныя кнігі І. Мельнікава: 
* Нiчыпарук П.К., Мельнiкаў I.B. Адысея палешука / Павел Нічыпарук, Ігар Мельнікаў. - Мінск: &quot;Альфа-кніга&quot;, 2017. - 328 с.; 
* Мельнікаў, I.B. Забыты корпус: гісторыя польскага войска на тэрыторыі Бабруйшчыны ў 1918, 1919-1920 гадах / Ігар Мельнiкаў - Минск: &quot;Альфа – кніга&quot;, 2018. - 224 с.;
* Мельнiкаў, I.B. На &quot;мяжы цывілізацый&quot;. Старонкі гісторыі даваеннага савецка-польскага кардона ў Беларусі / Ігар Мельнiкаў. - Мінск: &quot;Альфа- кніга&quot;, 2020. - 352 с&lt;ref&gt;[[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]]&lt;/ref&gt;.

30 жніўня 2024 года сумеснай заявай пяці арганізацый ([[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Прававая ініцыятыва (Беларусь)|Прававая ініцыятыва]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] ды інш.) Мельнікаў быў прызнаны [[Палітычныя зняволеныя|палітычным зняволеным]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/116156|title=Заява аб прызнанні пяці чалавек палітычнымі зняволенымі|language=be|date=2024-08-30|dead-url=no|archive-date=2024-09-11|access-date=2024-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911172556/https://spring96.org/be/news/116156|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Гісторыка Ігара Мельнікава прызналі палітвязнем|url=https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-pryznali-palitvyaznem|archive-date=2024-09-11|date=2024-08-30|dead-url=no|language=be|access-date=2024-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911172547/https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-pryznali-palitvyaznem|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}&lt;/ref&gt;.

Разгляд справы пачаўся 10 верасня 2024 года ў [[Мінскі гарадскі суд|Мінскім гарадскім судзе]], паведамлялася, што абвінавачаны прызнаў віну&lt;ref&gt;{{cite web|title=Гісторыка Ігара Мельнікава судзяць за інтэрв'ю і каментары СМІ|url=https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-sudzyac-za-intervyu-i-kamentary-smi|date=2024-09-10|archive-date=2024-09-11|language=be|access-date=2024-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911084937/https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-sudzyac-za-intervyu-i-kamentary-smi|dead-url=no|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}&lt;/ref&gt;. Паводле {{нп3|Пракуратура Мінска|пракуратуры Мінска|be-x-old|Пракуратура Менску}}, сваім інтэрв’ю [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскаму радыё для Беларусі]] 26 студзеня 2022 года Мельнікаў ажыццявіў ''«дапамаганне і падбухторванне да экстрэмісцкай дзейнасці»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/igor-melnikov-4-goda/33119077.html|date=2024-09-13|archive-date=2024-09-13|access-date=2024-09-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240913213745/https://www.currenttime.tv/a/igor-melnikov-4-goda/33119077.html|dead-url=no|publisher=[[Настоящее Время]]|language=ru|dead-url=no|title=Суд в Беларуси приговорил историка Игоря Мельникова к четырем годам колонии за интервью &quot;Еврорадио&quot;}}&lt;/ref&gt;. 13 верасня 2024 года суддзя Міхаіл Макарэвіч прызначыў палітвязню чатыры гады калоніі ва ўмовах агульнага рэжыму&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://racyja.com/by/hramadstva/historyka-ihara-melnikava-pryhavaryli-da-4-hadou-kalonii/|title=Гісторыка Ігара Мельнікава прыгаварылі да 4 гадоў калоніі|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915044413/https://racyja.com/by/hramadstva/historyka-ihara-melnikava-pryhavaryli-da-4-hadou-kalonii/|archive-date=2024-09-15|access-date=2024-09-15|date=2024-09-13|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;. Як адзначыла Еўрапейскае радыё для Беларусі, на момант інтэрв’ю СМІ яшчэ не было прызнанае «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фармаваннем]]», паколькі такое рашэнне [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]] датуецца 20 ліпеня 2022 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-asudzili-na-4-gady-znyavolennya|date=2024-09-13|archive-date=2024-09-14|access-date=2024-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240914184627/https://euroradio.fm/gistoryka-igara-melnikava-asudzili-na-4-gady-znyavolennya|dead-url=no|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|title=Гісторыка Ігара Мельнікава асудзілі на 4 гады зняволення}}&lt;/ref&gt;. 22 лістапада 2024 года Ігар Мельнікаў унесены МУС у «спіс экстрэмістаў».

2 верасня 2025 года Ігар Мельнікаў выйшаў на волю&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/376559|title=Гісторык Ігар Мельнікаў выйшаў на волю|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;.

== Навукова-даследчая дзейнасць ==
Спецыялізуецца на вайсковай гісторыі Беларусі і ХХ стагоддзя. Аўтар кніг «Заходнебеларуская Атлантыда 1921—1941 гг. Паміж Варшавай і Масквой», «Забытыя героі. Жаўнеры з Беларусі ў Другім польскім корпусе і Першай польскай асобнай паветрана-дэсантнай брыгадзе», «Адысея палешука», «Мяжа ля Заслаўя 1921—1941 гг.» і інш.

Выдане «Заходнебеларуская Атлантыда 1921—1941 гг.» (у 2-х кн., 2014) прысвечана малавядомым старонкам гісторыі Беларусі ў міжваеннае дваццацігоддзе. Вялікая ўвага надаецца сюжэтам, звязаным як з гісторыяй заходнебеларускага рэгіёна, так і БССР. Акрамя гэтага, значнае месца займае асвятленне некаторых белых плям у гісторыі Другой сусветнай вайны.

Кніга «Мяжа ля Заслаўя 1921—1941 гг.» прысвечана старонкам гісторыі савецка-польскай мяжы ў раёне [[Заслаўе|Заслаўя]]. Кніга «Забытыя героі…» (2017) прысвечаная гісторыі ўдзелу беларусаў у барацьбе с нацызмам у складзе Польскіх узброеных сіл на Захадзе. Аўтар на падставе шматлікіх унікальных архіўных матэрыялаў паказвае лёс звычайных жаўнераў [[2-і Польскі корпус|2-га Польскага корпусу]], а таксама {{нп3|1-я асобная паветрана-дэсантная брыгада (Польшча)|1-й асобнай польскай паветрана-дэсантнай брыгады|sl|1. (poljska) samostojna padalska brigada}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kamunikat.org/zabytyya-geroi-melnikaw-igar|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425065952/https://kamunikat.org/zabytyya-geroi-melnikaw-igar|archive-date=2024-04-25|title=Забытыя героі|publisher=[[Kamunikat.org]]|language=be|dead-url=no|access-date=2024-09-26}}&lt;/ref&gt;.

У кнізе «Забыты корпус: гісторыя польскага войска на тэрыторыі Бабруйшчыны ў 1918, 1919—1920 гадах» (2018) на падставе багатай архіўнай базы раскрывае гісторыю фарміравання і дзейнасці Першага Польскага корпуса ў [[Бабруйск]]у ў 1918 годзе, а таксама падрабязна апісвае аспекты гісторыі польска-бальшавіцкай вайны 1919—1920 гадоў на тэрыторыі Бабруйшчыны. Вялікая ўвага ў кнізе нададзена гісторыі стварэння Беларускай Народнай Рэспублікі і аналізу стасункаў паміж польскімі войскамі і беларускімі ўладамі, а таксама мясцовым насельніцтвам&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=209623|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|dead-url=no|access-date=2024-09-17|date=2018-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917050946/https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=209623|archive-date=2024-09-17|title=Забыты корпус: гісторыя польскага войска на тэрыторыі Бабруйшчыны}}&lt;/ref&gt;. У 2018 годзе збірае грошы на выданне альбому «Другая сусветная вайна на здымках з архіва Ігара Мельнікава»&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url= https://web.archive.org/web/20180926150019/https://news.tut.by/culture/609137.html|archive-date=2018-09-26|date=2018-09-26|dead-url=yes|language=ru|url=https://news.tut.by/culture/609137.html|title=Редкие фото. Жизнь в Западной Беларуси и советско-немецкий союз до войны|access-date=2024-09-20|publisher=[[TUT.BY]]}}&lt;/ref&gt;.

У 2018 годзе разам з гісторыкам Андрэем Араліным вызначыў месцазнаходжанне вайсковых могілак ХХ стагоддзя ў [[Маладзечна|Маладзечне]], на якіх былі пахаваны вайскоўцы [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]], польскай арміі, а таксама нямецкія і савецкія салдаты і якія былі знішчаны падчас савецкай улады&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.racyja.com/kultura/u-maladechne-znojdzeny-znishchanyya-kamu|title=У Маладэчне знойдзены знішчаныя камуністамі вайсковыя могілкі|dead-url=yes|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127220317/https://www.racyja.com/kultura/u-maladechne-znojdzeny-znishchanyya-kamu|archive-date=2021-01-27|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]}}&lt;/ref&gt;.

Вывучае тэму беларускага [[Катынскі расстрэл|катынскага]] спісу&lt;ref&gt;{{cite web|archive-date=2018-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180330104517/http://naviny.by/rubrics/opinion/2011/09/04/ic_articles_410_174983 |url=https://naviny.by/rubrics/opinion/2011/09/04/ic_articles_410_174983|first=Игорь|last=Мельников|title=Игорь Мельников. Катынь. Тайна белорусского катынского списка до сих пор не разгадана|publisher=[[Naviny.by]]|date=2011-09-04|dead-url=no|language=ru|access-date=2024-09-15}}&lt;/ref&gt;.

== Гістарычныя погляды ==
У сваіх публіцыстычных матэрыялах нярэдка вядзе палеміку з прыхільнікамі «[[Рускі свет|рускага свету]]». Лічыць, што [[далучэнне Заходняй Беларусі да БССР]] прынесла жыхарам заходнебеларускага рэгіёна значную колькасць праблем, перш за ўсё звязаных з [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсіямі]]&lt;ref&gt;{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205210401/https://naviny.by/rubrics/opinion/2011/08/06/ic_articles_410_174650|dead-url=no|archive-date=2023-12-05|date=2011-08-06|access-date=2024-09-14|language=ru|title=Игорь Мельников. Западная Беларусь. Что принес «советский рай»?|first=Игорь|last=Мельников|publisher=[[Naviny.by]]|url=https://naviny.by/rubrics/opinion/2011/08/06/ic_articles_410_174650}}&lt;/ref&gt;. Пры гэтым падкрэслівае, што ўз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР у верасні 1939 года паспрыяла нацыянальнаму і палітычнаму развіццю Беларусі як дзяржавы і [[Беларусы|беларусаў]] як нацыі. У інтэрв’ю «[[Народная Воля|Народнай Волі]]» у 2017 годзе ён патлумачыў свае стаўленне так: ''«Мая жорсткая пазіцыя: 17 верасня 1939 года пайшло на карысць беларускай дзяржаўнасці і нацыі, бо мы атрымалі магчымасць стаць паўнацэннай дзяржавай. Але заўсёды трэба памятаць пра тое, якім коштам далося ўз’яднанне. Пра гэта я і пішу ў сваіх кнігах»''&lt;ref name=“НВ”&gt;{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918105939/https://www.nv-online.info/2017/10/27/igar-melnikau-ya-ne-polski-agent.html|archive-date=2020-09-18|dead-url=yes|access-date=2024-09-14|language=be|title=Ігар Мельнікаў: “Я не польскі агент”|url=https://www.nv-online.info/2017/10/27/igar-melnikau-ya-ne-polski-agent.html|date=2017-10-27|first=Мария|last=Эйсмонт|publisher=[[Народная Воля]]}}&lt;/ref&gt;. У тым жа інтэрв’ю Мельнікаў прызнаў, што адкрыты да супрацоўніцтва з беларускай дзяржавай, але яна памылкова запісала яго ў [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|апазіцыянеры]]&lt;ref name=“НВ” /&gt;.

У 2020 годзе апублікаваў версію аб тым, што ў другой палове 1930-х гадоў СССР і Польшча рыхтаваліся да вайны паміж сабой&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://novychas.online/poviaz/stalinskija-bunkery-vs-vojska-polskae-vajna|title=Вайна, якая не адбылася|first=Ігар|last=Мельнікаў|date=2020-07-08|dead-url=no|access-date=2024-09-15|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706162808/https://novychas.online/poviaz/stalinskija-bunkery-vs-vojska-polskae-vajna|archive-date=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;.

== Кнігі ==
* Заходнебеларуская Атлантыда 1921—1941 гг. (2014)
* Мяжа ля Заслаўя 1921—1941 гг. (2016)
* Заходнебеларуская Атлантыда 1921—1941 гг. Паміж Масквой і Варшавай. (2016)
* Яліна. Гісторыя ў 90 гадоў (2016)
* Мельнікаў І.В. Іосіф Лангбард: класік беларускай савецкай літаратуры / Ігар Мельнікаў. — Мінск: Харвест, 2016 — 62[2] с. ISBN 978-985-18-3898-7
* Забытыя героі. Беларускія жаўнеры ў Другім польскім корпусе і Першай польская асобнай паветрана-дэсантнай брыгадзе (2017)
* Нічыпарук, П. К. Адысея палешука / П. К. Нічыпарук, І. В. Мельнікаў. — Мінск : Альфа-кніга, 2017. — 328 с.
* Мяжа была пад Мінскам. 1921—1941 гг. (2017)
* 20 dywizja piechoty (2017)
* Мельнікаў, І. В. Забыты корпус. Гісторыя польскага войска на тэрыторыі Бабруйшчыны ў 1918, 1919—1920 гадах / І. В. Мельнікаў. — Мінск : Альфа-кніга, 2018. — 224 с.
* Другая сусветная вайна на здымках з архіва Ігара Мельнікава (2019)
* Верасень 1939-га. Магілы «неаб’яўленай» вайны (2019)
* Мельнікаў, І. В. На мяжы цывілізацый. Старонкі гісторыі даваеннага савецка-польскага кардона ў Беларусі / І. В. Мельнікаў. — Мінск : Альфа-кніга, 2020. — 352 с.
* Чэрвень 1941-га. Затрымаць на «старой» мяжы (2021)
* Гібель імперыі. Гісторыя Баранавіцкай бітвы 1916 г. (2023)
* Калабарацыянізм. Анатомія здрады (2023)
* Прыступіць да ліквідацыі (2024)

== Прэміі і ўзнагароды ==
* Прэмія імя Вацлава Ластоўскага за папулярызацыю ведаў па гісторыі Беларусі (2014)&lt;ref name=“НЧ” /&gt;
* Узнагарода імя Льва Сапегі (2020)&lt;ref name=“wnp”&gt;{{cite web|title=Dwoje białoruskich badaczy historii odebrało na UwB nagrody im. Lwa Sapiehy|language=pl|dead-url=no|access-date=2024-09-15|date=2021-11-09|url=https://www.wnp.pl/parlamentarny/wydarzenia/dwoje-bialoruskich-badaczy-historii-odebralo-na-uwb-nagrody-im-lwa-sapiehy,172905.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207111006/https://www.wnp.pl/parlamentarny/wydarzenia/dwoje-bialoruskich-badaczy-historii-odebralo-na-uwb-nagrody-im-lwa-sapiehy,172905.html|archive-date=2021-12-07|publisher=wnp.pl|work={{нп3|Польскае агенцтва друку|Польскае агенцтва друку|bg|Полска агенция по печата}}}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://melnikau1980.livejournal.com Блог гісторыка Ігара Мельнікава] (у Жывым Журнале)
* [https://historiapobach.livejournal.com/ Блог у Жывым Журнале Historiapobach]
* [https://www.youtube.com/channel/UC0ch2QZePqzBh3-eGaeyZTw Канал Ігара Мельнікава на YouTube]
* [https://www.youtube.com/live/EAjULcoOyuc?si=KprLJ-T6wv17oauM Лукашэнка выганяе гісторыю з Беларусі / Ігар Мельнікаў на Еўрарадыё (26 студзеня 2022 года)]
* [https://prisoners.spring96.org/be/person/ihar-melnikau Старонка Ігара Мельнікава на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»]

=== Навуковыя публікацыі ===
* {{cite journal|url=https://wladzasadzenia.pl/2021/20/%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85-%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0-%D0%B2-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8.pdf|journal=Władza Sądzenia|author=Ihar Melnikau (Игорь Мельников)|language=ru|title=«Отторженное возвратих». Влияние российской пропаганды на формирование исторического нарратива в современной Беларуси и национального самосознания белорусского общества|issue=20|year=2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102212342/https://wladzasadzenia.pl/2021/20/%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85-%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0-%D0%B2-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8.pdf |archive-date=2021-11-02|url-status=live|access-date=2024-09-22}}

{{ВС}}

{{DEFAULTSORT:Мельнікаў Ігар Вячаслававіч}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі БДПУ імя Максіма Танка]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]]</text>
      <sha1>kpnb9drmg3ve3mmri14bt5mcn0uyy03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уільям Пірс Роджэрс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>437741</id>
    <revision>
      <id>5157775</id>
      <parentid>4944661</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3902" sha1="f08cwlaetm97l73by916vu2cr21bfll" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Роджэрс}}
{{ДД}}
'''Уільям Пірс Роджэрс''' ({{lang-en|William Pierce Rogers}}; [[23 чэрвеня]] [[1913]], Норфалк — [[2 студзеня]] [[2001]]) — амерыканскі [[палітык]] і дзяржаўны дзеяч.

== Біяграфія ==
Скончыў Колгейцкі ўніверсітэт і юрыдычны факультэт [[Карнельскі ўніверсітэт|Карнельскага ўніверсітэта]]. З 1938 па 1942 год працаваў абвінаваўцам пераважна ў справах аб арганізаванай злачыннасці ў [[Нью-Ёрк]]у. У 1942 годзе паступіў на службу ў флот. Служыў на авіяносцы USS Intrepid (CV-11), удзельнічаў у бітве за Акінаву.

Пасля вайны працаваў юрыстам у камісіях [[Сенат ЗША|Сената ЗША]]. У 1950 годзе Роджэрс стаў партнёрам у нью-ёркскай юрыдычнай фірме Dwight, Royall, Harris, Koegel &amp; Caskey.

З 1953 года займаў пасаду намесніка міністра юстыцыі ў адміністрацыі прэзідэнта [[Дуайт Дэйвід Эйзенхаўэр|Эйзенхаўэра]]. З 1957 па 1961 год — міністр юстыцыі ЗША. На гэтай пасадзе ўпарта змагаўся з расавай сегрэгацыяй, падтрымліваў жорсткія меры па забеспячэнню выканання закона 1957 года Civil Rights Act, які прадугледжваў стварэнне змешаных бела-чорных школ. Быў блізкім саветнікам Ніксана, які займаў пасаду віцэ-прэзідэнта пры Эйзенхаўэры.

З 1961 па 1969 год кіраваў прыватнай юрыдычнай практыкай. З 22 студзеня 1969 года па 3 верасня 1973 года займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ў адміністрацыі Ніксана. Спрабаваў дамагчыся працяглага міру ў Араба-ізраільскім канфлікце, прапанаваўшы так званы план Роджэрса. Лічыўся лаяльным супрацоўнікам [[Рычард Мілхаўс Ніксан|Ніксана]], нягледзячы на тое, што частка яго паўнамоцтваў была ўзурпаваная прэзідэнцкім саветнікам па нацыянальнай бяспецы [[Генры Кісінджэр]]ам.

Узнагароджаны [[Прэзідэнцкі медаль Свабоды|Прэзідэнцкім медалём Свабоды]], выйшаў у адстаўку ў 1973 годзе.

Узначальваў прэзідэнцкую камісію па расследаванні прычын [[Катастрофа шатла Чэленджэр|катастрофы шатла Чэленджэр]].

Памёр ад хваробы сэрца ў 2001 годзе, пахаваны на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Дзяржаўныя сакратары ЗША}}
{{Генеральныя пракуроры ЗША}}
{{Кабінет Дуайта Эйзенхаўэра}}
{{Кабінет Рычарда Ніксана}}

{{DEFAULTSORT:Роджэрс Уільям Пірс}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Карнельскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Генеральныя пракуроры ЗША]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША]]</text>
      <sha1>f08cwlaetm97l73by916vu2cr21bfll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Гогаля (Брэст)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>439431</id>
    <revision>
      <id>5157781</id>
      <parentid>4937191</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T00:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8288" sha1="o03fbbh6wkall890i3tijesec02csbo" xml:space="preserve">{{Вуліца Брэста
 |назва              = Гогаля
 |арыгінальная назва =  
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 52.0918|lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 23.6878|lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = Пешаходная дарожка на вул. Гогаля - panoramio.jpg
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Ленінскі раён (Брэст)|Ленінскі раён]]
 |гістарычны раён    = 
 |метро              = 
 |індэкс             = 
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 2,5 км
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap = 
 |на карце яндэкс    = 
 |на карце гугл      = 
 |sort               = 
}}
{{іншыя значэнні|Вуліца Гогаля}}
'''Вуліца Гогаля''' ({{lang-ru|улица Гоголя}}) — [[вуліца]] ў [[Ленінскі раён (Брэст)|Ленінскім раёне]] [[Брэст]]а, у [[Гістарычны цэнтр Брэста|гістарычным цэнтры горада]].

== Гісторыя ==
Забудова вуліцы вядзецца з сярэдзіны [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Першапачаткова насіла назву '''вуліца Сярэдняя'''. У 1909 годзе пераназвана ў гонар рускага пісьменніка [[М. Гогаль|М. В. Гогаля]]. У [[1921]]—[[1939]] гадах, калі горад знаходзіўся пад уладай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], насіла назву '''вуліца Тадэвуша Касцюшкі''' ў гонар [[Тадэвуш Касцюшка|нацыянальнага героя Беларусі, Польшчы і ЗША]], лідара [[Паўстанне 1794 года|нацыянальна-вызваленчага паўстання 1794 года]]. У гады нямецка-фашысцкай акупацыі — '''Мітэналее'''. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вуліца моцна пацярпела. Пасля вызвалення горада ў [[1944]] г. зноў стала вуліцай Гогаля&lt;ref name=&quot;brest&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.brest-sv.com/brest_histor/ylici/gogola.htm |title=Улица Гоголя |access-date=5 сакавіка 2017 |archive-date=30 студзеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130152020/http://www.brest-sv.com/brest_histor/ylici/gogola.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Фарміраванне вуліцы Гогаля завяршылася ў [[1965]] годзе, калі яе даўжыня была павялічана за кошт [[вуліца Розы Люксембург, Брэст|вул. Розы Люксембург]]&lt;ref name=&quot;brest&quot;/&gt;.

== Размяшчэнне ==
[[Файл:Алея на вул. Гогаля - panoramio.jpg|thumb|Пачатак вуліцу ўзімку]]
Арыентавана з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. На большай частцы ўяўляе сабой [[бульвар]]. Пачынаецца ад вуліцы [[Вуліца Зубачова (Брэст)|Зубачова]] каля [[Брэсцкая крэпасць|Брэсцкай крэпасці]], перасякае чыгуначныя пуці, вуліцу [[Вуліца Фаміна (Брэст)|Фаміна]], з паўночна-заходняга боку прымыкаюць вуліцы [[Вуліца Наганава (Брэст)|Наганава]], [[Вуліца Кааператыўная (Брэст)|Кааператыўная]], [[Вуліца Крупскай (Брэст)|Крупскай]], далей перасякае вуліцы [[Вуліца Камуністычная (Брэст)|Камуністычную]], [[Вуліца Леніна (Брэст)|Леніна]], [[Вуліца Карла Маркса (Брэст)|Карла Маркса]], [[Вуліца Камсамольская (Брэст)|Камсамольскую]], [[Вуліца Савецкая (Брэст)|Савецкую]] ў пешаходнай яе частцы, з паўночна-заходняга боку прымыкае [[вуліца Куйбышава (Брэст)|вуліца Куйбышава]], перасякае [[Вуліца Карбышава (Брэст)|вуліцу Карбышава]] і [[бульвар Касманаўтаў (Брэст)|бульвар Касманаўтаў]], пасля кругавога скрыжавання з [[вуліца Кірава (Брэст)|вуліцай Кірава]] пераходзіць у [[Вуліца Папаніна (Брэст)|вуліцу Папаніна]]. Даўжыня вуліцы складае каля 2,5 км.

== Забудова ==
* № 4 — [[Спарткомплекс «Дынама», Брэст|Спарткомплекс «Дынама»]]
* № 5 — Брэсцкі гарадскі цэнтр культуры
[[Файл:Берасьцейски музычны каледж.jpeg|thumb|Брэсцкі дзяржаўны музычны каледж імя Рыгора Шырмы]]
* № 7 — [[Брэсцкі музычны каледж імя Рыгора Шырмы]]
* № 9 — [[Абласны спартыўны комплекс «Брэсцкі»]] і [[стадыён «Брэсцкі»]]
* № 13 — Брэсцкае аддзяленне [[Беларуская гандлёва-прамысловая палата|Беларускай гандлёва-прамысловай палаты]]
* № 16 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 18 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
[[Файл:Lieninski rajon, Brest, Belarus 7.jpg|thumb|злева|Дамы № 21, 19, 17]]
* № 25 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 33 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
[[Файл:Lieninski rajon, Brest, Belarus 6.jpg|thumb|Касцёл Святога Антонія Падуанскага]]
[[Файл:Lieninski rajon, Brest, Belarus 8.jpg|thumb|злева|Дамы № 36, 38]]
* № 37 — [[касцёл Святога Антонія Падуанскага, Брэст|касцёл Святога Антонія Падуанскага]] — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 41 ([[Плошча Свабоды (Брэст)|пл. Свабоды]], 1) — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 48 — Консульства Францыі
* № 53 ([[Савецкая вуліца (Брэст)|вул. Савецкая]], 51) — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
[[Файл:Colin's - panoramio.jpg|thumb|Дом № 60]]
* № 60 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}

== Славутасці ==
[[Файл:Belarus_Brest_Statue_of_Nikolai_Gogol.jpg|thumb|Помнік М. Гогалю]]
* [[Помнік Мікалаю Гогалю (Брэст)|Помнік Гогалю]] на скрыжаванні за вул. Леніна (1962, скульптар [[А. Шмакаў]]).
* [[Помнік Тысячагоддзя Брэста]] ([[2009]]; архітэктар [[Аляксей Андрэюк]], скульптар [[Аляксей Паўлючук]]) на скрыжаванні за вул. Савецкай
* [[Алея каваных ліхтароў (Брэст)|Алея каваных ліхтароў]] урачыста адкрыта ў гонар гадавіны вызвалення [[Брэст]]а 27 ліпеня 2013 года.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Ленінскі раён (Брэст)]]
[[Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Брэста]]
[[Катэгорыя:Вуліца Гогаля (Брэст)| ]]
[[Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар Мікалая Гогаля]]</text>
      <sha1>o03fbbh6wkall890i3tijesec02csbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Дзяржынскага (Брэст)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>439467</id>
    <revision>
      <id>5157782</id>
      <parentid>4417863</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T00:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5588" sha1="atwqfbeqpdh7718fdpedxmur7mm7id0" xml:space="preserve">{{Вуліца Брэста
 |назва              = Дзяржынскага
 |арыгінальная назва =  
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 52.08845|lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 23.69424|lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = Synagogue Zelionaya 1a.jpg
 |памер фота         = 
 |подпіс             = [[Зялёная сінагога]] на скрыжаванні з вуліцай [[Вуліца 17 верасня (Брэст)|вул. 17 верасня]]  (№ 20)
 |раён               = [[Ленінскі раён (Брэст)|Ленінскі раён]]
 |гістарычны раён    = 
 |метро              = 
 |індэкс             = 
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 1 км
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap = 
 |на карце яндэкс    = 
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = 
 |sort               = 
}}
{{іншыя значэнні|Вуліца Дзяржынскага}}
'''Вуліца Дзяржынскага''' ({{lang-ru|улица Дзержинского}}) — [[вуліца]] ў [[Ленінскі раён (Брэст)|Ленінскім раёне]] [[Брэст]]а, у [[Гістарычны цэнтр Брэста|гістарычным цэнтры горада]].

== Гісторыя ==
Пачала забудоўвацца ў сярэдзіне [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. Да [[1921]] года — '''Крывая''', у часы [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] — '''Пярацкага''', названая так у гонар {{нп5|Браніслаў Пярацкі|польскага палітычнага дзеяча|ru|Перацкий, Бронислав Вильгельм}}. У [[1940]] годзе атрымала імя [[Ф. Дзяржынскі|Ф. Э. Дзяржынскага]]. У гады нямецка-фашысцкай акупацыі вуліца знаходзілася на тэрыторыі [[Брэсцкае гета|Брэсцкага гета]] і насіла назву '''Крумэштрасэ''', пасля вызвалення Беларусі зноў Дзяржынскага&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.brest-sv.com/brest_histor/ylici/dzerginski.htm |title=Улица Ф. Э. Дзержинского |access-date=6 сакавіка 2017 |archive-date=22 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022174042/http://www.brest-sv.com/brest_histor/ylici/dzerginski.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Размяшчэнне ==
Да скрыжавання з вул. Савецкай арыентавана з захаду на ўсход, пасля — з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Размешчана паміж [[Праспект Машэрава (Брэст)|праспектам Машэрава]] і [[Вуліца Будзённага (Брэст)|вуліцай Будзённага]], да якой паралельна. Пачынаецца ад вуліцы [[Вуліца Леніна (Брэст)|Леніна]], перасякае вуліцы [[Вуліца Карла Маркса (Брэст)|Карла Маркса]] і [[Вуліца Савецкіх пагранічнікаў (Брэст)|Савецкіх Пагранічнікаў]], [[Вуліца 17 верасня (Брэст)|17 верасня]], [[Савецкая вуліца (Брэст)|Савецкую]] (у пешаходнай частцы), [[Вуліца Куйбышава (Брэст)|Куйбышава]], [[Вуліца Карбышава (Брэст)|Карбышава]], завяршаецца тупіком у глыбіні квартала. Даўжыня вуліцы складае каля 1 км.

== Забудова ==
* № 4 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 13 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 15 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 16 ([[Вуліца Савецкіх пагранічнікаў (Брэст)|вул. Савецкіх пагранічнікаў]], 18) — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 17 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 19 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 21 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
[[Файл:Brest center002.jpg|thumb|злева|Дом на скрыжаванні з вуліцай 17 верасня (№ 29)]]
* ([[Вуліца 17 верасня (Брэст)|вул. 17 верасня]], 20) — [[Зялёная сінагога]] ([[1848]]) — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 26 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
[[Файл:Брэст. Замалёўкі.jpg|thumb|Дом № 34 на скрыжаванні з вуліцай 17 верасня]]
* № 34 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 36 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 38 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 39 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}

{{зноскі}}
== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Ленінскі раён (Брэст)]]
[[Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Брэста]]
[[Катэгорыя:Вуліца Дзяржынскага (Брэст)| ]]
[[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага]]</text>
      <sha1>atwqfbeqpdh7718fdpedxmur7mm7id0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Леванеўскага (Брэст)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>442574</id>
    <revision>
      <id>5157787</id>
      <parentid>4417900</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T01:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7352" sha1="hcpjcn83svxiq0120xxgctjsyxnzsax" xml:space="preserve">{{Вуліца Брэста
 |назва              = Леванеўскага
 |арыгінальная назва =  
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 52.09413|lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 23.67980|lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = Вул. Леванеўскага - panoramio.jpg
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Ленінскі раён (Брэст)|Ленінскі раён]]
 |гістарычны раён    = 
 |метро              = 
 |індэкс             = 
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 500 м
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap = 
 |на карце яндэкс    = 
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = Lievanieŭskaha Street, Brest
 |sort               = 
}}
{{іншыя значэнні|Вуліца Леванеўскага}}
'''Вуліца Леванеўскага''' ({{lang-ru|улица Леваневского}}) — [[вуліца]] ў [[Ленінскі раён (Брэст)|Ленінскім раёне]] [[Брэст]]а, у [[Гістарычны цэнтр Брэста|гістарычным цэнтры горада]].

== Гісторыя ==
Забудова вуліцы пачалася пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], калі былі зняты абмежаванні на будаўніцтва паміж [[Брэсцкая крэпасць|крэпасцю]] і Кобрынскім фарштатам. У часы [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] — '''Успольна, Пулаўскага''' (1921—1939 гг.). У гэты ж час пачаў узводзіцца жылы пасёлак для польскіх чыноўнікаў у межах сучасных [[Вуліца Леніна (Брэст)|вуліц Леніна]], Леванеўскага, [[вуліца Міцкевіча (Брэст)|Міцкевіча]], [[Вуліца Вароўскага (Брэст)|Вароўскага]] і інш. Працы ўзначальваў архітэктар [[Юліян Лісецкі]], які прапанаваў архітэктурна-планіровачнае рашэнне ўсяго новага раёна, размешчанага на паўднёвы захад ад сучаснай вуліцы Леніна. У яго аснову была пакладзена папулярная ў тыя гады канцэпцыя горада-саду. На цяперашнюю вуліцу Леніна павінны былі выходзіць асноўныя адміністрацыйныя будынкі, а за імі размяшчаўся жылы пасёлак, які меркавалася падзяліць на дзве часткі — «Калонію імя першага прэзідэнта Польшчы Нарутовіча», дзе размяшчаліся хаты для найбольш важных чыноўнікаў, і «Калонію Тартак» (першапачаткова на гэтым месцы знаходзіўся лесапільны завод, цяпер вуліцы Вароўскага і Веры Харужай). Дзве гэтыя калоніі аддзяляліся адзін ад аднаго зялёнай зонай (цяпер гэту тэрыторыю займае [[абласны спартыўны комплекс «Брэсцкі»]]). Галоўным грамадскім збудаваннем з’яўляўся будынак казіно (вул. Леванеўскага, 7)&lt;ref name=&quot;brest&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.brest-sv.com/brest_histor/ylici/levanevskogo.htm |title=Улица С. А. Леваневского |access-date=8 сакавіка 2017 |archive-date=4 красавіка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170404032007/http://www.brest-sv.com/brest_histor/ylici/levanevskogo.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У [[1939]] годзе перайменавана ў гонар савецкага лётчыка і [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] [[Сігізмунд Аляксандравіч Леванеўскі|Сігізмунда Леванеўскага]]. У [[1941]]—[[1944]] гадах, у час нямецка-фашысцкай акупацыі — '''Камендантштрасэ''' ({{lang-de|Каменданцкая}})&lt;ref name=&quot;brest&quot;/&gt;.

== Размяшчэнне ==
Арыентавана з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. З'яўляецца працягам [[Вуліца Міцкевіча (Брэст)|вуліцы Міцкевіча]], пачынаецца ад вуліцы [[Вуліца Леніна (Брэст)|Леніна]], з паўднёвага ўсходу прымыкаюць вуліцы [[вуліца Камуністычная (Брэст)|Камуністычная]], [[вуліца Крупскай (Брэст)|Крупскай]], [[вуліца Чапаева (Брэст)|Чапаева]], завяршаецца тупіком каля [[Парк імя Першага мая (Брэст)|парку культуры і адпачынку імя 1 Мая]]. Даўжыня вуліцы складае каля 500 м.

== Забудова ==
=== Няцотны бок ===
[[Файл:Lieninski rajon, Brest, Belarus 15.jpg|міні|злева|Дом № 1]]
* № 1 —  будынак [[суд Ленінскага раёна Брэста|судоў Ленінскага]] і [[суд Маскоўскага раёна Брэста|Маскоўскага раёнаў]] Брэста — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
[[Файл:Lieninski rajon, Brest, Belarus 3.jpg|thumb|Дом № 5]]
[[Файл:Lieninski rajon, Brest, Belarus 16.jpg|міні|злева|Дом № 3]]
* № 3 — [[Музей гісторыі горада Брэста]] — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 5 — будынак ([[1922]]-[[1924]]) — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
[[Файл:Lieninski rajon, Brest, Belarus 17.jpg|thumb|Дом № 7]]
* № 7 — офіс [[ФК Дынама-Брэст|футбольнага клуба «Дынама-Брэст»]] — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 9 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 11 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 13 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 17 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}

=== Цотны бок ===
* Упраўленне КДБ па Брэсцкай вобласці
[[Файл:Lieninski rajon, Brest, Belarus 23.jpg|thumb|Дом № 6]]
* № 6 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
* № 12 — {{ГККРБ 4|112Е000002}}
{{зноскі}}
== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Lievanieŭskaha Street, Brest}}

[[Катэгорыя:Ленінскі раён (Брэст)]]
[[Катэгорыя:Гістарычны цэнтр Брэста]]
[[Катэгорыя:Вуліца Леванеўскага (Брэст)| ]]</text>
      <sha1>hcpjcn83svxiq0120xxgctjsyxnzsax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Назар Логвінавіч Юшкоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>467860</id>
    <revision>
      <id>5157733</id>
      <parentid>4225644</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T19:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Siliyiw</username>
        <id>169172</id>
      </contributor>
      <origin>5157733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7624" sha1="0mx7n9gt052ei5buaon16gvt3144okb" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Юшкоўскі}}
{{Ваенны дзеяч
|імя              = Назар Логінавіч Юшкоўскі
|дата нараджэння  = 1926
|месца нараджэння = 
|дата смерці      = 27.05.1968
|месца смерці     = 
|выява            = 
|апісанне выявы   = 
|мянушка          = 
|прыналежнасць    = {{сцягафікацыя|СССР}}
|гады службы      = 
|званне           = [[старшы сяржант]]
|род войскаў      = 
|камандаваў       = 
|часць            = 
|бітвы            = [[Вялікая Айчынная вайна]]
|узнагароды       = {{{!}}
{{!}} {{Ордэн Славы}} {{!!}} {{Ордэн Славы}} {{!!}} {{Ордэн Славы}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонай Зоркі}}
{{!}}}
|сувязі           = 
|у адстаўцы       = 
}}
'''Назар Логвінавіч Юшкоўскі''' ({{ДН|||1926}}, [[Круча (Круглянскі раён)|Круча]] [[Круглянскі раён|Круглянскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] — {{ДС|27|5|1968}}, [[Украіна]]) — аўтаматчык; памочнік камандзіра ўзвода стралковай роты 783-га стралковага палка 229-й стралковай дывізіі 21-й арміі [[1-ы Украінскі фронт|1-га Украінскага фронту]], старшы сяржант&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = Юшковский Назар Логинович
|загаловак      = Биографический справочник
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = Мн.
|выдавецтва     = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки
|год            = 1982
|том            = 5
|старонкі       = 714
|старонак       = 737
|серыя          = 
|isbn           = 
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў 1926 годзе ў вёсцы [[Круча (Круглянскі раён)|Круча]] [[Круглянскі раён|Круглянскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] ў сялянскай сям’і. Беларус. Скончыў 7 класаў. У 1941—1942 гадах быў у партызанах на часова акупаванай тэрыторыі Беларусі.

У [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] з 1944 года. На фронце ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з лістапада 1944 года. Ваяваў на [[3-ці Беларускі фронт|3-м Беларускім]] і [[1-ы Украінскі фронт|1-м Украінскім франтах]].

Аўтаматчык 783-га стралковага палка яфрэйтар Назар Юшкоўскі 5 лютага 1945 года, дзейнічаючы ў баявым ачапленні, у раёне горада Гроткау, першым заўважыў групу праціўніка, якая спрабавала атакаваць падраздзяленне з фланга. Адкрыўшы агонь з аўтамата, Назар Юшкоўскі паразіў шасцярых варожых салдат&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Загадам па 229-й стралковай дывізіі ад 15 лютага 1945 года за мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях, яфрэйтар Юшкоўскі Назар Логвінавіч узнагароджаны [[Ордэн Славы|ордэнам Славы]] 3-й ступені.

У перыяд з 16 па 18 сакавіка 1945 года ў баях за горад Нейсе памочнік камандзіра ўзвода стралковай роты 783-га стралковага палка малодшы сяржант Назар Юшкоўскі ўзначаліў атаку байцоў узвода і знішчыў да дзесяці праціўнікаў.

Загадам па 21-й арміі ад 27 красавіка 1945 года за мужнасць і адвагу, праяўленыя ў баях, малодшы сяржант Юшкоўскі Назар Логвінавіч узнагароджаны [[Ордэн Славы|ордэнам Славы]] 2-й ступені.

7 мая 1945 года ў баях за тактычна важную вышыню ля германскага горада [[Штрыгау]], размешчанага ў дваццаці двух кіламетрах на поўнач ад германскага горада Вальдэнбург, і бліжэйшыя населеныя пункты старэйшы сяржант Назар Юшкоўскі, першым падняў байцоў узвода ў атаку, з малымі стратамі выканаў баявую задачу: уварваўся на ўскраіну Штрыгау і вызваліў яго ўсходнюю частку&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;.

Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад 29 чэрвеня 1945 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі старшы сяржант Юшкоўскі Назар Логвінавіч узнагароджаны [[Ордэн Славы|ордэнам Славы]] 1-й ступені, стаўшы поўным кавалерам ордэна Славы.

У 1945 годзе старшына Юшкоўскі Н. Л. дэмабілізаваны. Жыў у вёсцы Папоўка [[Канатопскі раён|Канатопскага раёна]] [[Сумская вобласць|Сумской вобласці]] [[Украіна|Украіны]] працаваў у саўгасе «Канатопскі». Памёр 27 мая 1967 года.

== Узнагароды ==
Узнагароджаны ордэнамі [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Чырвонай Зоркі]], Славы 1-й, 2-й, 3-й ступені, медалямі.

== Памяць ==
[[Файл:Круглае. Алея Герояў. Назар Логвінавіч Юшкоўскі.jpg|міні|злева|Помнік на Алеі Герояў у Круглым]]
* Яму пастаўлены помнік на Алеі Герояў у г.п. [[Круглае]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* ''[[Барыс Дзмітрыевіч Даўгатовіч|Долготович Б. Д.]]'' Кавалеры ордена Славы. — Минск, 2006
* {{Крыніцы/Героі Савецкага Саюза|3}}

== Спасылкі ==
* {{Warheroes|star=Glory|id=10686|name=Назар Логвинович Юшковский}}

{{DEFAULTSORT:Юшкоўскі Назар Логвінавіч}}
[[Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]]</text>
      <sha1>0mx7n9gt052ei5buaon16gvt3144okb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бульбаводства</title>
    <ns>0</ns>
    <id>470476</id>
    <revision>
      <id>5157723</id>
      <parentid>5157616</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5157723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4295" sha1="nw1znoimxk6wtj7inhbzbbk8eka8b61" xml:space="preserve">[[Файл:KartoffelnWelt.png|міні|250px|Дзяржавы з найбольшай доляй у сусветнай вытворчасці бульбы]]
[[Файл:Tractors_in_Potato_Field.jpg|міні|250px|Бульбяная ніва Форт Фэйрфілд у штаце [[Штат Мэн|Мэн]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])]]
[[Файл:Champ de pommes de terre en fleurs.jpg|міні|Квітнеючае бульбяное поле]]
'''Бульбаводства''' — галіна [[Сельская гаспадарка|сельскагаспадарчай]] вытворчасці па вырошчванню [[Бульба|бульбы]] для харчовых, кармавых і прамысловых мэтаў. Па стане на пачатак XXI стагоддзя ў свеце назіраецца павелічэнне як валавога збору бульбы, так і аб'ёмаў яе перапрацоўкі; прыкладны аб'ём вытворчасці бульбы ў свеце на душу насельніцтва складае 50 кг{{Sfn|Ловкис|2008}}.

== Гісторыя ==
У Расійскай імперыі пачатак масавага распаўсюджання бульбы паклаў [[Андрэй Цімафеевіч Балотаў|Андрэй Балотаў]]: ён першым пачаў вырошчваць яго на [[Агарод|агародзе]], а не на [[кветнік|клумбах]]. У 1840 годзе ўрад краіны распачаў меры па ўкараненні культуры вырошчвання «другога хлеба», што сустрэла моцны супраціў сялян і прывяло да «[[Бульбяны бунт|бульбяных бунтаў]]» у пачатку 1840-х гадоў.

== Вытворчасць бульбы ==
Найбуйнейшыя вытворцы бульбы: [[Кітай]], [[Расія]], [[Індыя]], [[Украіна]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Германія]], [[Польшча]], [[Беларусь]], [[Нідэрланды]], [[Францыя]]&lt;ref&gt;[http://faostat.fao.org/faostat/servlet/XteServlet3?Areas=%3E862&amp;Items=116&amp;Elements=51&amp;Years=2005&amp;Years=1995&amp;Years=1985&amp;Format=Table&amp;Xaxis=Years&amp;Yaxis=Countries&amp;Aggregate=&amp;Calculate=&amp;Domain=SUA&amp;ItemTypes=Production.Crops.Primary&amp;language=EN FAOSTAT]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

У [[2004]] г. у свеце было вырашчана 328 млн тон бульбы, што роўна сумарнай сусветнай вытворчасці [[батат]]у і [[ямс]]а&lt;ref&gt;[http://faostat.fao.org/faostat/servlet/XteServlet3?Areas=862&amp;Items=%3E1720&amp;Elements=51&amp;Years=2004&amp;Format=Table&amp;Xaxis=Years&amp;Yaxis=Countries&amp;Aggregate=&amp;Calculate=&amp;Domain=SUA&amp;ItemTypes=Production.Crops.Primary&amp;language=EN1 FAOSTAT]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Паводле даных на 2008 год бульбу ў свеце вырошчвалі для наступных мэтаў{{Sfn|Ловкис|2008}}:
* каля 60 % — для харчавання ў свежым або перапрацаваным выглядзе,
* каля 15 % — на корм скату,
* для перапрацоўкі ў прамысловых мэтах.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{артыкул|аўтар=Ловкис З. В., Грибоедова И. А., Литвяк В. В., Демянович А. Н.|загаловак=Картофелеперерабатывающая отрасль Республики Беларусь|арыгінал=|спасылка=http://www.belproduct.com/userfiles/file/Book1.pdf|выданне=Пищевая промышленность: наука и технологии|тып=|месца=Минск|выдавецтва=|год=2008|выпуск=|том=|нумар=1 (1)|старонкі=4—15|isbn=|issn=|doi=|pmid=|мова=|ref=Ловкис}}{{Недаступная спасылка}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Potato_fields|Картофельные поля}}
* {{ВСЭ3}}{{Праверана|16|2|2012}}

[[Катэгорыя:Бульбаводства| ]]</text>
      <sha1>nw1znoimxk6wtj7inhbzbbk8eka8b61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Міхайлаўна Фрэймут</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479365</id>
    <revision>
      <id>5157735</id>
      <parentid>5148950</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T19:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 7 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13995" sha1="5gt2jrm0l3xd6fyfw2hrwhitrddqxjs" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Фрэймут Вольга Міхайлаўна''' (нар. {{ДН|25|2|1982}}, [[Новы Раздзіл]], [[Львоўская вобласць]], [[Украіна]]) — украінская тэлевядучая, пісьменніца, журналістка і актрыса.

Колішняя вядучая праграм «Пад’ём», «Шоўманія», «Хто зверху?», «[[Рэвізор (тэлеперадача)|Рэвізор]]», сувядучая праграмы «Страсці за рэвізорам» і інш. на «Новым канале», а таксама «Голас краіны. Перазагрузка», «[[Інспектар Фрэймут]]» на тэлеканале «1+1».

== Біяграфія ==
Нарадзілася 25 лютага 1982 г. ў г. Новы Раздол Львоўскай вобласці. Бацька — футбаліст, маці — майстар спорту па плаванні. У раннім дзяцінстве наведвала матчы з удзелам бацькі. Восем гадоў вучылася ў музычнай школе ігры на фартэпіяна.

Ступень бакалаўра атрымала ў [[Варшава|Варшаве]] ва Універсітэце «Вістула». Ступень магістра міжнароднай журналістыкі атрымала ў [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскім нацыянальным універсітэце імя Івана Франка]] і Гарадскім універсітэце Лондана, дзе атрымала дыплом «magna cum laude». Падчас вучобы працавала афіцыянткай.

У якасці псеўданіма ўзяла дзявочае прозвішча маці (Фрэймут), паколькі яе сапраўднае прозвішча Конык і яе першага мужа (Ракаед) не здаваліся ёй мілагучнымі для тэлебачання. Пасля шлюбу з генеральным дырэктарам «Новага канала» Уладзімірам Лакоткам афіцыйна ўзяла прозвішча мужа, але на тэлебачанні працягвае карыстацца псеўданімам «Фрэймут».

== Кар’ера ==
Працавала журналістам у кампаніі [[BBC|Бі-Бі-Сі]]. Здымалася ў рэкламе. Пасля Памаранчавай рэвалюцыі вярнулася з Лондана ў Кіеў, дзе атрымала працу ў міжнародным аддзеле 5-га канала. Пасля зразумела, што праца журналіста-міжнародніка яе не задавальняе. Некаторы час прапрацавала fashion-журналістам у праграме «Сняданак з 1+1». У 2008 г. ранішняе шоу на «[[1+1]]» закрылі. Аб кастынгу на ранішняе шоу «[[Новы канал|Новага канала]]» даведалася ад прадзюсара і журналіста Людзмілы Падлеўскай і пасля паспяховага праходжання спроб стала сувядучай «Пад’ёму» разам з Аляксандрам Педанам і Сяргеем Прытулай. 27 траўня 2011 г. выйшаў апошні эфір «Пад’ёму» ў такім складзе.

У 2010 г. была тварам новай калекцыі ўкраінскага дызайнера Аксаны Караванскай.

З чэрвеня 2011 г. сумесна з Дзмітрыем Калядэнка вяла «Шоўманію». 4 сакавіка 2012 г. праект зачынілі.

У канцы жніўня 2011 г. стартавала праграма «Рэвізор», у якой Вольга Фрэймут правярала якасць устаноў сферы абслугоўвання Украіны. Гэтая перадача стала адным з самых паспяховых праектаў «Новага канала» у сезоне 2011/12 і перамагла ў номінацыі «Лепшае інфармацыйна-забаўляльнае шоу» на Тэлетрыумфе 2012 г. 10 сакавіка — 2 чэрвеня 2012 г. разам з [[Сяргей Дзмітрыевіч Прытула|Сяргеем Прытулай]] вяла шоу «Хто зверху?». 2 снежня 2011 г. вяла лёсаванне групавога этапу Чэмпіянату Еўропы па футболе 2012 г. У 2012 г. разам з [[Аляксандр Сяргеевіч Педан|Педанам]] і [[Сяргей Дзмітрыевіч Прытула|Прытулай]] вяла праект «Кабрыялета».

2011 г. ў складзеным часопісам «Фокус» рэйтынгу «30 самых паспяховых тэлевядучых Украіны» Вольга Фрэймут заняла 26 месца. Мае вопыт у галіне дубляжу: летам 2011 г. агучыла Смурфету са Смурфікаў і Грэйс Кэлі ў фільме «Прынцэса Манака» (2014). У 2012 г. агучыла аўдыясборку «Казкі братоў Грым». Праект быў рэалізаваны часопісам «Карэспандэнт» у супрацоўніцтве з Саветам немцаў Украіны і Пасольствам Федэратыўнай Рэспублікі Германія ва Украіне.

Восенню 2012 г. як член журы ўдзельнічала ў шоу вялікіх пераўвасабленняў «ШОУМАЅТГОУОН». З 9 сакавіка 2013 г. на «Новым канале» ішоў другі сезон шоу «Хто зверху?», які вяла Вольга Фрэймут разам з [[Сяргей Дзмітрыевіч Прытула|Сяргеем Прытулай]]. З кастрычніка 2013 г. разам з Арамам Мнацаканавым вяла на «Новым канале» шоу «Вайна светаў. Рэвізор супраць Шэфа».

24 снежня 2013 г. былі падпісаныя дакументы аб звальненні з Новага канала, і пераход Фрэймут на 1+1. З 2 сакавіка 2014 г. у эфіры тэлеканала «1+1» выходзіць праграма «Голас краіны. Перазагрузка», дзе Вольга з’яўляецца вядучай. 3 верасня 2014 г. на «1+1» адбылася прэм’ера аўтарскай праграмы Вольгі — «Інспектар Фрэймут», у якой вядучая правярае ўстановы грамадскага харчавання. З 11 кастрычніка 2015 г. — трэнер у шоу «Маленькія гіганты» на 1+1.

У лістападзе 2013 г. выйшаў фільм Любаміра Лявіцкага «Цені незабытых продкаў», дзе ў эпізадычнай ролі журналісткі з’яўляецца Фрэймут. У 2016 г. знялася ў эпізадычнай ролі расійска-украінскага серыяла «Гатэль Элеон». Голас Вольгі быў прадубляваны іншай актрысай.

У 2013 г. стала тварам фарбы для валасоў Garnier Color Naturals. З 2013 г. — рэкламны твар пітных ёгуртаў «Актывія». У 2015 годзе стала асобай Ювелірнага дома ZARINA.

У 2017 г. прыйняла рашэнне павярнуцца на «Новы канал». Плануецца, што Вольга Фрэймут стане дырэктаркай школы лэдзі ў новым сезоне рэаліці-шоу «Ад пацанкі да паненкі».

== Асабістая жыццё ==
На 5 канале Вольга Фрэймут пазнаёмілася з Аляксандрам Ракаедам, галоўным рэжысёрам канала, які неўзабаве стаў яе мужам. Яны не былі жанатыя афіцыйна, мелі толькі царкоўны шлюб. Аднак праз некалькі гадоў яны рассталіся.

Дачку Злату Мітчал нарадзіла ў [[Лондан]]е ад карэннага брытанца Ніла.

8 мая 2016 г. Вольга нарадзіла сына Валерыя, а 28 чэрвеня 2017 г. нарадзіла дачку Еўдакію. Бацькам гэтых дзяцей стаў генеральны дырэктар «Новага канала» Уладзімір Лакотка, за якога Вольга выйшла замуж, узяўшы прозвішча Лакотка.

== Тэлепраекты ==
* «Пад’ём» (2008—2011)
* «Шоўманія» (2011—2012)
* «[[Рэвізор (тэлеперадача)|Рэвізор]]» (2011—2014)
* «Хто зверху?» (2013)
* «КабрыаЛета» (2012)
* «ШоўмаЅтгоўон» (2012)
* «Вайна светаў. Рэвізор супраць Шэфа» (2013)
* «Голас краіны. Перазагрузка» (2014—2015)
* «Інспектар Фрэймут» (2014—2015)
* «На нажах» (2016)
* «Новы інспектар Фрэймут. Гарады» (2016)
* «Ад пацанкі да паненкі» (2017)

== Бібліяграфія ==

* ''[https://snowdrop.com.ua/product/de-yist-i-z-kym-spyt-frejmut/ Де їсть і з ким спить Фреймут] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240609160621/https://snowdrop.com.ua/product/de-yist-i-z-kym-spyt-frejmut/ |date=9 чэрвеня 2024 }}'' (Дзе есць і з кім спіць Фрэймут) — К.: SNOWDROP, 2015. — 160 с. — ISBN 978-617-7279-27-2
* ''[https://snowdrop.com.ua/product/etiket/ Школа пані Фреймут: Етикет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240609145103/https://snowdrop.com.ua/product/etiket/ |date=9 чэрвеня 2024 }}'' (Школа пані Фрэймут: Этыкет) ''/'' іранічны майстар-клас — К.: SNOWDROP, 2018. — 96 с. — ISBN 978-966-97793-0-4
* ''[https://snowdrop.com.ua/product/pro-lyubov/ Школа пані Фреймут: Про любов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240609145101/https://snowdrop.com.ua/product/pro-lyubov/ |date=9 чэрвеня 2024 }}'' (Школа пані Фрэймут: Пра каханне) — К.: SNOWDROP, 2018. — 160 с. — ISBN 978-966-97793-2-8
* ''[https://snowdrop.com.ua/product/kazhan-zhan/ Кажан Жан]{{Недаступная спасылка}}'' / казка — К.: SNOWDROP, 2018. — 40 с. — ISBN 978-6-17635-125-2
* ''[https://snowdrop.com.ua/product/marynka-torbynka-yak-zamovlyaty-bratykiv/ Маринка торбинка. Як замовляти братиків] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240609160623/https://snowdrop.com.ua/product/marynka-torbynka-yak-zamovlyaty-bratykiv/ |date=9 чэрвеня 2024 }}'' (Марынка торбачка. Як заказваць брацікаў) — К.: SNOWDROP, 2019. — 16 с. — ISBN 978-966-97901-0-1
* ''[https://snowdrop.com.ua/product/malenkyj-revizor-damsi-abv-abetka/ Маленький ревізор Дамсі АБВ (абетка)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240609155112/https://snowdrop.com.ua/product/malenkyj-revizor-damsi-abv-abetka/ |date=9 чэрвеня 2024 }}'' (Маленькі рэвізор Дамсі АБВ (алфавіт)) — К.: SNOWDROP, 2019. — 24 c. (4 старонкі з налепкамі) — ISBN 978-966-97793-9-7
* [https://snowdrop.com.ua/product/malenkyj-revizor-damsi-123-matematyka/ Маленький ревізор Дамсі 123 (математика)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240609195202/https://snowdrop.com.ua/product/malenkyj-revizor-damsi-123-matematyka/ |date=9 чэрвеня 2024 }} (Маленькі рэвізор Дамсі 123 (матэматыка)) — К.: SNOWDROP, 2019. — 24 c. (4 старонкі з налепкамі) — ISBN 978-966-97793-8-0
* [https://snowdrop.com.ua/product/malenkyj-revizor-damsi-manery/ Маленький ревізор Дамсі (манери)]{{Недаступная спасылка}} (Маленькі рэвізор Дамсі (манеры)) — К.: SNOWDROP, 2019. — 24 c. (4 старонкі з налепкамі) — ISBN 9789669790132
* ''[https://snowdrop.com.ua/product/100-idej-koly-gadzhety-vidpochyvayut/ 100 ідей, коли ґаджети відпочивають]{{Недаступная спасылка}}'' (100 ідэй, калі гаджэты адпачываюць) — К.: SNOWDROP, 2020. — 104 с. — ISBN 978-6-17635-125-2
* [https://snowdrop.com.ua/product/nemovlja/ Немовля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240609155110/https://snowdrop.com.ua/product/nemovlja/ |date=9 чэрвеня 2024 }} (Немаўля) / разам з Наталляй Кундзінай — К.: SNOWDROP, 2020. — 272 c. — ISBN 978-966-97901-6-3

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{ВС}}

{{DEFAULTSORT:Фрэймут}}
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя Украіны]]</text>
      <sha1>5gt2jrm0l3xd6fyfw2hrwhitrddqxjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вейшнорыя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>480708</id>
    <revision>
      <id>5157661</id>
      <parentid>5119554</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T12:18:49Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5157661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35252" sha1="1bodw59ksen8mtkfpd2q05kuisip0wg" xml:space="preserve">{{Гістарычная дзяржава
|назва               = Вейшнорыя
|саманазва           = {{Lang-be-trans|Viejšnoryja}}&lt;br&gt;{{Lang-ru|Вейшнория}}
|статус              = віртуальная дзяржава
|сцяг                = Flag of Viejšnoryja (Veyshnoria), fictional enemy republic for Zapad 2017 exercise.svg
|апісанне_сцяга      = Сцяг Вейшнорыі, прапанаваны карыстальнікам Facebook Яўгенам Махначом.
|герб                = Coat of arms of fictional Vajšnoryja (Veyshnoria) republic, an enemy in &quot;Zapad-2017&quot; exercise.jpg
|апісанне_герба      = Герб Вейшнорыі, прапанаваны карыстальнікам Facebook Яўгенам Махначом.
|карта               = Vejsnoria location map.png
|апісанне            = Межы віртуальнай дзяржавы Вейшнорыя згодна з легендай сумесных стратэгічных вучэнняў «[[Захад-2017]]».
|p1                  =
|flag_p1             =
|p2                  =
|flag_p2             =
|p3                  =
|flag_p3             =
|p4                  =
|flag_p4             =
|утворана            = 2017
|ліквідавана         =
|утворана2           = &lt;!--выкарыстоўваецца пры некалькіх перыядах існавання дзяржавы--&gt;
|ліквідавана2        =
|s1                  =
|flag_s1             =
|s2                  =
|flag_s2             =
|s3                  =
|flag_s3             =
|s4                  =
|flag_s4             =
|дэвіз               =
|гімн                = «Дзяржаўны гімн Вайшнорыі»
|аўдыё               =
|у_складзе           = {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]
|заснавана           = &lt;!--Гэты пункт нічым не запаўняць.--&gt;
|заснавана1          =
|год_заснавання1     =
|заснавана2          =
|год_заснавання2     =
|сталіца             = [[Гродна]]&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.bbc.co.uk/news/blogs-news-from-elsewhere-41107540?SThisFB|title = Belarus at 'war' with imaginary country of Veyshnoria|author = Yana Lyushnevskaya, Alistair Coleman|date = 2017-08-31|publisher = [[BBC]]|language = en|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;
|гарады              = [[Ліда]]&lt;br&gt;[[Смаргонь]]
|мова                = [[беларуская мова|беларуская]]&lt;br&gt;[[літоўская мова|літоўская]]&lt;br&gt;[[польская мова|польская]]&lt;br&gt;[[руская мова|руская]]
|валюта              = [[Талер]]
|дадатковы_параметр  =
|змесціва_параметру  =
|плошча              = ≈ 46 103 км²&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc|title = Государственный земельный кадастр Республики Беларусь|date = 2011-01-01|publisher = [[Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc|archive-date = 4 сакавіка 2016|access-date = 2018-08-08|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|насельніцтва        = ≈ 1 488 917 {{comment|чал.|чалавек}}&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/demografiya_2/g/chislennost-naseleniya-po-oblastyam-i-g-minsku/|title = Численность населения по областям и г. Минску|date = 2018-01-01|publisher = [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь|Национальный статистический комитет Республики Беларусь]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20170902005802/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/demografiya_2/g/chislennost-naseleniya-po-oblastyam-i-g-minsku/|archive-date = 2 верасня 2017|access-date = 2018-08-08|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|шчыльнасць1         =
|год_шчыльнасці1     =
|шчыльнасць2         =
|год_шчыльнасці2     =
|шчыльнасць3         =
|год_шчыльнасці3     =
|форма_кіравання     =
|дынастыя            =
|тытул_кіраўнікоў    =
|кіраўнік1           =
|год_кіраўніка1      =
|тытул_кіраўнікоў2   = &lt;!--выкарыстоўваецца пры змене тытула наступнага кіраўніка--&gt;
|кіраўнік2           =
|год_кіраўніка2      =
|тытул_кіраўнікоў3   =
|кіраўнік3           =
|год_кіраўніка3      =
|тытул_кіраўнікоў4   =
|кіраўнік4           =
|год_кіраўніка4      =
|тытул_кіраўнікоў5   =
|кіраўнік5           =
|год_кіраўніка5      =
|тытул_кіраўнікоў6   =
|кіраўнік6           =
|год_кіраўніка6      =
|рэлігія             = [[каталіцтва]]&lt;br&gt;[[праваслаўе]]
|дадатковы_параметр1 =
|змесціва_параметру1 =
|Этап1               = Аглашэнне легенды вучэнняў «Захад-2017»
|Дата1               = [[29 жніўня]] [[2017]]
|Год1                =
|Этап2               =
|Дата2               =
|Год2                =
|Этап3               =
|Дата3               =
|Год3                =
|Этап4               =
|Дата4               =
|Год4                =
|Этап5               =
|Дата5               =
|Год5                =
|Этап6               =
|Дата6               =
|Год6                =
|дадатковы_параметр2 =
|змесціва_параметру2 =
|да                  =
|д1                  =
|д2                  =
|д3                  =
|д4                  =
|д5                  =
|д6                  =
|д7                  =
|пасля               =
|п1                  =
|п2                  =
|п3                  =
|п4                  =
|п5                  =
|п6                  =
|п7                  =
|сёння               =
|заўв                =
}}
'''Вейшнорыя''' ({{Lang-be-trans|Viejšnoryja}}, {{Lang-ru|Вейшнория}}), або '''Вайшнорыя''' — {{не перакладзена 5|віртуальная дзяржава|віртуальная дзяржава|ru|Виртуальное государство}}&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://officelife.media/news/as-invented-the-state-has-become-a-business-project/|title = Как придуманное государство стало бизнес-проектом|date = 2017-11-08|publisher = Office Life|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20180426213308/https://officelife.media/news/as-invented-the-state-has-become-a-business-project/|archive-date = 26 красавіка 2018|access-date = 2018-08-08|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://dev.by/lenta/main/chto-zastavlyaet-belorusov-emigrirovat-v-veyshnoriyu-i-brat-s-soboy-tyurmu|title = Что заставляет белорусов эмигрировать в Вейшнорию и «брать с собой тюрьму»|author = Полина Легина|date = 2018-02-17|publisher = dev.by|language = ru|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.dsnews.ua/economics/kak-by-strana-kak-delaetsya-biznes-na-nesushchestvuyushchih-gosudarstvah-05072018220000|title = Как бы страна. Как делается бизнес на Вейшнории|author = Денис Лавникевич|date = 2018-07-11|publisher = Деловая Столица|language = ru|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;, якая ўзнікла як элемент легенды сумесных стратэгічных вучэнняў «[[Захад-2017]]» на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] і выклікала вялікі, пераважна жартоўны, розгалас у [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]]. Паводле сцэнарыя вучэнняў выдуманая дзяржава займае тэрыторыю большай часткі [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] і паўночна-заходніх частак [[Мінская вобласць|Мінскай]] і [[Віцебская вобласць|Віцебскай абласцей]]&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://nashaniva.com/196541|title = «Вейшнорыя», «Весбарыя» і «Лубенія» нападаюць на Беларусь і Расію — сцэнар вучэнняў «Захад-2017»|date = 2017-08-29|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;. Карыстальнікі сеткі Інтэрнэт і журналісты адзначаюць, што мяжа Вейшнорыі ў вялікай ступені супадае з мяжой [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у 1920—1939 гадах&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://ru.espreso.tv/article/2017/08/31/rossyyane_sozdaly_v_belarusy_novuyu_stranu_chtoby_osvobodyt_ee_ot_separatystov_lukavaya_ystoryya_veyshnoryy|title = Россияне создали в Беларуси новую страну, чтобы освободить ее от сепаратистов. Лукавая история Вейшнории|date = 2017-08-31|publisher = Еспресо|language = ru|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;. Таксама заўважана, што «абвешчаная» дзяржава супадае з картай электаральнай падтрымкі [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянона Пазняка]] падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (1994)|выбараў прэзідэнта Беларусі ў 1994 годзе]]&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://nashaniva.com/196590|title = «Варожая Вейшнорыя» супадае з электаральнай картай Пазняка за 1994 год|date = 2017-08-29|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, у гэтай частцы Беларусі пражывае больш людзей, якія размаўляюць на [[беларуская мова|беларускай мове]], а таксама гэта раёны Беларусі з вялікай доляй [[каталіцтва|каталіцкага]] насельніцтва&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.radiosvoboda.org/a/28711573.html|title = Уявний ворог Білорусі завойовує популярність у соцмережах|date = 2017-09-03|publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радіо Свобода]]|language = uk|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.obozrevatel.com/ukr/abroad/z-ukrainoyu-ne-vijshlo-u-merezhi-rozpovili-yak-bilorus-rozkolyuyut-na-chastini.htm|title = З Україною не вийшло? У мережі розповіли, як Білорусь розколюють на частини|date = 2017-09-01|publisher = Обозреватель|language = uk|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.bloomberg.com/view/articles/2017-09-15/the-zapad-military-exercise-reveals-putin-s-fear|title = The Zapad Military Exercise Reveals Putin's Fear|date = 2017-09-15|publisher = [[Bloomberg]]|language = en|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Легенда вучэнняў «Захад-2017» ===
[[Файл:Zapad2017 Conditioned situation.jpg|міні|злева|Мапа легенды вучэнняў «Захад-2017».|200x200px]]
Беларуска-расійскія вучэнні мелі статус стратэгічных і мадэлявалі паўнамаштабную вайну&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://meduza.io/en/shapito/2017/08/31/belarusian-twitter-users-are-swearing-allegiance-to-a-fictional-country-invented-for-moscow-s-zapad-2017-war-games|title = Belarusian Twitter users are swearing allegiance to a fictional country invented for Moscow's ‘Zapad 2017’ war-games|date = 2017-08-31|work = [[Meduza]]|language = en|access-date = 2018-08-08|archive-date = 30 чэрвеня 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230630222350/https://meduza.io/en/shapito/2017/08/31/belarusian-twitter-users-are-swearing-allegiance-to-a-fictional-country-invented-for-moscow-s-zapad-2017-war-games|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

[[12 ліпеня]] [[2017]] года на форуме [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]] ў [[Вена|Вене]] намеснік [[Начальнік Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь|кіраўніка]] [[Генеральны штаб Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь|Генеральнага штаба Узброеных Сіл Беларусі]] [[генерал-маёр]] Павел Муравейка часткова раскрыў сцэнарый правядзення вучэнняў&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://gordonua.com/ukr/news/worldnews/-bilo-sinij-prapor-leleka-na-gerbi-stolitsja-v-grodno-legenda-navchan-zahid-2017-pro-isnuvannja-krajini-vejshnorija-porodila-hvilju-memiv-205172.html|title = Біло-синій прапор, лелека на гербі, столиця у Гродно. Легенда навчань «Запад-2017» про існування країни Вейшнорії породила хвилю мемів|date = 2017-08-31|publisher = Гордон|language = uk|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;. Паводле легенды на вучэннях «Захад-2017» будзе распрацаваная мадэль канфлікту паміж «Паўночнымі» (Беларусь і [[Расія]]) і «Заходнімі» (кааліцыя трох дзяржаў-агрэсараў — Вейшнорыі, [[Весбарыя|Весбарыі]] і [[Лубенія|Лубеніі]])&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://tass.ru/opinions/interviews/4419507|title = Глава Минобороны Белоруссии: учение «Запад-2017» не направлено против третьих стран|date = 2017-07-17|publisher = [[ТАСС]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20170824114356/http://tass.ru/opinions/interviews/4419507|archive-date = 24 жніўня 2017|access-date = 2018-08-08|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

Паводле карты, Лубенія супадае з так званым «[[Сувалкскі калідор|Сувалкскім калідорам]]», што аддзяляе Беларусь ад [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]], гэта значыць ахоплівае тэрыторыю паўночна-ўсходняй часткі [[Польшча|Польшчы]] і паўднёва-заходняй часткі [[Літва|Літвы]]&lt;ref&gt;{{cite web|url =https://espreso.tv/news/2017/08/31/pid_chas_navchan_quotzakhid_2017quot_rosiyany_mozhut_probyty_quotkorydorquot_do_kaliningradskoyi_oblasti_rechnyk_zsu|title = Під час навчань «Захід-2017» росіяни можуть пробити «коридор» до Калінінградської області, — речник ЗСУ|date = 2017-08-31|publisher = Еспресо|language = uk|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;. Умоўная Весбарыя займае тэрыторыю заходняй Літвы і цэнтральнай [[Латвія|Латвіі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://povin.com.ua/39575-06-09.html|title = «Ми, незалежні вейшнорцы…»|date = 2017-09-06|publisher = Повінь — зміна системи|language = uk|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;.

Паводле сцэнарыя, «Заходнія» спрабуюць раскалоць саюз Беларусі і Расіі, пагоршыць сацыяльна-эканамічную абстаноўку ў першай, дамагчыся там змены кіраўніцтва і, праз усё гэта, захапіць частку Беларусі і стварыць там дзяржаву пад назвай «Вейшнорыя». Пасля чаго «Заходнія» збіраюцца ўвесці свае войскі на тэрыторыю ўсёй краіны. «Паўночныя», адпаведна, павінны гэтым планам супрацьстаяць&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://hvylya.net/analytics/geopolitics/na-ucheniyah-zapad-2017-protivnikami-rossii-i-belarusi-budut-skazochnyie-stranyi.html|title = На учениях «Запад-2017» противниками России и Беларуси будут «сказочные» страны|date = 2017-08-08|publisher = Хвиля|language = ru|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;.

=== Паходжанне назвы ===
Зацікаўленне Вайшнорыяй спарадзіў артыкул у інтэрнэт-газеце «Наша ніва», у якім назвы, што фігуравалі на вучэннях, былі інтэрпрэтаваны як балцкія адыменныя.

Паводле артыкула, назва «Вейшнорыя» паходзіць ад балцкага двухасноўнага імя Вайшнор (у [[літоўцы|літоўцаў]] «Vaišnoras», у сярэднявечных [[прусы|прусаў]] «Waisnor») — «той, хто ахвотна частуе», г.зн. хлебасольны, а назва «Візбарыя» — ад імя Візбар (у літоўцаў «Visbaras», у прусаў «Wissebar») — «усёпераможны»&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://nashaniva.com/196570|title = Вейшнорыя, Весбарыя, Лубенія: што азначаюць назвы ўмоўных ворагаў Беларусі|author = Алесь Мікус|date = 2017-08-29|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;.

На тэрыторыі Беларусі ў Ашмянскім раёне ёсць вёскі [[Вялікія Вайшнарышкі]] і [[Малыя Вайшнарышкі]], а ў Мінскім раёне вёска «Ашнарава» на ранейшых картах фігуруе як Вейшнарова. У Літве вядомы вёскі ''Vaišnoriškė'' (Уцянскі раён), ''Vaišnorai'' (у Шаўляўскім і Янішкаўскім раёнах). У Польшчы ўздоўж мяжы з Калінінградскай вобласцю — ''Wajsnory'' i ''Wajsznory'' (ранейшы германізаваны варыянт ''Waysnoren'').

У Інтэрнэце сустракаюцца дзве версіі напісання назвы — Вейшнорыя і Вайшнорыя, другая назва лічыцца больш аўтэнтычнай. У літоўскай антрапаніміі засведчаныя варыянты і ''Vaĩšnoras,'' і ''Veĩšnoras'' (націск на першую аснову ў імені)&lt;ref&gt;Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2009. Стар. 155, 158.&lt;/ref&gt;.

== Рэакцыя ==

=== Рэакцыя ў Інтэрнэце ===
{{External media||align=right
||video1=[https://www.youtube.com/watch?v=hCukk2cF0bM EIZVA. Гімн Вайшнорыі / Himn Vaišnoryji]
}}
Вестка пра выдуманую дзяржаву стала віруснай у [[байнэт|байнэце]], выклікала шматлікія [[Інтэрнэт-мем|жарты]]. Беларуская газета «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» прапанавала сваім чытачам прайсці жартоўны тэст на званне сапраўднага вейшнорца&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://nashaniva.com/196609|title = Ці сапраўдны вы вейшнорац?|date = 2017-08-30|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;.

29 жніўня 2017 года ў [[twitter|Твітэры]] з’явіўся акаунт [https://twitter.com/Vaisnoria_MFA «МЗС Вейшнорыі»], у якім публікуюць палітычныя заявы ад імя віртуальнай дзяржавы&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://vgolos.com.ua/news/kraina_veyshnoriya_zavoyovuie_zhartivlyvu_populyarnist_v_sotsmerezhah_280539.html|title = Країна Вейшнорія завойовує жартівливу популярність в соцмережах|date = 2017-09-02|publisher = Вголос|language = uk|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;. Паводле акаунта «МЗС Вейшнорыі», гімнам выдуманай дзяржавы з’яўляецца песня [https://www.youtube.com/watch?v=TmnwHD9uL9c «Нямон»] гурта «[[Стары Ольса]]». Той жа акаунт паведамляе, што афіцыйныя рэзідэнцыі віртуальнай дзяржавы знаходзяцца ў [[Гродна|Гродне]], парламент і ўрад (акрамя міністэрства культуры) — у [[Ліда|Лідзе]], а культурнай сталіцай Вейшнорыі з’яўляецца [[Смаргонь]]&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://nashaniva.com/196622|title = «МЗС Вейшнорыі» пачало працу ў інтэрнэце. Гучаць палітычныя заявы і заклікі да мабілізацыі|author = Паблік Марозаў|date = 2017-08-30|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;.

30 жніўня адкрыты сайт Генеральнага консульства Вейшнорыі, які пачынае прымаць заяўкі на грамадзянства з вырабам «карты вейшнорца». У кастрычніку 2017 года ўсе, хто замовілі карту, атрымалі магчымасць на гэтым жа рэсурсе, прапанаваўшы сваю праграму, балатавацца ў «Сойм Вейшнорыі». Сойм сфармаваны 14 кастрычніка 2017 года па выніках галасавання сярод зарэгістраваных карыстальнікаў і пачаў першую анлайнавую сесію 5 сакавіка 2018 года, прыняў Канстытуцыю Вейшнорыі і шэраг законаў. Афіцыйны сайт Вейшнорыі{{efn-ua|Па сутнасці нагадвае [[сацыяльная сетка|сацыяльную сетку]], што дазваляе каардынаваць розныя праекты. Станам на пачатак 2018 года было зарэгістравана больш за 13,5 тысяч удзельнікаў|}} актыўна выкарыстоўвае як разліковы сродак беларускі {{не перакладзена 5|крыптаталер|крыптаталер|en|Taler (cryptocurrency)}} і спрыяе яго прасоўванню, а з 23 лютага 2018 года наогул прымае яго пад свой «патранат»&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://dev.by/lenta/main/crypto-taler-creators-are-done-with-it|title = Создатели криптовалюты Талер выходят из проекта|date = 2018-02-23|publisher = dev.by|language = ru|access-date = 2018-08-08}}&lt;/ref&gt;. Гэта дае падставы разглядаць Вейшнорыю не толькі як мем, падобна Сан-Эскабару, але і як устойлівую кібердзяржаву.

Быў створаны сайт Нацыянальнага банка Вейшнорыі, які праводзіць тэставанне новых манет вартасцю ў 1 талер ў трох варыянтах. Пасля тэставання новыя манеты выйшлі ў варыянтах Гродна, Ліда, Смаргонь. Пазней быў выпушчаны чацвёрты талер з выявай [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]].

12 верасня ў Facebook з’явіліся старонкі Генеральнага консульства Вейшнорыі ў {{не перакладзена 5|Барашы (Украіна)|Барашах|uk|Бараші}}, [[Адэса|Адэсе]], а пазней — Пасольства Вейшнорыі ва [[Украіна|Украіне]], якое пазіцыянуе сябе як «''афіцыйнае прадстаўніцтва рэспублікі Вейшнорыя ва ўкраінскім сегменце Facebook''».

15 верасня гурт «Eizva» выпускае спецыяльна напісаны імі ўрачысты «Гімн Вайшнорыі»&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=hCukk2cF0bM&lt;/ref&gt;. У тэксце музычнага твору, акрамя згадкі Вайшнорыі ў прыпеве, ёсць словы «Стэгрымія, Гімбутыя, Сурмілія — браце на ўсходзе, мы прыйдзем, чакай». Паводле тлумачэнняў саміх музыкаў, гэтыя назвы перапрацаваныя з тапонімаў на Верхнім Пасожжы (паміж Мсціславам і Смаленскам), якія таксама паходзяць ад балцкіх двухасноўных імёнаў, каб надаць ідэі Вайшнорыі экспансіўнасці — насуперак сцісканню пад літоўскую мяжу.

=== Рэакцыя грамадскасці ===
На думку гісторыка [[Аляксандр Васілевіч Пашкевіч|Аляксандра Пашкевіча]], шэф-рэдактара часопіса «[[ARCHE Пачатак]]», назва «Вейшнорыя» можа замацавацца як жартоўная за паўночна-заходняй часткай Беларусі&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=1539381196122605&amp;id=100001522181859&amp;pnref=story Аляксандр Пашкевіч] — Facebook&lt;/ref&gt;:
{{цытата|Я дык не здзіўлюся, калі за месяц вучэнняў гэтая вар’яцкая «Вейшнорыя» нават і замацуецца для нефармальнага жартаўлівага азначэння рэгіёна Беларусі з перавагай ці значнай доляй у структуры мясцовага насельніцтва каталікоў. Бо раней, здаецца, абагуленай назвы для яго лаканічнага акрэслення ў нас і не існавала.}}

Пісьменнік [[Вінцэсь Мудроў]] лічыць, што розгалас вакол выдуманай дзяржавы распальвае сепаратысцкія настроі&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/vinces.mudrou/posts/10207538096650916 Vinceś Mudroū] — Facebook&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|Гісторыя з «Вейшнорыяй», якая апанавала інфармацыйную стужку, гэта нішто іншае, як наўмыснае распальваньне сэпаратысцкіх настрояў у краіне. Бо сярод «вейшнорцаў» відавочна знойдуцца тыя, хто ўхопіцца за ідэю адасабленьня згаданай тэрыторыі і стварэньня там незалежнай краіны, вэктар разьвіцьця якой будзе скіраваны на Захад.}}

Гродзенскі журналіст [[Андрэй Пачобут]] піша&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/andrzej.poczobut.9/posts/841815439318044 Andrzej Poczobut] — Facebook&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|Вейшнорыя — яшчэ той анекдот, але ёсць штосьці злосна-вычварнае ў тым, з якой лёгкасцю генералы абвесцілі адну частку краіны ворагам іншай часткі... У любым выпадку гэта мне не падабаецца.}}

Па словах журналіста і блогера Дзяніса Казанскага, раней у Беларусі не было асобнай назвы для гэтага рэгіёну, які як і [[Заходняя Украіна]], у мінулым знаходзіўся ў складзе Польшчы&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://deniskazansky.com.ua/vajshnorija/|title = Как выдуманная Вейшнория стала жить своей собственной жизнью|date = 2017-08-29|publisher = Блог Дениса Казанского|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20170923145121/http://deniskazansky.com.ua/vajshnorija/|archive-date = 23 верасня 2017|access-date = 2018-08-31|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;:
{{Цытата|Але чым больш з’яўлялася жартаў, тым больш людзей сталі казаць аб існаванні Вейшнорыі ўсур’ёз. Гэта ж у нас ва Украіне ёсць умоўны «ўкраінскі П’емонт» — Галічына. А ў Беларусі ніякага такога «беларускага П’емонта» не было. Заходнія вобласці раней не вылучалі ў нейкі асаблівы рэгіён і ніякая зборная назва для іх не існавала. А цяпер беларускія і расійскія ваенныя раптам прыдумалі яе, і атрымалі новы сеткавы мем.}}

=== Рэакцыя ўлады ===
У жніўні 2022 года Лідскі раённы суд абвясціў «[[Экстрэмісцкія матэрыялы|экстрэмісцкімі матэрыяламі]]» сацсеткі Вейшнорыі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://meduza.io/news/2022/08/30/v-belarusi-ob-yavili-ekstremistskimi-sotsseti-vymyshlennogo-gosudarstva-veyshnoriya-ego-pridumali-vo-vremya-voennyh-ucheniy-belarusi-i-rossii|title=В Беларуси объявили «экстремистскими» соцсети вымышленного государства Вейшнория. Его придумали во время военных учений Беларуси и России|work=[[Meduza]]|date=2022-08-30|language=ru}}&lt;/ref&gt;. 2 сакавіка 2026 года МУС Беларусі прызнала Вейшнорыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t.me/viasna96/33857|title=Вясна / Правы чалавека ў Беларусі|website=Telegram|access-date=2026-03-02}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Notelist-ua}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://vie.today/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317103135/https://vie.today/ |date=17 сакавіка 2018 }}
* {{УКантакце|veyshnoria|Вейшнорыя}}
* {{twitter|Vaisnoria_MFA|МЗС Вейшнорыі}}
* [https://www.facebook.com/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%BD%D0%BE%D1%80%D1%96%D1%97-%D0%B2-%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D1%96-492222711136118/ Пасольства Вейшнорыі в Украіне]
* [https://vk.com/veish Афіцыйнае прадстаўніцтва Вейшнорыі ў Адэсе]
* [https://www.facebook.com/viejsnoryja.barashi/ Генеральнае консульства Вейшнорыі ў Барашах]
* [http://nbrv.by/ Нацыянальны банк Вейшнорыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180908092739/http://nbrv.by/ |date=8 верасня 2018 }}
* [http://belsat.eu/ru/opinions/vejshnoriya-eto-novorossiya-naoborot/ ''Алесь Киркевич.'' Вейшнория — это Новороссия наоборот] {{ref-ru}} [[БелСат]]
* [http://www.bbc.com/russian/news-41113633 Война с Вейшнорией: как Белоруссия придумала «страну-агрессора»] BBC
* [https://inforesist.org/veyshnoriya-nervnichat-na-etot-raz-nuzhno-belorusam/ Вейшнория. Нервничать на этот раз нужно белорусам] {{ref-ru}}
* [https://m.charter97.org/be/news/2017/9/1/261531/ 8 верасня на Кастрычніцкай плошчы ў Менску будуць выдаваць візы Вяйшнорыі] Хартыя97
* [https://petrimazepa.com/imaginaryenemy.html Жыве Вейшнорыя!] {{ref-ru}} Пётр и Мазепа
* [http://udf.by/news/sobytie/161595-ne-veyshnoriya-a-veyshnor-baynet-smeetsya-i-stanovitsya-v-ochered-za-grazhdanstvom-veyshnorii.html Не Вейшнория, а Вейшнарь! Байнет смеется в очереди за гражданством Вейшнории] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170902011534/http://udf.by/news/sobytie/161595-ne-veyshnoriya-a-veyshnor-baynet-smeetsya-i-stanovitsya-v-ochered-za-grazhdanstvom-veyshnorii.html |date=2 верасня 2017 }} {{ref-ru}} udf.by
* [https://belarusdigest.com/story/viejsnoryja-the-belarusian-defence-ministry-plays-with-fire/ Viejšnoryja: the Belarusian Defence Ministry plays with fire] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180802112942/https://belarusdigest.com/story/viejsnoryja-the-belarusian-defence-ministry-plays-with-fire/ |date=2 жніўня 2018 }} {{ref-en}} Belarus Digest

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Выдуманыя дзяржавы]]
[[Катэгорыя:Ваенныя вучэнні Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларуска-расійскія адносіны]]
[[Катэгорыя:2017 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>1bodw59ksen8mtkfpd2q05kuisip0wg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мелвін Лэйрд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>480709</id>
    <revision>
      <id>5157776</id>
      <parentid>4158885</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5157776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1785" sha1="f4r4wgxert7pltrmagda4kvk4nczr92" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Мелвін Роберт Лэйрд''' ({{lang-en| Melvin Laird}}; {{ДН|1|9|1922}}, [[Омаха]], [[Небраска]] — {{ДС|16|11|2016}}) — амерыканскі палітычны дзеяч, член [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканскай партыі]].

Унук Уільяма Д. Конара (1864—1944), у 1907—1909 гадах намесніка губернатара [[Вісконсін]]а. Скончыў Карлтан-Каледж (1942) у Мінесоце са ступенню бакалаўра і з таго часу служыў у [[Ваенна-марскія сілы ЗША|ВМС ЗША]]. У 1946—1952 гадах быў пераемнікам свайго бацькі ў Сенаце ЗША ад Вісконсіна, з 1952 — дэпутат у Палаце прадстаўнікоў ЗША. Прэзідэнт [[Рычард Ніксан]] у 1969 годзе прызначыў яго міністрам абароны ў сваім кабінеце.

Лэйрд заклікаў Ніксана працягнуць палітыку в’етнамізацыі, т.б. практыкі прыцягнення в’етнамцаў да ўдзелу ва [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайне]]. Для падтрымкі войскаў [[Паўднёвы В’етнам|Паўднёвага В’етнама]] ў 1972 годзе пачаў праект «Enhance Plus», які даў кароткачасовыя станоўчыя вынікі.

{{зноскі}}

{{Сакратары абароны ЗША}}
{{Кабінет Рычарда Ніксана}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лэйрд Мелвін}}</text>
      <sha1>f4r4wgxert7pltrmagda4kvk4nczr92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лажэры-От</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516778</id>
    <revision>
      <id>5157810</id>
      <parentid>4728786</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thilo Parg</username>
        <id>109429</id>
      </contributor>
      <comment>The photo Laugerie-Haute.jpg used previously shows the rock overhang above the Grotte du Grand Roc, west of Laugerie-Basse.</comment>
      <origin>5157810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2981" sha1="rb5oavfsa2edx7pgh3yevqgpa3z3vzl" xml:space="preserve">[[Файл:Laugerie-Haute a.jpg|міні|Лажэры-От]]
'''Лажэры-От''' — велізарнае скальнае навісанне, якое знаходзіцца недалёка ад [[Лез-Эзі-дэ-Таяк-Сірой]] у [[Францыя|французскім]] дэпартаменце [[Дардонь]]. [[Позні палеаліт|Познепалеалітычнае]] археалагічнае паселішча&lt;ref name = opres&gt;{{кніга| загаловак= Encyklopedia Historyczna Świata| том= 1| выдавецтва= Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres| месца= Kraków| год= 1999| isbn = 83-85909-48-6| старонкі= 495}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = kipfer&gt;{{кніга| аўтар= Barbara Ann Kipfer| загаловак= Encyclopedic Dictionary of Archaeology| выдавецтва= Kluwer Academic/Plenum Publishers| месца= New York| год= 2000| isbn = 0-306-46158-7| старонкі= 302}}&lt;/ref&gt;.

Першыя працы ў мясцовасці пад кіраўніцтвам [[Эдуард Лартэ|Э. Лартэ]] і [[Генры Крысці|Г. Крысці]], былі праведзены ў 1863 годзе&lt;ref name = companion&gt;{{кніга| аўтар = [[Рычард Барбер|Richard Barber]]| загаловак= The Companion Guide to Gascony and the Dordogne| выдавецтва= Companion Guides| месца= Woodbridge| год= 1999| isbn = 1-900639-27-0| старонкі= 182}}&lt;/ref&gt;. У ходзе раскопак пад навісаннем былі адкрытыя багатыя стратыграфічныя {{нп3|Серыяцыя, археалогія|серыяцыі|en|Seriation (archaeology)}}, якія змяшчаюць узроўні [[Гравецкая культура|гравецкай]], [[Арыньякская культура|арыньякскай]], [[Салютрэйская культура|салютрэйскай]] і [[Мадленская культура|мадленскай культур]]{{R|kipfer}}. Знаходкі ўтрымліваюць прыклады [[Першабытнае мастацтва|першабытнага мастацтва]], у прыватнасці, вырабленую са [[Слановая косць|слановай косці]] статую жанчыны (так званая ''Венера'') і рэльефную разьбу па косці&lt;ref name = dictionary&gt;{{кніга| загаловак = A Dictionary of Archaeology| аўтар= edited by Ian Shaw and Robert Jameson| выдавецтва= Blackwell Publishing| месца= Malden| год = 1999| isbn = 0-631-17423-0| старонкі= 354}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Археалогія ў Францыі]]
[[Катэгорыя:Славутасці Францыі]]
[[Катэгорыя:Дардонь (дэпартамент)]]</text>
      <sha1>rb5oavfsa2edx7pgh3yevqgpa3z3vzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Волхаўскі фронт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>539121</id>
    <revision>
      <id>5157719</id>
      <parentid>5119785</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15290" sha1="a1l41cvuzcu9n88h4llfpzrldqzl9kh" xml:space="preserve">{{Ваеннае падраздзяленне
|назва               = Волхаўскі фронт
|выява               = [[Выява:Red Army Badge.svg|200px]]
|подпіс              = [[Эмблема]] [[Узброеныя Сілы СССР|УС]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]
|гады                = 1941—1942; 1942—1944
|краіна              = {{Сцяг СССР}} [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]
|падначаленне        = [[Камандуючы|камандуючаму]] [[войскі|войскамі]] [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронту]]
|у складзе           = [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сіл СССР]]
|тып                 = [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронт]]
|уключае_у_сябе      = упраўленне, [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб’яднанні]], [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнні]], [[Вайсковая часць|вайсковыя часці]] і ўстановы
|роля                = абарона
|памер               = [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб’яднанне]]
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = 
|мянушка             = 
|заступнік           = 
|дэвіз               = 
|колеры              = 
|марш                = 
|талісман            = 
|рыштунак            = 
|бітвы               = [[Вялікая Айчынная вайна]]
|знакі_адрозненні    = 
|цяперашні_камандзір = 
|вядомыя_камандзіры  = Камандуючы [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў|К. А. Мерацкоў]]
}}
'''Во́лхаўскі фронт''' (існаваў 17 снежня 1941 — 23 красавіка 1942 года і 8 чэрвеня — 15 лютага 1944 года) — фарміраванне ([[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб’яднанне]]) [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РСЧА]], адзін з [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|франтоў]] [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].

== Фарміраванні і расфарміраванні ==
Створаны па дырэктыве [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандавання|Стаўкі ВГК]] ад 17 снежня 1941 года з ліку сіл левага крыла [[Ленінградскі фронт|Ленінградскага фронту]] і рэзерваў Стаўкі ВГК у ходзе [[Абарона|абароны]] гарадоў [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] [[Волхаў (горад)|Волхава]] і [[Ціхвін]]а.

23 красавіка 1942 года ''фронт'' расфарміраваны і пераўтвораны ў «Волхаўскую групу войскаў» («Група войск Волхаўскага напрамку») Ленінградскага фронту.

8 чэрвеня 1942 года ''Волхаўскі фронт'' утвораны зноў&lt;ref&gt;Камандуючы Ленінградскім фронтам М. С. Хозін 1942/06/08 быў зняты з пасады камандуючага фронту з фармулёўкай «За невыкананне загаду Стаўкі аб своечасовым і хуткім адводзе войскаў 2-й ударнай арміі, за папярова-бюракратычныя метады кіравання войскамі, за адрыў ад войскаў, у выніку чаго праціўнік перарэзаў камунікацыі 2-й ударнай арміі і апошняя была пастаўлена ў выключна цяжкае становішча» ''Исаев А.'' [http://militera.lib.ru/h/isaev_av4/14.html ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА -[ Военная история &amp;#x5D;- Краткий курс истории ВОВ. Наступление маршала Шапошникова]&lt;/ref&gt;.

Канчаткова скасаваны 15 лютага 1944 года.

== 1941—1944 ==
Войскі ''Волхаўскага фронту'' на працягу [[Бітва за Ленінград|бітвы за Ленінград]] у 1941—1944 гадах разам з войскамі Ленінградскага фронту супрацьстаялі [[16-я армія (Германія)|16-й]] (снежань 1941 — студзень 1942 г.), [[18-я армія (Германія)|18-й нямецкай арміі]] (студзень 1942 г. — люты 1944 г.) і [[11-я армія (Германія)|11-й]] (верасень — кастрычнік 1942 г.) нямецкім арміям [[Група армій «Поўнач»|Групы армій «Поўнач»]]. У красавіку 1942 года [[штаб]] ''Волхаўскага фронту'' размяшчаўся ў [[Малая Вішэра|Малой Вішеры]]&lt;ref&gt;''Катышкин И. С.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/katyshkin_is/01.html ВОЕННАЯ ЛИТЕРАТУРА -[ Мемуары &amp;#x5D;- Служили мы в штабе армейском]&lt;/ref&gt;. У студзені 1943 года войскі ''фронту'' адыгралі найважнейшую ролю ў [[Аперацыя «Іскра»|прарыве блакады Ленінграда]], а ў 1944 годзе — у поўным вызваленні горада ад варожай блакады.

== ''Волхаўскі фронт'' першага фарміравання (17.12.1941 — 23.4.1942) ==
* '''Кіруючы склад'''
** Камандуючы войскамі: [[генерал арміі]] [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў|К. А. Мерацкоў]]
** Член Ваеннага савета: [[армейскі камісар 1-га рангу]] А. І. Запарожац
** Начальнік штаба: [[камбрыг]], з 28.12.1941 г. [[генерал-маёр]] Р. Д. Стэльмах
** Начальнік палітычнага ўпраўлення: [[дывізіённы камісар]] П. І. Гарохаў
** Намеснік камандуючага: [[генерал-лейтэнант]] [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|А. А. Уласаў]] (з 20.04.1942 — адначасова камандуючы [[2-я ўдарная армія|2-й ударнай арміі]])

* '''Склад фронту, па стану на 1 студзеня 1942 года '''
** [[2-я ўдарная армія]]
** [[4-я армія (СССР)|4-я армія]]
** [[52-я армія (СССР)|52-я армія]]
** [[59-я армія (СССР)|59-я армія]]
** [[Воінская часць|Часці]] непасрэднага падпарадкавання фронту

== Волхаўская група войскаў [[Ленінградскі фронт|Ленінградскага фронту]] (23.4 — 8.6.1942) ==
* '''Кіруючы склад'''
** Камандуючы войскамі: генерал-лейтэнант [[Міхаіл Сямёнавіч Хозін|М. С. Хозін]]&lt;ref&gt;Адначасова з’яўляўся камандуючым войскамі Ленінградскага фронту, зняты з пасады за правал Любанскай наступальнай аперацыі і гібель 2-й ударнай арміі&lt;/ref&gt;
** Член Ваеннага савета: армейскі камісар 1-га рангу А. І. Запарожац
** Начальнік штаба: генерал-маёр Р. Д. Стэльмах
** Начальнік палітычнага ўпраўлення: дывізіённы камісар П. І. Гарохаў (23.4—12.5.1942 г.); дывізіённы камісар І. В. Шыкін (12—19.5.1942 г.) [Адначасова з’яўляўся начальнікам палітупраўлення Ленінградскага фронту]

== ''Волхаўскі фронт'' другога фарміравання (8.6.1942 — 15.2.1944) ==
* '''Кіруючы склад'''
** Камандуючы войскамі: генерал арміі [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў|К. А. Мерацкоў]]
** Член Ваеннага савета: армейскі камісар 1-га рангу, 8.10.1942 г. [[карпусны камісар]] А. І. Запарожац (9.6—8.10.1942 г.); [[карпусны камісар]], з 6.12.1942 г. генерал-лейтэнант Л. 3. Мехліс (8.10.1942 г. — 17.4.1943 г.); генерал-маёр, з 24.8.1943 г. генерал-лейтэнант Ц. Ф. Штыкоў (17.4.1943 г. — 15.2.1944 г.)
** Начальнік штаба: генерал-маёр Р. Д. Стэльмах (9.6—5.10.1942 г.); генерал-лейтэнант М. М. Шарохін (5.10.1942 г. — 25.6.1943 г.); генерал-маёр, з 26.9.1943 г. генерал-лейтэнант Ф. П. Озераў (25.6.1943 г. — 15.2.1944 г.)
** Начальнік палітычнага ўпраўлення: [[брыгадны камісар]], з 6.12.1942 г. генерал-маёр К. Ф. Калашнікаў (20.6.1942 г. — 15.2.1944 г.)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.blokada.otrok.ru/library/volhov/p1.htm |title=Руководящий состав Волховского фронта |access-date=19 лістапада 2017 |archive-date=10 красавіка 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410004531/http://www.blokada.otrok.ru/library/volhov/p1.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* '''Склад фронту, па стану на 1 студзеня 1943 года'''
** 2-я ўдарная армія
** 4-я армія
** [[8-я армія (СССР)|8-я армія]]
** 52-я армія
** [[54-я армія (СССР)|54-я армія]]
** 59-я армія
** [[14-я паветраная армія]]
** Часці непасрэднага падпарадкавання фронту

* '''Склад фронту, па стану на 1 студзеня 1944 года '''
** 8-я армія
** 54-я армія
** 59-я армія
** 14-я паветраная армія
** Часці непасрэднага падпарадкавання фронту

== Асноўныя аперацыі ''Волхаўскага фронта'' ==
* [[Ціхвінская стратэгічная наступальная аперацыя]]
* [[Любанская аперацыя]]
* [[Аперацыя па вываду з акружэння 2-й ударнай арміі]]
* [[Сінявінская аперацыя (1942)]]
* [[Аперацыя «Іскра»]]
* [[Аперацыя «Палярная Зорка»]]
* [[Мгінская наступальная аперацыя]]
* [[Ленінградска-Наўгародская аперацыя]]
* [[Наўгародска-Лужская наступальная аперацыя]]

== Фотагалерэя ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery widths=200 heights=200&gt;
|Іван Боўкун, [[Пётр Кірылавіч Кашавой|Пётр Кашавой]], Сяргей Храмцоў. Волхаўскі фронт, 1942 г.
Файл:RIAN archive 602484 Joining of Leningrad and Volkhov Fronts.jpg|Сустрэча воінаў [[2-я ўдарная армія|2-й ударнай]] і 67-й армій, 18 студзеня 1943 г., фатаграфія Д. Казлова.
Файл:RIAN archive 662767 Army hospital. Volkhov Front, 1943.jpg|палявы [[шпіталь]], ''Волхаўскі фронт'', студзень [[1943]] года., фатаграфія Анатоля Гараніна.
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Дакументы ==
* Дырэктыва Стаўкі ВГК № 005581 ад 11.12.1941 г. аб стварэнні Волхаўскага фронту
* Дырэктыва Стаўкі ВГК № 170696 ад 2.12.1942 г. аб зацвярджэнні плана аперацыі «Іскра»
* Дырэктыва Стаўкі ВГК № 220023 ад 13.02.1944 г. аб скасаванні Волхаўскага фронту

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* [http://militera.lib.ru/docs/da/blocade/index.html Блокада Ленинграда в документах рассекреченных архивов/под ред. Н. Л. Волковского. — М&lt;span id=&quot;cxmwug&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;: АСТ, СПб.: Полигон, 2005.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120313024716/http://militera.lib.ru/docs/da/blocade/index.html |date=13 сакавіка 2012 }}
* ''Мерецков К. А.'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/meretskov/index.html На службе народу. — М.: Политиздат, 1968.]
* [http://militera.lib.ru/h/na_volhovskom_fronte/01.html На Волховском фронте. 1941—1944. — М&lt;span id=&quot;cxmwwQ&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;: «Наука», 1982.]
* ''Бешанов В. В.'' Ленинградская оборона. — М&lt;span id=&quot;cxmwxQ&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;: ООО «Издательство АСТ», Мн.: Харвест, 2005.
* ''Гланц Дэвид''. Битва за Ленинград. 1941—1945. — М&lt;span id=&quot;cxmwyg&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;: АСТ: Астрель, 2008. ISBN 978-5-17-053893-5.
* ''Шигин Г. А.'' Битва за Ленинград: крупные операции, «белые пятна», потери./Под редакцией Н. Л. Волковского. — СПб.: ООО &quot;Издательство «Полигон», 2004. ISBN 5-89173-261-0.
* ''Гаврилов Б. И.'' Введение // Через «Долину смерти». Подвиг и трагедия воинов Волховского фронта. Январь-июнь 1942 г. Т. 1. Воспоминания и материалы. М., Институт российской истории РАН 2002.
* ''Гаврилов Б. И.'' [http://militera.lib.ru/h/gavrilov_bi(2)/index.html «Долина смерти». Трагедия и подвиг 2-й ударной армии]. — М&lt;span id=&quot;cxmw2A&quot; tabindex=&quot;0&quot;&gt;.&lt;/span&gt;: Институт российской истории РАН 1999. ISBN 5-8055-0057-4

== Спасылкі ==
* [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт]
* [https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ Усе франты Вялікай Айчыннай вайны]
{{Узброеныя сілы СССР у ВАВ}}
[[Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны]]</text>
      <sha1>a1l41cvuzcu9n88h4llfpzrldqzl9kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вендаражскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>547421</id>
    <revision>
      <id>5157664</id>
      <parentid>5148709</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17342" sha1="a0oeyo4t0coy8f4ct8508bgu9qstxpq" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Вендаражскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Магілёўскі раён]]
|Уключае                   = 37 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Вендараж]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = Мельнікава Марына Сяргееўна
  |Назва главы             = Старшыня сельсавета
|Глава2                    = Фурсава Галіна Фядосаўна 
  |Назва главы2            = Кіраўнік спраў 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1470
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Тэлефонны код = +375 212
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/vnedorozh/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Ве́ндаражскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Вендараж]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Магілёўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. Пад час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з ліпеня 1941 года да чэрвеня 1944 года акупіраваны  нямецкімі войскамі. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Хрыпялёўскі сельсавет|Хрыпялёўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 22 ліпеня 1960 года ў склад сельсавета са скасаванага [[Семукацкі сельсавет|Семукацкага сельсавета]] перададзены 16 населеных пунктаў ([[Александроў (вёска, Магілёўскі раён)|Александроў]], [[Альхоўка (Магілёўскі раён)|Альхоўка]], [[Барок (Магілёўскі раён)|Барок]], [[Бярозаўка (Вендаражскі сельсавет)|Бярозаўка]], [[Вялікія Бялевічы]], [[Катвіна]], [[Коркаць]], [[Майшчына]], [[Малыя Бялевічы]], [[Мікалаеўка (Магілёўскі раён)|Мікалаеўка]], [[Міхайлаўск (Магілёўскі раён)|Міхайлаўск]], [[Навабеліца]], [[Паддуб’е (Магілёўскі раён)|Паддуб’е]], [[Паўлаўск (Магілёўскі раён)|Паўлаўск]], [[Рубеж (Магілёўскі раён)|Рубеж]] і [[Укружжа]]), таксама ў склад сельсавета перададзены 10 населеных пунктаў [[Цішоўскі сельсавет|Цішоўскага сельсавета]] ([[Барсукі (Магілёўскі раён)|Барсукі]], [[Вясёлы (Магілёўскі раён)|Вясёлы]], [[Гуслішча]], [[Гуслянка]], [[Жабін Паўднёвы]], [[Жабін Паўночны]], [[Залессе (Магілёўскі раён)|Залессе]], [[Навасёлкі (Вендаражскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Паддуб’е (Вендаражскі сельсавет)|Паддуб’е]] і [[Ямніца]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.&lt;/ref&gt;. 4 чэрвеня 1965 года ў склад адноўленага [[Семукацкі сельсавет|Семукацкага сельсавета]] перададзены 15 населеных пунктаў ([[Александроў (вёска, Магілёўскі раён)|Александроў]], [[Альхоўка (Магілёўскі раён)|Альхоўка]], [[Барок (Магілёўскі раён)|Барок]], [[Барсукі (Семукацкі сельсавет)|Барсукі]], [[Бярозаўка (Вендаражскі сельсавет)|Бярозаўка]], [[Вялікія Бялевічы]], [[Дуброўка (Семукацкі сельсавет)|Дуброўка]], [[Катвіна]], [[Коркаць]], [[Майшчына]], [[Малыя Бялевічы]], [[Паддуб’е (Магілёўскі раён)|Паддуб’е]], [[Паўлаўск (Магілёўскі раён)|Паўлаўск]], [[Рубеж (Магілёўскі раён)|Рубеж]] і [[Укружжа]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).&lt;/ref&gt;. 13 лютага 2014 года скасавана вёска [[Хвашчоўка (Магілёўскі раён)|Хвашчоўка]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pravoby.info/reg/12/413.htm |title=Решение Могилевского районного Совета депутатов от 13.02.2014 № 37-3 Об упразднении деревни Хващевка Вендорожского сельсовета Могилевского района и внесении изменений в решение Могилевского районного Совета депутатов от 24 декабря 2009 г. N 29-9 |access-date=28 мая 2022 |archive-date=1 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001103653/http://www.pravoby.info/reg/12/413.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1825 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 3,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1470 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 33 населеныя пункты (2009 г.):
{|class=standard
|+
! Населены пункт
! Статус
! Насельніцтва, 2007
! Гаспадаркі, 2007
! Насельніцтва, 2009&lt;ref&gt;[http://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 Итоговые данные переписи населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211031135233/https://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 |date=31 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=center | [[Атнянка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 17 || align=center | 10 || align=center | 24 
|-
| align=center | [[Барсукі (Магілёўскі раён)|Барсукі]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 9 || align=&quot;center&quot; | 8 || align=center | 14 
|-
| align=center | [[Бартнякі]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 7 || align=&quot;center&quot; | 4 || align=center | 6 
|-
| align=center | [[Будзішча (Магілёўскі раён)|Будзішча]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 77 || align=&quot;center&quot; | 35 || align=center | 77 
|-
| align=center | [[Бяляўшчына (Магілёўскі раён)|Бяляўшчына]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 25 || align=&quot;center&quot; | 16 || align=center | 33 
|-
| align=center | [[Бярозаўка (Вендаражскі сельсавет)|Бярозаўка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 22 || align=&quot;center&quot; | 16 || align=center | 22 
|-
| align=center | [[Варатыншчына]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 18 || align=&quot;center&quot; | 14 || align=center | 9 
|-
| align=center | [[Вендараж]] || align=&quot;center&quot; | аграгарадок || align=center | 335 || align=&quot;center&quot; | 135 || align=center | 306 
|-
| align=center | [[Вясёлы (Магілёўскі раён)|Вясёлы]] || align=&quot;center&quot; | пасёлак || align=center | 18 || align=&quot;center&quot; | 10 || align=center | 24 
|-
| align=center | [[Гуслішча]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 182 || align=&quot;center&quot; | 65 || align=center | 153
|-
| align=center | [[Гуслянка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 25 || align=&quot;center&quot; | 18 || align=center | 24
|-
| align=center | [[Дубінка (Магілёўскі раён)|Дубінка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 135 || align=&quot;center&quot; | 41 || align=center | 138
|-
| align=center | [[Журавец 1]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 10 || align=&quot;center&quot; | 6 || align=center | 6
|-
| align=center | [[Журавец 2]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 7 || align=&quot;center&quot; | 6 || align=center | 5
|-
| align=center | [[Завярэжжа]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 87 || align=&quot;center&quot; | 33 || align=center | 68
|-
| align=center | [[Залессе (Магілёўскі раён)|Залессе]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 44 || align=&quot;center&quot; | 19 || align=center | 41
|-
| align=center | [[Карчомка (Магілёўскі раён)|Карчомка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 57 || align=&quot;center&quot; | 28 || align=center | 55
|- 
| align=center | [[Концы]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 4 || align=&quot;center&quot; | 4 || align=center | 4
|-
| align=center | [[Красная Слабада (Магілёўскі раён)|Красная Слабада]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 8 || align=&quot;center&quot; | 4 || align=center | 7
|-
| align=center | [[Куты (Магілёўскі раён)|Куты]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 67 || align=&quot;center&quot; | 38 || align=center | 60
|-
| align=center | [[Масальшчына]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 3 || align=&quot;center&quot; | 2 || align=center | 4
|-
| align=center | [[Маяк (Магілёўскі раён)|Маяк]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 2 || align=&quot;center&quot; | 1 || align=center | 4
|-
| align=center | [[Міхалёва (Магілёўскі раён)|Міхалёва]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 330 || align=&quot;center&quot; | 117 || align=center | 328
|-
| align=center | [[Навасёлкі (Вендаражскі сельсавет)|Навасёлкі]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 50 || align=&quot;center&quot; | 25 || align=center | 45
|-
| align=center | [[Новы Вендараж]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 167 || align=&quot;center&quot; | 52 || align=center | 173
|-
| align=center | [[Новы Сінін]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 33 || align=&quot;center&quot; | 14 || align=center | 24
|-
| align=center | [[Панізоў]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 5 || align=&quot;center&quot; | 5 || align=center | 5
|-
| align=center | [[Вендрыж|Станцыя Вендрыж]] || align=&quot;center&quot; | пасёлак || align=center | 42 || align=&quot;center&quot; | 15 || align=center | 38
|-
| align=center | [[Стары Сінін]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 24 || align=&quot;center&quot; | 13 || align=center | 20
|-
| align=center | [[Угалле]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 34 || align=&quot;center&quot; | 19 || align=center | 24
|-
| align=center | [[Хрыпялёва]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 70 || align=&quot;center&quot; | 29 || align=center | 44
|-
| align=center | [[Южны Жабін]] || align=&quot;center&quot; | пасёлак || align=center | 0 || align=&quot;center&quot; | 0 || align=center | 3
|-
| align=center | [[Ямніца]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 23 || align=&quot;center&quot; | 13 || align=center | 37
|-
|}

Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета:
* [[Зялёная Слабада]] — вёска.
* [[Капейнае (Магілёўскі раён)|Капейнае]] — вёска.
* [[Лавец]] — вёска.
* Паўночны Жабін — вёска (скасавана ў 1998 годзе).
* [[Хвашчоўка (Магілёўскі раён)|Хвашчоўка]] — вёска (скасавана ў 2014 годзе).
* [[Шараеўка]] — вёска.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* {{Крыніцы/ГВБ|6-2}}
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т.2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. ISBN 5-85700-142-0.

{{Вендаражскі сельсавет}}
{{Магілёўскі раён}}

[[Катэгорыя:Вендаражскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>a0oeyo4t0coy8f4ct8508bgu9qstxpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Філімонава (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>550505</id>
    <revision>
      <id>5157791</id>
      <parentid>5051428</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T01:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9282" sha1="25zrq8cjdfmnct8d1rbwzie6qkmvpsn" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = 
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = 19_райпаліклініка._Мінск.JPG
 |памер фота         = 300px
 |подпіс             = 19-я райпаліклініка Мінска. Люты 2018 г.
 |раён               = 
 |гістарычны раён    = 
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 
 |метро              = {{minskmetro|1}} [[Маскоўская (станцыя метро, Мінск)|Маскоўская]],&lt;br&gt;{{minskmetro|1}} [[Усход (станцыя метро)|Усход]]
 |індэкс             = 
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 
 |пакрыццё           = 
 |рух                = 
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap = 
 |на карце яндэкс    = 
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = 
 |sort               = 
}}
[[Файл:Miensk, Ślapanka, Vańkovič. Менск, Сьляпянка, Ваньковіч (1932).jpg|міні|справа|Сядзіба Ваньковічаў. 1932 г.]]
[[Файл:Інстытут_сучасных_ведаў.JPG|міні|Інстытут сучасных ведаў. Люты 2018 г.]]
[[Файл:19_дзяцячая_паліклініка._Мінск.JPG|міні|19-я дзіцячая паліклініка Мінска. Люты 2018 г.]]
'''Вуліца Філімонава''' — [[вуліца]] ў [[Партызанскі раён (Мінск)|Партызанскім]] і [[Першамайскі раён (Мінск)|Першамайскім]] раёнах [[Мінск]]а. Названа ў памяць [[Дзмітрый Фаміч Філімонаў|Д. Ф. Філімонава]]&lt;ref&gt;[http://vulica.by/filimonova.html Улица Филимонова] // Vulica.by&lt;/ref&gt;. Пачынаецца ад [[Плошча Запарожская (Мінск)|Запарожскай пл.]] і цягнецца да [[Вуліца Кедышкі (Мінск)|вул. Кедышкі]] ў раёне [[Севастопальскі парк|Севастопальскага парка]].

== Славутасці вуліцы ==
* Парнікова-цяплічны камбінат
* [[Сядзіба Ваньковічаў (Мінск)|Сядзіба Ваньковічаў]]
* [[Сляпянская водная сістэма]]
* 24-я гарадская паліклініка спецмедаглядаў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://24gp.by/ |title=Сайт 24-й паліклінікі спецмедаглядаў |access-date=20 лютага 2018 |archive-date=24 лютага 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224031922/http://24gp.by/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (дом 53)
* [[Маскоўскі аўтавакзал (Мінск)|Маскоўскі аўтавакзал]] (1962—2014) (дом 63&lt;ref&gt;З 2014 г. на месцы аўтавакзала ідзе будоўля будынка кампаніі «Газпрам».&lt;/ref&gt;)
* Развязка з [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр. Незалежнасці]] (з чэрвеня 2016 г.)
* Гандлёвы цэнтр «Аляксандраў Пасаж»
* [[Інстытут сучасных ведаў імя А. М. Шырокава]] (дом 69)
* 19-я гарадская дзіцячая паліклініка&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.19gdp.by/ |title=Сайт 19-й дзіцячай паліклінікі |access-date=20 лютага 2018 |archive-date=23 сакавіка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323170804/http://19gdp.by/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; і 19-я раённая паліклініка (для дарослых&lt;ref&gt;[http://www.19crp.by/ Сайт 19-й раённай паліклінікі]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Абедзве паліклінікі запісаны пад адрасам пр. Незалежнасці, 119, але фактычна знаходзяцца па вул. Філімонава.&lt;/ref&gt;)
* [[РНПЦ эпідэміялогіі і мікрабіялогіі]] (дом 23)

== Цікавыя факты ==
* Сядзіба Ваньковічаў уваходзіць у [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]].
* Праект будаўніцтва Маскоўскага аўтавакзала атрымаў тытул самага характэрнага постмадэрнісцкага аб’екта беларускай архітэктуры&lt;ref&gt;[http://ru.poezdka.de/113/belarus/mensk/minsk-bus-station/bus-station-moskowsky.html Автовокзал Московский] // POEZDKA.DE&lt;/ref&gt; і гран-пры на рэспубліканскім конкурсе «Брэст-99».
* У 2011 годзе на наступны дзень пасля [[Выбух у мінскім метрапалітэне|тэракту 11 красавіка ў метро]] ў Мінску хадзілі чуткі, быццам адбыўся яшчэ адзін выбух на «Маскоўскім» аўтавакзале. Часткова яны маглі быць заснаваны на тым факце, што побач з рэстаранам «Мегаполіс» (будынак Нацыянальнай бібліятэкі) познім ранкам стаяла машына хуткай дапамогі&lt;ref&gt;Андрэй Берастоўскі. [http://minsk-old-new.com/minsk-3482-be.htm Тэракт у мінскім метро 11 красавіка 2011 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170711055432/http://minsk-old-new.com/minsk-3482-be.htm |date=11 ліпеня 2017 }} // Минск старый и новый&lt;/ref&gt;. Але гэта магло таксама тлумачыцца разгубленасцю і недахопам дакладнай інфармацыі.
* Інстытут сучасных ведаў з’яўляецца першай прыватнай ВНУ [[БССР]] (заснаваны як гасразліковы ў [[1990]] г.). У чэрвені 2016 г. у гонар інстытута назвалі новы прыпынак аўтобуса 87с, які ёсць толькі ў напрамку вул. Кедышкі пасля развязкі з пр. Незалежнасці&lt;ref name=&quot;berastouski_2016_08&quot;&gt;[http://berastouski.blogspot.com.by/2016/08/blog-post.html Транспартная развязка Філімонава-Незалежнасці (Мінск). Фоткі] // Блог Андрэя Берастоўскага&lt;/ref&gt;.
* 19-павярховы «Аляксандраў пасаж» мае свой панарамны ліфт, якім, у адрозненне ад аналагічнага ліфта [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі]], можна карыстацца бясплатна&lt;ref name=&quot;berastouski_2016_08&quot;/&gt;.
* У адным месцы вуліца Філімонава перасякае [[Мінская дзіцячая чыгунка імя К. С. Заслонава|дзіцячую чыгунку]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://vulica.by/filimonova.html Улица Филимонова] // Vulica.by
* [http://ato.by/street/1107 Улица Филимонова] // Ato.by
* [https://maps.tut.by/minsk/filimonova-ul/ Улица Филимонова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180302170408/http://maps.tut.by/minsk/filimonova-ul/ |date=2 сакавіка 2018 }} // Мaps Тut.by
* [http://berastouski.blogspot.com.by/2016/08/blog-post.html Транспартная развязка Філімонава-Незалежнасці (Мінск). Фоткі] // Блог Андрэя Берастоўскага
* А. Берастоўскі. [http://www.minsk-old-new.com/minsk-3505-be.htm Аўтавакзал «Маскоўскі». Ламаць і будаваць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170711061133/http://minsk-old-new.com/minsk-3505-be.htm |date=11 ліпеня 2017 }} // Минск старый и новый
* А. Берастоўскі. [http://minsk-old-new.com/minsk-3506-be.htm Аўтавакзал «Маскоўскі». Працяг гісторыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170711060923/http://minsk-old-new.com/minsk-3506-be.htm |date=11 ліпеня 2017 }} // Минск старый и новый

{{Вуліцы Мінска:Партызанскі}}
{{Вуліцы Мінска:Першамайскі}}

[[Катэгорыя:Вуліцы паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]]
[[Катэгорыя:Вуліца Філімонава (Мінск)| ]]</text>
      <sha1>25zrq8cjdfmnct8d1rbwzie6qkmvpsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бабруйскі дэканат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>568605</id>
    <revision>
      <id>5157666</id>
      <parentid>5157163</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BasiliusNorr</username>
        <id>164739</id>
      </contributor>
      <comment>Дадаў дэкана 1843г</comment>
      <origin>5157666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3271" sha1="ldf6f3s3zugiwpae9gwtmupn1zqne8a" xml:space="preserve">'''Бабруйскі дэканат''' — [[Дэканат (каталіцтва)|дэканат]] [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай]] [[архідыяцэзія|архідыяцэзіі]] [[Рымска-Каталіцкі Касцёл на Беларусі|Рымска-каталіцкага касцёлу Беларусі]].

== Парафіі ==
* [[Асіповічы]] — [[Касцёл Божай Міласэрнасці (Асіповічы)|парафія Божай Міласэрнасці]]&lt;ref&gt;https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3229-asipovichy-parafiya-bozhaj-milasernastsi&lt;/ref&gt;
* [[Бабруйск]] — [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Бабруйск)|парафія Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі]]
:* Да парафіі адносіцца [[капліца-пахавальня Забелаў]] у вёсцы [[Ізюмава]]
* [[Глуск]] — парафія Св. Ганны
* [[Ялізава]] — парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі
* [[Казімірова (Асіповіцкі раён)|Казімірова]] — [[Касцёл Святога Юзафа (Казімірова)|парафія Св. Юзафа]]
* [[Клічаў]] — парафія Найсвяцейшай Дзевы Марыі Фацімскай

== Дэканы ==

* У 1843 Ян Кланоўскі, адміністратар Глускі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://petergen.com/bovkalo/sp/minsk1843.html|title=Список католического духовенства Минской епархии на 1843 г.|website=petergen.com|access-date=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;
* У 1901 – вакансія&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/8404/|загаловак=Directorium Divini officii et Missarum pro Archidioecesi Mohiloviensi nec non pro Dioecesi Minscensi in annum domini 1901|год=1900|выдавецтва=Typis Joseph Zawadzki}}&lt;/ref&gt;
* У 1902/1906—1912 ксёндз-канонік [[Ян Красоўскі]]
* У 1917 Вацлаў Пацэвіч&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/8407/|загаловак=Directorium Divini officii et Missarum pro Archidioecesi Mohiloviensi nec non pro Dioecesi Minscensi in annum domini 1917|год=1916|мова=pl}}&lt;/ref&gt;
* У 2026 а. маг. Натанаэль Войтала [[Капуцыны (манаскі ордэн)|OFM]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://catholicminsk.by/archidyjacezija/parafii/|title=Парафіі – Catholicminsk.by|website=catholicminsk.by|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://old.catholic.by/2/belarus/dioceses/minsk-mohilev.html Мінска-Магілёўская архідыяцэзія] — http://catholic.by/

{{Дэканаты Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі}}

[[Катэгорыя:Дэканаты Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]]
[[Катэгорыя:Рэлігія ў Бабруйскім раёне]]</text>
      <sha1>ldf6f3s3zugiwpae9gwtmupn1zqne8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вянок санетаў (фільм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587364</id>
    <revision>
      <id>5157879</id>
      <parentid>5079636</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T11:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6237" sha1="ntlm3a5645q9twkv3o5wsqw0t5owc0i" xml:space="preserve">{{фільм
 |Выява              = Вянок санетаў (афіша).jpg
}}
'''«Вяно{{націск}}к сане{{націск}}таў»''' ({{lang-ru|Венок сонетов}}) — [[беларусь|беларускі]] [[мастацкі фільм]] рэжысёра [[Валерый Давідавіч Рубінчык|Валерыя Рубінчыка]], зняты на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (Творчае аб’яднанне мастацкіх фільмаў) у [[1976 год у гісторыі кіно|1976]] годзе.&lt;ref name=nast&gt;{{cite news|title= «Бязмежнае кіно» з аўдыядэскрыпцыяй|url= https://nastgaz.by/tag/vyanok-sanetau/|publisher= «[[Настаўніцкая газета]]»|date= 10 верасня 2019|access-date= 2019-09-16|archive-date= 22 лістапада 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20191122175408/https://nastgaz.by/tag/vyanok-sanetau/|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

== Сюжэт ==
Хутка канец [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]]. Двое рабят збеглі з вучэльні і прабіраюцца на фронт. У вакзальнай таўханіне ўцекачы губляюць адзін аднаго — і неўзабаве аднаму з іх трэба будзе прыняць свой першы бой.

== У ролях ==
{{уРоляхВерх}}
{{уРолях|{{не перакладзена 3|Ігар Уладзіміравіч Меркулаў|Ігар Меркулаў|ru|Меркулов, Игорь Владимирович}}||Арцём Перагудаў}}
{{уРолях|[[Аляксандр Жукоўскі]]||Іван Сабурэнкаў}}
{{уРолях|[[Іра Зяленка]]||Люба}}
{{уРолях|[[Уладзімір Юр’еў|Валодзя Юр’еў]]||Ермалаіч}}
{{уРолях|Э. Гелер|капельмейстар|}}
{{уРолях|Г. Шціль||Ампілогаў}}
{{уРолях|В. Нікулін||Пажарскі}}
{{уРолях|П. Юрчанкоў||Траццяк}}
{{уРолях|В. Ільічоў||Валодзя-знішчальнік}}
{{уРолях|П. Куцэлай||Анюта}}
{{уРолях|А. Харытонаў||Крупенін}}
{{уРолях|Е. Шабан|камендант|}}
{{уРолях|[[В. Ганшын]]||Самохін}}
{{уРолях|[[Леанід Кміт]]|старшына|}}
{{уРолях|[[Б. Гіцін]]|пагранічнік|}}
{{уРолях|[[П. Саўдаргас]]|стары|}}
{{уРолях|[[П. Арыніна]]|фраў|Марта}}
{{уРолях|Света Грэза||Эмілія}}
{{уРолях|Саша Кацько|брат|Эміліі}}
{{уРолях|А. Дубровіна, О. Лысенка, Л. Румянцава|выканаўцы роляў у спектаклі «Тры сястры»|}}
{{уРоляхНіз}}

=== У эпізодах ===
{{уРоляхВерх}}
{{уРолях|Е. Шулгайтэ||}}
{{уРолях|Н. Зомер||}}
{{уРолях|С. Івашкіна||}}
{{уРолях|Э. Гарачы||}}
{{уРолях|[[Вера Ільінічна Кавалерава|В. Кавалерава]]||}}
{{уРолях|Ю Баталаў||}}
{{уРолях|В. Січкар||}}
{{уРолях|П. Пінігіна||}}
{{уРолях|П. Пярвушын||}}
{{уРолях|С. Міліцын||}}
{{уРолях|В. Грыцэўскі||}}
{{уРолях|В. Шмыроў||}}
{{уРолях|А. Бяспалы||}}
{{уРолях|В. Маладцоў||}}
{{уРолях|К. Барткявічус||}}
{{уРолях|В. Мікнюс||}}
{{уРолях|Ж. Шальян||}}
{{уРолях|Алёша Кузняцоў||}}
{{уРолях|Ігар Краўчанка||}}
{{уРолях|Арына Нарлан||}}
{{уРолях|В. Сініцын||}}
{{уРолях|Г. Васілеўскі||}}
{{уРолях|І. Удрас||}}
{{уРолях|М. Готбейтэр||}}
{{уРолях|Н. Табашнікаў-Зорын||}}
{{уРолях|А. Красільшчыкаў||}}
{{уРоляхНіз}}

== Здымачная група ==
* аўтар сцэнарыя — Віктар Муратаў
* рэжысёр-пастаноўшчык — [[Валерый Давідавіч Рубінчык|Валерый Рубінчык]]
* аператар-пастаноўшчык — Таццяна Логінава
* мастак-пастаноўшчык — Аляксандр Чартовіч
* вершы — {{не перакладзена 3|Бэла Ахатаўна Ахмадуліна|Бэлы Ахмадулінай|ru|Ахмадулина, Белла Ахатовна}}
* кампазітар — Яўген Глебаў
* гукааператар — В. Морс
* рэжысёр — В. Шульман
* аператар — В. Костарэў
* мастак-дэкаратар — І. Рагацень
* касцюмы — Э. Сямёнавай
* грым — А. Журбы
* мантаж — Л. Мікула
* камбінаваныя здымкі: аператар — Ф. Мігранаў; мастак — П. Шынкевіч
* асістэнты: рэжысёра — Г. Камарова, В. Сюмакоў, І. Левандоўская; аператара — С. Лагвіновіч; мастака — В. Гундзерт, І. Акуліч, П. Пруднікаў; па касцюмах — С. Красільшчыкава
* рэдактар — С. Палякоў
* вайсковы кансультант — генерал-палкоўнік Г. Арыка
* эстрадна-сімфанічны аркестр Беларускага радыё і тэлебачання пад кіраўніцтвам Б. Райскага
* дырэктар карціны — Л. Баталава
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commons}}
{{вонкавыя спасылкі}}
{{Фільмы Валерыя Рубінчыка}}

[[Катэгорыя:Фільмы студыі «Беларусьфільм»]]
[[Катэгорыя:Фільмы Валерыя Рубінчыка]]
[[Катэгорыя:Фільмы СССР 1976 года]]</text>
      <sha1>ntlm3a5645q9twkv3o5wsqw0t5owc0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гамер Камінгс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>591610</id>
    <revision>
      <id>5157813</id>
      <parentid>3358228</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="s7heegrlcy7zz0tnd5f0prpbigkhn8r" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Гамер Стыль Камінгс''' ({{lang-en|Homer Stille Cummings}}; {{ДН|30|4|1870}}, {{МН|Чыкага|ў Чыкага|}}, ЗША — {{ДС|10|9|1956}}, Стэмфард, [[Канектыкут]], ЗША) — амерыканскі дзяржаўны дзеяч. Займаў пасаду Генеральнага пракурора ЗША пры прэзідэнце [[Франклін Рузвельт|Франкліне Рузвельце]].

Адукацыю атрымаў у [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]].

Рузвельт планаваў прызначыць Камінгса на пасаду генерал-губернатара Філіпін. Аднак у сувязі з раптоўнай смерцю Томаса Джэймса Уолша, якога меркавалася прызначыць на пасаду Генеральнага пракурора ЗША, на гэтую пасаду быў прызначаны Камінгс.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==

{{Генеральныя пракуроры ЗША}}
{{Кабінет Франкліна Рузвельта}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Камінгс Гамер}}
[[Катэгорыя:Генеральныя пракуроры ЗША]]
[[Катэгорыя:Члены Дэмакратычнай партыі ЗША]]
[[Катэгорыя:Кабінет Франкліна Рузвельта]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]]</text>
      <sha1>s7heegrlcy7zz0tnd5f0prpbigkhn8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялічка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>596515</id>
    <revision>
      <id>5157877</id>
      <parentid>4541398</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T11:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7988" sha1="fp9zb6y921642n3f6zr7tnb9dbqvjuw" xml:space="preserve">{{значэнні2|Вялічка (значэнні)}}
{{НП-Польшча
 |статус                  = Горад
 |беларуская назва        = 
 |арыгінальная назва      = 
 |падначаленне            = 
 |герб                    = 
 |сцяг                    = 
 |дэвіз                   = 
 |шырыня герба            = 
 |шырыня сцяга            = 
  |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |ваяводства              = Малапольскае
 |павет                   = Вяліцкі
 |від гміны               = 
 |гміна                   = 
 |унутраны падзел         = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         =
 |першае згадванне        = 
 |ранейшыя імёны          = 
 |статус з                = 
 |плошча                  = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
  |насельніцтва           = 
  |год перапісу           = 
  |шчыльнасць             = 
  |агламерацыя            = 
  |назва агламерацыі      = 
  |нацыянальны склад      = 
  |канфесійны склад       = 
  |этнахаронім            = 
 |тэлефонны код           = 
 |паштовы індэкс          = 
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |TERC                    = 
 |SIMC                    = 
 |катэгорыя ў Commons     = 
 |сайт                    = 
 |мова сайта 2            = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
}}
'''Вялі́чка'''&lt;ref&gt;{{ТКП-Польшча}}&lt;/ref&gt; ({{lang-pl|Wieliczka}}) — [[горад]] на поўдні [[Польшча|Польшчы]], адміністрацыйны цэнтр [[Вяліцкі павет|Вяліцкага павета]] [[Малапольскае ваяводства|Малапольскага ваяводства]]. Сядзіба вяскова-гарадской [[Вялічка (гміна)|гміны Вялічка]]. Насельніцтва складае 18,8 тыс. чал. ([[2006]]). Займае плошчу 13,41 км².

== Гісторыя ==
Адзін з найстарэйшых цэнтраў распрацоўкі радовішчаў [[Каменная соль|каменнай солі]] ў [[Еўропа|Еўропе]], вядомы з [[11 ст.]]. У [[1289]] годзе атрымаў [[гарадскія правы|правы горады]]. Агульная працягласць саляных капалень складае каля 288 км (для наведвання турыстамі даступна каля 3,5 км), больш за 2 тыс. [[штольня]]ў размяшчаюцца на 9 узроўнях глыбінёй да 327 метраў. За сем стагоддзяў у саляных масівах было высечана 2040 камер ([[Грот (архітэктура)|грот]]аў), здабыта каля 7,5 млн м³ солі&lt;ref name=&quot;bigenc&quot;&gt;{{ВРЭ|артыкул=Величка|спасылка=https://bigenc.ru/fine_art/text/1906035}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
{{main|Саляная шахта ў Вялічцы}}

Ужо ў [[17 ст.]] гарнякі пачалі выразаць з саляных купалаў [[алтар]]ы, [[статуя|статуі]] святых і царкоўныя [[кафедра (архітэктура)|кафедры]]. У канцы [[17 ст.]] на глыбіні каля 64 м была пабудавана капліца Св. Антонія ў стылі [[Барока (архітэктура)|барока]] (даўжыня каля 60 м); у сярэдзіне [[19 ст.]] — капліца Св. Крыжа; у [[1896]]—[[1920]] — капліца Св. Кінгі (на глыбіні 101 м; даўжыня 54 м, выс. да 10-12 м), упрыгожаная [[Разьба па камені|разнымі]] выявамі (архітэктары і скульптары браты [[Юзаф Маркоўскі|Юзаф]] і [[Томаш Маркоўскі]]я, пазней — скульптары {{нп5|Антоні Выродак||pl|Antoni Wyrodek}} і {{нп3|Станіслаў Анёл (гарняк-скульптар)|Станіслаў Анёл|pl|Stanisław Anioł (górnik-rzeźbiarz)}}). Ніжэй размяшчаюцца гроты з [[падземнае возера|падземнымі азёрамі]], велізарная пячора [[Станіслаў Сташыц|Станіслава Сташыца]] (вышыня 42 м). На глыбіні 135 м знаходзіцца Крышталовы (Крыштальны) грот; у 4 гротах змяшчаецца Музей горнай справы. Некаторыя гроты ўпрыгожаны скульптурай (помнікі: [[Мікалай Капернік|Мікалаю Каперніку]], 1973, скульптар {{нп3|Уладыслаў Хапак||pl|Władysław Hapek}}; [[Ё. В. Гётэ]], 2001, скульптар [[Ю. П. Кавальчык]], і інш.), велізарнымі [[люстра]]мі з солі. З [[18 ст.]] тут адбываліся [[Баль (танцы)|балі]], [[банкет]]ы, [[тэатральны паказ|тэатральныя паказы]]. Саляныя капальні Вялічкі ўключаны ў [[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Польшчы|спіс Сусветнай спадчыны]]&lt;ref name=&quot;bigenc&quot;/&gt;.

== Турызм ==
[[Бальнеатэрапія|Бальнеакліматычны]] [[курорт]] з [[1826]] года. Асноўныя прыродныя лячэбныя фактары — [[Лячэбныя мінеральныя воды|хларыдныя натрыевыя мінеральныя воды]] (выкарыстоўваюць для [[ванна]]ў) і спецыфічнае ([[Аэразоль|«аэразольнае»]]) паветра саляных ходняў, у адной з якіх на глыбіні звыш 200 м у [[1964]] годзе створаны [[санаторый]] «Кінга» для лячэння хворых на [[захворванні органаў дыхання|захворваннямі органаў дыхання]] (у т.л. на [[бранхіяльная астма|бранхіяльную астму]]), [[Захворванні апорна-рухальнага апарата|апорна-рухальнага апарата]]. Цэнтр [[турызм]]у&lt;ref name=&quot;bigenc&quot;/&gt;.

== Гарады-пабрацімы ==
{{Гарады-пабрацімы}}
== Вядомыя ўраджэнцы і жыхары ==
* [[Уладзіслаў Скачыляс]] (1883—1934) — польскі [[гравёр]], адзін са стваральнікаў польскай [[Графіка (мастацтва)|графічнай]] школы XX стагоддзя&lt;ref name=&quot;БЭ14&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|14}}&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://www.wieliczka.gmina.pl Афіцыйная старонка горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190410144945/http://www.wieliczka.gmina.pl/ |date=10 красавіка 2019 }}
* [http://kopalnia.pl Афіцыйная старонка салянага музея ў Вялічцы]

{{Вяліцкі павет}}
{{Малапольскае ваяводства}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Курорты Польшчы]]</text>
      <sha1>fp9zb6y921642n3f6zr7tnb9dbqvjuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Восіп Блізнюк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>597816</id>
    <revision>
      <id>5157761</id>
      <parentid>4733640</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:35:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4981" sha1="76y2kx5t11nl86rkh5578nv5s4w7usq" xml:space="preserve">{{Асоба
|імя               = Восіп Блізнюк
|арыгінал імя      =
|партрэт           = 
|апісанне          =
|род дзейнасці     = удзельнік [[Мядзельска-смаргонскае антыкамуністычнае падполле (1947)|антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху]]
|бацька            = 
|маці              = 
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  = 
|дата смерці       = 
|месца смерці      = 
|Месца пахавання   = 
}}
{{цёзкі2|Блізнюк}}
'''Восіп Блізнюк''' ([[12 снежня]] [[1930]] — [[1 жніўня]] [[1994]]) — сябра [[Мядзельска-Смаргонскае антыкамуністычнае падполле (1947)|мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля]], належаў да [[Смаргонь|смаргонскай]] групы арганізацыі.&lt;ref&gt;http://www.slounik.org/154757.html Біяграфія Восіпа Блізнюка&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
Нарадзіўся [[12 снежня]] [[1930]] г. у шматдзетнай сялянскай сям'і ў в. [[Шаматова]] [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскага павету]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспубліцы]] (цяпер [[Смаргонскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]).

Вучыўся ў Смаргонскай школе, дзе далучыўся да [[Мядзельска-смаргонскае антыкамуністычнае падполле (1947)|мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху]]. Моладзевая арганізацыя, кіраўніком якой быў [[Расціслаў Лапіцкі]], у асноўным займалася распаўсюджваннем антысавецкіх улётак, але планавала перайсці і да больш актыўных дзеянняў. Вядома, што Восіп Блізнюк дапамог арганізацыі знайсці бікфордавы шнуры, бо Расціслаў Лапіцкі планаваў узарваць мясцовую прапагандысцкую друкарню.

У лютым [[1950]] г. арыштаваны за ўдзел у падземнай антыкамуністычнай арганізацыі. Улетку таго ж году засуджаны на 25 гадоў зняволення ў канцлагерах.

У [[1955]] г. вызвалены і вярнуўся ў Беларусь у родную вёску [[Шаматова]].

Памёр [[1 жніўня]] [[1994]] г. у роднай вёсцы, дзе і быў пахаваны.

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* [[Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі|Чарняўскі Міхась]]. Ня бойцеся ахвяраў і пакут. — Вільня, 2006. — ISBN 978-9857-0620-58.
* Чарняўскі М. М. Да гісторыі Мядзельска-Смаргонскага вучнёўскага падполля // Палітычныя рэпрэсіі на Беларусі ў ХХ стагоддзі: Матэрыялы нав.-практ. канферэнцыі (Менск, 27—28 лютага 1998 г.). Мн., 1998.

== Спасылкі ==
* {{Спасылка | аўтар = Леанід Маракоў | url = http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i/index_27068.html | загаловак = БЛІЗНЮК Восiп | назва праекту = Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі 1794—1991 | access-date = 27 красавіка 2019 | archive-date = 27 красавіка 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190427113739/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i/index_27068.html | url-status = dead }}

{{DEFAULTSORT:Блізнюк Восіп}}
[[Катэгорыя:Члены мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля (1947)]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне]]</text>
      <sha1>76y2kx5t11nl86rkh5578nv5s4w7usq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Леніна (Кобрын)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602619</id>
    <revision>
      <id>5157788</id>
      <parentid>5149046</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T01:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8781" sha1="iu5zw0p07ypzpgl6si27gfzk29k4o0g" xml:space="preserve">{{Вуліца2|Кобрына
|краіна                    = 
|рэгіён                    = 
|горад                     = 
 |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
 |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |region     = 
 |CoordScale = 
|назва                  = 
|арыгінальная назва     = 
|статус                    = 
|на карце                  = 
|памер                     = 

|фота                      = Кобрын. (04).jpg
|памер фота                = 
|подпіс                    = Няцотны бок вуліцы, пачынаючы з дому 15

|акруга-спасылка           = 
|акруга                    = 
|раён-спасылка             = 
|раён                      = 
|гістарычны раён-спасылка  = 
|гістарычны раён           = 
|мікрараён-спасылка        = 
|мікрараён                 = 

|метро                     = 
|метра-спасылка            = 
|электрычка                = 
|электрычка-спасылка       = 
|трамвай                   = 
|трамвай-спасылка          = 
|тралейбус                 = 
|тралейбус-спасылка        = 
|аўтобус                   = 
|аўтобус-спасылка          = 
|маршрутка                 = 
|маршрутка-спасылка        = 
|індэкс                    = 
|тэлефоны                  = 

|ранейшыя назвы            = Бабруйская, Пілсудскага
|працягласць               = 3,5 км
|шырыня                    = 

|назва параметру           = 
|тэкст параметру           = 

|на карце wikimapia        = 
|на карце openstreetmap    = 
|на карце яндэкс           = 
|на карце гугл             = 
|на вікісховішчы           = 
}}
{{Значэнні|Вуліца Леніна}}
'''Вуліца Леніна''' ({{lang-ru|улица Ленина}}) — адна з галоўных вуліц [[Кобрын]]а. Праходзіць ад [[Плошча Леніна (Кобрын)|плошчы Леніна]] да паўночна-ўсходняй граніцы горада.

== Гісторыя ==
Першапачаткова вуліца называлася '''Бабруйскай''', па горадзе [[Бабруйск]]а. Вуліца ўзнікла пры пракладцы ў сярэдзіне [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] (скончана ў [[1846]] годзе) шаша [[Масква]]-[[Варшава]]. У [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|польскі перыяд]] да 1939 года называлася вуліцай '''Пілсудскага''', у гонар [[Юзаф Пілсудскі|польскага ваеннага і палітычнага дзеяч]]. З уключэннем Кобрына ў склад БССР стала называцца вуліцай Леніна&lt;ref name=&quot;ikobrin&quot;&gt;{{cite web|title=Вуліцы і плошчы Кобрына: гісторыя і сучаснасць|author=А. М. Мартынаў|url=https://ikobrin.by/martinov-12.php|website=Турыстычны Кобрын|accessdate=2019-04-25|archive-date=19 красавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419190825/https://ikobrin.by/martinov-12.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пачатак вуліцы, ад плошчы Леніна да плошчы Свабоды, быў, як і сама плошча Леніна, пабудаваны толькі ў [[1950-я]] гады. Сучасны мост цераз [[Мухавец (рака)|Мухавец]] таксама пабудаваны пасля вайны, старыя драўляныя масты на гэтым месцы гарэлі ў час войнаў у 1915, 1939 і 1944 гадах&lt;ref&gt;{{cite web|author=Мартынаў А. М.|title=Вуліца, якаючы носіць імя Леніна|url=https://ikobrin.by/martinov-37.php|website=Турыстычны Кобрын|accessdate=2019-04-26|lang=be|archive-date=19 красавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419191248/https://ikobrin.by/martinov-37.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==
Арыентавана за паўднёвага захаду на паўночны усход. Пачынаецца ад [[Плошча Леніна (Кобрын)|плошчы Леніна]] як працяг [[вуліца Пушкіна (Кобрын)|вуліцы Пушкіна]], перасякае Савецкую вуліцу, далей да яе з усходу прымыкае плошча Свабоды, а з захаду — вуліцы Матросава і 17 верасня, праходзіць па мосце цераз Мухавец, за ракой да яе прымыкаюць з захаду вуліцы Пралетарская і Прывакзальная, а таксама драбнейшых вуліц і завулкаў. Вуліца сканчаецца на граніцы горада, пераходзячы ў [[Р2 (аўтадарога, Беларусь)|аўтадарогу Р2]]. Нумарацыя дамоў — ад плошчы Леніна.

== Забудова ==

=== Няцотны бок ===
* № 15 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 17 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 19 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 21 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 23 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 25 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 27 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 29 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 33 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 35 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 37 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 41 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 43 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 49 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 57 — (канец [[ХІХ]] — пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]) — {{ГККРБ 4|113Г000719}}
* № 73 — (канец [[ХІХ]] — пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]) — {{ГККРБ 4|113Г000719}}
* № 77 — (канец [[ХІХ]] — пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]) — {{ГККРБ 4|113Г000719}}

=== Цотны бок ===
* № 6 (інвентарныя нумары 12805, 12806, 12807, 12808, 12812, 12813) — [[гандлёвыя рады (Кобрын)|гандлёвыя рады]] (ярэдзіна [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]], перабудаваны ў [[1920-я]] гг.) — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 10 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 12 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 14 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 18 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 18 — [[Свята-Аляксандра-Неўскі сабор (Кобрын)|Сабор Аляксандра Неўскага]] ([[1864]]—[[1868]]) — {{ГККРБ 4|112Г000392}}
* № 20 — {{ГККРБ 4|112Е000383}}
* № 26 — (канец [[ХІХ]] — пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]) — {{ГККРБ 4|113Г000719}}
* № 28 — (канец [[ХІХ]] — пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]) — {{ГККРБ 4|113Г000719}}
* № 30 — (канец [[ХІХ]] — пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]) — {{ГККРБ 4|113Г000719}}
* № 32 — (канец [[ХІХ]] — пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]) — {{ГККРБ 4|113Г000719}}
* № 36 — (канец [[ХІХ]] — пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]) — {{ГККРБ 4|113Г000719}}
* № 40 — (канец [[ХІХ]] — пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]) — {{ГККРБ 4|113Г000719}}
* № 42 — (канец [[ХІХ]] — пачатак [[ХХ стагоддзе|ХХ стагоддзя]]) — {{ГККРБ 4|113Г000719}}

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{cite web|title=Гістарычны цэнтр: вуліца Леніна|url=https://ikobrin.ru/kobtur-lenina.php|website=Турыстычны Кобрын|accessdate=2019-04-25}}

[[Катэгорыя:Вуліцы Кобрына]]
[[Катэгорыя:Вуліцы Беларусі, названыя ў гонар Уладзіміра Леніна|Кобрын]]</text>
      <sha1>iu5zw0p07ypzpgl6si27gfzk29k4o0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікі марш вяртання</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607016</id>
    <revision>
      <id>5157873</id>
      <parentid>5149099</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T11:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48097" sha1="5vgdd6ic784tyras8kkivbamm7sn1a0" xml:space="preserve">{{Узброены канфлікт 
| канфлікт           = Вялікі марш вяртання
| частка           = [[Ізраільска-палесцінскі канфлікт]]
| выява           = Gaza Strip map2.svg
| загаловак = Карта Газы.
| дата            = [[30 сакавіка]] [[2018]] — [[27 снежня]] [[2019]]
| месца           = мяжа паміж [[Сектар Газа|Сектарам Газа]] і [[Ізраіль|Ізраілем]]
| прычына = 
| вынік           = 
| праціўнік1         =
* {{flagicon image|Flag of Palestine.svg}} [[Сектар Газа]]
* {{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg}} [[ХАМАС]] і іншыя групоўкі
| праціўнік2         = {{Сцягафікацыя|Ізраіль}}
| камандзір1=
| камандзір2=
| сілы1     = 100 000
| сілы2     = 20 000
| страты1         =223 забітых&lt;ref name=&quot;B'tselem21&quot; &gt;[https://www.btselem.org/gaza_strip/20210524_whitewash_time 'And now for the whitewashing,' ] [[B'tselem]] 24 May 2021&lt;/ref&gt;
| страты2         =1 забіты&lt;ref name=&quot;IDF soldier was killed&quot;&gt;{{cite news |title=Residents in southern Israel warned to stay near shelters |url=https://www.jpost.com/Israel-News/IDF-Strikes-terror-targets-in-Gaza-563027 |work=The Jerusalem Post |date=20 July 2018}}&lt;/ref&gt;
| агульныя страты = 
}}
'''«Вялікі марш вяртання»'''&lt;ref name=&quot;bbc180331&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ria180330&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5acb69e69a794714e5eef7b7?from=newsfeed Росбизнесконсалтинг, 9 апреля 2016. МИД осудил применение Израилем силы против палестинцев в секторе Газа]&lt;/ref&gt; або '''Сутыкненні на мяжы Ізраіля з сектарам Газа'''&lt;ref name=&quot;Расследование&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un180330&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tass180406&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tass180407&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tv9-180706&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cnn180516&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ntv180516&quot;/&gt; — кампанія масавых антыізраільскіх выступленняў [[Палесцінцы|палесцінцаў]] на мяжы паміж [[Сектар Газа|Сектарам Газа]] і [[Ізраіль|Ізраілем]], арганізаваная рухам [[ХАМАС]] вясной [[2018]] года. Кампанія была запланавана і працягвалася на працягу шасці тыдняў, з [[30 сакавіка]] [[2018]] года, гадавіны «Дня зямлі», і да [[15 мая]] 2018 года, 70-ы [[Накба|Дзень Накба]]&lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/gaza-refugees-call-return-mass-protests-180330154419077.html Gaza: Refugees call for right of return in mass protests] // Al-Jazeera&lt;/ref&gt;.

Згодна з кантраляваным ХАМАС «Палесцінскім інфармацыйным цэнтрам», ХАМАС назваў гэтую кампанію выступленняў «Вялікім маршам вяртання» з тым, каб прыцягнуць увагу да права ўсіх пакаленняў палесцінцаў на вяртанне на тэрыторыі, якія сталі 70 гадоў таму Ізраілем&lt;ref&gt;[https://russian.palinfo.com/news/2018/4/11/Vеликий-Марш-Vозвращения---это-послание-палестинцев-миру,-обращение-к-его-совести Великий Марш Возвращения — это послание палестинцев миру, обращение к его совести!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190717151942/https://russian.palinfo.com/news/2018/4/11/V%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88-V%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F---%D1%8D%D1%82%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%B2-%D0%BC%D0%B8%D1%80%D1%83,-%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA-%D0%B5%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8 |date=17 ліпеня 2019 }} // Палестинский информационный центр, 11.4.2018&lt;/ref&gt;.

Сотні дэманстрантаў (30 сакавіка&lt;ref name=&quot;reuters180331&quot;/&gt;), агульная колькасць якіх склала ад 30 да 50 тысяч чалавек, пачынаючы з 30 сакавіка, уступалі ў сутычкі з вайскоўцамі Арміі абароны Ізраіля ля раздзяляльнага бар’еры на мяжы, закідваючы іх камянямі і бутэлькамі з запальнай сумессю і спрабуючы пашкодзіць загароды. У адказ арміяй былі ўжыты вадамёты і іншыя сродкі для разгону дэманстрацый, а ў шэрагу выпадкаў — і агонь на паразу, што прывяло да дзесяткаў чалавечых ахвяр сярод удзельнікаў маршу&lt;ref name=&quot;ria180330&quot;&gt;{{cite web|url=https://ria.ru/world/20180330/1517654037.html|title=Марш возвращения вывел тысячи палестинцев на кровопролитный бой с Израилем|author=|date=2018-03-30|publisher=РИА Новости|description=|accessdate=2018-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://russian.rt.com/world/article/498187-palestincy-izrail-protesty-video|title=«Великий марш возвращения»: шесть палестинцев погибли в ходе массовых протестов на границе сектора Газа|author=|date=2018-03-30|publisher=RT|description=|accessdate=2018-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thetelegraph180406&quot;&gt;{{cite web|author=Josef Federman,|title=Gaza violence is latest salvo in war of narratives|url=https://www.thetelegraph.com/news/world/article/Gaza-violence-is-latest-salvo-in-war-of-narratives-12812488.php|date=April 6, 2018|publisher=Associated Press / The Telegraph|accessdate=2018-04-09|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180410072836/https://www.thetelegraph.com/news/world/article/Gaza-violence-is-latest-salvo-in-war-of-narratives-12812488.php|archivedate=10 красавіка 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bloomberg180407&quot;&gt;{{cite web|author=David Wainer, Michael Arnold and Saud Abu Ramadan|title=Palestinians Clash With Israeli Troops for Second Week in Gaza|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-04-07/palestinians-clash-with-israeli-troops-for-second-week-in-gaza|date=2018-04-07|publisher=bloomberg.com|language=en}}&lt;/ref&gt;. Мінімум двое з іх былі забіты ў перастрэлцы пры спробе наблізіцца да бар’ера з агнястрэльнай зброяй&lt;ref name=&quot;ynetnews180330&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newsru180331&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;reliefweb180402&quot;/&gt;.

[[Савет Бяспекі ААН]] на надзвычайным пасяджэнні [[31 сакавіка]] 2018 года асудзіў ужыванне гвалту ў сектары Газа. Ізраіль, са свайго боку, абвяргаў абвінавачванні ў непрапарцыянальным прымяненні сілы, настойваючы на тым, што ён дзейнічаў у рамках закона і выкарыстоўвае зброю, каб «не дапусціць ўварвання шматтысячных натоўпаў, нацэленых на забойствы і здзяйсненне тэрактаў»&lt;ref name=&quot;РИА08032019&quot; /&gt;.

== Перадгісторыя ==
Пачатак масавай акцыі ў сектары Газа [[30 сакавіка]] [[2018]] года быў прымеркаваны да «Дня зямлі», які ўсталяваны ў памяць пра шэсць [[арабы|арабаў]], якія загінулі ў [[1976]] годзе ў ходзе гвалтоўных пратэстаў, накіраваных супраць экспрапрыяцыі ўрадам Ізраіля сотняў зямельных надзелаў ізраільскіх арабаў у [[Галілея|Галілеі]]&lt;ref&gt;Tucker, 2008, Land Day, pp. 604—605&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Пашков&quot; /&gt;. Мэтай маршу было нагадаць пра лёс палесцінскіх бежанцаў, якія, ратуючыся ад ізраільскіх войскаў, страцілі свае зямельныя ўчасткі і цяпер жывуць у розных краінах свету. Палесцінскія бежанцы, колькасць якіх разам з нашчадкамі ацэньваецца ў 5 мільёнаў, цяпер дамагаюцца права на вяртанне ў свае дамы, кінутыя калісьці на тэрыторыі Ізраіля. Гэта лічыцца непрымальным у Ізраілі, дзе мяркуюць, што дадзеная праблема павінна вырашацца ў рамках стварэння палесцінскай дзяржавы ці праз асіміляцыі ў месцах цяперашняга пражывання палесцінскіх бежанцаў. У самым сектары Газа, паводле ацэнак [[ААН]], бежанцы і іх нашчадкі складаюць за 1,3 млн з 2 млн яго жыхароў. Завяршэнне маршу яго арганізатарамі планавалася на [[15 мая]] 2018 года, калі палесцінцы штогод адзначаюць Накбу — дзень нацыянальнай «катастрофы», якая адбылася ў выніку [[Араба-ізраільская вайна (1947—1949)|Араба-ізраільскай вайны]] ([[1948]]—[[1949]]) і [[Араба-ізраільскі канфлікт|наступных падзей]]&lt;ref name=&quot;ria180330&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Tucker, 2008, Land Day&lt;/ref&gt;.

Сярод канкрэтных палітычных прычын правядзення Марша вяртання менавіта ў 2018 годзе актывіст арганізацыі «Сацыялістычная барацьба» Яша Кігель паказваў, што ізраільская дзяржава і ўрад [[Біньямін Нетаньяху|Нетаньяху]] адзначалі 70-годдзе Дзяржавы Ізраіль без якіх-небудзь згадак пра правы палесцінцаў, а таксама перанос пасольства [[ЗША]] з [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіва]] ў [[Іерусалім]]. Ізраільскія сацыялісты звярталі ўвагу на «невыносныя» ўмовы жыцця насельніцтва сектара Газа, дзе электрычнасць уключаюць толькі на 4 гадзіны ў дзень, 95% водных рэсурсаў краю непрыдатныя для піцця, беспрацоўе дасягнула 40%, прычым сярод людзей малодшай 30 гадоў — 60 %. Заахвочвальнымі прычынамі да правядзення Марша вяртання гэтымі ж крыніцамі названы таксама рэгулярныя абстрэлы ізраільскай арміяй палесцінскіх рыбакоў у [[Міжземнае мора|Міжземным моры]] і палесцінскіх земляў побач з загараджальным бар’ерам&lt;ref&gt;{{Cite news|title=«Это может привести к войне». Интервью с Яшей Кигелем о ситуации в Израиле и Палестине|url=https://socialist.news/read/article/new-war-palestine/|publisher=Socialist News|author=Леонид Кригер|date=2018-06-14|accessdate=2018-07-08}}&lt;/ref&gt;.

== Храналогія падзей ==
[[Файл:Gazako mugako protesten irudiak 2018 2.jpg|thumb|На мяжы сектара Газа і Ізраіля, 15 мая 2018.]]
[[Файл:Palestinians drag ripped down border fence in Gaza.jpg|thumb|Палесцінцы адцягваюць сарваную памежную агароджу паміж Ізраілем і Газай, 15 мая 2018.]]
30 сакавіка 2018 года па закліку [[ХАМАС]] пасля паўдзённай малітвы ад 30 да 50 тысяч палесцінцаў выйшлі на «Вялікі марш вяртання», які разгарнуўся пад лозунгамі салідарнасці з бежанцамі, жадаючымі вярнуцца ў свае дамы ў межах сучаснага Ізраіля. Найбольш рашучыя актывісты ў шасці месцах выйшлі да плота на мяжы сектара Газа, якую Ізраіль загадзя абвясціў «закрытай ваеннай зонай». Яшчэ напярэдадні Армія абароны Ізраіля, атрымаўшы разведданыя аб рыхтуемым маршы, размясціла па перыметры плота некалькі баявых брыгад, задзейнічала бранятэхніку, беспілотнікі і верталёты. Паводле мясцовых СМІ, загінула як мінімум 15 палесцінцаў&lt;ref name=&quot;Пашков&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=3001671#/video/https%3A%2F%2Fplayer.vgtrk.com%2Fiframe%2Fvideo%2Fid%2F1774105%2Fstart_zoom%2Ftrue%2FshowZoomBtn%2Ffalse%2Fsid%2Fvesti%2FisPlay%2Ftrue%2F%3Facc_video_id%3D749744|title=Во время беспорядков на границе Израиля с Сектором Газа погибли 15 палестинцев|author=Сергей Пашков|date=2018-03-30|publisher=Россия 1|description=|accessdate=2018-04-08}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.vesti.ru/doc.html?id=3001671 Во время беспорядков на границе Израиля с Сектором Газа погибли 15 палестинцев], 30 марта 2018&lt;/ref&gt;. У сваім звароце да прысутных ля мяжы лідар ХАМАС Ісмаіл Ханія сказаў: ''«Мы не саступім ні адной пядзі палесцінскай зямлі. Для Палесціны няма альтэрнатывы і няма ніякага іншага рашэння, акрамя вяртання тэрыторый»''&lt;ref name=&quot;bbc180331&quot;/&gt;.

У ходзе маршу сотні маладых дэманстрантаў&lt;ref name=&quot;reuters180331&quot;&gt;{{cite web|title=Israeli troops wound dozens on Gaza border as Palestinians bury dead from earlier violence|url=https://www.reuters.com/article/us-israel-palestinians-protests/israeli-troops-wound-dozens-on-gaza-border-as-palestinians-bury-dead-from-earlier-violence-idUSKBN1H70AU?il=0|website=reuters.com|date=2018-03-31}}&lt;/ref&gt; спрабавалі пашкодзіць памежныя загароды, падпаленымі покрыўкамі, шпурлялі камяні і бутэлькі з запальнай сумессю. Ізраільскія вайскоўцы адказвалі спецсродкамі і агнём на паражэнне па «галоўным завадатарам». У другой палове дня двое ўзброеных членаў ХАМАС аддзяліліся ад натоўпу і паспрабавалі наблізіцца падзяляльнага бар’ера, адкрыўшы агонь па ізраільцянам. У выніку перастрэлкі, яны былі забіты, а іх целы перапраўлены на ізраільскую тэрыторыю&lt;ref name=&quot;ynetnews180330&quot;&gt;{{cite web|author=Yoav Zitun, Elior Levy.|title=IDF exchanges fire with terrorists in northern Gaza|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5211604,00.html|website=ynetnews.com|date=2018-03-30|accessdate=2018-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newsru180331&quot;&gt;{{cite web|title=СБ ООН не осудил действия израильских военных на границе Газы|url=http://newsru.co.il/mideast/31mar2018/gaza_un_105.html|website=newsru.co.il|date=2018-03-31|accessdate=2018-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reliefweb180402&quot;&gt;{{cite web|title=Gaza Protests Mark Shift in Palestinian National Consciousness|url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/gaza-protests-mark-shift-palestinian-national-consciousness|website=reliefweb.int|date=2018-04-02}}&lt;/ref&gt;. У першы дзень маршу, паводле медыцынскай справаздачам Газы, загінулі 14 дэманстрантаў і 1200 былі паранены. Прэс-сакратар ізраільскага войска Ронен Манліс абвінаваціў ісламісцкія ўлады сектара ў «цынічным выкарыстанні» жанчын і дзяцей у сваіх палітычных мэтах і паведаміў, што «ўсё, хто загінуў — мужчыны ва ўзросце ад 18 да 30 гадоў»&lt;ref name=&quot;ria180330&quot; /&gt;. Паводле прадстаўленых [[1 красавіка]] ізраільскіх даных, мінімум 10 з 14 загінулых былі і раней звязаны з тэрарыстычнай дзейнасцю і былі забіты падчас падобных дзеянняў 30 сакавіка&lt;ref name=&quot;jpost180401&quot;&gt;{{cite web|author=Tal Lev-ram (Маарив.)|title=IDF official says Israel will not return bodies of Gaza terrorists|url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/gaza-news/IDF-official-says-Israel-will-not-return-bodies-of-Gaza-terrorists-547629|date=2018-04-01|work=jpost.com|accessdate=2018-06-04|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;timesofisrael180401&quot;&gt;{{cite web|author=Khaled Abu Toameh.)|title=Palestinians rage at US, UK after failed bid to condemn Israel at UN
|url=https://www.timesofisrael.com/palestinians-rage-at-us-uk-after-failed-bid-to-condemn-israel-at-un/|date=2018-04-01|work=timesofisrael.com|accessdate=2018-06-04|language=en}}&lt;/ref&gt;.

30 сакавіка 2018 года стаў самым кровапралітным днём [[Ізраільска-палесцінскі канфлікт|ізраільска-палесцінскага канфлікту]] з часу {{нп5|Аперацыя «Непарушная скала» (2014)|аперацыі «Непарушная скала» (2014)|be-tarask|Апэрацыя «Непарушная скала»}}.

[[6 красавіка]] паводле інфармацыі, апублікаванай ТАСС, да памежнай паласы палесцінскія моладзевыя актывісты даставілі каля 10 тыс. шын і падпалілі іх для таго, каб дэзарыентаваць падраздзяленні ізраільскай арміі і ўскладніць агляд ізраільскім снайперам, якія занялі баявыя пазіцыі па лініі мяжы. Армія абароны Ізраіля ўжывала беспілотныя лятальныя апараты для скіду на дэманстрантаў бомбаў са слёзатачывым газам, выкарыстоўваліся і магутныя вадамёты. З пачатку сутыкненняў да [[7 красавіка]] 2018, па даных прадстаўніка Міністэрства аховы здароўя, у кантраляваным рухам ХАМАС анклаве Ашраф аль-Кедра ахвяры сярод палесцінцаў — каля 30 чалавек&lt;ref name=&quot;tass180407&quot;&gt;[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/5103863 ТАСС, 7 апреля 2018. СМИ: за неделю стычек на границе Газы и Израиля погибли около 30 палестинцев]&lt;/ref&gt;, сярод ізраільскіх ваенных ахвяраў няма&lt;ref name=&quot;tass180406&quot;&gt;[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/5102735 ТАСС, 6 апреля 2018. СМИ: восемь палестинцев погибли в стычках в Газе, около 1,1 тыс. пострадали] (по данным портала samanews.ps)&lt;/ref&gt;.

[[14 мая]], у дзень, калі пасольства [[ЗША]] ў Ізраілі было насуперак пратэстам палесцінцаў перанесена з [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіва]] ў [[Іерусалім]], у памежных сутыкненнях па даных Міністэрства аховы здароўя аўтаноміі, загінулі больш за 60 чалавек&lt;ref name=&quot;ntv180516&quot;&gt;{{Cite news|title=Число погибших на границе Палестины и Израиля возросло до 63 |url=http://www.ntv.ru/novosti/2018280/ |publisher=НТВ|date=2018-05-16|accessdate=2018-05-22}}&lt;/ref&gt;, у асноўным актывісты ХАМАС&lt;ref name=&quot;cnn180516&quot;&gt;[https://edition.cnn.com/2018/05/16/middleeast/hamas-members-gaza-deaths/index.html Hamas claims 50 of its members died in Monday’s clashes in Gaza]&lt;/ref&gt;. Ізраільскі бок накіраваў у сектар Газа канвой з медыкаментамі, які кіраўніцтва ХАМАС адмовілася прыняць, абвясціўшы прапагандысцкім трукам; аналагічныя гуманітарныя грузы, накіраваныя ААН і ПНА, былі прыняты&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/05/16/hamas-plans-protests-rejects-medical-supplies-israel/ |title=Hamas plans further protests as it rejects medical supplies from Israel |author=Raf Sanchez. |work=The Telegraph |date=16 May 2018 |accessdate=2018-05-22}}&lt;/ref&gt;.

Станам на [[2 чэрвеня]] 2018 года, з пачатку «Маршу вяртання», па падліках палесцінскіх медыкаў, загінулі 119 жыхароў сектара Газа, 13,3 тысячы чалавек пацярпелі ад куль і газу, 300 параненых знаходзіліся ў цяжкім стане. Сярод загінуўшых і пацярпелых ёсць і грамадзянскія асобы. Пра ахвяры сярод ізраільцян не паведамлялася&lt;ref name=&quot;Расследование&quot;&gt;{{Cite news|title=Израиль начал расследование гибели палестинки при столкновениях в Газе|url=https://ria.ru/world/20180602/1521946064.html|publisher=РИА Новости|date=2018-06-02|accessdate=2018-06-04}}&lt;/ref&gt;.

[[6 ліпеня]] ў ходзе чарговага сутыкнення (15-га па ліку этапу «Марша вялікага вяртання»), па даных Міністэрства аховы здароўя сектара, адзін палесцінец быў забіты пры спробе прабрацца да памежнага плоту і 396 атрымалі раненні&lt;ref name=&quot;tv9-180706&quot;&gt;{{Cite news|title=Столкновения на границе с Газой: один погибший, почти 400 пострадавших|url=http://9tv.co.il/news/2018/07/06/259553.html|publisher=9tv.co.il|date=2018-07-06|quote=''&quot;Взрывное устройство сдетонировало на территории сектора Газа, ранив нескольких палестинцев&quot;, - цитирует армейскую пресс-службу MEMO.''|accessdate=2018-07-08}}&lt;/ref&gt;.

[[8 кастрычніка]], згодна з газетай «Вести», каля 5000 жыхароў сектара Газы прынялі ўдзел у масавых беспарадках каля раздзяляльных збудаванняў і ў марской мяжы Ізраіля. Сіламі Цахала была папярэджана спроба прарыву мяжы ля кібуц Зікім, з боку Газы былі запушчаны паветраныя шароў-падпальшчыкі. Дроны прывялі да буйнога пажару ў лесе Шакеда&lt;ref&gt;[https://www.israel-in-photos.com/festival-darom-adom.html]&lt;/ref&gt;. У ходзе беспарадкаў «у руцэ ў аднаго з парушальнікаў разарвалася аскепкавая граната, якую ён меркаваў шпурнуць у ваеннаслужачых Цахала. Некалькі палесцінцаў атрымалі раненні рознай ступені цяжкасці. Усяго было паранена не менш за 11 удзельнікаў беспарадкаў»&lt;ref name=&quot;vesty181009&quot;&gt;{{cite web|title=Видео: 5000 жителей Газы пошли на прорыв границы – на суше и на море|url=https://www.vesty.co.il/articles/0,7340,L-5366672,00.html|website=vesty.co.il|publisher=«Вести» (Израиль)|date=2018-10-09}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2018 года афіцыйны прадстаўнік ХАМАС высока ацаніў падтрымку [[Іран]]а, аказаную палесцінцам у ходзе «Вялікага маршу вяртання», падзякаваў за тое, што Іран «падзяляе каштоўнасці і інтарэсы палесцінцаў». Іран пагадзіўся прыняць у сябе сем’і загінулых і параненых падчас падзей у Газе&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ХАМАС поблагодарило Иран за поддержку «Великого марша возвращения»|url=https://regnum.ru/news/2528639.html|publisher=Regnum|date=2018-11-29|accessdate=2019-03-11}}&lt;/ref&gt;.

[[16 кастрычніка]] 2018 года Яўрэйскі нацыянальны фонд паведаміў, што за папярэднія паўгода выбуховыя прылады справакавалі 1,100 пажараў. Знішчана «каля 50% лясных масіваў, размешчаных ля мяжы з сектарам Газы. Раней гэтая арганізацыя паведаміла аб падрыхтоўцы пазову да арганізацыі ХАМАС ў міжнародныя судовыя інстанцыі за шкоду, «нанесеную лясам і ўгоддзям у раёнах, якія мяжуюць з сектарам Газа»&lt;ref name=&quot;iland181016&quot;&gt;{{cite web|title=За полгода спровоцировано 1,100 пожаров|url=https://iland.tv/news/14040/За_полгода_спровоцировано_1,100_пожаров|website=iland.tv|date=2018-10-16}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kkl180605&quot;&gt;{{cite web|title=ЕНФ-ККЛ предъявит палестинцам иск за ущерб, нанесенный пожарами|url=http://www.ea.kkl-jnf.org/news-jnf-kkl/palestinians_will_be_sued_for_damage_caused_by_fire/|website=ea.kkl-jnf.org|publisher=|date=2018-06-05|access-date=10 ліпеня 2019|archive-date=8 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208163543/https://ea.kkl-jnf.org/news-jnf-kkl/palestinians_will_be_sued_for_damage_caused_by_fire/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе Бат’я Халін і Адэль Рамін, якія пражываюць у памежных кібуцах Кфар Аза і Нірым, далі паказанні перад Камітэтам па правах чалавека ААН у [[Жэнева|Жэневе]]. Пасля іх шматгадзіннага аповеду пра жыццё пад пагрозай «ракет, запальных паветраных шароў і змеяў, пажараў, тэрарыстычных тунэляў», адзін з членаў камітэта спытаў, «чаму яны працягваюць жыць у такім месцы», а іншыя спыталі пра прычыну гібелі палесцінцаў падчас «дэманстрацый»&lt;ref name=&quot;mignews181126&quot;&gt;{{cite web|title=ООН - жителям на границе с Газой: почему вы не уезжаете?|url=http://mignews.com/news/arabisrael/261118_95205_74112.html|website=mignews.com|quote=''Батья Холин сообщила в интервью порталу ynet: “Когда меня спросили, почему я не уезжаю из-за такой ситуации, я осознала, насколько члены комитета оторваны от реальности…” Они меня спросили: как вы объясняете то, что ЦАХАЛ во время одной из таких демонстраций убил десятки палестинцев? Я им объяснила, что демонстранты, посланные ХАМАСом хотя ворваться в наши дома и причинить нам вред, и поэтому у нас есть право на самозащиту”''|date=2018-11-26}}&lt;/ref&gt;.

Рэгулярныя сутыкненні з ізраільскай арміяй у рамках «Маршу вяртання» працягваліся на мяжы сектара з Ізраілем і ў [[2019]] годзе, дасягаючы найбольшага размаху па пятніцах&lt;ref name=&quot;РИА08032019&quot; /&gt;. Па меры набліжэння гадавіны «Маршу», па даных ізраільскіх СМІ, актывізавалася і «дзейнасць баевікоў», якая суправаджалася запускам паветраных шароў з выбуховымі і/або лёгкаўзгаральнымі рэчывамі ў бок тэрыторыі Ізраіля і нападамі на ваенных&lt;ref name=&quot;newsru190308&quot;/&gt;. [[8 сакавіка]], у 50-ю пятніцу «Маршу вяртання», на мяжы з Ізраілем адбыліся чарговыя сутыкненні палесцінцаў з ізраільскай арміяй, у выніку чаго, згодна Міністэрству аховы здароўя сектара, баявымі патронамі былі паранены 16 жыхароў анклава&lt;ref name=&quot;РИА08032019&quot; &gt;{{Cite news|title=В Газе 16 палестинцев пострадали в столкновениях с израильской армией|url=https://ria.ru/20190308/1551650249.html|publisher=РИА Новости|date=2019-03-08|accessdate=2019-03-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newsru190308&quot;&gt;{{cite web|title=На границе сектора Газы проходит очередной этап &quot;марша возвращения&quot;|url=http://www.newsru.co.il/arch/mideast/08mar2019/etap804.html|website=newsru.co.il|date=2019-03-08|access-date=10 ліпеня 2019|archive-date=11 лістапада 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111210311/https://www.newsru.co.il/arch/mideast/08mar2019/etap804.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== «Агністы тэрор» ==
[[Файл:Demege caused by palestinian fire-kites 2.jpg|thumb|240px|Палі ў рэгіянальным савеце Эшкол, спаленыя ў выніку абстрэлаў паветранымі змеямі з [[Кактэйль Молатава|кактэйлямі Молатава]] з сектара Газа.]]
З красавіка 2018 года антыізральскія сілы пачалі запускаць з сектара Газа ў бок Ізраіля паветраныя змеі, шары і г.д з гаручымі сумессю і/або з выбухоўкай, якія прыводзілі да пажараў у прымежнай паласе&lt;ref name=&quot;nytimes180504&quot;&gt;{{cite web|title=Flaming Kites From Gaza Thwarted by Winds|url=https://www.nytimes.com/2018/05/04/world/middleeast/gaza-israel-flaming-kites-protest.html|website=nytimes.com|publisher=nytimes.com|date=May 4, 2018}}&lt;/ref&gt;. Толькі 29—30 ліпеня вакол сектара Газы былі зафіксаваны і патушаны больш за за 50 палявых і лясных пажараў. Запускі падобных прыладаў прывялі да пажараў у ізраільскіх гарадах і пасёлках і пагрозе жыцця іх жыхароў, у тым ліку і ў дзіцячых установах&lt;ref name=&quot;9tv180416&quot;&gt;{{cite web|title=Горючие воздушные змеи – новое оружие исламистов из Газы. ВИДЕО|url=http://9tv.co.il/news/2018/04/16/256496.html|website=9tv.co.il|date=2018-04-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newsru180604&quot;&gt;{{cite web|title=Выжженная земля: так Газа &quot;возвращается&quot; в Израиль. Фоторепортаж|url=http://www.newsru.co.il/photo/04jun2018/fire_gaza.html|website=newsru.co.il|date=2018-06-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newsru180731&quot;&gt;{{cite web|title=Поджигатели из Газы активизировались, ЦАХАЛ пассивен|url=http://www.newsru.co.il/israel/31jul2018/gaza_102.html|website=newsru.co.il|date=2018-07-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kkl180523&quot;&gt;{{cite web|title=Fighting Fires from “Kite Terror” in Israeli Fields and Forests|url=http://www.kkl-jnf.org/about-kkl-jnf/green-israel-news/may-2018/kite-terror-south/|website=|publisher=kkl-jnf.org|date=2018-05-23|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Barker180620&quot;&gt;{{cite web|author=Anne Barker|title='Kite war' as Palestinians use new weapon to burn farmland, forest in conflict with Israel|url=https://www.abc.net.au/news/2018-06-20/burning-kites-from-gaza-damage-farms-forest-in-israel/9891734|website=|publisher=abc.net.au|date=2018-06-20|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thetower181018&quot;&gt;{{cite web|title=Study Shows that Hamas’s Incendiary Kite Terror Has Burned Half of the Forests Near Gaza|url=http://www.thetower.org/6758-study-shows-that-hamass-incendiary-kite-terror-has-burned-half-of-the-forests-near-gaza/|website=thetower.org|date=2019-10-18|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vesty181228&quot;&gt;{{cite web|title=Взрывчатка у детсада: ХАМАС прислал &quot;посылку&quot; израильским малышам|url=https://www.vesty.co.il/articles/0,7340,L-5434895,00.html|publisher=vesty.co.il|date=2018-12-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Greenblatt181227&quot;&gt;{{cite web|author=Jason D. Greenblatt|title=The UN must do better to condemn terrorism|url=https://thehill.com/opinion/international/422976-the-un-must-do-better-to-condemn-terrorism|website=|publisher=thehill.com|date=2018-12-37|lang=en|quote=''Hamas fired over four hundred rockets into Israel.  It has released hundreds of burning kites and encouraged violent demonstrations.  These wanton acts of violence, which have risked the lives of untold numbers of civilians and caused millions of dollars worth of damage, clearly deserve the strongest of condemnations''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vesty190106&quot;&gt;{{cite web|title=Огненный террор: летательный аппарат со взрывчаткой упал недалеко от границы с Газой|url=https://www.vesty.co.il/articles/0,7340,L-5441820,00.html|publisher=vesty.co.il|date=2019-01-06}}&lt;/ref&gt;.

== Ацэнка падзей і наступствы ==
Прэзідэнт [[Дзяржава Палесціна|Дзяржавы Палесціна]] [[Махмуд Абас]] 31 сакавіка 2018 года заявіў, што Ізраіль нясе адказнасць за гвалт&lt;ref name=&quot;reuters180331&quot;/&gt; і абвясціў нацыянальную жалобу па загінуўшых і запатрабаваў умяшання міжнароднай супольнасці&lt;ref name=&quot;Пашков&quot; /&gt;.

[[Прэм’ер-міністр Ізраіля]] [[Біньямін Нетаньяху]] заявіў 31 сакавіка 2018 года, што Ізраіль абараняў свой суверэнітэт і мірных жыхароў&lt;ref name=&quot;reuters180331&quot;/&gt;.

30 сакавіка 2018 года [[Савет Бяспекі ААН]] правёў экстраныя слуханні па сітуацыі ў Газе. В. а. намесніка генеральнага сакратара ААН па палітычных пытаннях Тае-Брук Зерыхун заклікаў Ізраіль выконваць свае абавязацельствы ў дачыненні да [[Правы чалавека|правоў чалавека]] ў адпаведнасці з міжнародным правам і ўстрымацца ад прымянення гвалту ў дачыненні да мірных жыхароў, у асаблівасці дзяцей. Ён таксама паведаміў, што напярэдадні Ізраіль узмацніў свае воінскія падраздзяленні ля мяжы, уключаючы спецыяльныя падраздзяленні і БПЛА, і папярэдзіў, што яго дзеянні будуць накіраваныя на прадухіленне прарыву пагранічнага бар’ера і парушэнні суверэнітэту Ізраіля&lt;ref name=&quot;un180330&quot;&gt;{{cite web|title=Security Council Members Condemn Killing of Palestinian Civilians in Clashes at Israel-Gaza Border after Peaceful Protest Turned Violent|url=https://www.un.org/press/en/2018/sc13273.doc.htm|website=un.org|date=2018-03-30|accessdate=2018-06-04|language=en}}&lt;/ref&gt;. Прадстаўнік ЗША Уолтар Мілер выказаў шкадаванне, што Ізраіль не можа ўдзельнічаць у абмеркаванні з-за свята [[Песах]], і паведаміў, што «ХАМАС выкарыстоўвае дэманстрацыі для распальвання гвалту і падвяргае небяспецы жыцця людзей». У заяве, распаўсюджанай да пасяджэння СБ, прадстаўнік Ізраіля ў ААН Дані Данон усклаў адказнасць за патэнцыйнае кровапраліцце на рух ХАМАС, які ўклаў у арганізацыю сутыкненняў на мяжы ў перыяд з 30 сакавіка па 15 мая каля 10 млн долараў. Ён таксама пацвердзіў права Ізраіля на абарону сваіх суверэнітэту і мірных жыхароў&lt;ref name=&quot;Danon180329&quot;&gt;{{cite web|author=David Rosenberg.|title=Danon warns UN over Gaza protests|url=https://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/243818|website=israelnationalnews.com|date=2018-03-29|quote='Israel will defend its sovereignty', Israeli Ambassador tells UN, warning of plans in Gaza for confrontation with IDF on Israeli border.|accessdate=2018-06-04|language=en}}&lt;/ref&gt;. На праведзеным 31 сакавіка галасаванні ЗША заблакавалі праект заявы, падрыхтаваны [[Кувейт]]ам, у якім выказвалася глыбокая заклапочанасць з нагоды гібелі 16 «мірных дэманстрантаў», але, як адзначае ізраільская газета «Весткі», адсутнічала інфармацыя «аб масавых беспарадках і спробах парушэння суверэнітэту Ізраіля». У выніку СБ ААН прыняў заяву, якая асуджае прымяненне гвалту ў сектары Газа&lt;ref name=&quot;bbc180331&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/russian/features-43599396|title=ООН призывает расследовать кровопролитие в секторе Газа|author=|date=2018-03-31|publisher=Русская служба Би-Би-Си|description=|accessdate=2018-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vesty0401&quot;&gt;{{cite web|title=США не дали Совбезу ООН принять антиизраильское заявление по ситуации в Газе|url=https://www.vesty.co.il/articles/0,7340,L-5214825,00.html|date=01.04.18|publisher=«Вести»|accessdate=2018-04-08}}&lt;/ref&gt;.

[[6 красавіка]] прадстаўнік ЗША па міжнародным перамовам Джэйсан Грынблат настойліва заклікаў удзельнікаў пратэстаў да мірнага, а не гвалтоўнага іх правядзенні і не набліжацца да памежных загароды бліжэй, чым на 500 м. Акрамя таго, ён асудзіў лідараў і ўдзельнікаў пратэстаў, якія заклікаюць да гвалту, і намеры адправіць удзельнікаў пратэстаў, у тым ліку дзяцей, да памежнай сцяны з пагрозай для іх здароўя і жыцця&lt;ref name=&quot;ria180406&quot;&gt;{{cite web|url=https://ria.ru/world/20180406/1518057586.html|title=США призвали протестующих на границе с Газой избегать любой формы насилия|date=2018-0-406|publisher=РИА Новости|accessdate=2018-04-10}}&lt;/ref&gt;.

[[7 красавіка]] [[Еўрапейскі Саюз]] выказаў «сур’ёзную заклапочанасць у дачыненні да непрапарцыйнага выкарыстання сілы» і заклікаў абодва бакі да максімальнай стрыманасці для прадухіленні далейшай эскалацыі. ЕС таксама заклікаў палесцінскія арганізацыі дазволіць адміністрацыі ПА «цалкам аднавіць сваю ўладу ў Газе, што крытычна важна для паляпшэння сітуацыі і становішча людзей у сектары»&lt;ref name=&quot;ria180330&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;eu180407&quot;&gt;{{cite web|author=Maja Kocijancic|title=Statement by the Spokesperson on the most recent developments in Gaza|url=https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/42637/statement-most-recent-developments-gaza_en|date=07/04/2018|publisher=EU|accessdate=2018-04-08|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5ac8e9329a794717d8eef7af|title=Евросоюз призывает Палестину и Израиль к максимальной сдержанности на фоне военной эскалации вокруг сектора Газа|author=|date=2018-04-07|publisher=РБК|description=|accessdate=2018-04-08}}&lt;/ref&gt;.

[[9 красавіка]] МЗС Расіі назваў «абсалютна непрымальным» прымяненне Ізраілем сілы супраць грамадзянскага насельніцтва ў сектары Газа. [[Расія]] падтрымала патрабаванне [[Генеральны сакратар ААН|генеральнага сакратара ААН]] [[Антоніу Гутэрыш]] аб правядзенні «незалежнага і празрыстага расследавання інцыдэнтаў, якія прывялі да гібелі людзей», і прапанавала распрацаваць канкрэтныя палітычныя меры для ўрэгулявання застарэлага канфлікту&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5acb69e69a794714e5eef7b7?from=newsfeed|title=МИД осудил применение Израилем силы против палестинцев в секторе Газа|author=|date=2018-04-09|publisher=РБК|description=|accessdate=2018-04-08}}&lt;/ref&gt;.

Пасля масавай гібелі палесцінцаў [[14 мая]] [[Турцыя]] выслала з краіны ізраільскага пасла Эйтана Наэ і генеральнага консула Ізраіля ў [[Стамбул]]е. [[ПАР]] адклікала свайго пасла ў Ізраілі. У [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Ірландыя|Ірландыі]] ізраільскія дыпламаты былі выкліканы ў мясцовыя ўрады для справаздачы&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.haaretz.com/israel-news/turkey-expels-israel-s-ambassador-due-to-gaza-death-toll-1.6092965 |title=Turkey and Israel Expel Envoys Over Gaza Deaths |author=Noa Landau and Jonathan Lis.  |work=Haaretz |date=May 16, 2018 |accessdate=2018-05-16 |archive-date=12 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712202308/https://www.haaretz.com/israel-news/turkey-expels-israel-s-ambassador-due-to-gaza-death-toll-1.6092965 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|title=Сорвать переворот: в ХАМАСе рассказали, зачем нужны &quot;марши возвращения&quot;|url=http://www.9tv.co.il/news/2018/09/05/261665.html|website=9tv.co.il|date=2018-09-05}}
* {{cite web|title=ХАМАС готов к новой войне|url=https://inosmi.ru/politic/20181024/243532773.html|author=Алекс Гольцекер|website=inosmi.ru / [https://cursorinfo.co.il/blogs/hamas-gotov-k-novoj-vojne/ cursorinfo.co.il]|date=2018-10-18}}
* {{cite web|title=Либерман: в Газе нет и не было никакого «народного протеста»|url=https://cursorinfo.co.il/all-news/liberman-tam-net-i-ne-bylo-nikakogo-narodnogo-protesta/|website=cursorinfo.co.il|date=2018-10-22|accessdate=10 ліпеня 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181104045941/https://cursorinfo.co.il/all-news/liberman-tam-net-i-ne-bylo-nikakogo-narodnogo-protesta/|archivedate=4 лістапада 2018|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Examination of the list of fatalities in the “return marches” reveals that most of them are operatives of terrorist organizations, about half of whom affiliated with Hamas|url=https://www.terrorism-info.org.il/en/examination-list-fatalities-return-marches-reveals-operatives-terrorist-organizations-half-affiliated-hamas/|website=terrorism-info.org.il|date=21/01/2019|description=[https://www.terrorism-info.org.il/app/uploads/2019/01/E_012_19.pdf Full document in PDF format]}}
* {{cite web|title=Gaza Border Events: Questions &amp; Answers|url=https://www.idf.il/en/minisites/questions-and-answers-concerning-the-violent-riots-and-attacks-occurring-on-the-border-between-gaza-and-israel-during-2018-9/|website=idf.il|publisher=Israel Defense Forces|date=2019|format=Updated to: 1 February 2019|lang=en|ref=Israel Defense Forces}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]]
[[Катэгорыя:Канфлікты 2019 года]]
[[Катэгорыя:Ізраільска-палесцінскі канфлікт]]</text>
      <sha1>5vgdd6ic784tyras8kkivbamm7sn1a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Востраў скарбаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>621407</id>
    <revision>
      <id>5157758</id>
      <parentid>4965342</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3807" sha1="25t5kncgpsuz1xrg8drv0hswlqxmenm" xml:space="preserve">{{Значэнні|Востраў скарбаў (значэнні)}}
{{Літаратурны твор 
|Назва               = Востраў скарбаў
|Назва-арыгінал      = Treasure Island
|Выява               = 
|Памер               = 
|Подпіс выявы        = 
|Жанр                = 
|Аўтар               = 
|Мова арыгіналу      = 
|Напісаны            = 
|Публікацыя          = 
|Асобнае выданне    = 
|Выдавецтва          = 
|Серыя               = 
|Колькасць старонак =
|Ілюстратар          =
|Афармленне         =
|Пераклад            = 
|Перакладчык         =
|Носьбіт             =
|Папярэдні твор      =
|Наступны твор       =
|ISBN                =
|Электронная версія  = 
|Вікікрыніцы-тэкст   = 
}}
'''Востраў скарбаў''' ({{lang-en|Treasure Island}}) — раман [[Шатландыя|шатландскага]] пісьменніка [[Роберт Льюіс Стывенсан|Роберта Стывенсана]] аб прыгодах, звязаных з пошукам скарбаў, схаваных капітанам Флінтам на незаселеным востраве. Упершыню апублікаваны ў [[1883]] годзе, да гэтага ў перыяд 1881—1882 гадоў выходзіў серыямі ў дзіцячым часопісе «''Young Folks''». На беларускую мову раман пераклаў [[Алесь Асташонак]].

== Сюжэт ==
Раман складаецца з 34 раздзелаў, разбітых на 6 частак. Апавяданне вядзецца ад асобы галоўнага героя, сына ўладальнікаў карчмы — юнага Джыма Хокінса (за выключэннем раздзелаў 16—18, дзе апавядальнікам выступае доктар Ліўсі).

Шмат рызыкоўных прыгод даводзіцца перажыць юнаму герою Джыму Хоўкінсу ў падарожжы на таямнічы Востраў Скарбаў. І галоўны скарб, якім авалодвае ён у выніку, — давер’е і ўдзячнасць сяброў, вера ў добрых людзей і сапраўдная мужчынская дружба.

== Беларускі пераклад ==
* Востраў скарбаў: Пер. з рус. / Роберт Луіз Стывенсон. — Мн. : ДВБ. Дзіцячая літ., 1938. — 213, [1] с.
* Востраў Скарбаў: Раман: Для малод. шк. узросту / Роберт Льюіс Стывенсан / Пер. з англ. мовы А. М. Асташонка; Маст. У. В. Гладкевіч. — Мн.: Юнацтва, 1993. — 239 с: іл. ISBN 5-7880-0428-4

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* Аўдыёкніга: [https://audioreading.online/treasure-island/ Treasure Island by Robert Louis Stevenson] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250324164308/https://audioreading.online/treasure-island/ |date=24 сакавіка 2025 }}'' {{ref-en}}. Чытае Carter Langford, працягласць 7 г 31 хв

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кнігі 1883 года]]
[[Катэгорыя:Раманы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Раманы XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Прыгодніцкія творы]]
[[Катэгорыя:Творы Роберта Льюіса Стывенсана]]</text>
      <sha1>25t5kncgpsuz1xrg8drv0hswlqxmenm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каркасон (настольная гульня)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>624000</id>
    <revision>
      <id>5157671</id>
      <parentid>5092499</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StachLysy</username>
        <id>62453</id>
      </contributor>
      <comment>абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5157671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19511" sha1="bxzus0jpzgqm0ryemzaa25mpd3spx0f" xml:space="preserve">{{Значэнні}}
{{Настольная гульня
|Гульцоў      = 2—5
|Узрост       = 8+
|Падрыхтоўка  = 1—5 [[хвіліна|хвілін]]
|Працягласць  = 30—60 [[хвіліна|хвілін]]
}}
'''Каркасо́н''' ({{lang-de|Carcassonne}}) — [[Настольныя гульні|настольная]] [[Стратэгічныя гульні|стратэгічна]]-эканамічная гульня [[Настольныя гульні нямецкага стылю|нямецкага стылю]], распрацаваная {{нп5|Клаус-Юрген Урэдэ|Клаусам-Юргенам Урэдэ|en|Klaus-Jürgen Wrede}} у [[2000]] годзе. Упершыню была выдадзена кампаніяй «Hans im Glück» у [[Германія|Германіі]].

У [[2001]] годзе гульня была ўдастоена ўзнагародаў «[[Гульня года]]» і «[[Нямецкая гульнявая прэмія]]» ў Германіі, а ў [[2004]] годзе намініравалася на «Гульню года» ў Чэхіі. У цяперашні час «Каркасон» выпускаецца многімі сусветнымі выдаўцамі настольных гульняў. У 2014 годзе быў выкананы рэдызайн гульні. Перазапуск адбыўся ў снежні 2014 года: тады ў продаж паступіла англамоўная версія новай рэдакцыі «Каркасона». Гульня засталася ранейшай, але змяніла афармленне: над вокладкай гэтым разам папрацаваў Крыс Куільямс, а над квадратамі зямель — Анна Пецке. Дзеля сумяшчальнасці новай рэдакцыі гульні з першапачатковай версіяй і ўсімі дапаўненнямі, рубашку квадратаў пакінулі ранейшай. Да базавых кампанентаў у камплект гульні былі дададзены міні-дапаўненні «River» («Рака») і «The Abbot» («Абат»). На 2018 год у свеце прададзена больш за 10 мільёнаў экзэмпляраў гульні (улічваючы дапаўненні)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ehgaming.com/carcassonne-board-game-review/|title=Carcassonne Board Game Review|website=EH Gaming|language=en|access-date=2019-12-12}}&lt;/ref&gt;.

Гульня заключаецца ў пакрокавым збіранні гульнявога поля з квадратаў (тайлаў) і размяшчэнні на ім фішак сваіх падданых (міплаў). У залежнасці ад таго, на якую мясцовасць пастаўлена фішка — на горад, поле, манастыр ці дарогу, яна становіцца адпаведна рыцарам, селянінам, манахам або разбойнікам і прыносіць гульцу пэўную суму ачкоў пасля завяршэння будаўніцтва аб’екта або па завяршэнні гульні.

== Правілы ==
=== Стварэнне поля ===
У пачатку гульні на поле выкладваецца «''стартавы квадрат''». У фірмовай версіі ён адрозніваецца ад астатніх іншай расфарбоўкай рубашкі. Стартавы квадрат змяшчае ўсе магчымыя элементы мясцовасці (горад, дарогу і поле), што выключае праблему нестыкоўкі квадратаў. Пасля гэтага гульцы вызначаюць, у якім парадку будуць хадзіць, і пачынаюць па чарзе даставаць квадраты і выкладваць гульнявое поле. Квадраты можна ставіць толькі так, каб яны датыкаліся хаця б адным бокам да ўжо выстаўленых квадратаў. Прычым мясцовасць на іх павінна састыкоўвацца (дарогі з дарогамі, гарады з гарадамі, палі з палямі).

=== Фішкі падданых ===
[[Файл:Carcassonne Miples.jpg|thumb|Міплы — фішкі падданых.]]
Кожны гулец мае 8 фішак падданых (адна з іх выкарыстоўваецца для падліку ачкоў). Пасля таго, як гулец выставіў чарговы «''квадрат''» гульнявога поля, ён можа выставіць на гэты квадрат аднаго свайго падданага. Пры гэтым гулец не можа ставіць фігурку на ўжо заняты іншым гульцом аб’ект (горад, дарогу або поле). Аднак у працэсе гульні аб’екты могуць аб’ядноўвацца ў адно цэлае. Фігуркі вяртаюцца да гульца пасля таго, як іх аб’ект завершаны. Адпаведна фішка можа прыносіць ачкі некалькі разоў за гульню. Выключэнне складаюць сяляне — яны застаюцца на полі да канца гульні.

=== Ачкі ===
Выстаўленыя на поле фішкі прыносяць ачкі, як толькі аб’ект, які яны займаюць, завершаны. Гэта значыць, як толькі дарога аказалася скончана з абодвух канцоў, як толькі горад цалкам акружаны сценамі, а манастыр — акружаны са ўсіх дзевяці бакоў любымі квадратамі. Недабудаваныя аб’екты, а таксама занятыя сялянамі палі прыносяць ачкі ў канцы гульні, аднак у некаторых выпадках недабудаваныя аб’екты ацэньваюцца ніжэй, чым дабудаваныя.

=== Канец гульні ===
Гульня заканчваецца, як толькі заканчваюцца не выстаўленыя на гульнявое поле квадраты. Пасля гэтага выконваецца падлік ачкоў для фішак, што яшчэ стаяць на полі. Перамагае гулец, які набраў больш за ўсіх ачкоў.

== Камплектацыя гульні ==
* 72 квадраты ўчасткаў зямлі
* 40 фішак: па 8 кожнага з пяці колераў
* Поле шкалы падліку ачкоў
* Правілы гульні

== Турніры па гульні Каркасон ==
=== Чэмпіянаты свету ===
Чэмпіянаты свету праводзяцца штогадова, пачынаючы з 2006 года. Традыцыйна чэмпіянаты праводзяцца ў межах выставы SPIEL у горадзе [[Эсэн]]. У чэмпіянаце могуць прыняць удзел пераможцы нацыянальных турніраў. У 2020 годзе турнір не праводзіўся ў сувязі з пандэміяй COVID-2019. У 2021 годзе на турніры ўпершыню прынялі ўдзел па два прадстаўнікі ад краіны. Беларусы ўдзельнічаюць у Чэмпіянаце свету па Каркасоне з 2024 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://carcassonne-meisterschaft.de/en/final-results-2024.htm|title=Final 2024|website=Carcassonne World Championships|language=en|access-date=2025-06-10}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable alternance&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
! Год
! '''Чэмпіён свету'''
! 2 месца
! 3 месца
! 4 месца
! Колькасць удзельнікаў
|-
| 2006 || {{flagicon|GER}} '''Ralph Querfurth''' || {{flagicon|AUT}} Michael Wischounig || {{flagicon|CZE}} David Korejtko || {{flagicon|HUN}} David Erdos || align=&quot;center&quot;|16
|-
| 2007 ||{{flagicon|GER}} '''Sebastian Trunz''' || {{flagicon|Тайвань}} Chen Wei-Chi || {{flagicon|FIN}} Janne Jaula || {{flagicon|NOR}} Henrik Fürstenberg || align=&quot;center&quot;|20
|-
| 2008 || {{flagicon|GER}} '''Ralph Querfurth''' || {{flagicon|CZE}} Martin Mojžiš || {{flagicon|GER}} Sebastian Trunz || {{flagicon|AUT}} Stefan Leopoldseder || align=&quot;center&quot;|20
|-
| 2009 || {{flagicon|GER}} '''Ralph Querfurth''' || {{flagicon|AUS}} Daniel Geromboux || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak  || {{flagicon|FIN}} Petri Savola || align=&quot;center&quot;|20
|-
| 2010 || {{flagicon|GER}} '''Ralph Querfurth''' || {{flagicon|CZE}} Martin Mojžiš || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || {{flagicon|AUS}} Randy Dreger || align=&quot;center&quot;|22
|-
| 2011 || {{flagicon|NED}} '''Els Bulten''' || {{flagicon|JPN}} Shinnosuke Komukai || {{flagicon|GER}} Robert Mützner || {{flagicon|CZE}} Martin Moijzis || align=&quot;center&quot;|24
|-
| 2012 || {{flagicon|CZE}} '''Martin Mojžiš''' || {{flagicon|AUT}} Stefan Leopoldseder || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || {{flagicon|NED}} Els Bulten || align=&quot;center&quot;|26
|-
| 2013 || {{flagicon|GRE}} '''Pantelis Litsardopoulos''' || {{flagicon|CZE}} Martin Mojžiš || {{flagicon|LAT}} Aleksejs Peguševs || {{flagicon|POL}} Maciej Śmieszek || align=&quot;center&quot;|36
|-
| 2014 || {{flagicon|JPN}} '''Takafumi Mochizuki''' || {{flagicon|GRE}} Pantelis Litsardopoulos || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || {{flagicon|POR}} Ricardo Gomes || align=&quot;center&quot;|34
|-
| 2015 || {{flagicon|GRE}} '''Pantelis Litsardopoulos''' || {{flagicon|JPN}} Takafumi Mochizuki || {{flagicon|NED}} Els Bulten || {{flagicon|BRA}} Humberto Fukuda || align=&quot;center&quot;|32
|-
| 2016 || {{flagicon|RUS}} '''Vladimir Kovalev''' || {{flagicon|GRE}} Pantelis Litsardopoulos || {{flagicon|BEL}} Vannes Vansina || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || align=&quot;center&quot;|36
|-
| 2017 || {{flagicon|POL}} '''Tomasz Preuss''' || {{flagicon|GRE}} Pantelis Litsardopoulos || {{flagicon|ITA}} Davide Sandrin || {{flagicon|SVK}} Matej Tabak || align=&quot;center&quot;|38
|-
| 2018 || {{flagicon|JPN}} '''Genro Fujimoto''' || {{flagicon|ROU}} Marian Curcan || {{flagicon|GER}} Kolja Stratmann || {{flagicon|POL}} Tomasz Preuss || align=&quot;center&quot;|34 
|-
| 2019 || {{flagicon|ROU}} '''Marian Curcan''' || {{flagicon|Тайвань}} Ying Chien Chien || {{flagicon|EST}} Timofei Gretsenko || {{flagicon|ITA}} Paolo Ballabeni || align=&quot;center&quot;|36
|-
| 2021 || {{flagicon|POL}} '''Maciej Polak''' || {{flagicon|BRA}} Melvin Quaresma || {{flagicon|POL}} Tomasz Preuss || {{flagicon|POR}} Nuno Torres || align=&quot;center&quot;|42
|-
| 2022 || {{Flagicon|ROU}} '''Árpád Gere''' || {{Flagicon|Тайвань}} Min-Wei Chen || {{Flagicon|CZE}} Martin Mojžiš || {{Flagicon|NOR}} Hogne Jorgensen || align=&quot;center&quot;|34
|-
| 2023 || {{Flagicon|GBR}} '''Matt Tucker''' || {{Flagicon|LAT}} Aleksejs Peguševs || {{Flagicon|NED}} Patrick Bekkenutte || {{Flagicon|CHN}} Xiangyu Qin || align=&quot;center&quot;|42
|-
| 2024 || {{Flagicon|Каталонія}} '''Daniel Angelats''' || {{Flagicon|HUN}} József Tihon || {{Flagicon|ROM}} Bogdan Curcan || {{Flagicon|CHN}} Ning Ding || align=&quot;center&quot;|46
|-
| 2025 || {{Flagicon|Кітай}} '''Xiangyu Qin''' || {{Flagicon|Уругвай}} Horacio Mastandrea || {{Flagicon|Бельгія}} Raf Mesotten || {{Flagicon|Латвія}} Aleksejs Peguševs || align=&quot;center&quot;|52
|}

=== Камандныя анлайн-чэмпіянаты ===
Пачынаючы з 2020 года арганізацыя сarcassonne.сat пачала праводзіць анлайн-турніры па гульні Каркасон сярод зборных каманд. Пачынаючы з другога каманднага чэмпіяната свету, турніры прызнаны афіцыйнымі выдаўцом Каркасона Hans Im Gluck і праходзяць пры падтрымцы выдаўца. Апрача чэмпіянатаў свету, carcassonne.cat арганізуе камандныя чэмпіянаты Еўропы (ETCOC). Аналаг еўрапейскага кантынентальнага турніра для Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі (Copa America) праводзіць арганізацыя Carcassonne Brasil.

==== WTCOC ====
{| class=&quot;wikitable alternance&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
! Год
! '''Чэмпіён свету'''
! 2 месца
! 3 месца
! 4 месца
! Колькасць каманд
! Крыніца
|-
| 2020 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Расія}} Расія || {{Flagicon|Германія}} Германія || {{Flagicon|Румынія}} Румынія || align=&quot;center&quot;|21 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc-2020 WTCOC-2020]
|-
| 2021 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Расія}} Расія || {{Flagicon|Румынія}} Румынія || {{Flagicon|Каталонія}} Каталонія || align=&quot;center&quot;|29 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc-2021-2 WTCOC-2021]
|-
| 2022 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Кітай}} Кітай || RCP || {{Flagicon|Партугалія}} Партугалія || align=&quot;center&quot;|25 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc-2022 WTCOC-2022]
|-
| 2023 || {{Flagicon|Кітай}} '''Кітай''' || RCP || {{Flagicon|Латвія}} Латвія || {{Flagicon|Іспанія}} Іспанія || align=&quot;center&quot;|32 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc2023 WTCOC-2023]
|-
| 2024 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Францыя}} Францыя || {{Flagicon|Венгрыя}} Венгрыя || {{Flagicon|Вялікабрытанія}} Вялікабрытанія || align=&quot;center&quot;|36 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc2024 WTCOC-2024]
|-
| 2025 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Чылі}} Чылі || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Польшча}} Польшча || align=&quot;center&quot;|38 || [https://www.carcassonne.cat/wtcoc2025 WTCOC-2025]
|-
| 2026 || {{Flagicon|Кітай}} '''Кітай''' || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Ганконг}} Ганконг || {{Flagicon|Германія}} Германія || align=&quot;center&quot;|40 ||
|}

==== ETCOC ====
{| class=&quot;wikitable alternance&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
! Год
! '''Чэмпіён Еўропы'''
! 2 месца
! 3 месца
! 4 месца
! Колькасць каманд
! Крыніца
|-
| 2020 || {{Flagicon|Германія}} '''Германія''' || {{Flagicon|Расія}} Расія || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Вялікабрытанія}} Вялікабрытанія || align=&quot;center&quot;|14 || [https://www.carcassonne.cat/euro-2020 ETCOC-2020]
|-
| 2021 || {{Flagicon|Расія}} '''Расія''' || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Латвія}} Латвія || {{Flagicon|Румынія}} Румынія || align=&quot;center&quot;|22 || [https://www.carcassonne.cat/euro-2021 ETCOC-2021]
|-
| 2023 || {{Flagicon|Польшча}} '''Польшча''' || RCP || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Італія}} Італія || align=&quot;center&quot;|18 || [https://www.carcassonne.cat/etcoc2023 ETCOC-2023]
|-
| 2025 || RCP || {{Flagicon|Польшча}} Польшча || {{Flagicon|Украіна}} Украіна || {{Flagicon|Бельгія}} Бельгія || align=&quot;center&quot;|19 || [https://www.carcassonne.cat/etcoc2025 ETCOC-2025]
|}

==== Copa America ====
{| class=&quot;wikitable alternance&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
! Год
! '''Чэмпіён Амерыкі'''
! 2 месца
! 3 месца
! 4 месца
! Колькасць каманд
! Крыніца
|-
| 2021 || {{Flagicon|Мексіка}} '''Мексіка''' || {{Flagicon|ЗША}} ЗША || {{Flagicon|Бразілія}} Бразілія || {{Flagicon|Калумбія}} Калумбія || align=&quot;center&quot;|7 || [https://carcassonne.gg/Copa-America-2021 Copa America 2021]
|-
| 2024 || {{Flagicon|Бразілія}} '''Бразілія''' || {{Flagicon|Чылі}} Чылі || {{Flagicon|Аргенціна}} Аргенціна || {{Flagicon|Мексіка}} Мексіка || align=&quot;center&quot;|9 || [https://carcassonnecolombia.com/copa-america2024 Copa America 2024]
|-
| 2025 || {{Flagicon|Мексіка}} '''Мексіка''' || {{Flagicon|Калумбія}} Калумбія || {{Flagicon|Аргенціна}} Аргенціна || {{Flagicon|Чылі}} Чылі || align=&quot;center&quot;|8 || [https://carcassonnecolombia.com/copa-america2025 Copa America 2025]
|}

==== Asian Cup ====
{| class=&quot;wikitable alternance&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
! Год
! '''Чэмпіён Азіі'''
! 2 месца
! 3 месца
! 4 месца
! Колькасць каманд
! Крыніца
|-
| 2024 || {{Flagicon|Ганконг}} '''Ганконг''' || {{Flagicon|Тайланд}} Тайланд || {{Flagicon|Тайвань}} Тайвань || {{Flagicon|Кітай}} Кітай || align=&quot;center&quot;|8 || [https://carcassonne.gg/Asian-Cup-2024-old Asian Cup 2024]
|-
| 2025 || {{Flagicon|Японія}} '''Японія''' || {{Flagicon|Тайланд}} Тайланд || {{Flagicon|Ганконг}} Ганконг || {{Flagicon|Тайвань}} Тайвань || align=&quot;center&quot;|8 || [https://carcassonne.gg/Asian-Cup-2025 Asian Cup 2025]
|}

== Асноўныя выдаўцы гульні ==
* «Hans im Glück» (2000 — цяперашні час) — [[Германія]] і многія краіны [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропы]]
* «Devir» (2001 — цяперашні час) — [[Іспанія]], [[Партугалія]], [[Лацінская Амерыка]]
* «Rio Grande Games» (2001—2012) — [[Вялікабрытанія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]
* «999 Games» (2002 — цяперашні час) — [[Нідэрланды]]
* «Мир Хобби» (2002 — цяперашні час) — [[Расія]], [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]]
* «Brain Games» (2004 — цяперашні час) — [[Краіны Балтыі]]
* «Z-Man Games» (2012 — цяперашні час) — Вялікабрытанія, ЗША

== Узнагароды ==
* [[2001]] — нямецкая прэмія «[[Гульня года]]» ({{lang-de|Spiel des Jahres}}).
* [[2001]] — «[[Нямецкая гульнявая прэмія]]» ({{lang-de|Deutscher Spiele Preis}}).
* [[2004]] — намінацыя на чэшскую прэмію «Гульня года» ({{lang-cz|Hra Roku}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hraroku.cz/|title=Hra roku|website=Hra roku|language=cz|access-date=2019-12-12}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Гульня года}}
{{Нямецкая гульнявая прэмія}}

[[Катэгорыя:Настольныя гульні]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе]]</text>
      <sha1>bxzus0jpzgqm0ryemzaa25mpd3spx0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Веніямін (Навіцкі)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>630611</id>
    <revision>
      <id>5157675</id>
      <parentid>4762944</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5138" sha1="hauk0k4xq2q24d9yk6vkn1765yglnj5" xml:space="preserve">{{рэлігійны дзеяч
| імя                  = Веніямін (Навіцкі)
| імя пры нараджэнні   = Сяргей Васілевіч Навіцкі
| выява                = 
| апісанне выявы       = 
| тытул                =  
| царква               =  
| абранне              =  
| інтранізацыя         = 
| перыядпачатак        =
| перыядканец          = 
| папярэднік           = 
| пераемнік            = 
| дата нараджэння      = 
| месца нараджэння     =  
| прыняцце манаства    =  
| сан                  = 
| хіратонія            =  
| узнагароды           = 
}}
'''Епіскап Веніямін''' (свецкае імя ''Сяргей Васілевіч Навіцкі''; {{ДН|30|9|1900}}, [[Мінская губерня]] — {{ДС|14|10|1976}}, [[Чэбаксары]]) — праваслаўны дзеяч, епіскап.

== Біяграфія ==
Пасля сканчэння Слуцкага духоўнага вучылішча ў 1914 годзе паступіў у [[Мінская духоўная семінарыя|Мінскую духоўную семінарыю]], у якой вучыўся да яе закрыцця ў 1918 годзе. З 1919 года настаўнік школы в. [[Печураны]] [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]], цяпер [[Капыльскі раён]]. З 1921 года псаломшчык [[Свята-Троіцкая царква (Дарава)|Свята-Троіцкай царквы]] в. Дарава Навагрудскага павета, цяпер [[Ляхавіцкі раён]].

З 1922 года вучыўся ў [[Віленская духоўная праваслаўная семінарыя|Віленскай духоўнай семінарыі]], з 1925 года на багаслоўскім факультэце Варшаўскага ўніверсітэта. 25 снежня 1928 года пастрыжаны ў іераманаха. Пасля сканчэння універсітэта (1929) член Духоўнага сабора Успенскай Пачаеўскай Лаўры. 17 мая 1934 года ўзведзены ў сан архімандрыта. З лета 1936 настаяцель Пакроўскай царквы ў [[Львоў|Львове]], благачынны праваслаўных прыходаў Галіцыі.

У снежні 1937 года абараніў дысертацыю «Об изменяемости канонов православной церкви» і атрымаў ступень магістра багаслоўя. 15 ліпеня 1941 года хіратанізаваны ў епіскапа Пінскага і Палескага, вікарыя Валынскай епархіі. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] заставаўся на акупаванай тэрыторыі. Са жніўня 1942 года епіскап Палтаўскі і Лубненскі.

Арыштаваны ў 1944 годзе ў  Кіеве. Асуджаны да 10 гадоў. Этапаваны ў адзін з Калымскіх канцлагераў. Вызвалены ў 1956 годзе. З лістапада 1956 года епіскап Омскі і Цюменскі. 12 лютага 1958 года ўзведзены ў сан архіепіскапа. З 21 лютага 1958 года архіепіскап Іркуцкі і Чыцінскі. З 31 мая 1973 года архіепіскап Чэбаксарскі і Чувашскі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.belapc.org/litaratura/mikola-volacic-vaclau-panucevic---belaruskaa-autakefalnaa-pravaslaunaa-carkva/7-padryhtouka-j-arganizacya-bapc-u-case-drugoj-susvetnaj-vajny |title=Падрыхтоўка й арганізацыя БАПЦ у часе Другой Сусьветнай вайны |access-date=1 лютага 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200201111505/http://www.belapc.org/litaratura/mikola-volacic-vaclau-panucevic---belaruskaa-autakefalnaa-pravaslaunaa-carkva/7-padryhtouka-j-arganizacya-bapc-u-case-drugoj-susvetnaj-vajny |archivedate=1 лютага 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-pravaslaynyya/tom-i?id=21671 |title=ВЕНІЯМІН (НАВІЦКІ) |access-date=1 лютага 2020 |archive-date=18 лістапада 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191118114441/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-pravaslaynyya/tom-i?id=21671 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}
 {{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Архіепіскапы Рускай праваслаўнай царквы]]
[[Катэгорыя:Епіскапы Рускай праваслаўнай царквы]]
[[Катэгорыя:Епіскапы пінскія і лунінецкія]]</text>
      <sha1>hauk0k4xq2q24d9yk6vkn1765yglnj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Трацяк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>632292</id>
    <revision>
      <id>5157740</id>
      <parentid>4890361</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5506" sha1="f8llu5s5iez1x922ns3s66fwlnwwtj7" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Трацяк}}
{{Вучоны}}
'''Вольга Трацяк''' (нар. {{ДН|22|11|1979}}, {{МН|Гродна}}) — беларуская мовазнаўца. Доктар&lt;ref&gt;{{cite web| author =Paweł Bobołowicz| date =2023-02-15| url =https://wnet.fm/broadcast/studio-bialoruskie-15-02-2023-bialoruskie-dyktando-gosciem-audycji-jest-dr-volha-tratsiak/ | title =21 lutego 2023 roku odbędzie się białoruskie dyktando na Uniwersytecie Warszawskim|publisher =[[Радыё Унэт]]| accessdate  = 2023-02-15| lang =}}&lt;/ref&gt;, кандыдат філалагічных навук&lt;ref name=&quot;budzma&quot;&gt;{{cite web| author =Паліна Часноўская| date =2023-02-09| url =https://budzma.org/news/svoy-udzel-uzho-patsverdzili-dyyaspary.html | title =«Свой удзел ужо пацвердзілі дыяспары з Прагі і Лондана»: 21 лютага ў Варшаўскім універсітэце пройдзе «Беларуская дыктоўка» |publisher =[[Будзьма беларусамі!]]| accessdate  = 2023-02-03| lang =}}&lt;/ref&gt;, выкладчыца [[Кафедра беларусістыкі|кафедры беларусістыкі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;ПР&quot;&gt;{{cite web| author =Віктар Корбут| date =2020-09-17| url =https://www.polskieradio.pl/396/8226/Artykul/2578701,Вольга-Трацяк-У-Польшчы-мала-спецыялістаў-з-веданнем-беларускай-мовы-і-Беларусі | title = Вольга Трацяк: У Польшчы мала спецыялістаў з веданнем беларускай мовы і Беларусі|publisher =[[Польскае Радыё]]| accessdate  = 2023-02-15| lang =}}&lt;/ref&gt;, у 2018—2019 гадах выконвала абавязкі загадчыка кафедры.

Апроч выкладання беларускай мовы пры Варшаўскім універсітэце Вольга Трацяк з’яўляецца: сябрам Камісіі сертыфікацыі валодання беларускай мовай, сябрам Галоўнага камітэта Алімпіяды беларускай мовы ў Польшчы, каардынатарам прыёмнай кампаніі (старшыня прыёмнай камісіі факультэту прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэту), каардынатарам раскладу заняткаў Кафедры Беларусістыкі&lt;ref&gt;{{cite web | author = | date = | url =http://bel.kb.uw.edu.pl/pracownicy/tratsiak-volha/ | title =К.ф.н. Вольга Трацяк | publisher =Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego | accessdate =2023-02-03 | lang = | archive-date =28 студзеня 2023 | archive-url =https://web.archive.org/web/20230128204356/http://bel.kb.uw.edu.pl/pracownicy/tratsiak-volha/ | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;.

Аўтарка 13 навуковых прац з галіны мовазнаўства (сацыялінгвістыка, дыялекталогія, тапанімія і інш.). Займалася аналізам афіцыйных айконімаў беларуска-польскага памежжа ў святле моўнай палітыкі [[Польшча|Польшчы]] і [[Беларусь|Беларусі]].

У 2019 годзе прымала ўдзел у Восьмым Міжнародным Кангрэсе даследчыкаў Беларусі з дакладам «Мадэль Колба ў навучанні беларускай мове як замежнай»&lt;ref&gt;{{кніга |аўтар =Вольга Трацяк |частка =Секцыя 11. Літаратуразнаўства і лінгвістыка |загаловак =Восьмы Міжнародны Кангрэс даследчыкаў Беларусі |арыгінал = |спасылка =http://icbs.palityka.org/wp |адказны = |выданне = |месца =Вільня, Літва |выдавецтва = |год =27—29 верасня 2019 |старонкі =145 |старонак =200 |серыя = |isbn = |тыраж = }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

З 2019 года з’яўляецца ініцыятарам і арганізатарам правядзення міжнароднай акцыі «Беларуская дыктоўка» пры [[Кафедра беларусістыкі|кафедры беларусістыкі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], прымеркаванай да [[Міжнародны дзень роднай мовы|Міжнароднага дня роднай мовы]]&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2019-02-22| url =http://archiwum.radyjo.net/4/92/Artykul/407828 | title =Беларуская дыктоўка прайшла ў Варшаўскім унівэрсытэце |publisher =Польскае Радыё| accessdate  = 2023-02-03| lang =}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ПР&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;budzma&quot; /&gt;.

{{зноскі}}

{{DEFAULTSORT:Трацяк Вольга}}
[[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]]
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]]</text>
      <sha1>f8llu5s5iez1x922ns3s66fwlnwwtj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вера Уладзіміраўна Кляйнміхель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>643979</id>
    <revision>
      <id>5157684</id>
      <parentid>4979778</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T14:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10172" sha1="4md29f72auuui48uivy1fmr96qvqa9m" xml:space="preserve">{{ДД
|беларускае імя                 = Вера Кляйнміхель
|          = Вера Уладзіміраўна Кляйнміхель
|арыгінальнае імя    = Вера Владимировна Клейнмихель
|парадак-жан             = так
|партрэт             = Vera Kliajnmihel. pachatak XX st.jpg
|подпіс     = Вера Кляйнміхель. Фота пачатку XX стагоддзя
|герб                = Kleinmichel COA.jpg
|подпіс герба        = Герб Кляйнміхеляў
|тытул              = 
|перыядпачатак     = 
|перыядканец = 
|папярэднік          = 
|пераемнік           = 
|дата нараджэння          = 
|месца нараджэння   = 
|дата смерці               =  
|месца смерці       = 
|род                 = [[Кляйнміхелі]]
|бацька              = 
|маці                = Кацярына Мяшчэрская
|муж                 = Дзмітрый Джамбакурыян-Арбеліяні&lt;br&gt;[[Вадзім Шабека]]
|дзеці               = ''з Дз. І. Джамбакурыянам-Арбеліяні'': Галіна&lt;br&gt;''з В. М. Шабекам'': Марыя
|рэлігія             = 
|узнагароды          = 
}}
'''Ве́ра Уладзі́міраўна Кляйнмі́хель''' (у першым шлюбе {{нп3|Джамбакурыян-Арбеліяні|'''''Джамбакурыян-Арбеліяні'''''|ka|ორბელიანები}}, у другім шлюбе '''''[[Шабека]]''''', {{lang-ru|Вера Владимировна Клейнмихель}}; {{OldStyleDate|12|жніўня|1877|31|ліпеня}}, [[Санкт-Пецярбург]], [[Расійская імперыя]] — 3 снежня 1948, [[Парыж]], [[Францыя]]) — [[фрэйліна]] імператарскага двара, графіня, княгіня. Памешчыца [[Гродзенская губерня|Гродзенскай]] і [[Курская губерня|Курскай губерняў]]&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.rusarchives.ru/guide/lf_ussr/opp_oja.shtml| title = Личные архивные фонды в государственных хранилищах СССР| publisher = «Архивы России»| accessdate = 14 лістапада 2011| language = ru| postscript = Звесткі з дзяржаўнага архіву Крымскай вобласці, ф. 542, 19 адз. зах., 1916—1918| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150708185930/http://www.rusarchives.ru/guide/lf_ussr/opp_oja.shtml| archivedate = 8 ліпеня 2015| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Унучка міністра шляхоў зносін [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] [[Пётр Кляйнміхель|П. А. Кляйнміхеля]], дачка [[генерал-маёр]]а {{нп3|Уладзімір Кляйнміхель|Уладзіміра Кляйнміхеля|ru|Клейнмихель, Владимир Петрович}}.

У 1895 годзе на сваё 18-годдзе атрымала ў падарунак ад бацькі [[Пружанскі палацык|маёнтак]] у [[Пружана|Пружане]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Новая гаспадыня ў сядзібе не пражывала, перадаўшы кіраванне ёй аканому і наведваючыся час ад часу (у прыватнасці, мешкала тут улетку 1904—1907 гадоў). Валодала таксама [[Фальварак|фальваркам]] [[Шыдлоўшчына]] непадалёк ад Пружаны&lt;ref&gt;{{cite web | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = 21 лістапада 2011| url = http://www.ornatowski.com/index/ziemianie_polesie_1929.htm| title = Indeks nazwisk ziemian Polesia w 1929 r.| format = | work = | publisher = Artur Ornatowski| accessdate = 26 студзеня 2012 | language = pl| postscript = }}&lt;/ref&gt;.

У 1900 годзе выйшла замуж за князя Дзмітрыя Іванавіча [[Джамбакурыян-Арбеліяні|Джамбакурыяна-Арбеліяні]], палкоўніка Кавалергардскага палка імператрыцы Марыі Фёдараўны&lt;ref&gt;{{cite web | author = М. В. Фалалеева| last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = 2005| url = http://feb-web.ru/feb/rosarc/rae/rae-5323.htm| title = Примечания. Письма великой княгини Ксении Александровны Александре Александровне…| format = | work = | publisher = Фундаментальная электронная библиотека| accessdate = 14 лістапада 2011 | language = ru| postscript = }}&lt;/ref&gt;. У 1909 годзе ў яе гонар названы сорт [[ружа]]ў «Princesse Vera Orbelioni», выведзены французскім [[селекцыянер]]ам [[Жазеф Шварц|Жазефам Шварцам]]&lt;ref name=&quot;kajuta&quot;&gt;{{cite web| author = Арбатская Ю.Я.| last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | url = http://kajuta.net/node/2027| title = «Русские» розы Андре Шварца (розы 'Princesse Marie Mestchersky' и 'Princesse Vera Orbelioni')| format = | work = Сайт семейного творчества| publisher = Константин Вихляев, Юта Арбатская| accessdate = 14 лістапада 2011| language = ru| postscript = | archive-date = 1 студзеня 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110101051208/http://www.kajuta.net/node/2027| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] эмігравала ў Францыю, пружанскі маёнтак здала ў арэнду [[Пружанскі павет (1921—1940)|павятоваму]] староству. З Дзмітрыем Джамбакурыянам-Арбеліяні Вера Кляйнміхель мела дачку Галіну (нарадзілася 5 мая 1922 года), якую нарадзіла неўзабаве па смерці мужа.

Другім разам выйшла замуж за апошняга [[Гродзенская губерня|гарадзенскага губернатара]] [[Вадзім Шабека|В. М. Шабеку]] (1864—1943), свайго траюроднага брата. З ім мелі дачку Марыю&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://maxknow.ru/images/upload/articles60/419.htm| title = Офицеры российской гвардии. Ш| accessdate = 14 лістапада 2011| language = ru| archiveurl = https://web.archive.org/web/20141023084510/http://www.maxknow.ru/images/upload/articles60/419.htm| archivedate = 23 кастрычніка 2014| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

Абставіны свайго дарэвалюцыйнага жыцця і эміграцыі занатоўвала ў мемуарах, выдадзеных у 2009 годзе разам з успамінамі яе маці Кацярыны (у дзявоцтве Мяшчэрскай) кнігай «У ценю царскай кароны». Памерла ў [[Парыж]]ы 3 снежня 1948 года. Пахаваная на {{нп3|Сен-Жэнеўеў-дэ-Буа (праваслаўныя могілкі)|могілках Сен-Жэнеўеў-дэ-Буа|fr|Cimetière russe de Sainte-Geneviève-des-Bois}}.

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга
|аўтар          = Клейнмихель В., Клейнмихель Е.
|частка         = 
|загаловак      = В тени царской короны
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне       = 
|месца          = Симферополь
|выдавецтва     = Бизнес-Информ
|год            = 2009
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 344
|серыя          = Воспоминания о Крыме
|isbn           = 978-966-648-195-8
|тыраж         = 2000
}}
* {{кніга
 |аўтар       = 
 |частка      = 
 |загаловак   = Российское зарубежье во Франции. 1919-2000 : биогр. словарь : в 3 т.
 |арыгінал    = 
 |спасылка    = http://dommuseum.ru/index300.php
 |адказны     = под. общ. ред. Л. Мнухина, М. Ауриль, В. Лосской
 |выданне     = 
 |месца       = Москва
 |выдавецтва  = Наука : Дом-музей Марины Цветаевой
 |год         = 2008—2010
 |том         = 1
 |старонкі    = 
 |старонак    = 796
 |серыя       = 
 |isbn        = 
 |тыраж       = 1000
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120322223602/http://dommuseum.ru/index300.php
 |archivedate = 22 сакавіка 2012
}}

== Спасылкі ==
* [http://dommuseum.ru/slovarx/person.php?id=16205 Біяграфічны слоўнік «Расійскае замежжа ў Францыі»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}
* [http://museum.pruzhany.com/publ/1-1-0-14 Кляйнміхель]{{Недаступная спасылка}} // [[Пружанскі палацык]]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Wikidata/Ancestors}}

{{DEFAULTSORT:Кляйнміхель Вера Уладзіміраўна}}
[[Катэгорыя:Кляйнміхелі|Вера Уладзіміраўна]]
[[Катэгорыя:Графы]]
[[Катэгорыя:Княгіні Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі]]</text>
      <sha1>4md29f72auuui48uivy1fmr96qvqa9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>5G</title>
    <ns>0</ns>
    <id>647701</id>
    <revision>
      <id>5157759</id>
      <parentid>5152894</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5157759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4465" sha1="9z6zxx5qy0oy9jza7vhca955i1uu6yh" xml:space="preserve">'''5G''' (ад {{lang-en|fifth generation}} — «пятае пакаленне») — пятае пакаленне тэхналогій [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]], якое дзейнічае на аснове стандартаў тэлекамунікацый (5G/IMT-2020), якія ідуць за існуючымі стандартамі [[4G]]/IMT-Advanced.

Тэхналогіі 5G прадастаўляюць больш высокую прапускную здольнасць у параўнанні з тэхналогіямі 4G, што дазваляе мець шырокапалосную мабільную сувязь, звышнадзейныя маштабныя сістэмы камунікацыі паміж прыладамі, меншы час затрымкі, хуткасць інтэрнэту 1-2 Гбіт/с, меншы расход энергіі батарэй, чым у 4G-абсталявання, а таксама рэжым ''device-to-device'' ({{tr-en|Прылада да прылады}}, прамое злучэнне паміж абанентамі). Чакаецца, што гэтыя ўмовы спрыяльна адаб’юцца на развіцці [[Інтэрнэт рэчаў|інтэрнэту рэчаў]].

Станам на 2025 год у Беларусі былі створаны тэставыя зоны 5G у асобных лакацыях у Мінску.&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2025-12-18|url = https://tochka.by/articles/technology/v_belarusi_stal_dostupen_internet_5g_poka_v_neskolkikh_tochkakh/|title = В Беларуси стал доступен интернет 5G – пока в нескольких точках|publisher = [[Точка BY]]|access-date = 2026-01-10|language = ru|archive-date = 20 снежня 2025|archive-url = https://web.archive.org/web/20251220123616/https://tochka.by/articles/technology/v_belarusi_stal_dostupen_internet_5g_poka_v_neskolkikh_tochkakh/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Развіццё інфраструктуры праводзіцца сумесна ўсімі аператарамі сотавай сувязі і адзіным інфраструктурным аператарам beCloud.&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2025-12-21|url = https://tochka.by/articles/technology/uznali_kakoy_skorosti_zhdat_ot_5g_v_belarusi_i_kak_set_razvivaetsya_seychas/|title = Узнали, какой скорости ждать от 5G в Беларуси и как сеть развивается сейчас|publisher = [[Точка BY]]|access-date = 2026-01-10|language = ru|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

У красавіку 2026 года аператары [[Мабільныя ТэлеСістэмы (Беларусь)|МТС]] і [[Life (Беларусь)|Life]] абвясцілі аб запуску 5G у Мінску, Брэсце, Віцебску, Гомелі і Магілёве.&lt;ref&gt;{{cite web|author = Антон Мерзляков|authorlink = https://tech.onliner.by/author/anton-merzlyakov|date = 2026-05-26|url = https://tech.onliner.by/2026/05/26/skorost-5g-interneta|title = Что там с 5G? Потестировали скорость у разных операторов|publisher = [[Onliner]]|access-date = 2026-06-24|language = ru }}&lt;/ref&gt;

== Барацьба з 5G-вышкамі ==
Вясной 2020 года ў Вялікабрытаніі адбыліся падпалы сямі вышак 5G у сувязі з тэорыяй, што 5G нібыта прыгнятае імунную сістэму чалавека і з-за гэтага садзейнічае распаўсюджванню [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4316217 В Великобритании жгут вышки 5G из-за их якобы связи с распространением коронавируса]&lt;/ref&gt;. 11 красавіка 2020 года адзінкавыя выпадкі падпалаў вышак сотавай сувязі 5G выявілі і ў Нідэрландах&lt;ref&gt;[https://regnum.ru/news/accidents/2913233.html В Нидерландах подожгли несколько вышек 5G]. 11 апреля 2020&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Стандарты мабільнай тэлефаніі}}

[[Катэгорыя:Стандарты мабільнай тэлефаніі]]</text>
      <sha1>9z6zxx5qy0oy9jza7vhca955i1uu6yh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выбухі ў порце Бейрута</title>
    <ns>0</ns>
    <id>652519</id>
    <revision>
      <id>5157802</id>
      <parentid>4843012</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T03:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11406" sha1="7ucrj9a35595ccb3g4img3cndwiaebc" xml:space="preserve">{{Катастрофа
 |назва        = Выбухі ў порце Бейрута
 |К каардынаты шыраты  = 33.9013928
 |К каардынаты даўгаты = 35.5189386
 |Тып          = 
 |Прычына      = 
 |Месца        = 
 |Краіна       = 
 |Дата         = 
 |Час          = 
 |Загінулых    = 
 |Пацярпелых   = 
 |К краіна     = Ліван
 |К назва      = 
}}
[[4 жніўня]] [[2020]] года два выбухі адбыліся ў порце [[Бейрут]]а ў [[Ліван]]е&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/massive-explosion-shakes-lebanese-capital-buildings-near-beirut-port-damaged-1.9046138|title=Massive explosion shakes Lebanese capital, buildings near Beirut port reportedly damaged|website=Haaretz|accessdate=4 August 2020|archive-date=5 жніўня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805065959/https://www.haaretz.com/middle-east-news/massive-explosion-shakes-lebanese-capital-buildings-near-beirut-port-damaged-1.9046138|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.sfchronicle.com/news/article/Massive-explosion-shakes-Lebanon-s-capital-Beirut-15457414.php|title=Massive explosion shakes Lebanon's capital Beirut|website=San Francisco Chronicle|date=4 August 2020|accessdate=4 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806131303/https://www.sfchronicle.com/news/article/Massive-explosion-shakes-Lebanon-s-capital-Beirut-15457414.php|archivedate=6 жніўня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|author=Hubbard|first=Ben|date=4 August 2020|title=Explosions Rock East Beirut|lang=en-US|website=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/08/04/world/middleeast/beirut-explosion-blast.html|accessdate=4 August 2020|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;. У выніку загінулі 207 чалавек, яшчэ 6 тысяч пацярпелі&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/live/2020/aug/04/beirut-explosion-huge-blast-port-lebanon-capital&lt;/ref&gt;. Некалькі гарадскіх кварталаў былі цалкам разбураныя&lt;ref&gt;[https://www.svaboda.org/a/30768066.html svaboda.org]&lt;/ref&gt;. Як стала зразумела пазней, выбухнула 2750 тон аміячнай салетры, канфіскаванай з судна «Rhosus». Прэзідэнтам Лівана былі агучаны 3 магчымыя версіі таго, што адбылося: халатнасць, няшчасны выпадак, знешняе ўмяшанне&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5f2d434b9a7947594c8df05a Президент Ливана назвал три версии взрыва в Бейруте] // РБК. 07.08.2020 г.&lt;/ref&gt;.

Першы выбух падняў воблака дыму над агнём. Другі выбух скалануў цэнтральны Бейрут і падняў грыбападобнае воблака пылу ў паветра&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/beirut-explosion-lebanon-harbour-port-a9653696.html|title=Massive explosion rocks central Beirut|website=The Independent|date=4 August 2020|accessdate=4 August 2020}}&lt;/ref&gt;. Сведкі казалі, што дамы на адлегласці 10 кіламетраў (6,2 міль) атрымалі пашкоджанні ад выбуху&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Qiblawi|first=Tamara|title=Beirut explosion shatters windows across Lebanese capital|url=https://www.cnn.com/2020/08/04/middleeast/beirut-explosion-port-intl/index.html|accessdate=4 August 2020|publisher=CNN|date=4 August 2020}}&lt;/ref&gt;. Была разбурана штаб-кватэра ліванскай газеты The Daily Star, дзе абваліўся дах, выбітыя вокнаў і пашкоджана мэбля&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Suliman|first=Adela|title=Large explosion rocks port area in Beirut, cause unclear|url=https://www.nbcnews.com/news/world/large-explosion-rocks-port-area-beirut-cause-unclear-n1235767|accessdate=4 August 2020|publisher=NBC News|date=4 August 2020}}&lt;/ref&gt;. Па паведамленнях, выбухі былі чутныя нават на [[Кіпр]]ы.

Прычына выбухаў не ўсталяваная&lt;ref name=&quot;azhari&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/large-explosion-rocks-lebanon-capital-beirut-200804153400078.html|title=Hundreds wounded as huge blast rips through Lebanon's Beirut|author=Azhari|first=Timour|website=Al Jazeera|date=4 August 2020|accessdate=4 August 2020}}&lt;/ref&gt;. Ліванскія СМІ паведамілі, што выбухі адбыліся на складзе феерверкаў, у той час як іншыя паведамілі, што гэта было ў сховішча [[нафта|нафты]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2020/08/04/Smoke-seen-from-possible-explosion-near-port-area-in-Lebanon-s-Beirut.html|title=Multiple explosions rock Downtown Beirut: Eyewitnesses|date=4 August 2020|publisher=Al Arabiya English|accessdate=4 August 2020}}&lt;/ref&gt;. У порце былі склады, дзе захоўваліся выбуховыя рэчывы і хімікаты&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-lebanon-security-blast/massive-blast-in-beirut-kills-at-10-dead-sending-shockwaves-across-city-idUSKCN25021M|title=Massive blast in Beirut kills at least 10, sending shockwaves across city|website=Reuters|date=4 August 2020|accessdate=4 August 2020}}&lt;/ref&gt;.

Пасля выбухаў многія людзі ляжалі на зямлі параненымі&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Two massive explosions rock Beirut, wounding dozens|url=https://www.cbsnews.com/news/beirut-lebanon-explosions-today-2020-08-04/|accessdate=4 August 2020|website=CBS News|publisher=CBS|date=4 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Huge explosions rock Lebanon capital Beirut with widespread damage, injuries|url=https://abc7.com/beirut-explosion-in-today-bomb/6353080/|accessdate=4 August 2020|website=abc7.com|publisher=abc7.com|date=4 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805062137/https://abc7.com/beirut-explosion-in-today-bomb/6353080/|archivedate=5 жніўня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Па меншай меры 10 памерлых былі дастаўлены ў бальніцы&lt;ref name=&quot;reuters&quot;/&gt;. Мясцовыя навіны і заявы ліванскага міністра аховы здароўя Хамада Хасана паказваюць на тое, што колькасць ахвяр можа быць значна больш&lt;ref name=&quot;azhari&quot;/&gt;. Хасан заявіў, што сотні людзей былі параненыя і чакаецца «шмат траўмаў і значны ўрон»&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=4 August 2020|title=Lebanon's health minister says many injuries and large damage from Beirut blast: LBC TV|lang=en|url=https://www.reuters.com/article/us-lebanon-security-blast-damage-idUSKCN25025Q|accessdate=4 August 2020}}&lt;/ref&gt;. Відавочцы расказалі тэлеканалу LBC, што «па меншай меры дзесяткі людзей пацярпелі, а ў шпіталях было шмат параненых»&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2020/aug/04/huge-explosion-beirut-lebanon-shatters-windows-rocks-buildings|title=Huge explosion in Beirut shatters windows and rocks buildings|website=The Guardian|date=4 August 2020|accessdate=4 August 2020}}&lt;/ref&gt;. Акрамя іншага, пацярпелі будынкі пасольстваў [[Казахстан]]а і [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2020-08-04|date=2020-08-04|website=BBC News Русская служба|title=Мощный взрыв в Бейруте: масштабные разрушения, десятки погибших и тысячи пострадавших|url=https://www.bbc.com/russian/news-53656494|author=|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Ліванскі [[Чырвоны Крыж]] заявіў, што кожная наяўная хуткая дапамога з Паўночнага Лівана, Бека і Паўднёвага Лівана адпраўлялася ў Бейрут, каб дапамагчы пацыентам&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;. Верталёты выкарыстоўваліся для тушэння вялікага пажару пасля выбухаў&lt;ref name=&quot;azhari&quot;/&gt;. Дзесяткі параненых, дастаўленых у бліжэйшыя бальніцы, не маглі быць прыняты з-за разбурэнняў бальніц&lt;ref name=&quot;:22&quot;/&gt;.

Прэм’ер-міністр Лівана [[Хасан Дзіаб]] абвясціў, што наступны дзень пасля выбухаў будзе днём нацыянальнай жалобы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Aug-04/509854-lebanons-prime-minister-hassan-diab-declares-national-day-of-mourning-wednesday-after-beirut.ashx|title=Lebanon's Prime Minister Hassan Diab declares national day of mourning Wednesday, after Beirut blast|website=The Daily Star|date=4 August 2020|accessdate=4 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808140718/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Aug-04/509854-lebanons-prime-minister-hassan-diab-declares-national-day-of-mourning-wednesday-after-beirut.ashx|archivedate=8 жніўня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Губернатар Бейрута Марван Абуд заплакаў па тэлебачанні, назваўшы гэта «нацыянальнай катастрофай»&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;.

Гэтая падзея павяла за сабой хвалю пратэстных акцый і ўзрост незадаволенасці насельніцтва пагаршэннем сацыяльна-эканамічных умоў на працягу апошняга часу. 10-га Дзіаб абвясціў аб сваёй адстаўцы, а замест яго пасаду прэм’ера заняў [[Мустафа Адзіб]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9331239|title=  Президент Ливана поручил Мустафе Адибу сформировать новое правительство|author = |date =2020-08-31 |work=|publisher= ТАСС|accessdate= 2020-08-31|lang= |archiveurl= |archivedate= }}&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist|2}}

== Спасылкі ==
* [https://twitter.com/PriapusIQ/status/1290677516278038534 Відэа выбуху, які ахапіў тэрыторыю порта]
* [https://twitter.com/Sputnik_Insight/status/1290668363459559424 Выгляд з вады, у тым ліку ~15 секунд пасля ўдарнай хвалі ўзыходзячага дыму і шлейфу агню]
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Жнівень 2020 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 4 жніўня]]
[[Катэгорыя:Катастрофы 2020 года]]
[[Катэгорыя:2020 год у Ліване]]</text>
      <sha1>7ucrj9a35595ccb3g4img3cndwiaebc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удзельнік:DBatura/Чарнавік</title>
    <ns>2</ns>
    <id>653452</id>
    <revision>
      <id>5157709</id>
      <parentid>5156449</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5157709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25840" sha1="drz3rfwqrpmeucdj8k24r7tqogyvnk7" xml:space="preserve">'''У Савецкім Саюзе жылі ціха, не спяшаючыся, без мітусні''' — серыя [[інтэрнэт-мем]]аў пра [[СССР]], якая ў красавіку 2026 года набыла ў рускамоўным [[TikTok]] асаблівую папулярнасць&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot;/&gt;. Мем узнік як пародыя на ШІ-ролікі ў антуражы савецкай дакументалістыкі 1970-х гадоў, спекулюючы на [[настальгія па СССР|настальгіі па СССР]]. У роліках прадстаўлены абсурдысцкія і гратэскныя сюжэты, якія закранаюць розныя прыкметы савецкай эпохі і савецкага побыту. Відэа суправаджая закадравая дыктарская гаворка, часта змяшчае [[каламбур]]ы або [[Хуткамоўка|хуткамоўкі]]. У гэтых роліках часта прысутнічае «чарамша» — трус-леў, які выступае ў ролі універсальнага памочніка.

== Гісторыя ==
Яшчэ да пачатку трэнду сярод людзей старэйшага пакалення, маладосць якіх выпала на савецкую эпоху, папулярнасць сталі набіраць настальгічныя павучальныя ролікі&lt;ref name=&quot;gazetametro&quot;/&gt;. У кастрычніку 2025 года на платформе [[YouTube]] быў апублікаваны ШІ-ролік пра тое, як у СССР рабілі [[бяляш]]ы, які сабраў амаль 5 мільёнаў праглядаў. Ролік расхвалілі настальгуючыя карыстальнікі, асобна ацаніўшы закадравы голас, стылізаваны пад савецкага дыктара&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://t-j.ru/ai-ussr-meme/|title=«Тихо, не спеша, без суеты»: как ностальгические ИИ-⁠ролики про СССР стали мемными|author=Объясняем интернет|website=[[Т—Ж]]|date=2026-04-07}}&lt;/ref&gt;. Да таго моманту прыкметна палепшылася якасць генерацыі ШІ-відэа, што дазваляла ствараць куды больш натурныя і дэталізаваныя сцэны. У пачатку 2026 года было выпушчана мноства пераймальных ролікаў&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot;/&gt;. Самым папулярным YouTube-каналам, які спецыялізаваўся на выпуску настальгічных ролікаў, стаў «Иван Андреевич», які набраў за кароткі час {{num|100000}} падпісчыкаў на YouTube і {{num|400000}} падпісчыкаў на платформе TikTok&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot;/&gt;. У гэтых відэа прысутнічаў галоўны герой, Іван Андрэевіч — просты савецкі рабочы завода. Кароткія сюжэты распавядалі пра розныя аспекты жыцця ў СССР: ад падрыхтоўкі страў да, напрыклад, атрымання кватэры&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot;/&gt;. Іншы папулярны канал у TikTok, які выпускаў аналагічны кантэнт, — Soviet Life Stories&lt;ref name=&quot;gazetametro&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rbc.ru&quot;/&gt;.

Ролікі спекулявалі на [[настальгія па СССР|настальгіі па СССР]], падносячы савецкую эпоху выключна ў станоўчым святле, нават яе негатыўныя з’явы, накшталт [[таварны дэфіцыт у СССР|таварнага дэфіцыту]]&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot;/&gt;. Відэа часта суправаджаліся іншымі клішаванымі фразамі, накшталт «з мяккай упэўненасцю», «з цёплай цішынёй унутры», «амаль нячутна», «з лёгкай усмешкай», «як быццам упершыню», «з ціхай радасцю» і іншымі фразамі, відавочна прыдуманымі ШІ&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rbc.ru&quot;/&gt;. Фраза «ціха, не спяшаючыся, без мітусні» стала намінальнай і прыкладам таго, як ШІ пры напісанні тэксту схільны злоўжываць [[сінонімы|сінонімамі]] і [[таўталогія (рыторыка)|таўталогіяй]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hi-tech.mail.ru/articles/146603-memy-cheremsha-sssr-ai/|title=Черемша, завод и «тихо, спокойно, без суеты»: почему интернет заполонили ИИ-ролики про СССР|lang=ru|first=Мария|last=Соловьева|website=Hi-Tech Mail|date=2026-04-24|access-date=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Самі ролікі атрымліваліся даволі шаблоннымі&lt;ref name=&quot;omsk.aif.ru&quot;/&gt;, і іх пачалі высмейваць&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;omsk.aif.ru&quot;/&gt;.

У інтэрнэце пачалі з’яўляцца ролікі-пародыі&lt;ref name= &quot;gazetametro&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot;/&gt;. У рускамоўным сегменце [[TikTok]] падобныя відэа пачалі збіраць мільёны праглядаў&lt;ref name=&quot;mel.fm&quot;/&gt;. З часам сюжэты станавіліся ўсё больш гратэскнымі&lt;ref name= &quot;gazetametro&quot; / &gt; і абсурднымі; пазней у іх пачалі з’яўляцца персанажы, самы папулярны з якіх — чарамша, што ўжо тады існаваў як асобны інтэрнэт-мем&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot;/&gt;. Сам персанаж «чарамшы», ці яшчэ тады безназоўная выява труса-льва, з’явіўся ў 2020 годзе і быў апублікаваны аўтарамі праекта Les Créatonautes з Францыі, якія ствараюць арты з фантастычнымі гібрыдамі жывёл&lt;ref name=&quot;t-j.ru&quot;/&gt;. У 2025 годзе ў рускамоўным інтэрнэце завірусілася чорна-белая карцінка, падпісаная, як «чарамша», і стала лакальным інтэрнэт-мемам&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot;/&gt;, сімвалам абсурду і постыроніі&lt;ref name=&quot;rbc.ru&quot;/&gt;. [[Чарамша]] на самай справе — гэта расліна з часночным водарам&lt;ref name=&quot;omsk.aif.ru&quot;/&gt;. Слова «чарамша» добра рыфмавалася з фразамі з ролікаў, накшталт «рабілі ўсё ціха, не спяшаючыся»&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot;/&gt;.

== Апісанне ==
[[Файл:Атом дело физкультурное.png|міні|280x280пкс|Грамадзяне СССР купаюцца ў [[ядзерны рэактар|атамным рэактары]]]
Мем першапачаткова пачаў стварацца як пародыя на ролікі, якія спекулююць на настальгіі па СССР&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot;/&gt;. Як правіла, гэта згенераваныя [[штучны інтэлект|штучным інтэлектам]] відэа працягласцю 1-2 хвіліны&lt;ref name=&quot;daily.afisha&quot;/&gt;, стылізаваныя пад савецкія дакументальныя фільмы&lt;ref name= &quot;gazeta.ru&quot;/&gt; пачатку 1970-х гадоў&lt;ref name= &quot;mel.fm&quot;/&gt;. У роліках паказана псеўдасавецкі ШІ-сусвет&lt;ref name=&quot;rbc.ru&quot;/&gt;, сюррэалістычны і абсурдысцкі сюжэт з дынамічным відэарадам&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zeh.media/novosti/6123875-steklovata-cheremsha-gutalin-v-sotssetyakh-virusyatsya-ii-video-pro-sssr|title=Стекловата, черемша, гуталин: в соцсетях вирусятся ИИ-видео про СССР|lang=ru|website=Цех|date=2026-04-27|access-date=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;, например о том, как советские граждане купались в [[Ядерный реактор|ядерных реакторах]]&lt;ref name=&quot;pravilamag&quot; /&gt;, питались [[шифер]]ом&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot; /&gt;, [[гуталин]]ом&lt;ref name=&quot;mel.fm&quot; /&gt;, «пили [[Серная кислота|серную кислоту]] из [[Гранёный стакан|гранёных стаканов]]» и т. д.&lt;ref name=&quot;t-j.ru1&quot; /&gt;. Ролики часто затрагивали тему якобы дефицитных, но жизненно необходимых для советских граждан товаров — стекловаты, шлакоблоков или [[Обогащение урана|обогащённого урана]]&lt;ref name=&quot;t-j.ru&quot; /&gt;. [[Стекловата]] часто фигурирует в подобных роликах&lt;ref name=&quot;daily.afisha&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pravilamag&quot; /&gt;: её используют как туалетную бумагу, одеяло, деликатес и т. д.&lt;ref name=&quot;mel.fm&quot; /&gt;. Из [[шлакоблок]]ов строят все советские дома, используют их вместо подушки и выращивают в колхозах&lt;ref name=&quot;mel.fm&quot; /&gt;. Ролики представляют это так, будто советские люди жили в крайней нищете, в обшарпанных квартирах&lt;ref name=&quot;rbc.ru&quot; /&gt;. В конце апреля 2026 года&lt;ref name=&quot;t-j.ru&quot; /&gt; главным сюжетным элементом стал Черемша, спасавший страну и граждан в условиях дефицита&lt;ref name=&quot;gazetametro&quot; /&gt;.

Все подобные видеоролики сопровождаются треком «Сны Татьяны» [[Рыбников, Алексей Львович|Алексея Рыбникова]] из советского фильма «[[Шла собака по роялю]]» 1978 года&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot; /&gt; и вкрадчивым закадровым голосом в стиле советского диктора&lt;ref name=&quot;gazetametro&quot; /&gt; документального кино&lt;ref name=&quot;pravilamag&quot; /&gt;. Монолог начинается с фразы «В Советском Союзе…»&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot; /&gt; и продолжается клишированными фразами вроде «всё делали тихо, не спеша, без лишней суеты» или превращением фраз в [[каламбур]]ы, вроде: «В Советском Союзе делали это тихо, не спеша, не дыша, ни шиша. Четыре карандаша, не жужжа, не гроша, черемша, не тужа…»&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot; /&gt;. Сопровождающий текст высмеивает типичные ностальгические штампы от поколения, заставшего жизнь в СССР, вроде «Раньше было лучше»&lt;ref name=&quot;chita.ru&quot; /&gt;.

=== Персонажи ===
* '''Черемша''' — кролик-лев и центральный образ «советского брейнрота»&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gazetametro&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pravilamag&quot;&gt;{{Cite web|title=В соцсетях завирусился мем «Тихо, не спеша, черемша», пародирующий советские передачи|url=https://www.pravilamag.ru/news/culture-and-entertainment/30-04-2026/770861-v-socsetyah-zavirusilsya-mem-tiho-ne-spesha-cheremsha-parodiruyushchii-sovetskie-peredachi/|website=[[Правила жизни]]|access-date=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Появился в 1962 году в НИИ «Институт перспективного утепления», когда учёные проводили эксперименты со стекловатой и допустили взрыв в лаборатории&lt;ref name=&quot;mel.fm&quot; /&gt;. В роликах черемша в «советские времена» якобы был национальным символом&lt;ref name=&quot;mel.fm&quot; /&gt; и выполнял роль универсального помощника в условиях дефицита&lt;ref name=&quot;gazetametro&quot; /&gt;, например его могли носить как шапку; он мог выступать судьёй, жить в каждой квартире, обогревать их&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot; /&gt;, заменять собой лифт, транспортное средство, материалы для утепления стен&lt;ref name=&quot;gazetametro&quot; /&gt;, летать в космос, заменять собой весь СССР&lt;ref name=&quot;t-j.ru&quot; /&gt; и т. д. В 1967 году стал [[Генеральный секретарь ЦК КПСС|генсеком]], так как прежний генсек «ушёл за грибами в лес и не вернулся». Исчез в 1991 году&lt;ref name=&quot;mel.fm&quot; /&gt;.
* '''Брдыщ''' — собака с телом рыбы, может бороться с Черемшой за владение территорией, но и сосуществовать с ним мирно&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;t-j.ru&quot; /&gt;. Как и черемша, может помогать или контролировать жизнь советских граждан&lt;ref name=&quot;t-j.ru&quot; /&gt;. Был важной политической фигурой в 1930-е годы и запретил [[Голод в СССР (1932—1933)|голод]], назвав это мелкобуржуазной слабостью&lt;ref name=&quot;mel.fm&quot; /&gt;. Изначально рыбопёс появился в ИИ-ролике в 2024 году на платформе TikTok. В 2025 году один из пользователей платформы добавил к картинке из видео подпись «Брдыщ». {{Нет источника}}
* '''Сёмга''' — кролик с окрасом тигра&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;t-j.ru&quot;&gt;{{Cite web|url=https://t-j.ru/cheremsha-meme/|title=«Черемша, Семга и Брдыщ жили дружно, не спеша»: разбираемся в глав­ных героях ИИ⁠-⁠роли­ков про СССР|author=Объясняем интернет|website=[[Т—Ж]]|date=2026-05-15}}&lt;/ref&gt;. В разных роликах мирно сосуществует с черемшой или выступает её врагом. Сёмга жил в батареях, обогревая квартиры советских граждан, и выступал премиальным аналогом черемши у людей «со связями»&lt;ref name=&quot;mel.fm&quot; /&gt;. Прообразом персонажа стала картинка кролика с леопардовой расцветкой, опубликованная ещё в 2007 году на сайте discover.hubpages. Эту картинку с подписью «Сёмга» опубликовали в апреле 2025 года на платформе TikTok. {{Нет источника}}
* '''Петрович''' — персонаж-человек, фигурирующий или упоминающийся в роликах&lt;ref name=&quot;daily.afisha&quot; /&gt;, советский слесарь в засаленной спецовке, собирательный образ «настоящего советского мужика», любит смотреть телевизор, может починить ядерный реактор гаечным ключом&lt;ref name=&quot;rbc.ru&quot; /&gt;.
&lt;gallery class=&quot;center&quot; heights=&quot;200&quot; widths=&quot;180&quot;&gt;
Черемша.png|Черемша (генерация в [[ChatGPT]])
Мем Черемша.webp|Черемша (оригинальное изображение)
Брдыщ.png|Брдыщ
Семга.png|Сёмга
&lt;/gallery&gt;

== Восприятие ==
Редакция [[РБК]] и представители телеканала [[ОТВ (Екатеринбург)|ОТВ]] назвали мемы с черемшой главным культурным российским интернет-феноменом 2026 года&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://moskvin.pro/|title=Кто такой Черемша: гибрид льва и зайца из тиктока и мем 2026 года|lang=ru|first=Aleksey|last=Moskvin|website=[[ОТВ (Екатеринбург)|ОТВ]]|access-date=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rbc.ru&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/life/news/6a06fac29a79473d20ead761|title=Что за мем «Черемша». Существовало ли такое животное в СССР. Подборка мемов о Черемше|website=[[РБК]]|date=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;. Карина Халикова, редактор интернет-портала «[[Газета.ru]]», назвала мемы про СССР характерным примером брейнрота, завирусившегося за счёт алгоритмов [[TikTok]], совершенно бессмысленного, но весёлого, проводя явные аналогии с [[Итальянский брейнрот|итальянским брейнротом]], завирусившимся в 2025 году за счёт ИИ-картинок и видео&lt;ref name=&quot;gazeta.ru&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/auth/sso.shtml?origin=/style/22955701/mem-cheremsha.shtml|title=Черемша: что это за мем, откуда он взялся и при чем здесь Советский Союз|website=[[Газета.ru]]|access-date=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Диана Габитова из журнала «Афиша» назвала советский брейнрот «репрезентацией репрезентации», отражением медийного образа&lt;ref name=&quot;daily.afisha&quot;&gt;{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/infoporn/32100-tiho-ne-spesha-cheremsha-kak-ii-serial-o-gibride-lva-i-krolika-perepisal-istoriyu-sssr/|title=«Тихо, не спеша, черемша». Как ИИ-сериал о гибриде льва и кролика переписал историю СССР|lang=ru|website=[[Афиша (журнал)|Афиша]]|date=2026-05-14|access-date=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Редакция газеты «[[Metro Москва]]» увидела в советском брейнроте явную аналогию с «[[Алиса в Стране чудес|Алисой в Стране чудес]]»: обе эти сущности возникли как пародии на «морализаторство»; «Алиса» — на образцовые детские стихи викторианской эпохи, ролики про Черемшу — на ностальгирующие ролики, которые родители шлют своим детям&lt;ref name=&quot;gazetametro&quot;&gt;{{Cite web|url=https://gazetametro.ru/articles/pochemu-vse-vykladyvajut-video-s-matchej-i-chto-za-memy-ne-spesha-ne-dysha-cheremsha-20-05-2026|title=Почему все выкладывают видео с матча? Что такое Черемша, не дыша?|lang=ru|website=[[Metro Москва]]|date=2026-05-20|access-date=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;.

Редакция сайта «[[Мел (сайт)|Мел]]» назвала ролики про СССР и Черемшу необычным феноменом в условиях того, что в нынешней России советскую эпоху высмеивать нельзя, а принято романтизировать и возвеличивать. В советском брейнроте явно прослеживается интеллектуальный юмор по сравнению, например, с ИИ-роликами про любовные похождения людей-фруктов; в нём есть «отсылки к [[Балабанов, Алексей Октябринович|Балабанову]], [[Салтыков-Щедрин, Михаил Евграфович|Салтыкову-Щедрину]] и пародии на коллективного [[Паустовский, Константин Георгиевич|Константина Паустовского]]». Редакция назвала ролики про СССР современной интерпретацией фразы «[[Россия — родина слонов|Советский Союз — родина слонов]]», в своё время высмеивавшей попытки советской прессы приписать СССР научные достижения других стран. Также в сюжетах роликов редакция увидела аналогию с романом [[Толстая, Татьяна Никитична|Татьяны Толстой]] «[[Кысь]]»&lt;ref name=&quot;mel.fm&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mel.fm/zhizn/razbor/7083169-cheremsha-v-sssr-ocherednoy-bezumny-ii-trend-v-tiktok|title=Черемша в СССР: что это за мем и при чем тут ИИ, гуталин и шлакоблоки. Рассказываем тихо, не спеша|lang=ru|website=[[Мел (сайт)|Мел]]|date=2026-05-06|access-date=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Редакция белорусского журнала «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» назвала советский брейнрот ироничной реакцией российских и белорусских школьников на то, что пропаганда пытается навязать им представления об СССР как о «райском и сказочном месте»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nashaniva.com/ru/395286|title=Что за подростковый мем с Черемшой? Абсурд какой-то|lang=ru|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-05-15|access-date=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;. Аналогично редакция Chita.ru назвала ролики способом «поиронизировать над рассказами старших, заставших СССР»&lt;ref name=&quot;chita.ru&quot; /&gt;.

Культуролог и старший преподаватель кафедры СОСТ Алёна Овчинникова считает, что советский брейнрот рождён «из незнания, неосведомлённости, ограниченного словарного запаса», из «искажённого восприятия рассказов старшего поколения и их ностальгии. Это тяга к тому, чего уже невозможно испытать напрямую». Детский педагог-психолог гимназии № 146 Елена Хадыкина заметила, что абсурдистский сюжет в подобных роликах отражает отношение молодого постсоветского поколения к СССР и советской эстетике как к некоему «мифологизированному пространству» и попытку осмыслить «чуждый им быт СССР»&lt;ref name=&quot;omsk.aif.ru&quot;&gt;{{Cite web|url=https://omsk.aif.ru/society/deti-hotyat-v-sssr-mem-cheremsha-chto-oznachaet-v-chyom-smysl-i-pochemu-populyaren|title=Дети хотят в СССР? Мем Черемша: что означает, в чём смысл и почему популярен|lang=ru|first=Евгения|last=Хомицкая|website=[[Аргументы и факты|Аргументы и Факты]]|date=2026-05-19|access-date=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;.

Реакция на ролики в интернете у старшего поколения была неоднозначной. Часть пожилых пользователей не поняла их шуточный посыл и пыталась в комментариях доказать, что подобного в настоящем СССР не было, в свою очередь получая шуточные ответы с доказательством обратного&lt;ref name=&quot;chita.ru&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.chita.ru/text/entertainment/2026/05/26/76440738/|title=«Для здоровья малыша — черемша»: что значит странный мем с кото-зайце-львом, популярный у детей|lang=ru|website=ЧИТА.ру|date=2026-05-26|access-date=2026-05-26}}&lt;/ref&gt;. Некоторые интернет-пользователи возмутились содержанием роликов, превращающих эпоху прошлого в гипертрофированную сконструированную реальность, где несправедливо преувеличена роль товарного дефицита&lt;ref name=&quot;gazetametro&quot; /&gt;.</text>
      <sha1>drz3rfwqrpmeucdj8k24r7tqogyvnk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выбух у Менскім беларускім тэатры (1943)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>654921</id>
    <revision>
      <id>5157799</id>
      <parentid>5055409</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T03:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10142" sha1="4wollh9ttg27yz1dj7m3k2108wdevd2" xml:space="preserve">{{Тэрарыстычная атака
| Назва = Выбух у Менскім беларускім тэатры
| Спосаб атакі = выбух бомбы
| Месца атакі = [[Менскі беларускі тэатр]]
| Мэта атакі = забойства [[Вільгельм Кубэ|Вільгельма Кубэ]]
| Дата = [[22 чэрвеня]] [[1943]]
| Арганізатары =[[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|беларускія савецкія партызаны]] 
| Параненыя = некалькі дзесяткаў
| Зброя =бомба 
| Матыў =
|Загінулыя=13}}
'''Выбух у Менскім беларускім тэатры''' — выбух, які адбыўся ў [[Менскі беларускі тэатр|Менскім беларускім тэатры]] [[22 чэрвеня]] [[1943]] года, у час [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]], арганізаваны  [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|савецкімі партызанамі]].

== Падзеі 22 чэрвеня 1943 года ==
22 чэрвеня 1943 года, у другую гадавіну [[Вялікая Айчынная вайна|нападу Германіі на СССР]], які немцы называлі «''днём вызвалення''», у Менскім беларускім тэатры адбылася цырымонія заснавання [[Саюз беларускай моладзі|Саюза беларускай моладзі]]&lt;ref name=&quot;researchgate&quot;/&gt;. Паводле гісторыка [[Юры Туронак|Юрыя Туронка]] міна, устаноўленая пад сцэнай, мусіла ўзарвацца ў той час, калі ў тэатры знаходзіўся гаўляйтар [[Вільгельм Кубэ]] з нагоды ўрачыстага абвяшчэння СБМ. Але выбух прагучаў пазней, у час спектакля паводле камедыі «[[Пан міністар|''Пан міністар'']]» [[Францішак Аляхновіч|Ф. Аляхновіча]], на якім гаўляйтар ужо не прысутнічаў&lt;ref name=&quot;jivebelarus&quot;&gt;[http://jivebelarus.net/history/new-history/occupation-methods-in-belarus.html?page=3 Метады акупацыі ў Беларусі]&lt;/ref&gt;.

[[Аляксандр Станюта]] ўспамінаў: ''«У той дзень, 22 жніўня, праз два гады ад пачатку вайны, у тэатры, падчас сходу мінскай моладзі з маючым пасля адбыцца спектаклем, партызаны планавалі ўзарваць мінаю гаўляйтэра Беларусі Вільгельма Кубэ. Але ён чамусьці не прысутнічаў. Ацалелыя ж пасля выбуху згадвалі, што наогул бачылі там толькі аднаго нямецкага афіцэра — той сядзеў з жанчынаю на галёрцы. А ўнізе загінула нямала маладых людзей […] Акцыю, выходзіць, не змаглі прыпыніць — і застаецца толькі спадзявацца, што менавіта адно не змаглі…»''&lt;ref name=&quot;researchgate&quot;/&gt;.

Паводле ўспамінаў артыста тэатра [[Мікалай Шчансновіч|Мікалая Шчансновіча]], на сцэне ў час выбуху быў артыст [[Барыс Уладамірскі]]. Яго выбуховай хваляй шпурнула праз усю сцэну, ён стукнуўся аб палатняную дэкарацыю, якая змякчыла ўдар, і ён застаўся цэлы. Дзень быў вельмі гарачы, таму артыст [[В. Окалаў]] з іншымі ўдзельнікамі спектакля ў чаканні свайго выхаду на сцэну стаялі ў расчыненых дзвярах, якія выходзілі ў [[Аляксандраўскі сквер (Мінск)|сквер]]. Выбуховай хваляй іх выкінула вонкі. Назаўтра немцы абвясцілі, што дыверсію здзейснілі партызаны. Правялі следства, але нікога не арыштавалі&lt;ref name=&quot;Шчансновіч&quot;/&gt;.

Загінулі некалькі сяброў Саюза беларускай моладзі, сярод якіх Андрэй Братко, Яраслаў Кушаль, сын паэтэсы [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталлі Арсенневай]] і вайскоўца [[Францішак Кушаль|Францішка Кушаля]], Кастусь Мокат, Тамара Насеннік, Марыя Негіна, Марыя Сабалеўская, Леанід Слаўнін і трое неапазнаных асоб&lt;ref name=&quot;researchgate&quot;&gt;[[Віктар Корбут]]. [https://www.researchgate.net/publication/330398612_Mensk_23_cervena_1941_-_23_lipena_1944_goda/fulltext/5c3e1719299bf12be3c9f66e/Mensk-23-cervena-1941-23-lipena-1944-goda.pdf?origin=publication_detail Менск 23 чэрвеня 1941 — 23 ліпеня 1944 года]&lt;/ref&gt;. Паводле Туронка загінула 13 чалавек, некалькі дзесяткаў былі цяжка параненыя&lt;ref name=&quot;jivebelarus&quot;/&gt;. Паводле тагачасных савецкіх крыніц было звыш 30 забітых і 100 параненых&lt;ref&gt;[http://www.molodguard.ru/heroes103.htm В непокорённом Минске. Документы и материалы о борьбе советских патриотов в годы Великой Отечественной войны (июнь 1941 — июль 1944)]&lt;/ref&gt;, таксама паведамлялася, што забіта 70 і паранена 110 салдат і афіцэраў праціўніка&lt;ref&gt;[https://soldatru.ru/read.php?id=690 Ликвидация гауляйтера Вильгельма № 11-12 | 2008]&lt;/ref&gt;.

== Наступныя падзеі ==
З 23 чэрвеня тэатр афіцыйна закрылі на рамонт&lt;ref name=&quot;Шчансновіч&quot;/&gt;. Раніцай 25 чэрвеня адбыліся жалобныя набажэнствы ў царкве і касцёле, пасля чаго дамавіны з нябожчыкамі былі перанесеныя ў залу Акруговага камісарыята, дзе а 3-й гадзіне па поўдні адбылася цывільная жалобная ўрачыстасць. Пасля жалобнага маршу, сыгранага аркестрам, дамавіны ахвяраў былі вынесеныя з залі Акруговага камісарыята, каб адвезці іх на [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковыя могілкі]]. Каля будынка Камісарыята сабраўся натоўп, які затым рушыў галоўнай вуліцай могілкаў&lt;ref name=&quot;nn&quot;&gt;[http://resurs.by/files/nn/2000/49/10.htm Вайсковыя могілкі: «Тут маршалы нацыі сьпяць» ]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

{{цытата|Кажная дамавіна пакрытая [[Бела-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белым сьцягам]] і засыпаная краскамі й вянкамі. […] Разам у жалобным паходзе плылі аўтамабілі розных урадавых нямецкіх установаў. […] Сьвятар а. [[Іван Кушнер|Кушнер]], адправіўшы адпаведныя малітвы, сказаў прамову царкоўна-нацыянальнага зьместу. У канцы над магілаю прамовіў старшыня сталічнага гораду праф. Д-р. [[Вацлаў Іваноўскі|Іваноўскі]]. «- Дарагія нашыя нябожчыкі: Андрэй Братко, Яраслаў Кушаль, Кастусь Мокат, Тамара Насеньнік, Марыя Негіна, Марыя Сабалеўская, Леанід Слаўнін і Вы, трое непазнаных». […] Пасыпалася беларуская зямліца, каб закрыць навекі ахвяры бальшавіцкага злачынства&lt;ref name=&quot;researchgate&quot;/&gt;.}}

Паводле ўспамінаў Аляксандра Станюты, усіх загінулых пахавалі ў брацкай магіле&lt;ref name=&quot;researchgate&quot;/&gt;.

Паводле Мікалая Шчансновіча, рамонт праводзілі млява, «''такімі тэмпамі, быццам ніхто не быў у гэтым зацікаўлены''»&lt;ref name=&quot;Шчансновіч&quot;&gt;Николай Сченснович. «Записки актера и партизана», Мн.: Беларусь, 1976&lt;/ref&gt;. Пасля рамонту тэатр зноў адкрыўся 2 красавіка 1944 года.

== Зноскі ==
{{крыніцы}}

{{Катастрофы ў Беларусі}}

[[Катэгорыя:Выбухі]]
[[Катэгорыя:1943 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Падзеі 22 чэрвеня]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 1943 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты, здзейсненыя ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Масавыя забойствы ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)]]</text>
      <sha1>4wollh9ttg27yz1dj7m3k2108wdevd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Мазыра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>656412</id>
    <revision>
      <id>5157828</id>
      <parentid>5156943</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13606" sha1="d94p7croj85spkdwjvzimbdqj8snfru" xml:space="preserve">{{пералік}}

[[Выява:Coat of Arms of Mazyr, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Мазыра]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Мазыр]]а:
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Выява:Mikhail Baranovskiy 2012.jpg|thumb|175px|[[Міхаіл Віктаравіч Бараноўскі|Міхаіл Бараноўскі]]]]
[[Выява:Андрэй Варанкоў.jpg|thumb|175px|[[Андрэй Мікалаевіч Варанкоў|Андрэй Варанкоў]]]]
[[Выява:Юдзіф Самойлаўна Гальперына.jpg|thumb|175px|[[Юдзіф Самойлаўна Гальперына|Юдзіф Гальперына]]]]
[[Выява:Natallia Helakh (2004) Belarusian stamp.jpg|thumb|175px|[[Наталля Мікалаеўна Гелах|Наталля Гелах]]]]
[[Выява:G Gelfman.jpg|thumb|175px|[[Геся Міраўна Гельфман|Геся Гельфман]]]]
[[Выява:Сяргей Дубавец.jpg|thumb|175px|[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Сяргей Дубавец]]]]
[[Выява:Andrej Kuniec.jpg|thumb|175px|[[Андрэй Аляксандравіч Кунец|Андрэй Кунец]]]]
[[Выява:Zenit-Tosno (17).jpg|thumb|175px|[[Дзяніс Ігаравіч Лапцеў|Дзяніс Лапцеў]]]]
[[Выява:Рухомовский, Израиль.png|thumb|175px|[[Ізраіль Хацкелевіч Рухамоўскі|Ізраіль Рухамоўскі]]]]

== А ==
* [[Яўген Антонавіч Арцюшэнка]] (нар. 1974) — беларускі эканаміст і палітык.

== Б ==
* [[Міхаіл Віктаравіч Бараноўскі]] (нар. 1983) — беларускі і расійскі [[футбол|футбаліст]] і трэнер.
* [[Святлана Міхайлаўна Басуматрава]] (1946—2016) — беларуская [[паэтэса]].
* [[Ісай Абрамавіч Бегельман]] (1892—1967) — савецкі вучоны ў галіне стаматалогіі. Доктар медыцынскіх навук, прафесар&lt;ref&gt;https://www.historymed.ru/encyclopedia/doctors/index.php?ELEMENT_ID=372&lt;/ref&gt;
* [[Рыгор Якаўлевіч Белкін]] (1896—1954) — савецкі [[вучоны]] ў галіне [[Ветэрынарыя|ветэрынарыі]].
* [[Аляксандр Абрамавіч Брэгман]] (1895—1919) — рэвалюцыйны дзеяч, удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі.

== В ==
* [[Дзмітрый Сяргеевіч Варабей]] — украінскі і беларускі [[футбол|футбаліст]] і трэнер.
* [[Андрэй Мікалаевіч Варанкоў]] — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Васіль Язэпавіч Вяршук]] (1885 — ?) — беларускі хімік.

== Г ==
* [[Уладзімір Станіслававіч Гаеў]] (нар. 1977) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і трэнер.
* [[Юдзіф Самойлаўна Гальперына]] (1914—1985) — беларуская [[актрыса]]. [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1959).
* [[Наталля Мікалаеўна Гелах]] (нар. 1978) — [[Беларусь|беларуская]] [[вяслярны спорт|вяслярка]].
* [[Геся Міраўна Гельфман]] (1855—1882) — рэвалюцыянерка-народніца, агент Выканаўчага камітэта Народнай волі.
* [[Аркадзь Ілліч Гутэрзон]] (1922—1981) — мастак&lt;ref&gt;https://журнальныймир.рф/content/arkadiy-guterzon&lt;/ref&gt;.

== Д ==
* [[Яўген Уладзіміравіч Дворак]] (нар. 1950) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Эдуард Міхайлавіч Дзечка]] (нар. 1936) — [[вучоны]] ў галіне металаапарцоўкі, [[доктар тэхнічных навук]] (1989), [[прафесар]] (1990).
* [[Сяргей Іванавіч Дубавец]] (нар. 1959) — беларускі [[журналіст]], [[літаратар]], [[крытык]] і [[выдавец]].
* [[Уладзімір Уладзіміравіч Дабравольскі]] (1880—1956) — вучоны ў галіне механікі.
* [[Юлія Сяргееўна Дубень]] (нар. 1996) — беларуская [[футбаліст]]ка.
* [[Пётр Сідаравіч Дурчын]] (1918—1997) — [[беларусь|беларускі]] [[мастак]].

== З ==
* [[Надзея Уладзіміраўна Зайцава]] (1952—2018) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі дашкольнай адукацыі.

== І ==
* [[Яўген Уладзіміравіч Іваненка]] (нар. 1995) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== К ==
* [[Аксана Міхайлаўна Кавалькова]] (нар. 1969) — беларускі палітык.
* [[Андрэй Віктаравіч Кажамякін]] (нар. 1975) — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* [[Іосіф Маркавіч Каролінскі]] (1931—1979)&lt;ref&gt;https://skmuseum.ru/muzejnaja-shpargalka/iosif-naumovich-karolinskiy/&lt;/ref&gt;
* [[Аляксандр Сяргеевіч Катляроў]] (нар. 1993) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Якаў Эмануілавіч Кенігсберг]] (1939—2013) — беларускі вучоны-імунолаг. [[Доктар біялагічных навук]], [[прафесар]].
* [[Аляксандр Аляксандравіч Кліменка]] (нар. 1983) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і трэнер.
* [[Наталля Кошаль]] (нар. 1988) — беларуская спартсменка (акадэмічнае веславанне). Майстар спорту міжнароднага класа.
* [[Ірына Мікалаеўна Кралевіч]] (нар. 1965) — [[Беларусь|беларускі]] [[палітык]] і педагог.
* [[Таццяна Генадзеўна Краснова]] (нар. 1995) — беларуская футбалістка.
* [[Дзмітрый Сяргеевіч Крывашэеў]] (нар. 1998) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Андрэй Аляксандравіч Кунец]] (нар. 1995) — беларускі спявак, удзельнік і прызёр рэспубліканскіх і міжнародных конкурсаў.
* [[Карл Станіслававіч Куркевіч]] (1926—2002) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], поўны кавалер ордэна Славы.

== Л ==
* [[Дзяніс Ігаравіч Лапцеў]] (нар. 1991) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* {{нп5|Ісак Дон Левін||en|Isaac Don Levine}}.
* [[Артур Сяргеевіч Літвінчук]] (нар. 1988) — [[Беларусь|беларускі]] [[Вяславанне|вясляр]].

== М ==
* [[Раман Якаўлевіч Малыкін]] (1892—1958) — савецкі вучоны ў галіне неўрапаталогіі. Доктар медыцынскіх навук,  прафесар&lt;ref&gt;https://rus-big-biography-enc.slovaronline.com/85239-%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BA%D0%B8%D0%BD,%20%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%20%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&lt;/ref&gt;
* [[Рыгор Уладзіміравіч Мардковіч]] (1911—1986) — савецкі тэатральны акцёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Чувашскай АССР (1947).
* [[Міхаіл Аляксеевіч Марціновіч]] (нар. 1979) — беларускі [[футбол|футбаліст]] ([[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]) і трэнер.
* [[Уладзімір Пятровіч Машталір]] (нар. 1957) — спецыяліст у галіне інфармацыйных тэхналогій. Доктар тэхнічных навук, прафесар&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-67288&lt;/ref&gt;
* [[Давыд Барысавіч Мельцэр]] (1925—2022) — беларускі [[гісторык]]-[[славіст]]. [[Доктар гістарычных навук]], [[прафесар]].
* [[Георгій Сямёнавіч Міцюрыч]] (1952—2020) — беларускі фізік-оптык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1998), прафесар (2003).
* {{нп5|Джордж дэ Морэншыльт||en|George de Mohrenschidt}}.

== Н ==
* [[Ілья Рыгоравіч Некрашэвіч]] (1905—1993) — беларускі вучоны-фізік, адзін з заснавальнікаў навуковай школы па фізіцы плазмы.

== П ==
* [[Ігар Пятровіч Пашэвіч]] (нар. 1991) — [[Беларусь|беларускі]] [[вясляр]]. [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа|Майстар спорту міжнароднага класа]] па [[акадэмічнае веславанне|акадэмічным веславанні]].
* [[Леанід Фёдаравіч Пісанік]] (нар. 1957) — беларускі палітык.
* [[Уладзімір Аляксандравіч Піліпенка]] (нар. 1949) — беларускі фізік.
* [[Арцём Сяргеевіч Пятрэнка]] (нар. 2000) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Р ==
* [[Міхаіл Васілевіч Радзевіч]] (1838—1919) — [[Беларусь|беларускі]] і [[Расійская імперыя|расійскі]] [[публіцыст]], літаратурны і тэатральны [[крытык]], [[педагог]], [[этнаграфія|этнограф]].
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Раеўскі]] (нар. 1988) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]].
* [[Барыс Уладзіміравіч Раскін]] (1927—1994)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%A0%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%9D_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Архіўная копія |access-date=24 лютага 2023 |archive-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224144004/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%A0%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%9D_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Ізраіль Хацкелевіч Рухамоўскі]] (1860—1936) — ювелір, пісьменнік, аўтар мноства унікальных ювелірных твораў.

== С ==
* [[Багдан Ігаравіч Садоўскі]] (1999) — беларускі футбаліст, паўабаронца.
* [[Ксенія Міхайлаўна Сітнік]] (1995) —  беларуская спявачка, тэлевядучая, журналіст.
* [[Лазар Якаўлевіч Сітэрман]] (1894—1941) — беларускі вучоны ў галіне медыцыны.
* [[Леў Іосіфавіч Слабадской]] (1914—1992) — савецкі матэматык.
* [[Данііл Восіпавіч Спасовіч]] (1797—1882) — беларускі медык, арганізатар аховы здароўя.
* [[Святлана Іванаўна Сухавей]] (нар. 1952) — беларускі палітык.

== Т ==
* [[Ілья Львовіч Табенкін]]
* [[Саламон Іосіфавіч Тверскі]] (1893—1974)&lt;ref&gt;https://www.oil-industry.net/test_autor.php?ELEMENT_ID=233463&amp;sphrase_id=52566&amp;clear_cache=Y&lt;/ref&gt;
* [[Сямён Іванавіч Трызна]]
* [[Фёдар Іванавіч Трызна]] (1900—1967) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1949).
* [[Яўген Аркадзевіч Талкачоў]] (нар. 1945) — беларускі фізік-тэарэтык.
* [[Леанард Тулін]] (1920—2016) — амерыканскі вучоны, прафесар&lt;ref&gt;https://www.dailycamera.com/obituaries/leonard-george-tulin-boulder-co/&lt;/ref&gt;

== Ф ==
* [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг]]
* [[Яўсей Абрамавіч Фішман]] (1921—1993)&lt;ref&gt;http://gako2006.narod.ru/bolshoy_slovar/fishman_evsey_abramovich.htm&lt;/ref&gt;

== Х ==
* [[Дзмітрый Юр’евіч Харытончык]]

== Ц ==
* [[Яўген Целяпун]]

== Ш ==
* [[Глеб Вячаслававіч Шаўчэнка]]
* [[Уладзімір Макаравіч Шкуматаў]]
* [[Арцём Сяргеевіч Шут]]
* [[Максім Уладзіміравіч Шышлоў]]

== Я ==
* [[Ларыса Аляксандраўна Ярмоліна]]

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Постаці Мазыра| ]]</text>
      <sha1>d94p7croj85spkdwjvzimbdqj8snfru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Полацка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>656855</id>
    <revision>
      <id>5157830</id>
      <parentid>5120079</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24025" sha1="fzurvkku720obxmh8pb5u1q8p9t787m" xml:space="preserve">{{пералік}}
[[Выява:Coat of Arms of Połack, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Полацка]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Полацк]]а:
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Выява:Arlou Uladzimer.JPG|thumb|175px|[[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]]]
[[Выява:Usiasłaŭ Połacki (Čaradziej). Усяслаў Полацкі (Чарадзей).jpg|thumb|175px|[[Усяслаў Брачыславіч]]]]
[[Выява:2008.06.16. Lawon Barszczeuski Fot M Kubik.JPG|thumb|175px|[[Лявон Пятровіч Баршчэўскі|Лявон Баршчэўскі]]]]
[[Выява:Navum Galpiarovich - on a book exhibition in Minsk city - 12 February 2017 AD.JPG|thumb|175px|[[Навум Якаўлевіч Гальпяровіч|Навум Гальпяровіч]]]]
[[Выява:Viachaslau Viktaravich Danilovich - 2013 AD.jpg|thumb|175px|[[Вячаслаў Віктаравіч Даніловіч|Вячаслаў Даніловіч]]]]
[[Выява:Кайгородов,-Дмитрий-Никифорович.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Нічыпаравіч Кайгародаў|Дзмітрый Кайгародаў]]]]
[[Выява:Kossovicz K.jpg|thumb|175px|[[Каэтан Андрэевіч Касовіч|Каэтан Касовіч]]]]
[[Выява:Natallia Kačanava.png|thumb|175px|[[Наталля Іванаўна Качанава|Наталля Качанава]]]]
[[Выява:Krasouski Mikalai.jpg|thumb|175px|[[Мікалай Ільіч Красоўскі|Мікалай Красоўскі]]]]
[[Выява:Kulakouskaia.jpg|thumb|175px|[[Тамара Нікандраўна Кулакоўская|Тамара Кулакоўская]]]]
[[Выява:Vinceś Mudroú.JPG|thumb|175px|[[Вінцэсь Мудроў]]]]
[[Выява:Niadbaj.jpg|thumb|175px|[[Таццяна Нядбай]]]]

== А ==
* [[Абрам Давыдавіч Абкін]] (нар. 1903—1983) — фізікахімік. [[Доктар хімічных навук]] (1952), [[прафесар]] (1959). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР (1974).
* [[Георгій Аляксандравіч Аксянёнак]] (1910—1989) — юрыст, прафесар.
* [[Уладзімір Раманавіч Алекна]] (нар. 1966) — валейбаліст і трэнер.
* [[Аляксандр Якаўлевіч Альтшулер]] (1870—1950) — савецкі спявак, рэжысёр, педагог. Заслужаны артыст УССР і РСФСР.
* [[Валерый Міхайлавіч Аляксандраў]] (нар. 1947) — беларускі дзяржаўны дзеяч
* [[Іван Епіфанавіч Аляксееў]] (1909—1943) — [[СССР|савецкі]] [[афіцэр]], удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], камандзір [[106-я танкавая брыгада|106-й танкавай брыгады]] [[12-ы танкавы корпус (СССР)|12-га танкавага корпуса]] [[3-я танкавая армія (СССР)|3-й танкавай арміі]] [[Варонежскі фронт|Варонежскага фронту]], [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1943]]), [[палкоўнік]].
* [[Віктар Паўлавіч Андаралаў]] (нар. 1933) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Вольга Антропава]] (нар. 1983) — пераможца [[конкурс прыгажосці|конкурсу прыгажосці]] [[Міс Беларусь-2004]]. Таксама заняла першае месца ў конкурсе Топ-мадэль Інтэрнэшнл-2005.
* [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў]] (нар. 1953) — беларускі празаік, паэт, [[гісторык]].

== Б ==
* [[Валянцін Вячаслававіч Базыльчык]] (1935—1993) — [[вучоны]] ў галіне [[Арганічная хімія|арганічнай хіміі]], [[доктар хімічных навук]] (1986), [[прафесар]] (1987), Заслужаны дзеяч навукі [[Чувашыя|Чувашыі]] (1992).
* {{нп5|Георг Баркан||de|Georg Barkan}} (1889—1945) — фармаколаг.
* [[Яўгенія Аркадзеўна Баркан]] (1914—2001) — савецкая театральная актрыса&lt;ref&gt;https://ptj.spb.ru/archive/11/the-petersburg-prospect-11-1/evgeniya-barkan/&lt;/ref&gt;.
* [[Лявон Пятровіч Баршчэўскі]] (нар. 1958) — беларускі філолаг, перакладчык, грамадскі дзеяч і палітык.
* [[Міхаіл Мікалаевіч Баўтовіч]] (нар. 1957) — беларускі краязнаўца, археограф, выдавец.
* [[Фані Якаўлеўна Беластоцкая]] (1904—1980) — савецкі архітэктар&lt;ref&gt;https://rusavangard.ru/online/biographies/belostotskaya-fanni-yakovlevna/&lt;/ref&gt;.
* [[Юлій Саламонавіч Берзін]] (1904—1942) — савецкі пісьменнік.
* [[Якаў Майсеевіч Брускін]] (1888—1976) — медык&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bk-brest.by/2017/06/bruskin_1914/ |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230211164941/https://www.bk-brest.by/2017/06/bruskin_1914/ |archivedate=11 лютага 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Аляксандр Сяргеевіч Бяспалы]] (1948—2016) — [[заслужаны артыст Беларусі]].

== В ==
* [[Максім Андрэевіч Вавілаў]] (1903—1960) — [[генерал-лейтэнант]] (1955).
* [[Галіна Сцяпанаўна Васільева]] (нар. 1959) — беларускі мастак. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага Саюза мастакоў]] (1993).
* [[Пятро Васільевіч Васючэнка]] (1959—2019) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[крытык]], [[празаік]], [[драматург]], [[эсэіст]], казачнік і аўтар [[фэнтэзі]].
* [[Сяргей Аляксандравіч Волкаў]] (нар. 1999) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Г ==
* [[Барыс Рыгоравіч Галёркін]] (1871—1945) — расійскі і савецкі [[механік]] і [[матэматык]].
* [[Навум Якаўлевіч Гальпяровіч]] (нар. 1948) — беларускі [[журналіст]], [[паэт]].
* [[Ісак Міронавіч Гамус]] (нар. 1917) — савецкі вучоны ў галіне гідраэнергетыкі. Ганаровы энергетык СССР. Выдатнік энергетыкі і электрыфікацыі СССР.
* [[Шалом Ізраілевіч Ганелін]] (1894—1976, [[Ленінград]]) — савецкі гісторык&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%93%D0%90%D0%9D%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9D_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2023 |archive-date=6 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406113238/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%93%D0%90%D0%9D%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9D_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BC_%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Уладзімір Пятровіч Ганчароў]] (1938—1996) — беларускі тэатральны дзеяч.
* [[Мікола Гваздоў]] (1916—1938?) — беларускі паэт.
* [[Эліазар Маркавіч Гельштэйн]] (1897—1955) — савецкі [[вучоны]] ў галіне [[Тэрапія|тэрапіі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1935), [[прафесар]] (1935). [[Заслужаны дзеяч навукі РСФСР]] (1942).
* [[Мікалай Леанідавіч Генаў]] (1930—2002) — беларускі трэнер, заснавальнік наваполацкай школы водналыжнага спорту.
* [[Уладзіслаў Віталевіч Глінскі]] (нар. 2000) — беларускі [[футбол|футбаліст]].

== Д ==
* [[Вячаслаў Віктаравіч Даніловіч]] (нар. 1973) — [[беларус]]кі гісторык, дырэктар [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі]] (2011—2020). [[Кандыдат гістарычных навук]] (2000), [[дацэнт]] (2005).
* [[Алег Георгіевіч Даўгяла]] (1930—1986) — вучоны ў галіне [[Тэрапія|тэрапіі]]. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1968), [[прафесар]] (1972).
* [[Тамара Аляксандраўна Джумантаева]] (нар. 1959) — беларускі культуролаг, спецыялістка ў галіне музеязнаўства. 
* [[Дзмітрый Уладзіміравіч Дзямідаў]] (нар. 1975) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання.
* [[Тамара Аляксандраўна Дубкова]] (нар. 1936) — беларускі музыказнавец.

== Ё ==
* {{нп5|Марк Ёфэ||en|Mark Joffe}} (нар. 1956) — аўстралійскі рэжысёр.

== Ж ==
* [[Інэса Іванаўна Жбанкова]] (нар. 1933) — беларускі філосаф.

== З ==
* [[Алесь Замкоўскі]] (нар. 1984) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]]. Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. Кіраўнік літаратурна-драматургічнай часткі [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]].
* [[Соф’я Майсееўна Зарэцкая]] (1881—1934) — савецкая палітычная дзяячка&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%97%D0%90%D0%A0%D0%95%D0%A6%D0%9A%D0%90%D0%AF_%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8C%D1%8F_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2023 |archive-date=11 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211160105/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%97%D0%90%D0%A0%D0%95%D0%A6%D0%9A%D0%90%D0%AF_%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8C%D1%8F_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== І ==
* [[Анатоль Сяргеевіч Ізаітка]] (1954—2014) — беларускі мастак. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага Саюза мастакоў]] (1995).
* [[Андрэй Мікалаевіч Ільніцкі]] (нар.1973) — урач, [[Беларусь|беларускі]] і [[Расія|расійскі]] герантолаг, [[Доктар навук|доктар медыцынскіх навук]], прафесар.

== К ==
* [[Аркадзь Сцяпанавіч Казлоў]] (1938—2011) — беларускі работнік прамысловасці (аператар нафтаперапрацоўчага прадпрыемства), Герой Сацыялістычнай Працы (1981)
* [[Дзмітрый Нічыпаравіч Кайгародаў]] (1846—1924) — біёлаг, фенолаг, арнітолаг, папулярызатар прыродазнаўства, педагог.
* [[Нестар Нічыпаравіч Кайгародаў]] (1840—1910) — расійскі ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]] (1906). Член [[Рускае тэхнічнае таварыства|Рускага тэхнічнага таварыства]].
* [[Аркадзь Цімафеевіч Караткоў]] (нар. 1939) — беларускі [[архітэктар]]. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі Беларусі]] [[1984]] года за планіроўку і забудову Наваполацка.
* [[Каэтан Андрэевіч Касовіч]] (1814—1883) — беларускі расійскі [[усходазнаўства|ўсходазнавец]] (санскрытолаг, іраніст і семітолаг).
* [[Наталля Іванаўна Качанава]] (нар. 1960) — беларускі дзяржаўны дзеяч, кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2016—2019), старшыня Савета Рэспублікі (з 2019).
* [[Норберт Корсак]] (1773—1846) — дзеяч каталіцкага касцёла і Таварыства Ісуса, педагог.
* [[Леанард Іванавіч Коршун]] (1932—1995) — [[вучоны]] ў галіне [[Будаўнічая механіка|будаўнічай механікі]], [[кандыдат тэхнічных навук]] (1963), [[прафесар]] (1988).
* [[Мікалай Ільіч Красоўскі]] (1908—1982) — беларускі дзяржаўны дзеяч, гісторык ([[кандыдат гістарычных навук]]), выкладчык [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Белдзяржуніверсітэта]].
* [[Марына Леанідаўна Круглікава]] (нар. 1965) — беларуская мастачка.
* [[Тамара Нікандраўна Кулакоўская]] (1919—1986) — беларускі вучоны ў галіне [[аграхімія|аграхіміі]] і [[глебазнаўства]]. Член-карэспандэнт [[АН БССР]] ([[1969]]), акадэмік [[Усесаюзная акадэмія сельскагаспадарчых навук імя У. І. Леніна|УАСГНІЛ]] ([[1975]]), доктар сельскагаспадарчых навук ([[1965]]), [[прафесар]] ([[1974]]). [[Заслужаны дзеяч навукі]] БССР ([[1974]]). [[Герой Сацыялістычнай Працы]] ([[1979]]). Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] ([[1976]]).
* [[Аляксей Іванавіч Кушнарэнка]] (нар. 1975) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання.

== Л ==
* [[Пётр Сцяпанавіч Лісіцын]] (нар. 1927) — беларускі [[пісьменнік]].
* [[Ілья Абелевіч Лукомскі]] (1906—1954) — савецкі мастак&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%9B%D0%A3%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2023 |archive-date=11 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211160418/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%9B%D0%A3%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Валянцін Антонавіч Лукша]] (1937—2012) — беларускі [[паэт]], [[публіцыст]], [[драматург]].
* [[Кірыл Лемяшкевіч]] (нар. 1986) — беларускі вясляр (акадэмічнае веславанне).
* [[Габрыэль Лянкевіч]] (1722—1798) — рымска-каталіцкі дзеяч, [[педагог]], [[архітэктар]].

== М ==
* [[Сяргей Аляксеевіч Макееў]] (нар. 1950) — сацыёлаг. Прафесар&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-60728&lt;/ref&gt;
* [[Руслан Фёдаравіч Макулькін]] (нар. 1931) — нейрафізіёлаг. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Украіны&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-60992&lt;/ref&gt;
* [[Уладзімір Сямёнавіч Матвееў]] (нар. 1964) — беларускі інжынер, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання.
* [[Таццяна Герасімаўна Мдывані]] (Вараб’ёва; нар. 1947) — беларускі музыказнавец, педагог.
* [[Мікалай Іосіфавіч Мініцкі]] (нар. 1942) — беларускі гісторык, метадолаг. [[Доктар гістарычных навук]].
* [[Вінцэсь Мудроў]] (нар. 1953) — беларускі [[празаік]] і журналіст.
* [[Юрый Аляксандравіч Мязенка]] (нар. 1952) — паэт, перакладчык&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-66128&lt;/ref&gt;.

== Н ==
* [[Таццяна Нядбай]] (нар. 1982) — [[беларус]]кая [[паэт]]эса, [[перакладчык|перакладчыца]].

== П ==
* [[Аляксандр Фаміч Пагоскі]] (1816—1874) — рускі пісьменнік.
* [[Юрась Пацюпа]] (нар. 1965) — беларускі [[мовазнавец]], [[паэт]], [[празаік]], [[крытык]].
* [[Таццяна Генадзеўна Палушкіна]] (гар. 1957) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання.
* [[Сцяпан Апанасавіч Пашкевіч]] (1921—2014) — [[Герой Савецкага Саюза]] .
* [[Ефрасіння Полацкая]]
* [[Сімяон Полацкі]]
* [[Антон Аляксандравіч Пракопаў]]
* [[Леанід Януаравіч Прокша]]

== Р ==
* [[Максім Восіпавіч Рапейка]]
* [[Аркадзь Ісакавіч Раскін]] (нар. 1947) — тэатральны рэжысёр&lt;ref&gt;https://skifiabook.ru/o-proekte/booksale/booknosale/booknosale_119.html{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.
* [[Расціслаў Усяславіч]]
* [[Раіса Аўрамаўна Ровіна]] (нар. 1937) — беларускі бібліяграфазнавец, гісторык кнігі.
* [[Мікалай Мікалаевіч Ром]] (1884—1938) — савецкі дзяржаўны дзеяч&lt;ref&gt;http://www.knowbysight.info/RRR/17255.asp&lt;/ref&gt;.
* [[Віктар Антонавіч Рыбчынскі]]
* [[Абрам Міхайлавіч Рэйнус]]

== С ==
* [[Таццяна Аляксандраўна Савіцкая]] (нар. 1952) — беларускі спецыяліст у галіне фізічнай хіміі і хіміі высокамалекулярных злучэнняў. Доктар хімічных навук, прафесар.
* [[Алесь Савіцкі]]
* [[Уладзімір Канстанцінавіч Сарокін]] (1914—1997) — беларускі кампазітар, педагог.
* [[Сяргей Пятровіч Сахараў]]
* [[Леанід Георгіевіч Сініцын]]
* [[Францыск Скарына]]
* [[Ларыса Мікалаеўна Смірнова]]
* [[Лера Сом]]
* [[Васіль Іванавіч Сямеўскі]] (1849—1916) — рускі гісторык, грамадскі і палітычны дзеяч.

== Т ==
* [[Аляксандр Васільевіч Тузікаў]]

== У ==
* [[Усяслаў Брачыславіч]] (1029—1101) — князь полацкі (1044—1068 і 1071—1101) з [[Дынастыя|роду]] [[Ізяславічы Полацкія|Ізяславічаў]], вялікі князь кіеўскі (1068—1069). Сын князя полацкага [[Брачыслаў Ізяславіч|Брачыслава Ізяславіча]].

== Х ==
* [[Міхаіл Львовіч Хейфец]]
* [[Фані Аронаўна Хейфец]] (1896—1945) — савецкі гісторык&lt;ref&gt;https://nkvd.tomsk.ru/researches/passional/hejfec-fanni--aronovna/&lt;/ref&gt;.

== Ч ==
* [[Віктар Уладзіміравіч Чараўко]] (нар. 1985) — беларускі гісторык і археолаг.
* [[Людвіг Станіслававіч Чаркас]]
* [[Віктар Іванавіч Чуяшоў]]

== Ш ==
* [[Ігар Мікалаевіч Шаруха]]
* [[Сяргей Юльянавіч Шлапак]]
* [[Рафаіл Фадзеевіч Шнейвайс]] (1910—2002) — савецкі журналіст&lt;ref&gt;http://chel-portal.ru/enc/Shneyvays_Rafail_Fadeevich&lt;/ref&gt;.
* [[Юрый Навумавіч Штэйнгарт]] (нар. 1922) — вучоны ў галіне ўнутраных хвароб. Загадчык кафедры СібДМУ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ssmu.ru/ru/news/archive/?id=2705 |title=Архіўная копія |access-date=11 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230211163316/https://ssmu.ru/ru/news/archive/?id=2705 |archivedate=11 лютага 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Нінэль Іванаўна Шчасная]]
* [[Ігар Сяргеевіч Шытаў]]

== Э ==
* [[Эла Абрамаўна Элінсон]] (1911—2002) — савецкая піяністка&lt;ref&gt;https://www.conservatory.ru/esweb/elinson-ella-abramovna-1911-2002&lt;/ref&gt;.
* [[Мэры Энцін]]

== Ю ==
* [[Андрэй Юр’евіч Юніцын]] (нар. 1972) — беларускі палітык.

== Я ==
* [[Якаў Палачанін]]  (XIII стагоддзе) — удзельнік Неўскай бітвы супраць [[Шведы|шведаў]], якія напалі на [[Наўгародская дзяржава|Наўгародскую зямлю]].
* [[Віктар Іванавіч Яронька]]

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Постаці Полацка| ]]</text>
      <sha1>fzurvkku720obxmh8pb5u1q8p9t787m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Дзяржынскага (Полацк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657584</id>
    <revision>
      <id>5157783</id>
      <parentid>4937863</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T00:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2799" sha1="784j7w9rofnajyrf7rrx6tdcjm93xl8" xml:space="preserve">{{іншыя значэнні|Вуліца Дзяржынскага}}
{{Вуліца2
|назва=Вуліца Дзяржынскага
|горад=Полацк
|краіна=[[Беларусь]]
|вобласць=[[Віцебская вобласць]]
|мікрараён=[[Задзвінне (Полацк)|Задзвінне]]
|ранейшыя назвы=Віленская
|працягласць = 2.3 км
 |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 28 |lat_sec = 40.7
 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 46 |lon_sec = 50.5
 |region     = 
 |CoordScale = 5000
|назва ў гонар=[[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Фелікс Дзяржынскі]]
|храмы=[[Касцёл Святога Андрэя Баболі (Полацк)|касцёл св. Андрэя Баболі]]
|індэкс=211402
}}
'''Вуліца Дзяржынскага''' — [[вуліца]] ў мясцовасці [[Задзвінне (Полацк)|Задзвінне]] горада [[Полацк]]а.

== Гісторыя ==
Да 1938 года насіла назву '''Віленская'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radzima.org/be/object/5107.html|title=Вулкі і камяніцы {{!}} Полацк|last=Баўтовіч|first=Міхась|language=be-tarask}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2009|аўтар=Л. Ф. Данько, А. И. Судник|загаловак=Путеводитель по городу Полоцку 1910 года|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf|мова=ru|выданне=Полоцкое книжное издательство|месца=Полоцк|старонак=45|isbn=978-985-6936-02-2|archive-date=13 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613231136/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf}}&lt;/ref&gt;.
Пазней была перайменавана ў гонар [[СССР|савецкага]] дзяржаўнага дзеяча [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Фелікса Эдмундавіча Дзяржынскага]].

== Апісанне ==
Вуліца працягнулася амаль на два з паловай кіламетры ад [[Вуліца Петруся Броўкі (Полацк)|вуліцы Петруся Броўкі]] паблізу кругавога скрыжавання да [[Вуліца Юбілейная (Полацк)|вуліцы Юбілейнай]] непадалёк ад старога маста цераз [[Заходняя Дзвіна|Заходнюю Дзвіну]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

[[Катэгорыя:Вуліцы Полацка]]
[[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Фелікса Дзяржынскага]]</text>
      <sha1>784j7w9rofnajyrf7rrx6tdcjm93xl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Кляшчова (Полацк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657586</id>
    <revision>
      <id>5157785</id>
      <parentid>5149044</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T00:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="ag7k285xuvs6vdbcxtsq2xr9toaly7m" xml:space="preserve">{{Вуліца2
|назва=Вуліца Кляшчова
|горад=Полацк
|краіна=[[Беларусь]]
|вобласць=[[Віцебская вобласць]]
|мікрараён=[[Задзвінне (Полацк)|Задзвінне]]
|працягласць=700 м
 |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 28 |lat_sec = 35.6
 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 46 |lon_sec = 41.0
 |region     = 
 |CoordScale = 5000
|ранейшыя назвы=Барысаглебская, Чырвоназнамённая
|індэкс=211402, 211409}}

'''Вуліца Кляшчова''' — [[вуліца]] ў [[мікрараён]]е [[Задзвінне (Полацк)|Задзвінне]] горада [[Полацк]]а.

== Гісторыя ==
У пачатку XX стагоддзя насіла назву '''Барысаглебская''', бо вяла да [[Бельчыцкі Барысаглебскі манастыр|Барысаглебскага манастыра]]&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2009|аўтар=Л. Ф. Данько, А. И. Судник|загаловак=Путеводитель по городу Полоцку 1910 года. Выпуск 8|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf|мова=ru|выданне=Полоцкое книжное издательство|месца=Полоцк|старонак=45|isbn=978-985-6936-02-2|archive-date=13 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613231136/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Савецкія ўлады перайменавалі вуліцу ў '''Чырвоназнамённую'''&lt;ref name=&quot;kraeved&quot;&gt;{{Cite web|url=http://kraeved.ihb.by/index.php/ru/eto-interesno/54-tretyak-inna-dmitrievna/97-ulitsy-nashego-goroda|title=Улицы нашего города|author=Третьяк Инна Дмитриевна|lang=ru|access-date=7 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009154708/http://kraeved.ihb.by/index.php/ru/eto-interesno/54-tretyak-inna-dmitrievna/97-ulitsy-nashego-goroda|archive-date=9 кастрычніка 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

8 студзеня 1969&lt;ref name=&quot;kraeved&quot; /&gt; года перайменавана ў гонар дзяржаўнага дзеяча [[БССР]], першага сакратара абкама КПБ [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]] ў 1946—1948 гадах, генерал-маёра [[Аляксей Яўхімавіч Кляшчоў|Аляксея Яўхімавіча Кляшчова]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pvestnik.by/?p=67279|title=Рассказываем о полоцкой улице, которая носит имя Алексея Ефимовича Клещёва|author=Ирина Сыревич|language=ru|publisher=Полацкі веснік|date=2020-08-28|access-date=7 кастрычніка 2020|archive-date=13 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201013003828/http://www.pvestnik.by/?p=67279|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Сучасная вуліца не мае маста праз [[Бельчыца (рака)|Бельчыцу]] і з’яўляецца тупіковай.

== Забудова ==

* № 13 — [[Школа № 3 (Полацк)|Сярэдняя школа № 3]].

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Вуліцы Полацка]]</text>
      <sha1>ag7k285xuvs6vdbcxtsq2xr9toaly7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Еўфрасінні Полацкай (Полацк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657603</id>
    <revision>
      <id>5157784</id>
      <parentid>4942438</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T00:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7353" sha1="k22xt9vazm6on0pnrizluplbjxnh6b6" xml:space="preserve">{{Вуліца2
|назва=Вуліца Еўфрасінні Полацкай
|горад=Полацк
|краіна=[[Беларусь]]
|вобласць=[[Віцебская вобласць]]
|мікрараён=[[Гістарычны цэнтр Полацка|Цэнтр]], [[Спаская Слабада (Полацк)|Спаская Слабада]]
|працягласць=2200 м
 |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 30 |lat_sec = 13.4
 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 46 |lon_sec = 42.7
 |region     = 
 |CoordScale = 5000
|ранейшыя назвы=Рыжская, Фрунзэ
|індэкс=211404, 211415, 211416}}
{{значэнні|Рыжская вуліца}}
{{значэнні|вуліца Фрунзэ}}
'''Вуліца Еўфрасінні Полацкай''' ({{lang-ru|улица Евфросиньи Полоцкой}}) — [[вуліца]], што злучае [[мікрараён]]ы [[Цэнтр (Полацк)|Цэнтр]] і [[Спаская Слабада (Полацк)|Спаская Слабада]] горада [[Полацк]]а.

== Гісторыя ==
Вуліца з’явілася ў канцы XVIII — пачатку ХІХ стагоддзяў у выніку значнай перапланіроўкі горада&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2010|аўтар=Д. У. Дук|назва=Полацк і палачане (IX – XVIII стст.) |спасылка=https://www.psu.by/images/stories/iff/personal/duk/duk_polotsk.pdf|мова=be|выданне=ПДУ|горад=Наваполацк|старонак=180|isbn= 978-985-531-122-6}}&lt;/ref&gt; і на пачатку XX стагоддзя насіла назву ''Рыжская''&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2009|аўтар=Л. Ф. Данько, А. И. Судник|назва=Путоводитель по городу Полоцку 1910 года. Выпуск 8|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf|мова=ru|выданне=Полоцкое книжное издательство|горад=Полоцк|старонак=45|isbn=978-985-6936-02-2|загаловак=Архіўная копія|archive-date=13 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613231136/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Падчас нямецкай акупацыі ў [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў 1918 годзе мела назву ''Rigaer-Str.''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://local.polotsk.museum.by/node/32755|title=Топографический план «Stadtplan von Polozk»|access-date=7 кастрычніка 2020|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064517/http://local.polotsk.museum.by/node/32755|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Савецкія ўлады 9 студзеня 1926 года&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://polotsk.museum.by/node/53176|год=2020|назва=Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі: (па выніках навукова-даследчай работы супрацоўнікаў Нацыянальнага Полацкага гісторыка-культурнага музея-запаведніка ў 2019 г.)|горад=Мінск|выдавецтва=Медысонт|старонак=228|isbn=978-985-7261-27-7|укладальнік=Т. У. Явіч|навуковы рэдактар=Т. А. Джумантаева|старонкі=8|загаловак=Архіўная копія|archive-date=8 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608212758/http://polotsk.museum.by/node/53176}}&lt;/ref&gt; надалі вуліцы імя ''Фрунзэ'' ў гонар рэвалюцыянера [[Міхаіл Васільевіч Фрунзэ|Міхаіла Васільевіча Фрунзэ]]&lt;ref name=&quot;kraeved&quot;&gt;{{Cite web|url=http://kraeved.ihb.by/index.php/ru/eto-interesno/54-tretyak-inna-dmitrievna/97-ulitsy-nashego-goroda|author=Третьяк Инна Дмитриевна|language=ru|title=Улицы нашего города|access-date=7 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009154708/http://kraeved.ihb.by/index.php/ru/eto-interesno/54-tretyak-inna-dmitrievna/97-ulitsy-nashego-goroda|archive-date=9 кастрычніка 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 1992 годзе набыла сучасную назву.

== Забудова ==
[[Файл:Połacak. Полацак (2007).jpg|thumb|Дом па [[Замкавы праезд (Полацк)|Замкавым праездзе]] № 2, дамы № 1 і 3 па вуліцы Еўфрасінні Полацкай]]
* № 1 — {{ГККРБ 4|213Г000626}}
* № 1а — {{ГККРБ 4|213Г000626}}
* № 3 — {{ГККРБ 4|213Г000626}}
* № 5 — {{ГККРБ 4|213Г000626}}
* № 18 — дзіцячая паліклініка
* № 19 — дзіцячы садок № 2
* № 26 — [[Полацкі каледж|Полацкі педагагічны каледж]]
* № 38а — Базавая школа № 9
* № 77 — [[Полацкі дзяржаўны лясны каледж]], што месціцца ў былым будынку [[Спаса-Еўфрасіннеўскае жаночае епархіяльнае вучылішча|Спаса-Еўфрасіннеўскага жаночага епархіяльнага вучылішча]]
* № 89 — комплекс будынкаў [[Спаса-Еўфрасіннеўскі манастыр|Спаса-Еўфрасіннеўскага манастыра]]
* № 89 корпус 1 — [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|Спаса-Праабражэнская царква]]
* № 90а — нядзельная школа

== Помнікі ==
* насупраць дома № 1 — паменшаная копія Эйфелевай вежы
* насупраць дома № 5 — [[Помнік Ефрасінні Полацкай (Полацк)|помнік Еўфрасінні Полацкай]]
* за дамамі № 5-9 — [[Ніжні замак (Полацк)|абарончы вал]], помнік [[Фартыфікацыя|фартыфікацыі]] XVI стагоддзя
* [[Чырвоны мост (Полацк)|Чырвоны мост]] праз [[Палата|Палату]] і памятны знак
* насупраць дома № 16 — памятны знак «[[Полацкае гарадзішча]]»
* ля дома 29 — [[Помнік Усяславу Чарадзею|помнік князю Усяславу Брачыславічу]]
* ля дома 77Б — [[Помнік Мікалаю Цудатворцу (Полацк)|помнік Святому Мікалаю]]
* ля дома 77 — помнік ваеннаму лётчыку [[Аляксандр Канстанцінавіч Гаравец|Аляксандру Гараўцу]]
* [[Дуб Вацлава Ластоўскага]]
{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Вуліцы Полацка]]
[[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Ефрасінні Полацкай]]
[[Катэгорыя:Вуліца Еўфрасінні Полацкай (Полацк)| ]]</text>
      <sha1>k22xt9vazm6on0pnrizluplbjxnh6b6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Францыска Скарыны (Полацк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657606</id>
    <revision>
      <id>5157790</id>
      <parentid>5051409</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T01:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7211" sha1="luji2ndnk2nvo6evd7onx81c8vhm2ne" xml:space="preserve">{{Вуліца2
|назва=Вуліца Францыска Скарыны
|горад=Полацк
|краіна=[[Беларусь]]
|вобласць=[[Віцебская вобласць]]
|мікрараён=[[Гістарычны цэнтр Полацка]]
|працягласць=1180 м
 |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 29 |lat_sec = 16.6
 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 46 |lon_sec = 42.2
 |region     = 
 |CoordScale = 5000
|ранейшыя назвы=Сабачая, Плігаўская, Пралетарская
|назва ў гонар=[[Францыск Скарына]]
|індэкс=211401, 211415}}
{{значэнні|Вуліца Францыска Скарыны}}
'''Вуліца Францыска Скарыны''' — [[вуліца]] ў [[Гістарычны цэнтр Полацка|гістарычным цэнтры]] [[Полацк]]а.

== Гісторыя ==
Згодна Рэвізіі 1765 года трасе вуліцы Францыска Скарыны адпавядае ''Сабачая вуліца''.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Городское пространство и социальная топография Полоцка по данным ревизии 1765 года|url=http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448|author=Дук Д. В.|language=ru|journal=Вестник Полоцкого государственного университета. Серия A. Гуманитарные науки|issn=2070-1608|page=12|year=2015|volume=9|access-date=7 лістапада 2020|archive-date=25 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225053157/http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448 |access-date=7 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225053157/http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448 |archive-date=25 снежня 2017 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448 |access-date=7 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225053157/http://elib.psu.by:8080/handle/123456789/13448 |archive-date=25 снежня 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Połacak, Plihaŭskaja. Полацак, Плігаўская (1889-91).jpg|міні|злева|Плігаўская (або Невельская) вуліца ў канцы XIX ст.]]
У пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] насіла назву ''Плігаўская''. Назва звязана з слабадой Плігаўкі, што раней размяшчалася за парканам, а пазней увайшла у склад горада.&lt;ref name=dejnis&gt;{{Кніга|год=2007|аўтар=Дэйніс Іван Пятровіч|загаловак=Полацкая даўніна|спасылка=http://pawet.net/files/b_polackaja.pdf|мова=be-tarask|выданне=Медисонт|месца=Мінск|старонак=330|isbn=978-985-6530-74-9}}&lt;/ref&gt;

{{значэнні|Пралетарская вуліца}}
[[7 снежня]] [[1918]] года на мітынгу ў актавай залі былога [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкага корпуса]] была аб’яўлена сумесная пастанова павятовага камітэта [[РКП(б)]], [[Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Заходняга фронту|Рэўкама]] і павятовага выканкама аб змене назвы на «вуліца ''Пралетарская''»&lt;ref name=&quot;kraeved&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mybiblioteka.su/6-124420.html|title=Первые революционные преобразования|language=ru|access-date=8 кастрычніка 2020|archive-date=9 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009052308/https://mybiblioteka.su/6-124420.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Так вуліца называлася да 1956 года&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2009|аўтар=Л. Ф. Данько, А. И. Судник|загаловак=Путоводитель по городу Полоцку 1910 года. Выпуск 8|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf|мова=ru|выданне=Полоцкое книжное издательство|месца=Полоцк|старонак=45|isbn=978-985-6936-02-2|archive-date=13 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613231136/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Сучасная назва дадзена ў гонар ураджэнца Полацка друкара [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]].

== Апісанне ==
Вуліца цягнецца ад [[Вуліца Талстога (Полацк)|вуліцы Талстога]] на захадзе да [[Вуліца Юбілейная (Полацк)|вуліцы Юбілейнай]] на ўсходзе, мінаючы Полацкі кірмаш.

== Забудова ==
[[Файл:Полоцк. Природно-экологический музей..jpg|thumb|[[Полацкі прыродна-экалагічны музей]]]]
[[Файл:Дом торговли - panoramio.jpg|thumb|Дом гандлю]]
* № 5 — будынак канца ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя — {{ГККРБ 4|213Г000631}}
* № 6 — будынак канца ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя — {{ГККРБ 4|213Г000631}}
* № 21 — [[Полацкі прыродна-экалагічны музей]] у старой воданапорнай вежы канца 1950-х — пачатку 1960-х гадоў. — {{ГККРБ 4|213Г000628}}
* № 25 — Сярэдняя школа № 10

== Помнікі ==
* Помнік [[Уладзімір Марцінавіч Азін|У. М. Азіну]] — ля школы № 10 — {{ГККРБ 4|212Ж000630}}
* &quot;Купец&quot; — ля Дома гандлю

== Цікавыя факты ==
У Полацку акрамя вуліцы Францыска Скарыны ёсць яшчэ [[Праспект Францыска Скарыны (Полацк)|праспект Францыска Скарыны]].

На беразе Палаты на вуліцы Плігаўскай у пачатку ХХ стагоддзя стаяла Паравая гарбарня, якую ў 1910 годзе набыў мешчанін Пінхус Руманаў Ільмер. У 1996 годзе пры разборы старога дома па вуліцы Ф. Скарыны быў знойдзены яго архіў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://polotsk.museum.by/node/8533|title=Паровой кожевельный завод Пинхуса Ильмера|language=ru|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Вуліцы Полацка]]
[[Катэгорыя:Вуліцы, названыя ў гонар Францыска Скарыны|Полацк]]</text>
      <sha1>luji2ndnk2nvo6evd7onx81c8vhm2ne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Валогіна (Полацк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657619</id>
    <revision>
      <id>5157780</id>
      <parentid>5149042</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T00:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="fq7oqen7jhm0xvf5p7l95a9bgnkejix" xml:space="preserve">{{Вуліца2
|назва=Вуліца Дзяржынскага
|горад=Полацк
|краіна=[[Беларусь]]
|вобласць=[[Віцебская вобласць]]
|мікрараён=[[Баравуха (Полацк)|Баравуха]]
|ранейшыя назвы=
|працягласць = 3 км
 |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 32 |lat_sec = 18.1
 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 48 |lon_sec = 18.1
 |region     = 
 |CoordScale = 5000
|назва ў гонар=[[Аляксандр Дзмітрыевіч Валогін]]
|індэкс=211422
}}
'''Вуліца Валогіна''' — [[вуліца]] ў [[Полацк]]у ў мясцовасці [[Баравуха (Полацк)|Баравуха]].

== Гісторыя ==
Вуліцы нададзена імя [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] [[Аляксандр Дзмітрыевіч Валогін|Аляксандра Валогіна]] рашэннем выканкама Полацкага гарадскога Савета народных дэпутатаў ад 15 лістапада 1989 года&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://refdb.ru/look/1807510-pall.html|title=Вуліцы нашага горада Полацка|date=2011|language=be}}&lt;/ref&gt;.

Валогін навечна залічаны ў спіс байцоў 37-й гвардзейскай дывізіі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nastgaz.by/gistoryya-lyosu/|title=Гісторыя лёсу|language=be|date=2019-07-16|access-date=8 кастрычніка 2020|archive-date=15 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015183651/https://nastgaz.by/gistoryya-lyosu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, якая да свайго расфарміравання месцілася ў [[Баравуха (Полацк)|Баравухе]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pvestnik.by/?p=63747|title=На окраине Полоцка есть улица, названная в честь Александра Дмитриевича Вологина|language=ru|author=Павел Рудаков|date=2020-05-04|access-date=8 кастрычніка 2020|archive-date=11 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011112150/http://www.pvestnik.by/?p=63747|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==
Вуліца працягнулася на тры кіламетры ад кругавога скрыжавання паблізу [[Баравуха (Полацк)|Баравухі]] да канца гарадской тэрыторыі.

== Забудова ==
* № 1А — Цэнтр дзяцей і моладзі
* № 1 — Сярэдняя школа № 15
Паўднёвы бок вуліцы займаюць былыя воінскія часці.

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Вуліцы Полацка]]</text>
      <sha1>fq7oqen7jhm0xvf5p7l95a9bgnkejix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Свярдлова (Полацк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657911</id>
    <revision>
      <id>5157789</id>
      <parentid>4940599</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T01:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5366" sha1="o7jrcna6wnstkw9cqt4vlq0h00hh9hb" xml:space="preserve">{{Вуліца2
|назва=Вуліца Свярдлова
|горад=Полацк
|краіна=[[Беларусь]]
|вобласць=[[Віцебская вобласць]]
|мікрараён=[[Цэнтр (Полацк)|Цэнтр]]
|працягласць=780 м
 |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 29 |lat_sec = 10.8
 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 46 |lon_sec = 29.2
 |region     = 
 |CoordScale = 5000
|ранейшыя назвы=Задзвінская
|назва ў гонар=[[Якаў Міхайлавіч Свярдлоў]]
|індэкс=211401, 211415}}
{{значэнні|Задзвінская вуліца}}
{{значэнні|Вуліца Свярдлова}}
'''Вуліца Свярдлова''' — [[вуліца]] ў цэнтры [[Полацк]]а.

== Гісторыя ==
У пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] насіла назву ''Задзвінская''&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2009|аўтар=Л. Ф. Данько, А. И. Судник|загаловак=Путеводитель по городу Полоцку 1910 года. Выпуск 8|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf|мова=ru|выданне=Полоцкое книжное издательство|месца=Полоцк|старонак=45|isbn=978-985-6936-02-2|archive-date=13 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613231136/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf}}&lt;/ref&gt;, бо вяла да пераправы цераз [[Заходняя Дзвіна|Дзвіну]] на вуліцу Лепельскую (сучасная [[Вуліца 23 Гвардзейцаў (Полацк)|23 Гвардзейцаў]])&lt;ref name=dejnis&gt;{{Кніга|год=2007|аўтар=Дэйніс Іван Пятровіч|загаловак=Полацкая даўніна|спасылка=https://дз.ею/tmp/pawet.net/files/b_polackaja.pdf|мова=be-tarask|выданне=Медисонт|месца=Мінск|старонак=330|isbn=978-985-6530-74-9}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Савецкія ўлады перайменавалі вуліцу ў гонар расійскага рэвалюцыянера [[Якаў Міхайлавіч Свярдлоў|Якава Свярдова]].

Да [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] паміж Задзвінскай і Лепельскай вуліцамі існавала паромная пераправа цераз Дзвіну&lt;ref name=dejnis /&gt;.

Да 1932 года на гэтым існаваў драўляны мост цераз Дзвіну, які быў разбураны паводкай&lt;ref name=dejnis /&gt;&lt;ref name=aif&gt;{{cite web|last = Полежаева|first = Маргарита |date = 2010-09-08|url = https://aif.by/social/a_ya_idu_shagayu_po_mostu_cherez_zapadnuyu_dvinu|title = А я иду, шагаю по… мосту. Через Западную Двину|format = |work = |publisher = |language = ru}}&lt;/ref&gt;.

У 1941 годзе частка вуліцы Свярдлова ўваходзіла ў [[Гета ў Полацку|яўрэйскае гета]]&lt;ref name=dejnis /&gt;.

У 1944 годзе немцы пабудавалі драўляны мост на гэтым месцы. 3 чэрвеня 1944 года мост быў захоплены групай лейтэнанта Аляксандра Грыгор’ева. 23 аўтаматчыкі выйшлі па ім да вуліцы Свярдлова. Гвардзейцы авалодалі мастом, пагасілі пажар на ім і захапілі пляцоўку на правым беразе Дзвіны. 4 ліпеня 1989 года ля вуліцы Свярдлова на беразе Дзвіны быў адкрыты помніг 23-м гвардзейцам.&lt;ref name=dejnis /&gt;

Пакуль да 1953 года цягнулася адбудова транспартнага моста праз Дзвіну, улетку функцыянаваў пантонны мост з вуліцы Свярдлова на Лепельскую&lt;ref name=dejnis /&gt;.

== Апісанне ==
Вуліца цягнецца ад [[Ніжне-Пакроўская вуліца (Полацк)|Ніжне-Пакроўскай вуліцы]] на поўдні да [[Вуліца Валадарскага (Полацк)|вуліцы Валадарскага]] на поўначы.

== Факты ==
Планавалася стварэнне пешаходнага маста праз Дзвіну ад вуліцы Свярдлова да вуліцы 23 Гвардзейцаў, але ад плану адмовіліся&lt;ref name=aif /&gt;.

== Забудова ==
[[Файл:Полацкі раённы цэнтр культуры.jpg|thumb|Полацкі раённы цэнтр культуры]]
* № 18А — [[Полацкі раённы цэнтр культуры]] (архітэктар [[В. Андаралаў]]). Пабудаваны як Дом культуры будаўнікоў&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі}}&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

[[Катэгорыя:Вуліцы Полацка]]</text>
      <sha1>o7jrcna6wnstkw9cqt4vlq0h00hh9hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Краснова (Полацк)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>658059</id>
    <revision>
      <id>5157786</id>
      <parentid>4745188</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T00:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4605" sha1="t9qn2p3jj13ytdjvb7fp5jhgjmucxvq" xml:space="preserve">{{значэнні|Вялікая вуліца}}
{{Вуліца2
|назва           = Вуліца Краснова
|горад           = Полацк
|краіна          = [[Беларусь]]
|вобласць        = [[Віцебская вобласць]]
|мікрараён       = [[Запалоцце (Полацк)|Запалоцце]]
|ранейшыя назвы  = Вялікая, Махіроўская
|працягласць     = 480 м
 |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 29 |lat_sec = 10.4
 |lon_dir = E |lon_deg = 28 |lon_min = 45 |lon_sec = 09.7
 |region     = 
 |CoordScale = 5000
|назва ў гонар   = [[Ігнат Аляксандравіч Красноў]]
|індэкс          = 211413
}}
'''Вуліца Краснова''' — [[вуліца]] ў [[мікрараён]]е [[Запалоцце (Полацк)|Запалоцце]] горада [[Полацк]]а.

== Гісторыя ==
У XVI—XVIII стагоддзях вуліца згадваецца пад назвай ''Вялікая''&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2011|загаловак=Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя. У 2 тамах. Том 2. Л-Я |спасылка=https://elib.psu.by/bitstream/123456789/1288/1/2011.-%d1%81.208-209_%d0%9f%d0%be%d0%bb%d0%b0%d1%86%d0%ba%d1%96%20%d0%97%d0%b0%d0%bf%d0%b0%d0%bb%d0%be%d1%86%d0%ba%d1%96%20%d0%bf%d0%b0%d1%81%d0%b0%d0%b4.pdf|мова=be|выданне=Беларуская энцыклапедыя|месца=Мінск|старонак=464|isbn= 978-985-110-549-2}}&lt;/ref&gt;. На Вялікай вуліцы [[Запалоцкі пасад|Запалоцкага пасада]] гэтаксама, як і на Вялікай вуліцы [[Вялікі пасад (Полацк)|Вялікага пасада]] сяліліся знатныя людзі. Вуліцы з назвай Вялікая ў той час размяшчаліся ў Вялікім, Запалоцкім, Крыўцовым і [[Экіманскі пасад|Экіманскім]] пасадах.&lt;ref name=duk&gt;{{Кніга|год=2010|аўтар=Д. У. Дук|загаловак=Полацк і палачане (IX – XVIII стст.) |спасылка=https://www.psu.by/images/stories/iff/personal/duk/duk_polotsk.pdf|мова=be|выданне=ПДУ|месца=Наваполацк|старонак=180|isbn= 978-985-531-122-6}}&lt;/ref&gt;

У першай палове XX стагоддзя насіла назву ''Махіроўская''&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2009|аўтар=Л. Ф. Данько, А. И. Судник|загаловак=Путеводитель по городу Полоцку 1910 года. Выпуск 8|спасылка=http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf|мова=ru|выданне=Полоцкое книжное издательство|месца=Полоцк|старонак=45|isbn=978-985-6936-02-2|archive-date=13 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613231136/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=37895-1.pdf}}&lt;/ref&gt;.

У 1950 годзе была перайменавана ў гонар [[генерал-маёр]]а [[Ігнат Аляксандравіч Красноў|Ігната Аляксандравіча Краснова]], камандуючага 200-й стралковай дывізіяй на [[2-гі Прыбалтыйскі фронт|2-м Прыбалтыйскім фронце]], што загінуў у баях падчас вызвалення Полацка ад [[Трэці рэйх|нацыстаў]] і быў пахаваны ў брацкай магіле побач з помнікам «[[Вызваліцелям Полацка]]» на [[Плошча Свабоды (Полацк)|плошчы Свабоды]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://refdb.ru/look/1807510-pall.html|title=Вуліцы нашага горада Полацка|date=2011|language=be}}&lt;/ref&gt;

== Апісанне ==
Вуліца пачынаецца ва ўсходняй частцы Запалоцця, у месцы размяшчэння пешаходнага маста церез [[Палата|Палату]], ідзе да перасячэння з [[Вуліца Шанягіна (Полацк)|вуліцай Шанягіна]], потым перарываецца насыпам [[Вуліца Багдановіча (Полацк)|вуліцы Багдановіча]] і працягваецца з другога боку насыпа.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

[[Катэгорыя:Вуліцы Полацка]]</text>
      <sha1>t9qn2p3jj13ytdjvb7fp5jhgjmucxvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>658977</id>
    <revision>
      <id>5157695</id>
      <parentid>5157328</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T15:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+3 новых</comment>
      <origin>5157695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1194" sha1="jsi9s5el61u73abvxhr62ou7modnf7n" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Джон Фінч|2026-06-23T11:16:15Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Лоўдэрмілк|2026-06-23T06:34:11Z|Lucas artic}}
{{Новы артыкул|This Is the Police 2|2026-06-22T18:02:00Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Дзік Кіні|2026-06-21T20:05:41Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Мультыплікацыйная студыя|2026-06-21T17:54:06Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Эйфарыя (фільм, 2017)|2026-06-19T10:45:41Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Сяргей Чырык|2026-06-18T18:13:38Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Пётр Булгак|2026-06-17T18:20:50Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Людміла Аляксееўна Чурсіна|2026-06-17T12:01:57Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Сэм Рэймі|2026-06-16T11:07:27Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Рамэа + Джульета|2026-06-16T09:58:51Z|Autumndancer}}
{{Новы артыкул|Прыгажун Серж|2026-06-16T09:43:57Z|Autumndancer}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jsi9s5el61u73abvxhr62ou7modnf7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Рагачова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>659326</id>
    <revision>
      <id>5157831</id>
      <parentid>5051706</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8907" sha1="r7xhjxby6w9n0dsmrc5cbx1ebfhx7j6" xml:space="preserve">{{пералік}}

[[Файл:Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.png|thumb|200px|[[Герб Рагачова]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Рагачоў|Рагачова]]:
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Файл:Анатоль Яўгенавіч Андрэеў.jpg|thumb|175px|[[Анатоль Яўгенавіч Андрэеў|Анатоль Андрэеў]]]]
[[Файл:ETCH 2015 Cheboksary — Artyom Bondarenko.JPG|thumb|175px|[[Арцём Юр’евіч Бандарэнка|Арцём Бандарэнка]]]]
[[Файл:Sergey Vishnevsky.jpg|thumb|175px|[[Сяргей Уладзіміравіч Вішнеўскі|Сяргей Вішнеўскі]]]]

== А ==
* [[Навум Аляксандравіч Абелеў]] (1901—1979) — савецкі інжынер-тэхнолаг, арганізатар вытворчасці. Заслужаны машынабудаўнік РСФСР.
* [[Яўгенія Саламонаўна Абрамава]] (1908—1997) — савецкі графік&lt;ref&gt;https://tramvaiiskusstv.ru/grafika/spisok-khudozhnikov/item/4651-abramova-evgeniya-solomonovna-1908-1997.html&lt;/ref&gt;.
* [[Анатоль Яўгенавіч Андрэеў]] (1916—2005) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1976), [[Міністэрства транспарту БССР|міністр аўтамабільнага транспарту Беларускай ССР]] у 1963—1984 гадах, адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]].

== Б ==
* [[Давыд Навумавіч Балоцін]] (1917—?) — гісторык. Доктар гістарычных навук, прафесар&lt;ref&gt;http://publ.lib.ru/ARCHIVES/B/BOLOTIN_David_Naumovich/_Bolotin_D.N..html&lt;/ref&gt;.
* [[Арцём Юр’евіч Бандарэнка]] (нар. 1991) — [[беларусь|беларускі]] [[лёгкаатлет]]. Спецыялізуецца ў [[Трайны скачок|трайных скачках]]. [[Майстар спорту Беларусі]].
* [[Леў Сямёнавіч Баскін]] (1908—?) — савецкі графік&lt;ref&gt;https://tramvaiiskusstv.ru/plakat/b/item/690-baskin-lev-semenovich-1908.html&lt;/ref&gt;
* [[Віктар Лявонцьевіч Більдзюкевіч]] (1930—2012) — дзяржаўны дзеяч БССР, кандыдат тэхнічных навук (1967)
* [[Сэмюэль Бугач]] (1898—1984) — яўрэйскі камапазітар&lt;ref&gt;https://www.milkenarchive.org/artists/view/samuel-bugatch&lt;/ref&gt;.

== В ==
* [[Віталь Віктаравіч Веліканаў]] (нар. 1973) — беларускі навуковец, [[Кандыдат навук|кандыдат ветэрынарных навук]], [[дацэнт]], рэктар [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]].
* [[Валянціна Васілеўна Вірасава]] (нар. 1947) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Сяргей Уладзіміравіч Вішнеўскі]] (1893—1967) — савецкі военачальнік, [[генерал-маёр]].
* [[Віктар Мікалаевіч Вятроў]] (нар. 1938) — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь|міністр архітэктуры і будаўніцтва Беларусі]] (1997—1999).

== Г ==
* [[Самуіл Залманавіч Галкін]] (1897—1960) — [[яўрэі|яўрэйскі]] [[паэт]], [[перакладчык]] і [[драматург]].
* [[Мікалай Сцяпанавіч Гарбачоў]] (1948—2019) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] спартсмен ([[Веславанне на байдарках і каноэ|веславанне на байдарках]]), алімпійскі чэмпіён (1972), чэмпіён свету, [[заслужаны майстар спорту СССР]] (1972).
* [[Леанід Бенецыянавіч Гельфанд]]
* [[Аляксандр Ільіч Гінцбург]]
* [[Уладзімір Міхайлавіч Говар-Бандарэнка]]
* [[Якаў Абрамавіч Гольбін]]
* [[Эйзэр Львовіч Груздзёў-Радзін]] (1901—1937) — гісторык&lt;ref&gt;https://arch2.iofe.center/person/11355&lt;/ref&gt;.
* [[Навум Якаўлевіч Гублер]] (нар. 1933) — псьменнік&lt;ref&gt;https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/41132/Гублер&lt;/ref&gt;.
* [[Роза Ізраілеўна Гульман]] (нар. 1923) — літаратуразнаўца&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://person.goub.by/?p=698 |title=Архіўная копія |access-date=24 лютага 2023 |archive-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224183114/https://person.goub.by/?p=698 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* {{нп5|Давід Савельевіч Гурэвіч||uk|Гуревич Давид Савелійович (Шевелевич)}}

== Д ==
* [[Генрыета Мікалаеўна Дабрускіна]] (1862—1945)&lt;ref&gt;http://ez.chita.ru/encycl/person/?id=415&lt;/ref&gt;
* [[Васіль Барысавіч Далгалёў]]
* [[Саламон Дзінголь]] (1887—1961) — журналіст, перакладчык масацкіх твораў

== З ==
* [[Іосіф Абрамовіч Збароўскі]]

== І ==
* [[Юрый Іванавіч Ільін]] (нар. 1962) — украінскі адмірал.

== К ==
* [[Віталь Міхайлавіч Калеснікаў]]
* [[Мануэль Самойлавіч Каплун]]
* [[Эдуард Маркавіч Карпачоў]]
* {{нп5|Барнет Коэн||en|Barnett Cohen}}
* [[Настасся Фёдараўна Кудасава]]
* [[Уладзімір Георгіевіч Кудраеў]]
* [[Берта Ізраілеўна Кузняцова]]

== М ==
* [[Уладзімір Мехаў]]

== Н ==
* [[Анатоль Аляксандравіч Наліваеў]]
* [[Сім Барысавіч Норкін]] (нар. 1918) — спецыяліст у галіне вышэйшай матэматыкі. Прафесар МАДІ.

== О ==
* [[Залман Окунь]] (1892—1952) — фалькларыст, драматург

== П ==
* [[Андрэй Аляксеевіч Паўлухін]]
* [[Мікалай Паўлавіч Пацееў]]

== Р ==
* [[Рагачоўскі гаон]]
* [[Гірш Розенфельд]] (1884—1960) — паэт, перакладчык

== С ==
* [[Канстанцін Мікалаевіч Саннікаў]]
* [[Арон Рыгоравіч Сосін]] (1892—1969) — скрыпач, педагог. Прафесар&lt;ref&gt;https://www.conservatory.ru/esweb/sosin-aron-grigorevich-girshevich-1892-1969&lt;/ref&gt;.
* [[Яна Сотнікава]] (нар. 2003) — [[беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. [[Майстар спорту Беларусі]].
* [[Аляксандр Васільевіч Сукала]]

== Т ==
* [[Давыд Самойлавіч Тумаркін]] (1886—1962)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://gpmu.org/university/stars/Tumarkin |title=Архіўная копія |access-date=24 лютага 2023 |archive-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224185355/https://gpmu.org/university/stars/Tumarkin |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Х ==
* [[Мацвей Паўлавіч Хаўкін]] (1897—1980) — удзельнік барацьбы за савецкую ўладу на Беларусі, дзяржаўны дзеяч.
* [[Эльхонан Цэйтлін]] (1902—1941) — грамадскі дзеяч, журналіст, брат Арона Цэйтліна

== Ш ==
* [[Людміла Аляксандраўна Шагалава]]
* [[Антон Ігаравіч Шрамчанка]]
* [[Андрэй Генадзьевіч Шышкін]] (нар. 1972) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання.

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Постаці Рагачова| ]]</text>
      <sha1>r7xhjxby6w9n0dsmrc5cbx1ebfhx7j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Веньямін Іванавіч Сянько</title>
    <ns>0</ns>
    <id>659614</id>
    <revision>
      <id>5157670</id>
      <parentid>5050734</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8189" sha1="0btq9la0tpo8chkjsjrhy9nrt1fkqtv" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
{{цёзкі2|Сянько}}
'''Веньямін Іванавіч Сянько́'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|29|9|1946}}, [[Скідзель]], [[Гродзенскі раён]], [[Гродзенская вобласць]] — {{ДС|27|3|2020}}) — спецыяліст у галіне рухомага саставу чыгункі, цягі паяздоў і электрыфікацыі. [[Доктар тэхнічных навук]] (1990), [[прафесар]] (1992).

== Біяграфія ==
Скончыў [[Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту]]. З 1969 года працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту, у 1988—2001 гадах быў дэканам [[Механічны факультэт БелДУТ|механічнага факультэта]], у 2001—2016 гадах — рэктарам.
 
Быў дэпутатам [[Гомельскі абласны Савет дэпутатаў|Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў]] (з 2003), народны засядацель [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]] (з 1990).

== Узнагароды ==
Узнагароджаны званнем «[[Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]]», ордэнам імя Святых Кірылы і Мяфодзія (зацверджаны Міжнароднай акадэміяй славянскай пісьменнасці імя Святых Кірылы і Мяфодзія), медалем «Почетный транспортник СНГ», знакам «Ганаровы транспартнік», «Выдатнік адукацыі», званне «Ганаровы грамадзянін горада Гомеля» (2012&lt;ref name=&quot;ПГ&quot;&gt;[https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/letopis-gomelya/pochetnye-grazhdane-g-gomelya/ Почётные раждане г. Гомеля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230929034619/https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/letopis-gomelya/pochetnye-grazhdane-g-gomelya/ |date=29 верасня 2023 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;) і інш&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bsut.by/novosti-kafedr/6139-ushel-iz-zhizni-pochetnyj-rektor-belguta-senko-veniamin-ivanovich |title=Ушел из жизни почетный ректор БелГУТа Сенько Вениамин Иванович |access-date=28 кастрычніка 2020 |archive-date=31 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031171538/https://www.bsut.by/novosti-kafedr/6139-ushel-iz-zhizni-pochetnyj-rektor-belguta-senko-veniamin-ivanovich |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.person.goub.by/?p=2440 |title=Сенько Вениамин Иванович |access-date=28 кастрычніка 2020 |archive-date=31 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031172232/http://www.person.goub.by/?p=2440 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
* Обоснование долгосрочных тенденций функционирования и развития базы деповского ремонта грузовых вагонов : диссертация … доктора технических наук : 05.22.07. — Гомель, 1990. — 412 с. : ил. + Прил.(60 с.).
* Экономико-математические методы в планировании вагонного хозяйства — Гомель, 2001;
* Совершенствование организации технического обслуживания и текущего ремонта грузовых вагонов — Гомеь, 2002;
* ''Сенько В. И., Васильев С. М.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/matematicheskoe-modelirovanie-dvizheniya-odinochnoy-kolyosnoy-pary-s-uchyotom-yavleniya-uprugogo-skolzheniya Математическое моделирование движения одиночной колёсной пары с учётом явления упругого скольжения] // Современные технологии. Системный анализ. Моделирование, 2015;
* ''В. И. Сенько, М. И. Пастухов, С. В. Макеев, И. Ф. Пастухов'' Анализ причин повреждения и возможности продления срока службы боковых рам тележек грузовых вагонов // Вестник Гомельского государственного технического университета им. П. О. Сухого, № 4 (43) 2010. — С. 13—18;
* ''В. И. Сенько, Е. П. Гурский'' Информационные модели в управлении вагонными парками — Гомель: БелГУТ, 2010.

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Сянько́ Веньямін Іванавіч||352}}
* Сенько́ Вениамин Иванович{{ref-ru}} // Часопіс «Изобретатель». № 4 (196) 2016. — С. 43.

== Спасылкі ==
* [https://person.goub.by/?p=2440 Сенько Вениамин Иванович / Знаменитые люди Гомельщины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210716113324/https://person.goub.by/?p=2440 |date=16 ліпеня 2021 }}{{ref-ru}}
* [https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/letopis-gomelya/pochetnye-grazhdane-g-gomelya/ Почётные раждане г. Гомеля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230929034619/https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/letopis-gomelya/pochetnye-grazhdane-g-gomelya/ |date=29 верасня 2023 }}{{ref-ru}} // Сайт Гомельскага гарадскога выканаўчага камітэта
* ''Евгений Гурский, Анатолий Пигунов'' [http://xpress.by/2016/09/28/spasibo-uchitel-2/ Спасибо, учитель!]{{ref-ru}} // Железнодорожник Белоруссии
* [https://nastgaz.by/venyamin-ivanavich-syanko-rektar-bela/ ''Наталля Лутчанка'' Веньямін Іванавіч Сянько, рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту: «Калі яны выбралі нас, то яны зрабілі правільны выбар»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250122060104/https://nastgaz.by/venyamin-ivanavich-syanko-rektar-bela/ |date=22 студзеня 2025 }} // [[Настаўніцкая газета]]
* [https://bypatents.com/patents/senko-veniamin-ivanovich База патентов Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210716111823/https://bypatents.com/patents/senko-veniamin-ivanovich |date=16 ліпеня 2021 }}{{ref-ru}}
* [https://patentdb.ru/author/1583235 Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}}

{{Рэктары БелДУТ}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{DEFAULTSORT:Сянько Веньямін Іванавіч}}
[[Катэгорыя:Дэпутаты Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў 24-га склікання]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля]]
[[Катэгорыя:Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту]]
[[Катэгорыя:Дэканы механічнага факультэта БелДУТ]]
[[Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Машынабудаўнікі СССР]]
[[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]]
[[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]]</text>
      <sha1>0btq9la0tpo8chkjsjrhy9nrt1fkqtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Яўгенаўна Карач</title>
    <ns>0</ns>
    <id>660242</id>
    <revision>
      <id>5157745</id>
      <parentid>5148982</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T21:06:02Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5157745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31900" sha1="6rs44cb7i4cinuehoioywlmr9ko1ibf" xml:space="preserve">{{Палітык}}
'''Вольга Яўгенаўна Карач''' (нар. {{ДН|5|1|1979}}, [[Віцебск]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]) — беларускі [[палітык]], грамадская дзяячка, {{публіцыст|XX стагоддзя|XXI стагоддзя|Беларусі}}, {{журналістка|XX стагоддзя|XXI стагоддзя|Беларусі}}.

Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]], акцыянерка ЗАТ «Выдавецкі Дом „Витебский Курьер“». Заснавальніца газеты «[[Витебский Курьер]]», зарэгістраванай у Расіі. З сакавіка 2008 па сакавік 2012 года — старшыня Віцебскай абласной арганізацыі [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднанай грамадзянскай партыі]] (АГП)&lt;ref&gt;[http://www.www.ucpb.org/arch/archive2008/47632-20080324134300-17299 Ольга Карач возглавила Витебскую областную организацию ОГП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230705211105/http://www.www.ucpb.org/arch/archive2008/47632-20080324134300-17299 |date=5 ліпеня 2023 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://udf.by/news/news_ads/2781-vitebskie-demokraty-izbrali-olgu-karach.html Витебские демократы избрали Ольгу Карач] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140317165859/http://udf.by/news/news_ads/2781-vitebskie-demokraty-izbrali-olgu-karach.html |date=17 сакавіка 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Кіраўніца Міжнароднага Цэнтра грамадзянскіх ініцыятыў «Наш Дом», зарэгістраванага ў [[Чэхія|Чэхіі]].

Актыўна выступае супраць [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]], за што пераследуецца ўладай&lt;ref name=viasna&gt;{{cite web|url=http://spring96.org/ru/news/33092/|title=Очередное задержание кандидата в депутаты|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=svaboda&gt;{{cite web|lang=be-tarask|url=http://www.svaboda.org/content/article/2020329.html|title=Вольгу Карач зьнялі з выбараў|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;svobodanews.ru&quot;/&gt;&lt;ref name=charter&gt;{{cite web|url=http://charter97.org/ru/news/2010/4/22/28351/|title=Кандидата лишили регистрации из-за воздушных шариков|work=[[Хартыя’97]]|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=belaruspartisan&gt;{{cite web|url=http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?newsPage=0&amp;backPage=13&amp;news=114394&amp;page=100&amp;locale=ru|title=Ольгу Карач разыскивает милиция|work=[[Белорусский партизан]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228225421/http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?newsPage=0&amp;backPage=13&amp;news=114394&amp;page=100&amp;locale=ru|archivedate=2014-02-28|url-status=dead|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://bozzi.ru/olgu-karach-bili-po-licu/ Ольгу Карач били по лицу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140223004337/http://bozzi.ru/olgu-karach-bili-po-licu/ |date=23 лютага 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Рэзка крытыкуе лідараў беларускай апазіцыі, у тым ліку [[Святлана Ціханоўская|Святлану Ціханоўскую]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=269614|title=Хто такая Вольга Карач, якая хоча падсядзець Ціханоўскую?|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=271869|title=Карач не адказала Макару, затое зноў раскрытыкавала Ціханоўскую і Вячорку|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;. Ігар Макар абвінавачвае Карач у датычнасці да захопу беларускімі спецслужбамі [[Юрась Зянковіч|Юрася Зянковіча]], якога абвінавацілі па [[Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021)|крымінальнай справе аб спробе перавароту ў Беларусі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://euroradio.fm/makar-yuryy-zyankovich-palyaceu-u-maskvu-pad-garantyi-byaspeki-ad-volgi-karach|title=Макар: Юрый Зянковіч паляцеў у Маскву пад гарантыі бяспекі ад Вольгі Карач|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}&lt;/ref&gt;.

У жніўні 2023 года стала вядома, што Літва адмовіла Вользе Карач у прадастаўленні палітычнага прытулку&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.racyja.com/palityka/spetssluzhba-litvy-zayavila-shto-karach-su/ |title=Спецслужба Літвы заявіла, што Карач супрацоўнічала з расейскай выведкай |work=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|access-date=22 жніўня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230822103736/https://www.racyja.com/palityka/spetssluzhba-litvy-zayavila-shto-karach-su/ |archivedate=22 жніўня 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У 2024 годзе беларускія ўлады завочна прыгаварылі Вольгу Карач да 12 гадоў пазбаўлення волі і штрафу&lt;ref name=nn2024&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/346615/|title=Вераніцы Цапкала, Вользе Карач і яшчэ тром дзеячам завочна далі па 12 гадоў калоніі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-08}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==

=== Дзяцінства і адукацыя ===
Нарадзілася 5 студзеня 1979 года ў [[Віцебск]]у ў сям’і рабочых. Пасля заканчэння сярэдняй школы № 6 з залатым медалём у 1996 годзе паступіла ў [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава]], які скончыла ў 2002 годзе з чырвоным дыпломам&lt;ref name=&quot;ОКП&quot;&gt;[https://nash-dom.info/17602 Ольга Карач: «Приходится пахать, как дальнобойщику, но при этом выглядеть, как топ-модель!»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Паводле адукацыі — настаўніца [[Руская мова|рускай мовы]] і літаратуры, [[Беларуская мова|беларускай мовы]] і літаратуры. Чатыры гады працавала настаўніцай у адной з сярэдніх школ [[Віцебск]]а. Атрымала другую вышэйшую юрыдычную адукацыю ў [[Маскоўскі абласны інстытут кіравання і права|Маскоўскім абласным інстытуце кіравання і права]] (г. [[Балашыха]]). Магістрант праграмы «Публічная палітыка» [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] ў [[Вільнюс]]е.

=== Прафесійная дзейнасць ===
З маладых гадоў цікавілася палітычнай і грамадскай актыўнасцю і паслядоўна многа гадоў запар будавала палітычную кар’еру ў Беларусі.

У 1996 годзе пры ўніверсітэце заснавала моладзевае грамадскае аб’яднанне (ініцыятыву) «Сёмая грань»&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://dossier.bymedia.net/index.php?option=com_apressdb&amp;view=person&amp;id=3957 Карач Ольга Евгеньевна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222013028/http://dossier.bymedia.net/index.php?option=com_apressdb&amp;view=person&amp;id=3957 |date=22 лютага 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

21 лістапада 2002 года Вольга Карач пакінула пасаду каардынатаркі ЗУБРа па Віцебску і Віцебскай вобласці і ў снежні таго ж года ўтварыла грамадзянскую кампанію «Наш Дом» (Віцебск), з якой у хуткім часе выйшла на нацыянальны ўзровень. У той час яна з’яўлялася сябрам Беларускай асацыяцыі маладых палітыкаў. Працуючы настаўніцай, трапіла пад скарачэнне пасля таго, як вылучылася кандыдатам у дэпутаты на парламенцкіх выбарах. У сакавіку 2002 года «Свободные новости+» прызналі Вольгу Карач самым прыгожым палітыкам Беларусі&lt;ref name=&quot;ОКП&quot;/&gt;.

У сакавіку 2003 года абраная дэпутатам Віцебскага гарадскога Савета дэпутатаў 24-га склікання. У 2009 годзе рэалізавала праект, які выліўся ў кнігу ўспамінаў «Дзеці вайны» (успаміны былых вязняў фашысцкіх канцлагераў і дзяцей, сілком сагнаных на работы ў Германію&lt;ref&gt;[https://nash-dom.info/product-reviews/kniga-deti-vojny/ Книга «Дети войны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140317224110/https://nash-dom.info/product-reviews/kniga-deti-vojny/ |date=17 сакавіка 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://seventhside.org/aba/childrenofwar.htm Дети войны] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Ініцыятар і арганізатар разнастайных акцый, сярод якіх: кампанія «Асцярожна, міліцыя!»&lt;ref&gt;[http://www.gender-route.org/articles/sex_gender_practice/ostorozhno_milicioner/ Осторожно, милиционер!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140317165249/http://www.gender-route.org/articles/sex_gender_practice/ostorozhno_milicioner/ |date=17 сакавіка 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://nash-dom.info/video/ostorozhno-miliciya-4/ Осторожно, милиция] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140317224100/https://nash-dom.info/video/ostorozhno-miliciya-4/ |date=17 сакавіка 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://n-europe.eu/article/2012/02/23/zashchitnikam_grazhdan_i_otechestva_posvyashchaetsya Защитникам граждан и отечества посвящается] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210116074902/http://n-europe.eu/article/2012/02/23/zashchitnikam_grazhdan_i_otechestva_posvyashchaetsya |date=16 студзеня 2021 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, бестэрміновая кампанія «Наш Дом» — дэпутатаў к адказу!&quot;&lt;ref&gt;[https://nash-dom.info/novosti/vse-novosti/deputaty/nash-dom-deputatov-k-otvetu/ «Наш Дом» — депутатов к ответу!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140317222547/https://nash-dom.info/novosti/vse-novosti/deputaty/nash-dom-deputatov-k-otvetu/ |date=17 сакавіка 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, рэспубліканская акцыя па добраўпарадкаванні могілак «Кветкі замест бур’яну»&lt;ref&gt;[http://ex-press.by/article.php?id=16146&amp;%20action=results&amp;poll_ident=4 В Слуцке субботник разогнали трактором] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140317180941/http://ex-press.by/article.php?id=16146&amp;%20action=results&amp;poll_ident=4 |date=17 сакавіка 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.naviny.by/rubrics/society/2010/10/24/ic_news_116_354179|title=Гражданская кампания «Наш дом» проводит республиканскую акцию по наведению порядка на кладбищах|work=[[Naviny.by]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180623222242/https://naviny.by/rubrics/society/2010/10/24/ic_news_116_354179|archivedate=2018-06-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, фестываль добрага настрою «Эндарфін»&lt;ref&gt;[http://rockby.net/?id=1176 Эндорфин 2010 заглянул в реальность] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.naviny.by/rubrics/culture/2011/02/17/ic_media_photo_117_4602/|title=Ночь перформанса на фестивале Endorphine|work=[[Naviny.by]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119125941/https://naviny.by/rubrics/culture/2011/02/17/ic_media_photo_117_4602|archivedate=2018-11-19|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, фестываль «Жаночая рыбалка-2010»&lt;ref&gt;[http://news.vitebsk.cc/2010/08/16/v-kohanovo-proshli-sorevnovaniya-po-zhenskoy-ryibalke/#more-15010 В Коханово прошли соревнования по женской рыбалке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110503043814/http://news.vitebsk.cc/2010/08/16/v-kohanovo-proshli-sorevnovaniya-po-zhenskoy-ryibalke/#more-15010 |date=3 мая 2011 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, удзел у антыядзерным пратэсце ў Германіі і інш&lt;ref&gt;[http://kurjer.info/2009/01/15/kolyady-po-slucki/ Коляды по-Слуцки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140317170628/http://kurjer.info/2009/01/15/kolyady-po-slucki/ |date=17 сакавіка 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.21.by/society/2009/11/29/412490.html Акцию «Детские площадки в опасных местах» проводят гомельские активисты инициативы «Наш дом»] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Не падтрымлівае [[Рэжым Лукашэнкі|рэжым Аляксандра Рыгоравіча Лукашэнкі]] і адкрыта заяўляла пра гэта, з-за чаго яна сама і яе праекты і кампаніі падвяргаліся пераследу з боку ўладаў&lt;ref name=viasna/&gt;&lt;ref name=&quot;svobodanews.ru&quot;/&gt;&lt;ref name=belaruspartisan/&gt;&lt;ref&gt;[http://bozzi.ru/olgu-karach-bili-po-licu/ Ольгу Карач били по лицу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223004337/http://bozzi.ru/olgu-karach-bili-po-licu/ |date=23 лютий 2014 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Выступіла заснавальніцай газет «[[Витебский Курьер]]» і «Наш дом», наклады якіх пастаянна канфіскоўваюцца ўладай Лукашэнкі&lt;ref name=&quot;svobodanews.ru&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svoboda.org/a/9499714.html|title=Лукашенко приступил к обещанным посадкам|work=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=be-tarask|url=http://www.svaboda.org/content/article/2185014.html|title=Затрыманы наклад газэты «Віцебскі кур’ер»|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924112220/http://www.svaboda.org/content/article/2185014.html|archivedate=24 верасня 2015|access-date=5 лістапада 2020|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://spring96.org/be/news/32714/|title=Затрыманыя наклады дзвюх газет|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705211108/https://spring96.org/be/news/32714|archivedate=5 ліпеня 2023|access-date=15 ліпеня 2024|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;, а сайт «[[Витебский Курьер|Віцебскага кур’ера]]» пасля спецыяльнага ўказа прэзідэнта стаў адным з першых адключаных сайтаў у спісе незалежных інтэрнэт-выданняў&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://spring96.org/be/news/34696|title = Вялейскі інтэрнэт-рэсурс вінавацяць у «абразах» і «паклёпах»|author = |authorlink = |date = 14-7-2010|work= [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://zn.ua/ARCHIVE/v_belarusi_nachalos_zakrytie_nezavisimyh_internet-izdaniy.html В Беларуси началось закрытие независимых интернет-изданий]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://triumfy.ru/?p=970 Витебский Курьер: Жертва цензуры или панских разборок?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220328064105/http://triumfy.ru/?p=970 |date=28 сакавіка 2022 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

На 2020 год з’яўлялася лідаркай Міжнароднага цэнтру грамадзянскіх ініцыятыў «Наш дом»&lt;ref&gt;[https://nash-dom.info/ Международный центр гражданских инициатив «Наш дом»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, зарэгістраванага ў [[Чэхія|Чэхіі]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.belaruspartisan.org/authors/karach/view_info/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210070724/http://blog.belaruspartisan.org/authors/karach/view_info/|archivedate=2012-02-10|title=Ольга Карач|url-status=dead|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Вольга Карач стала жыве за мяжой&lt;ref name=&quot;ОКП&quot;/&gt;.

У 2021 годзе [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] дадаў Карач у «спіс асобаў, звязаных з тэрарыстычнай дзейнасцю»&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/volha-karacz-u-spise-datycznyh-da-terarystyczna|title=Вольга Карач — у спісе датычных да «тэрарыстычнай дзейнасці»|work=[[Новы Час]]|date=2021-09-03}}&lt;/ref&gt;, а ў 2022 годзе яе каналы ў YouTube і Telegram былі прызнаныя ў Беларусі экстрэмісцкімі матэрыяламі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/spis-ekstremisckih-resursau-rasce-i-szyrycca|title=Спіс экстрэмісцкіх рэсурсаў расце і шырыцца|work=[[Новы Час]]|date=2022-06-10}}&lt;/ref&gt;. Раней у 2021 годзе YouTube і Telegram-каналы «Нашага дома» былі прызнаныя экстрэмісцкімі матэрыяламі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/ekstremisckimi-pryznanyja-kanaly-volhi-karacz-i-ih|title=Экстрэмісцкімі прызнаныя каналы Вольгі Карач і Ігара Макара|work=[[Новы Час]]|date=2021-05-20}}&lt;/ref&gt;; у маі 2022 года МУС уключыла саму арганізацыю ў спіс [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкіх фарміраванняў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/kampanija-nasz-dom-pryznanaja-ekstremisckim-far|title=Кампанія «Наш Дом» прызнаная «экстрэмісцкім фарміраваннем»|work=[[Новы Час]]|date=2022-05-05}}&lt;/ref&gt;.

Летам 2024 года Вольга Карач і яшчэ чатыры чалавекі былі завочна прыгавораны да 12 гадоў пазбаўлення волі, а таксама да буйных грашовых штрафаў&lt;ref name=nn2024/&gt;.

== Супрацоўніцтва са СМІ ==
Вольга Карач актыўна супрацоўнічае са СМІ, у тым ліку беларускімі, расійскімі, польскімі, літоўскімі, шведскімі і чэшскімі. Актыўна вядзе Ютуб-канал цэнтра «Наш дом»&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/channel/UCYYlWZKRydFhUFOj5hgLHTw OUR HOUSE TV] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, з пачатку [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага крызісу 2020—2021 гадоў у Беларусі]] стала праводзіць як уласныя стрымы, дзе аналізуе апошнія падзеі, распавядае свае пазіцыі і меркаванні наконт дзеянняў улады і мерах супрастаяння ім з боку грамадства, так і робіць гасцявыя стрымы, куды прыходзяць прадстаўнікі розных сфер і плыняў з розных краін, у тым ліку з Літвы, Расіі і Чэхіі. Сярод самых папулярных інтэрв’ю на канале відэа з удзельнікам [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] Вадзімам Пракоп’евым, урачом-псіхіятрам Дзмітрыем Шчыгельскім, расійскім палітыкам [[Уладзімір Вольфавіч Жырыноўскі|Уладзімірам Жырыноўскім]], былым начальнікам СІЗА № 1 г. Мінска [[Алег Леанідавіч Алкаеў|Алегам Алкаевым]], расійскім палітыкам і блогерам Яўгенам Бычкоўскім, беларускім палітолагам Дзмітрыем Балкунцом і іншымі&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/c/NashDomTV/videos?view=0&amp;sort=p&amp;flow=grid Папулярныя відэа на канале «OUR HOUSE TV»] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Выбраныя публікацыі ==
# Белорусская стратегия Европы после парламентских выборов-2008 [Текст] / О. Карач // Бюллетень «Новости НИСЭПИ». — 2008. — № 3 (49). — С. 55-58. — (Рубрика «Свободная трибуна»).
# Без права дышать… [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2008. — № 2 (1350). — 30 апр. — С. 2. — (Рубрика «Мысли вслух»).
# «Считаю действия сотрудников КГБ в отношении меня и моей семьи незаконными» [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2008. — № 2 (1350). — 30 апр. — С. 3.
# Таможенный комитет взялся за костыли [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2008. — № 5 (1353). — 20 мая. — С. 2.
# Дети войны [Текст] : воспоминания / Е. Борщевская, О. Карач, А. Погорельский, С. Таболо, О. Шпаковская. — Смоленск, 2009. — 128 с. — 1000 экз.
# Зеркало для кандидата или ещё раз о праймериз [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2009. — № 1. — 18 сент. — С. 5.
# Что такое «Наш дом»? [Текст] / О. Карач, В. Щукин // Наш Дом: доброе утро, Беларусь!. — Минск, 2009. — С. 4-5.
# Silna rodzina — Silna Białoruś??? [Электронный ресурс] / O. Karach. — 2009. — 29.03. — Режим доступа : www.URL: https://web.archive.org/web/20140317165417/http://www.feminoteka.pl/readarticle.php?article_id=657.
# А крысы бегут с корабля… [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2010. — № 28 (40). — 22 июля. — С. 1, 4.
# Вчера котов душили, душили… [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2010. — № 27 (39). — 15 июля. — С. 4.
# Выборы без выбора [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2010. — № 15 (27). — 22 апреля. — С. 1.
# Запретить нельзя разрешить [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2010. — № 14 (26). — 15 апреля. — С. 1, 3.
# Лиозненское дело [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2010. — № 12 (24). — 1 апреля. — С. 3.
# Молчание ягнят [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2010. — № 31 (43). — 9 сент. — С. 4.
# Хай клевешчуць… [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2010. — № 32 (44). — 16 сент. — С. 7.
# Четвёртый листик клевера на удачу [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2010. — № 41 (53). — 18 нояб. — С. 8.
# 2:0 в нашу пользу [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2010. — № 13 (25). — 8 апреля. — С. 1, 3.
# Литвой управляют женщины [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2010. — № 29 (41). — 29 июля. — С. 1, 8.
# Alice nel Paese della Russia Bianca: tagliatele la testa, subito! [Электронный ресурс] / О. Karatch. — 2010. — 25 May. — Режим доступа : www.URL: http://www.cafebabel.it/article/33811/alice-nel-paese-della-russia-bianca.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120606044506/http://www.cafebabel.it/article/33811/alice-nel-paese-della-russia-bianca.html |date=6 чэрвеня 2012 }}.
# My Quest To the City Council: Beginning [Электронный ресурс] / О. Karach. — 2010. — 21 Apr. — Режим доступа : www.URL: http://viewpoint-east.org/2010/04/21/my-quest-to-the-city-council-beginning/.
# В чём Эдвард Лукас ошибается насчет Беларуси [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2011. — № 20 (79). — 30 июня. — С. 4.
# Гавел &amp; Лукашенко [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2011. — № 45 (104). — 22 декаб. — С. 3.
# Витебский курьер — неположенное вложение [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2011. — № 21 (80). — 7 июля. — С. 4.
# Дочерям Беларуси посвящается… [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2011. — № 12 (71). — 5 мая. — С. 4.
# Кто бы говорил… [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2011. — № 31 (90). — 15 сент. — С. 4.
# Осторожно, милиция! [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2011. — № 44 (103). — 15 дек. — С. 3.
# Переходный возраст белорусского народа [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2011. — № 9 (68). — 10 марта. — С. 4. — (Рубрика «Взгляд»).
# Площадь 19-го декабря: что это было? [Текст] / О. Карач // Витебский курьер. — 2011. — № 13 (72). — 12 мая. — С. 4.
# Женщины Беларуси требуют извинений! [Текст] / О. Карач // Наш дом инфо. — 2012. — 30 марта. — С. 1.

== Узнагароды ==
У жніўні 2010 года атрымала {{нп3|Радэбойльская прэмія мужнасці|Міжнародную Радэбойльскую прэмію «За мужнасць»|ru|Радебойльская премия мужества}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=42496|title=Вольга Карач — лаўрэатка міжнароднай прэміі за мужнасць|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://www.youtube.com/channel/UCYYlWZKRydFhUFOj5hgLHTw НАШ ДОМ ТВ — YouTube-канал]
* [https://nash-dom.info/blog/ok Спіс публікацый Вольгі Карач на сайце цэнтра «Наш дом»]{{Недаступная спасылка}}
* {{cite web|url=http://blog.belaruspartisan.org/authors/karach/view_info/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210070724/http://blog.belaruspartisan.org/authors/karach/view_info/|archivedate=2012-02-10|title=Ольга Карач|url-status=dead|lang=ru}}
* [https://web.archive.org/web/20111117233154/http://ucpb.org/blogs/olga 10 вопросов и ответов] {{ref-ru}}
* {{Cite web |url=https://belaruspartisan.by/politic/372332/ |title=Ольга Карач: Я самая настоящая железная леди |work=[[Белорусский партизан]] |access-date=2020-10-28 |archive-date=2021-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210222162523/https://belaruspartisan.by/politic/372332/ |url-status=dead |lang=ru}}
* {{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=269244|title=Жырыноўскі ў гасцях у Карач гаварыў пра далучэнне Беларусі да Расіі. Яна не спрачалася|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-03-03}}
* {{cite web|url=https://reform.news/olga-karach-prodala-vitebskij-kurer-predprinimatelju-iz-minska|title=Ольга Карач продала «Витебский курьер» предпринимателю из Минска|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}
* {{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=269614|title=Хто такая Вольга Карач, якая хоча падсядзець Ціханоўскую?|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Карач Вольга Яўгенаўна}}
[[Катэгорыя:Дэпутаты Віцебскага гарадскога Савета дэпутатаў]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 24-га склікання]]
[[Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]]</text>
      <sha1>6rs44cb7i4cinuehoioywlmr9ko1ibf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Рэчыцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>661129</id>
    <revision>
      <id>5157832</id>
      <parentid>5051711</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13099" sha1="qewmuc3sk1shraeckvebuph7j99ed9l" xml:space="preserve">{{пералік}}

[[Выява:Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Рэчыцы]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Рэчыца|Рэчыцы]]:
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Выява:Mitrofan Dovnar-Zapol'skiy.jpg|thumb|175px|[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафан Доўнар-Запольскі]]]]
[[Выява:Vasil Kiryienka Giro 2011.jpg|thumb|175px|[[Васіль Васілевіч Кірыенка|Васіль Кірыенка]]]]
[[Выява:Smilavitcky L.JPG|thumb|175px|[[Леанід Львовіч Смілавіцкі|Леанід Смілавіцкі]]]]
[[Выява:Spasowicz by Repin.jpg|thumb|175px|[[Уладзімір Данілавіч Спасовіч|Уладзімір Спасовіч]]]]

== А ==
* [[Святлана Леанідаўна Абрамовіч]] (нар. 1954) — [[беларусь|беларуская]] [[мастачка]].
* [[Анатоль Арцёмавіч Агафоненка]] (1924—1990) — беларускі мастак.
* [[Эдуард Канстанцінавіч Агуновіч]] (1938—2020) — беларускі мастак.
* [[Віктар Аляксандравіч Адзіночанка]] (1962—2025) — беларускі філосаф, рэлігіязнаўца.
* [[Сяргей Якаўлевіч Аземша]] (нар. 1974) — беларускі дзяржаўны дзеяч, намеснік старшыні [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь]], [[генерал-маёр]] юстыцыі.
* [[Марыям Давыдаўна Алейнік]] (1921—1999) — савецкі [[эпідэміёлаг]]. [[Доктар медыцынскіх навук]], прафесар. [[Заслужаны дзеяч навукі РФ]] (1995).
* [[Анатоль Мікалаевіч Аліфірэнка]] (нар. 1948) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Алег Аляксандравіч Атрошчанка]] (1940—2017) — беларускі спецыяліст у галіне лесаўпарадкавання.
* [[Анжэла Пятроўна Атрошчанка]] (нар. 1970) — [[беларусь|беларуская]] [[спартсменка]] ([[лёгкая атлетыка]], [[сямібор’е]]). [[Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа]] (1992).

== В ==
* [[Надзея Станіславаўна Віслабокава]] (1945—2013) — беларуская педагог, спецыяліст у галіне агульнай педагогікі, гісторыі педагогікі і адукацыі, філолаг.
* [[Варвара Пятроўна Вырвіч]] (нар. 1922) — беларуская савецкая партызанка часоў Вялікай Айчыннай вайны, камандзір партызанскага атрада імя С. М. Будзённага.

== Г ==
* [[Веньямін Раманавіч Гантман]] (1891—1937) — савецкі партыйны дзеяч, член [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Сакратарыята ЦК КП(б)Б]].
* [[Гірш Галдоўскі]] (1892-1948) — паэт, журналіст
* [[Барыс Навумавіч Гаравой]] (нар. 1930) — скульптар&lt;ref&gt;https://www.oms.ru/authors/gorovoj-boris-naumovich&lt;/ref&gt;.
* [[Ізраіль Рыгоравіч Герман]] (1910—1974) — беларускі музычны [[педагог]], [[цымбаліст]]. [[Заслужаны настаўнік Беларусі]] (1955).
* [[Барыс Аронавіч Гіндзін]] (1923—2012)&lt;ref&gt;https://www.tulapressa.ru/2012/10/v-tule-skonchalsya-proslavlennyj-veteran-i-starejshij-rabotnik-tulgu-boris-gindin/&lt;/ref&gt;

== Д ==
* [[Аркадзь Міхайлавіч Дабрусін]] (1936—2007) — эканаміст. Доктар эканамічных навук, прафесар.
* [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі]] (1867—1934) — гісторык і этнограф [[беларусы|беларускага паходжання]]. Паходзіў з дробнай беззямельнай шляхты, сын калежскага сакратара.

== Е ==
* [[Міхаіл Віктаравіч Ерамчук]] (нар. 1980) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і трэнер.

== З ==
* [[Галіна Уладзіміраўна Залатоўская]] (нар. 1934) — мастак-аніматар «Саюзмультфільма»&lt;ref&gt;https://www.animator.ru/db/?p=show_person&amp;pid=1260&lt;/ref&gt;.
* [[Мацвей Ільіч Злотнік]] (1917—1978) — беларускі гісторык&lt;ref&gt;https://bis.nlb.by/ru/documents/136177&lt;/ref&gt;.

== І ==
* [[Яўген Канстанцінавіч Іванешка]] (1936—2013) — беларускі мастак, графік. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюзу мастакоў]] (з 1967) і Творчага Саюзу мастакоў Міжнароднай асацыяцыі ЮНЭСКА (1993). Сябра Саюзу мастакоў СССР.
* [[Марына Сяргееўна Івашчанка]] (нар. 1993) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]].

== К ==
* [[Ніна Паўлаўна Кануннікава]] (нар. 1946) — [[беларус]]кі біяхімік. [[Доктар біялагічных навук]] (2000), [[дацэнт]] (2008), [[прафесар]] (2018). Член Беларускага біяхімічнага таварыства (1971), Беларускага таварыства фізіёлагаў (1971), Расійскага нейрахімічнага таварыства (1998).
* [[Яфім Захаравіч Капелян]] (1912—1975) — [[СССР|савецкі]] [[акцёр]] [[тэатр]]а і [[кіно]]. [[Народны артыст СССР]] (1973).
* [[Васіль Васілевіч Кірыенка]] (нар. 1981) — [[беларус]]кі шашэйны і трэкавы [[веласіпедыст]].
* [[Міхаіл Яфімавіч Кобрынскі]] (нар. 1951) — [[беларусь|беларускі]] педагог, спецыяліст у галіне агульнай педагогікі, гісторыі педагогікі і адукацыі. Доктар педагагічных навук (2001), прафесар (2002).
* [[Мікалай Піліпавіч Красоўскі]] — беларускі артыст балета.
* [[Марыя Крыжаноўская]] (нар. 1999) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]].
* [[Леанід Цімафеевіч Крушаў]] (1931—1995) — [[вучоны]] ў галіне лесаводства і аховы раслін, [[доктар біялагічных навук]] (1994), [[прафесар]] (1995).

== Л ==
* [[Валерый Мітрафанавіч Лемеш]] (нар. 1938) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі. [[Член-карэспандэнт НАН Беларусі|Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2003), [[доктар ветэрынарных навук]] (1987), [[прафесар]] (1995).
* [[Дзмітрый Рыгоравіч Лін]] (1945—2017) — беларускі спецыяліст у галіне фізікі і механікі палімераў, патэнтазнавец. Доктар тэхнічных навук (1994), прафесар (1992).
* [[Мордух Насонавіч Ліўшыц]] (1918—1998) — беларускі [[архітэктар]]. [[Заслужаны архітэктар БССР]] (1969).
* [[Юлій Раманавіч Лысоў]] (нар. 1925) — беларускі [[архітэктар]], [[мастак]].

== М ==
* [[Аркадзь Веньямінавіч Малкееў]] (1923—2022) — флейтыст. Прафесар. Заслужаны артыст Узбекістана&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nuz.uz/moi-uzbekistancy/1250035-arkadij-malkeev-flejta-byla-ego-zhiznyu-ego-dyhaniem.html |title=Архіўная копія |access-date=24 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230224160949/https://nuz.uz/moi-uzbekistancy/1250035-arkadij-malkeev-flejta-byla-ego-zhiznyu-ego-dyhaniem.html |archivedate=24 лютага 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Палікарп Манькоў]] (1910—1999) — беларускі грамадскі дзеяч на эміграцыі.
* [[Аляксей Аляксеевіч Марціноўскі]] (1938—2009, [[Запарожжа]]) — правізар. Прафесар&lt;ref&gt;https://esu.com.ua/article-63900&lt;/ref&gt;
* [[Наталля Алегаўна Марчанка]] (нар. 1979) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]].
* [[Уладзімір Рыгоравіч Масальскі]] (1920—1965) — камандзір роты аўтаматчыкаў 270-га стралковага палка 136-й стралковай дывізіі 67-й арміі Ленінградскага фронту, капітан, [[Герой Савецкага Саюза]].

== Н ==
* [[Яўген Алегавіч Нікіцін]] (нар. 1993) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Эдуард Баляслававіч Нордман]] (1922―2006) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] ваенны і дзяржаўны дзеяч. [[Генерал-маёр]] (1969).

== П ==
* [[Маўрыцый Палонскі]] (1781—1836) — дзеяч каталіцкага касцёла, педагог.
* [[Валерый Валер’евіч Патароча]] (нар. 1996) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Аркадзь Аронавіч Пінскі]] (1922—1997) — педагог. Доктар педагагічных навук, прафесар&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ripo.by/index.php?id=5710 |title=Архіўная копія |access-date=24 лютага 2023 |archive-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224161539/http://ripo.by/index.php?id=5710 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Р ==
* [[Мікалай Леанідавіч Раманюк]] (нар. 1984) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Леанід Ільіч Рыўкін]] (1916—1988) — мастак&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://museum.memo.ru/author/138/ |title=Архіўная копія |access-date=24 лютага 2023 |archive-date=1 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401160912/https://museum.memo.ru/author/138/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== С ==
* [[Раіса Іванаўна Сергіенка]] (нар. 1945) — беларускі музыказнавец.
* [[Павел Валер’евіч Сітко]] (нар. 1985) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Леанід Львовіч Смілавіцкі]] (нар. 1955) — беларускі і ізраільскі [[гісторык]], спецыяліст па гісторыі яўрэяў у Беларусі.
* [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч]] (1829—1906) — беларуска-расійска-польскі юрыст, грамадскі дзеяч, публіцыст, крытык.
* [[Сяргей Пятровіч Сцельмашок]] (нар. 1971) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
* [[Сяргей Уладзіміравіч Сыч]] (1971—1993) — пагранічнік, удзельнік бою на 12-й заставе Маскоўскага пагранатрада.

== Ц ==
* [[Леў Веньямінавіч Цукернік]] (1907—1986) — вучоны. Доктар тэхнічных навук, прафесар&lt;ref&gt;https://www.so-ups.ru/memorial-day/history-event/news/11000/&lt;/ref&gt;.

== Ш ==
* [[Уладзімір Шатон]] (1929—2009) — беларускі [[мовазнавец]], педагог і [[перакладчык]], [[лацініст]].

== Я ==
* [[Сяргей Барысавіч Ярэц]] (нар. 1983) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

{{Зноскі}}

[[Катэгорыя:Постаці Рэчыцы| ]]</text>
      <sha1>qewmuc3sk1shraeckvebuph7j99ed9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вера Аляксандраўна Палякова-Макей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>673493</id>
    <revision>
      <id>5157681</id>
      <parentid>5050739</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T14:07:13Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5157681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19413" sha1="8iucyfq0x7q6almillwzbwi0wcaq201" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Макей}}
{{цёзкі2|Палякова}}
{{тэатральны дзеяч}}
'''Ве́ра Алякса́ндраўна Паляко́ва-Маке́й''', па нараджэнні '''Паляко́ва''' ({{lang-ru|Вера Александровна Полякова-Макей}}; нар. {{ДН|22|10|1978}}, [[Мінск]]) — беларуская актрыса тэатра і кіно, тэлевядучая, педагог. Удава [[Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзіміра Макея]].

== Біяграфія ==
Нарадзілася 22 кастрычніка 1978 года. Мама — Таццяна Дзмітрыеўна Палякова — доктар педагагічных навук, прафесар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры]], раней працавала прарэктарам гэтага ўніверсітэта&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=172583|title=Жонка Макея: «Ён мужык з рукамі. Можа і градкі ўскапаць, і зеляніну пасеяць»|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-09}}&lt;/ref&gt;.

Да 7 класа вучылася ў мінскай сярэдняй школе № 66 з музычна-харавым аддзяленнем. Затым вучылася ў мінскай сярэдняй школе № 136 з тэатральным ухілам. У музычнай школе вучылася іграць на [[фартэпіяна]]&lt;ref name=&quot;nastgaz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nastgaz.by/teatralny-pedagog-psiholag-i-syabar/|title=Тэатральны педагог — псіхолаг і сябар|website=Настаўніцкая газета|date=2020-10-20|access-date=2023-08-09|archive-date=17 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617204155/https://nastgaz.by/teatralny-pedagog-psiholag-i-syabar/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 1999 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў]] па спецыяльнасці «Акцёрскае майстэрства» (курс [[Лідзія Аляксееўна Манакова|Лідзіі Манаковай]])&lt;ref name=&quot;bdam&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://bdam.by/%d0%bf%d1%80%d0%be%d1%84%d0%b5%d1%81%d1%81%d0%be%d1%80%d1%81%d0%ba%d0%be-%d0%bf%d1%80%d0%b5%d0%bf%d0%be%d0%b4%d0%b0%d0%b2%d0%b0%d1%82%d0%b5%d0%bb%d1%8c%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b9-%d1%81%d0%be%d1%81-2/|title=Профессорско – преподавательский состав кафедры (сценической речи и вокала) – bdam.by|access-date=2023-08-09|url-status=dead|archive-date=10 жніўня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230310/https://bdam.by/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81-2/}}&lt;/ref&gt;. Пазней скончыла [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref name=&quot;nastgaz&quot;/&gt;.

З 2000 года выкладае ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, дзе працавала выкладчыцай, старшай выкладчыцай, на 2023 год дацэнт кафедры сцэнічнага маўлення, вакалу і пластычных дысцыплін&lt;ref name=&quot;bdam&quot;/&gt;. Падчас вучобы ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў захапілася [[фехтаванне]]м&lt;ref name=&quot;nastgaz&quot;/&gt;, пазней сама стала выкладаць дысцыпліну «Сцэнічны бой і фехтаванне»&lt;ref name=&quot;bdam&quot;/&gt;. Сярод студэнтаў Веры Паляковай-Макей была [[Наталля Мікалаеўна Эйсмант|Наталля Эйсмант]]&lt;ref name=&quot;nastgaz&quot;/&gt;.

Іграла на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя М. Горкага|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя М. Горкага]], [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]]. З 2003 года — у [[Тэатр-студыя кінаакцёра|Тэатры-студыі кінаакцёра Нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм»]], на 2021 год вядучы майстар сцэны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://teatrkinoaktera.by/artists/polyakova-vera-aleksandrovna|title=Полякова Вера Александровна {{!}} Актёры {{!}} Театр-студия Киноактера|first=Arcom Group|last=Ltd.|website=teatrkinoaktera.by|access-date=2023-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224180355/http://teatrkinoaktera.by/artists/polyakova-vera-aleksandrovna|archivedate=24 лютага 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 2007 годзе ў рамках [[14-ы Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад»|XIV Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад»]], як спявачка, прадставіла свой сольны альбом «Актрыса»&lt;ref&gt;[https://naviny.online/rubrics/bomond/2007/11/20/ic_articles_121_154035 На поющую Веру Полякову пришел посмотреть весь минский бомонд]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. У 2012 годзе — мастацкі кіраўнік тэатральнага праекта «ТрыТфармаТ». З 2019 года працуе вядучай перадачы «Наша раніца» на тэлеканале [[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|АНТ]]&lt;ref&gt;[https://naviny.online/new/20190220/1550674427-supruga-glavy-mid-stala-vedushchey-ont Супруга главы МИД стала ведущей ОНТ]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Член [[Беларускі саюз тэатральных дзеячаў|Беларускага саюза тэатральных дзеячаў]]. Член гільдыі кінаакцёраў Рэспублікі Беларусь.

У лютым 2022 года нададзена званне [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://president.gov.by/bucket/assets/uploads/documents/2022/71uk.pdf |title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 лютага 2022 г. № 71 «Аб узнагароджанні» |access-date=25 лютага 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220302233811/https://president.gov.by/bucket/assets/uploads/documents/2022/71uk.pdf |archivedate=2 сакавіка 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 11 красавіка 2022 года прызначана дырэктарам [[Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр юнага гледача|Тэатра юнага гледача]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20220411/1649684288-novym-kiraunikom-teatra-yunaga-gledacha-stala-zasluzhanaya-artystka |title=Новым кіраўніком Тэатра юнага гледача стала заслужаная артыстка Беларусі Вера Палякова-Макей |access-date=10 чэрвеня 2022 |archive-date=12 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412095607/https://zviazda.by/be/news/20220411/1649684288-novym-kiraunikom-teatra-yunaga-gledacha-stala-zasluzhanaya-artystka |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Яшчэ перад прызначэннем заявіла, што спектаклі з яе прыходам будуць не толькі па-беларуску, як было раней, але і на рускай мове, каб заахвоціць расійскіх гледачоў&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.zerkalo.io/cellar/12018.html|title = Жене Макея предложили новую работу — в ТЮЗе. Она уже анонсировала сокращение употребления белорусского языка|author = |authorlink = |date = 1-4-2022|publisher = zerkalo.io|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}&lt;/ref&gt;. Ужо 22 ліпеня 2022 года адбылася прэм’ера спектакля паводле «[[Альпійская балада|Альпійскай балады]]» [[Васіль Быкаў|Васіля Быкава]] «Альпы. Сорок первый» на рускай мове&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://euroradio.fm/v-tyuze-kotoryy-vozglavila-zhena-makeya-bykova-pereveli-na-russkiy-yazyk|title = В ТЮЗе, который возглавила жена Макея, Быкова перевели на русский язык|date = 9-6-2022|publisher = euroradio.fm|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221126165619/https://euroradio.fm/v-tyuze-kotoryy-vozglavila-zhena-makeya-bykova-pereveli-na-russkiy-yazyk|archivedate = 26 лістапада 2022|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.

Пасля смерці мужа Уладзіміра Макея ў канцы лістапада 2022 года, перастала весці праграму «Наша раніца» на тэлеканале АНТ, а Тэатр юнага гледача страціў падтрымку праўладных бізнесменаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/313297|title=Куды знікла ўдава Макея Вера Палякова?|website=Наша Ніва|access-date=2023-08-09}}&lt;/ref&gt;.

У траўні 2023 года заявіла, што 30% рускамоўных спектакляў у тэатры — недастатковая колькасць, і яна плануе давесці да 50%&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.belta.by/kaleidoscope/view/eto-prosto-bomba-vera-poljakova-makej-566257-2023/|title=&quot;Это просто бомба!&quot; Вера Полякова-Макей о том, что сейчас происходит в ТЮЗе|website=www.belta.by|date=2023-05-13|access-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку 2023 года з 28 паказаў спектакляў у тэатры 15 было на рускай мове&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://beltuz.by/by/schedule/afisha|title=Афіша тэатра юнага гледача|website=beltuz.by|access-date=26 верасня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220819175743/https://beltuz.by/by/schedule/afisha|archivedate=19 жніўня 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==
* Муж — [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзімір Макей]] (1958—2022), беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь (2012—2022).
* Мае двух сыноў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.belarus.kp.ru/daily/28364/4508058/|title=«Люблю и горжусь». Старший сын актрисы и телеведущей Веры Поляковой принял присягу в армии|date=23-11-2021|publisher=belarus.kp.ru}}&lt;/ref&gt;, малодшы сын — Арцём, школьнік.

Муж Веры, Уладзімір Макей, лічыў праблемай, што яна вельмі шмат гаворыць па тэлефоне, таму ён увёў забарону на гутаркі па тэлефоне пасля 22:00&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.belta.by/politics/view/do-konfliktov-ne-dohodit-no-est-odna-bolshaja-problema-makej-rasskazal-ob-otnoshenijah-s-suprugoj-430361-2021|title=&quot;До конфликтов не доходит, но есть одна большая проблема&quot; - Макей рассказал об отношениях с супругой|website=www.belta.by|date=2021-02-25|access-date=2023-08-09}}&lt;/ref&gt;.

== Фільмаграфія ==
* «[[На спіне ў чорнага ката]]»,
* «Спакуса»,
* «Рыфмуецца з каханнем»,
* «Маленькія ўцекачы»,
* «Яшчэ пра вайну»,
* «[[Дунечка]]»,
* «Павадыр».
* «Зала чакання»,
* «Эскіз на маніторы»,
* «Неба і зямля»,
* «Пакліканне»,
* «Мужчыны не плачуць»,
* «Нядзеля ў жаночай лазні»,
* «Буравая»,
* «Чартар»,
* «Суд»,
* «Бучарда»,
* «Пабочны эфект».

== Тэатральныя ролі ==
* «Вельмі простая гісторыя» — ''Певень'',
* «Поле бітвы» — ''Марына'',
* «Як выходзяць у людзі, або На ўсякага мудраца даволі прастаты» — ''Мамаева'',
* «№ 13» — ''Памэла'',
* «Сродак Макропуласа» — ''Эмілія Марці'',
* «Безназоўная зорка» — ''Мадэмуазель Куку'',
* «Лёгкага жыцця ніхто не абяцаў» — ''Марыён'',
* «Бягун і ягіня»,
* &quot;Туці-Фруці,
* «Хрыстос і Антыхрыст»,
* «Мілы ілгун»,
* «Вельмі простая гісторыя»,
* «Апошняя жанчына сеньёра Хуана»,
* «Трынаццаць».

== Узнагароды ==
* стыпендыя Спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па сацыяльнай падтрымцы адораных навучэнцаў і студэнтаў (1999);
* дыплом «Надзея Брыганціна» за галоўную ролю на V Міжнародным кінафестывалі «Брыганціна 2002» (2002) за фільм «Эскіз на маніторы»;
* дыплом за выкананне ролі Веры ў спектаклі «Погляд незнаёмца» на фестывалі сучаснай нямецкамоўнай драматургіі (2002);
* стыпендыя Спецыяльнага фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы таленавітай моладзі (2004);
* дыплом «Лепшая жаночая роля другога плана» на Міжнародным кінафестывалі «Брыганціна 2005» (2005) за фільм «Яшчэ пра вайну»;
* прыз глядацкіх сімпатый на V Нацыянальным кінафестывалі беларускіх фільмаў (Брэст, 2005);
* спецыяльны прыз Тэлерадыёвяшчальнай арганізацыі Саюзнай дзяржавы «За гуманізм у кінамастацтве, за мір і дружбу паміж народамі» на XIII Мінскім міжнародным кінафестывалі «Лістапад-2006» (2006);
* ганаровая грамата Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (2006),
* [[медаль Францыска Скарыны]] (2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/zhonka-ministra-zamezhnyh-sprau-atrymala-medal-francyska-skaryny|title=Жонка міністра замежных спраў атрымала медаль Францыска Скарыны {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2023-08-09}}&lt;/ref&gt;,
* прэмія [[I Рэспубліканскі конкурс «Нацыянальная кінапрэмія Беларусі»|Першага Рэспубліканскага конкурсу «Нацыянальная кінапрэмія Беларусі»]] (2018) за выкананне найлепшай галоўнай жаночай ролі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zviazda.by/be/news/20181219/1545197678-u-minsku-uruchyli-nacyyanalnuyu-kinapremiyu-belarusi|title=У Мінску ўручылі Нацыянальную кінапрэмію Беларусі|website=zviazda.by|date=2018-12-19|access-date=2023-08-09|url-status=dead|archive-date=10 жніўня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230725/https://zviazda.by/be/news/20181219/1545197678-u-minsku-uruchyli-nacyyanalnuyu-kinapremiyu-belarusi}}&lt;/ref&gt;.
* нагрудны знак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь,
* [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]] (2022).

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://zviazda.by/be/news/20220529/1653805545-palyakova-kali-ubachu-tvor-belaruskaga-autara-yaki-urazic-myane-nesumnenna Палякова: Калі ўбачу твор беларускага аўтара, які ўразіць мяне, несумненна пастаўлю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220610210000/https://zviazda.by/be/news/20220529/1653805545-palyakova-kali-ubachu-tvor-belaruskaga-autara-yaki-urazic-myane-nesumnenna |date=10 чэрвеня 2022 }}
* [https://nn.by/?c=ar&amp;i=261381 Жонка Макея: Не трэба заклікаць да майго сумлення]
* [https://naviny.online/new/20210301/1614603750-latushko-nazval-zhenu-makeya-veru-polyakovu-licemernoy Латушко назвал Владимира Макея и его супругу Веру Полякову лицемерами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210301131312/https://naviny.online/new/20210301/1614603750-latushko-nazval-zhenu-makeya-veru-polyakovu-licemernoy |date=1 сакавіка 2021 }}
* [https://www.kp.by/online/news/3649654/ Киркоров с детьми прилетел в Минск, чтобы поздравить с днем рождения жену Макея Веру Полякову]{{Недаступная спасылка}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Палякова-Макей Вера Аляксандраўна}}
[[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза тэатральных дзеячаў]]
[[Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі]]
[[Катэгорыя:Актрысы тэатра Беларусі]]
[[Катэгорыя:Кінаактрысы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Тэатральныя педагогі Беларусі]]</text>
      <sha1>8iucyfq0x7q6almillwzbwi0wcaq201</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вышэйшая камуністычная сельскагаспадарчая школа Беларусі імя У. І. Леніна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>679664</id>
    <revision>
      <id>5157822</id>
      <parentid>4858208</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T06:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3189" sha1="mt2v6w4x2q929gazzemraq4sij0szk8" xml:space="preserve">{{універсітэт}}
'''Вышэйшая камуністычная сельскагаспадарчая школа Беларусі імя У. І. Леніна''' ('''ВКСГШБ''') — навучальная ўстанова, якая існавала з кастрычніка 1932 года да сакавіка 1939 года ў [[Мінск]]у. Створана на базе [[Камуністычны ўніверсітэт Беларусі|Камуністычнага ўніверсітэта Беларусі]]. Мела сваю друкарню&lt;ref&gt;https://elib.bsu.by/handle/123456789/183173&lt;/ref&gt;.

Рыхтавала арганізатараў сацыялістычнай сельскай гаспадаркі, кіруючых партыйных і савецкіх работнікаў раённага звяна. Кафедры ў 1934 годзе: [[палітычная эканомія|палітэканоміі]], [[эканамічная палітыка|эканамічнай палітыкі]], [[ленінізм]]у і [[гісторыя КПСС|гісторыі партыі]], [[дыялектычны матэрыялізм|дыялектычнага матэрыялізму]], гісторыі народаў СССР, усеагуальнай гісторыі, арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці, [[аграномія|аграноміі]], [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]], механізацыі сельскай гаспадаркі.

Па стане на студзень 1938 года рэктарам навучальнай ўстановы быў Юраў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1938-200a.pdf |title=Архіўная копія |access-date=17 кастрычніка 2024 |archive-date=17 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317094329/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Zviazda.zip/1938-200a.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Рэарганізавана ў сельскагаспадарчы тэхнікум.

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|4|Вышэйшая камуністычная сельскагаспадарчая школа Беларусі імя У. І. Леніна}}

== Спасылкі ==
* [https://fk.archives.gov.by/fond/35085/ Государственное учреждение «Национальный архив Республики Беларусь» — Фонд 1398 — Высшая коммунистическая сельскохозяйственная школа Белоруссии им. В. И. Ленина (ВКСХШБ), г. Минск]

{{зноскі}}

{{ВНУ Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Вышэйшая камуністычная сельскагаспадарчая школа Беларусі імя У. І. Леніна}}
[[Катэгорыя:1932 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Мінска]]
[[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Уладзіміра Леніна]]</text>
      <sha1>mt2v6w4x2q929gazzemraq4sij0szk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вывад амерыканскіх войск з Афганістана (2020—2021)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>682446</id>
    <revision>
      <id>5157803</id>
      <parentid>5119983</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T03:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59562" sha1="s5phtkx2fhg6kwgu8kc8zf5zg3g9iwx" xml:space="preserve">[[Файл:C-17s support Afghanistan drawdown 2021.jpg|thumb|300px|Амерыканскія лётчыкі садзяцца на самалёт C-17 Globemaster III на авіябазе Аль-Удэйд падчас вываду замежных сіл, 27 мая 2021 года.]]
[[Файл:US Forces Afghanistan Retrograde 2021.jpg|thumb|300px|Пагрузка верталёта UH-60L Blackhawk у C-17 Globemaster III, авіябаза Баграм, 15 чэрвеня 2021 года.]]
'''Вывад амерыканскіх войск з [[Афганістан]]а''' праводзіўся паступова. На люты [[2020]] года ў краіне знаходзілася 13 000 амерыканскіх вайскоўцаў. Да канца прэзідэнцтва [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] кантынгент скарочаны да 2500 чалавек. Новы кіраўнік дзяржавы [[Джо Байдэн]] прызначыў канчатковы вывад усіх часцей [[Узброеныя сілы ЗША|Узброеных сіл ЗША]] і іх саюзнікаў на [[11 верасня]] [[2021]] года, да 20-годдзя [[Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года|тэрарыстычных атак]] на [[Сусветны гандлёвы цэнтр]]. Аднак пазней усё было перанесена на [[31 жніўня]].

Да гэтага часу праз Афганскі канфлікт прайшлі 750 тысяч амерыканскіх вайскоўцаў&lt;ref&gt;Валентин Богданов. [https://vesti-ru.turbopages.org/turbo/vesti.ru/s/article/2583839 Бегство из Афганистана: американцы не стали ждать 11 сентября]{{Недаступная спасылка}} // Вести.Ру, 4 июля 2021&lt;/ref&gt;. Па даных [[Міністэрства абароны ЗША]], у баявых дзеяннях загінула каля 2500 салдат і афіцэраў, а фінансавыя выдаткі склалі 822 млрд долараў&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/russian/features-51687498 Во сколько обошлась США война в Афганистане? Графики] // BBC News, 29 февраля 2020&lt;/ref&gt;. З улікам спадарожных выдаткаў, напрыклад, выдаткаў на ваенныя пенсіі і медыцынскую дапамогу ветэранам, марнаванні іншых міністэрстваў на ваенныя патрэбы, і працэнты, што выплачваюцца па ваенных пазыках, дапамогі па аднаўленні афганскай інфраструктуры, агульная лічба набліжаецца да двух трыльёнаў долараў&lt;ref&gt;[https://thinktanks.by/publication/2020/03/02/skolko-stoila-ssha-voyna-v-afganistane-grafiki.html Сколько стоила США война в Афганистане. Графики] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210823201758/https://thinktanks.by/publication/2020/03/02/skolko-stoila-ssha-voyna-v-afganistane-grafiki.html |date=23 жніўня 2021 }} // ThinkTanks.by, 2 марта 2020&lt;/ref&gt;. Вайна ў Афганістане стала самым доўгім узброеным канфліктам у [[Гісторыя ЗША|гісторыі ЗША]]&lt;ref&gt;Ирина Таран, Алёна Медведева. [https://russian.rt.com/world/article/707228-ssha-afganistan-vyvod-voiska Самая долгая война в истории США: почему Белый дом заявил о планах сократить присутствие в Афганистане] // RT, 14 января 2020&lt;/ref&gt;.

== Перадгісторыя ==
У [[1979]] годзе [[СССР]], з мэтай падтрымкі камуністычных сіл у Афганістане, уводзіць у краіну свае войскі. На працягу наступных 9 гадоў тут ішло [[Афганская вайна (1979—1989)|ўзброенае супрацьстаянне]] паміж савецкай арміяй і дружалюбным ёй урадам у [[Кабул]]е з аднаго боку, і ісламарадыкальным рухам [[афганскія маджахеды|маджахедаў]], які падтрымалі [[ЗША]] і іх саюзнікі&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ho/time/rd/17741.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070510151200/http://www.state.gov/r/pa/ho/time/rd/17741.htm|archivedate=2007-05-10 |title=Reagan Doctrine, 1985 |publisher= United States State Department|accessdate=2011-02-20}}&lt;/ref&gt;, з другога. У [[1989]] годзе СССР выводзіць свае войскі з краіны, а ў [[1992]] маджахеды змаглі звергнуць існуючую ўладу і захапіць усю тэрыторыю Афганістана&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.artofwar.net.ru/profiles/sergei_skripnik_andrei_greshnov_p/view_book/kogda_zakonchilasx_voina_v_afganistane |title=Когда закончилась война в Афганистане |access-date=12 ліпеня 2021 |archive-date=13 снежня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181213133445/http://www.artofwar.net.ru/profiles/sergei_skripnik_andrei_greshnov_p/view_book/kogda_zakonchilasx_voina_v_afganistane |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Аднак пасля гэтага рух распаўся на [[Паўночны альянс]] і найбольш радыкальныя групоўкі, якія пазней аб’ядналіся ў «Талібан». Апошняя сіла змагла захапіць сталіцу і абвясціць [[Ісламскі Эмірат Афганістан]]. Аж да [[2001]] года паміж Паўночным альянсам і ІЭА ішла бесперапынная барацьба за ўладу ў краіне.

Тады ў 90-х тэрарыст [[Усама бін Ладэн]], які ўжо быў аб’яўлены ў вышук ўладамі ЗША, атрымаў прытулак у Афганістане&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_1554000/1554926.stm США отвергают решение о бин Ладене]&lt;/ref&gt;. Талібы адмаўляліся выдаваць бін Ладэна, нават пасля выбухаў у амерыканскіх пасольствах у [[Кенія|Кеніі]] і [[Танзанія|Танзаніі]] ў [[1998]] годзе. Пасля тэрактаў [[11 верасня]] 2001 года [[прэзідэнт ЗША]] [[Джордж Уокер Буш|Джордж Буш]] высунуў талібам ультыматум: у самыя кароткія тэрміны выдаць амерыканскаму правасуддзю бін Ладэна, а таксама ўсё кіраўніцтва «[[Аль-Каіда|Аль-Каіды]]». [[21 верасня]] талібы адказалі адмовай, заявіўшы, што амерыканцы не далі дастаткова важкіх доказаў дачынення гэтай арганізацыі да нападаў у [[Нью-Ёрк]]у і [[Вашынгтон]]е.

Тады было вырашана правесці ваенную аперацыю ў Афганістане, аб’яднаўшыся з Паўночным альянсам у барацьбе з ІЭА і Талібанам. Афіцыйна ЗША разам з саюзнікамі прадэкларавалі тры мэты свайго ўварвання&lt;ref&gt;[http://www.freeworldacademy.com/globalleader/afghanistan.htm War in Afganistan] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080929164228/http://www.freeworldacademy.com/globalleader/afghanistan.htm |date=29 верасня 2008 }}&lt;/ref&gt;:
* звяржэнне рэжыму талібаў,
* вызваленне тэрыторыі Афганістана ад уплыву талібаў,
* паланенне і суд над удзельнікамі Аль-Каіды.

[[7 кастрычніка]] адбылося ўварванне. За адносна кароткі тэрмін асноўныя сілы Талібану былі разгромлены, а іх апаненты з Паўночнага Альянсу сфармавалі новыя ўлады. Аднак баявыя дзеянні ўсё яшчэ працягваліся. З ліпеня [[2011]] года пачаўся паступовы вывад войскаў кааліцыі з Афганістана&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/06/22/obama-afghanistan-troop-withdrawal_n_882451.html Obama Announces Afghanistan Troop Withdrawal In Speech To Nation]&lt;/ref&gt;. У ліпені [[2013]] года забеспячэнне бяспекі ў краіне перададзена мясцовым сілавым структурам, з гэтага моманту кантынгент кааліцыі граў дапаможную ролю&lt;ref&gt;[http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/638008 НАТО передало контроль над обеспечением безопасности в Афганистане национальным силовым структурам]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://izvestia.ru/news/552164 США и НАТО передали полномочия афганским военным]&lt;/ref&gt;. Фактычна вайна была скончана толькі фармальна, а на самай справе працягвалася і далей.

У той жа час года на змену [[ISAF|сілам міжнароднай узброенай кааліцыі (ISAF)]] прыйшла небаявая аперацыя альянсу «[[Аперацыя «Рашучая падтрымка»|Рашучая падтрымка]]». Кантынгент замежных войскаў быў значна скарочаны, а ўвесь цяжар вайны лёг на плечы [[Узброеныя сілы Афганістана|афганскай арміі]].

== Падрыхтоўка ==
У [[2018]] годзе былі зроблены спробы заключыць мірнае пагадненне і ўзгадніць план вываду замежных войскаў. Працэс працягваўся да восені [[2019]], калі перамовы паміж амерыканскім кіраўніцтвам і Талібанам сарваліся з-за тэракту.

Аднак да гэтага часу склаліся асноўныя ўмовы магчымай дамовы&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/22/08/2019/5d5a74919a7947a6a163ef2c США договорились с «Талибаном» об условиях вывода войск из Афганистана] // РБК, 22 августа 2019&lt;/ref&gt;:
* «Талібан» гарантуе, што не дазволіць міжнародным тэрарыстычным групоўкам накшталт «Аль-Каіды» выкарыстоўваць Афганістан як трэніровачную пляцоўку для нападаў за мяжой.
* ЗША абавязваюцца вывесці з тэрыторыі краіны войскі.
* Канфліктуючыя афганскія бакі павінны пачаць унутрыпалітычны дыялог.
* У краіне ўсталёўваецца бестэрміновае перамір’е.

У пачатку лютага [[2020]] года ў пасланні кангрэсу амерыканскі лідар [[Дональд Трамп]] заявіў пра імкненне ЗША завяршыць канфлікты на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. ''«Мы працуем, каб пакласці канец самай працяглай вайне Амерыкі і вярнуць нашыя войскі дадому»'', — сказаў Трамп пра канфлікт у Афганістане, адзначыўшы, што ЗША не павінны быць «паліцыянтам» для іншых дзяржаў.

[[21 лютага]] кіраўнік прэс-службы Дзярждэпартамента ЗША Морган Ортэгус апублікавала заяву [[Майк Пампеа|Майка Пампеа]] аб пагадненні з талібамі, якое мае быць заключана. У дакуменце, у прыватнасці, гаварылася, што амерыканцы рыхтуюцца да падпісання пагаднення 29 лютага&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5e59a4809a794700ab96cfd0 Помпео будет присутствовать при подписании соглашения США с «Талибаном»] // РБК, 29 января 2020&lt;/ref&gt;.

[[29 лютага]] ЗША і «Талібан» у [[Катар]]ы падпісалі мірнае пагадненне, якое прадугледжвае вывад амерыканскіх войскаў з Афганістана і пачатак міжафганскага дыялогу. Подпісы пад дакументам паставілі спецпрадстаўнік Злучаных Штатаў па Афганістане і кіраўнік дэлегацыі на перамовах Залмай Халілзад і палітычны лідар талібаў мула Абдул Гані Барадар. На цырымоніі прысутнічалі прадстаўнікі больш за 30 краін.

Пагадненне прадугледжвала, што ЗША скароцяць колькасць войскаў у Афганістане з 12 да 8,6 тысячы чалавек на працягу 135 дзён, а затым, калі Талібан устрымаецца ад гвалту, працягнуць на працягу 14 месяцаў выводзіць і свае сілы, і сілы НАТА. Наўзамен Талібан мусіць адмовіцца ад выкарыстання афганскай тэрыторыі для нападу на ЗША і іншыя краіны. Акрамя таго, бакі дамовіліся аб «сталым і ўсёабдымным перамір’і». Прамыя перамовы паміж Талібанам і ўрадам Афганістана будуць весціся ў рамках міжафганскага дыялогу. Акрамя гэтага, Талібан пачне ўзаемадзейнічаць з [[Савет Бяспекі ААН|Саветам Бяспекі ААН]], каб яго членаў выключылі з санкцыйных спісаў. Зрабіць гэта меркавалася да канца мая&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20200229/1565564226.html США и «Талибан» подписали мирное соглашение] // РИА Новости, 29 февраля 2020&lt;/ref&gt;.

== Вывад ==
Па стане на люты 2020 года ў краіне ўсё яшчэ знаходзілася каля 13 000 амерыканскіх вайскоўцаў. На працягу 135 дзён пасля падпісання лютаўскага пагаднення паміж ЗША і Талібанам кантынгент скарацілі да 8600 чалавек. [[8 жніўня]] міністр абароны [[Марк Эспер]] заявіў, што да канца лістапада Злучаныя Штаты скароцяць колькасць войскаў да ўзроўню ніжэй за 5000 чалавек&lt;ref&gt;{{cite web| title = Mark Esper says US troop levels in Afghanistan to go below 5,000 by end of November| publisher = CNN| access-date = 9 August 2020| url = https://edition.cnn.com/2020/08/08/politics/mark-esper-afghanistan-troop-levels/index.html| archive-date = 9 August 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200809051145/https://edition.cnn.com/2020/08/08/politics/mark-esper-afghanistan-troop-levels/index.html| url-status = live}}&lt;/ref&gt;. [[17 лістапада]] [[Пентагон]] абвясціў, што скароціць кантынгент з 4500 да 2500 вайскоўцаў да [[15 студзеня]] наступнага года&lt;ref name=&quot;20201117AlJazeera&quot;&gt;{{cite news |title=Donald Trump: US announces plans to cut troop levels in Afghanistan, Iraq |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/11/17/pentagon-announces-drawdown-of-us-troops-in-afghanistan |access-date=17 November 2020 |agency=Al Jazeera |date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117201251/https://www.aljazeera.com/news/2020/11/17/pentagon-announces-drawdown-of-us-troops-in-afghanistan |archive-date=17 November 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;20201117NewYorkTimes&quot;&gt;{{cite news |last1=Faizi|first1=Fatima|last2=Gibbons-Neff|first2=Thomas|last3=Rahim|first3=Najim|title=U.S. Troops Are Packing Up, Ready or Not |url=https://www.nytimes.com/2020/11/17/world/asia/afghanistan-troop-withdrawal.html |access-date=18 November 2020 |date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118074857/https://www.nytimes.com/2020/11/17/world/asia/afghanistan-troop-withdrawal.html |archive-date=18 November 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;20201117CNNStarrBrowneandCohen&quot;&gt;{{cite news |last1=Browne|first1=Ryan|last2=Cohen|first2=Zachary|last3=Starr|first3=Barbara |title=US announces further drawdown of troops in Afghanistan and Iraq before Biden takes office |url=https://edition.cnn.com/2020/11/17/politics/afghanistan-iraq-withdrawal-pentagon/index.html |access-date=18 November 2020 |agency=CNN |date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118061259/https://edition.cnn.com/2020/11/17/politics/afghanistan-iraq-withdrawal-pentagon/index.html |archive-date=November 18, 2020}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку [[2021]] года ў навінавых паведамленнях гаварылася, што прэзідэнт ЗША [[Джо Байдэн]] патэнцыйна разглядае магчымасць захавання сіл ЗША ў Афганістане да лістапада&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/politics/national-security/biden-weighs-keeping-u-s-troops-afghanistan-until-november-n1261433|title=Biden weighs keeping U.S. troops in Afghanistan until November|publisher=[[NBC News]]|accessdate=21 March 2021|date=18 March 2021|archive-date=20 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320234018/https://www.nbcnews.com/politics/national-security/biden-weighs-keeping-u-s-troops-afghanistan-until-november-n1261433|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. [[14 красавіка]] амерыканскі лідар абвясціў аб сваім намеры вывесці ўсе рэгулярныя войскі ЗША да 11 верасня, да 20-годдзя з тэрактаў 11 верасня&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnn.com/2021/04/13/politics/biden-afghanistan-withdrawal/index.html|title=Biden to announce withdrawal of US troops from Afghanistan by September 11|website=CNN|access-date=13 April 2021|archive-date=13 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413160722/https://www.cnn.com/2021/04/13/politics/biden-afghanistan-withdrawal/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2021/04/13/biden-plans-to-withdraw-us-forces-from-afghanistan-by-sept-11.html|title=Biden plans to withdraw U.S. forces from Afghanistan by Sept. 11, missing May deadline, reports say|website=MSNBC|date=13 April 2021|access-date=13 April 2021|archive-date=13 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413155730/https://www.cnbc.com/2021/04/13/biden-plans-to-withdraw-us-forces-from-afghanistan-by-sept-11.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;20210413CNNLiptak&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cnn.com/2021/04/13/politics/biden-afghanistan-withdrawal/index.html|title=Biden to announce withdrawal of US troops from Afghanistan by September 11|website=CNN|access-date=13 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421013604/https://edition.cnn.com/2021/04/13/politics/biden-afghanistan-withdrawal/index.html|archive-date=April 21, 2021|last1=Atwood|first1=Kylie|last2=Herb|first2=Jeremy|last3=Liptack|first3=Kevin|last4=Starr|first4=Barbara|date=13 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2021/04/13/biden-plans-to-withdraw-us-forces-from-afghanistan-by-sept-11.html|title=Biden plans to withdraw U.S. forces from Afghanistan by Sept. 11, missing May deadline, reports say|website=MSNBC|access-date=13 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423013042/https://www.cnbc.com/2021/04/13/biden-plans-to-withdraw-us-forces-from-afghanistan-by-sept-11.html|archive-date=23 April 2021|date=13 April 2021|last=Macias|first=Amanda}}&lt;/ref&gt;. За дзень да абвяшчэння Байдэн патэлефанаваў былым прэзідэнтам Джорджу Бушу і [[Барак Абама|Бараку Абаме]] з нагоды свайго рашэння&lt;ref&gt;{{cite web|last=Colson|first=Thomas|title=Biden called George W. Bush before he announced his Afghanistan troop withdrawal plan — but neither said whether Bush supported it|url=https://www.businessinsider.com/biden-called-bush-before-announcing-afghanistan-troop-withdrawal-plan-2021-4|access-date=10 May 2021|website=Business Insider|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510141222/https://www.businessinsider.com/biden-called-bush-before-announcing-afghanistan-troop-withdrawal-plan-2021-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Як паведаміў дзяржаўны сакратар [[Энтані Блінкен]], выхад з Афганістана патрэбен, каб засяродзіць рэсурсы на барацьбе супраць [[КНР|Кітая]] і [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]&lt;ref&gt;{{cite news|date=18 April 202|title=U.S. Focus Shifting to China From Afghanistan, Blinken Says|agency=Bloomberg|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-04-18/afghan-pullout-fits-with-u-s-shift-to-china-focus-blinken-says|access-date=19 April 2021|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418141617/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-04-18/afghan-pullout-fits-with-u-s-shift-to-china-focus-blinken-says|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пасля вываду войскаў ЗША разглядаліся варыянты перакідання войскаў, такія як перабазіраванне на караблі [[ВМС ЗША]], краіны [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] ці краіны [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]], такія як [[Таджыкістан]]&lt;ref name=&quot;20210413CNNLiptak&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Lubold|first1=Gordon|last2=Salama|first2=Vivian|title=Afghan Pullout Leaves U.S. Looking for Other Places to Station Its Troops|url=https://www.wsj.com/articles/afghan-pullout-leaves-u-s-looking-for-other-places-to-station-its-troops-11620482659|work=The Wall Street Journal|date=8 May 2021|access-date=9 May 2021|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509184953/https://www.wsj.com/articles/afghan-pullout-leaves-u-s-looking-for-other-places-to-station-its-troops-11620482659|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;20210415TheDiplomatPutz&quot;&gt;{{cite news |last1=Putz |first1=Catherine |title=Biden Announces Plan for US Exit from Afghan War, Urges Attention to Future Challenges |url=https://thediplomat.com/2021/04/biden-announces-plan-for-us-exit-from-afghan-war-urges-attention-to-future-challenges/ |access-date=8 July 2021 |website=[[The Diplomat]] |date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419155542/https://thediplomat.com/2021/04/biden-announces-plan-for-us-exit-from-afghan-war-urges-attention-to-future-challenges/ |archive-date=19 April 2021}}&lt;/ref&gt;.

Генеральны сакратар НАТА [[Енс Столтэнберг]] заявіў, што альянс яшчэ не прыняў рашэння аб тым, як дзейнічаць у дачыненні да вываду войскаў&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Emmott |first1=Robin |last2=Siebold |first2=Sabine |title=No decision on any NATO withdrawal from Afghanistan, Stoltenberg says |url=https://www.reuters.com/article/nato-afghanistan-int/no-decision-on-natos-afghanistan-withdrawal-stoltenberg-says-idUSKBN2AI2A7 |access-date=21 March 2021 |work=[[Reuters]] |date=18 February 2021 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415032552/https://www.reuters.com/article/nato-afghanistan-int/no-decision-on-natos-afghanistan-withdrawal-stoltenberg-says-idUSKBN2AI2A7 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2021/feb/18/no-final-decision-nato-deadlocked-afghanistan-miss/|title='No final decision:' NATO deadlocked on Afghanistan mission as May 1 deadline looms|first=Ben|last=Wolfgang|website=The Washington Times|date=18 February 2021|access-date=24 February 2021|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224074323/https://www.washingtontimes.com/news/2021/feb/18/no-final-decision-nato-deadlocked-afghanistan-miss/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Чакалася, што [[Вялікабрытанія]] выведзе сваіх апошніх 750 вайскоўцаў адначасова з ЗША&lt;ref&gt;{{cite news|date=14 April 2021|title=UK troops expected to leave Afghanistan by September|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-56744265|access-date=14 April 2021|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414113836/https://www.bbc.com/news/uk-56744265|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Як меркавалася, амерыканцы не выведуць усе свае войскі, таму што некаторыя сілы, дакладная колькасць якіх яшчэ не была вызначана, застануцца ў краіне для забеспячэння дыпламатычнай бяспекі&lt;ref name=&quot;20210413CNNLiptak&quot;/&gt;, і незразумела, што адбудзецца з некалькімі сотнямі супрацоўнікаў сіл спецыяльных аперацый ЗША ў гэтым рэгіёне&lt;ref name=&quot;20210413CNNLiptak&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;20210419Stars&amp;StripesJPLawrence&quot;&gt;{{cite news|last=Lawrence|first=J. P.|date=19 January 2021|title=Troop levels are down, but US says over 18,000 contractors remain in Afghanistan|work=Stars &amp; Stripes|url=https://www.stripes.com/news/middle-east/troop-levels-are-down-but-us-says-over-18-000-contractors-remain-in-afghanistan-1.659040|access-date=22 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420194751/https://www.stripes.com/news/middle-east/troop-levels-are-down-but-us-says-over-18-000-contractors-remain-in-afghanistan-1.659040|archive-date=20 April 2021}}&lt;/ref&gt;.

[[2 ліпеня]] [[Германія]] і [[Італія]] вывелі свае войскі з Афганістана&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/south-central-asia/germany-italy-complete-troop-exit-afghanistan|title=Germany, Italy Complete Troop Exit From Afghanistan|work=[[Voice of America]]|date=2 July 2021|access-date=2 July 2021|archive-date=2 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702130954/https://www.voanews.com/south-central-asia/germany-italy-complete-troop-exit-afghanistan|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У той жа дзень амерыканскія вайскоўцы пакінулі аэрадром Баграм, адключыўшы электрычнасць і вышмыгнуўшы ўначы, не паведаміўшы пра гэта Афганскай нацыянальнай арміі&lt;ref name=&quot;US left Bagram at night Aljazeera&quot;&gt;{{cite web| url=https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/us-left-bagram-airfield-without-notice-afghan-officials-say| title=US left Bagram without telling new commander: Afghan officials
| website= Aljazeera | access-date=10 July 2021 | date= 5 July 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210708100755/https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/us-left-bagram-airfield-without-notice-afghan-officials-say| archive-date=8 July 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US left Bagram at night Time&quot;&gt;{{cite web| url=https://time.com/6078038/bagram-airfield-afghanistan/| title=U.S. Pulls Out of Afghanistan's Bagram Airfield in the Middle of the Night—Without Telling the New Commander| website=Time| access-date=10 July 2021| date=6 July 2021| archive-url=https://web.archive.org/web/20210708200133/https://time.com/6078038/bagram-airfield-afghanistan/| archive-date=8 July 2021| accessdate=12 ліпеня 2021| archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708200133/https://time.com/6078038/bagram-airfield-afghanistan/| archivedate=8 ліпеня 2021| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Афганскія ваенныя заявілі, што перш чым яны змаглі ўзяць пад свой кантроль аэрадром, база была разрабавана марадзёрамі&lt;ref name=bbc-20210702&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-57692303 |title=Bagram: Last US and Nato forces leave key Afghanistan base |work=BBC News |date=2 July 2021 |access-date=10 July 2021 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182442/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-57692303 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. [[8 ліпеня]] прэзідэнт Байдэн абвясціў, што афіцыйнае завяршэнне вайны ў Афганістане для ЗША будзе [[31 жніўня]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2021-07-08|title=Biden says US war in Afghanistan will end August 31|url=https://apnews.com/article/joe-biden-afghanistan-government-and-politics-86f939c746c7bc56bb9f11f095a95366|access-date=2021-07-08|website=AP NEWS|language=en|archive-date=8 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210708195329/https://apnews.com/article/joe-biden-afghanistan-government-and-politics-86f939c746c7bc56bb9f11f095a95366|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

[[11 ліпеня]] міністр абароны [[Аўстралія|Аўстраліі]] абвясціў аб спыненні сваёй ваеннай прысутнасці ў Афганістане. Апошнія 80 аўстралійскіх вайскоўцаў былі паступова выведзены за мінулы тыдзень&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.voanews.com/south-central-asia/australia-says-last-troops-withdrawn-afghanistan?amp|title=Australia Says Last Troops Withdrawn From Afghanistan|work=Voice of America|date=11 July 2021}}&lt;/ref&gt;.

[[22 ліпеня]] [[Палата прадстаўнікоў ЗША]] прагаласавала за прыняцце законапраекта, які палепшыць умовы прадастаўлення віз для афганскіх перакладчыкаў, што працавалі на амерыканскі персанал падчас вайны&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apnews.com/article/joe-biden-government-and-politics-fc8ae4f5eafdd2d8de7a1a5e11a2d0c7 |title=House votes to evacuate more Afghan allies as US war ends |website=AP News |date=22 July 2021 }}&lt;/ref&gt;.

Нягледзячы на [[Падзенне Кабула (2021)|падзенне Кабула]] [[15 жніўня]], 5000 амерыканскіх салдат засталіся ў горадзе разам з некаторымі супрацоўнікамі пасольства ЗША&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/taliban-enters-kabul-u-s-evacuation-efforts-continue-n1276855|title=Afghan president flees country as U.S. rushes to exit with Taliban on brink of power|website=NBC News|first=Ahmed|author=Mengli|date=2021-08-15|accessdate=2021-08-15|archivedate=2021-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210815183655/https://www.nbcnews.com/news/world/taliban-enters-kabul-u-s-evacuation-efforts-continue-n1276855|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Было таксама пацверджана, што войскі [[НАТА]] па-ранейшаму прысутнічаюць у міжнародным аэрапорце імя Хаміда Карзая&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nato-maintains-diplomatic-presence-kabul-despite-taliban-advances-2021-08-15/ «NATO says it is helping keep Kabul airport open for evacuations»].&lt;/ref&gt;. У той жа дзень урад ЗША санкцыянаваў разгортванне 1000 дадатковых вайскоўцаў у Афганістане, у выніку чаго агульная колькасць амерыканскіх вайскоўцаў у Кабуле дасягнула 6000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/567952-pentagon-authorizes-sending-additional-1000-troops-to-afghanistan|title=Pentagon authorizes sending additional 1,000 troops to Afghanistan|first=Myhael|author=Schnell|website=The Hill|date=2021-08-15|accessdate=2021-08-15}}&lt;/ref&gt;. [[16 жніўня]] прэзідэнт Байдэн абвясціў аб разгортванні яшчэ тысячы байцоў 82-й паветрана-дэсантнай дывізіі, у выніку чаго агульная колькасць вайскоўцаў дасягнула 7000 чалавек&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://abc11.com/10953480/|title=Another 1,000 82nd Airborne troops heading to Kabul to assist in evacuations, U.S. officials say|author=Perchick, Michael|lang=en |website=ABC11 Raleigh-Durham|date=2021-08-15|access-date=2021-08-16}}&lt;/ref&gt;. У той жа час Вялікабрытанія адправіла дадаткова 200 вайскоўцаў, у выніку чаго агульная колькасць брытанскіх сіл дасягнула 900&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-58228190#:~:text=About%20600%20British%20troops%20have,by%2031%20August%20or%20sooner.|title=UK confident it can get Britons out of Afghanistan, Ben Wallace says|first=Becky|last=Morton|publisher=BBC News|date=16 August 2021|access-date=16 August 2021}}&lt;/ref&gt;.

[[23 жніўня]] дырэктар [[ЦРУ]] [[Уільям Бернс]] правёў сакрэтную сустрэчу ў Кабуле з лідарам Талібану [[Абдула Гані Барадар|Абдулам Гані Барадарам]], які вярнуўся ў Афганістан з ссылкі ў Катары. Амерыканскі чыноўнік пацвердзіў, што вывад войскаў адбудзецца менавіта 31 жніўня&lt;ref&gt;{{cite news |title=CIA director met Taliban leader in Afghanistan on Monday -sources |url=https://www.reuters.com/world/cia-director-met-taliban-leader-kabul-monday-washington-post-reports-2021-08-24/ |work=Reuters |date=24 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=CIA chief secretly met with Taliban leader in Kabul: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/24/cia-chief-held-secret-meeting-with-taliban-in-kabul-report |work=Al-Jazeera |date=24 August 2021}}&lt;/ref&gt;.

[[26 жніўня]] ў [[Міжнародны аэрапорт Кабул|міжнародным аэрапорце імя Хаміда Карзая]] [[Тэракт у аэрапорце Кабула (2021)|адбыўся выбух]], уладкаваны смяротнікам [[Ісламская дзяржава|ІД]]. У выніку тэракту загінулі 11 марскіх пяхотнікаў, адзін баец ВМС і больш за 100 афганскіх грамадзян, а таксама некалькі членаў Талібану. Яшчэ адзін вайсковец ЗША памёр ад ран на наступны дзень&lt;ref&gt;{{Cite web|title=13 US military personnel killed in attacks at Kabul airport|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/26/us-military-personnel-in-bomb-attacks-at-kabul-airport|access-date=2021-08-28|website=www.aljazeera.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/world/live-news/afghanistan-news-taliban-refugees-08-26-21-intl/h_e493e5df7688d2adb3025e4f90d77fbc|title=Officials: Explosion at Kabul airport appears to be a suicide attack|date=2021-08-26|access-date=2021-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/08/26/asia/afghanistan-kabul-airport-blast-intl/index.html|title=Blast reported outside Hamid Karzai International Airport in Kabul|date=2021-08-26|access-date=2021-08-26}}&lt;/ref&gt;.

У ноч з 30 на 31 жніўня апошні амерыканскі салдат (камандзір [[82-я паветрана-дэсантная дывізія (ЗША)|82-й паветрана-дэсантнай дывізіі]] генерал-маёр [[Крыстафер Донах’ю]]) пакінуў Афганістан&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Last American Soldier leaves Afghanistan|url=https://www.dvidshub.net/image/6810419/last-american-soldier-leaves-afghanistan|access-date=2021-08-31|website=DVIDS|language=en}}&lt;/ref&gt;. Талібы зладзілі з гэтай нагоды начны феерверк над тэрыторыяй Кабульскага міжнароднага аэрапорта&lt;ref&gt;https://www.usatoday.com/story/news/world/2021/08/30/afghanistan-live-updates/5645806001/&lt;/ref&gt;.

== Рэакцыя ==
Першапачатковая аб’ява адміністрацыі Байдэна аб поўным вывадзе войскаў да 11 верасня 2021 года выклікала як крытыку, так і хвалу ў ЗША. Некалькі сенатараў, такіх як [[Мітч Мак-Конел]], [[Ліндсі Грэ]]м, Джым Інхоф, Джоні Эрнст і Жанна Шахін&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/top-republicans-object-to-bidens-afghanistan-pullout-2021-4|title=Top GOP hawks come out in full force against an Afghanistan withdrawal by September 11|first=Cheryl|last=Teh|website=Business Insider|access-date=19 April 2021|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419194735/https://www.businessinsider.com/top-republicans-object-to-bidens-afghanistan-pullout-2021-4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.radioiowa.com/2021/07/14/senator-ernst-president-not-considering-consequences-of-afghanistan-withdrawal/|title=Senator Ernst: President not considering consequences of Afghanistan withdrawal|website=Radio Iowa|access-date=17 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wmur.com/article/shaheen-says-she-has-reservations-about-us-withdrawal-from-afghanistan/37052515|title=Shaheen says she has reservations about U.S. withdrawal from Afghanistan|website=WMUR TV|access-date=17 July 2021}}&lt;/ref&gt;, былі незадаволеныя выхадам з Афганістана. Іншыя сенатары, такія як Рэнд Пол і Джэк Рыд, падтрымалі гэтае рашэнне&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.14news.com/2021/04/15/senator-rand-paul-supports-pulling-troops-afghanistan/|title=Senator Rand Paul supports pulling troops from Afghanistan|website=14 News|access-date=17 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/other/biden-picked-best-of-many-poor-choices-in-afghanistan-says-senate-armed-services-chair/ar-AAM1F4v|title=Biden picked 'best of many poor choices' in Afghanistan says Senate Armed Services chair|website=NBC News|access-date=17 July 2021}}&lt;/ref&gt;. Былы прэзідэнт Дональд Трамп пахваліў Байдэна за працяг вываду войскаў, але раскрытыкаваў яго за тое, што ён абраў 11 верасня, бо гэта дата ''«павінна застацца днём разважанняў і памяці ў памяць аб тых вялікіх душах, якіх мы страцілі»''&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hoffman|first1=Jason|last2=Cole|first2=Devan|title=Trump calls Afghanistan withdrawal 'a wonderful and positive thing to do' and criticizes Biden's timeline|url=https://www.cnn.com/2021/04/18/politics/trump-afghanistan-troop-withdrawal/index.html|url-status=live|access-date=21 April 2021|website=CNN|archive-date=20 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420112141/https://www.cnn.com/2021/04/18/politics/trump-afghanistan-troop-withdrawal/index.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Saric|first=Ivana|title=Trump calls Biden's Afghanistan withdrawal &quot;wonderful&quot; and &quot;positive&quot;|url=https://www.axios.com/trump-praises-biden-afghanistan-withdrawal-5f4c2449-0725-40b7-b0c3-7892e6146344.html|url-status=live|access-date=21 April 2021|website=Axios|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421141842/https://www.axios.com/trump-praises-biden-afghanistan-withdrawal-5f4c2449-0725-40b7-b0c3-7892e6146344.html}}&lt;/ref&gt;. Былы дзяржсакратар ЗША [[Хілары Клінтан]] заявіла, што ''«былі як прадбачаныя, так і ненаўмысныя наступствы знаходжання і догляду»''; адным з гэтых наступстваў, па яе словах, быў патэнцыйны крах афганскага ўрада, што прывяло да захопу ўлады талібамі і новай грамадзянскай вайны&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-56966473|title=Hillary Clinton warns of 'huge consequences' in Afghan US troop withdrawal|publisher=BBC|date=3 May 2021|accessdate=3 May 2021|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503172001/https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-56966473|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Былы прэзідэнт Джордж Буш быў таксама занепакоены, бо на яго думку гэта можа ''«стварыць вакуум, і ў выніку, верагодна, прыйдуць людзі, што адносяцца да жанчын як да грамадзян другога гатунку»''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.foxnews.com/politics/bush-concerned-troop-withdrawal-afghanistan-vacuum|title=Former President George W. Bush 'deeply concerned' Afghanistan troop withdrawal will 'create a vacuum'|first=Brooke|last=Singman|publisher=Fox News|date=May 20, 2021}}&lt;/ref&gt;. У інтэрв’ю [[Deutsche Welle]] 14 ліпеня 2021 года Буш пацвердзіў сваю нязгоду з вывадам войскаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/politics/afghanistan-war-bush-biden/2021/07/14/a8f3df36-e499-11eb-a41e-c8442c213fa8_story.html|title=George W. Bush says ending U.S. military mission in Afghanistan is a mistake|first=Felicia|last=Sonmez|work=[[The Washington Post]]|date=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;.

Сярод трэціх краін адыход ЗША станоўча ўспрыняў [[Іран]]. Міністр замежных спраў Махамад Джавад Зарыф заявіў, што вывад войск быў жаданым крокам, дадаўшы, што замежныя вайскоўцы не могуць прынесці мір у Афганістан&lt;ref&gt;{{cite web|last=Basu|first=Nayanima|date=16 April 2021|title=US withdrawal from Afghanistan welcome, foreign forces can't bring peace in this region: Iran|url=https://theprint.in/diplomacy/us-withdrawal-from-afghanistan-welcome-foreign-forces-cant-bring-peace-in-this-region-iran/641142/|access-date=16 April 2021|website=The Print|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416162033/https://theprint.in/diplomacy/us-withdrawal-from-afghanistan-welcome-foreign-forces-cant-bring-peace-in-this-region-iran/641142/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Сродкі масавай інфармацыі, якія падтрымлівалі [[антыамерыканізм|антыамерыканскую]] рыторыку, надалі асаблівую ўвагу выхаду з авіябазы Баграм, калі амерыканскі бок не паведаміў афганскім сілавікам, што даведаліся аб пакіданні аб’екта толькі праз две гадзіны. Расійскія СМІ тыражавалі кадры боепрыпасаў, бранятэхнікі і іншага абсталявання, кінутых ЗША, якія нібыта пасля трапілі ў рукі талібаў&lt;ref&gt;[https://russian.rt.com/inotv/2021-07-12/Smutnoe-udovletvorenie-i-trevoga-NI Смутное удовлетворение и тревога: NI о реакции Кремля на вывод войск США из Афганистана]&lt;/ref&gt;.

== Наступствы ==
{{Гл. таксама|Наступленне талібаў (2021)|Падзенне Кабула (2021)}}
[[Файл:Afghanistan 1 May 2021.svg|thumb|Сітуацыя ў Афганістане на 1 мая 2021 года. Белым пазначаны тэрыторыі, кантраляваныя талібамі.]]
Адыход амерыканцаў заахвоціў талібаў перайсці да рашучых дзеянняў. Яшчэ падчас адыходу войскаў ЗША яны разгарнулі шырокамаштабнае наступленне па ўсёй краіне.

У маі 2021-га талібы захапілі 15 раёнаў, у тым ліку Нірх і Джалрэз ў правінцыі Майдан-Вардак&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite news |last1=Roggio |first1=Bill |title=Taliban doubles number of controlled Afghan districts since May 1 |url=https://www.longwarjournal.org/archives/2021/06/taliban-doubles-number-of-controlled-afghan-districts-since-may-1.php |access-date=9 July 2021 |publisher=FDD's Long War Journal |date=29 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Roggio |first1=Bill |title=UN report on Taliban controlled and contested districts tracks with LWJ data |url=https://www.longwarjournal.org/archives/2021/06/un-report-on-taliban-controlled-and-contested-districts-tracks-with-lwj-data.php |access-date=9 July 2021 |publisher=FDD's Long War Journal |date=3 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Taliban seize key district outside Afghan capital |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210512-taliban-seize-key-district-outside-afghan-capital |access-date=9 July 2021 |publisher=France24 |date=12 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Taliban capture more districts, surround Kabul |url=https://www.globalvillagespace.com/taliban-capture-more-districts-surround-kabul/ |access-date=9 July 2021 |publisher=Global Village Space |date=22 May 2021}}&lt;/ref&gt;. Сярод захопленых месцаў была плаціна Дахла ў правінцыі Кандагар, другая па велічыні плаціна Афганістана&lt;ref&gt;{{cite news |title=Taliban captures key Afghan dam as fighting rages |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/6/taliban-captures-key-afghan-dam-as-fighting-rages |access-date=9 July 2021 |publisher=Al Jazeera English |date=6 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=De Luce |first1=Dan |last2=Yusufzai |first2=Mushtaq |last3=Smith |first3=Saphora |title=Even the Taliban are surprised at how fast they're advancing in Afghanistan |url=https://www.nbcnews.com/politics/national-security/even-taliban-are-surprised-how-fast-they-re-advancing-afghanistan-n1272236 |access-date=8 July 2021 |publisher=NBC News |date=25 June 2021}}&lt;/ref&gt;. У чэрвені талібы захапілі 69 раёнаў і ўвайшлі ў гарады Кундуз і Кулі-Хумры&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Rahim |first2=Najim |title=Taliban Enter Key Cities in Afghanistan's North After Swift Offensive |url=https://www.nytimes.com/2021/06/20/world/asia/afghanistan-kunduz-taliban.html |access-date=9 July 2021 |work=The New York Times |date=8 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Baghlan: PD2 of Pul-e-Khumri Held by Taliban, City Under Siege |url=https://tolonews.com/afghanistan-173055 |access-date=9 July 2021 |publisher=Tolo News |date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Robertson |first1=Nic |title=Afghanistan is disintegrating fast as Biden's troop withdrawal continues |url=https://edition.cnn.com/2021/06/24/asia/afghanistan-taliban-offensive-intl-cmd/index.html |access-date=9 July 2021 |publisher=CNN |date=24 June 2021}}&lt;/ref&gt;. Тым часам горад Мазары-Шарыф быў абложаны баевікамі&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Najafizada |first1=Eltaf |title=Taliban Besiege Key Afghan City With U.S. Troops Set to Exit |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-06-22/taliban-besiege-key-afghan-city-with-u-s-troops-set-to-exit |access-date=9 July 2021 |publisher=Bloomberg |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;. Сярод месцаў, захопленых талібамі, быў галоўны памежны пераход Афганістана з Таджыкістанам і раён Сайдабад у правінцыі Майдан-Вардак, які называюць варотамі ў сталічны Кабул&lt;ref&gt;{{cite news |title=Taliban captures Afghanistan's main Tajikistan border crossing |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/6/22/taliban-capture-afghanistans-main-tajikistan-border-crossing |access-date=9 July 2021 |publisher=Al Jazeera English |date=22 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Yusufzai |first1=Mushtaq |title=Afghan Taliban capture another important district |url=https://www.thenews.com.pk/print/855955-Afghan%20Taliban%20capture%20another%20important%20district |access-date=9 July 2021 |publisher=The News Pakistan |date=27 June 2021}}&lt;/ref&gt;. Што тычыцца абсталявання, талібы захапілі 700 грузавікоў і «хамераў» афганскіх сілавікоў, а таксама дзясяткі бронетранспарцёраў і артылерыйскіх сістэм&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Roblin |first1=Sebastien |title=One Month, 700 Trucks: Afghanistan's U.S. Military Vehicles Fall Into Taliban Hands |url=https://www.forbes.com/sites/sebastienroblin/2021/06/30/one-month-700-trucks-afghanistans-us-military-vehicles-fall-into-taliban-hands/ |access-date=9 July 2021 |work=Forbes |date=30 June 2021}}&lt;/ref&gt;.

[[10 ліпеня]] талібы захапілі раён Панджваі ў правінцыі Кандагар&lt;ref&gt;{{cite news |title=The fall of Panjwaii casts a long shadow over Canada's Afghan war veterans |url=https://www.cbc.ca/news/politics/afghan-taliban-panjwaii-canadian-troops-1.6096806 |access-date=10 July 2021 |work=[[CBC News]] |date=10 July 2021}}&lt;/ref&gt;. Па стане на [[12 ліпеня]] талібы захапілі 55 раёнаў і ўвайшлі ў другі па велічыні горад Афганістана, Кандагар&lt;ref name=&quot;jul1&quot;&gt;{{cite web |last1=Roggie |first1=Bill |title=Afghanistan at risk of collapse as Taliban storms the north |url=https://www.longwarjournal.org/archives/2021/07/afghanistan-at-risk-of-collapse-as-taliban-storms-the-north.php |website=FDD's Long War Journal |date=5 July 2021 |access-date=8 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nossiter |first1=Adam |title=Taliban Enter Kandahar City and Seize Border Posts |url=https://www.nytimes.com/2021/07/09/world/asia/taliban-kandahar-afghanistan.html |access-date=10 July 2021 |work=The New York Times |date=9 July 2021}}&lt;/ref&gt;.

У сувязі са шматлікімі паразамі ўрадавай арміі прэзідэнт Таджыкістана [[Эмамалі Рахмон]] загадаў адправіць 20 000 вайскоўцаў запасу Сухапутных войск краіны да мяжы з Афганістанам&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Заседание Совета Безопасности Республики Таджикистан &amp;#124; Президенти Тоҷикистон - President of Tajikistan - Президент Таджикистана - رئيس جمهورية تاجيكستان|url=http://president.tj/ru/node/26124}}&lt;/ref&gt;. Расійскія ўлады заявілі, што працуюць з яго ўрадам, каб абараніць дзяржаву ад любой знешняй пагрозы ў рамках [[АДКБ|Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ)]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tajikistan Seeks Russia-Led Alliance’s Aid as Violence Builds on Afghan Border |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/07/08/tajikistan-seeks-russia-led-alliances-aid-as-violence-builds-on-afghan-border-a74459 |access-date=12 July 2021 |work=[[The Moscow Times]] |date=8 July 2021}}&lt;/ref&gt;.

[[15 ліпеня]] лідары талібаў выказалі жаданне заключыць перамір’е з Кабулам на тэрмін да трох месяцаў у абмен на 7 тысяч зняволеных маджахедаў, якія знаходзіліся ў турмах Афганістана&lt;ref&gt;[https://www.kommersant.ru/doc/4900628 Талибы назвали условия для перемирия] «Коммерсантъ», 15 июля 2021 года&lt;/ref&gt;. Пасля першага раўнда перамоў, арганізаваных у сталіцы эмірата [[Катар]] [[Доха|Дохе]], дэлегацыі ўрада Афганістана і руху «Талібан» так і не прыйшлі да дамоўленасці аб кароткачасовым спыненні агню на час мусульманскага свята Ід аль-Адха ([[Курбан-байрам]])&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2021/07/19/taliban_ne_dogovorilis/?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=desktop&amp;nw=1626661582000 Талибы заявили о провале переговоров] Lenta.ru, 18 июля 2021 года&lt;/ref&gt;. Другі раўнд перамоў збіраліся правесці [[25 ліпеня]] ў сталіцы [[Пакістан]]а горадзе [[Ісламабад]]&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1194239/elnar-bainazarov/perenosnoe-naznachenie-afganskie-peregovory-prodolzhatsia-v-pakistane Афганские переговоры продолжатся в Пакистане] «Известия», 19 июля 2021 года&lt;/ref&gt;. Аднак пасля інцыдэнту з выкраданнем дачкі афганскага пасла дыпламатычныя кантакты дзвюх краін апынуліся часова перапынены&lt;ref&gt;[https://iz.ru/1195306/elnar-bainazarov/polno-brani-pakistan-i-afganistan-idut-na-obostrenie Полно брани: Пакистан и Афганистан идут на обострение отношений] «Известия», 20 июля 2021 года&lt;/ref&gt;.

Раніцай 15 жніўня талібы ўвайшлі ў Кабул. Камандаванне групоўкі загадала байцам па магчымасці ўстрымлівацца ад гвалту і свабодна выпускаць тых, хто захоча пакінуць горад. Днём было абвешчана аб устанаўленні кантролю над усёй тэрыторыяй Афганістана. Прадстаўнікі руху заявілі, што прыбылі ў прэзідэнцкі палац у Кабуле на перамовы з уладамі з мэтай перадачы ўлады. Пазней стала вядома, што прэзідэнт Ашраф Гані выляцеў з Кабула ў Таджыкістан. Як заявіў выконваючы абавязкі міністра ўнутраных спраў Афганістана Абдул Сатар Мірзаквал, перадача ўлады ў Афганістане пройдзе мірна. У той жа дзень пачалася эвакуацыя замежных пасольстваў&lt;ref name=&quot;lenta&quot;&gt;[https://m-lenta-ru.cdn.ampproject.org/v/s/m.lenta.ru/brief/2021/08/15/control/amp/?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16290416210751&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=%D0%A1%20%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Flenta.ru%2Fbrief%2F2021%2F08%2F15%2Fcontrol%2F Талибы объявили о захвате всего Афганистана]&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Вывад амерыканскіх войск з Афганістана (2011—2016)]]
* [[Вывад амерыканскіх войск з Ірака (2020—2021)]]
* [[Вывад амерыканскіх войск з Ірака (2007—2011)]]
* [[Вывад савецкіх войск з Афганістана]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://belaruspartisan-by.turbopages.org/turbo/belaruspartisan.by/s/politic/532173/ СМИ: Байден проигнорировал мнение генералов о выводе войск из Афганистана]{{Недаступная спасылка}} // Белорусский партизан, 18 апреля 2021. {{ref-ru}}
* [https://charter97.org/be/news/2021/7/10/429071/ «Голас Амерыкі»: Расея занепакоена сочыць за вывадам амерыканскіх сілаў з Афганістана] // Хартыя'97, 10 июля 2021. {{ref-be}}
* [https://ont.by/news/proval-ssha-v-afganistane-stanet-li-mir-spokojnee-glavnye-voprosy-po-afganskoj-teme-rubrika-antifejk Провал США в Афганистане. Станет ли мир спокойнее? Главные вопросы по афганской теме. Рубрика «Антифейк»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210725142504/https://ont.by/news/proval-ssha-v-afganistane-stanet-li-mir-spokojnee-glavnye-voprosy-po-afganskoj-teme-rubrika-antifejk |date=25 ліпеня 2021 }} // ОНТ, 18 июля 2021. {{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Знешняя палітыка ЗША]]
[[Катэгорыя:2020 год у палітыцы]]
[[Катэгорыя:2021 год у палітыцы]]
[[Катэгорыя:Палітыка Афганістана]]
[[Катэгорыя:2020 год у Афганістане]]
[[Катэгорыя:2021 год у Афганістане]]
[[Катэгорыя:2020 год у ЗША]]
[[Катэгорыя:2021 год у ЗША]]
[[Катэгорыя:Вайна ў Афганістане (2001—2021)]]
[[Катэгорыя:Першае прэзідэнцтва Дональда Трампа]]</text>
      <sha1>s5phtkx2fhg6kwgu8kc8zf5zg3g9iwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венкатраман Рамакрышнан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>694089</id>
    <revision>
      <id>5157667</id>
      <parentid>5018661</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T13:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9056" sha1="o9uo1pmz4iv465hjn7kasg0xuv0zc0o" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
'''Венкатраман Рамакрышнан''' ({{Lang-ta|வெங்கடராமன் ராமகிருஷ்ணன்}}; {{Lang-en|Venkatraman Ramakrishnan}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі і [[Вялікабрытанія|брытанскі]] вучоны-[[Біяхімія|біяхімік]] індыйскага паходжання, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] 2009 года сумесна з [[Томас Стэйц|Томасам Стэйцэм]] і [[Ада Ёнат|Адай Ёнат]] «за даследаванні структуры і функцыі [[Рыбасома|рыбасомы]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|author=|authorlink=|datepublished=|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/|title=The Nobel Prize in Chemistry 2009|format=|work=|publisher=|accessdate=2009-10-07|lang=en|description=|archiveurl=https://www.webcitation.org/66mL7ZtGt?url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/|archivedate=2012-04-08}}&lt;/ref&gt;.

Рыцар-бакалаўр з 2012 года. З 2015 па 2020 год з’яўляўся прэзідэнтам Лонданскага каралеўскага таварыства (член з 2003 года)&lt;ref&gt;[https://royalsociety.org/news/2015/03/Venki-Ramakrishnan-PRS-elect/ Sir Venki Ramakrishnan confirmed as President Elect of the Royal Society]&lt;/ref&gt;, член [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] (2004)&lt;ref name=&quot;NAS&quot;&gt;[http://www.nasonline.org/member-directory/members/20004810.html Venki Ramakrishnan]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;, Леапальдзіны (2010) і Амерыканскага філасофскага таварыства (2020&lt;ref&gt;[https://www.amphilsoc.org/blog/american-philosophical-society-welcomes-new-members-2020 The American Philosophical Society Welcomes New Members for 2020]&lt;/ref&gt;), замежны член Індыйскай нацыянальнай акадэміі навук (2009).

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў горадзе Чыдамбарам, штат [[Тамілнад]], [[Індыя]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-5099742,prtpage-1.cms|title=Common root: Tamil Nadu gets its third laureate|date=8 October 2009|publisher=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt; у сям’і вучоных-біяхімікаў. Ва ўзросце трох гадоў пераехаў з сям’ёй у [[Вадодара]], штат [[Гуджарат]], дзе яго бацькі працавалі ў мясцовым універсітэце. Адукацыю атрымаў у сярэдняй школе пры манастыры Ісуса і Марыі і затым у тым жа універсітэце, атрымаўшы ступень бакалаўра ў 1971 годзе, хоць раней беспаспяхова спрабаваў паступіць у Індыйскі інстытут тэхналогіі і хрысціянскі Медыцынскі каледж&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Nobel-laureate-Venkat-Ramakrishnan-failed-IIT-medical-entrance-tests/articleshow/5414148.cms|title=Nobel laureate Venkat Ramakrishnan failed IIT, medical entrance tests|date=2010-01-05}}&lt;/ref&gt;.

У 1971—1976 гадах працягваў навучанне ў ЗША, атрымаў ступень [[Доктар філасофіі|доктара філасофіі]] па фізіцы ва Універсітэце Агая&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-5098151,prtpage-1.cms|title=Venkatraman Ramakrishnan: A profile|publisher=Times of India|accessdate=2009-10-07|date=2009-10-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/articlePrint?articleId=USTRE5962EE20091007|title=FACTBOX: Nobel chemistry prize – Who are the winners?|accessdate=2009-10-07|date=2009-10-07}}&lt;/ref&gt;, а затым яшчэ два гады вывучаў біялогію ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт у Сан-Дыега|Каліфарнійскім універсітэце ў Сан-Дыега]]&lt;ref name=&quot;iex&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/story-print/526251/|title=Profile: Dr Venkatraman Ramakrishnan|date=7 October 2009|publisher=Indian Express|accessdate=2009-10-07}}&lt;/ref&gt;.

З рыбасомамі пачаў працаваць у якасці пастдоку Пітэра Мура ў [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]]&lt;ref name=&quot;Venki Ramakrishnan Home Page&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mrc-lmb.cam.ac.uk/ribo/homepage/ramak/index.html|title=Venki Ramakrishnan Home Page|publisher=Laboratory of Molecular Biology|accessdate=22 лістапада 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110421041831/http://www.mrc-lmb.cam.ac.uk/ribo/homepage/ramak/index.html|archivedate=21 красавіка 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пасля заканчэння стажыроўкі не змог знайсці працу ў штаце прыкладна 50 амерыканскіх універсітэтаў, куды падаваў заявы&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;/&gt;, і паступіў у штат [[Брукхейвенская нацыянальная лабараторыя|Брукхейвенскай нацыянальнай лабараторыі]], дзе працягваў вывучаць рыбасомы ў 1983—1995 гадах. У 1995 годзе атрымаў месца прафесара біяхіміі ва [[Універсітэт Юты|Універсітэце Юты]], а з 1999 года працуе ў лабараторыі малекулярнай біялогіі ў [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]], дзе раней пабываў з рабочым візітам у 1991—1992 гадах.

Член Еўрапейскай арганізацыі малекульнай біялогіі з 2002 года.

== Узнагароды ==

* Стыпендыя Гуггенхайма (1991)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/venkatraman-ramakrishnan/|title=Venkatraman Ramakrishnan|author=John Simon Guggenheim Foundation|website=|date=|publisher=gf.org|lang=en|access-date=22 лістапада 2021|archive-date=17 красавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417000337/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/venkatraman-ramakrishnan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{Не перакладзена 5|Louis-Jeantet Prize for Medicine}} (2007)
* {{Не перакладзена 5|Datta Lectureship and Medal}}, Федэрацыя еўрапейскіх біяхімічных таварыстваў (2007)
* {{Не перакладзена 5|Heatley Medal}} Біяхімічнага таварыства Вялікабрытаніі (2008)
* [[Нобелеўская прэмія па хіміі]] (2009)
* Падме Вібхушан (2010)
* Лекцыя імя Бернала, Біркбек-каледж (2015)
* {{Не перакладзена 5|Golden Plate Award}}, {{Не перакладзена 5|Academy of Achievement|}} (2017)
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
 
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2009/ Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта]{{Ref-en}}
* ''Петров П.'' [http://elementy.ru/news/431166 Нобелевская премия по химии — 2009] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100414132940/http://elementy.ru/news/431166 |date=14 красавіка 2010 }} // «Элементы», 14.10.2009
{{Нобелеўская прэмія па хіміі 2001—2025}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Рамакрышнан Венкатраман}}
[[Катэгорыя:Прэзідэнты Каралеўскага таварыства]]
[[Катэгорыя:Члены Леапальдзіны]]
[[Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]]
[[Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства]]
[[Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі]]
[[Катэгорыя:Вучоныя Кембрыджскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Ельскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Малекулярныя біёлагі]]
[[Катэгорыя:Рыцары-бакалаўры]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Агая]]</text>
      <sha1>o9uo1pmz4iv465hjn7kasg0xuv0zc0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Веткі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>698016</id>
    <revision>
      <id>5157826</id>
      <parentid>4932832</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4098" sha1="siuv4omf95b3wxi26p0ffi1tmly9834" xml:space="preserve">{{пералік}}
[[Выява:Coat of Arms of Vietka, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Веткі]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Ветка|Веткі]]:
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Выява:Бровікаў Уладзімір.png|thumb|175px|[[Уладзімір Ігнатавіч Бровікаў|Уладзімір Бровікаў]]]]
[[Выява:Kovalev dmitrii.jpg|thumb|175px|[[Дзмітрый Міхайлавіч Кавалёў|Дзмітрый Кавалёў]]]]
[[Выява:Валерый Кожар.jpg|thumb|175px|[[Валерый Ільіч Кожар|Валерый Кожар]]]]
[[Выява:Ніна Лявонаўна Сняжкова.jpg|thumb|175px|[[Ніна Лявонаўна Сняжкова|Ніна Сняжкова]]]]

== Б ==
* [[Уладзімір Ігнатавіч Бровікаў]] (1931—1992) — [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|беларускі]] дзяржаўны і партыйны дзеяч.
* [[Наталля Юр’еўна Бярозкіна]] (нар. 1955) — беларускі кнігазнаўца.

== Г ==

* [[Нінэль Афінагенаўна Ганчарова]] (нар. 1930) — беларускі мовазнаўца.

* [[Яўген Палікарпавіч Гаробчанка]] (1917—1947) — беларускі [[акцёр]].
* [[Тамара Яўгенаўна Гаробчанка]] (нар. 1942) — беларускі [[тэатразнавец]]. [[Кандыдат мастацтвазнаўства]] ([[1971]]).

== І ==
* {{нп5|Анна Інгерман||en|Anna Ingerman}} (1868–1931)

== К ==
* [[Дзмітрый Міхайлавіч Кавалёў]] (1915—1977) — [[паэт]]-лірык.
* [[Валерый Ільіч Кожар]] (1937—2020) — беларускі [[архітэктар]].
* [[Акім Рыгоравіч Курачкін]] (1912—2004) — беларускі [[скульптар]].

== М ==
* [[Вільям Саламонавіч Матлін]] (1891—1938)&lt;ref&gt;https://www.mosenergo-museum.ru/Energetics_to_the_Personalities/Supervisors/4/2332/&lt;/ref&gt;

== Н ==
* [[Галіна Рыгораўна Нячаева]] (нар. 1951) — беларускі пісьменнік, краявед.

== Р ==
* [[Генадзь Васілевіч Ратнікаў]] (нар. 1935) — беларускі [[мастацтвазнавец]]. [[Кандыдат мастацтвазнаўства]] ([[1968]]).

== С ==
* [[Іосіф Абрамавіч Сегаль]] (1937—2015)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xn----7sbbgmdunexdmxgjg0j.xn--p1ai/okrug/pochetnye-grazhdane?id=136748 |title=Архіўная копія |access-date=17 лютага 2023 |archive-date=22 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622125743/https://xn----7sbbgmdunexdmxgjg0j.xn--p1ai/okrug/pochetnye-grazhdane?id=136748 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Міхаіл Васільевіч Селькін]] (нар. 1947) — беларускі навуковец-алгебраіст, бачны прадстаўнік [[Гомельская алгебраічная школа|Гомельскай алгебраічнай школы]], рэктар [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Ф. Скарыны]] (1999—2004), дэпутат [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі]] (2000—2004).
* [[Ніна Лявонаўна Сняжкова]] (1926—2008) — беларускі [[дзяржаўны дзеяч]].

== Ц ==
* {{нп5|Давыд Цыркін Цафрыр||he|דוד צירקין צפריר}}
== Ш ==
* [[Фёдар Рыгоравіч Шкляраў]] (1925—1988) — беларускі краязнавец, калекцыянер.

{{зноскі}}
[[Катэгорыя:Постаці Веткі]]</text>
      <sha1>siuv4omf95b3wxi26p0ffi1tmly9834</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Іван Яўгенавіч Краўцоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>702512</id>
    <revision>
      <id>5157702</id>
      <parentid>5144451</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:47:48Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5157702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24042" sha1="mmsdoo4gmqbe3aex9wr8kqt9yw35py1" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Краўцоў}}
{{Асоба
| імя = Іван Краўцоў
| выява = Ivan Kravtsov, Minsk, August 22, 2020.jpg
| апісанне выявы = Іван Краўцоў, Мінск, 22 жніўня 2020 года
| грамадзянства = Беларусь
| род дзейнасці = палітычны актывіст, менеджар
| бацька = Яўген Краўцоў
| Альма-матар = [[БНТУ]], [[БДЭУ]]
| Партыя = [[Разам (партыя)|Разам]]
}}
'''Іван Яўгенавіч Краўцоў''' (нар. [[10 чэрвеня]] [[1989]] года, [[Мінск]], [[Беларуская ССР]]) — беларускі палітычны актывіст, архітэктар, менеджар, выканаўчы сакратар [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|date=2020-09-01|title=На допрос вызван исполнительный секретарь совета белорусской оппозиции|url=https://www.interfax.ru/world/724109|language=ru|work=[[Інтэрфакс]]|accessdate=2021-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://rada.vision/secretariat|title=Официальный сайт Координационного Совета|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506095153/https://rada.vision/secretariat|url-status=live|language=ru}}&lt;/ref&gt;, сябра аргкамітэта па стварэнні партыі «Разам» і каманды кандыдата ў прэзідэнты Беларусі на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбарах 2020 года]] [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news|date=2020-09-01|title=Штаб Бабарико подал ходатайство в КГБ, чтобы Виктора выпустили из СИЗО|url=https://www.the-village.me/village/city/news-city/283655-osvobodili|language=ru|work=The Village Беларусь|accessdate=2020-07-28|archive-date=7 мая 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507122331/https://www.the-village.me/village/city/news-city/283655-osvobodili|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==

=== Дзяцінства ===
Іван нарадзіўся ў Мінску 10 чэрвеня 1989 года. Маці — Людміла Краўцова, беларуская спявачка&lt;ref&gt;{{cite news|last=Безкаравайны|first=Зміцер|date=2002-03-11|title=CD-ОБЗОР|trans-title=CD АГЛЯД|url=http://www.belgazeta.by/ru/2002_03_11/cd-obzor/3809/|language=ru|work=Белгазета|accessdate=2021-06-03|archive-date=6 мая 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506191555/http://www.belgazeta.by/ru/2002_03_11/cd-obzor/3809/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, бацька — [[Яўген Іванавіч Краўцоў]] (1964—2012&lt;ref&gt;{{cite news|date=2012-12-24|title=Умер известный белорусский банкир|url=https://belaruspartisan.by/economic/225391/|language=ru|work=[[Белорусский партизан]]|accessdate=2021-11-23|archive-date=23 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123164717/https://belaruspartisan.by/economic/225391/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) — саўладальнік і старшыня камерцыйнага банка «Мінсккомплексбанк», далучанага да [[Беларусбанк]]а ў 2005 годзе&lt;ref&gt;{{cite web|date=1999-09-01|title=Belarus: Living With an Image Problem|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gk9nf9xw9/belarus-living-with-an-image-problem|language=en|work={{iw|Euromoney}}|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;. Бабуля — Галіна Іванаўна Краўцова, прафесар эканомікі [[БДЭУ]]&lt;ref&gt;{{cite news|date=2020-09-19|title=&quot;Я з 13 гадоў ведаю, што такое КДБ&quot;|url=https://www.svaboda.org/a/30846442.html|language=be|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|accessdate=2021-06-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scholar.google.ru/citations?user=4Iy1bmgAAAAJ&amp;hl=ru|title=Кравцова Галина Ивановна, Halina Kravtsjova}}&lt;/ref&gt;.

== Кар’ера ==

=== Да ўдзелу ў выбарчай кампаніі ===
Іван з’яўляўся заснавальнікам і арт-дырэктарам Архітэктурнага бюро 35 у Мінску&lt;ref&gt;{{cite news|last=Малахаў|first=Дзмітрый|date=2017-06-29|title=Строить брутально|url=https://dom-expert.by/ivan-kravtsov-interview/|language=ru|work=dom-expert.by|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;. Да мая 2019 года Іван Краўцоў працаваў галоўным стратэгічным дырэктарам [[Мінскі гадзіннікавы завод|Мінскага гадзіннікавага завода]] «Луч»&lt;ref&gt;{{cite news|date=2019-05-19|title=Главный стратег завода &quot;Луч&quot; покинул свою должность|url=https://marketing.by/novosti-rynka/glavnyy-strateg-zavoda-luch-pokinul-svoyu-dolzhnost-vspominaem-samye-yarkie-proekty-sozdannye-brendo/|language=ru|work=Marketing.by|accessdate=2021-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506193045/https://marketing.by/novosti-rynka/glavnyy-strateg-zavoda-luch-pokinul-svoyu-dolzhnost-vspominaem-samye-yarkie-proekty-sozdannye-brendo/ |archivedate=6 мая 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 2020 года ===
{{Асноўны артыкул|Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)}}

У маі 2020 года Іван Краўцоў далучыўся да перадвыбарчай каманды беларускага банкіра [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]] як выканаўчы менеджар па публічных адносінах&lt;ref&gt;{{cite news|last= Becchio|first=Anastasia|date=2021-07-21|title=Viktor Babaryko, l'homme politique le plus populaire de Biélorussie, devant Loukachenko|url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/européen-de-la-semaine/20210703-viktor-babariko-l-homme-politique-le-plus-populaire-de-biélorussie-devant-loukachenko|language=fr|work=[[Міжнароднае французскае радыё]]|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;. 28 ліпеня 2020 года разам з [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыяй Калеснікавай]] і іншымі членамі каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]] ён падаваў хадайніцтва ў [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] пра змену Віктару меры ўтрымання&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;.

Пасля выбараў, 18 жніўня 2020 года, палітычныя і грамадскія актывісты абвясцілі пра стварэнне [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]]. Сябры каардынацыйнай рады ставілі за мэту правядзенне перамоў з беларускімі ўладамі пра яе мірную перадачу&lt;ref&gt;{{cite news|date=2020-08-19|title=Оппозиция в Белоруссии призвала власти страны немедленно начать переговоры|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9241175|language=ru|work=ТАСС|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;. Іван увайшоў у склад Каардынацыйнай рады ў якасці яе выканаўчага сакратара.

1 верасня 2020 года Краўцоў быў выкліканы на допыт у [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь]]. Ён быў апытаны ў якасці сведкі ў рамках расследавання па крымінальнай справе па артыкуле 361 Крымінальнага кодэкса Беларусі (стварэнне экстрэмісцкага фарміравання)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Выкраданне Марыі Калеснікавай і крымінальнае абвінавачанне ===
{{Асноўны артыкул|Марыя Калеснікава}}

7 верасня 2020 года ў СМІ з’явілася інфармацыя, што знікла каардынатар каманды Віктара Бабарыкі Марыя Калеснікава. Яна прапала разам з Іванам Краўцовым і прэс-сакратаром Каардынацыйнай рады Антонам Раднянковым&lt;ref&gt;{{cite news|last=Davies|first=Guy|date=2020-09-07|title=Key opposition figure in Belarus disappears after weekend of mass protests|url=https://abcnews.go.com/International/key-opposition-figure-belarus-disappears-weekend-mass-protests/story?id=72861997|language=en|work={{iw|ABC News}}|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=2020-09-07|title=В Минске пропала Мария Колесникова|url=https://www.kommersant.ru/doc/4482764|language=ru|work=[[Коммерсантъ]]|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;.

Як высветлілася пазней, Краўцова адвезлі ў {{нп5|Дэпартамент фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Дэпартамент фінансавых расследаванняў|be-tarask|Дэпартамэнт фінансавых расьсьледаваньняў Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь}} [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]], дзе невядомыя сілавікі пагражалі яму 12-гадовым зняволеннем. Яны патрабавалі ад Краўцова вывезці Калеснікаву з краіны на асабістым аўтамабілі. На думку сілавікоў, аперацыя мусіла дапамагчы «дээскалацыі» палітычнай сітуацыі ў Беларусі, а праўладныя ЗМІ павінны былі абвясціць, што «лідары расчараваліся ў пратэсце»&lt;ref&gt;{{cite news|last=Aris|first=Ben|date=2020-09-09|title=More details of Belarus' failed attempt to expel opposition leader Maria Kolesnikova emerge|url=https://www.bne.eu/more-details-of-belarus-failed-attempt-to-expel-opposition-leader-maria-kolesnikova-emerge-191493/|language=en|work={{iw|BNE Intellinews}}|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-09-08 |title=Родненков и Кравцов — о том, как покинули Беларусь без Колесниковой |work=[[TUT.BY]] |url=https://news.tut.by/economics/699770.html |accessdate=8 сакавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200908182146/https://news.tut.by/economics/699770.html |archivedate=8 верасня 2020 |url-status=dead |language=ru }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=CCTV footage said to show car carrying Belarus opposition figure at border – video |url=https://www.theguardian.com/world/video/2020/sep/08/cctv-footage-said-to-show-car-carrying-belarus-opposition-figure-at-border-video |work=[[The Guardian]] |accessdate=3 June 2021 |language=en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Левченко |first1=Григорий |title=«Как только она увидела свой паспорт, она порвала его на много мелких кусочков» |url=https://meduza.io/feature/2020/09/08/kak-tolko-ona-uvidela-svoy-pasport-ona-porvala-ego-na-mnogo-melkih-kusochkov |accessdate=2024-05-17 |website=[[Meduza]] |date=2020-09-08 |language=ru }}&lt;/ref&gt;.

У той жа дзень у кватэры Краўцова адбыўся ператрус&lt;ref&gt;{{cite news|date=2020-09-07|title=Обыск прошел в квартире пропавшего белорусского оппозиционера|url=https://www.interfax.ru/world/724914|language=ru|work=[[Інтэрфакс]]|accessdate=2021-08-23}}&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на тое, што супрацоўнікі КДБ пагражалі Марыі Калеснікавай турмой або забойствам, яна здолела застацца, наўмысна парваўшы пашпарт на беларуска-ўкраінскай мяжы&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kozhedubov|first=Artyom|date=2020-10-09|title=Колесникова в деталях рассказала хронологию ее похищения и ареста|url=https://www.mk.ru/politics/2020/09/10/kolesnikova-v-detalyakh-rasskazala-khronologiyu-ee-pokhishheniya-i-aresta.html|language=ru|work=Маскоўскі Камсамолец|accessdate=2020-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=СМИ: Марию Колесникову задержали на границе с Украиной |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9395625 |accessdate=2024-05-17 |website=ТАСС |date=2020-09-08 |language=ru }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Harding|first=Luke|date=2020-09-08|title=Belarus opposition leader 'ripped up passport at Ukraine border'|url=https://www.theguardian.com/world/2020/sep/08/maria-kolesnikova-germany-and-uk-call-for-release-of-snatched-belarus-opposition-figure|language=en|work=[[The Guardian]]|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Гардзееў|first=Уладзіслаў|date=2020-09-08|title=Белорусские оппозиционеры сообщили о погоне на границе с Украиной|url=https://www.rbc.ru/politics/08/09/2020/5f57c5379a79470658c06d2b|language=ru|work=РБК|accessdate=2021-06-03}}&lt;/ref&gt;. Краўцоў і Раднянкоў здолелі перасячы ўкраінскую мяжу, нягледзячы на тое, што [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] абвясціў пра просьбу экстрадыцыі абодвух&lt;ref&gt;{{cite news|date=2020-09-08|title=Лукашенко попросил Киев вернуть двух белорусских оппозиционеров|url=https://www.interfax.ru/world/725090|language=ru|work=[[Інтэрфакс]]|accessdate=2020-06-07}}&lt;/ref&gt;.

11 верасня [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]] распачаў у дачыненні да Краўцова крымінальную справу па ч. 4 арт. 210 КК РБ за крадзеж шляхам злоўжывання працоўнымі паўнамоцтвамі&lt;ref&gt;{{cite news|date=2020-09-08|title=Уехавший на Украину белорусский оппозиционер Кравцов стал фигурантом уголовного дела|url=https://www.interfax.ru/world/726585|language=ru|work=[[Інтэрфакс]]|accessdate=2020-06-07}}&lt;/ref&gt;.

17 верасня Іван Краўцоў падаў заяву ў Следчы камітэт пра распачынанне расследавання па факце яго выкрадання і незаконнай экстрадыцыі&lt;ref&gt;{{cite news|date=2020-09-08|title=Секретарь совета белорусской оппозиции Кравцов требует открыть дело по факту его похищения|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9480989|language=ru|work=ТАСС|accessdate=2020-06-07}}&lt;/ref&gt;.

=== Партыя «Разам» ===
{{Асноўны артыкул|Разам (партыя)}}

У жніўні 2020 года [[Віктар Бабарыка]] і [[Марыя Калеснікава]] ў відэазвароце заявілі пра стварэнне палітычнай партыі «[[Разам (партыя)|Разам]]». Гаворка вялася пра тое, што неўзабаве каманда падасць дакументы на рэгістрацыю партыі ў адпаведныя органы&lt;ref&gt;{{cite news|date=2020-08-31|title=Belarus opposition leaders creating political party: video|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-election-party-idUSKBN25R2PD|language=en|work=[[Reuters]]|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Іванова|first=Паліна|date=2020-09-01|title=Belarus opposition leaders to create new political party|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/belarus-protests-opposition-election-maria-kolesnikova-lukashenko-together-a9697916.html|language=en|work=[[The Independent]]|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;. Аднак неўзабаве Марыя Калеснікава і іншыя сябры каманды Бабарыкі былі арыштаваны. Стварэнне палітычнай партыі аднавілася ў канцы сакавіка 2021 года. Разам з іншымі членамі каманды і актывістамі ў аргкамітэт партыі ўвайшоў таксама і Іван Краўцоў&lt;ref&gt;{{cite news|date=2021-03-29|title=Штаб Бабарико заявил о создании партии &quot;Вместе&quot;|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/11015617|language=ru|work=ТАСС|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=2021-03-31|title=В штабе Бабарико заявили, что будут пытаться зарегистрировать создаваемую им партию|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/11044367|language=ru|work=ТАСС|accessdate=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;.

=== Каардынацыйная Рада III i IV скліканняў ===
Увесну 2024 года прыняў удзел у выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную Раду]] трэцяга склікання ад выбарчага спісу [[Моладзевы Наступ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/C6wb8YtILjl/?img_index=1|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-04-22}}&lt;/ref&gt;. У склад [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай Рады]] не трапіў, але пазней быў абраны яе Сакратаром&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rada.vision/post/ivan-kraucou-pracyagne-pracavac-na-pasadze-sakratara-kaardynacyynay-rady|title=Каардынацыйная рада|website=www.rada.vision|access-date=2025-04-22|archive-date=23 студзеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123031650/https://www.rada.vision/post/ivan-kraucou-pracyagne-pracavac-na-pasadze-sakratara-kaardynacyynay-rady|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У 2026 годзе зноў прыняў удзел у выбарах ад вышэйзгаданага спісу, па выніках якіх быў абраны дэлегатам у Кардынацыйную раду чацвёртага склікання.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/93333984/vyniki-vybarau-kr-u-liczbach|title=Пірава перамога Латушкі. Хто прайшоў у КР і што паказалі выбары – у лічбах|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|access-date=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;

=== Завочны прысуд ===
23 студзеня 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь]] распачаў спецыяльную (завочную) вытворчасць у дачыненні да Краўцова па чатырох артыкулах Крымінальнага кодэкса. 16 траўня таго ж года [[Мінскі гарадскі суд]] завочна асудзіў яго да 11 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/342917|title=Івану Краўцову прысудзілі 11 гадоў зняволення завочна|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-05-16|access-date=2024-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Палітычная пазіцыя ==
Іван Краўцоў выступае супраць распаду Расіі, лічачы такі сцэнар стратэгічна небяспечным для рэгіёна і Беларусі. У маі 2024 г. у эфіры «[[Радыё Рацыя]]» ён заяўляў, што людзі, якія чакаюць развалу Расіі, недаацэньваюць яго магчымыя наступствы. На яго думку, распад прывёў бы да хаосу, які негатыўна паўплываў бы на ўвесь рэгіён і непазбежна закрануў бы Беларусь. Краўцоў падкрэсліваў, што стратэгічнай мэтай павінны быць змены ў Расіі ў лепшы бок, а не яе знішчэнне&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/342940|title=Іван Краўцоў супраць распаду Расіі: Будзе горш, будзе хаос|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-05-17|access-date=2025-01-12}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 г. ён падкрэсліваў, што незалежна ад стаўлення да Уладзіміра Пуціна Расія застанецца фактарам рэгіянальнай палітыкі, а развагі пра яе «знікненне» або «развал» называў фантазійнымі. На яго думку, Расія з’яўляецца вялікай дзяржавай, з якой Беларусь знаходзіцца ў рамках Саюзнай дзяржавы. Краўцоў таксама адзначаў, што, паводле грамадскіх настрояў, значная частка беларусаў у цэлым пазітыўна ставіцца да Расійскай Федэрацыі, якая з’яўляецца асноўным гандлёвым партнёрам Беларусі і месцам працоўнай міграцыі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/383845|title=«Пытанне не ў прарасійскасці, а ў адэкватнасці». Краўцоў пракаментаваў прэс-канферэнцыю Бабарыкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-18|access-date=2025-01-12}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктар Бабарыка]]
* [[Максім Аляксандравіч Знак|Максім Знак]]
* [[Каардынацыйная рада (Беларусь)]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Краўцоў Іван Яўгенавіч}}
[[Катэгорыя:Постаці Мінска]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]]
[[Катэгорыя:Члены фракцыі Наступ]]</text>
      <sha1>mmsdoo4gmqbe3aex9wr8kqt9yw35py1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольныя танцы: слухай сваё</title>
    <ns>0</ns>
    <id>703129</id>
    <revision>
      <id>5157747</id>
      <parentid>4585504</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T21:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6508" sha1="i2osj7ogpqhocm8nhkowb7jfmo3vhkl" xml:space="preserve">{{картка:Альбом|Вокладка=Вольныя танцы слухай сваё.jpg}}
'''«Во́льныя та́нцы: слу́хай сваё́»''' — [[беларусь|беларускі]] [[Зборнік (музыка)|супольны альбом]], выдадзены лэйблам «[[БМАgroup]]» у [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] годзе.
==Гісторыя стварэння==
Выдадзена Віталем Супрановічам і Сяргеем Сахаравым, першы рэліз лэйбла «[[БМАgroup]]». Назвал «Вольныя танцы» атрымалася пад уплывам ад песні «Танцы на даху» гурта «[[ULIS|Ulis]]». Выданню дыска папярэднічала серыя канцэртаў па Беларусі, які зладзіў наваўтвораны лэйбл. Усе трэкі — [[Беларуская мова|беларускамоўныя]]. Вялікай праблемай па меркаванню лэйбла была якасць запісаў, выканаўцы прыносілі песні Сяргею Сахараву на дыскетах. Аснова кампіляцыі — кампазіцыі ад вядучых рок-гуртоў краіны, як ветэранаў сцэны, так і маладых гуртоў. Агульны склад песень для кампіляцыі сфарміраваны выдаўцамі за тры гадзіны. Звядзеннем займаўся [[Сяргей Лабандзіеўскі]]. Друкавалі наклад першага беларускага CD-зборніка ў [[Ізраіль|Ізраілі]]. У сакавіку 1999 года прайшло некалькі канцэртаў-прэзентацый.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://old.tuzinfm.by/article/4437/piersaja-bielaruskaja-cd-skladanka-volnyja-tancy.html|title=Першая беларуская CD-складанка «Вольныя танцы». Інтэрнэт-прэзэнтацыя да 20-годзьдзя (Аўдыё)|last=Будкін|first=Сяргей|authorlink=Сяргей Будкін|ref=tuzin|lang=be|website=[[Тузін Гітоў]]|date=2019-07-08|accessdate=2022-03-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Спіс песень==
{{tracklist
| collapsed       = 
| headline        = 
| extra_column    = 
| total_length    =

| all_writing     = 
| all_lyrics      = 
| all_music       =

| writing_credits = yes
| lyrics_credits  = 
| music_credits   =

| title1          = Танцы на даху
| note1           = 
| writer1         = [[ULIS]]
| lyrics1         = 
| music1          = 
| extra1          = 
| length1         = 5:39

| title2          = Песьня пра любоў
| note2           = 
| writer2         = [[Мясцовы час (гурт)|Мясцовы час]]
| lyrics2         = 
| music2          = 
| extra2          = 
| length2         = 2:59

| title3          = Ночы
| note3           = 
| writer3         = [[Палац (гурт)|Палац]]
| lyrics3         = 
| music3          = 
| extra3          = 
| length3         = 3:34

| title4          = Белая лебедзь
| note4           = 
| writer4         = [[Кася Камоцкая]]
| lyrics4         = 
| music4          = 
| extra4          = 
| length4         = 2:47

| title5          = Грай, дудар!
| note5           = 
| writer5         = [[Камэлот]]
| lyrics5         = 
| music5          = 
| extra5          = 
| length5         = 3:33

| title6          = Песьні пра каханьне
| note6           = 
| writer6         = [[N.R.M.]]
| lyrics6         = 
| music6          = 
| extra6          = 
| length6         = 4:09

| title7          = На барыкадах
| note7           = 
| writer7         = [[Deviation]]
| lyrics7         = 
| music7          = 
| extra7          = 
| length7         = 2:30

| title8          = Язычнік я
| note8           = 
| writer8         = [[Znich]]
| lyrics8         = 
| music8          = 
| extra8          = 
| length8         = 3:39

| title9          = Belarus Über Alles
| note9           = 
| writer9         = [[Neuro Dubel]]
| lyrics9         = 
| music9          = 
| extra9          = 
| length9         = 2:57

| title10         = Сонейка
| note10          = DJ mix
| writer10        = Postscriptum
| lyrics10        = 
| music10         = 
| extra10         = 
| length10        = 5:32

| title11         = Агу, вясна
| note11          = remix
| writer11        = [[KRIWI]]
| lyrics11        = 
| music11         = 
| extra11         = 
| length11        = 4:23

| title12         = Сон у трамваі
| note12          = 
| writer12        = [[Новае Неба]] (Кася Камоцкая)
| lyrics12        = 
| music12         = 
| extra12         = 
| length12        = 2:39

| title13         = Мая мінуўшчына
| note13          = 
| writer13        = Склеп
| lyrics13        = 
| music13         = 
| extra13         = 
| length13        = 5:23

| title14         = Песьня падземных жыхароў
| note14          = 
| writer14        = N.R.M.
| lyrics14        = 
| music14         = 
| extra14         = 
| length14        = 5:29

| title15         = Памыліўся
| note15          = 
| writer15        = Exist
| lyrics15        = 
| music15         = 
| extra15         = 
| length15        = 1:58

| title16         = Alarm
| note16          = 
| writer16        = [[žygimont VAZA]]
| lyrics16        = 
| music16         = 
| extra16         = 
| length16        = 4:05

| title17         = Гомельскі вальс
| note17          = 
| writer17        = [[Крама (гурт)|Крама]]
| lyrics17        = 
| music17         = 
| extra17         = 
| length17        = 5:25
}}
{{зноскі}}

==Спасылкі==
*[https://m.vk.com/wall-2221196_5385 «Вольныя танцы: слухай сваё»]
*[https://www.svaboda.org/a/24870511.html Песьня «Танцы на даху». Група «Уліс». Альбом «Вольныя танцы», «БМА груп», 1999 г.]
*[http://kamunikat.org/download.php?item=3348-19.html&amp;pubref=3348 Вольныя танцы. Слухай сваё]
{{вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Альбомы 1999 года]]
[[Катэгорыя:Беларускія музычныя зборнікі]]</text>
      <sha1>i2osj7ogpqhocm8nhkowb7jfmo3vhkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Аляксандраўна Лапо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704192</id>
    <revision>
      <id>5157725</id>
      <parentid>5050924</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5484" sha1="s62z9wt2l2b09xkjhiu4q4qnbgqs53l" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Лапо}}
{{Тэатральны дзеяч
| Узнагароды = {{медаль Францыска Скарыны}}}}
'''Вольга Аляксандраўна Лапо''' ({{ДН|19|4|1948}}, {{МН|Гомель||}}) — беларуская артыстка балета. Узнагароджана [[медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] ([[2020]]).&lt;ref name=&quot;НГ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://nastgaz.by/fuete-dlya-brydkaga-kachanyatsi/ |title=Фуэтэ для брыдкага качаняці |access-date=24 сакавіка 2022 |archive-date=15 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415215145/https://nastgaz.by/fuete-dlya-brydkaga-kachanyatsi/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|lang=|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=P32000452&amp;p1=1&amp;p5=0|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь №452|author=|website=|date=|publisher=|access-date=24 сакавіка 2022|archive-date=14 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250514013050/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=P32000452&amp;p1=1&amp;p5=0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
У [[1967]] годзе скончыла [[Беларускае харэаграфічнае вучылішча]], у [[1982]] годзе — [[Мінскі інстытут культуры]].

У [[1967]]—[[1988]] гадах — артыстка [[Дзяржаўны тэатр оперы і балета Беларусі|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі]]. Дэбютавала партыяй Сольвейг («Пер Гюнт» на музыку [[Э. Грыг]]а).

Танцоўшчыца лірыка-драматычнага плана, з поспехам выступала ў камедыйных ролях. Выконвала галоўныя партыі ў класічных і сучасных балетах: Марыя («{{нп5|Бахчысарайскі фантан (балет)|Бахчысарайскі фантан|ru|Бахчисарайский фонтан (балет)}}» [[Б. Асаф’еў|Б. Асаф’ева]]), Кітры («[[Дон Кіхот (балет)|Дон Кіхот]]» [[Л. Мінкус]]а), Папялушка («{{нп5|Папялушка (балет)|Папялушка|ru|Золушка (балет)}}» [[С. Пракоф’еў|С. Пракоф’ева]]), Ева («[[Стварэнне свету (Пятроў)|Стварэнне свету]]» [[Андрэй Паўлавіч Пятроў|А. Пятрова]]), Каламбіна («[[Арлекінада (балет)|Арлекінада]]» [[Р. Дрыга]]), Джулія («[[Альпійская балада (балет)|Альпійская балада]]» [[Яўген Глебаў|Я. Глебава]]), Фрыгія («{{нп5|Спартак (балет)|Спартак|ru|Спартак (балет)}}» [[Арам Хачатуран|А. Хачатурана]]), Радысачка («{{нп5|Чыпаліна (балет)|Чыпаліна|ru|Чиполлино (балет)}}» [[Карэн Сурэнавіч Хачатуран|К. Хачатурана]]), вальс («{{нп5|Шапеніяна||ru|Шопениана}}» на музыку [[Ф. Шапен]]а).

У [[1989]]—[[1992]] працавала ў [[Дамаск]]у ([[Сірыя]]), дзе арганізавала першую дзіцячую балетную школу ў Акадэміі мастацтваў.

Выкладчыца ў [[Беларуская дзяржаўная харэаграфічная гімназія-каледж|Беларускай дзяржаўнай харэаграфічнай гімназіі-каледжа]].&lt;ref name=&quot;НГ&quot; /&gt;

У [[2016]] годзе ў выдавецтве «Чатыры чвэрці» выйшла дакументальная аповесць пра балет ''«Саркис и Лаппочка»'', галоўныя героі якой — Віктар Саркісьян і Вольга Лапо.&lt;ref&gt;[http://galalokhova.com/people-and-projects/sarkis-i-lappochka/ Gala Lokhova] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220123004857/http://galalokhova.com/people-and-projects/sarkis-i-lappochka/ |date=23 студзеня 2022 }}: ''«Саркис и Лаппочка»''&lt;/ref&gt;

=== Сям’я ===
Муж — народны артыст Беларусі [[Віктар Саркісьян]].&lt;ref name=&quot;НГ&quot; /&gt;
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|Вольга Аляксандраўна Лапо}}

== Спасылкі ==
* [https://nastgaz.by/fuete-dlya-brydkaga-kachanyatsi/ Фуэтэ для брыдкага качаняці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220415215145/https://nastgaz.by/fuete-dlya-brydkaga-kachanyatsi/ |date=15 красавіка 2022 }}
* {{YouTube|Ia8DDi2WcIg|Камертон. Віктар Саркісьян і Вольга Лапо|logo=1}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лапо Вольга Аляксандраўна}}
[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Артысты балета паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Артысты балета Беларусі]]
[[Катэгорыя:Артысты балета XX стагоддзя]]</text>
      <sha1>s62z9wt2l2b09xkjhiu4q4qnbgqs53l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Восьмы Прэм’ер Тузін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>709733</id>
    <revision>
      <id>5157760</id>
      <parentid>5095656</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6497" sha1="rz3k2a3lm3rukd7p8b4poiz6r9yiwzx" xml:space="preserve">{{Музычны альбом|Вокладка=Восьмы Прэм’ер Тузін.jpg|Тып=складанка|Папярэдні альбом=[[Сёмы Прэм’ер Тузін]]|Пап_год=2014|Назва=Восьмы Прэм’ер Тузін|Працягласць=52:03}}
'''«Восьмы Прэм’ер Тузін»''' ― восьмы выніковы [[Зборнік (музыка)|зборнік]] ад партала «[[Тузін Гітоў]]» з найлепшымі песнямі [[2015 год у гісторыі музыкі|2015 музычнага года]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.experty.by/content/vyishla-skladanka-premjer-tuzin-8-slukhats-spampavats|title=Выйшла складанка «Прэм’ер Тузін 8» (+слухаць/+cпампаваць)|language=be|website=[[Experty.by]]|date=2015-12-09|access-date=2022-06-02}}&lt;/ref&gt;
== Гісторыя стварэння ==
У фарміраванні складанкі ўдзельнічала экспертная рада, якая назвала з 40 удзельнікаў аўдыёчарту ў музычным сезоне на партале «Тузін Гітоў» вартых удзелу ў выніковым туры. 12-ку найлепшых з іх абралі слухачы, галоўная песня сезона – «Будзь злой» ад праекта Яна Маўзера «Мама». Другі год запар складанка выходзіць у выглядзе інтэрнэт-рэліза. У экспертнай радзе былі беларускія паэты [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]], [[Глеб Паўлавіч Лабадзенка|Глеб Лабадзенка]], Антон Рудак, [[Наста Кудасава]], [[Андрэй Сяргеевіч Адамовіч|Андрэй Адамовіч]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://old.tuzinfm.by/article/2641/vosmy-premjer-tuzin---jinternet-reliz-skladanki.html|title=«Восьмы Прэм’ер Тузін» — інтэрнэт-рэліз складанкі (аўдыё/спампаваць)|language=be|website=[[Тузін Гітоў]]|date=2015-12-06|access-date=2022-06-02|archive-date=2 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220602061502/https://old.tuzinfm.by/article/2641/vosmy-premjer-tuzin---jinternet-reliz-skladanki.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== Спіс песень ==
{{tracklist
| collapsed       = 
| headline        = 
| extra_column    = 
| total_length    =

| all_writing     = 
| all_lyrics      = 
| all_music       =

| writing_credits = 
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes

| title1          = Няма каханьня
| note1           = [[Віталь Рыжкоў|Angst]] feat. Алесь Кот-Зайцаў
| writer1         = 
| lyrics1         = Angst
| music1          = Kurguz prod.
| extra1          = 
| length1         =

| title2          = Зіма
| note2           = Пудынг
| writer2         = 
| lyrics2         = Алена Сілівонік (пераклад на [[Беларуская мова|беларускую]] [[Віталь Воранаў|Віталя Воранава]])
| music2          = Пудынг
| extra2          = 
| length2         =

| title3          = Мінулае
| note3           = Майтай
| writer3         = 
| lyrics3         = Андрэй Дзяркоў
| music3          = Андрэй Дзяркоў
| extra3          = 
| length3         =

| title4          = Палон
| note4           = Pauline
| writer4         = 
| lyrics4         = Раман Саракалетаў
| music4          = Раман Саракалетаў
| extra4          = 
| length4         =

| title5          = Будзь злой
| note5           = MAMA
| writer5         = 
| lyrics5         = Ян Маўзер
| music5          = Ян Маўзер і Сяргей Нікалайчанка
| extra5          = 
| length5         =

| title6          = Як мае быць
| note6           = Ілюжан
| writer6         = 
| lyrics6         = Кацярына Аліхвер
| music6          = Ілюжан
| extra6          = 
| length6         =

| title7          = Марнатраўны сын
| note7           = [[Akute]]
| writer7         = 
| lyrics7         = [[Фелікс Аксёнцаў]]
| music7          = [[Слава Корань]]
| extra7          = 
| length7         =

| title8          = Залілось сьлязьмі
| note8           = Нельга забыць
| writer8         = 
| lyrics8         = [[Максім Багдановіч]]
| music8          = Міхал Бараноўскі
| extra8          = 
| length8         =

| title9          = Мая праўда
| note9           = Ворона
| writer9         = 
| lyrics9         = Алена Варона
| music9          = Алена Варона і Яўген Сірата
| extra9          = 
| length9         =

| title10         = Ноч лістапада
| note10          = [[Рокаш (гурт)|Рокаш]]
| writer10        = 
| lyrics10        = Лявон Казакоў
| music10         = Алесь Акульчык
| extra10         = 
| length10        =

| title11         = Конрад Валенрод
| note11          = TonqiXod
| writer11        = 
| lyrics11        = [[Уладзімір Лянкевіч|Уладзь Лянкевіч]]
| music11         = TonqiXod
| extra11         = 
| length11        =

| title12         = Сьнег
| note12          = [[Андрэй Вадзімавіч Макарэвіч|Андрэй Макарэвіч]]
| writer12        = 
| lyrics12        = Андрэй Макарэвіч (пераклад на беларускую Юрыя Несьцярэнкі)
| music12         = Андрэй Макарэвіч
| extra12         = 
| length12        = 
}}

== Зноскі ==
{{Reflist}}
== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
*[https://rateyourmusic.com/release/comp/various-artists/%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%8C%D0%BC%D1%8B-%D0%BF%D1%80%D1%8D%D0%BC%E2%80%99%D0%B5%D1%80-%D1%82%D1%83%D0%B7%D1%96%D0%BD/ «Восьмы Прэм’ер Тузін»] на {{Не перакладзена 5|Rate Your Music|Rate Your Music|en|Rate Your Music}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Альбомы 2015 года]]
[[Катэгорыя:Беларускія музычныя зборнікі]]</text>
      <sha1>rz3k2a3lm3rukd7p8b4poiz6r9yiwzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выбухі ў Абхазіі (2008)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>711463</id>
    <revision>
      <id>5157704</id>
      <parentid>4763411</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* 18 чэрвеня */</comment>
      <origin>5157704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12237" sha1="htldgrc9z64xe24vhf9flgfc8q4wgcq" xml:space="preserve">{{Тэрарыстычная атака
| Назва = Выбухі ў Абхазіі
| Спосаб атакі = выбухі бомбаў
| Месца атакі = {{Сцяг|Абхазія}} [[Абхазія]]
| Мэта атакі = запалохванне мясцовага насельніцтва
| Дата = чэрвень—ліпень 2008
| Загінулыя = 4
| Параненыя = 18
| Колькасць тэрарыстаў = невядома
| Падазраваныя = [[Грузія]] &lt;small&gt;(па заяве Абхазіі)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[арганізаваная злачыннасць|Абхазскія злачынныя арганізацыі]] &lt;small&gt;(па заяве Грузіі)&lt;/small&gt;
}}
'''Выбухі ў Абхазіі 2008 года''' — серыя тэрактаў на тэрыторыі часткова прызнанай дзяржавы [[Рэспубліка Абхазія]] ў перыяд з чэрвеня па ліпень [[2008]] года, у выніку якіх загінулі 4 чалавекі і паранены 18.

== Выбухі ==
=== 18 чэрвеня === 
[[18 чэрвеня]] дзве бомбы, з інтэрвалам у 5 хвілін, падарваліся на чыгуначных шляхах у ваколіцах абхазскай сталіцы горада [[Сухумі]]. Ад выбухаў ніхто не пацярпеў, але ўчастак чыгуначнай дарогі, дзе адбыўся тэракт, апынуўся пашкоджаным&lt;ref name=civil0619&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172618
 |title= В Сухуми произошли два взрыва на ЖД
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-06-19
}}&lt;/ref&gt;.

=== 29 чэрвеня === 
[[29 чэрвеня]] дзве бомбы, таксама з інтэрвалам у 5 хвілін, выбухнулі ў цэнтры [[Гагра|Гагры]], параніўшы 6 чалавек. Першы выбух адбыўся недалёка ад рынку, другі каля супермаркета&lt;ref name=civil0629&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172695
 |title= В результате взрывов в Гагра ранены шесть человек
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-06-29
}}&lt;/ref&gt;. Адна 38-гадовая жанчына атрымала аскепкавае раненне ў вока і была адпраўлена на лячэнне ў адну з бальніц [[Сочы]] ([[Расія]])&lt;ref name=agov0702a&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10880 
 |title=Администрация Гагрского района выделит материальную помощь пострадавшим во время взрыва 29 июня 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-02 
 |access-date=2008-07-04 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061700/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10880 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

=== 30 чэрвеня === 
[[30 чэрвеня]] адбылося два выбухі ў цэнтры Сухумі, ад якіх пацярпелі 6 чалавек. Абодва выбухі адбыліся недалёка ад рынку. Па словах супрацоўнікаў праваахоўных органаў Абхазіі, выбуховыя прылады не ўтрымлівалі аб’ектаў, генерыруючых аскепкі, што кажа аб тым, што мэтай выбухаў было запалохванне насельніцтва&lt;ref name=civil0630a&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172697
 |title= В результате взрывов в Сухуми ранено шесть человек
 |publisher= Civil Georgia
 |date=2008-06-30
}}&lt;/ref&gt;. Чацвёра з шасці пацярпелых тэрмінова дастаўлены ў [[Сухумская гарадская клінічная бальніца|Сухумскую гарадскую клінічную бальніцу]]&lt;ref name=agov0702c&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10855 
 |title=Состояние раненых в результате взрыва 30 июня в районе Сухумского рынка - удовлетворительное 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-02 
 |access-date=2008-07-04 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061721/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10855 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

=== 2 ліпеня === 
[[2 ліпеня]] аўтамабіль, мінуўшы пост МУС Грузіі, наблізіўся да пазіцый расійскіх міратворцаў. На адлегласці прыкладна 300 метраў з машыны быў выкінуты аб’ект, які пасля выбухнуў. Затым машына разгарнулася і бесперашкодна праехала міма паста грузінскай паліцыі. У выніку выбуху ніхто не пацярпеў&lt;ref name=civil0702&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172714
 |title= Рядом с блокпостом российских миротворцев произошел взрыв
 |publisher= Civil Georgia
 |date=2008-07-02
}}&lt;/ref&gt;.

=== 6 ліпеня === 
6 ліпеня, у 22:58 па мясцовым часе, у адным з кафэ горада [[Галі]] выбухнула бомба, у выніку чаго загінулі чацвёра, шэсць чалавек атрымалі раненне. У ліку загінулых былі выконваючы абавязкі начальніка Галійскага аддзялення службы бяспекі Абхазіі, супрацоўнік памежнага ўпраўлення Абхазіі, перакладчык [[Місія ААН па назіранні ў Грузіі|місіі ААН у Грузіі]]ўу Гальскім раёне і адзін мясцовы жыхар. Пацярпелыя былі размеркаваны паміж бальніцамі Галі і Сухумі&lt;ref name=civil0707a&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172759
 |title= В Гали от взрыва погибло четыре человека
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-07-07
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=agov0707a&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10935 
 |title=4 человека погибли в результате взрыва в центре города Гали
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-07 
 |access-date=2008-07-08 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061900/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10935 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=agov0707b&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10952 
 |title=Вице-президент Рауль Хаджимба призвал население Абхазии быть бдительными 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-07 
 |access-date=2008-07-08 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721062003/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10952 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

== Наступствы ==
У адказ на выбухі 29 і 30 чэрвеня Абхазія [[1 ліпеня]] закрыла мяжу з [[Грузія]]й&lt;ref name=civil0701&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172704
 |title= Сухуми перекрыл административную границу
 |publisher= Civil Georgia
 |date=2008-07-01
}}&lt;/ref&gt;. Жыхары Гальскага раёна, якія знаходзіліся ў той момант у Грузіі, на працягу трох дзён вярнуліся на радзіму&lt;ref name=agov0702b&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10857 
 |title=Ситуация в приграничном Гальском районе - стабильная 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-02 
 |access-date=2008-07-04 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061808/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10857 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

== Рэакцыя ==
* '''{{Сцягафікацыя|Абхазія}}'''
Абхазскі ўрад абвінаваціў Грузію ў падрыхтоўцы і ажыццяўленні ўсіх 7 тэрактаў&lt;ref name=iwpr&gt;{{cite web
 |url=http://www.iwpr.net/?p=crs&amp;s=f&amp;o=345538&amp;apc_state=henh
 |title= Abkhazia Blasts Scare Tourists
 |publisher= Institute for War &amp; Peace Reporting
 |date=2008-07-03
 |access-date = 2008-07-04
| archive-url= https://web.archive.org/web/20080708215658/http://www.iwpr.net/?p=crs&amp;s=f&amp;o=345538&amp;apc_state=henh| archive-date= 8 July 2008| url-status= live}}&lt;/ref&gt;. У Сухумі назвалі выбухі 18 чэрвеня тэрарыстычным актам супраць расійскіх грамадзян, якія нядаўна пачалі рамантаваць ўчастак Сухумі—Ачамчыра на абхазскай чыгунцы ў шкоду Грузіі&lt;ref name=civil0619/&gt;. Выбухі 29 і 30 чэрвеня таксама былі названы тэрарыстычнымі актамі, учыненыя з мэтай «падрыву рэпутацыі Абхазіі ў турыстычнай сферы»&lt;ref name=civil0630b&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172698
 |title= В Абхазии произошли четыре взрыва за два дня
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-06-30
}}&lt;/ref&gt;. Таксама Абхазія абвінаваціла Грузію ў [[дзяржаўны тэрарызм|дзяржаўным тэрарызме]]&lt;ref name=civil0707a/&gt;.
* '''{{Сцягафікацыя|Грузія}}'''
Грузінскі бок катэгарычна адпрэчыў абвінавачванні Абхазіі. Міністр абароны [[Давід Кезерашвілі]] заявіў, што ўсе абвінавачванні з’яўляюцца «несур'ёзнымі». Афіцыйны Тбілісі заявіў, што выбухі былі вынікам барацьбы за ўладу паміж рознымі [[Мафія|злачыннымі групоўкамі]] ў Абхазіі. Дэпутат парламента Грузіі [[Ніка Руруа]] заявіў, што выбухі былі накіраваныя на «тэрор у адносінах да мясцовага насельніцтва» з мэтай узмацнення антыгрузінскіх настрояў у рэгіёне&lt;ref name=civil0707a/&gt;&lt;ref name=iwpr/&gt;&lt;ref name=civil0630b/&gt;.
* '''{{Сцягафікацыя|Расія}}'''
Пасля выбуху 2 ліпеня ля паста расійскіх міратворцаў памочнік камандзіра міратворчых сіл Аляксандр Дыярдзіеў абвінаваціў грузінскі бок ў тым, што ён плануе дэстабілізаваць абстаноўку вакол [[Грузіна-абхазскі канфлікт|грузіна-абхазскага канфлікту]]&lt;ref name=civil0702/&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist}}

[[Катэгорыя:Чэрвень 2008 года]]
[[Катэгорыя:Ліпень 2008 года]]
[[Катэгорыя:Грузіна-абхазскі канфлікт]]</text>
      <sha1>htldgrc9z64xe24vhf9flgfc8q4wgcq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157705</id>
      <parentid>5157704</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* 6 ліпеня */</comment>
      <origin>5157705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12236" sha1="pe6eqc0js2wudv2tncgusatww7gomzc" xml:space="preserve">{{Тэрарыстычная атака
| Назва = Выбухі ў Абхазіі
| Спосаб атакі = выбухі бомбаў
| Месца атакі = {{Сцяг|Абхазія}} [[Абхазія]]
| Мэта атакі = запалохванне мясцовага насельніцтва
| Дата = чэрвень—ліпень 2008
| Загінулыя = 4
| Параненыя = 18
| Колькасць тэрарыстаў = невядома
| Падазраваныя = [[Грузія]] &lt;small&gt;(па заяве Абхазіі)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[арганізаваная злачыннасць|Абхазскія злачынныя арганізацыі]] &lt;small&gt;(па заяве Грузіі)&lt;/small&gt;
}}
'''Выбухі ў Абхазіі 2008 года''' — серыя тэрактаў на тэрыторыі часткова прызнанай дзяржавы [[Рэспубліка Абхазія]] ў перыяд з чэрвеня па ліпень [[2008]] года, у выніку якіх загінулі 4 чалавекі і паранены 18.

== Выбухі ==
=== 18 чэрвеня === 
[[18 чэрвеня]] дзве бомбы, з інтэрвалам у 5 хвілін, падарваліся на чыгуначных шляхах у ваколіцах абхазскай сталіцы горада [[Сухумі]]. Ад выбухаў ніхто не пацярпеў, але ўчастак чыгуначнай дарогі, дзе адбыўся тэракт, апынуўся пашкоджаным&lt;ref name=civil0619&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172618
 |title= В Сухуми произошли два взрыва на ЖД
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-06-19
}}&lt;/ref&gt;.

=== 29 чэрвеня === 
[[29 чэрвеня]] дзве бомбы, таксама з інтэрвалам у 5 хвілін, выбухнулі ў цэнтры [[Гагра|Гагры]], параніўшы 6 чалавек. Першы выбух адбыўся недалёка ад рынку, другі каля супермаркета&lt;ref name=civil0629&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172695
 |title= В результате взрывов в Гагра ранены шесть человек
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-06-29
}}&lt;/ref&gt;. Адна 38-гадовая жанчына атрымала аскепкавае раненне ў вока і была адпраўлена на лячэнне ў адну з бальніц [[Сочы]] ([[Расія]])&lt;ref name=agov0702a&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10880 
 |title=Администрация Гагрского района выделит материальную помощь пострадавшим во время взрыва 29 июня 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-02 
 |access-date=2008-07-04 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061700/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10880 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

=== 30 чэрвеня === 
[[30 чэрвеня]] адбылося два выбухі ў цэнтры Сухумі, ад якіх пацярпелі 6 чалавек. Абодва выбухі адбыліся недалёка ад рынку. Па словах супрацоўнікаў праваахоўных органаў Абхазіі, выбуховыя прылады не ўтрымлівалі аб’ектаў, генерыруючых аскепкі, што кажа аб тым, што мэтай выбухаў было запалохванне насельніцтва&lt;ref name=civil0630a&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172697
 |title= В результате взрывов в Сухуми ранено шесть человек
 |publisher= Civil Georgia
 |date=2008-06-30
}}&lt;/ref&gt;. Чацвёра з шасці пацярпелых тэрмінова дастаўлены ў [[Сухумская гарадская клінічная бальніца|Сухумскую гарадскую клінічную бальніцу]]&lt;ref name=agov0702c&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10855 
 |title=Состояние раненых в результате взрыва 30 июня в районе Сухумского рынка - удовлетворительное 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-02 
 |access-date=2008-07-04 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061721/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10855 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

=== 2 ліпеня === 
[[2 ліпеня]] аўтамабіль, мінуўшы пост МУС Грузіі, наблізіўся да пазіцый расійскіх міратворцаў. На адлегласці прыкладна 300 метраў з машыны быў выкінуты аб’ект, які пасля выбухнуў. Затым машына разгарнулася і бесперашкодна праехала міма паста грузінскай паліцыі. У выніку выбуху ніхто не пацярпеў&lt;ref name=civil0702&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172714
 |title= Рядом с блокпостом российских миротворцев произошел взрыв
 |publisher= Civil Georgia
 |date=2008-07-02
}}&lt;/ref&gt;.

=== 6 ліпеня === 
6 ліпеня, у 22:58 па мясцовым часе, у адным з кафэ горада [[Галі]] выбухнула бомба, у выніку чаго загінулі чацвёра, шэсць чалавек атрымалі раненне. У ліку загінулых былі выконваючы абавязкі начальніка Галійскага аддзялення службы бяспекі Абхазіі, супрацоўнік памежнага ўпраўлення Абхазіі, перакладчык [[Місія ААН па назіранні ў Грузіі|місіі ААН у Грузіі]] ў Гальскім раёне і адзін мясцовы жыхар. Пацярпелыя былі размеркаваны паміж бальніцамі Галі і Сухумі&lt;ref name=civil0707a&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172759
 |title= В Гали от взрыва погибло четыре человека
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-07-07
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=agov0707a&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10935 
 |title=4 человека погибли в результате взрыва в центре города Гали
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-07 
 |access-date=2008-07-08 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061900/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10935 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=agov0707b&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10952 
 |title=Вице-президент Рауль Хаджимба призвал население Абхазии быть бдительными 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-07 
 |access-date=2008-07-08 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721062003/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10952 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

== Наступствы ==
У адказ на выбухі 29 і 30 чэрвеня Абхазія [[1 ліпеня]] закрыла мяжу з [[Грузія]]й&lt;ref name=civil0701&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172704
 |title= Сухуми перекрыл административную границу
 |publisher= Civil Georgia
 |date=2008-07-01
}}&lt;/ref&gt;. Жыхары Гальскага раёна, якія знаходзіліся ў той момант у Грузіі, на працягу трох дзён вярнуліся на радзіму&lt;ref name=agov0702b&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10857 
 |title=Ситуация в приграничном Гальском районе - стабильная 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-02 
 |access-date=2008-07-04 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061808/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10857 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

== Рэакцыя ==
* '''{{Сцягафікацыя|Абхазія}}'''
Абхазскі ўрад абвінаваціў Грузію ў падрыхтоўцы і ажыццяўленні ўсіх 7 тэрактаў&lt;ref name=iwpr&gt;{{cite web
 |url=http://www.iwpr.net/?p=crs&amp;s=f&amp;o=345538&amp;apc_state=henh
 |title= Abkhazia Blasts Scare Tourists
 |publisher= Institute for War &amp; Peace Reporting
 |date=2008-07-03
 |access-date = 2008-07-04
| archive-url= https://web.archive.org/web/20080708215658/http://www.iwpr.net/?p=crs&amp;s=f&amp;o=345538&amp;apc_state=henh| archive-date= 8 July 2008| url-status= live}}&lt;/ref&gt;. У Сухумі назвалі выбухі 18 чэрвеня тэрарыстычным актам супраць расійскіх грамадзян, якія нядаўна пачалі рамантаваць ўчастак Сухумі—Ачамчыра на абхазскай чыгунцы ў шкоду Грузіі&lt;ref name=civil0619/&gt;. Выбухі 29 і 30 чэрвеня таксама былі названы тэрарыстычнымі актамі, учыненыя з мэтай «падрыву рэпутацыі Абхазіі ў турыстычнай сферы»&lt;ref name=civil0630b&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172698
 |title= В Абхазии произошли четыре взрыва за два дня
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-06-30
}}&lt;/ref&gt;. Таксама Абхазія абвінаваціла Грузію ў [[дзяржаўны тэрарызм|дзяржаўным тэрарызме]]&lt;ref name=civil0707a/&gt;.
* '''{{Сцягафікацыя|Грузія}}'''
Грузінскі бок катэгарычна адпрэчыў абвінавачванні Абхазіі. Міністр абароны [[Давід Кезерашвілі]] заявіў, што ўсе абвінавачванні з’яўляюцца «несур'ёзнымі». Афіцыйны Тбілісі заявіў, што выбухі былі вынікам барацьбы за ўладу паміж рознымі [[Мафія|злачыннымі групоўкамі]] ў Абхазіі. Дэпутат парламента Грузіі [[Ніка Руруа]] заявіў, што выбухі былі накіраваныя на «тэрор у адносінах да мясцовага насельніцтва» з мэтай узмацнення антыгрузінскіх настрояў у рэгіёне&lt;ref name=civil0707a/&gt;&lt;ref name=iwpr/&gt;&lt;ref name=civil0630b/&gt;.
* '''{{Сцягафікацыя|Расія}}'''
Пасля выбуху 2 ліпеня ля паста расійскіх міратворцаў памочнік камандзіра міратворчых сіл Аляксандр Дыярдзіеў абвінаваціў грузінскі бок ў тым, што ён плануе дэстабілізаваць абстаноўку вакол [[Грузіна-абхазскі канфлікт|грузіна-абхазскага канфлікту]]&lt;ref name=civil0702/&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist}}

[[Катэгорыя:Чэрвень 2008 года]]
[[Катэгорыя:Ліпень 2008 года]]
[[Катэгорыя:Грузіна-абхазскі канфлікт]]</text>
      <sha1>pe6eqc0js2wudv2tncgusatww7gomzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157706</id>
      <parentid>5157705</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рэакцыя */</comment>
      <origin>5157706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12236" sha1="52xvzwakoanypny7j8href0yw1fy94l" xml:space="preserve">{{Тэрарыстычная атака
| Назва = Выбухі ў Абхазіі
| Спосаб атакі = выбухі бомбаў
| Месца атакі = {{Сцяг|Абхазія}} [[Абхазія]]
| Мэта атакі = запалохванне мясцовага насельніцтва
| Дата = чэрвень—ліпень 2008
| Загінулыя = 4
| Параненыя = 18
| Колькасць тэрарыстаў = невядома
| Падазраваныя = [[Грузія]] &lt;small&gt;(па заяве Абхазіі)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[арганізаваная злачыннасць|Абхазскія злачынныя арганізацыі]] &lt;small&gt;(па заяве Грузіі)&lt;/small&gt;
}}
'''Выбухі ў Абхазіі 2008 года''' — серыя тэрактаў на тэрыторыі часткова прызнанай дзяржавы [[Рэспубліка Абхазія]] ў перыяд з чэрвеня па ліпень [[2008]] года, у выніку якіх загінулі 4 чалавекі і паранены 18.

== Выбухі ==
=== 18 чэрвеня === 
[[18 чэрвеня]] дзве бомбы, з інтэрвалам у 5 хвілін, падарваліся на чыгуначных шляхах у ваколіцах абхазскай сталіцы горада [[Сухумі]]. Ад выбухаў ніхто не пацярпеў, але ўчастак чыгуначнай дарогі, дзе адбыўся тэракт, апынуўся пашкоджаным&lt;ref name=civil0619&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172618
 |title= В Сухуми произошли два взрыва на ЖД
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-06-19
}}&lt;/ref&gt;.

=== 29 чэрвеня === 
[[29 чэрвеня]] дзве бомбы, таксама з інтэрвалам у 5 хвілін, выбухнулі ў цэнтры [[Гагра|Гагры]], параніўшы 6 чалавек. Першы выбух адбыўся недалёка ад рынку, другі каля супермаркета&lt;ref name=civil0629&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172695
 |title= В результате взрывов в Гагра ранены шесть человек
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-06-29
}}&lt;/ref&gt;. Адна 38-гадовая жанчына атрымала аскепкавае раненне ў вока і была адпраўлена на лячэнне ў адну з бальніц [[Сочы]] ([[Расія]])&lt;ref name=agov0702a&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10880 
 |title=Администрация Гагрского района выделит материальную помощь пострадавшим во время взрыва 29 июня 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-02 
 |access-date=2008-07-04 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061700/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10880 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

=== 30 чэрвеня === 
[[30 чэрвеня]] адбылося два выбухі ў цэнтры Сухумі, ад якіх пацярпелі 6 чалавек. Абодва выбухі адбыліся недалёка ад рынку. Па словах супрацоўнікаў праваахоўных органаў Абхазіі, выбуховыя прылады не ўтрымлівалі аб’ектаў, генерыруючых аскепкі, што кажа аб тым, што мэтай выбухаў было запалохванне насельніцтва&lt;ref name=civil0630a&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172697
 |title= В результате взрывов в Сухуми ранено шесть человек
 |publisher= Civil Georgia
 |date=2008-06-30
}}&lt;/ref&gt;. Чацвёра з шасці пацярпелых тэрмінова дастаўлены ў [[Сухумская гарадская клінічная бальніца|Сухумскую гарадскую клінічную бальніцу]]&lt;ref name=agov0702c&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10855 
 |title=Состояние раненых в результате взрыва 30 июня в районе Сухумского рынка - удовлетворительное 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-02 
 |access-date=2008-07-04 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061721/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10855 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

=== 2 ліпеня === 
[[2 ліпеня]] аўтамабіль, мінуўшы пост МУС Грузіі, наблізіўся да пазіцый расійскіх міратворцаў. На адлегласці прыкладна 300 метраў з машыны быў выкінуты аб’ект, які пасля выбухнуў. Затым машына разгарнулася і бесперашкодна праехала міма паста грузінскай паліцыі. У выніку выбуху ніхто не пацярпеў&lt;ref name=civil0702&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172714
 |title= Рядом с блокпостом российских миротворцев произошел взрыв
 |publisher= Civil Georgia
 |date=2008-07-02
}}&lt;/ref&gt;.

=== 6 ліпеня === 
6 ліпеня, у 22:58 па мясцовым часе, у адным з кафэ горада [[Галі]] выбухнула бомба, у выніку чаго загінулі чацвёра, шэсць чалавек атрымалі раненне. У ліку загінулых былі выконваючы абавязкі начальніка Галійскага аддзялення службы бяспекі Абхазіі, супрацоўнік памежнага ўпраўлення Абхазіі, перакладчык [[Місія ААН па назіранні ў Грузіі|місіі ААН у Грузіі]] ў Гальскім раёне і адзін мясцовы жыхар. Пацярпелыя былі размеркаваны паміж бальніцамі Галі і Сухумі&lt;ref name=civil0707a&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172759
 |title= В Гали от взрыва погибло четыре человека
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-07-07
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=agov0707a&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10935 
 |title=4 человека погибли в результате взрыва в центре города Гали
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-07 
 |access-date=2008-07-08 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061900/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10935 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=agov0707b&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10952 
 |title=Вице-президент Рауль Хаджимба призвал население Абхазии быть бдительными 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-07 
 |access-date=2008-07-08 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721062003/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10952 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

== Наступствы ==
У адказ на выбухі 29 і 30 чэрвеня Абхазія [[1 ліпеня]] закрыла мяжу з [[Грузія]]й&lt;ref name=civil0701&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172704
 |title= Сухуми перекрыл административную границу
 |publisher= Civil Georgia
 |date=2008-07-01
}}&lt;/ref&gt;. Жыхары Гальскага раёна, якія знаходзіліся ў той момант у Грузіі, на працягу трох дзён вярнуліся на радзіму&lt;ref name=agov0702b&gt;{{cite web
 |url=http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10857 
 |title=Ситуация в приграничном Гальском районе - стабильная 
 |publisher=Администрация Президента Республики Абхазия 
 |date=2008-07-02 
 |access-date=2008-07-04 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721061808/http://www.abkhaziagov.org/ru/president/press/news/detail.php?ID=10857 
 |archive-date=2011-07-21 
 }}&lt;/ref&gt;.

== Рэакцыя ==
* '''{{Сцягафікацыя|Абхазія}}'''
Абхазскі ўрад абвінаваціў Грузію ў падрыхтоўцы і ажыццяўленні ўсіх 7 тэрактаў&lt;ref name=iwpr&gt;{{cite web
 |url=http://www.iwpr.net/?p=crs&amp;s=f&amp;o=345538&amp;apc_state=henh
 |title= Abkhazia Blasts Scare Tourists
 |publisher= Institute for War &amp; Peace Reporting
 |date=2008-07-03
 |access-date = 2008-07-04
| archive-url= https://web.archive.org/web/20080708215658/http://www.iwpr.net/?p=crs&amp;s=f&amp;o=345538&amp;apc_state=henh| archive-date= 8 July 2008| url-status= live}}&lt;/ref&gt;. У Сухумі назвалі выбухі 18 чэрвеня тэрарыстычным актам супраць расійскіх грамадзян, якія нядаўна пачалі рамантаваць участак Сухумі—Ачамчыра на абхазскай чыгунцы ў шкоду Грузіі&lt;ref name=civil0619/&gt;. Выбухі 29 і 30 чэрвеня таксама былі названы тэрарыстычнымі актамі, учыненыя з мэтай «падрыву рэпутацыі Абхазіі ў турыстычнай сферы»&lt;ref name=civil0630b&gt;{{cite web
 |url=https://civil.ge/ru/archives/172698
 |title= В Абхазии произошли четыре взрыва за два дня
 |publisher=Civil Georgia
 |date=2008-06-30
}}&lt;/ref&gt;. Таксама Абхазія абвінаваціла Грузію ў [[дзяржаўны тэрарызм|дзяржаўным тэрарызме]]&lt;ref name=civil0707a/&gt;.
* '''{{Сцягафікацыя|Грузія}}'''
Грузінскі бок катэгарычна адпрэчыў абвінавачванні Абхазіі. Міністр абароны [[Давід Кезерашвілі]] заявіў, што ўсе абвінавачванні з’яўляюцца «несур'ёзнымі». Афіцыйны Тбілісі заявіў, што выбухі былі вынікам барацьбы за ўладу паміж рознымі [[Мафія|злачыннымі групоўкамі]] ў Абхазіі. Дэпутат парламента Грузіі [[Ніка Руруа]] заявіў, што выбухі былі накіраваныя на «тэрор у адносінах да мясцовага насельніцтва» з мэтай узмацнення антыгрузінскіх настрояў у рэгіёне&lt;ref name=civil0707a/&gt;&lt;ref name=iwpr/&gt;&lt;ref name=civil0630b/&gt;.
* '''{{Сцягафікацыя|Расія}}'''
Пасля выбуху 2 ліпеня ля паста расійскіх міратворцаў памочнік камандзіра міратворчых сіл Аляксандр Дыярдзіеў абвінаваціў грузінскі бок ў тым, што ён плануе дэстабілізаваць абстаноўку вакол [[Грузіна-абхазскі канфлікт|грузіна-абхазскага канфлікту]]&lt;ref name=civil0702/&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist}}

[[Катэгорыя:Чэрвень 2008 года]]
[[Катэгорыя:Ліпень 2008 года]]
[[Катэгорыя:Грузіна-абхазскі канфлікт]]</text>
      <sha1>52xvzwakoanypny7j8href0yw1fy94l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ваенная лагістыка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>712647</id>
    <revision>
      <id>5157838</id>
      <parentid>5157475</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* V—XV стагоддзі */ афармленне</comment>
      <origin>5157838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93434" sha1="2z66r2drqevqcmqmett1agcvvew04n4" xml:space="preserve">[[Файл:U.S._Marines_from_Combat_Logistics_Battalion_8,_Transportation_Support_Company,_work_together_with_Navy_personnel_from_Beach_Master_Unit_2_off-loading_ISO_containers_off_a_Landing_Craft_Utility_during_120615-M-KS710-039.jpg|справа|міні|250px|Марскія пехацінцы ЗША з 8-га батальёна матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння і ваенна-марскі персанал {{нп3|2-і атрад бічмайстроў|Другога атраду бічмайстроў||Beachmaster Unit Two}} разгружаюць [[ISO-кантэйнер]]ы з {{нп3|Дэсантны карабель|дэсантнага карабля|ru|Landing Craft Utility}} з дапамогай {{нп3|LVSR|||Logistic Vehicle System Replacement}}]]
'''Ваенная лагістыка''' — гэта дысцыпліна планавання і ажыццяўлення перамяшчэння, забеспячэння і абслугоўвання ўзброеных сіл. У самым поўным сэнсе гэта тыя аспекты або ваенныя аперацыі, якія тычацца&lt;ref&gt;AAP-6 2009, ''NATO Glossary of Terms and Definitions.''&lt;/ref&gt;:

* Праектаванне, распрацоўка, {{нп3|Ваенныя закупкі|набыццё||Military acquisition}}, захоўванне, размеркаванне, абслугоўванне, эвакуацыя і размяшчэнне {{нп3|Матэрыяльная частка|матэрыяльных сродкаў|ru|Материальная часть}}.
* Транспартыроўка персаналу.
* Набыццё або будаўніцтва, абслугоўванне, эксплуатацыя і размяшчэнне аб’ектаў.
* Набыццё або прадастаўленне паслуг.
* Медыцынскае і санітарнае абслугоўванне.

== Этымалогія і азначэнне ==
Слова «лагістыка» паходзіць ад грэчаскага прыметніка ''logistikos'', што азначае «дасведчаны ў разліку»{{Sfn|Mangan|Lalwani|2016}} і адпаведнага лацінскага слова ''logisticus''. У сваю чаргу яны паходзяць ад грэчаскага ''logos'', што адносіцца да прынцыпаў мыслення і дзеяння{{Sfn|Tepic|Tanackov|Stojić|2011}}. Іншы лацінскі корань, ''log-'', даў пачатак ''logio'', што азначае начаваць або жыць, каля 1380 г. і стаў французскім дзеясловам {{Lang|fr|[[wikt:loger|loger]]}} , што азначае «начаваць». Каля 1670 года французскі кароль [[Людовік XIV]] стварыў пасаду {{нп3|Maréchal des logis||fr|Maréchal des logis}}, афіцэр, адказны за планаванне маршаў, стварэнне лагераў і рэгуляванне транспарту і забеспячэння. Тэрмін {{Lang|fr|logistique}} неўзабаве прыйшоў да сваіх абавязкаў{{Sfn|Rider|1970}}. Менавіта ў гэтым сэнсе {{нп3|Антуан-Анры Жаміні||ru|Жомини, Генрих}} спасылаўся на гэты тэрмін у сваім «Кароткім выкладзе ваеннага мастацтва» (1838). У англійскім перакладзе гэтае слова стала «лагістыкай»{{Sfn|Rider|1970}}, адкуль перайшло і ў многія іншыя мовы.

У 1888 годзе Чарлз Роджэрс стварыў курс ваенна-марской лагістыкі ў {{нп3|Ваенны каледж ВМС ЗША|Ваенна-марскім каледжы|uk|Воєнний коледж ВМС США}}. У {{нп3|Ваенная энцыклапедыя Фераў|Ваеннай энцыклапедыі Фераў||A Military Encyclopedia}} (1895) {{нп3|Эдвард Сэмюэль Фэраў|||Edward S. Farrow}}, інструктар па [[Тактыка|тактыцы]] ў [[Ваенная акадэмія ЗША|Уэст-Пойнце]] даў наступнае вызначэнне:

{{Цытата|Ужыванне гэтага слова некаторымі пісьменнікамі Бардзін лічыць больш амбіцыйным, чым дакладным. Яно паходзіць ад лацінскага Logista, адміністратар або інтэндант рымскіх войскаў. Гэта сапраўды тая галіна ваеннага мастацтва, якая ахоплівае ўсе дэталі для перамяшчэння і забеспячэння войскаў. Яна ўключае аддзелы баепрыпасаў, інтэнданцкі, побытавы, медыцынскі і аплатны. Гэта галіна таксама ахоплівае падрыхтоўку і рэгуляванне журналаў для адкрыцця кампаніі, а таксама ўсе маршавыя загады і іншыя загады галоўнакамандуючага адносна перамяшчэння і забеспячэння армій.{{sfn|Farrow|1895|p=230}}}}

Тэрмін стаў папулярным падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У справаздачы «Лагістыка ў Другой сусветнай вайне: канчатковы даклад армейскіх сіл» ({{lang-en|Logistics in World War II: Final Report of the Army Service Forces}} {{нп3|Лерой Лютэс|||LeRoy Lutes}} даў гэтаму тэрміну больш шырокае вызначэнне:

{{Цытата|Слову «лагістыка» было нададзена шмат розных адценняў значэння. Распаўсюджанае вызначэнне: «Тая галіна ваеннага мастацтва, якая ахоплівае дэталі транспарціроўкі, расквартавання і забеспячэння войскаў у ваенных дзеяннях». Паколькі слова выкарыстоўваецца на наступных старонках, азначым яго яшчэ шырэй. Лагістыка ахоплівае ўсе віды ваеннай дзейнасці, якія не ўваходзяць у тэрміны «стратэгія» і «тактыка». У гэтым сэнсе яна ўключае ў сябе закупку, захоўванне і размеркаванне абсталявання і матэрыялаў; перавозку войскаў і грузаў па сушы, моры і паветры; будаўніцтва і абслугоўванне аб'ектаў; сувязь па правадах, радыё і пошце; догляд хворых і параненых; і прыцягненне, класіфікацыю, прызначэнне, дабрабыт і падзел персаналу{{sfn|Lutes|1993|p=vii}}}}
Сёння [[НАТА]] выкарыстоўвае гэтае больш абмежаванае вызначэнне:{{Цытата|Навука аб планаванні і ажыццяўленні перамяшчэння і абслугоўвання сіл. У самым поўным сэнсе гэта аспекты ваенных дзеянняў, якія тычацца наступнага:
* праектаванне і распрацоўка, набыццё, захоўванне, перамяшчэнне, размеркаванне, абслугоўванне, эвакуацыя і ўтылізацыя матэрыяльных сродкаў;
* перавозка персаналу;
* набыццё або будаўніцтва, абслугоўванне, эксплуатацыя і размяшчэнне аб'ектаў;
* набыццё або аказанне паслуг;
* медыцынскае і санітарнае забеспячэнне.{{sfn|NATO|2013|p=2-L-5}}}}
У 1960-я гады гэты тэрмін пачаў выкарыстоўвацца ў дзелавым свеце{{Sfn|Tepic|Tanackov|Stojić|2011|p=379}}, дзе ён азначае фізічнае размеркаванне і кіраванне ланцужкамі паставак{{Sfn|Mangan|Lalwani|2016}}.

== Гісторыя ==

=== Антычнасць ===
[[Файл:Moteursfig20.png|міні|250px|Багажныя [[мул]]ы ў рымскай арміі каля 100 года нашай эры, намаляваныя на [[Калона Траяна|калоне Траяна]]]]
Гістарычна склалася так, што запасы для арміі спачатку здабываліся шляхам здабычы ежы або рабавання, асабліва ў выпадку ежы і {{нп3|Фураж|фуражу|ru|Фураж}}, хаця пры падарожжы па спустошаным рэгіёне або знаходжанні ў адным месцы занадта доўга рэсурсы могуць хутка вычарпацца. Другі метад заключаўся ў тым, што армія брала з сабой тое, што было неабходна, на караблях, {{нп3|У’ючная жывёла|у’ючных жывёлах|ru|Вьючное животное}}, павозках або на спінах саміх салдат. Гэта дазволіла арміі ў некаторай ступені быць самадастатковай, і аж да XIX стагоддзя большую частку [[Боепрыпас|амуніцыі]], неабходнай салдату для ўсёй кампаніі, можна было насіць з сабой. Аднак гэты метад прывёў да павелічэння {{нп3|Вайсковы абоз|вайсковага абозу||Train (military)}}, які мог запаволіць прасоўванне арміі, і распрацоўка больш хуткастрэльнай зброі неўзабаве апярэдзіла здольнасць арміі забяспечваць сябе. Пачынаючы з [[Індустрыяльная рэвалюцыя|прамысловай рэвалюцыі]], новыя тэхналагічныя, тэхнічныя і адміністрацыйныя дасягненні прывялі да трэцяга метаду, а іменна да захавання запасаў у {{нп3|Тыл|тылавой зоне|uk|Тил}} і транспарціроўкі іх на {{нп3|Лінія фронту|лінію фронту|uk|Лінія фронту}}. Гэта прывяло да «лагістычнай рэвалюцыі», якая пачалася ў XX стагоддзі і рэзка палепшыла магчымасці сучасных армій, зрабіўшы іх моцна залежнымі ад гэтай новай сістэмы&lt;ref&gt;Kress, pp. 10-11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For a concise global history see Earl J. Hess, ''Civil War Logistics: A Study of Military Transportation'' (2017) ch 1&lt;/ref&gt;.

=== V—XV стагоддзі ===
[[Файл:.Tapisserie_de_Bayeux_1066_1082_Chariot_avec_du_vin_et_des_armes.jpg|міні|250px|Ваенны транспарт са зброяй і віном для [[Нармандскае заваяванне Англіі|нармандскага ўварвання]], 1066, з [[Дыван з Баё|габелена з Баё]]]]
[[Файл:Plundering_van_Aalst,_fantasie_voorstelling_-_Aalst_-_20318282_-_RCE.jpg|міні|250px|Выява воінаў, якія рабуюць горад і вывозяць здабычу на возіку, XIV ст.]]
Трактат «{{нп3|De re militari|||De re militari}}», напісаны {{нп3|Вегецый|Публіем Флавіем Вегецыем Рэнатам|ru|Вегеций}} у канцы IV стагоддзя, з’яўляецца аўтарытэтным тэкстам, які асвятляе матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне, стратэгію і тактыку, а таксама рэжым навучання салдат у канцы Рымскай імперыі, які падтрымліваўся і мадыфікаваўся на працягу ўсяго [[Сярэдневякоўе|сярэднявечча]]. Ён стаў шырока выкарыстоўвацца ў якасці ваеннага даведніка ў сярэднявечны перыяд і дэманструе сярэднявечную спадчыну і адаптацыю рымскай ваеннай інфраструктуры.

Адной з найбольш значных змен у ваеннай арганізацыі пасля падзення Рымскай імперыі ў V стагоддзі быў пераход ад цэнтралізаванай арміі да камбінацыі ваенных сіл, якія складаюцца з мясцовых войскаў. Згодна з трактатам «{{нп3|De ordine palatii||uk|De ordine palatii}}», складзеным у канцы IX стагоддзя як адлюстраванне арганізацыі [[Двор сюзерэна|двара]] пры [[Людовік III (кароль Францыі)|Людовіку III Французскім]] і [[Карламан II|Карламане II]] — у мірны час мясцовыя войскі часта працавалі ў хатняй гаспадарцы ў мірны час і атрымлівалі ежу і пітво ад вышэйшых службовых асоб у доме. Магнаты сем’яў абапіраліся на ўласныя рэсурсы для сваіх мужчын, і падчас праўлення [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] і праўлення [[Саксонская дынастыя|дынастыі Атонаў]] у Германіі некаторыя кіраўнікі дамоў будавалі пастаянныя сховішчы і жылыя памяшканні для размяшчэння людзей і прыпасаў&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: Food and Fodder in Peace Time}}&lt;/ref&gt;.

Падчас паходу салдаты ў сярэднявеччы (з V па XV стагоддзе ў Еўропе) былі адказныя за забеспячэнне сябе шляхам пошуку ежы, рабавання (часцей падчас [[Аблога|аблог]]) або пакупак на рынках па маршруце паходу. Тым не менш, военачальнікі часта забяспечвалі свае войскі абладненнем і харчамі, але гэта павінна было прадастаўляцца замест жалавання салдатам, калі яны працавалі ў каралеўскім двары, або салдаты павінны былі плаціць за гэта са свайго жалавання, калі яны не працавалі&lt;ref name=&quot;AbelsRichard&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.usna.edu/Users/history/abels/hh381/Medieval%20Logistics.htm|title=War in the Middle Ages: Medieval Logistics – English Experience|last=Abels, Richard|publisher=[[United States Naval Academy]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413140254/http://www.usna.edu/Users/history/abels/hh381/Medieval%20Logistics.htm|archive-date=13 April 2016|accessdate=11 ліпеня 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413140254/http://www.usna.edu/Users/history/abels/hh381/Medieval%20Logistics.htm|archivedate=13 красавіка 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Некаторыя першыя ўрады, такія як Каралінгі ў VIII стагоддзі, патрабавалі, каб салдаты забяспечвалі сабе ежу на працягу трох месяцаў, але кармілі салдат пасля гэтага бясплатна, калі кампанія або аблога працягваліся. Пазней, падчас {{нп3|Саксонскае паўстанне|Саксонскага паўстання|ru|Саксонское восстание}} ў пачатку 1070-х гадоў, саксонскія салдаты павінны былі прывезці запасы, дастатковыя для ўсёй кампаніі&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: Supplies Carried by Militia Troops}}&lt;/ref&gt;.

Што датычыць перавозкі харчоў для воінаў і жывёл, якія суправаджалі войска ў паходах, то для салдат патрабавалася прыкладна 2500 кілаграмаў ежы, для коней — каля 9000 кілаграмаў, а таксама 19000 кілаграмаў (з іх амаль 1/2 збожжа) была неабходная для іншых {{нп3|Працоўная жывёла|працоўных жывёл||Working animal}} (напрыклад, аслоў і валоў) у дзень&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Bachrach|first1=David S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=The Material Reality of Logistics}}&lt;/ref&gt;. Камандзіры таксама маглі браць з сабой статкі буйной рагатай жывёлы, каб забяспечыць сваіх людзей свежым мясам падчас падарожжа. Статак з прыкладна 1000 асобін буйной рагатай жывёлы мог пракарміць каля 14 000 чалавек на працягу прыблізна дзесяці дзён&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: Carrying Food Supplies}}&lt;/ref&gt;.

У’ючныя жывёлы выкарыстоўваліся ў якасці транспартнага сродку для перавозкі ежы і прыпасаў, або пераносячы прыпасы прама на спіне — сярэдні сярэднявечны конь і мул маглі несці прыкладна 100 кілаграмаў — або цягнучы калёсы ці фурманкі, у залежнасці ад умоў надвор’я&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: The Material Reality of Logistics}}&lt;/ref&gt;. Камандзіры таксама карысталіся водным транспартам на працягу ўсяго сярэднявечча, паколькі ён часта быў больш эфектыўным, чым наземны. Да перыяду крыжовых паходаў марскія судны сярэдняга памеру маглі перавозіць некалькі дзясяткаў тон прыпасаў. Таксама выкарыстоўваліся грузавыя караблі, часцей за ўсё [[Дракар|нардычнага тыпу]], {{нп3|Утрэхцкі карабель|утрэхцкага тыпу|nl|Utrechtse schip}} або [[Ког|прота-когі]]. Таксама выкарыстоўваліся рачныя лодкі, падобныя на простыя бярвёны, бо больш буйныя лодкі маглі перавозіць да 15 [[Тона|метрычных тон]] прыпасаў і жывёльнага грузу. Гэтыя караблі зрабілі транспартаванне прыпасаў, а часта і салдат, нашмат прасцейшым і надзейнейшым для камандзіра; але магчымасць выкарыстання воднага транспарту была абмежавана геаграфічным становішчам, надвор’ем і наяўнасцю такіх караблёў&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: Water Transport}}&lt;/ref&gt;. Ва ўсходнім [[Міжземнамор’е|Міжземнамор’і]] многія судны былі меншымі, чым тыя, што выкарыстоўваліся ў антычнасці, часта не перавышаючы 30-40 тон грузападымальнасці. Пастаўка марскім шляхам не абавязкова нашмат прасцейшая, чым пастаўка наземным шляхам, паколькі такія фактары, як пагрузка і разгрузка, выкладка і перамяшчэнне запасаў арміі, якая можа знаходзіцца не на ўзбярэжжы, з’яўляліся фактарамі, якія ўскладняюць задачу{{sfn|McMahon|2021}}.

Акрамя ежы і фуражу камандзіры і салдаты везлі з сабой таксама зброю і даспехі. У лісце [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] да {{нп3|Фульрад|абата Фульрада|ru|Фульрад}} кароль сцвярджае, што вершнікі павінны прыйсці падрыхтаванымі са сваёй уласнай зброяй і рыштункам: у тым ліку «шчытом, дзідай, мячом, кінжалам, лукам і калчанамі са стрэламі»&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Halsall|first=Paul|title=Medieval Sourcebook: Charlemagne: Summons to Army c.804-11|url=https://sourcebooks.fordham.edu/source/carol-sum1.asp|website=sourcebooks.fordham.edu}}&lt;/ref&gt;. Сапраўды гэтак жа, згодна з прававым кодэксам [[Вестготы|вестготаў]] (каля 680), салдаты павінны былі прыйсці экіпіраваныя для паходу з даспехамі і шчытамі. Такая практыка была распаўсюджана на працягу ўсяго перадкрыжовага перыяду. Салдаты часта маглі атрымаць неабходныя рэчы ў мясцовых майстроў: [[Кавальства|кавалі]], {{нп3|Цяслярства|цесляры|uk|Теслярство}} і [[Гарбарства|гарбары]] часта забяспечвалі мясцовае апалчэнне посудам, лукамі і стрэламі, а таксама падковамі і сёдламі&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bachrach|first=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453}}&lt;/ref&gt;. Археолагі таксама знайшлі доказы вытворчасці тавараў пры раскопках каралеўскіх дамоў, што сведчыць аб тым, што рымская інфраструктура цэнтралізаванай вытворчасці ўзбраення і абсталявання была ўспадкавана, нават калі такія прадпрыемствы былі больш дэцэнтралізаванымі. Акрамя таго, усе саслоўі падчас праўлення [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] павінны былі мець цесляроў, укамплектаваных для вытворчасці зброі і даспехаў, згодна з {{нп3|Capitulare de villis||ru|Капитулярий о поместьях}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Carolingian Polyptyques: Capitulare de Villis|url=https://www.le.ac.uk/hi/polyptyques/capitulare/trans.html|website=University of Leicester}}&lt;/ref&gt;.

Будаўніцтва буйнамаштабных сістэм узбраення, у прыватнасці, прызначаных для [[Аблога|абложнай вайны]], таксама было важнай часткай ваеннага матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння. У перыяд да крыжовых паходаў [[вікінгі]] і [[саксы]] часта выкарыстоўвалі рычажную тэхналогію кідання камянёў; але [[Баліста|дзідакідальныя балісты]] з {{нп3|Тарсіённая аблогавая машына|тарсіённым рухавіком||Torsion siege engine}} таксама былі распаўсюджаны, хаця для іх пабудовы патрабавалася значна больш тэхналагічных ведаў. Самай складанай з буйнамаштабных сістэм узбраення была {{нп3|аблогавая вежа||uk|Облогова вежа}}, якая павінна была даць салдатам, якія абложвалі, магчымасць страляць на ўзроўні супернікаў у вежы або дазваляць ім падкаціцца да самой сцяны і падняцца праз яе, штурмуючы крэпасць. Першая згадка аб будаўніцтве аблогавай вежы адносіцца да 984 года падчас аблогі Вердэна каралём {{нп3|Лотар (кароль Францыі)|Лотаром IV|uk|Лотар (король Франції)}}. Гэтыя абложныя машыны часта будаваліся на месцы, а не будаваліся перад пачаткам кампаніі і транспартаваліся разам з салдатамі. У XI стагоддзі [[Атон III|імператар Атон III]] загадаў пабудаваць абложныя машыны толькі пасля таго, як ён прыбыў у крэпасць [[Тывалі]], каб пачаць аблогу, і [[Генрых II Святы|імператар Генрых II]] зрабіў тое ж самае, прыбыўшы ў [[Троя (Апулія)|Трою]]. Звычайна мяркуецца, што матэрыялы для абложных машын перавозілі разам з ежай, фуражом і зброяй і што спецыялізаваныя майстры з ваенных гаспадарак ездзілі разам з войскам, каб будаваць машыны на месцы&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Bachrach|first1=Bernard S.|title=Warfare in Medieval Europe c.400-c.1453|last2=Bachrach|first2=David S.|publisher=Routledge|year=2017|isbn=9781138887664|location=Abingdon, Oxon|chapter=Military Logistics: Large-Scale Weapons Systems}}&lt;/ref&gt;.

У 1294 годзе, у тым самым годзе, калі [[Іаан I Баліял|Іаан I дэ Баліёл, Шатландскі]], адмовіўся падтрымаць запланаванае ўварванне [[Эдуард I|Эдуарда I Анлійскага]] ў [[Францыя|Францыю]], Эдуард I укараніў сістэму ва [[Уэльс]]е і [[Шатландыя|Шатландыі]], паводле якой [[шэрыф]]ы набывалі прадукты харчавання, коней і калёсы ў гандляроў з {{нп3|Экспрапрыяцыя|абавязковым продажам|uk|Експропріація}} па цэнах, фіксаваных ніжэй за звычайныя рынкавыя цэны ў адпаведнасці з {{нп3|Каралеўская прэрагатыва|правамі Кароны|ru|Королевская прерогатива}} на {{нп3|Права каралеўскіх рэквізіцый|каралеўскія рэквізіцыі|ru|Purveyance}}. Затым гэтыя тавары перавозіліся ў {{нп3|Склады забеспячэння|Каралеўскія склады забеспячэння||Supply depot}} на поўдні Шатландыі і ўздоўж шатландскай мяжы, дзе англійскія [[Воінскі абавязак|прызыўнікі]] пад яго камандаваннем маглі іх набыць. Гэта працягвалася падчас {{нп3|Войны за незалежнасць Шатландыі|Першай вайны за незалежнасць Шатландыі|uk|Війни за незалежність Шотландії}}, якая пачалася ў 1296 годзе, хоць сістэма была непапулярнай і скончылася са смерцю Эдуарда I у 1307 годзе &lt;ref name=&quot;AbelsRichard&quot;/&gt;

З пачатку праўлення [[Эдуард II|Эдуарда II]] у 1307 годзе і заканчваючы праўленнем [[Эдуард III|Эдуарда III]] у 1337 годзе, англічане замест гэтага выкарыстоўвалі сістэму, пры якой гандляроў прасілі сустрэцца з арміямі з прыпасамі для прызыўнікоў. Гэта прывяло да незадаволенасці, бо гандляры бачылі магчымасць атрымаць {{нп3|Ваенная спекуляцыя|прыбытак||War profiteering}}, прымушаючы прызыўнікоў плаціць за ежу значна вышэй чым па звычайных рынкавых цэнах&lt;ref name=&quot;AbelsRichard&quot;/&gt;.

Калі [[Эдуард III]] уступіў у [[Стагадовая вайна|Стогадовую вайну]] з Францыяй, якая пачалася ў 1337 годзе, англічане зноў увялі практыку здабычы ежы і набегаў для задавальнення сваіх матэрыяльна-тэхнічных патрэб. Такая практыка доўжылася на працягу ўсёй вайны, працягваючыся ад канца праўлення Эдуарда III да праўлення [[Генрых VI (кароль Англіі)|Генрыха VI]]&lt;ref name=&quot;AbelsRichard&quot;/&gt;.

=== XVI стагоддзе ===
Пачынаючы з канца шаснаццатага стагоддзя, арміі ў [[Еўропа|Еўропе]] значна павялічыліся ў памерах, у некаторых выпадках да 100 000 і больш. Гэтае павелічэнне памеру адбылося не толькі ў колькасці сапраўдных салдат, але і {{нп3|Грамадзянскія асобы, якія суправаджаюць армію|ў лагеры||Camp follower}} — дзесьці ад паловы да паўтара памеру самой арміі — і памеру {{нп3|Вайсковы абоз|вайсковага абозу||Train (military)}} — у сярэднім адзін фургон на кожныя пятнаццаць чалавек&lt;ref&gt;Creveld, pp. 5-7&lt;/ref&gt;. Тым не менш, вельмі малая дзяржаўная падтрымка была аказана гэтым вялікім арміям, пераважная большасць якіх складалася з [[найміт]]аў. Акрамя таго, што дзяржава аплачвала іх службу (гэта некалькі разоў прыводзіла да банкруцтва нават [[Іспанская імперыя|Іспанскай імперыі]]), гэтыя салдаты і іх камандзіры былі вымушаны забяспечваць усё для сябе. Калі армія на пастаяннай аснове знаходзілася ў мястэчку ці горадзе з дзеючым рынкам, або калі яна падарожнічала па добра наладжаным ваенным маршруце, запасы можна было лёгка купіць на месцы з {{нп3|Інтэндант|інтэндантамі|ru|Интендант}}, якія сачылі за абменам. У іншых выпадках армія, якая рухалася па дружалюбнай тэрыторыі, магла чакаць, што за ёй рушаць {{нп3|Маркітант|маркітанты|uk|Маркітант}}, чые запасы былі невялікія і падлягалі {{нп3|Узніманне коштаў|ўзніманню коштаў||Price gouging}}, або [[камісар]]ы, якіх можна было паслаць наперад у горад для стварэння ўмоў, у тым ліку {{нп3|Пастой|расквартаравання||Billet}}, калі гэта неабходна&lt;ref name=&quot;Creveld10&quot;&gt;Creveld, pp. 8-10&lt;/ref&gt;.

Дзейнічаючы на варожай тэрыторыі, армія была вымушана рабаваць сельскія ваколіцы дзеля паставак, гістарычная традыцыя дазваляла весці вайну за кошт праціўніка. Аднак з павелічэннем колькасці арміі залежнасць ад рабавання стала сур’ёзнай праблемай, бо многія рашэнні аб тым, куды армія магла рухацца або ваяваць, прымаліся не на аснове стратэгічных мэтаў, а на падставе таго, ці здольная дадзеная тэрыторыя задаволіць патрэбы салдат. У прыватнасці, гэта закранула аблогі, як для любой арміі, якая спрабавала [[Аблога|аблажыць]] горад або прыйшла на дапамогу. Калі ваенны камандзір не змог рэалізаваць нейкае рэгулярнае папаўненне запасаў, крэпасць або горад са спустошанай сельскай мясцовасцю маглі быць фактычна неўспрымальныя да любой аперацыі&lt;ref name=&quot;Creveld10&quot;&gt;Creveld, pp. 8-10&lt;/ref&gt;.

Наадварот, арміі таго часу не мелі асаблівай патрэбы ў падтрыманні {{нп3|Камунікацыйная лінія|камунікацыйных ліній||Line of communication}} падчас руху, за выключэннем выпадкаў, калі неабходна было набраць больш салдат, і, такім чынам, нельга было адрэзаць іх ад неіснуючых баз забеспячэння. Нягледзячы на тое, што тэарэтычна гэта давала войскам свабоду перамяшчэння, патрэба ў рабаванні перашкаджала любому ўстойліваму, мэтанакіраванаму прасоўванню. Многія арміі былі дадаткова абмежаваныя неабходнасцю прытрымлівацца {{нп3|Водны шлях|водных шляхоў|uk|Водний шлях}} з-за таго, што тыя пастаўкі, якія яны былі вымушаныя везці, можна было лягчэй транспартаваць на лодках. [[Артылерыя]], у прыватнасці, залежала ад гэтага спосабу перамяшчэння, бо нават сціплая колькасць [[Пушка|гармат]] таго перыяду патрабавала сотні [[Конь свойскі|коней]], каб цягнуць яе па сушы, і яны рухаліся з удвая меншай хуткасцю, чым астатняя армія&lt;ref&gt;Creveld, pp. 10-12&lt;/ref&gt;.

=== XVII стагоддзе ===
[[Файл:1647_Vrancx_Marauding_soldiers_anagoria.JPG|міні|250px|Карціна з выявай салдат-рабаўнікоў, {{нп3|Себасцьян Уранкс||ru|Вранкс, Себастьян}}, 1647, якая паказвае людзей і [[ландшафт]], спустошаныя ваеннымі кампаніямі]]
У першай палове семнаццатага стагоддзя [[Трыццацігадовая вайна]] спустошыла вялікія часткі Еўропы, дзе хвалі вялікіх армій захопнікаў неаднаразова рабавалі адны і тыя ж месцы ў пошуках прыпасаў&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Wilson|first1=Peter H.|title=Europe's tragedy : a history of the Thirty Years War|date=2009|publisher=Allen Lane|location=London|isbn=978-0-7139-9592-3|page=345}}&lt;/ref&gt;.

У сярэдзіне XVII стагоддзя [[Францыя]] пад кіраўніцтвам {{нп3|Дзяржсакратар па справах вайны (Францыя)|дзяржсакратара па справах вайны||Secretary of State for War (France)}} {{нп3|Мішэль Ле Целье|Мішэля Ле Целье|uk|Мішель Ле Телльє}} пачала серыю ваенных рэформаў для вырашэння некаторых праблем, якія мучылі арміі раней. Акрамя забеспячэння больш рэгулярнай аплаты салдатам і барацьбы з карупцыяй і неэфектыўнасцю прыватных падрадчыкаў, Ле Тэлье распрацаваў формулы для разліку дакладнай колькасці паставак, неабходных для дадзенай кампаніі, стварыў стандартызаваныя кантракты для працы з камерцыйнымі пастаўшчыкамі і стварыў пастаянны машынапарк, укамплектаваны армейскімі спецыялістамі, працай якіх было перавозіць запасы на некалькі дзён падчас суправаджэння арміі падчас кампаній. З такімі дамоўленасцямі паступова павялічвалася выкарыстанне {{нп3|Склады забеспячэння|складоў забеспячэння||Supply depot}}, якія маглі забяспечыць больш рэгулярны паток паставак праз {{нп3|Канвой|канвоі||Convoy}}. Нягледзячы на тое, што канцэпцыі складоў забеспячэння і канвояў у той час не былі новымі, да павелічэння колькасці арміі рэдка былі прычыны для іх рэалізацыі&lt;ref name=&quot;Creveld20&quot;&gt;Creveld, pp. 17-20&lt;/ref&gt;.

Нягледзячы на гэтыя змены, французскія арміі па-ранейшаму разлічвалі на рабаванне для задавальнення большасці сваіх патрэб падчас руху. Склады ствараліся для канкрэтных кампаній, і любыя лішкі адразу ж прадаваліся як для грашовай выгады, так і для памяншэння падатковага цяжару. Транспартныя сродкі, якія выкарыстоўваліся для фарміравання канвояў, наймаліся ў камерцыйных інтарэсах або рэквізаваліся з мясцовых запасаў. Акрамя таго, улічваючы акцэнт вайны гэтай эпохі на ўмацаваных гарадах і немагчымасць усталяваць {{нп3|Лінія фронту|лінію фронту|uk|Лінія фронту}} або ажыццявіць стабілізацыйны кантроль над вялікімі тэрыторыямі, гэтыя канвоі часта мелі патрэбу ва ўласных арміях для забеспячэння эскорту. Галоўнай перавагай гэтых рэформ было забеспячэнне арміі падчас аблогі. Гэта было пацверджана ў паспяховай кампаніі 1658 года, калі французская армія ні разу не была вымушана спыніць аблогу з-за паставак, у тым ліку {{нп3|Аблога Дзюнкерка (1658)|аблогу Дзюнкерка||Siege of Dunkirk (1658)}}&lt;ref name=&quot;Creveld20&quot;&gt;Creveld, pp. 17-20&lt;/ref&gt;.

Сын Ле Тэлье [[Франсуа-Мішэль маркіз дэ Лувуа|Лувуа]] працягнуў рэформы бацькі пасля ўступлення на пасаду. Важнейшай з іх было забеспячэнне бясплатнага штодзённага пайка для салдат у памеры двух фунтаў хлеба або [[Галета|цвёрдага]] хлеба ў дзень. Гэтыя рацыёны дапаўняліся па меры магчымасці крыніцай бялку, такой як [[мяса]] ці {{нп3|Боб (плод)|бабы|uk|Біб (плід)}}; салдаты па-ранейшаму адказвалі за набыццё гэтых тавараў з уласнай кішэні, але яны часта былі даступныя па цэнах ніжэйшых за рынкавыя або нават бясплатна за кошт дзяржавы. Лувуа таксама зрабіў пастаянную сістэму складоў, якія знаходзіліся пад наглядам мясцовых губернатараў, каб пераканацца, што яны былі цалкам укамплектаваныя. Некаторыя з гэтых складоў былі прысвечаны забеспячэнню прыгранічных гарадоў і крэпасцей на некалькі месяцаў у выпадку аблогі, у той час як астатнія былі прысвечаны падтрымцы французскіх армій, якія дзейнічалі ў полі&lt;ref&gt;Creveld, pp. 21-22&lt;/ref&gt;.

Дзякуючы гэтым рэформам французская армія атрымала адну з лепшых у Еўропе сістэм матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння, аднак па-ранейшаму былі сур’ёзныя абмежаванні на яе магчымасці. Толькі невялікая частка патрэб арміі ў забеспячэнні магла быць задаволена складамі, патрабуючы, каб яна працягвала выкарыстоўваць рабаванне. У прыватнасці, гэта датычылася скорапсавальных тавараў або занадта грувасткіх для захоўвання і транспарціроўкі, напрыклад, кармоў. Кіраванне і транспарціроўка паставак заставаліся неадэкватнымі і залежалі ад прыватных падрадчыкаў. Асноўнай мэтай гэтай сістэмы па-ранейшаму было забеспячэнне арміі падчас аблогі, задача, якую яна выканала, а не павелічэнне свабоды яе перамяшчэння&lt;ref&gt;Creveld, pp. 23-26&lt;/ref&gt;.

=== XVIII стагоддзе ===
Брытанцы былі сур’ёзна абмежаваныя ў [[Вайна за незалежнасць ЗША|вайне за незалежнасць ЗША]] з-за неабходнасці перавозіць усе пастаўкі праз [[Атлантычны акіян|Атлантыку]], паколькі амерыканцы перашкаджалі большасці мясцовых пакупак. Брытанцы знайшлі рашэнне пасля вайны, атрымаўшы інфраструктуру і досвед, неабходныя для кіравання [[Брытанская імперыя|імперыяй]]. Лондан рэарганізаваў кіраванне пастаўкамі ваеннага харчавання і транспарту, што было завершана ў 1793-94 гадах, калі гэтыя абавязкі ўзялі на сябе ваенна-марскія саветы па харчаванні і транспарце. Змены грунтаваліся на досведзе, атрыманым з забеспячэння вельмі далёкага [[Фалклендскія астравы|фалклендскага]] гарнізона (1767-72), каб сістэматызаваць неабходныя пастаўкі ў далёкія месцы, такія як [[Аўстралія]], [[Новая Шатландыя]] і [[Сьера-Леонэ]]. Гэтая новая інфраструктура дазволіла Брытаніі распачаць вялікія экспедыцыі на кантынент падчас {{нп3|Французскія рэвалюцыйныя войны|рэвалюцыйных|uk|Французькі революційні війни}} і [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]] і развіць глабальную сетку гарнізонаў у калоніях&lt;ref&gt;Morriss, Roger. «Colonization, Conquest, and the Supply of Food and Transport: The Reorganization of Logistics Management, 1780—1795,» ''War in History,'' (July 2007), 14#3 pp.&amp;nbsp;310-24,&lt;/ref&gt;.

=== XIX стагоддзе ===

==== Напалеон ====
[[Файл:Garde_Train_GA.jpg|міні|250px|Вайсковы абоз {{нп3|Імператарская гвардыя (Першая імперыя)|французскай імператарскай гвардыі|ru|Императорская гвардия (Первая империя)}}]]
Да [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]] ваеннае забеспячэнне грунтавалася на кантрактах з прыватнымі кампаніямі, рабаваннях і рэквізіцыях (законнае выманне ўсяго неабходнага арміі з мінімальнай кампенсацыяй). [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]] зрабіў матэрыяльна-тэхнічныя аперацыі галоўнай часткай французскай стратэгіі{{Sfn|Schneid|2005|p=106}}. Падчас {{нп3|Ульмская кампанія|Ульмскай кампаніі|ru|Ульмская кампания}} ў 1805 годзе у французскай арміі з 200 000 чалавек не было патрэбы ў працаёмкіх намаганнях шукаць у сельскай мясцовасці запасы і жыць за кошт зямлі, бо яна была добра забяспечана нямецкімі саюзнікамі Францыі{{Sfn|Schneid|2005|p=106}}. Саюзнік Францыі, [[Баварскае курфюрства|курфюрства Баварыя]], ператварыла горад [[Аўгсбург]] у гіганцкі цэнтр забеспячэння, што дазволіла [[Вялікая армія|Вялікай арміі]], шчодра папаўненай ежай, абуткам і [[боепрыпас]]амі, хутка ўварвацца ў Аўстрыю пасля вырашальнай французскай перамогі пры [[Ульм]]е{{Sfn|Schneid|2005|p=129}}. Напалеон нічога не пакінуў на волю выпадку, папрасіўшы баварцаў загадзя падрыхтаваць пэўную колькасць ежы ў некаторых гарадах, такіх як [[Вюрцбург]] і Ульм, за што французы кампенсавалі ім грошы{{Sfn|Schneid|2005|p=107}}. Калі патрабаванні Францыі аказаліся празмернымі для нямецкіх княстваў, французская армія выкарыстала сістэму ваўчараў для рэквізіцыі паставак і падтрымання хуткага прасоўвання Францыі{{Sfn|Schneid|2005|p=108}}. Пагадненні з французскімі саюзнікамі дазволілі французам атрымаць велізарную колькасць паставак на працягу некалькіх дзён{{Sfn|Schneid|2005|p=167}}. Напалеон стварыў буйны склад запасаў у [[Пасау]], з баржамі, якія транспартавалі запасы па [[Дунай|Дунаі]] ў [[Вена|Вену]], каб падтрымліваць французскую армію ў баявой гатоўнасці да [[Бітва пад Аўстэрліцам|бітвы пры Аўстэрліцы]]{{Sfn|Schneid|2005|p=129}}. У 1807 годзе Напалеон стварыў першыя {{нп3|Вайсковы абоз|вайсковыя абозныя||Train (military)}} палкі — падраздзяленні, цалкам прызначаныя для забеспячэння і транспарціроўкі абладнення.

Французская сістэма паказала сябе дрэнна перад тварам партызанскіх дзеянняў іспанскіх {{нп3|Гверыльясы|гверыльясаў|ru|Гверильясы}}, якія нацэліліся на іх лініі забеспячэння падчас {{нп3|Вайна на Пірэнэйскім паўвостраве|вайны на Пірэнейскім паўвостраве|be-tarask|Вайна на Пірэнэйскім паўвостраве}}, і брытанскай блакадай акупаваных французамі партоў на [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнэйскім паўвостраве]]. Неабходнасць забеспячэння абложанай [[Барселона|Барселоны]] зрабіла немагчымым кантроль над правінцыяй і спыніла планы Францыі па ўключэнні [[Каталонія|Каталоніі]] ў склад імперыі Напалеона&lt;ref&gt;Morgan, John. «War Feeding War? The Impact of Logistics on the Napoleonic Occupation of Catalonia», ''Journal of Military History'', January 2009, 73#1 pp.&amp;nbsp;83-116&lt;/ref&gt;.

Першы тэарэтычны аналіз гэтага быў зроблены швейцарскім пісьменнікам {{нп3|Антуан-Анры Жаміні|Антуанам-Анры Жаміні|ru|Жомини, Генрих}}, які вывучаў напалеонаўскія войны. У 1838 годзе ён распрацаваў тэорыю вайны, заснаваную на трыадзінстве стратэгіі, тактыкі і матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння.

==== Чыгуначныя дарогі ====
[[Файл:Firefly_train.JPG|міні|250px|Інжынеры {{нп3|Ваенная чыгунка ЗША|ваеннай чыгункі ЗША||United States Military Railroad}} сочаць за першым выкарыстаннем драўлянай [[Эстакада|эстакады]], якую яны спешна пабудавалі, каб замяніць мураваны мост, разбураны [[Армія Канфедэратыўных Штатаў Амерыкі|канфедэратамі]], {{нп3|Чыгунка Оранж - Александрыя|чыгунка O&amp;A||Orange and Alexandria Railroad}}, Паўночная [[Вірджынія]], c. 1863 год]]
Да сярэдзіны XIX стагоддзя чыгунка і параходы зрабілі рэвалюцыю ў лагістыцы.

Падчас [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны ў Амерыцы]] (1861-65) абедзве арміі шырока выкарыстоўвалі чыгунку для перавозкі асабістага складу, прыпасаў, коней і мулаў, а таксама цяжкіх палявых частак. Абодва спрабавалі парушыць матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне праціўніка, знішчыўшы шляхі і масты&lt;ref&gt;Huston, James A. [https://books.google.com/books?id=Y8pabWzrsocC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false online ''The Sinews of War: Army Logistics, 1775—1953''] U.S. Army, 1966&lt;/ref&gt;. {{нп3|Ваенныя чыгункі|||Military railways}} былі пабудаваныя спецыяльна для падтрымкі армій у полі.

Падчас [[Аўстра-пруска-італьянская вайна|Сямітыднёвай вайны]] 1866 года чыгунка дазволіла хутка мабілізаваць прускую армію, але праблема дастаўкі грузаў ад канца чыгуначных ліній да частак на фронце прывяла да таго, што амаль 18 000 тон апынуліся ў пастцы цягнікоў, якія немагчыма было выгрузіць на наземны транспарт&lt;ref&gt;Creveld, p. 84&lt;/ref&gt;. Выкарыстанне Прусіяй чыгунак падчас [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]] часта згадваецца як яскравы прыклад матэрыяльна-тэхнічнай мадэрнізацыі, але перавагі манеўру часта атрымлівалі шляхам адмовы ад ліній забеспячэння, якія былі безнадзейна перагружаныя тылавым рухам&lt;ref&gt;Creveld, pp. 92-108.&lt;/ref&gt;.

=== XX стагоддзе ===

==== [[Першая Сусветная вайна]] ====
[[Файл:Bundesarchiv_Bild_104-0984A,_Bei_Etricourt,_Truppen_auf_Landstraße.jpg|міні|250px|Вузкае месца нямецкай коннай цягі перад часовымі мастамі каля {{нп3|Этрыкур-Мананкур|Этрыкура|uk|Етрикур-Мананкур}}, Францыя, падчас {{нп3|Аперацыя «Міхаэль»|аперацыі «Міхаэль»|uk|Операція «Міхаель»}}, 24 сакавіка 1918]]
З пашырэннем ваеннай [[Воінскі абавязак|павіннасці]] і сістэм [[Служба ў рэзерве|рэзервавання]] ў дзесяцігоддзі да XX стагоддзя патэнцыйны памер армій істотна павялічыўся, у той час як {{нп3|Індустрыяльныя войны|індустрыялізацыя агнявой моцы|uk|Індустріальні війни}} (вінтоўкі з {{нп3|Коўзскі затвор|коўзкім затворам|uk|Ковзний затвор}} з больш высокай хуткастрэльнасцю, вялікая артылерыя ў большай колькасці, плюс [[кулямёт]]ы) пачала памнажаць патэнцыйную колькасць неабходных [[боепрыпас]]аў. Ваенныя матэрыяльна-тэхнічныя сістэмы, аднак, працягвалі абапірацца на тэхналогіі XIX стагоддзя.

Калі пачалася [[Першая сусветная вайна]], магчымасці чыгуначнага і коннага забеспячэння былі расцягнуты да мяжы. Там, дзе [[Пазіцыйная вайна|траншэйная вайна заходзіла]] ў тупік, для пашырэння чыгуначнай сеткі да лініі фронту былі пабудаваны спецыяльныя [[Вузкакалейная чыгунка|вузкакалейныя]] {{нп3|ваенна-палявыя чыгункі||ru|Военно-полевые железные дороги}}. Вялікія памеры нямецкай арміі апынуліся занадта вялікімі для яе чыгункі, каб падтрымаць яе, акрамя як у нерухомым стане&lt;ref&gt;Creveld, pp. 138-41.&lt;/ref&gt;. Тактычныя поспехі, такія як {{нп3|Аперацыя «Міхаэль»||uk|Операція «Міхаель»}}, ператварыліся ў аператыўныя няўдачы, калі матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне не паспявала за прасоўваннем арміі па зааранай снарадамі зямлі&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Zabecki|first1=David T.|title=The German 1918 Offensives: A Case Study of the Operational Level of War|date=2009|publisher=Taylor &amp; Francis|location=London|isbn=978-0415558792|page=56}}&lt;/ref&gt;.

На морах брытанская {{нп3|блакада Германіі|||Blockade of Germany}} ўтрымлівала кантроль над сыравінай, таварамі і прадуктамі харчавання, неабходнымі для падтрымкі ваенных намаганняў Германіі, і лічыцца адным з ключавых элементаў канчатковай перамогі саюзнікаў у вайне&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vincent|first=C. Paul|title=The Politics of Hunger: The Allied Blockade of Germany, 1915–1919|url=https://archive.org/details/politicsofhunger00cpau_0|publisher=Ohio University Press|date=1985|location=Athens (Ohio) and London}}&lt;/ref&gt;. У той жа час {{нп3|неабмежаваная падводная вайна||be-tarask|Неабмежаваная падводная вайна}} Германіі паказала ўразлівасць марскіх шляхоў, нягледзячы на {{нп3|Панаванне на моры|перавагу саюзнікаў на флоце|ru|Господство на море}}.

==== [[Другая Сусветная вайна]] ====

[[Файл:Red_Ball_Express_Regulating_Point.jpg|справа|міні|250пкс|Грузавікі {{нп3|Red Ball Express||ru|Red Ball Express}}, арганізаваныя для забеспячэння сіл [[Антыгітлераўская кааліцыя|саюзнікаў]] у [[Францыя|Францыі]] пасля прарыву з пляжаў у [[Аперацыя «Нептун»|дзень D]], рухаюцца праз кантрольны пункт, 1944]]
[[Файл:Hrh_Princess_Elizabeth_in_the_Auxiliary_Territorial_Service,_April_1945_TR2832.jpg|250пкс|міні|Ваенны грузавік у {{нп3|Жаночы дапаможны тэрытарыяльны корпус|дапаможнай тэрытарыяльнай службы|uk|Жіночий допоміжний територіальний корпус}} з тагачаснай [[Лізавета II|прынцэсай Лізаветай]] у 1945 годзе.]]
[[Файл:Red_Ball_Express_-_Truck_in_the_mud.jpg|справа|міні|250пкс| Загразлы ў гразі грузавік «{{нп3|GMC CCKW|Дзве з паловай|ru|GMC CCKW}}» {{нп3|Red Ball Express||ru|Red Ball Express}}, 1944 год.]]
[[Файл:Convoy001.jpg|міні|250пкс|Грузавы канвой саюзнікаў перасякае Атлантыку, каля 1944 года.]]
[[Танкавыя войскі|Механізацыя вядзення баявых дзеянняў]], якая пачалася ў канцы Першай сусветнай вайны, дадала да нагрузкі на ваеннае матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне павелічэнне боепрыпасаў, паліва і патрэбаў у абслугоўванні [[танк]]аў і іншых {{нп3|Баявая машына|баявых машын|uk|Бойова машина}}. Рост патрэбаў у больш магутных і шматлікіх ваенных караблёў і {{нп3|Ваенна-паветранае судна|самалётаў|uk|Військовий літак}} яшчэ больш павялічваў гэты цяжар. З іншага боку, механізацыя таксама прынесла {{нп3|Аўтамабільная тэхніка ваеннага прызначэння|грузавікі|ru|Автомобильная техника военного назначения}} ў лагістыку; хоць яны звычайна патрабуюць лепшых дарог і мастоў, грузавікі значна хутчэйшыя і больш эфектыўныя, чым конны транспарт, які вязе [[Корм|фураж]]. У той час як многія краіны, у тым ліку Германія, працягвалі ў некаторай ступені спадзявацца на фургоны&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Weapons, Strategy, and War, The Organization of Armies|url=http://ccnmtl.columbia.edu/services/dropoff/schilling/mil_org/milorgan_99.html|website=Columbia University Center for Teaching and Learning|quote=For transport, the [standard 1944 German Infantry] division had 615 motor vehicles and 1,450 horse-drawn vehicles.}}&lt;/ref&gt;, [[ЗША]] і [[Вялікабрытанія]] ахвотна перайшлі на грузавікі ўсюды, дзе гэта было магчыма.

Ваеннае матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне адыгрывала значную ролю ў многіх аперацыях [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], асабліва ў аперацыях удалечыні ад прамысловых цэнтраў, ад [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|фінскай Лапландыі]] да {{нп3|Бірманская кампанія|Бірманскай кампаніі|uk|Бірманська кампанія}}, абмяжоўваючы памер і рух любых ваенных сіл. У {{нп3|Паўночна-Афрыканская кампанія|Паўночна-Афрыканскай кампаніі|uk|Північно-Африканська кампанія}}, пры адсутнасці чыгункі, невялікай колькасці дарог і гарачым сухім клімаце, атакі і наступленні былі прымеркаваны ў той жа ступені да матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння, як і да варожых дзеянняў. Дрэннае матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне, у выглядзе велізарных адлегласцяў Расіі і стану яе дарожнай і чыгуначнай сетак, паспрыяла лёсу [[План Барбароса|ўварвання Германіі ў СССР]] : нягледзячы на шматлікія перамогі ў баях, кампанія страціла абарот перад брамай Масквы.

Разрыў лініі матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння стаў галоўнай мэтай для {{нп3|Ваенна-паветраная моц|авіяцыі||Airpower}}; адзін [[знішчальнік]] можа адначасова атакаваць дзесяткі машын забеспячэння, {{нп3|Абстрэл|абстрэльваючы||Strafing}} дарогу за шмат міль за лініяй фронту. Перавага ў [[Панаванне ў паветры|паветры]] стала вырашальнай практычна для любога буйнога наступлення ў добрае надвор’е. Ваенна-паветраныя сілы саюзнікаў разбурылі кантраляваныя Германіяй масты і чыгуначную інфраструктуру па ўсёй паўночнай Францыі, каб забяспечыць поспех высадкі ў [[Аперацыя «Нептун»|Нармандыі]], але пасля {{нп3|Аперацыя «Кобра»|прарыву з Нармандыі|uk|Операція «Кобра»}} гэта цяпер абмежавала матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне саюзнікаў. У адказ быў арганізаваны {{нп3|Red Ball Express||ru|Red Ball Express}} — масавая сістэма канвояў грузавікоў для прасоўвання ў бок Германіі. Падчас [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітвы]] Германія спрабавала забяспечыць забеспячэнне акружанай [[6-я армія (Германія)|6-й арміяй]] паветраным шляхам, так званым [[Паветраны мост|паветраным мостам]], але ім не хапала дастатковага паветранага транспарту. Аэрамасты саюзнікаў былі больш паспяховымі; у Бірманскай кампаніі і пры аперацыі па арганізацыі {{нп3|Авіямост «Горб»|авіямоста «Горб»||The Hump}}, каб папоўніць [[Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)|кітайскія ваенныя намаганні]]. (Праз некалькі гадоў пасля вайны {{нп3|Берлінскі паветраны мост||ru|Берлинский воздушный мост}} паспяхова забяспечваў усю несавецкую палову горада.)

На моры [[Бітва за Атлантыку (1939—1945)|бітва за Атлантыку]] пачалася ў першыя дні вайны і працягвалася да канца. [[Трэці рэйх|Нямецкія]] {{нп3|Крэйсерская вайна|гандлёвыя рэйдары|uk|Крейсерська війна}} і {{нп3|U-Boot|падводныя лодкі|uk|U-Boot}} нацэліліся на жыццёва важныя {{нп3|Канвой|канвоі||Convoy}} грузавых караблёў саюзнікаў, якія забяспечвалі брытанскія, амерыканскія і расійскія войскі, і сталі больш эфектыўнымі, чым падчас Першай сусветнай вайны. Тэхналагічныя ўдасканаленні як у падводных лодках, так і ў {{нп3|Супрацьлодкавая абарона|супрацьлодкавай абароне|uk|Протичовнова оборона}} імкліва пераўзыходзілі адзін аднаго на працягу многіх гадоў, саюзнікі ў канчатковым выніку кантралявалі страты падводных лодак.

Лагістыка была сур’ёзнай праблемай для амерыканскіх ваенных намаганняў, паколькі матэрыялы ваеннага часу павінны былі пастаўляцца альбо праз [[Атлантычны акіян|Атлантыку]], альбо праз [[Ціхі акіян]]. [[Трэці рэйх|Германія]] распачала агрэсіўную кампанію на падводных лодках супраць амерыканскай матэрыяльна-тэхнічнай базы ў Атлантыцы, але японцы грэбавалі нападамі караблёў у Ціхім акіяне, выкарыстоўваючы свае падводныя лодкі, каб ваяваць разам з надводным флотам у буйнамаштабных бітвах&lt;ref&gt;{{Cite book|editor=Alan Gropman|title=The big 'L' : American logistics in World War II|url=https://books.google.com/books?id=FSeJJDfj140C&amp;pg=PA265|year=1997|publisher=National Defense University Press|pages=265–92|isbn=978-1428981355}}, Detailed overview. [http://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/BigL/ online free]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;William L. McGee and Sandra McGee, ''Pacific Express: The Critical Role of Military Logistics in World War II'' (2009)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Richard M. Leighton and Robert W. Coakley, '' United States Army in World War II: War Department, Global Logistics and Strategy, 1940—1943'' (1955).&lt;/ref&gt;.

Вялікія матэрыяльна-тэхнічныя адлегласці дамінавалі ў [[Ціхаакіянскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Ціхаакіянскай вайне]]. Для [[Напад на Пёрл-Харбар|нападу на Пёрл-Харбар]] [[Японская імперыя|японцам]] спатрэбіліся шматлікія {{нп3|Танкер-запраўнік|нафтавыя|uk|Танкер-заправник}} караблі для дазапраўкі атакуючага флоту ў моры па маршруце. Велізарная колькасць транспартных сродкаў, у тым ліку тысячы амерыканскіх {{нп3|Судна класу «Ліберці»|суднаў класу «Ліберці»|uk|Судна класу «Ліберті»}}, спатрэбілася для падтрымання сіл саюзнікаў, якія адбіваліся на японскай зямлі. Як і ў Атлантыцы, [[Ціхаакіянскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|падводная вайна]] прынесла больш страт, чым марскія бітвы, патанула больш за 1200 гандлёвых судоў&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Silent Victory|year=1976|url=https://archive.org/details/silentvictoryuss0000blai|publisher=Bantam|isbn=978-0553010503|pages=[https://archive.org/details/silentvictoryuss0000blai/page/359 359]–60, 551–52, 816}}&lt;/ref&gt;.

==== [[Вайна ў Персідскім заліве]] ====
Падчас [[Вайна ў Персідскім заліве|аперацыі «Бура ў пустыні»]] амерыканскія сілы сутыкнуліся з цяжкай задачай утрымліваць больш за 500 000 амерыканскіх вайскоўцаў у геаграфічна аддаленых суровых умовах без папярэдняй прысутнасці або базавання&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Logistics of War|date=2000|publisher=DIANE Publishing|isbn=9781428993785|pages=205}}&lt;/ref&gt;. Гэтая праблема была яшчэ больш падкрэслена матэрыяльна-тэхнічнымі патрэбамі задзейнічаных сіл. Тыповая [[Дывізія|бронетанкавая дывізія]] ЗША складалася з 350 танкаў, 200 {{нп3|Брэдлі (гусенічная платформа|баявых машын Bradley|ru|Брэдли (гусеничная платформа)}} і 16 000 салдат. Разам іх штодзённая патрэба ў пастаўках можа складаць 5000 тон боепрыпасаў, 555 000 галонаў паліва, 300 000 галонаў вады і 80 000 ежы. Для задавальнення гэтых патрэб дывізія мела каля тысячы грузавых аўтамабіляў з грузамі, гаручым і боепрыпасамі, а 3500 салдат дывізіі неслі тылавое забеспячэнне. Аднак, нягледзячы на гэтыя рэсурсы, дывізія магла існаваць толькі на працягу трох-пяці дзён, потым патрабавалася папаўненне запасаў з вонкавай крыніцы&lt;ref name=&quot;TLOW206&quot;&gt;The Logistics of War, p. 206—207&lt;/ref&gt;. Сапраўды гэтак жа звычайнай [[Эскадрылля|эскадрыллі]] з 24 [[знішчальнік]]аў спатрэбіцца эквівалент 20 {{нп3|Lockheed C-141 Starlifter|C-141 Starlifter|uk|Lockheed C-141 Starlifter}}, якія перавозяць матэрыялы для падтрымкі першапачатковага разгортвання і аператыўнай здольнасці&lt;ref name=&quot;TLOW212&quot;&gt;The Logistics of War, p. 212&lt;/ref&gt;.

=== XXI стагоддзе ===
Пасля 2016 года, калі контрпаўстанцкія аперацыі ў {{нп3|Цэнтральнае Камандаванне Узброеных сіл ЗША|CENTCOM|uk|Центральне Командування Збройних сил США}} згортваліся, Міністэрства абароны ЗША пачало рыхтавацца да буйнамаштабных баявых аперацый ({{lang-en|large scale combat operations - LSCO}}) супраць блізкіх супернікаў&lt;ref name=&quot;csa1&quot;&gt;[https://api.army.mil/e2/c/downloads/2021/03/23/eeac3d01/20210319-csa-paper-1-signed-print-version.pdf Chief of Staff Paper #1 (16 Mar 2021) Army Multi-Domain Transformation] Unclassified version&lt;/ref&gt;. {{нп3|Рэарганізацыя Арміі ЗША|Чакаецца|ru|Реорганизация Армии США}}, што гэтыя праціўнікі будуць здольныя да інтэграваных, скаардынаваных, амаль адначасовых дзеянняў у некалькіх сферах ({{lang-en|Multi-Domain Operations (MDO)}}) — у паветры, космасе, на сушы, моры і кібернетычнай галіне (гэта значыць рабатызаваныя, кіраваныя камп’ютарамі і нават аўтаматызаваныя супрацьстаянні/крызісы/канфлікты))&lt;ref name=&quot;csa1&quot; /&gt;. Чакаецца падрыхтоўка {{нп3|Рэарганізацыя Арміі ЗША|Канцэпцыі сумеснай барацьбы|ru|Реорганизация Армии США}}&lt;ref name=&quot;csa2&quot;&gt;[https://api.army.mil/e2/c/downloads/2021/03/29/bf6c30e6/csa-paper-2-the-army-in-military-competition.pdf Chief of Staff paper #2 (1 March 2021) The Army in Military Competition]&lt;/ref&gt;. Чатыры субканцэпцыі: спрэчная лагістыка&lt;ref name=&quot;jccl&quot;&gt;[https://www.defensedaily.com/joint-warfighting-concept-assumes-contested-logistics/pentagon/ Frank Wolfe (6 Oct 2020) Joint Warfighting Concept Assumes ‘Contested Logistics’]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nowa Dęba&quot;&gt;NYT news service [https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/as-russia-pounds-ukraine-nato-countries-rush-in-javelins-and-stingers/articleshow/90014447.cms (5 Mar 2022) As Russia pounds Ukraine, Nato countries rush in javelins and stingers]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RussianArmyBeggingChinaForMREs&quot;&gt;Haley Britzky [https://taskandpurpose.com/news/russia-logistics-china-mres/ (15 Mar 2022) Russian logistics are so bad, its military is begging China for MREs] {{нп3|Meal, Ready-to-Eat||ru|Meal, Ready-to-Eat}} (MRE) in the [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|2022 Russian invasion of Ukraine]] date back to 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;specialOps&quot;&gt;Ivan F Ingraham USMC, Retired [https://taskandpurpose.com/analysis/russia-invasion-ukraine-strategic-failures/ (10 Mar 2022) A Marine special ops commander explains why Russia’s stalled advance in Ukraine is no surprise]&lt;/ref&gt;, {{нп3|Стральба з закрытых пазіцый|артылерыйскі агонь з закрытых пазіцый|uk|Стрільба із закритих позицій}}, [[Кіраванне войскамі|камандаванне і кантроль]] (C2) і інфармацыйная перавага&lt;ref name=&quot;csa1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ia&quot;&gt;[https://www.c4isrnet.com/information-warfare/2021/05/25/us-army-emphasizes-information-advantage/ Mark Pomerleau (25 May 2021) US Army emphasizes ‘information advantage’]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fccAustin&quot;&gt;[[Scott McKean]] [https://api.army.mil/e2/c/downloads/2021/07/19/b7aad354/20210714-afc-pam-71-20-9-concept-for-c2-pursuing-decision-dominance-approved.pdf (14 Jul 2021) AFC Pamphlet 71-20-9 Army Futures Command Concept for Command and Control — Pursuing decision dominance] AFCC-C2 14 Jul 2021 see [https://www.army.mil/futuresandconceptscenter#org-resources FUTURES AND CONCEPTS CENTER resources]&lt;/ref&gt;.

Ва ўмовах, якія {{нп3|Кантынуум канфлікту|набліжаюцца да||Conflict continuum}} [[Татальная вайна|татальнай вайны]], вядзенне вайны зверху ўніз можа быць немагчымым, бо самі штабы становяцца франтавымі часткамі&lt;ref name=&quot;fccAustin&quot;/&gt;, якія павінны заставацца ў руху, каб перажыць канфлікт&lt;ref name=&quot;jccl&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;forceStructure21stC&quot;&gt;[https://warontherocks.com/2021/07/an-american-force-structure-for-the-21st-century/ BRUCE HELD AND BRAD MARTIN (8 Jul 2021) AN AMERICAN FORCE STRUCTURE FOR THE 21ST CENTURY ]&lt;/ref&gt;. «Да 2035 года вузлы забеспячэння павінны стаць жывучымі» і здольнымі хутка перамяшчаць тэхніку ў бой&lt;ref name=&quot;csa1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;csa2&quot;/&gt;.

== Сучасныя распрацоўкі ==

[[Файл:French_military_mobile_workshop_dsc06855.jpg|міні|250px|Мабільная {{нп3|майстэрня||uk|Майстерня}} {{нп3|Сухапутныя войскі Францыі|французскай арміі|uk|Сухопутні війська Франції}}.]]
[[Файл:Pililaau-JLOTS.jpg|міні|250px|Карабель-{{нп3|ролкер||uk|Ролкер}} {{нп3|USNS Pililaau (T-AKR-304)|||USNS Pililaau (T-AKR-304)}} падчас вучэнняў Joint Logistics Over-the-Shore (JLOTS).]]
Матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне, якое час ад часу называюць «{{нп3|Падтрымка баявога абслугоўвання|падтрымкай баявога абслугоўвання||Combat service support}}», павінна ўлічваць вельмі нявызначаныя ўмовы. Хаця ідэальныя прагнозы рэдка магчымыя, прагназуючыя мадэлі могуць паменшыць нявызначанасць адносна таго, якія матэрыялы або [[Паслуга|паслугі]] спатрэбяцца, дзе і калі яны спатрэбяцца, або найлепшы спосаб іх прадастаўлення.

У канчатковым рахунку, адказныя службовыя асобы павінны выносіць меркаванні па гэтых пытаннях, часам выкарыстоўваючы інтуіцыю і навукова ўзважваючы альтэрнатывы, калі гэтага патрабуе і дазваляе сітуацыя. Іх меркаванні павінны грунтавацца не толькі на прафесійных ведах шматлікіх аспектаў самой лагістыкі, але і на разуменні ўзаемадзеяння цесна звязаных ваенных меркаванняў, такіх як [[стратэгія]], [[тактыка]], {{нп3|Ацэнка разведвальных даных|разведка||Intelligence assessment}}, {{нп3|трэнінг||uk|Тренінг}}, {{нп3|Занятасць насельніцтва|персанал|be-tarask|Занятасьць насельніцтва}} і [[фінансы]].

Тым не менш, тэматычныя даследаванні паказалі, што больш колькасны, статыстычны аналіз часта значна паляпшае чалавечае меркаванне. Адным з такіх прыкладаў з’яўляецца выкарыстанне прыкладной інфармацыйнай эканомікі {{нп3|Упраўленне ваенна-марскіх даследаванняў|Упраўленнем ваенна-марскіх даследаванняў||Office of Naval Research}} і [[Корпус марской пяхоты ЗША|Корпусам марской пяхоты]] для прагназавання патрэбнасці ў паліве на поле бою&lt;ref&gt;Hubbard, Douglas. ''How to Measure Anything: Finding the Value of Intangibles in Business'', John Wiley &amp; Sons, 2007&lt;/ref&gt;.

У буйных ваенных канфліктах пытанні матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння часта маюць вырашальнае значэнне для вырашэння агульнага выніку войнаў. Напрыклад, {{нп3|танажная вайна|||Tonnage war}} — масавая гібель грузавых караблёў — была вырашальным фактарам у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. Паспяховая супрацьлодкавая кампанія саюзнікаў і няздольнасць нямецкага флоту патапіць дастатковую колькасць грузаў у [[Бітва за Атлантыку (1939—1945)|бітве за Атлантыку]] дазволілі Брытаніі застацца ў вайне, а здольнасць падтрымліваць ланцужок паставак у [[Міжземнае мора|Міжземным моры]] дазволіла падтрымліваць другі фронт супраць нацыстаў. у [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]]; наадварот, паспяховая {{нп3|Падводная вайна ў Ціхім акіяне (1941–1945)|кампанія падводных лодак|pl|Wojna podwodna na Pacyfiku (1941–1945)}} ЗША супраць японскага марскога суднаходства ў азіяцкіх водах фактычна скалечыла яе эканоміку і магчымасці ваеннай вытворчасці, і [[краіны Восі]] не змаглі стабільна падтрымліваць ланцужок паставак сваім паўночнаафрыканскім сілам, у сярэднім робячы на 25 % менш паставак, чым патрабавалася, і сутыкнуўшыся з крытычным дэфіцытам паліва, што дыктавала стратэгічныя рашэнні. У тактычным маштабе ў {{нп3|Бой пад Іламантсі|бітве пры Іламантсі|uk|Бій під Іломантсі}} савецкія войскі мелі пераважную колькасную перавагу ў гарматах і людзях, але здолелі выпусціць толькі 10 000 снарадаў супраць фінскіх 36 000 снарадаў, у выніку былі вымушаныя пакінуць сваю цяжкую тэхніку і ўцячы з поля бою, у выніку чаго у фіны атрымалі перамогу. Адной з прычын гэтага былі паспяховыя фінскія пераследы савецкіх ліній паставак.

У больш агульным плане абарона ўласных {{нп3|Менеджмент ваеннымі ланцугамі забеспячэння|ліній забеспячэння||Military supply-chain management}} і атака на лініі праціўніка з’яўляецца фундаментальнай ваеннай стратэгіяй; прыкладам гэтага як чыста лагістычнай кампаніі для ваенных сродкаў ажыццяўлення стратэгічнай палітыкі быў {{нп3|Берлінскі паветраны мост||ru|Берлинский воздушный мост}}.

Ваенная лагістыка стала піянерам шэрагу метадаў, якія з тых часоў атрымалі шырокае прымяненне ў камерцыйным свеце. {{нп3|Даследаванне аперацый||uk|Дослідження операцій}} вырасла з намаганняў ваеннай лагістыкі часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Падобным чынам ваенная лагістыка запазычвае метады, упершыню ўведзеныя ў камерцыйным свеце.

{{нп3|Каргільскі канфлікт|||Каргільський конфлікт}} у 1999 годзе паміж [[Індыя]]й і [[Пакістан]]ам, які таксама называюць аперацыяй «Віджай» (на [[хіндзі]] «Перамога»), з’яўляецца адным з самых апошніх прыкладаў баявых дзеянняў на вялікай вышыні ў горнай мясцовасці, якія стваралі значныя матэрыяльна-тэхнічныя праблемы для ваюючых бакоў. Грузавыя аўтамабілі сямейства {{нп3|Ashok Leyland Stallion||uk|Ashok Leyland Stallion}}, якія з’яўляецца асноўнай часткай транспартных сродкаў тылавога забеспячэння індыйскай арміі, даказалі сваю надзейнасць і спраўнасць з 95 % гатоўнасцю падчас аперацыі.

=== Канкрэтныя лагістычныя аперацыі ===

* {{нп3|Тылавое забеспячэнне бітваў за Пусанскі перыметр||ru|Тыловое обеспечение сражений за Пусанский периметр}}
* {{нп3|Брытанская лагістыка ў Фалклендскай вайне|||British logistics in the Falklands War}}
* {{нп3|Брытанская лагістыка ў Другой англа-бурскай вайне|||British logistics in the Second Boer War}}

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Cite book|last=Black|first=Jeremy|author-link=Jeremy Black (historian)|title=Logistics: The Key to Victory|publisher=Pen and Sword|year=2021|location=Yorkshire|isbn=978-1-39900-601-9}}
* {{Cite book|last=Coakley|first=Robert W.|title=Global Logistics and Strategy 1943-1945|location=Washington, DC|publisher=Office of the Chief of Military History, Department of the Army|year=1967}}
* {{Cite book|last=Creveld|first=Martin van|author-link=Martin van Creveld|title=Supplying War: Logistics from Wallenstein to Patton|url=https://archive.org/details/supplyingwarlogi0000vanc|year=1977|location=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-21730-X}}
* {{Cite book|last=Eccles|first=Henry E.|author-link=Henry E. Eccles|title=Logistics in the National Defense|year=1959|location=Harrisburg, Penn.|publisher=Stackpole Company|isbn=0-313-22716-0}}
* {{Cite book|last=Engels|first=Donald W.|title=Alexander the Great and the Logistics of the Macedonian Army|year=1978|url=https://archive.org/details/alexandergreatlo0000enge|publisher=University of California Press|location=Los Angeles}}
* {{Cite book|last=Farrow|first=Edward Samuel|author-link=Edward S. Farrow|year=1895|title=Farrow's Military Encyclopedia; A Dictionary of Military Knowledge|location=New York|publisher=Military-Naval Publishing Company}}
* {{Cite book|title=The big 'L' : American logistics in World War II|year=1997|publisher=National Defense University Press|isbn=978-1428981355}}
* {{Cite book|last=Kress|first=Moshe|title=Operational Logistics: The Art and Science of Sustaining Military Operations|year=2002|publisher=Kluwer Academic Publishers|isbn=1-4020-7084-5}}
* {{Cite book|last=Leighton|first=Richard M.|title=Global Logistics and Strategy 1940-1943|location=Washington, DC|publisher=Office of the Chief of Military History, Department of the Army|year=1954}}
* {{Cite book|last=Lutes|first=LeRoy|author-link=LeRoy Lutes|title=Logistics in World War II: Final Report of the Army Service Forces|location=Washington, DC|publisher=US Government Printing Office|year=1993}}
* {{cite book |last1=Mangan |first1=John |last2=Lalwani |first2=Chandra |title=Global Logistics and Supply Chain Management|year=2016|url=https://archive.org/details/globallogisticss0000mang_3ed|location=Chichester|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-12399-6}}
* {{Cite journal|last1=McMahon|first1=Lucas|title=Logistical modelling of a sea-borne expedition in the Mediterranean: the case of the Byzantine invasion of Crete in AD 960|journal=Mediterranean Historical Review|date=2021|volume=36|issue=1|pages=63–94|doi=10.1080/09518967.2021.1900171}}
* {{cite report |author=NATO |author-link=NATO |title=NATO Glossary of Terms and Definitions |id=AAP-06 |date=2013 |publisher=North Atlantic Treaty Organization Standardization Agency |location=Brussels |isbn=978-1-4826-7944-1 |oclc=935689248 |url=https://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/Doctrine/Other_Pubs/aap6.pdf |access-date=29 May 2022 |archive-date=21 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221004652/https://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/Doctrine/Other_Pubs/aap6.pdf |url-status=dead }}
* {{Cite journal|last1=Rider|first1=Graham W.|title=Evolution of the Concept of Logistics|journal=Naval War College Review|date=December 1970|volume=23|issue=4|pages=24–33}}
* {{Cite book|last1=Schneid|first1=Frederick|title=Napoleon's Conquest of Europe: The War of the Third Coalition|year=2005|url=https://archive.org/details/napoleonsconques00fred}}
* {{cite journal |last1=Tepic |first1=Jovan |last2=Tanackov |first2=Ilija |last3=Stojić |first3=Gordan|title=Ancient Logistics - Historical Timeline and Etymology|journal=Tehnički Vjesnik|volume=18|issue=3|date=September 2011|pages=379–384}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Узброеныя сілы]]
[[Катэгорыя:Ваенная навука]]
[[Катэгорыя:Ваенная лагістыка| ]]</text>
      <sha1>2z66r2drqevqcmqmett1agcvvew04n4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Навагрудка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>715215</id>
    <revision>
      <id>5157829</id>
      <parentid>5027497</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T08:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6937" sha1="bkgmhhjiykqzqvkpjigbi19owzb9wyk" xml:space="preserve">{{пералік}}
[[Выява:Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Навагрудка]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Навагрудак|Навагрудка]]:
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Выява:Rafał Korsak. Рафал Корсак (XVIII).jpg|thumb|175px|[[Рафаіл Корсак]]]]
[[Выява:Leontiev Nikolay.jpg|thumb|175px|[[Мікалай Сцяпанавіч Лявонцьеў|Мікалай Лявонцьеў]]]]

== А ==
* [[Людміла Аркадзьеўна Ананька]] (нар. 1982) — беларуская [[біятлон|біятланістка]].

== Б ==
* [[Юзаф Бака]] (1707—1780) — польскі паэт, каталіцкі прапаведнік.
* [[Сямён Іванавіч Бекер]] (1894—1937)&lt;ref&gt;http://1937god.info/node/988&lt;/ref&gt;
* [[Валерый Вацлававіч Беняш-Крывец]] (нар. 1961) — беларускі [[матэматык]].

== Г ==
* [[Аляксандр Гаркаві]]
* [[Ірына Аляксандраўна Герасімчык]] (нар. 1977) — беларускі мовазнавец.

== Д ==
* [[Барыс Паўлавіч Дземідовіч]] (1906—1977) — матэматык.
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Дуброўскі]] (нар. 1976) — беларускі [[паэт]], [[філолаг]], [[Багаслоўе|тэолаг]], [[прэсвітар]].

== Е ==
* [[Рафаэль Евелевіч]] (1932—2017)&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/1970/02/26/archives/in-an-exclusive-club-raphael-jewelewicz.html&lt;/ref&gt;

== З ==
* [[Андрэй Іванавіч Залескі]] (нар. 1991) — беларускі [[футбол|футбаліст]].
* [[Якаў Барысавіч Зэльдовіч]] (1869—1949) — вучоны ў галіне [[хірург]]іі, марфалогіі.

== К ==
* [[Аляксандр Каган]] (1906—1979) — польскі піяніст&lt;ref&gt;https://bibliotekapiosenki.pl/osoby/Kagan_Aleksander&lt;/ref&gt;
* [[Фелікс Каган-Каханскі]] (1889—1943) — польскі дырыжор&lt;ref&gt;https://sztetl.org.pl/de/miejscowosci/p/586-poznan/106-biogramy/2934-kochanski-feliks-efroim&lt;/ref&gt;
* {{нп5|Якуб Каган||pl|Jakub Kagan|}}
* [[Мечыслаў Каханоўскі]] (1887—1943) — польскі дырыжор&lt;ref&gt;https://sztetl.org.pl/pl/biogramy/2932-kochanowski-mieczyslaw&lt;/ref&gt;
* [[Леанід Мікалаевіч Ківач]] (1945—2021) — [[Беларусь|беларускі]] вучоны-фізік, аўта прац па спектраскапіі складаных біяарганічных сістэм.
* [[Берта Клінг]] (1886—1978) — яўрэйская паэтэса&lt;ref&gt;https://www.yiddishbookcenter.org/language-literature-culture/bronx-bohemians/melech-ravitch-my-friend-bertha-kling&lt;/ref&gt;
* [[Рафаіл Корсак]] (1595—1640) — уніяцкі царкоўны дзеяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].
* [[Вячаслаў Краскоўскі]] (1927—1988) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля ў 1946—1947 гадоў.

== Л ==
* [[Мікалай Сцяпанавіч Лявонцьеў]] (1862—1910) — вайсковец, падарожнік, дыпламат.
* [[Майсей Ляйбоўскі]] (1876—1943) — мастак.

== М ==
* {{нп5|Груня Маўшовіч Ферман||en|Grunia Movschovitch Ferman}}
* {{нп5|Ахарон Мірскі||he|אהרן מירסקי}}
* [[Францішак Браніслаў Міцкевіч|Францішак Міцкевіч]] (1796—1862) — удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў, старэйшы брат Адама Міцкевіча.

== О ==
* [[Ала Аляксандраўна Орса-Рамана]] (нар. 1936) — грамадскі і культурны дзеяч беларускай дыяспары ў [[ЗША]], амерыканскі вучоны-хімік.

== П ==
* [[Генадзь Уладзіміравіч Пальчык]] (нар. 1962) — беларускі [[фізік]] і [[палітык]], дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|V склікання]].

== Р ==
* [[Мардэхай Рабінзон]] (1874—1953)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%A0%D0%90%D0%91%D0%98%D0%9D%D0%97%D0%9E%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%B9 |title=Архіўная копія |access-date=25 лютага 2023 |archive-date=25 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225190655/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%A0%D0%90%D0%91%D0%98%D0%9D%D0%97%D0%9E%D0%9D_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%B9 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Людміла Рагуля]]
* [[Віктар Рыгоравіч Рахманько]]
* [[Галіна Русак]]

== С ==
* [[Філіп Сламовіц]] (1896—1993)&lt;ref&gt;https://mijournalismhalloffame.org/slomovitz-2/&lt;/ref&gt;
* [[Раіса Станкевіч]]
* [[Сеймур Стоўн]] (1877—1957) — амерыканскі мастак&lt;ref&gt;https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Category:Seymour_Millais_Stone&lt;/ref&gt;

== Т ==
* [[Барыс Аляксандравіч Тураеў]]
* [[Аляксандр Генрыхавіч Турчын]]
* [[Фёдар Тышкевіч]]

== Х ==
* [[Аляксандр Іванавіч Хадкевіч]]
* [[Георгій Яўгенавіч Хлябовіч]] (нар. 1966) — беларускі ўрач-артапед-траўматолаг, дэпутат.
* [[Віктар Генадзевіч Хрэнін]]

== Ш ==
* [[Георгій Георгіевіч Шанько]] (1936—2013) — беларускі вучоны ў галіне дзіцячай неўралогіі
* [[Іна Анатольеўна Швед]] (нар. 1971) — беларускі фалькларыст.

== Ю ==
* [[Іегуда Юновіч]] (1878—1948)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rujen.ru/index.php/%D0%AE%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%98%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B0 |title=Архіўная копія |access-date=25 лютага 2023 |archive-date=25 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225190340/https://www.rujen.ru/index.php/%D0%AE%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%98%D0%A7_%D0%98%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%B4%D0%B0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Я ==
* [[Ігнацій Яцкоўскі]]

{{зноскі}}

[[Катэгорыя:Постаці Навагрудка| ]]</text>
      <sha1>bkgmhhjiykqzqvkpjigbi19owzb9wyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Макбет (фільм, 1971)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>725421</id>
    <revision>
      <id>5157841</id>
      <parentid>5157638</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4618" sha1="2cm09w3a2f7ivx1lwy4bt2hyc1tqrrr" xml:space="preserve">{{значэнні2|Макбет}}
{{Фільм}}
'''«Макбет»''' ({{lang-en|Macbeth}}), таксама '''«Трагедыя Макбета»''' ({{lang-en|The Tragedy of Macbeth}}) — гістарычны драматычны фільм [[1971 год у гісторыі кіно|1971]] года рэжысёра [[Раман Паланскі|Рамана Паланскага]], шосты поўнаметражны мастацкі фільм рэжысёра. Карціна з’яўляецца экранізацыяй [[Макбет (п’еса)|аднайменнай трагедыі]] [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]], адаптацыяй п’есы займаліся [[Раман Паланскі]] і {{нп5|Кенет Тайнен||en|Kenneth Tynan}}. Галоўныя ролі выканалі [[Джон Фінч]], {{нп5|Франчэска Аніс||en|Francesca Annis}}, {{нп5|Марцін Шоу||en|Martin Shaw}} і іншыя&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;.

== Сюжэт ==
Макбет і Банка, два военачальнікі арміі Дункана, караля [[Шатландыя|Шатландыі]], вяртаюцца з пераможнай кампаніі. На пясчанай раўніне яны сустракаюць трох вядзьмарак. Ведзьмы прадказваюць Макбету, што ён будзе каралём. Каб дабіцца прастола, Макбет пры дапамозе сваёй жонкі забівае кіруючага караля Дункана, а ўсе падазрэнні падаюць на прыслугу.

У далейшым, ужо будучы каралём, Макбет зноў бачыць трох вядзьмарак, але зараз яны робяць перасцерагальныя прадказанні аб тым, што ён страціць уладу. Гэтыя прадказанні таксама спраўджваюцца, і Макбет у фінальнай бітве гіне ад мяча Макдуфа, які адсякае яму галаву. Макдуф паднімае карону і перадае яе новаму каралю — Малькальму (сыну Дункана).

== Акцёрскі склад ==
{{Спіс роляў
| [[Джон Фінч]] | ''{{нп5|Макбет (персанаж)|Макбет|en|Macbeth (character)}}''
| {{нп5|Франчэска Аніс||en|Francesca Annis}} | ''{{нп5|Лэдзі Макбет||en|Lady Macbeth}}''
| {{нп5|Марцін Шоу||en|Martin Shaw}} | ''{{нп5|Банка (персанаж)|Банка|en|Banquo}}''
}}

== Узнагароды ==
Паводле рэсурса «''[[Internet Movie Database]]''» фільм быў адзначаны 3 кінаўзнагародамі і яшчэ 2 намінацыямі&lt;ref name=&quot;IMDb, Awards&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0067372/|title=The Tragedy of Macbeth (1971) — IMDb|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-11-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMDb, Awards&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0067372/awards|title=The Tragedy of Macbeth (1971) — Awards|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2022-11-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb title|0067372|Макбет}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Фільмы Рамана Паланскага}}

[[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1971 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 1971 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1971 года]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША]]
[[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы пра XI стагоддзе]]
[[Катэгорыя:Фільмы пра Шатландыю]]
[[Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў]]
[[Катэгорыя:Фільмы Рамана Паланскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Рамана Паланскага]]
[[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Кенета Тайнена]]</text>
      <sha1>2cm09w3a2f7ivx1lwy4bt2hyc1tqrrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вера Рыгораўна Бакурына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>726277</id>
    <revision>
      <id>5157682</id>
      <parentid>5050761</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T14:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2929" sha1="i6bvxas7qj2wv23fbjolz588end0n0d" xml:space="preserve">{{вучоны}}
'''Вера Рыгораўна Бакурына''' (нар. 25 студзеня 1925) — беларуская ўрач-педыятр. Заслужаны ўрач БССР (1966). Першы галоўны ўрач Брэсцкай абласной дзіцячай бальніцы&lt;ref name=&quot;ОСД&quot;&gt;[https://studylib.ru/doc/1027067/ot-sanitara-do-glavvracha.---brestskaya-detskaya-oblastnaya От санитара до главврача]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў зніклай цяпер вёсцы Залескі ў сучасным Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці. Бацьку рэпрэсавалі і ён не вярнуўся з будоўлі Беламора-Балтыйскага канала&lt;ref name=&quot;ОСД&quot;/&gt;.

Па заканчэнні дзявятага класа патрапіла на фронт, да 1943 года працавала сандружынніцай на санітарным цягніку&lt;ref name=&quot;ОСД&quot;/&gt;.

Пасля вяртання з эвакуацыі 2-га Маскоўскага медінстытута пачала там навучанне. Туды яе прынялі без атэстата і іспытаў, як і іншых удзельнікаў вайны, але толькі на педыятрычны факультэт, бо бракавала сярэдняй медыцынскай адукацыі&lt;ref name=&quot;ОСД&quot;/&gt;.

Па размеркаванні пачала працу ў [[Шарашова|Шарашове]]. Праз тры гады працы ў Шарашове па заканчэнні клінічнай ардынатуры Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута стала загадваць кансультацыяй Брэсцкай абласной бальніцы з 1954 года&lt;ref name=&quot;ОСД&quot;/&gt;.

У 1967 годзе Веру Бакурыну выклікалі ў гараддзел і прапанавалі ўзначаліць гарадскую дзіцячую бальніцу, якую толькі пачалі будаваць. Пазней працавала ўрачом у дзіцячай паліклініцы&lt;ref name=&quot;ОСД&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://bdob.by/o-bolnice/istoricheskaja-spravka/ Бакурина Вера Григорьевна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221125063850/http://bdob.by/o-bolnice/istoricheskaja-spravka/ |date=25 лістапада 2022 }} {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бакурына Вера Рыгораўна}}
[[Катэгорыя:Педыятры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Педыятры СССР]]
[[Катэгорыя:Медыкі Вялікай Айчыннай вайны]]</text>
      <sha1>i6bvxas7qj2wv23fbjolz588end0n0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ежы Орда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>726413</id>
    <revision>
      <id>5157840</id>
      <parentid>4796147</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Навашыцы */ афармленне</comment>
      <origin>5157840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18996" sha1="jijfzno7nrtof9ftdjrs65s8km314dd" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Ежы Орда''' ([[20 сакавіка]] [[1905]], [[Навалучкі|Навашыцы]] — [[8 чэрвеня]]&lt;ref&gt;[http://www.bj.uj.edu.pl/biogramy/biogram?id=11121 Bibliograficzna baza danych biblioteki] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180103170104/http://www.bj.uj.edu.pl/biogramy/biogram?id=11121 |date=3 студзеня 2018 }} Uniwersytetu Jagiellońskiego.&lt;/ref&gt; [[1972]], [[Вільнюс]]) — польскі гісторык культуры, архівіст, грамадскі дзеяч{{Sfn|''Słownik…''|s=383}}, «віленец па выбары», «інтэгральны гуманіст», «чалавек парадоксу», «анархіст у духу [[Святы Аўгусцін|святога Аўгусціна]]» і гід па Вільні.

== Біяграфія ==

=== Навашыцы ===
Пачатак дзяцінства правёў у радавым маёнтку Навашыцы [[Кобрынскі павет (1921—1940)|Кобрынскага павета]]{{Sfn|Jegelevičius|1999|s=44}}.

Ежы Орда па мацярынскай лініі быў унукам львоўскага гісторыка [[Станіслаў Смолька|Станіслава Смолькі]]{{Sfn|''Słownik…''}}, даследчыка гісторыі Сярэднявечча і Новага часу. У 1899 Марыя ў дзявоцтве Смолькава выйшла замуж за [[Караль Орда|Караля Орду]] (1871—1914), якому належалі некалькі маёнткаў на Палессі, у тым ліку Навашыцы. У гэтай сядзібе падчас [[Студзеньскае паўстанне|Студзеньскага паўстання]] хаваўся [[Рамуальд Траўгут]]{{Sfn|Zagałowa|1999}}. Станіслаў Смолька правёў апошнія гады свайго жыцця ў Навашыцах і быў пахаваны ў 1924 у [[Іванава|Янаве]] пад [[Пінск]]ам.

Меў двух братоў — Тадэвуша і Вітальда. Вітольд браў удзел у [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёвай кампаніі 1939 года]], загінуў у лагеры для ваеннапалонных у 1944 годзе{{Sfn|Jegelevičius|1999}}.

=== Варшаўскі перыяд ===
У 1917 разам з братамі і сёстрамі выехаў у [[Варшава|Варшаву]], дзе жыў на вуліцы Гожа, 32. Працягваў адукацыю ў гімназіі Войцеха Гурскага ў Варшаве ў 1916—1923. З 1923 два гады вывучаў гісторыю ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]. Падчас вучобы ў Варшаўскім універсітэце ён пасябраваў з дырэктарам Архіва Асветы Вінцэнтам Лапаціньскім і ўступіў у канфлікт з прафесарам [[Марцэлі Гандэльсман]]ам{{Sfn|Zagałowa|1999|s=13}}. Прычынай спрэчкі стаў пратэст Орды супраць прынцыпу калектыўнай адказнасці.

=== Віленскі ўніверсітэт ===
З-за канфлікту ў 1926 Ежы Орда пераехаў у Вільню і працягнуў навучанне ў [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце Стэфана Баторыя]], вывучаючы гісторыю і мастацтвазнаўства{{Sfn|Jegelevičius|1999|s=45}}. Быў вучнем Казіміра Хадыніцкага і [[Станіслаў Касцялкоўскі|Станіслава Касцялкоўскага]]{{Sfn|''Słownik…''|s=383}}. З 1928 г. публікаваўся ў навуковым гістарычным часопісе «''Ateneum Wileńskie''» і акадэмічным часопісе «''Alma Mater Vilnensis''» (з 1928 працаваў там у рэдакцыі як прадстаўнік гісторыкаў){{Sfn|Zagałowa|1999|s=13}}.

З 1927 быў абраны старшынёй кола студэнтаў-гісторыкаў універсітэта Стэфана Баторыя, там па яго ініцыятыве была створана асобная секцыя па вывучэнні Вільні, мэтай якой было ўпарадкаванне бібліяграфіі Вільні, а таксама падрыхтоўка гуртка гідаў па гораду&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Patryk Tomaszewski. ''Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w latach 1919—1939''. Wydawnictwo Naukowe UMK, 2022.&lt;/ref&gt;.

У 1933 далучыўся да тэатральнай студыі Ірэны Брыльскай пры Віленскім тэатры. Канцэптуальна дапамагаў са стварэннем сцэнаграфіі{{Sfn|Zagałowa|1999|s=14–15}}.

Абараніў доктарскую працу «''Пінск, яго пачаткі, тапаграфія і нарыс гісторыі да сярэдзіны XVIII стагоддзя''» пад кіраўніцтвам Станіслава Касцялкоўскага ў 1932{{Sfn|Jegelevičius|1999|s=45}}.

Пасля заканчэння вучобы працаваў бібліятэкарам у Інстытуце Усходняй Еўропы ў Вільні, а з 1935 года — у Дзяржаўным архіве ў Вільні.

Пісаў артыкулы для левага часопіса Генрыка Дэмбіньскага і Стэфана Ендрыхоўскага «Poprostu», некаторы час уваходзіў у рэдакцыю. Часопіс «Poprostu» меў выразную марксісцкую арыентацыю, фінансаваўся Камуністычнай партыяй Польшчы. Часопіс прынцыпова выступаў супраць асіміляцыі беларусаў, беларускі аддзел у рэдакцыі ўзначальваў [[Максім Танк]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Паколькі Орда не быў ні марксістам, ні прыхільнікам сацыялізму, ён пакінуў часопіс. Калі пазней на судзе над заснавальнікамі часопіса яго спыталі аб яго палітычных поглядах, ён адказаў: «''Я анархіст у духу святога Аўгусціна''».

=== Ваенны час ===
Пасля таго, як Вільня была занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], быў вымушаны працаваць рабочым у гарадскіх садах, утрымліваў сябе таксама рэпетытарствам. Доўгі час быў беспрацоўным. Публікаваў артыкулы ў «''Prawda Wileńska''», за што падвяргаўся нападкам у падпольным друку. Займаўся тайным выкладаннем{{Sfn|''Słownik…''}}.

Падчас нацысцкай акупацыі ён працягваў чытаць лекцыі ў тэатральнай студыі, але ў падполлі. Сярод навучэнцаў студыі была [[Ганна Скаржанка]]. Пасля вайны студыя была прызнана Асацыяцыяй польскіх сцэнічных дзеячаў эквівалентам дзяржаўнай тэатральнай школы{{Sfn|Zagałowa|1999|s=24}}.

Пасля паўторнага заняцця Вільні Чырвонай Арміяй са згоды польскага падполля застаўся ў Вільні і ўладкаваўся на працу ў Дзяржаўны гістарычны архіў, а затым у гарадскі архіў{{Sfn|Sławińska|1999|s=66}}.

=== Пасляваенны перыяд ===
Пасля заканчэння вайны не меў рэгістрацыі і працы. Вырашэннем сітуацыі аказалася фіктыўны шлюб 17 кастрычніка 1945 з манашкай-візіткай Геленай Зяновіч (1906—1986), з якой яны апекаваліся шасцю сіротамі. Трое з гэтых дзяцей былі габрэямі, якіх яны выратавалі ад [[халакост]]у. У 1992 Гелена Зяновіч была ўганаравана званнем Праведнік народаў свету. Ежы Орда таксама дапамог выратаваць хворую на тыф габрэйку Хаю Траевіцкую{{Sfn|Zagałowa|1999|s=27}}.

У пачатку 1950-х гадоў (некаторыя крыніцы кажуць пра снежань 1949 года{{Sfn|Jegelevičius|2005|s=120}}), пасля таго як Орда адмовіўся праходзіць настрыфікацыю сваёй навуковай ступені, што прадугледжвала іспыт па марксізме-ленінізме, ён быў звольнены з працы. Працаваў дворнікам. У 1950 годзе ён уладкаваўся ў [[Акадэмія навук Літвы|Акадэмію навук Літвы]] грузчыкам, фактычна займаўся навуковай працай. У той час ён напісаў «''Гісторыю Вялікага Княства Літоўскага»'', якую пад сваім імем на літоўскай мове без пазначэння сапраўднага аўтара выдаў прафесар Юозас Жугжда{{Sfn|Zagałowa|1999|s=32}}.

Толькі ў маі 1958 ён уладкаваўся на працу ў Цэнтральны гістарычны архіў Літоўскай ССР на пасаду старшага навуковага супрацоўніка, дзе працаваў да 1972. Займаўся аналізам дакументаў і навучаннем кадраў{{Sfn|Zagałowa|1999|s=34–35}}.

На працягу чатырох гадоў ён кіраваў створаным ім у складзе Інстытута педагогікі паэтычным тэатрам, які выхоўваў настаўнікаў для польскіх школ. Быў сузаснавальнікам гурта песні і танца «Вілія» (Wilia){{Sfn|Zagałowa|1999|s=37}}.

Пахаваны на [[Роса|могілках Росы]] ў Вільні. Па ініцыятыве Уладзіслава Коркуця дзякуючы грамадскім зборам на магіле быў усталяваны помнік з надпісам Станіслава Якуціса: ''«Памяці чалавека навукі, гуманіста, вялікага знаўцы гісторыі Вільня, аматар тэатра і фальклору, застанецца ў сэрцах сям’і, ансамбля Wilia, супрацоўнікаў і ўсіх жыхароў і сяброў Вільні»''. Аўтарам праекту надмагілля з’яўляецца віленскі журналіст і паэт Войцех Пятровіч. І дзень нараджэння, і дзень смерці на помніку пазначаны няправільна{{Sfn|Jegelevičius|1999|s=44}}. Няправільная дата смерці фігуруе нават у навуковых даследаваннях (напрыклад, 6 чэрвеня 1972 года{{Sfn|Jegelevičius|2005|s=121}}).

== Памяць ==
Ён стаў прататыпам персанажа Мурзы-Мурзіча ў аўтабіяграфічным рамане [[Ежы Путрамант|Ежы Путрамента]] «Рэчаіснасць»{{Sfn|Putrament|1969|s=330}}. Узгадваў яго таксама [[Чэслаў Мілаш]] у «Іншым алфавіце»{{Sfn|Miłosz|1998|s=112–114}}: &lt;blockquote&gt;Гэты нашчадак вядомага арыстакратычнага роду быў маленькім чалавечкам з яйкападобнай, амаль лысай, нягледзячы на юны ўзрост, галавой — такім блізарукім, што насіў тоўстае шкло, выпуклыя, нібы акуляры вадалаза. У ягонай знешнасці і манеры паводзінаў было нешта смешнае людзей, і ў Вільні трыццатых гадоў ён слыў асобай пацешнай і эксцэнтрычнай. У той жа час немагчыма было ўявіць сабе, каб яго хвалявалі авангардныя ці левыя ідэі, каб ён быў адным з нас — у «Жагарах», на выбарах у «Братняках» у 1931 годзе ці ў групе Дэмбінскага і яго часопісе «Папросту». Ён быў старэйшы за нас усяго на пару гадоў, але тым не менш карыстаўся прывілеямі старэйшыны і стаяў у баку ад усіх гэтых пачынанняў. Гэта ён, выступаючы сведкам на працэсе Дэмбінскага і таварышаў у 1936 годзе, на пытанне, якія яго палітычныя погляды, з сур’ёзным выглядам падняў палец і адказаў: «Анархіст». А затым дадаў: «У духу святога Аўгусціна».

Кніжны чарвяк, эрудыт. Не памятаю, дзе ён вучыўся. Здаецца, у яго быў дактарат па гісторыі. Яго сапраўднай спецыяльнасцю, любоўю і прафесіяй была сталіца Вялікага княства Літоўскага, Вільня, яе мінулае і архітэктура. Магчыма, у іншых гарадоў таксама ёсць даследнікі, якія закаханыя ў старыя камяні і сядзяць круком над летапісамі. Вільня здабыла свайго знаўцу і прыхільніка ў асобе доктара Ежы Орды. А паколькі ён вёў аскетычны лад жыцця, маючы патрэбу толькі ў самым неабходным, то здавалася, што ніякія кар’ерныя спакусы не адарвуць яго ад папер і кніг&lt;ref&gt;[https://biography.wikireading.ru/272919 Чеслав Милош. Азбука] // ВикиЧтение.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Ганна Еджыхоўская так яго ўзгадвала:&lt;blockquote&gt;Так званыя бытавыя ўмовы яго ніколі не хвалявалі, быў улюбёны ў віленскія касцёлы, асабліва святых Пятра і Паўла&lt;ref&gt;Anna Jędrychowska. ''Zygzakiem i po prostu''. Warszawa: Czytelnik, 1965. S. 251.
&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;23 лістапада 2022 года ў віленскай Нацыянальнай мастацкай галерэі адбылася прэм’ера дакументальнага фільма Ілоны Левандоўскай «Анархіст у духу святога Аўгусціна»&lt;ref&gt;[https://zw.lt/wilno-wilenszczyzna/film-dokumentalny-o-dr-jerzym-ordzie-anarchista-w-duchu-sw-augustyna/ Film dokumentalny o dr. Jerzym Ordzie «Anarchista w duchu św. Augustyna»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221126133616/https://zw.lt/wilno-wilenszczyzna/film-dokumentalny-o-dr-jerzym-ordzie-anarchista-w-duchu-sw-augustyna/ |date=26 лістапада 2022 }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Федорук. Старинные усадьбы Берестейщины}}
* {{Cite book |title = Jerzy Orda – Wilnianin z wyboru| date = 1999 |chapter  = Historyk Litwy Jerzy Orda |first = Sigitas |last=Jegelevičius |lang = pl}} za: Znad Wilii nr 6 (139) 28 marca 1995 s. 6, Znad Wilii nr 7 (140) 11 kwietnia 1995 s. 6, Znad Wilii nr 8 (141) 25 kwietnia 1995 s. 6
* {{Cite book |first = Sigitas |last = Jegelevičius |title = Lietuvos istorijos studijos |chapter = Lietuvos istorikas Jurgis Orda |publisher = Vilniaus universiteto Istorijos fakultetas |location = Vilnius |date = 2005 |issn = 1392-0448 |url = http://www.lis.lt/index.php?lang=LT&amp;id=archyvas&amp;TomasID=4&amp;ArchyvasPSL=119&amp;ArchyvasKiekis=1 |lang = lt |volume = 4 |access-date = 1 мая 2024 |archive-date = 1 мая 2013 |archive-url = https://archive.today/20130501231618/http://www.lis.lt/index.php?lang=LT&amp;id=archyvas&amp;TomasID=4&amp;ArchyvasPSL=119&amp;ArchyvasKiekis=1 |url-status = dead }}
* {{Cite book |author-link = Чэслаў Мілаш |first = Czesław |last = Miłosz |title = Inne abecadło |url = https://archive.org/details/inneabecado0000mios |publisher = Wydawnictwo Literackie |location = Kraków |date = 1998 |chapter = Orda, Jerzy |isbn = 83-08-02831-4 |lang = pl }}
* {{Cite book  |first = Jerzy |last=Putrament|author-link = Ежы Путрамант |title = Pół wieku |number = IV |publisher = Czytelnik |location = Warszawa |date = 1969 |chapter = Sprawa |volume = 1, ''Młodość'' |lang = pl }}
* {{Cite book |title = Jerzy Orda – Wilnianin z wyboru| date = 1999 |chapter = Jerzy Orda – czyli przepis na wolność doskonałą |first = Irena |last = Sławińska |lang = pl }} za: Tygodnik Powszechny nr 7, 15 lutego 1998
* {{Cite book |title =Słownik historyków polskich |publisher=Wiedza Powszechna |location=Warszawa |date=1994 |isbn=83-214-1051-0 |ref={{sfnref|Słownik…}}} |lang = pl}}}
* {{Cite book |title = Jerzy Orda – Wilnianin z wyboru| date = 1999 |chapter = Jerzy Orda – człowiek paradoksu |first = Janina |last=Zagałowa |lang = pl }} za referat wygłoszony na konferencji i opublikowany w „Wilno – Wileńszczyzna jako krajobraz i środowisko wielu kultur”, materiały I Międzynarodowej Konferencji, Białystok 21–24 września 1989, w czterech tomach pod redakcją E. Feliksiak, tom III, Białystok 1992, s 281-320

{{Продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Орда Ежы}}
[[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]]</text>
      <sha1>jijfzno7nrtof9ftdjrs65s8km314dd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Форум</title>
    <ns>4</ns>
    <id>728988</id>
    <revision>
      <id>5157707</id>
      <parentid>5155352</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>38732</id>
      </contributor>
      <comment>/* RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons */ новы падраздзел</comment>
      <origin>5157707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120171" sha1="37qdlrij9f63n3ck0bqdxw5eeho5o9j" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Health Challenge 2026 - invitation and consent for CentralNotice ==
''(Sorry for writing in English. You may consider to translate it to your language.)''

I would like to invite you to the now happening '''article writing challenge focused on health''' - '''[[:m:Special:MyLanguage/Health Challenge 2026|Health Challenge 2026]]'''. Just write articles in (any) Wikipedia (ideally from the [[:m:Special:MyLanguage/Health Challenge 2026/Focus articles|focus articles]]), [[:m:Health Challenge 2026/Participate|list them on the challenge page]] and you may win valuable prizes (of course, beyond helping the next generation of global health ;)

Also, I would like to show a banner in this Wikipedia until the end of June 2026. You can see details at [[:m:CentralNotice/Request/Health Challenge 2026|MetaWiki CentralNotice request]]. If you agree, just write here that you agree and I will carry the rest.

Also, please write here a translation of the banner text “Write articles about health and win valuable prizes.” That will help to show the banner in your language.

If you have any question, please ask them preferably at the [[:m:Talk:Health Challenge 2026|talk page of the challenge]], as I may not be able to follow discussions on all local wikis. --[[Удзельнік:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Размовы з удзельнікам:KuboF Hromoslav|размовы]]) 18:18, 17 чэрвеня 2026 (+03)

== Дапрацаваць шаблон ==
Хто ў нас там цяпер за тэхнічны бок даказвае? Не працуе на старонках неадназначнасцей цыклічнае ўключэнне шаблона Шаблон:NL (гл. старонку [[Бах]]), хоць у рускай вікі гэтае ўкладанне працуе. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:01, 16 чэрвеня 2026 (+03)

:пакуль не маю часу. Калі ніхто не дабярэцца, то пазней пастараюся заняцца [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:08, 16 чэрвеня 2026 (+03)

== Абмеркаванне праекта правілаў [[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект]] ==
Стварыў праект правіла наконт блакіровак. Фактычна, скампіляваў [[:en:Wikipedia:Blocking policy]] і [[:ru:Википедия:Блокировки]], плюс некалькі ўдакладненняў пад нашыя рэаліі. Запрашаю да абмеркавання. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:05, 11 чэрвеня 2026 (+03)

:выглядае нядрэнна. Вядома, гэта пачатковая версія, якую яшчэ можна будзе дапаўняць + выразны фокус на сітуацыі з маёй блакіроўкай былога адміністратара. Можа можна падабраць больш агульныя фармулёўкі, але агулам выглядае добра, ёсць працэдура, чым і цешуся. Дзякуй за працу! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:07, 11 чэрвеня 2026 (+03)
::Насамрэч, не могу сказаць, што неяк асабліва факусаваўся на той сітуацыі. Дадаў рэкамендацыі па матывах, але абавязковыя правілы гэта прамы пераклад.
::Калі нейкія фармулёўкі рэжуць вока, давайце абмяркоўваць і правіць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:03, 12 чэрвеня 2026 (+03)

== Часовае схаванне гісторыі правак праз бота ==
Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03)
: Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03)
:Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 23:19, 17 красавіка 2026 (+03)

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

: Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here.
:* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests.
:* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly.
:* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action.
: I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03)
::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation.
::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks.
::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03)
:::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03)
::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03)
:::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &quot;год бяздзейнасці&quot; [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)
::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 23:08, 17 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)
:Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::: ''Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй''. І як, нарыхтаваў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:14, 27 мая 2026 (+03)
:::::::::Падрыхтаванай прапановы яшчэ нажаль не маю. Але ідэя даволі простая: узяць за аснову [[:en:Wikipedia:Blocking_policy]] або [[:ru:Википедия:Блокировки]], пасля перакладу і дапрацоўкі пад нашыя патрэбы выставіць на абмеркаванне, каб прыняць як правіла. Калі ёсць ахвотныя заняцца, з радасцю падзялюся. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 28 мая 2026 (+03)
:::::::::: Яшчэ працытую калегу: ''Ідэй у нас і саміх хапае, дзе б яшчэ рук набрацца.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:07, 28 мая 2026 (+03)
:::::::::::[[Вікіпедыя:Блакіроўкі/Праект|Рукі знайшліся]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 05:07, 11 чэрвеня 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 ==

''Please help us and your community by translating this announcement into your language!''

Dear all,

The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway.

There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community.

'''Eligibility criteria:'''

* Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]:
** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025
** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026
** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026
* Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]]

You can check your eligibility using the following tool:

https://cee-sc-election.toolforge.org/

'''How to proceed:'''

Candidates may nominate themselves or be nominated by others.

If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026.

The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]:

Please also inform your communities about the election and encourage participation.

Best regards,  

Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026

--[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=30401522 --&gt;

== Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) ==

Здравствуйте,

Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub.

Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800).
Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]]

Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia.

Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах.

В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества.

Среди подтверждённых сессий:
- Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova
- Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD)
- Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation)

Будем рады вашему участию.

С наилучшими пожеланиями,
&lt;br&gt;Команда CEE Hub
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30401520 --&gt;

== Wiki Loves Eurovision 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]]

Hello everyone!

You are invited to participate in the &quot;[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]&quot; article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available:

* 1st prize: a voucher worth €60
* 2nd prize: a voucher worth €50
* 3rd prize: a voucher worth €40
* 4th–10th prize: a voucher worth €30

To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=30401522 --&gt;

== Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников ==

Здравствуйте,

Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026.

Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах.

Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами.

Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях.

Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись.

Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh

С наилучшими пожеланиями,
&lt;br&gt;Каро
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30591666 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 20:06, 27 мая 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-05-28_Wikipedias&amp;oldid=30597357 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:14, 27 мая 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|размовы]])&lt;/bdi&gt; 20:11, 23 чэрвеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;</text>
      <sha1>37qdlrij9f63n3ck0bqdxw5eeho5o9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739286</id>
    <revision>
      <id>5157800</id>
      <parentid>5156215</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T03:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Starobelsk_Professional_College_after_attack_2026-05-22.jpg|Starobelsk_Professional_College_after_attack_2026-05-22.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 24 May 2026.</comment>
      <origin>5157800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20976" sha1="jplsb704slfjzywr8py2hazjfeq1h38" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}}
{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

'''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]].

Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}&lt;/ref&gt;

Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]].

== Падзеі ==

=== Студзень ===
[[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]]
* [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]].
* [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай.
* [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]].
* [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]].
* [[17 студзеня]]:
** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]].
** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]].
* [[18 студзеня]]:
** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]].
** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]].
* [[22 студзеня]]:
** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін.
** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]].
* [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]].
* [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый.
* [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]].

=== Люты ===
[[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]]
[[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]]
* [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]].
* [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]].
* [[6 лютага]]:
** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]].
** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе.
* [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту.
* [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў.
* [[19 лютага]]:
** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]].
** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е.
* [[20 лютага]]:
** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]].
** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні.
* [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]].
* [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам.
* [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е.

=== Сакавік ===
* [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а.
* [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]».
* [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а.
* [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е.
* [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у.
* [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]].
* [[16 сакавіка]]:
** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е.
** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне.
* [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е.
* [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]].
* [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]].

=== Красавік ===
[[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&amp;nbsp;красавіка.]]
* [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі.
* [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]].
* [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу.
* [[11 красавіка]]: 
** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]).
** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек.
* [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]].
* [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]).
* [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]].
* [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]].
* [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі.
* [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]].
* [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва.
* [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын.

=== Май ===
* [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]].
* [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]].
* [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]].
* [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]).
* [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]].
* [[22 мая]]:
** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]].
** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]].
* [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]].
* [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]].
* [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]».

=== Чэрвень ===
* [[7 чэрвеня]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]].
* [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]).
* [[10 чэрвеня]]:
** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]].
** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]».
* [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў  [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]].
* [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам.
* [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты  «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года.

=== Жнівень ===
* [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі.

== Нарадзіліся ==
{{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}}

== Памерлі ==
{{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}}
* [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі.
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка.
* [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч.
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана.
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў.
* [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]].
* [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:2026| ]]</text>
      <sha1>jplsb704slfjzywr8py2hazjfeq1h38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Станіславаўна Масілёнене</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743586</id>
    <revision>
      <id>5157736</id>
      <parentid>5148964</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9768" sha1="kakaaomiuwms6r11owsamrm8r89d0o9" xml:space="preserve">{{Баскетбаліст}}
'''Вольга Станіславаўна Масілёнене''', па нараджэнні '''Мурашкіна''' (нар. {{ДН|25|1|1980}}, [[Мінск]], [[БССР]], [[СССР]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Атакуючы абаронца / лёгкі форвард. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. Жонка літоўскага баскетбаліста [[Мантас Масілёніс|Мантаса Масілёніса]].

== Біяграфія ==
Выхаванка СДзЮШАР «Гарызонт»&lt;ref&gt;[https://sportfpb.by/clubs/minsk/schools/sdyushor-po-basketbolu-ppo-oao-gorizont/ Учреждение «Специализированная детско-юношеская школа олимпийского резерва по баскетболу Единой профсоюзной организации холдинга «Горизонт» Белорусского профессионального союза работников промышленности»]&lt;/ref&gt;. Першы трэнер — Сяргей Мікалаевіч Трыфанаў. Выступала за клубы Беларусі, Польшчы, Літвы, Расіі, Харватыі, Румыніі.

У кастрычніку 2007 года пакінула [[Харватыя|харвацкі]] «Госпіч» і падпісала кантракт з [[Арэнбург|арэнбургскай]] «[[Надзежда Арэнбург|Надзеждай]]»&lt;ref&gt;[https://www.kp.ru/daily/23995.4/78157/ У оренбургской «Надежды» появилась кукла-талисман]&lt;/ref&gt;.

Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|зборную U-16]] (1995) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (1999). У 2001—2008 гадах выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]], прыняла ўдзел у Алімпійских гульнях-2008 у Пекіне&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%91%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B5-%D0%BE/ |title=Ольга Масилёнене (Мурашкина) |access-date=14 ліпеня 2023 |archive-date=14 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714190035/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%91%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B5-%D0%BE/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Кар’ера ==
* 1993—1994 — Гарызонт-2 (Мінск)
* 1994—1996 — [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РВАР (Мінск)]]
* 1995—1996 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] (''у Балтыйскай лізе'')
* 1996—1998 — [[Гарызонт Мінск|РШВСМ-Гарызонт (Мінск)]]
* 1998—1999 — Алімпія (Познань, Польшча)
* 1999—2001 — Арві-Вернітас (Марыямпале, Літва)
* 2001—2002 — Одра (Бжэг, Польшча)
* 2002—2004 — Летувас Тэлекомас (Вільнюс, Літва)
* 2004 — [[АЗС Люблін (жаночы баскетбольны клуб)|Меблатап (Люблін, Польшча)]]
* 2004—2005 — ''пропуск сезону'' (''дэкрэтны адпачынак'')
* 2005—2006 — [[Надзежда Арэнбург|Надзежда (Арэнбург, Расія)]]
* 2006—2007  — Госпіч Кроатыя (Госпіч, Харватыя)
* 2007—2008 — [[Надзежда Арэнбург|Надзежда (Арэнбург, Расія)]]
* 2008 — ССС Палькавіцы (Палькавіцы, Польшча)&lt;ref&gt;[https://www.sb.by/articles/vybor-i-alternativa.html Выбор и альтернатива]&lt;/ref&gt;
* 2008—2010 — МСМ Тыргавіштэ (Тыргавіштэ, Румынія)

== Дасягненні ==
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|1997/1998]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Літвы па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Літвы]] (1): [[Чэмпіянат Літвы па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Румыніі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Румыніі]] (2): [[Чэмпіянат Румыніі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Румыніі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]].
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|1995/1996]].
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Харватыі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Харватыі]] (1): [[Чэмпіянат Харватыі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998|1998]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Харватыі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Харватыі]] (1): [[Кубак Харватыі па баскетболе сярод жанчын 2007|2007]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Румыніі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Румыніі]] (2): [[Кубак Румыніі па баскетболе сярод жанчын 2009|2009]], [[Кубак Румыніі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]].
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіёнка [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2002/2003|2002/2003]].
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (2): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1997/1998|1997/1998]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1999/2000|1999/2000]].
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 1995/1996|1995/1996]].

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
* [https://russiabasket.ru/players/140383 Профіль на сайце РФБ]{{Недаступная спасылка}}
* [https://bbw-g2n.jimdofree.com/игроки/масилёнене-о/ Профіль на сайце bbw-g2n.jimdofree.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230714190035/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%BC%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%91%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B5-%D0%BE/ |date=14 ліпеня 2023 }}
* [https://by.tribuna.com/blogs/wbaskettnews/1532331/ Каким белорусский баскетбол был 20 лет назад: турниры будущих звезд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230714190029/https://by.tribuna.com/blogs/wbaskettnews/1532331/ |date=14 ліпеня 2023 }}
* [https://pressball.by/blog/pressball/3492/ ПОРТРЕТ. ОЛЬГА МУРАШКИНА: ВЫЙТИ ЗАМУЖ НЕ ХВАТАЕТ ВРЕМЕНИ]
* [https://pressball.by/blog/pressball/3475/ ОЛЬГА МАСИЛЕНЕНЕ: НЕ УСИДЕЛА]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2005}}
{{Жаночая баскетбольная зборная Беларусі на Алімпійскіх гульнях 2008}}
{{DEFAULTSORT:Масілёнене Вольга Станіславаўна}}
[[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]]
[[Катэгорыя:Баскетбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]]
[[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Госпіч»]]</text>
      <sha1>kakaaomiuwms6r11owsamrm8r89d0o9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Войцех Каралевіч Гутэн-Чапскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>749305</id>
    <revision>
      <id>5157717</id>
      <parentid>4592829</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T18:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5373" sha1="g9hpxg5yk9xkomy3je0bw1j67qw852c" xml:space="preserve">{{ДД}}
Граф '''Войцех-Багдан-Леў Каралевіч-Янавіч-Аляксандравіч Гутэн-Чапскі''' (30 красавіка 1899, маёнтак [[Станькава]], [[Мінскі павет (Расійская імперыя)|Мінскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] — 1937, [[Маскоўская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — прадстаўнік графскага роду Гутэн-Чапскіх. Ахвяра рэпрэсій савецкай улады ў час [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]] (1937) у [[СССР]].
== Біяграфія ==
Належаў да каталіцкага графскага роду [[Чапскія|Гутэн-Чапскіх]]. Нарадзіўся 30 красавіка 1899 г. у фамільным маёнтку [[Станькава]] ([[Мінскі павет (Расійская імперыя)|Мінскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]]) у каталіцкай дваранскай сям'і графа [[Караль Эмерыкавіч Чапскі|Караля Эмерыкавіча Чапскага]] (1860—1904) і яго жонкі графіні Марыяі-Леанціны [[Пуслоўскія|Пуслоўскай]] (1870—1965), прадстаўніцы вельмі заможнага і ўплывовага ў ХІХ ст. у Літве і Беларусі каталіцкага роду графаў [[Пуслоўскія|Пуслоўскіх]], які адносіўся да заможнай арыстакратычнай эліты як Беларусі і Літвы, так і ўсёй [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]].

Вучыўся ў [[Імператарскае вучылішча правазнаўства|Імператарскім вучылішчы правазнаўства]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у (Расійская імперыя), але не паспеў скончыць з-за пачатку [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі (1917) у Расійскай імперыі]]. Паводле слоў графа [[Юзаф Чапскі|Юзафа Чапскага]], граф Войцех Чапскі не вельмі жадаў вучыцца ў вучылішчы правазнаўства («страшна скандаліў з-за гэтага з маці»), бегла гаварыў [[Англійская мова|па-англійску]], выдатна маляваў, быў неверагодна таварыскім (у пачатку Лютаўскай рэвалюцыі сышоўся з англійскімі матросамі) і вельмі набожным пры сваіх [[сацыялізм|левых (сацыялістычных) поглядах]]. 

З усталяваннем савецкай улады ў СССР, не эміграваў у Польшчу ці іншую краіну, а застаўся ў [[СССР]]. У 1937 г. быў арыштаваны супрацоўнікамі [[НКУС СССР]] і неўзабаве расстараляны (у час [[Вялікі тэрор|Вялікага тэрору]]). На момант арышту працаваў токарам [[Каломенскі завод|Каломенскага завода імя Куйбышава]] і жыў у [[Каломна|Каломне]] ([[Маскоўская вобласць]]) на Шашэйнай вуліцы, дом 78, кв.52.

Войцех Карлавіч Гутэн-Чапскі згадваецца ў Кнізе памяці ахвяр палітычных рэпрэсій жыхароў Маскоўскай вобласці.

== Літаратура ==
* [[Марыя Чапская|''Czapska, M.'']] Europa w rodzinie. Czas odmieniony / M. Czapska. — Kraków : Znak, 2014. — 384 s.
== Спасылкі ==
* [https://ru.openlist.wiki/Гутен-Чапский_Войцех_Карлович_(1899) Гутен-Чапский Войцех Карлович (1899)] // ru.openlist.wiki
* [https://web.archive.org/web/20130809183556/http://czapscy.org.pl/genealogia.php Drzewo genealogiczne rodziny Czapskich]
* [https://www.geni.com/people/Войцех-Гутен-Чапский/6000000049844264883 Войцех Карлович Гутен-Чапский] // geni.com
* [https://base.memo.ru/person/show/2698029 ГУТЕН-ЧАПСКИЙ ВОЙЦЕХ КАРЛОВИЧ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230926085903/https://base.memo.ru/person/show/2698029 |date=26 верасня 2023 }}
* [https://culture.pl/ru/article/zhazhda-drugogo-mira-yuzef-chapskiy-v-petrograde-1917-1918-godov Жажда другого мира: Юзеф Чапский в Петрограде 1917-1918 годов] // culture.pl
{{продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Чапскі Войцех Каралевіч}}
[[Катэгорыя:Чапскія|Войцех]]
[[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Вучылішча правазнаўства]]</text>
      <sha1>g9hpxg5yk9xkomy3je0bw1j67qw852c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Навука/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753022</id>
    <revision>
      <id>5157696</id>
      <parentid>5157329</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T15:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+2 новых</comment>
      <origin>5157696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1881" sha1="pbtuanzk0xxr5v48rmaiftfpth0mqkf" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Станіслаў Смолька|2026-06-23T10:35:07Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Васілевіч Друшчыц|2026-06-22T19:14:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Захарыюш Мадзялеўскі|2026-06-22T15:28:36Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Жан Адры|2026-06-22T11:13:42Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|2026-06-22T10:21:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Пампей Мікалаевіч Бацюшкаў|2026-06-22T09:21:25Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Батонд Роска|2026-06-22T06:11:38Z|Ellis Novak}}
{{Новы артыкул|Ян Алаізій Кулеша|2026-06-21T15:50:48Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Мікалай Дзмітрыевіч Ізвекаў|2026-06-21T15:27:20Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Вітольд Уладзіслававіч Навадворскі|2026-06-21T14:39:37Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Антоній Барташэвіч|2026-06-21T11:28:31Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Кастанцін Васілевіч Яльніцкі|2026-06-21T10:17:03Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Тобіяш Арэнт|2026-06-21T09:50:57Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Аўгуст Лескін|2026-06-21T09:21:18Z|Цімур}}
{{Новы артыкул|Юзаф Міцкевіч|2026-06-21T08:13:21Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Юліян Уладзіміравіч Брамлей|2026-06-20T22:44:12Z|JerzyKundrat}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pbtuanzk0xxr5v48rmaiftfpth0mqkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Беларусь/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753287</id>
    <revision>
      <id>5157692</id>
      <parentid>5157324</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T15:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+7 новых</comment>
      <origin>5157692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1891" sha1="pxi2z897ygsb1cdg5flmwh6mx2ipq8z" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Станіслаў Смолька|2026-06-23T10:35:07Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Калодзежная вежа (Навагрудак)|2026-06-23T07:39:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Пасадская вежа (Навагрудак)|2026-06-22T21:05:18Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Малая брама (Навагрудак)|2026-06-22T20:25:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Анатоль Лазар|2026-06-22T19:35:27Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Мінскграда|2026-06-22T19:26:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|This Is the Police 2|2026-06-22T18:02:00Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|UFL|2026-06-22T15:38:52Z|Feeleman}}
{{Новы артыкул|Захарыюш Мадзялеўскі|2026-06-22T15:28:36Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Заране|2026-06-22T15:05:42Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Фелікс Ляховіч|2026-06-22T14:36:03Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Гарынскі камбінат будаўнічых матэрыялаў|2026-06-22T12:12:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|2026-06-22T10:21:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Касцельная вежа|2026-06-22T10:13:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Іаган Фрыдрых Кнобель|2026-06-22T07:53:24Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Ян Алаізій Кулеша|2026-06-21T15:50:48Z|Aliaksei Lastouski}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pxi2z897ygsb1cdg5flmwh6mx2ipq8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольскі ваенны інстытут матэрыяльнага забеспячэння</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753398</id>
    <revision>
      <id>5157749</id>
      <parentid>4740255</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T21:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25306" sha1="bs8lv1dyxdrt1fak4sgnfmya29p5sq4" xml:space="preserve">{{Універсітэт}}
'''Вольскі ваенны інстытут матэрыяльнага забеспячэння''' ({{lang-ru|Вольский военный институт материального обеспечения}}) — вышэйшая ваенна-навучальная ўстанова, заснаваная 23 лютага 1928 года, якая ажыццяўляла падрыхтоўку афіцэрскіх кадраў для тылавых службаў [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сіл СССР]] і [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Расійскай Федэрацыі]]. З 16 верасня 1998 года у якасці філіяла ўваходзіць у структуру [[Ваенная акадэмія матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння імя А. В. Хрулёва|Ваеннай акадэміі матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння імя А. В. Хрулёва]].

== Гісторыя ==

=== Перадгісторыя ===
У 1821 годзе ў горад [[Вольск]] з [[Варонежская губерня|Варонежскай губерні]] быў перадыслакаваны Елісаветградскі гусарскі полк. З 1823 па 1829 год на базе палка, і з 1829 па 1853 год на базе 3-й брыгады Саратаўскіх батальёнаў ваенных кантаністаў вялася падрыхтоўка юнакоў да ваеннай службы, якая падрыхтавала больш за трынаццаць тысяч чалавек. У 1858 годзе на базе школы ваенных кантаністаў было адкрыта Саратаўскае вучылішча ваеннага ведамства, у 1868 годзе вучылішча ваеннага ведамства было пераўтворана ў ваенную прагімназію&lt;ref name=&quot;дд&quot;&gt;{{Cite web|url=https://volsk.vamto.mil.ru/Ob_filiale/Istoriya/Stanovlenie-i-razvitie-Volskogo-voennogo|title=Становление и развитие Вольского военного училища до 1918 года|publisher=[[Военная академия материально-технического обеспечения имени А. В. Хрулёва|ВАМТО имени А. В. Хрулёва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226221604/http://volsk.vamto.mil.ru/Ob_filiale/Istoriya/Stanovlenie-i-razvitie-Volskogo-voennogo|archive-date=2021-02-26|access-date=2020-12-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У 1882 годзе ваенныя гімназіі былі ператвораныя ў кадэцкія карпусы, а ваенныя прагімназіі былі зачыненыя і толькі ў 1885 годзе Вольская ваенная прагімназія была рэарганізавана ў Вольскую ваенную школу. У 1908 годзе на базе Вольскай ваеннай школы быў створаны Вольскі кадэцкі корпус, які стаў трыццаць шостым і перадапошнім з усіх [[Кадэцкі корпус|кадэцкіх карпусоў]] Расійскай імперыі. 29 мая 1914 года адбыўся першы выпуск у Вольскім кадэцкім корпусе. 19 красавіка 1918 года пастановай Вольскага Савета народных Камісараў Вольскі кадэцкі корпус быў зачынены&lt;ref name=&quot;дд&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1883_1918/vols/comm.htm|title=Вольский кадетский корпус|publisher=Кадеты России|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130052134/http://www.ruscadet.ru/history/rkk_1701_1918/1883_1918/vols/comm.htm|archive-date=2020-01-30|access-date=2020-12-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;фс&quot;/&gt;.

=== Асноўная гісторыя ===
13 ліпеня 1928 года загадам РВСР № 221 у горадзе Вольску была створана Аб’яднаная школа лётчыкаў і авіяцыйных тэхнікаў і 7 лістапада 1928 года ў школе быў пачаты навучальны працэс. 6 чэрвеня 1931 года загадам Рэвалюцыйнага ваеннага савета СССР Аб’яднаная школа лётчыкаў і авіяцыйных тэхнікаў была перайменавана ў Другую Вольскую ваенную школу авіяцыйных тэхнікаў. 11 сакавіка 1932 года пастановай [[Усерасійскі цэнтральны выканаўчы камітэт|УЦВК]] № 10 школе было прысвоена ганаровае найменне «Ленінскага Чырванасцяжнага камсамола»&lt;ref name=&quot;фс&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;офс&quot;&gt;{{Cite web|url=https://volsk.vamto.mil.ru/Ob_filiale/Istoriya|title=История института|publisher=[[Военная академия материально-технического обеспечения имени А. В. Хрулёва|ВАМТО имени А. В. Хрулёва]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421100552/http://volsk.vamto.mil.ru/Ob_filiale/Istoriya|archive-date=2021-04-21|access-date=2020-12-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

13 мая 1937 года загадам [[Міністэрства абароны СССР|наркама абароны СССР]] № 067 на базе школы было створана Вольскае ваеннае авіяцыйна-тэхнічнае вучылішча. 5 лютага 1941 года загадам Наркамата абароны СССР № 048 23 лютага 1928 года быў вызначаны гадавым святам вучылішча. 5 лютага 1941 года загадам Наркамата абароны СССР № 049 на базе ваеннага авіяцыйна-тэхнічнага вучылішча была створана першая Вольская ваенная авіяцыйная школа авіямеханікаў. У перыяд [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] вучылішча рыхтавала афіцэраў авіяцыі для ваенна-паветраных сіл ваеннага перыяду для патрэб фронту. Цэлая плеяда выпускнікоў вучылішча таго перыяду былі ганараваны звання [[Герой Савецкага Саюза]]&lt;ref name=&quot;фс&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vpk-news.ru/articles/41357|title=Тыл, равный фронту|publisher=Военно промышленный курьер|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124230640/https://vpk-news.ru/articles/41357|archive-date=2022-01-24|access-date=2020-12-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ссс&quot;&gt;Журнал: «Актуальные проблемы гуманитарных и социально-экономических наук» / ''[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44002228 Историко-истографический анализ источников по проблеме роли вольской земли в истории российских воинских частей середины ХХ — начала XXI века]{{Недаступная спасылка}}'' // С. В. Постников, Изд. Вольский военный институт материального обеспечения (филиал) Военной академии материально-технического обеспечения имени генерала армии А. В. Хрулёва, Вольск: № 3 (74) — 2020 г. — С.192—198&lt;/ref&gt;.

У 1951 годзе паводле дырэктывы [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР]] ваенная авіяцыйная школа авіямеханікаў была рэарганізавана ў першае Вольскае ваеннае авіяцыйна-тэхнічнае вучылішча, з атрыманнем сярэдне-спецыяльнай адукацыі і тэрмінам навучання два гады, з 1953 года тэрмін навучання быў павялічаны на адзін год і склаў тры гады. 31 снежня 1959 года загадам Міністра абароны СССР першае Вольскае ваеннае авіяцыйна-тэхнічнае вучылішча было пераведзена ў склад [[Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння СССР|РВСП СССР]]. 22 снежня 1962 года на базе ваеннага авіяцыйна-тэхнічнага вучылішча было створана Вольскае камандна-тэхнічнае вучылішча імя Ленінскага Чырванасцяжнага камсамола&lt;ref name=&quot;фс&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ссс&quot;/&gt;.

2 ліпеня 1964 года дырэктывай Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР і начальніка Тылу Узброеных Сіл СССР камандна-тэхнічнае вучылішча было рэарганізавана ў Вольскае ваеннае вучылішча імя Ленінскага Чырванасцяжнага камсамола з перадачай у структуру Тылу Узброеных Сіл СССР. 24 чэрвеня 1971 года пастановай [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] і загаду Міністра абароны СССР Вольскае ваеннае вучылішча было пераўтворана ў Вольскае вышэйшае ваеннае вучылішча тылу імя Ленінскага Чырванасцяжнага камсамола, стаўшы вышэйшай ваенна-навучальнай установай, з тэрмінам навучання чатыры гады. 13 верасня 1978 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Вольскае вышэйшае ваеннае вучылішча тылу было ганаравана [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Ордэнам Чырвонай Зоркі]]&lt;ref name=&quot;фс&quot;/&gt;.

З 1994 года вучылішча было пераведзена на пяцігадовы тэрмін навучання. 16 верасня 1998 года загадам Міністра абароны Расійскай Федэрацыі № 417 Вольскае вышэйшае ваеннае вучылішча тылу ўваходзіць у склад Ваеннай акадэміі тылу і транспарту ў якасці яго філіяла. 1 студзеня 2005 года Вольскі філіял Ваеннай акадэміі тылу і транспарту зноў быў перайменаваны ў Вольскае вышэйшае ваеннае вучылішча тылу (ваенны інстытут тылу)&lt;ref name=&quot;фс&quot;/&gt;. У ліку прафесарска-выкладчыцкага складу інстытута маецца: 9 [[Доктар навук|дактароў]] і 119 [[Кандыдат навук|кандыдатаў]] навук&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://volsk.vamto.mil.ru/Ob_filiale/Ob-institute|title=Филиал сегодня|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421055300/http://volsk.vamto.mil.ru/Ob_filiale/Ob-institute|archive-date=2021-04-21|access-date=2020-12-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. За час існавання Вольскага ваеннага вучылішча 35 яго выпускніка былі ганараваны звання [[Герой Савецкага Саюза]], прычым двое былі ганараваны гэтага звання двойчы — І. С. Полбін і В. І. Мыхлік, два выпускнікі былі ганараваны звання [[Герой Сацыялістычнай Працы]] і адзін звання — [[Герой Расійскай Федэрацыі]], больш за 80 выпускнікоў пасля былі ганараваны генеральскімі званнямі&lt;ref name=&quot;фс&quot; /&gt;.

Пастановай ад 29 жніўня 1998 года «Вольскае вышэйшае ваеннае вучылішча тылу імя Ленінскага камсамола» рэарганізавана шляхам далучэння да Ваеннай акадэміі тылу і транспарту (Санкт-Пецярбург) у якасці філіяла&lt;ref&gt;Приказ Министра обороны РФ № 417 от 16.09.1998 г. «О реорганизации и ликвидации военных образовательных учреждений профессионального образования МО РФ» на основе постановления Правительства РФ от 29.08.1998 г. [http://government.ru/docs/all/28262/ № 1009 «О военных образовательных учреждениях профессионального образования МО РФ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220121125803/http://government.ru/docs/all/28262/ |date=21 студзеня 2022 }}&lt;/ref&gt;.

Пастановай ад 09.07.2004 на базе філіяла Ваеннай акадэміі тылу і транспарту імя генерала арміі А. У. Хрулёва ў горадзе Вольск створана «Вольскае вышэйшае ваеннае вучылішча тылу (ваенны інстытут)»&lt;ref&gt;Правительство РФ. Распоряжение от 9.07.2004 года № 937-р «О создании, преобразовании и переименовании военных образовательных учреждений профессионального образования»&lt;/ref&gt;.

Пастановай ад 24.12.2008 «Вольскае вышэйшае ваеннае вучылішча тылу (ваенны інстытут)» рэарганізавана ў форме далучэння да акадэміі «Ваенная акадэмія тылу і транспарту імя генерала арміі А. У. Хрулёва»&lt;ref&gt;Правительство РФ. [https://ru.wikisource.org/wiki/Распоряжение%20Правительства%20РФ%20от%2024.12.2008%20№%201951-р Распоряжение от 24.12.2008 г. № 1951-р] «О создании и реорганизации государственных военных образовательных учреждений высшего профессионального образования»&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2010 «Вольскае вышэйшае ваеннае вучылішча тылу (ваенны інстытут)» рэарганізавана ў Вольскі ваенны інстытут тылу (філіял) Ваеннай акадэміі тылу і транспарту імя генерала арміі А. У. Хрулёва Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=http://redstar.ru/kuznitsa-unikalnyh-professij/|title=Кузница уникальных профессий|author=Р. Бирюлин|website=Красная звезда|date=2019-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121125812/http://redstar.ru/kuznitsa-unikalnyh-professij/|archive-date=2022-01-21|access-date=2022-01-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

З верасня 2013 года рэарганізаваны ў Вольскі ваенны інстытут матэрыяльнага забеспячэння.

У 2023 годзе ў Вольскім ваенным інстытуце адбыўся скандал, калі навучэнцы 5-га курса факультэта забеспячэння гаручым адзначылі дату 100 дзён да заканчэння вучобы, разграміўшы казарму першакурснікаў, зламаўшы ў ёй мэблю і абліўшыся шампанскім. Начальнік Інстытута Вячаслаў Зянкоў і два яго намеснікі былі адхіленыя ад сваіх пасад, выконваючым абавязкі начальніка інстытута стаў палкоўнік Ахмед Кажараў&lt;ref name=&quot;4vsar&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.4vsar.ru/news/v-volske-posle-pogroma-kazarmy-174625/|title=В Вольске после погрома казармы в военном училище отчислили курсантов|date=2023-03-21|publisher=Четвёртая власть|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530134407/https://www.4vsar.ru/news/v-volske-posle-pogroma-kazarmy-174625/|archive-date=2023-05-30|access-date=2023-05-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 11 курсантаў, якія зладзілі пагром, былі адлічаныя&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://saratov24.tv/news/vsekh-11-kursantov-ustroivshikh-pogrom-v-kazarme-pervokursnikov-v-volske-otchislili/ |title=Всех 11 курсантов, устроивших погром в казарме первокурсников в Вольске, отчислили |access-date=27 лістапада 2023 |archive-date=6 лістапада 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106173527/https://saratov24.tv/news/vsekh-11-kursantov-ustroivshikh-pogrom-v-kazarme-pervokursnikov-v-volske-otchislili/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Кіраўніцтва ==
* 1928—1931 — камбрыг Фёдар Іванавіч Жараў
* 1931—1933 — камдыў Міхаіл Цімафеевіч Мікалаеў
* 1933—1936 — камдыў Роза Абдулаевіч Якубаў
* 1936—1937 — ваенінжынер 1-га рангу Кірыл Якаўлевіч Баранаў
* 1937—1941 — інжынер-палкоўнік Сцяпан Пятровіч Хадзееў
* 1942—1949 — інжынер-палкоўнік Сцяпан Харытонавіч Хрысцюк
* 1949—1955 — інжынер-палкоўнік Якаў Аляксандравіч Нікіфараў
* 1955—1959 — інжынер-палкоўнік Сяргей Дзмітрыевіч Церахаў
* 1959—1965 — генерал-маёр Аляксандр Іванавіч Кічыгін
* 1965—1968 — генерал-маёр Мікалай Іванавіч Гарэтнін
* 1968—1976 — генерал-маёр Уладзімір Фёдаравіч Гарун
* 1976—1986 — генерал-лейтэнант Мікалай Міхайлавіч Талмачоў
* 1986—1991 — генерал-маёр Уладзімір Мікалаевіч Мукамолаў
* 1991—2001 — генерал-маёр Яўген Сяргеевіч Громаў
* 2001—2002 — палкоўнік&lt;ref&gt;Гульбинский В. И. [https://docplayer.com/87560200-Istoriya-deyatelnost-lyudi.html ИСТОРИЯ. ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ. ЛЮДИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220121115202/https://docplayer.com/87560200-Istoriya-deyatelnost-lyudi.html |date=21 студзеня 2022 }}: исторический очерк. — Саратов: СВКИ ВВ МВД России, 2015. — 88 с.&lt;/ref&gt; Сяргей Дзмітрыевіч Мухаед
* 2002—2015 — генерал-маёр Міхаіл Міхайлавіч Гарбуноў
* 2015—2020 — генерал-маёр Сяргей Рыгоравіч Рыхель&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* 2020—2023 — палкоўнік Вячаслаў Юр’евіч Зянкоў&lt;ref name=&quot;4vsar&quot;/&gt;
* з 2023 — палкоўнік Ахмед Кажараў ({{В. а.}})&lt;ref name=&quot;4vsar&quot; /&gt;

== Узнагароды ==

* [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] (13 верасня 1978 года) — «За вялікія заслугі ў падрыхтоўцы афіцэрскіх кадраў&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=wJpaAAAAIAAJ&amp;q=Вольское+высшее+военное+ордена+Красной+Звезды+училище+тыла+имени+Ленинского+комсомола&amp;dq=Вольское+высшее+военное+ордена+Красной+Звезды+училище+тыла+имени+Ленинского+комсомола&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjW-5PMx83tAhWjxIsKHY0pBV0Q6AEwAXoECAQQAg Ведомости Верховного Совета СССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230603073528/https://books.google.ru/books?id=wJpaAAAAIAAJ&amp;q=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%88%D0%B5%D0%B5+%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5+%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B0+%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D0%97%D0%B2%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D1%8B+%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5+%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0&amp;dq=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%88%D0%B5%D0%B5+%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5+%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B0+%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D0%97%D0%B2%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D1%8B+%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5+%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjW-5PMx83tAhWjxIsKHY0pBV0Q6AEwAXoECAQQAg |date=3 чэрвеня 2023 }} / Изд. Верховный Совет СССР, Том 41: 1978 г. — С.590&lt;/ref&gt;»;
* [[Ордэн Кутузава (Расія)|Ордэн Кутузава]] (22 лютага 2023 года) — «За заслугі ва ўмацаванні абараназдольнасці краіны і падрыхтоўку высокакваліфікаваных вайсковых кадраў&lt;ref&gt;[https://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12455518@egNews Вольский филиал Военной академии МТО награжден орденом Кутузова]&lt;/ref&gt;».
{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* ''Вольское военное: исторический очерк'' / Изд.  Министерство обороны Российской Федерации, {{М.}}: 1998 г. — 178 с.
* Журнал: «Актуальные проблемы гуманитарных и социально-экономических наук» / ''[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44002228 Историко-истографический анализ источников по проблеме роли вольской земли в истории российских воинских частей середины ХХ — начала XXI века]'' // С. В. Постников, Изд. Вольский военный институт материального обеспечения (филиал) Военной академии материально-технического обеспечения имени генерала армии А. В. Хрулёва, Вольск: № 3 (74) — 2020 г. — С.192—198

== Спасылкі ==
* {{Cite web|url=https://turbina.ru/guide/Volsk-Rossiya-88616/Otzyvy/Tchto-delat-dostoprimetchatelnosti/Arkhitektura-Pamyatniki/3/0/Volskoe-vysshee-voennoe-utchilitstche-tyla-byvshee-59212/Otzyv/Ot-gusar-i-kadetov-k-sovetskomu-voennomu-utchilitstchu-88133/|title=От гусар и кадетов к советскому военному училищу|publisher=Вольск|accessdate=2020-12-14}}
* {{Cite web|url=http://redstar.ru/vypuskniki-iz-volska-sluzhat-v-kazhdoj-chasti/|title=Выпускники из Вольска служат в каждой части|publisher=[[Красная звезда (газета)|Красная звезда]]|accessdate=2020-12-14}}{{Недаступная спасылка}}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Ваенныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Расіі]]
[[Катэгорыя:Ваенныя вышэйшыя навучальныя ўстановы СССР]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Вольск]]</text>
      <sha1>bs8lv1dyxdrt1fak4sgnfmya29p5sq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фінч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763013</id>
    <revision>
      <id>5157762</id>
      <parentid>5157644</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>удакладненне</comment>
      <origin>5157762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="362" sha1="0fatew4eoz99gsx0wjx1wnhmk35okrs" xml:space="preserve">'''Фінч''' — прозвішча.

== Вядомыя асобы ==
* [[Джон Фінч]] — брытанскі акцёр
* [[Тамара Яўсевіеўна Чынарава|Тамара Фінч]] — аўстралійская балерына
* [[Пітэр Фінч]] — аўстралійскі акцёр

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>0fatew4eoz99gsx0wjx1wnhmk35okrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вярблюд аднагорбы ў Аўстраліі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>766274</id>
    <revision>
      <id>5157880</id>
      <parentid>5151329</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T11:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66580" sha1="huc1fkfuw5dch9zuaps1zi09feola5f" xml:space="preserve">[[Файл:07._Camel_Profile,_near_Silverton,_NSW,_07.07.2007.jpg|міні|250px|[[Вярблюд аднагорбы|Аднагорбы вярблюд]] каля {{нп3|Сільвертан (Новы Паўднёвы Уэльс)|Сільвертана||Silverton, New South Wales}}, [[Новы Паўднёвы Уэльс]]]]
[[Файл:Verbreitung_von_Kamelen_in_Australiien.png|міні|250px|Распаўсюджанне вярблюдаў у Аўстраліі, паказана жоўтым колерам]]
'''Аўстралійскія дзікія вярблюды''' — інтрадукаваныя папуляцыі {{bt-bellat|Вярблюд аднагорбы{{!}}аднагорбых вярблюдаў|Camelus dromedarius}} (з [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]], [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] і [[Індыйскі субкантынент|Індыйскага субкантынента]]). Імпартаваныя як каштоўныя [[рабочыя жывёлы|ўючныя жывёлы]] з Брытанскай Індыі і [[Афганістан]]а&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/magazine-22522695 Australia, home to the world’s largest camel herd — BBC News]&lt;/ref&gt; на працягу XIX стагоддзя (для транспарціроўкі і пражывання падчас даследавання і каланізацыі {{нп3|Цэнтральная Аўстралія|Чырвонага цэнтра|ru|Центральная Австралия}}, многія з іх былі выпадкова выпушчаныя ў дзікую прыроду пасля таго, як матарызаваны транспарт замясціў выкарыстанне вярблюдаў у пачатку XX стагоддзя. Гэта прывяло да хуткага росту дзікай папуляцыі са шматлікімі экалагічнымі, сельскагаспадарчымі і сацыяльнымі наступствамі.

Здзічэлыя вярблюды ў Аўстраліі таксама вядомыя сваёй агрэсіўнасцю, калі сутыкаюцца са статкамі свойскай жывёлы (напрыклад, [[Свойскі бык|буйной рагатай жывёлы]] і [[Авечка свойская|авечак]]/[[Каза свойская|коз]]); яны таксама могуць быць небяспечна тэрытарыяльнымі ў адносінах да людзей, асабліва самкі з нованароджанымі вярблюджанятамі самцы у {{нп3|Гон (біялогія)|гоне|ru|Гон (биология)}}. Увогуле, [[шлюбны перыяд]] вядомы як небяспечны час для знаходжання побач з вярблюдамі любога полу. Аднымі з першых скаржнікаў былі жывёлаводы, прадстаўнікі Цэнтральнага зямельнага савета і [[Абарыгены Аўстраліі|абарыгенныя]] землеўладальнікі ў пацярпелых раёнах. У 2009 годзе была прафінансавана праграма выбракоўвання вярблюдаў.

== Гісторыя ==
[[Файл:Misery_Coolgardie.jpg|міні|250px|Старацель верхам на вярблюдзе, які ўсталяваў сусветны рэкорд па адлегласці, пройдзенай без вады (600 міль), 1895 год.]]
Вярблюды паспяхова выкарыстоўваліся ў даследаванні пустыні ў іншых частках свету. Першая прапанова імпартаваць вярблюдаў у Аўстралію была зроблена ў 1822 годзе дацка-французскім географам і журналістам {{нп3|Конрад Мальт-Брюн|Конрадам Мальт-Брунам|ru|Мальт-Брюн, Конрад}}, у чыёй «Універсальнай геаграфіі» змяшчаецца наступнае:

&lt;blockquote&gt;Для такой экспедыцыі трэба выбраць людзей навукі і адвагі. Яны павінны быць забяспечаны разнастайнымі прыладамі і запасамі, а таксама рознымі жывёламі, сіламі і інстынктамі якіх яны могуць атрымаць дапамогу. У іх павінны быць валы з [[Буэнас-Айрэс]]а або з англійскіх паселішчаў, мулы з [[Сенегал]]а і [[Вярблюд аднагорбы|драмадэры]] з [[Афрыка|Афрыкі]] ці [[Аравійскі паўвостраў|Аравіі]]. Валы хадзілі па лясах і па гушчарах; мулы бяспечна хадзілі сярод суровых скал і пагорыстых краёў; драмадэры будуць перасякаць пясчаныя пустыні. Такім чынам, экспедыцыя будзе падрыхтавана да любой тэрыторыі, якая можа быць унутраная. Сабак таксама трэба браць, каб разводзіць дзічыну і адкрываць крыніцы вады; і нават было прапанавана браць свіней, каб знайсці ў глебе эскулентныя карані. Калі не будзе кенгуру і дзічыны, партыя будзе існаваць мясам сваіх уласных статкаў. Яны павінны быць забяспечаны паветраным шарам для назірання на адлегласці за любой сур’ёзнай перашкодай для іх прасоўвання ў пэўных накірунках і для пашырэння дыяпазону назіранняў, якія вока магло б зрабіць на такіх роўных землях, што занадта шырокія, каб дапусціць якія-небудзь вышыні ў межах іх зроку&lt;ref&gt;Conrad Malte-Brun, ''Universal Geography: Containing the description of India and Oceanica'', Volume III 'containing the description of India and Oceanica', Book LVI 'Oceanica', Part IV 'New Holland and its dependancies', p. 568. Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown, London 1822.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

У 1839 годзе падпалкоўнік {{нп3|Джордж Гоўлер||ru|Гоулер, Джордж}}, другі губернатар [[Паўднёвая Аўстралія|Паўднёвай Аўстраліі]], прапанаваў імпартаваць вярблюдаў для працы ў паўзасушлівых раёнах Аўстраліі.

Першы вярблюд прыбыў у Аўстралію ў 1840 годзе, замоўлены з [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] братамі Філіпс з [[Адэлаіда|Адэлаіды]] (Генры Уэстан Філіпс (1818—1898); Джордж Філіпс (1820—1900); Г. М. Філіпс (невядома))&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.burkeandwills.net.au/Camels/Introducing_Camels_Into_Australia.htm|title=The Introduction of camels into Australia|website=Burke &amp; Wills Web|access-date=6 March 2016}}&lt;/ref&gt;. «''Apolline»'' пад камандаваннем капітана Уільяма Дзіна прычаліў у порце Адэлаіда ў Паўднёвай Аўстраліі 12 кастрычніка 1840 года, але ўсе вярблюды, акрамя аднаго, загінулі ў падарожжы. Вярблюда, які выжыў, назвалі Гары&lt;ref name=&quot;brown2&quot;&gt;{{cite news|last1=Brown|first1=J. D.|title=Decline and Fall of the Australian Camel|url=http://trove.nla.gov.au/newspaper/article/42694334?searchTerm=first%20camel%20in%20australia%201840&amp;searchLimits=|access-date=6 March 2016|work=Cairns Post|date=18 December 1950}}&lt;/ref&gt;. Гэты вярблюд, Гары, выкарыстоўваўся жывёлаводам і даследчыкам {{нп3|Джон Эйнсварт Хоракс|Джонам Эйнсвартам Хораксам||John Ainsworth Horrocks}} для вывучэння ўнутраных раёнаў у яго злашчаснай экспедыцыі 1846 года ў засушлівыя ўнутраныя раёны Паўднёвай Аўстраліі каля [[Торэнс|возера Торэнс]] у пошуках новых сельскагаспадарчых угоддзяў. Яго сталі называць «чалавекам, якога застрэліў уласны вярблюд». 1 верасня Хоракс рыхтаваўся застрэліць птушку на беразе возера Датан. Яго вярблюд, які стаяў на каленях, варухнуўся, пакуль Хоракс перазараджаў пісталет, у выніку чаго пісталет стрэліў і пашкодзіў сярэднія пальцы яго правай рукі і шэраг зубоў&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article47266473|title=THE LATE MR. J. A. HORROCKS.|newspaper=[[South Australian Register]]|volume=LIII|issue=12,961|location=South Australia|date=29 May 1888|access-date=3 October 2016|page=7|via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt;. Хоракс памёр ад ран 23 верасня ў Пенвортаме пасля просьбы забіць вярблюда&lt;ref&gt;{{cite Australian Dictionary of Biography|last1=Chittleborough|first1=Jon|title=Horrocks, John Ainsworth (1818–1846)|id2=horrocks-john-ainsworth-12989|access-date=6 March 2016}}&lt;/ref&gt;.

=== «Афганскія» пагоншчыкі верблюды ===
Першай буйной унутранай экспедыцыяй Аўстраліі, якая выкарыстала вярблюдаў у якасці асноўнага віду транспарту, была {{нп3|экспедыцыя Бёрка і Уілса||ru|Экспедиция Бёрка и Уиллса}} ў 1860 годзе. {{нп3|Урад Вікторыі||ru|Правительство Виктории}} імпартаваў 24 вярблюдаў для экспедыцыі. Першыя {{нп3|Афганцы (Аўстралія)|пагоншчыкі|ru|Афганцы (Австралия)}} прыбылі 9 чэрвеня 1860 года ў порт [[Мельбурн]] з [[Карачы]] (тады вядомага як Курачы) на караблі «Chinsurah»&lt;ref&gt;{{cite news|title=Camels for Victoria|url=http://trove.nla.gov.au/newspaper/article/66010090?searchTerm=Chinsurah%20camels&amp;searchLimits=|access-date=6 March 2016|publisher=The Inquirer and Commercial News|date=1 August 1860}}&lt;/ref&gt; для ўдзелу ў экспедыцыі&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jones|first1=Philip|last2=Kenny|first2=Anna|title=Australia's Muslim Cameleers Pioneers of the Inland 1860s–1930s|date=2007|publisher=Wakefield Press|location=Adelaide, Australia|isbn=978-1-86254-872-5|page=19}}&lt;/ref&gt;. Як апісаў экспедыцыйны камітэт Вікторыі, «вярблюды былі б адносна бескарыснымі, калі іх не суправаджалі пагоншчыкі з іх радзімы»&lt;ref&gt;{{cite book|title=VEE Committee minutes|date=19 May 1859}}&lt;/ref&gt;. Пагоншчыкамі ў экспедыцыі былі 45-гадовы Дост Махамед, якога ўкусіў самец-вярблюд, што прывяло да незваротнай страты правай рукі, і Эса (Хасам) Хан з [[Калат (Афганістан)|Калата]], які захварэў каля {{нп3|Свон-Хіл|Свон-Хіла|ru|Суон-Хилл}}. Яны даглядалі вярблюдаў, загружалі і разгружалі абсталяванне і правіянт, знаходзілі ваду ў экспедыцыі&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jones|first1=Philip|last2=Kenny|first2=Anna|title=Australia's Muslim Cameleers Pioneers of the Inland 1860s–1930s|date=2007|publisher=Wakefield Press|location=Adelaide, Australia|isbn=978-1-86254-872-5|page=40}}&lt;/ref&gt;.

Пачынаючы з 1860-х гадоў невялікія групы пераважна [[Мусульмане|мусульманскіх]] пагоншчыкаў вярблюдаў адпраўляліся ў і з Аўстраліі з інтэрвалам у тры гады для абслугоўвання ўнутранай жывёлагадоўчай прамысловасці [[Паўднёвая Аўстралія|Паўднёвай Аўстраліі]]. Перавозка грузаў і {{нп3|Цюк воўны|цюкоў воўны|ru|Тюк шерсти}} на вярблюдах была для іх прыбытковым спосабам існавання. Калі іх веды аб аўстралійскай глыбінцы і эканоміцы павялічыліся, пагоншчыкі адкрылі ўласны бізнес, імпартуючы і кіруючы {{нп3|Караван вярблюдаў|караванамі вярблюдаў||Camel train}}. Да 1890 года ў вярблюджым бізнэсе дамінавалі ў асноўным мусульманскія гандляры і брокеры, якіх звычайна называлі «{{нп3|Афганцы (Аўстралія)|афганцамі|ru|Афганцы (Австралия)}}» або «ганамі», нягледзячы на тое, што яны паходзілі з Брытанскай Індыі, а таксама з Афганістана, Егіпта і Турцыі. Яны належалі да чатырох асноўных груп: [[пуштуны]], [[Белуджыстан|белуджы]], [[панджабцы]] і [[сіндхі]]. Паводле ацэнак, па меншай меры 15 000 вярблюдаў са сваімі даглядчыкамі прыбылі ў Аўстралію паміж 1870 і 1900 гадамі&lt;ref&gt;[http://www.australia.gov.au/about-australia/australian-story/afghan-cameleers australia.gov.au &gt; About Australia &gt; Australian Stories &gt; Afghan cameleers in Australia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171222063528/http://www.australia.gov.au/about-australia/australian-story/afghan-cameleers |date=22 снежня 2017 }}. Accessed 8 May 2014.&lt;/ref&gt;. Большасць з гэтых вярблюдаў былі [[Вярблюд аднагорбы|драмедарамі]], асабліва з Індыі, у тым ліку з {{нп3|Біканерскі вярблюджы корпус|Біканерскага вярблюджага корпуса||Bikaner Camel Corps}} з [[Раджастхан]]а, які выкарыстоўваў верхавых вярблюдаў, здабытых з дэрвішскіх войнаў у Брытанскім [[Самалі]], і раўнінных індыйскіх вярблюдаў для цяжкай працы. Таксама былі вярблюды з [[Самалі]] і [[Аравійскі паўвостраў|Аравіі]].
[[Файл:Camel team Coolgardie.jpg|міні|Вярблюджая павозка каля {{нп3|Кулгардзі||ru|Coolgardie, Western Australia}}. Каля 1900 года.]]


Развядзенне вярблюдаў было пачата ў 1866 годзе сэрам Томасам Элдэрам і Сэмюэлем Стакі на станцыях {{нп3|Белтана|||Beltana}} і Умбератана ў Паўднёвай Аўстраліі. Мелася таксама дзяржаўная вярблюджая ферма ў Лондандэры, каля {{нп3|Кулгардзі||ru|Coolgardie, Western Australia}} ў [[Заходняя Аўстралія|Заходняй Аўстраліі]], заснаваная ў 1894 годзе&lt;ref&gt;{{cite news|title=Camel Breeding|url=http://trove.nla.gov.au/newspaper/article/124367465?searchTerm=camel%20stud&amp;searchLimits=|access-date=6 March 2016|publisher=The Sydney Stock and Station Journal|date=5 June 1908}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя прадпрыемствы працавалі каля 50 гадоў і забяспечвалі племянных жывёл для аўстралійскага гандлю вярблюдамі.

Вярблюдаў працягвалі выкарыстоўваць для даследаванняў унутры кантынента {{нп3|Пітэр Уорбертан||ru|Уорбертон, Питер}} у 1873 годзе, {{нп3|Уільям Гос|||William Gosse (explorer)}} у 1873 годзе, {{нп3|Эрнэст Джайлз||ru|Джайлс, Эрнест}} у 1875-76 гадах, {{нп3|Дэвід Ліндсі||ru|Линдси, Дэвид}} ў 1885—1886 гадах, {{нп3|Томас Элдэр|||Thomas Elder}} у 1891—1892 гадах, у {{нп3|Экспедыцыя Калверта|экспедыцыі Калверта||Calvert expedition}} ў 1896—1897 гадах і {{нп3|Сесіл Мэдыган||ru|Мэдиган, Сесил}} у 1939 годзе&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jones|first1=Philip|last2=Kenny|first2=Anna|title=Australia's Muslim Cameleers Pioneers of the Inland 1860s–1930s|date=2007|publisher=Wakefield Press|location=Adelaide, Australia|isbn=978-1-86254-872-5|page=50}}&lt;/ref&gt;. Яны таксама былі выкарыстаны пры будаўніцтве {{нп3|Трансаўстралійская тэлеграфная лінія|Трансаўстралійскай тэлеграфнай лініі||Australian Overland Telegraph Line}} і перавозілі секцыі труб для {{нп3|Сістэма водазабеспячэння Голфілдс|сістэмы водазабеспячэння Голдфілдс||Goldfields Water Supply Scheme}}.

Увядзенне «Закона аб абмежаванні іміграцыі» 1901 года і {{нп3|Белая Аўстралія|палітыкі Белай Аўстраліі|ru|Белая Австралия}} ўскладнілі ўезд у Аўстралію пагоншчыкам вярблюдаў&lt;ref name=&quot;jones--202&quot;&gt;{{cite book|last1=Jones|first1=Philip|last2=Kenny|first2=Anna|title=Australia's Muslim Cameleers Pioneers of the Inland 1860s–1930s|date=2007|publisher=Wakefield Press|location=Adelaide, Australia|isbn=978-1-86254-872-5|page=20}}&lt;/ref&gt;.

=== Здзічэнне вярблюдаў ===
З ад’ездам многіх пагоншчыкаў вярблюдаў у пачатку XX стагоддзя і з’яўленнем матарызаванага транспарту ў 1920-х і 1930-х гадах некаторыя пагоншчыкі выпусцілі сваіх вярблюдаў у дзікую прыроду. Гэтыя жывёлы, якія добра падыходзяць для засушлівых умоў [[Цэнтральная Аўстралія|Цэнтральнай Аўстраліі]], сталі пачаткам вялікай папуляцыі дзікіх вярблюдаў, якія існуюць і сёння.

== Вярблюды і абарыгены ==
Па меры таго, як афганскія пагончыкі вярблюдаў усё часцей падарожнічалі па ўнутраных раёнах, яны сутыкнуліся са шматлікімі групамі абарыгенаў. Хутка пачаўся абмен навыкамі, ведамі і таварамі. Некаторыя пагоншчыкі дапамагалі абарыгенам, перавозячы тавары традыцыйнага абмену, у тым ліку {{нп3|Чырвоная охра|чырвоную охру|it|Ocra rossa}} або наркатычную раслінную сумесь {{нп3|пітуры|||Pituri}}, па старажытных гандлёвых шляхах, такіх як {{нп3|Бёрдсвільскі шлях|||Birdsville Track}}. Вярблюды таксама прывезлі аддаленым групам абарыгенаў новыя тавары, такія як [[цукар]], [[чай]], [[тытунь]], адзенне і металічныя прылады. Абарыгены ўключылі [[Вярблюджая воўна|вярблюджую поўсць]] у свае традыцыйныя вырабы з нітак і далі інфармацыю аб пустынных водах і раслінных рэсурсах. Некаторыя пагоншчыкі наймалі мужчын і жанчын з абарыгенаў, каб дапамагаць ім у іх доўгіх паходах па пустыні. Гэта прывяло да некаторых трывалых партнёрстваў і некалькіх шлюбаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cameleers.net/?page_id=8|title=Cameleers and Aboriginal people|website=Australia's Muslim Cameleers|publisher=South Australian Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411183948/http://www.cameleers.net/?page_id=8|archive-date=11 April 2016|access-date=6 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

З 1928 па 1933 гады місіянер {{нп3|Эрнест Юджын Крамер|Эрнест Крамер||Ernest Eugene Kramer}} здзейсніў [[сафары]] на вярблюдах у Цэнтральнай Аўстраліі з мэтай распаўсюджвання [[Евангелле|Евангелля]]. У большасці паездак ён наймаў чалавека з народа {{нп3|Аранда (народ)|аранда|ru|Аранда (народ)}} Мікі Доу Доу ў якасці пагоншчыка, правадніка і перакладчыка, а часам чалавека па імені Барні. Першая з паездак Крамера была на хрыбты {{нп3|Масгрэйв (горы)|Масгрэйв|ru|Масгрейв (горы)}} і {{нп3|Ман (горы)|Ман||Mann Ranges}} і была спансіравана Асацыяцыяй сяброў абарыгенаў, якая патрабавала справаздачы аб умовах жыцця карэннага насельніцтва. Паводле біяграфіі Крамера, калі мужчыны падарожнічалі па пустыні і сустракаліся з мясцовымі жыхарамі, яны раздавалі ім {{нп3|Ледзянцы|цукеркі-ледзянцы||Hard candy}}, [[чай]] і [[цукар]] і гралі на грамафоне «Jesus Loves Me». Ноччу з дапамогай праектара «{{нп3|чароўны ліхтар||ru|Волшебный фонарь}}» Крэмер паказваў слайды [[Нараджэнне Хрыстова|Божага Нараджэння]] і жыцця Хрыста. Для многіх людзей гэта было іх першае ўражанне ад Раства, і падзея маляўніча ўстанавіла «асацыяцыю паміж вярблюдамі, падарункамі і хрысціянствам, якая была не проста сімвалічнай, але мела матэрыяльную рэальнасць»&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Vaarzon-Morel|first1=Petronella|title=Indigenous Participation in Australian Economies II|date=2012|publisher=ANU Press|isbn=9781921862830|url=http://press.anu.edu.au/apps/bookworm/view/Indigenous+Participation+in+Australian+Economies+II/9511/ch04.html|access-date=6 March 2016}}&lt;/ref&gt;.

Да 1930-х гадоў, калі пагоншчыкаў вярблюдаў стаў выцясняць аўтамабільны транспарт, гэта стала магчымасцю для абарыгенаў, якія навучыліся навыкам абыходжання з вярблюдамі і набылі ўласных жывёл, пашыраючы сваю мабільнасць і незалежнасць у памежным грамадстве, якое хутка змянялася. Так працягвалася прынамсі да канца 1960-х гадоў. Дакументальны фільм «Вярблюды і Піт’янджара», зняты {{нп3|Роджэр Сэндэл|Роджэрам Сэндэлам||Roger Sandall}} у 1968 годзе і выпушчаны ў 1969 годзе, распавядае пра групу мужчын {{нп3|Піт’янджара|||Pitjantjatjara}}, якія выязджаюць са сваёй базы ў паселішчы Арэёнга, каб злавіць дзікага вярблюда, прыручыць яго і дадаць да сваіх свойскіх статкаў. Затым яны выкарыстоўваюць вярблюдаў, каб дапамагчы перавезці вялікую групу людзей з Арэёнгі ў Папунью, што займае пешшу тры дні&lt;ref&gt;{{Citation|author1=AIATSIS|author2=Sandall, Roger|author3=Australian Institute of Aboriginal Studies Film Unit|title=Camels and the Pitjantjara|date=1969|publisher=Australian Institute of Aboriginal Studies Film Unit: Ronin Films [distributor]|isbn=978-0-85575-618-5}}&lt;/ref&gt;.

Вярблюды з’яўляюцца ў {{нп3|Абарыгеннае аўстралійскае мастацтва|карэнным аўстралійскім мастацтве||Indigenous Australian art}}, прыклады захоўваюцца ў калекцыях [[Нацыянальны музей Аўстраліі|Нацыянальнага музея Аўстраліі]]&lt;ref&gt;[https://www.nma.gov.au/explore/collection/highlights/warakurna-history-paintings Warakurna history paintings] National Museum of Australia. Retrieved 20 April 2020.&lt;/ref&gt; і музеяў Вікторыі&lt;ref&gt;[https://museumsvictoria.com.au/bunjilaka/about-us/first-peoples/many-nations-objects/ Many Nations objects] Museums Victoria. Retrieved 20 April 2020.&lt;/ref&gt;.

Розныя {{нп3|Аўстралійскія мовы|мовы аўстралійскіх абарыгенаў|ru|Австралийские языки}} прынялі слова для абазначэння вярблюда, у тым ліку {{нп3|Аранта (мова)|ўсходняя аранта|ru|Аранта (язык)}} (kamule), {{нп3|Піт’янджара (мова)|піт’янджара|ru|Питьянтьятьяра}} (kamula) і {{нп3|Аранта (мова)|алявар|ru|Аранта (язык)}} (kamwerl).

== Уздзеянне ==
Аўстралія мае самую вялікую папуляцыю [[Здзічэнне|дзікіх]] вярблюдаў і адзінае ў свеце пагалоўе аднагорбых вярблюдаў, якія дэманструюць дзікія паводзіны. У 2008 годзе колькасць дзікіх вярблюдаў ацэньвалася ў больш за адзін мільён з магчымасцю падвойвання кожныя 8-10 гадоў&lt;ref&gt;[http://www.nintione.com.au/resource/DKCRC-Report-47-Managing-the-impacts-of-feral-camels-in-Australia_A-new-way-of-doing-business.pdf Managing the impacts of feral camels in Australia: a new way of doing business] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250527004902/http://nintione.com.au/resource/DKCRC-Report-47-Managing-the-impacts-of-feral-camels-in-Australia_A-new-way-of-doing-business.pdf |date=27 мая 2025 }}. Desert Knowledge CRC Report Number 47. Accessed 8 May 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.lrm.nt.gov.au/feral/camel Northern Territory &gt; Department of Land Resource Management &gt; Feral Camel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140508134635/http://www.lrm.nt.gov.au/feral/camel|date=8 May 2014}}. Accessed 8 May 2014.&lt;/ref&gt;. У 2013 годзе гэтая ацэнка была перагледжана да колькасці 600 000 вярблюдаў да выбракоўвання і каля 300 000 вярблюдаў пасля выбракоўвання са штогадовым ростам на 10 % у год&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nintione.com.au/resource/ManagingImpactsFeralCamels_FinalReportAFCMP.pdf|title=Managing the Impacts of Feral Camels Across Remote Australia|date=2013|pages=59–60|publisher=Ninti One|access-date=8 March 2016}}&lt;/ref&gt;.

=== Уплыў на навакольнае асяроддзе ===
Хоць іх уздзеянне на навакольнае асяроддзе не такое моцнае, як ад некаторых іншых шкоднікаў, завезеных у Аўстралію, вярблюды паглынаюць больш за 80 % даступных відаў раслін. Пагаршэнне навакольнага асяроддзя адбываецца, калі шчыльнасць перавышае дзве жывёлы на квадратны кіламетр, што цяпер мае месца на большай частцы іх арэалу ў [[Паўночная тэрыторыя|Паўночнай тэрыторыі]], дзе яны абмежаваныя двума асноўнымі рэгіёнамі: [[Сімпсан|пустыняй Сімпсан]] і заходняй пустыннай зонай {{нп3|Цэнтральныя хрыбты|Цэнтральных хрыбтоў||Central Ranges}}, [[Вялікая Пясчаная пустыня|Вялікай Пясчанай пустыні]] і {{нп3|Танамі|пустыні Танамі|ru|Танами}}. Некаторыя традыцыйныя харчовыя расліны, якія збіраюць абарыгены ў гэтых раёнах, сур’ёзна пацярпелі ад паядання вярблюдамі. Нягледзячы на тое, што іх ступні маюць мяккую падкладку, а не капыты, што зніжае верагоднасць эрозіі глебы, яны дэстабілізуюць грабяні дзюн, што можа спрыяць эрозіі. Здзічэлыя вярблюды сапраўды аказваюць прыкметны ўплыў на экасістэмы салёных азёр і, як было ўстаноўлена, забруджваюць вадапоі&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Brain|first1=Caddie|title=Waterholes fall foul to feral camels in dry spell|url=http://www.abc.net.au/am/content/2012/s3589978.htm|access-date=6 March 2016|agency=AM|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=14 September 2012}}&lt;/ref&gt;.

У Нацыянальным плане дзеянняў па дзікіх вярблюдах названы наступныя наступствы ўздзеяння на навакольнае асяроддзе: «вялікая шкода ландшафту, у тым ліку шкода расліннасці ў выніку пошуку ежы і вытоптвання, падаўленне аднаўлення некаторых відаў раслін, выбарачнае выгрызанне рэдкіх і знікаючых відаў флоры, шкода балотам праз абрастанне, вытаптванне і накапленне адкладаў, канкурэнцыя з мясцовымі жывёламі за ежу і прытулак і страта {{нп3|Секвестрацыя вугляроду|секвестраванага вугляроду||Carbon sequestration}} ў расліннасці»&lt;ref name=&quot;camelplan&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.environment.gov.au/system/files/resources/2060c7a8-088f-415d-94c8-5d0d657614e8/files/feral-camel-action-plan.pdf|title=National Feral Camel Action Plan: A national strategy for the management of feral camels in Australia|author=Australian Government Department of Sustainability, Environment, Water, Population and Communities|author-link=Department of Sustainability, Environment, Water, Population and Communities|date=2010|publisher=Commonwealth of Australia|access-date=9 January 2020|quote=&quot;...for the Natural Resources Management Ministerial Council}}&lt;/ref&gt;.

Некаторыя даследчыкі лічаць, што дзікія вярблюды могуць прынесці экалагічную карысць, запоўніўшы страчаныя нішы вымерлай {{нп3|Аўстралійская мегафаўна|аўстралійскай мегафаўны||Australian megafauna}}, такой як {{bt-bellat||Diprotodon}} і {{bt-bellat||Palorchestes}}, і могуць спрыяць зніжэнню {{нп3|Лясныя пажары ў Аўстраліі|лясных пажараў|uk|Лісові пожежі в Австралії}}; тэорыя, у пэўным сэнсе падобная да канцэпцый {{нп3|Аднаўленне плейстацэнавай мегафаўны|плейстацэнавага аднаўлення|ru|Восстановление плейстоценовой мегафауны}}&lt;ref&gt;Chris Johnson, 2019, ''[http://www.australasianscience.com.au/article/issue-marchapril-2019/rewilding-australia.html Rewilding Australia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211117142543/http://www.australasianscience.com.au/article/issue-marchapril-2019/rewilding-australia.html |date=17 лістапада 2021 }}'', [[Australasian Science]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Arian D. Wallach, 2014, ''[https://www.dingobiodiversity.com/feral-blog/category/camel Camel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211120113705/https://www.dingobiodiversity.com/feral-blog/category/camel |date=20 лістапада 2021 }}'', Dingo for Biodiversity Project&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Arian D. Wallach, Daniel Ramp, Erick Lundgren, William Ripple, 2017, ''[https://theconversation.com/from-feral-camels-to-cocaine-hippos-large-animals-are-rewilding-the-world-83301 From feral camels to‘cocaine hippos’, large animals are rewilding the world]'', Misha Ketchell, [[The Conversation (website)|The Conversation]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Erick J. Lundgren, Daniel Ramp, John Rowan, Owen Middleton, Simon D. Schowanek, Oscar Sanisidro, Scott P. Carroll, Matt Davis, Christopher J. Sandom, Jens-Christian Svenning, Arian D. Wallach, James A. Estes, 2020, ''[https://www.pnas.org/content/117/14/7871 Introduced herbivores restore Late Pleistocene ecological functions]'', PNAS, 117 (14), pp.7871-7878, [[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]&lt;/ref&gt;.

Верблюды могуць быць эфектыўным процідзеяннем занесенаму [[Пустазелле|пустазеллю]] &lt;ref name=&quot;weedcontrol&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.northweststar.com.au/story/101500/camels-help-in-weed-control/|title=Camels help in weed control|website=The North West Star|date=9 April 2012|location=[[Mount Isa]], QLD|access-date=2022-01-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;acaciacontrol&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2021-07-21/study-looking-at-camel-use-for-weed-control/100307508|title=Outback camel trial to control another pest - prickly acacia weed|author=Barker|first=Eric|website=[[ABC News (Australian TV channel)|ABC News]]|date=2021-07-20|access-date=2022-01-27|last2=Maddelin|first2=McCosker}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ecologicalniche&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.farmonline.com.au/story/3609783/camels-to-fill-ecological-niche/|title=Camels to fill ecological niche?|author=Cawood|first=Matthew|website=Farm Online|date=2012-04-08|access-date=2022-01-27}}&lt;/ref&gt;.

=== Уплыў на інфраструктуру ===
Вярблюды могуць нанесці значную шкоду інфраструктуры, такой як краны, помпы і туалеты, у якасці сродку для здабычы вады, асабліва падчас моцнай засухі. Яны адчуваюць пах вады на адлегласці да пяці кіламетраў і нават прыцягваюцца вільгаццю, якая кандэнсуецца кандыцыянерамі&lt;ref name=&quot;ABC2020-01-07&quot;&gt;[https://www.abc.net.au/news/2020-01-07/camel-cull-in-apy-lands-begins/11848716 Camel cull in South Australia’s remote APY Lands to begin, following sharp increase in population] ''ABC News'', 7 January 2020. Retrieved 8 January 2020.&lt;/ref&gt;. Вярблюды таксама пашкоджваюць жывёлагадоўчыя агароджы і вадапоі. Гэтыя наступствы асабліва адчувальныя для [[Абарыгены Аўстраліі|абарыгенаў]] і іншых аддаленых супольнасцях, дзе выдаткі на рамонт празмерна высокія&lt;ref name=&quot;bbccull2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-51032145|website=BBC News|title=Australia fires: Thousands of camels being slaughtered|date=8 January 2020|access-date=9 January 2020}}&lt;/ref&gt;.

Гніючыя целы вярблюдаў, якія былі затаптаны статкам у пошуках вады побач з паселішчамі людзей, могуць выклікаць дадатковыя праблемы&lt;ref name=&quot;boycott2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.news.com.au/national/camel-lovers-boycott-third-world-australia/story-e6frfkvr-1225806195548|title=Camel-lovers boycott 'Third World' Australia|website=news.com.au|date=2 December 2009|access-date=9 January 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== Эканамічны ўплыў ===
У Нацыянальным плане дзеянняў па дзікіх вярблюдах названы наступныя эканамічныя наступствы: «выдаткі на прамы кантроль і кіраванне, шкода інфраструктуры (агароджы, двары, пашы, крыніцы вады), канкурэнцыя з буйной рагатай жывёлай за ежу і ваду, уцёкі буйной рагатай жывёлы з-за пашкоджання агароджы, знішчэнне рэсурсаў кустарніка»&lt;ref name=&quot;camelplan&quot;/&gt;.

=== Сацыяльны ўплыў ===
Нацыянальны план дзеянняў па дзікіх вярблюдах называе наступныя сацыяльныя наступствы: «пашкоджанне культурна значных аб’ектаў, уключаючы рэлігійныя месцы, месцы пахаванняў, {{нп3|Культура аўстралійскіх абарыгенаў|цырыманіяльныя месцы||Australian Aboriginal culture}}, вадаёмы (напрыклад, ямы з вадой, скальныя ямы, вадаёмы, крыніцы), месцы нараджэння, месцы (у тым ліку дрэвы), дзе, як кажуць, жывуць духі памерлых людзей, і кропкі рэсурсаў (ежа, [[охра]], [[крэмень]]), знішчэнне рэсурсаў {{нп3|Бушфуд|бушфуда||Bush tucker}}, змены ў мадэлях эксплуатацыі і звычаяў выкарыстання краіны і страта магчымасці вучыць маладыя пакаленні, памяншэнне магчымасці людзей карыстацца прыроднымі тэрыторыямі, умяшанне ў жыццё мясцовых жывёл або паляванне на мясцовых жывёл, стварэнне небяспечных умоў для язды, прычына агульнай непрыемнасці ў жылых раёнах, прычына праблем з бяспекай, звязаная з дзікімі вярблюдамі на ўзлётна-пасадачных палосах, пашкоджанне {{нп3|Станцыя (супольнасць абарыгенаў)|станцый||Outstation (Aboriginal community)}}, пашкоджанне грамадскай інфраструктуры, грамадскія выдаткі, звязаныя з дарожна-транспартнымі здарэннямі»&lt;ref name=&quot;camelplan&quot;/&gt;.

== Выбракоўкі ==

=== Выбракоўка Паўночнай тэрыторыі, 2009 ===
Умовы засухі ў Аўстраліі ў першае дзесяцігоддзе XXI стагоддзя («{{нп3|Аўстралійская засуха (2000-я)|засуха тысячагоддзя||2000s Australian drought}}») былі асабліва жорсткімі, што прывяло да таго, што тысячы вярблюдаў паміралі ад смагі ў глыбіне кантыненту&lt;ref&gt;[https://www.news.com.au/travel/travel-updates/thousands-of-rotting-camels-polluting-australias-outback/news-story/816ea1b90fd2eec2e29b1857f56b069e Thousands of rotting camels polluting Australia’s Outback] News.com.au, 3 December 2009. Accessed 21 May 2023.&lt;/ref&gt;. Праблема ўварвання вярблюдаў у пошуках вады стала настолькі сур’ёзнай, што {{нп3|Урад Паўночнай тэрыторыі|||Northern Territory Government}} планаваў забіць 6000 вярблюдаў, якія сталі непрыемнасцю для суполкі {{нп3|Калтукатджара|Докер-Рывер||Kaltukatjara}}, 500 км на паўднёвы захад ад [[Аліс-Спрынгс]] у Паўночнай тэрыторыі&lt;ref&gt;[http://www.theaustralian.com.au/news/latest-news/town-lives-in-fear-of-marauding-camels/story-fn3dxiwe-1225803863191 Town lives in fear of marauding camels] ''The Australian'', 25 November 2009. Accessed 8 May 2014.&lt;/ref&gt;, дзе вярблюды прычынялі сур’ёзны ўрон у пошуках ежы і вады&lt;ref&gt;{{cite news|date=26 November 2009|title=Australia Plans To Kill Thirsty Camels|work=[[CBS News]]|agency=Associated Press|url=http://www.cbsnews.com/news/australia-plans-to-kill-thirsty-camels/|access-date=27 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091127142800/http://www.cbsnews.com/stories/2009/11/26/world/main5786556.shtml|archive-date=27 November 2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аб запланаванай выбракоўцы стала вядома на міжнародным узроўні і гэта выклікала моцную рэакцыю.

=== Нацыянальны план дзеянняў па дзікіх вярблюдах, 2009—2013 гады ===
[[Файл:Camel_Muster_On_APY_Lands_Australia.jpg|міні| Статак вярблюдаў на APY Lands, Паўднёвая Аўстралія ў 2013 годзе]]

У 2009 годзе была прафінансавана праграма выбракоўвання вярблюдаў на суму 19 мільёнаў аўстралійскіх долараў, і да 2013 года было забіта 160 000 вярблюдаў, паводле ацэнак, колькасць дзікай папуляцыі скарацілася прыкладна да 300 000. Аналіз пасля забойства прагназаваў першапачатковую колькасць каля 600 000, што з’яўляецца памылкай ацэнкі першапачатковай колькасці, большай, чым агульная колькасць адабраных жывёл&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2013-11-20|title=Feral camel cull over|language=en-AU|work=ABC News|url=https://www.abc.net.au/news/rural/2013-11-21/feral-camel-culling-report/5105884|access-date=2022-09-23}}&lt;/ref&gt;.

Аўстралійскі праект кіравання дзікімі вярблюдамі (AFCMP) быў створаны ў 2009 годзе і дзейнічаў да 2013 года. Ім кіравала кампанія Ninti One Limited у [[Аліс-Спрынгс|Аліс-Спрынгс,]] якая фінансавалася [[Урад Аўстраліі|ўрадам Аўстраліі]] на 19 мільёнаў [[Аўстралійскі долар|аўстралійскіх долараў]]&lt;ref name=&quot;hart2&quot;&gt;{{cite journal|publisher=CSIRO Publishing|title=Outcomes of the Australian Feral Camel ManagementProject and the future of feral camel management in Australia|url=https://www.publish.csiro.au/rj/pdf/RJ16028|journal=The Rangeland Journal|date=5 May 2016|issue=38|pages=i–iii|doi=10.1071/RJ16028|first1=Quentin|last1=Hart|first2=Glenn|last2=Edwards|access-date=9 January 2020|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. Ён быў накіраваны на працу з уладальнікамі зямельных участкаў для нарошчвання іх патэнцыялу па кіраванні дзікімі вярблюдамі, адначасова памяншаючы ўздзеянне на ключавыя экалагічныя і культурныя аб’екты. Чакалася, што праект будзе завершаны да чэрвеня 2013 года, але яго падоўжылі на шэсць месяцаў&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Brain|first1=Caddie|title=Feral camels still in the sights with project extension|url=http://www.abc.net.au/site-archive/rural/news/content/201302/s3689291.htm|access-date=6 March 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=13 February 2013}}&lt;/ref&gt;. Ён быў завершаны ў рамках бюджэту на 4 мільёны аўстралійскіх долараў.

Гэта было супрацоўніцтва паміж дзевятнаццаццю ключавымі партнёрамі: урадамі [[Урад Аўстраліі|Аўстраліі]], {{нп3|Урад Заходняй Аўстраліі|Заходняй Аўстраліі||Government of Western Australia}}, {{нп3|Урад Паўднёвай Аўстраліі|Паўднёвай Аўстраліі||Government of South Australia}}, {{нп3|Урад Паўночнай тэрыторыі|Паўночнай тэрыторыі||Government of Northern Territory}} і {{нп3|Урад Квінсленда|Квінсленда||Government of Queensland}}; {{нп3|Цэнтральны зямельны савет|||Central Land Council}}, {{нп3|APY|APY Lands||Aṉangu Pitjantjatjara Yankunytjatjara}}, Ngaanyatjarra Council Inc., Kanyirninpa Jukurrpa, Pila Nguru Aborigenal Corporation, {{нп3|Зямельны савет Кімберлі|||Kimberley Land Council}} і Western Desert Lands Corporation; South Australian Arid Lands NRM, Alinytjara Wilurara NRM Board, {{нп3|Territory Natural Resource Management|||Territory Natural Resource Management}} і Rangelands NRM WA; Northern Territory Cattlemen’s Association; Australian Camel Industry Association; {{нп3|Каралеўскае таварыства па прадухіленні жорсткага абыходжання з жывёламі|Каралеўскага таварыства па прадухіленні жорсткага абыходжання з жывёламі|ru|Королевское общество по предотвращению жестокого обращения с животными}}; {{нп3|Аўстралійская служба аховы дзікай прыроды|Аўстралійскай службы аховы дзікай прыроды|ru|Australian Wildlife Conservancy}}; {{нп3|Дзяржаўнае аб'яднанне навуковых і прыкладных даследаванняў|CSIRO|ru|Государственное объединение научных и прикладных исследований}}; і {{нп3|Універсітэт Фліндэрса|Універсітэта Фліндэрса|ru|Университет Флиндерса}}.

У лістападзе 2010 года Дэпартамент аховы навакольнага асяроддзя ўрада Аўстраліі выпусціў Нацыянальны план дзеянняў па дзікіх вярблюдах, нацыянальны план кіравання тым, што было вызначана як «усталяваны шкоднік нацыянальнай значнасці» ў адпаведнасці са сваёй аўстралійскай стратэгіяй па барацьбе з шкоднікамі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/invasive-species/publications/national-feral-camel-action-plan|title=National Feral Camel Action Plan|website=Australian Government, Department of Environment|access-date=8 March 2016}}&lt;/ref&gt;.

Кампанія Ninti One і яе партнёры атрымалі згоду на праграму выбракоўвання зямлі ад уладальнікаў плошчай больш за 1 300 000 квадратных кіламетраў. Розныя метады выбракоўвання выкарыстоўваліся ў розных рэгіёнах з павагай да заклапочанасці землеўладальнікаў-абарыгенаў&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Brain|first1=Caddie|title=Chasing camels on country|url=http://www.abc.net.au/site-archive/rural/content/2012/s3482115.htm|access-date=6 March 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=12 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brain--report2&quot;&gt;{{cite news|last1=Brain|first1=Caddie|title=Report released as feral camel cull ends|url=http://www.abc.net.au/news/2013-11-21/feral-camel-culling-report/5105884|access-date=6 March 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=21 November 2013}}&lt;/ref&gt;.

Пасля завяршэння праекта ў 2013 годзе Аўстралійскі праект па кіраванні дзікімі вярблюдамі скараціў папуляцыю дзікіх вярблюдаў на 160 000 вярблюдаў. Сюды ўваходзіць больш за 130 000 выбраковак з паветра, 15 000 адлоўленых і 12 000 выбраковак на зямлі (адстрэл з аўтамабіля). Паводле ацэнак, засталося каля 300 000 вярблюдаў, папуляцыя павялічвалася на 10 % у год&lt;ref&gt;[http://www.nintione.com.au/resource/ManagingImpactsFeralCamels_OverviewAFCMP.pdf Ninti One &gt; Managing the impacts of feral camels across remote Australia: Overview of the Australian Feral Camel Management Project] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241208093829/http://www.nintione.com.au/resource/ManagingImpactsFeralCamels_OverviewAFCMP.pdf |date=8 снежня 2024 }}. Accessed 8 May 2014.&lt;/ref&gt;. Найбуйнейшая індывідуальная аперацыя знішчэння з паветра была праведзена ў сярэдзіне 2012 года на паўднёвым захадзе [[Паўночная тэрыторыя|Паўночнай тэрыторыі]]. У ёй выкарыстоўвалі тры верталёты {{нп3|Robinson R44||ru|Robinson R44}} у спалучэнні з двума верталётамі {{нп3|Robinson R22||ru|Robinson R22}}. Было вывезена 11 560 дзікіх вярблюдаў за 280 працоўных гадзін на працягу 12 дзён з тэрыторыі плошчай больш за 45 000 квадратных кіламетраў, коштам каля 30 долараў за галаву.

Праект сутыкнуўся з крытыкай з боку некаторых частак аўстралійскай вярблюджай прамысловасці, якія хацелі, каб дзікая папуляцыя здабывалася для перапрацоўкі {{нп3|Вярблюжаціна|мяса|ru|Верблюжатина}}, на рынак мяса свойскіх жывёл або на экспарт жывой жывёлы, сцвярджаючы, што гэта прывядзе да скарачэння адходаў і стварэння працоўных месцаў. Дрэнныя ўмовы для жывёл, высокі кошт перавозак, адсутнасць інфраструктуры ў аддаленых месцах і цяжкасці з атрыманнем неабходных дазволаў на дзейнасць на {{нп3|землях абарыгенаў|||Aboriginal land trust}} — некаторыя з праблем, з якімі сутыкаецца вярблюджая прамысловасць.

Пастаяннае фінансаванне праграмы не прадугледжваецца. У 2013 годзе кампанія Ninti One падлічыла, што для падтрымання цяперашняга ўзроўню насельніцтва спатрэбіцца 4 мільёна аўстралійскіх долараў у год

=== Выбракоўка зямель APY 2020 года ===
У выніку шырока распаўсюджанай спёкі, засухі і [[Лясныя пажары ў Аўстраліі (2019—2020)|лясных пажараў у Аўстраліі ў 2019—2020 гадах]] здзічэлыя вярблюды ўсё больш нападалі на населеныя пункты, асабліва на аддаленыя абшчыны абарыгенаў. На {{нп3|APY|землях APY||Aṉangu Pitjantjatjara Yankunytjatjara}} у [[Паўднёвая Аўстралія|Паўднёвай Аўстраліі]] яны блукалі па вуліцах, пашкоджваючы будынкі і інфраструктуру ў пошуках вады. Вярблюды таксама знішчалі мясцовую расліннасць, забруджвалі запасы вады і знішчалі культурныя аб’екты. 8 студзеня 2020 года Дэпартамент аховы навакольнага асяроддзя і вады Паўднёвай Аўстраліі пачаў пяцідзённую выбракоўку вярблюдаў, першую масавую выбракоўку вярблюдаў у гэтым раёне. Прафесійныя стральцы забілі ад 4 000 да 5 000 вярблюдаў з верталётаў «…у адпаведнасці з самымі высокімі стандартамі дабрабыту жывёл»&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=Australian Broadcasting Corporation|website=ABC News|url=https://www.abc.net.au/news/2020-01-07/camel-cull-in-apy-lands-begins/11848716|title=Camel cull in South Australia's remote APY Lands to begin, following sharp increase in population|first=Isadora|last=Bogle|date=7 January 2020|access-date=9 January 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Вярблюджая прамысловасць ==

=== Вярблюджае мяса ===
{{нп3|Вярблюжаціна|Мяса вярблюда|ru|Верблюжатина}} спажываюць у Аўстраліі&lt;ref&gt;[https://www.abc.net.au/news/rural/2020-12-31/feral-camels-fattening-up-in-south-australia-feedlot/13022016 Feedlotting feral camels in South Australia as consumer appetite for gourmet meat grows] ''ABC News'', 31 December 2020. Retrieved 31 December 2020.&lt;/ref&gt;. Шматвідавая {{нп3|Скатабойня|бойня|ru|Скотобойня}} ў {{нп3|Кабулчар (Квінсленд)|Кабулчары||Caboolture, Queensland}} ў Квінслендзе, якой кіруе Meramist, рэгулярна перапрацоўвае дзікіх вярблюдаў, прадаючы мяса ў [[Еўропа|Еўропу]], [[ЗША]] і [[Японія|Японію]]&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Brain|first1=Caddie|title=Hump in camel meat production|url=http://www.abc.net.au/news/2013-04-16/camel-meat/4632938|access-date=6 March 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=16 April 2016}}&lt;/ref&gt;. Аўстралійская мясная кампанія Samex у {{нп3|Пітэрбара (Паўднёвая Аўстралія)|Пітэрбара||Peterborough, South Australia}}, [[Паўднёвая Аўстралія]], таксама аднавіла перапрацоўку дзікіх вярблюдаў у 2012 годзе&lt;ref&gt;{{cite news|title=Abattoir resuming camel meat processing|url=http://www.abc.net.au/news/2012-04-20/camel-abattoir-exports-peterborough/3962196|access-date=6 March 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=20 April 2012}}&lt;/ref&gt; . Вярблюды рэгулярна пастаўляецца карэннай вярблюджай кампаніяй, якой кіруе Савет Нгааньятжара на землях {{нп3|Нгааньятжара|||Ngaanyatjarra}} ў [[Заходняя Аўстралія|Заходняй Аўстраліі]]&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Brain|first1=Caddie|title=Indigenous camel company gets over the hump|url=http://www.abc.net.au/news/2013-05-17/feral-camel-company/4695750|access-date=6 March 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=17 May 2013}}&lt;/ref&gt;, а таксама выкарыстоўваюцца вярблюды, якія адлоўліваюцца на землях {{нп3|APY|||Aṉangu Pitjantjatjara Yankunytjatjara}} у [[Паўднёвая Аўстралія|Паўднёвай Аўстраліі]]. Невялікая бойня на станцыі Бонд-Спрынгс на поўнач ад [[Аліс-Спрынгс]] таксама перапрацоўвае невялікую колькасць вярблюдаў&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Edwards|first=Glenn|date=Dec 2012|title=Managing the Impacts of Feral Camels in the Northern Territory|url=https://www.territorystories.nt.gov.au/jspui/bitstream/10070/242814/1/asrr_2012_12.pdf|journal=Alice Springs Rural Review|volume=51|pages=3|quote=Wamboden abattoir in Alice Springs typically processes up to 20 camels per week for the local market|access-date=3 чэрвеня 2024|archive-date=30 студзеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130151016/https://www.territorystories.nt.gov.au/jspui/bitstream/10070/242814/1/asrr_2012_12.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Экспарт у [[Саудаўская Аравія|Саудаўскую Аравію]], дзе спажываецца {{нп3|Вярблюжаціна|мяса вярблюдаў|ru|Верблюжатина}}, пачаўся ў 2002 годзе&lt;ref&gt;{{cite news|date=11 June 2002|title=Australia supplies Saudis with camels|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2038834.stm|access-date=28 April 2013|work=BBC News|publisher=British Broadcasting Corporation}}&lt;/ref&gt;.

Мяса вярблюда таксама выкарыстоўвалася ў вытворчасці кармоў для хатніх і свойскіх жывёл у Аўстраліі. У 2011 годзе RSPCA выпусціла папярэджанне пасля таго, як даследаванне выявіла выпадкі цяжкіх і часам смяротных захворванняў печані ў сабак, што елі мяса вярблюда, якое змяшчае [[Амінакіслоты|амінакіслату]] {{нп3|індаспіцын|||Indospicine}}, прысутную ў некаторых відах роду раслін, вядомых як {{bt-bellat||Indigofera}}&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kruger|first1=Paula|title=Report finds toxic camel meat fatal for some dogs|url=http://www.abc.net.au/pm/content/2011/s3155722.htm|access-date=6 March 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=4 March 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Tan|first1=Eddie T. T.|last2=Fletcher|first2=Mary T.|last3=Yong|first3=Ken W. L.|last4=D’Arcy|first4=Bruce R.|last5=Al Jassim|first5=Rafat|title=Determination of Hepatotoxic Indospicine in Australian Camel Meat by Ultra-Performance Liquid Chromatography–Tandem Mass Spectrometry|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-agricultural-and-food-chemistry_journal-of-agricultural-and-food_2014-02-26_62_8/page/1974|journal=J. Agric. Food Chem.|date=16 January 2014|volume=62|issue=8|pages=1974–1979|doi=10.1021/jf4052495|pmid=24433171}}&lt;/ref&gt;.

=== Вярблюджае малако ===
Першая ў Аўстраліі камерцыйная вярблюджая кампанія Australian Wild Camel Corporation была створана ў 2015 годзе ў {{нп3|Кларэндан (Квінсленд)|Кларэндане||Clarendon, Queensland}}, штат [[Квінсленд]]&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Helbig|first1=Koren|title=Clarendon dairy could soon be Australia's largest|url=http://www.couriermail.com.au/news/queensland/clarendon-camel-milk-dairy-could-soon-be-australias-largest/news-story/6877af100f836f93fffac4870a285545?nk=729536b4082e998c5636fea377af4191-1457267875|access-date=6 March 2016|work=The Courier Mail|date=29 January 2016}}&lt;/ref&gt;. Ёсць некалькі дробных {{нп3|Вярблюджае малако|вярблюджых||Camel milk}} малаказаводаў, некаторыя з якіх хутка растуць: Summer Land Camels і QCamel у Цэнтральным Квінслендзе&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Worthington|first1=Elise|title=Sunshine Coast camel dairy milking an untapped natural resource|url=http://www.abc.net.au/news/2014-11-09/queensland-camel-dairy-milking-an-untapped-natural-resource/5877202|access-date=6 March 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=8 November 2014}}&lt;/ref&gt;, у Верхняй паляўнічай акрузе Новага Паўднёвага Уэльса&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Vernon|first1=Jackson|title=Camel milk farming begins in NSW amid calls for more research into health claims|url=http://www.abc.net.au/news/2015-06-13/camel-milk-farming-begins-in-nsw/6539934|access-date=6 March 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=13 June 2015}}&lt;/ref&gt;, Camel Milk Australia у {{нп3|Саўт-Бернет|Саўт-Бернеце||South Burnett}}, Квінсленд, і Australian Camel Dairies каля [[Перт (Аўстралія)|Перта]] ў [[Заходняя Аўстралія|Заходняй Аўстраліі]]&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Martin|first1=Lucy|title=Milking it: Camel farm taps new market with dairy offering|url=http://www.abc.net.au/news/2014-02-28/camel-feature-wa/5291792|access-date=6 March 2016|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=28 February 2014}}&lt;/ref&gt;. Кампанія Camel Milk на поўначы [[Вікторыя (штат)|Вікторыі]] павялічылася з трох дзікіх вярблюдаў у 2014 годзе да больш чым 300 у 2019 годзе і экспартуе ў асноўным у [[Сінгапур]], а пастаўкі свежых і парашкападобных прадуктаў павінны пачацца ў [[Тайланд]] і [[Малайзія|Малайзію]]&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/business-48935371|work=BBC News|title=Would you drink camel milk?|first=Michelle|last=Meehan|date=11 July 2019|access-date=12 July 2019}}&lt;/ref&gt;.

Вытворчасць {{нп3|Вярблюджае малако|вярблюджага малака||Camel milk}} ў Аўстраліі вырасла з 50 000 літраў вярблюджага малака ў 2016 годзе да 180 000 літраў у год у 2019 годзе&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt; .

=== Жывы экспарт ===
Жывых вярблюдаў час ад часу экспартуюць у [[Саудаўская Аравія|Саудаўскую Аравію]], [[Аб'яднаныя Арабскія Эміраты]], [[Бруней]] і [[Малайзія|Малайзію]], дзе дзікія вярблюды без хвароб цэняцца як дэлікатэс. Аўстралійскія вярблюды таксама экспартуюцца ў якасці племяннога пагалоўя для арабскіх {{нп3|Скачкі на вярблюдах|вярблюджых|ru|Скачки на верблюдах}} стайняў і для выкарыстання ў турыстычных месцах у такіх месцах, як [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаныя Штаты]]&lt;ref&gt;[http://www.csmonitor.com/2002/0628/p07s01-woap.html From Australian outback to Saudi tables | csmonitor.com]&lt;/ref&gt;.

=== Турызм ===
Існуюць вярблюджыя фермы, якія прапануюць турыстам прагулкі або паходы.

Таксама ў Цэнтральнай Аўстраліі праводзяцца два папулярныя спаборніцтвы па скачках на вярблюдах: [[Camel Cup]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.camelcup.com.au/|title=The Alice Springs Camel Cup|website=The Alice Springs Camel Cup|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215222904/https://www.camelcup.com.au/|archive-date=15 December 2018|access-date=7 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у Аліс-Спрынгс і Uluru Camel Cup ва [[Улуру]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ulurucameltours.com.au/|title=Uluru Camel Tours|website=Uluru Camel Tours|access-date=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{Капытныя Аўстраліі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вярблюдавыя]]
[[Катэгорыя:Фаўна Аўстраліі]]
[[Катэгорыя:Інвазіўныя віды]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>huc1fkfuw5dch9zuaps1zi09feola5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс відэагульняў з беларускай лакалізацыяй</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767200</id>
    <revision>
      <id>5157872</id>
      <parentid>5090560</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T11:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5341" sha1="hl9jfk0vcjbhrrekc8dfat37gmpe69x" xml:space="preserve">{{Службовы спіс}}
{{catmain|Камп’ютарная гульня}}

Гэта спіс відэагульняў, для якіх існуе беларуская лакалізацыя. Спіс падзелены на дзве часткі — для гульняў з лакалізацыяй, прадстаўленай кампаніяй-распрацоўшчыкам («афіцыйнай»), і для гульняў, лакалізаваных незалежна ад распрацоўшчыка.

== З афіцыйнай лакалізацыяй ==

# [[Minecraft]] (2009; беларусізацыя дададзеная 29 лютага 2016 года&lt;ref&gt;https://crowdin.com/project/minecraft&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://minecraft.gamepedia.com/Language&lt;/ref&gt;);
# [[World of Tanks]] (2010; беларусізацыя дададзеная 10 сакавіка 2016 года&lt;ref&gt;https://dev.by/news/da-boyu-wargaming-peraklala-tanki-na-belaruskuyu-movu{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;);
# [[Factorio]] ({{мова-en|Factorio}}; 2012; беларусізацыя дададзеная ў 2015 годзе&lt;ref&gt;https://pcgamingwiki.com/wiki/Factorio#Localizations&lt;/ref&gt;)
# [[World of Warships]] (2015; беларусізацыя дададзеная 29 красавіка 2016 года&lt;ref&gt;https://vk.com/by_reservation?w=wall-57714146_540&lt;/ref&gt;, 19 снежня 2018 года беларусізацыя была прыбраная з гульні&lt;ref&gt;https://worldofwarships.ru/ru/news/common/update-0712-holidays/{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;);
# [[Legends of Eisenwald]] (2015)&lt;ref&gt;http://www.by-reservation.com/&lt;/ref&gt;;
# [[War Thunder|Гром вайны]] ({{lang-en|War Thunder}}; 2016; беларусізацыя дададзеная 18 верасня 2017 года&lt;ref&gt;https://forum.warthunder.ru/index.php?/topic/98234-warthunder-%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC-warthunder-%D0%BF%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83/&amp;page=9&amp;tab=comments#comment-6481771 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201128022421/https://forum.warthunder.ru/index.php?/topic/98234-warthunder-%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC-warthunder-%D0%BF%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83/&amp;page=9&amp;tab=comments#comment-6481771 |date=28 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt;);
# [[Book of Demons]] ({{lang-en|Book of Demons}}; 2018)&lt;ref&gt;https://return2games.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gog.com/game/book_of_demons&lt;/ref&gt;;
# [[Feudal Alloy]] ({{lang-en|Feudal Alloy}}; 2019)&lt;ref&gt;http://feudalalloy.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gog.com/game/feudal_alloy&lt;/ref&gt;.
# [[Hollywood Animal]] (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343937|title=Мінская студыя выпусціла дэма відэагульні, у якую можна будзе пагуляць па-беларуску|website=Наша Ніва|date=2024-05-31|access-date=2024-06-22}}&lt;/ref&gt;.
# [[Ells Tales: Chairbound]] (2025; беларусізацыя дададзеная 17 сакавіка 2026 года)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://store.steampowered.com/news/app/3281410/view/528748148995130283|title=Steam :: Ells Tales: Chairbound :: Belarusian Localization Added!|website=store.steampowered.com|date=2026-03-17|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== З неафіцыйнай лакалізацыяй ==
# [[Сімутранс]] ({{lang-en|Simutrans}}; 1999);
# [[Контр-удар]] ({{lang-en|Counter-Strike}}; 2000);
# [[Прага хуткасці: гарачы пераслед 2]] ({{lang-en|Need for Speed: Hot Pursuit 2}}; 2002);
# [[Маўклівы груд 3]] ({{lang-en|Silent Hill 3}}; 2003);
# [[Чыгуначны магнат 3]] ({{lang-en|Railroad Tycoon 3}}; 2003);
# [[Іншасветны стралок]] ({{lang-en|Alien Shooter}}; 2003);
# [[Болеспатольны сродак]] ({{lang-en|Painkiller}}; 2004);
# [[Далёкая адлегласць]] ({{lang-en|Far Cry}}; 2004);
# [[НЛО2000]] ({{lang-en|UFO2000}}; 2004);
# [[Civilization|Цывілізацыя IV]] (2005);
# [[Heroes of Might and Magic|Героі мяча i магіі V]] (2006);
# [[Рыцары гонару]] ({{lang-en|Knights of Honor}}; 2007);
# [[Свет ліпучак]] ({{lang-en|World of Goo}}; 2008)
# [[NHL 09|НХЛ 09]] (2008) &lt;ref&gt;https://vk.com/wall184483557_4539&lt;/ref&gt;;
# [[Civilization|Цывілізацыя V]] (2010);
# [[Solar 2|Сонечная энергія]] ({{lang-en|Solar 2}}; 2011);
# [[Civilization|Цывілізацыя VI]] (2016)&lt;ref&gt;http://belazar.info/belsoft/index.php?sect=3&lt;/ref&gt;.
# [[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl|S.T.A.L.K.E.R.: Цень Чарнобылю]] (пераклад [[Тарашкевіца|класічным правапісам]], створаны ў 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarusity.com/stalker-soc|title=S.T.A.L.K.E.R.: Цень Чарнобылю — Беларускі пераклад ад BELARUSITY|website=www.belarusity.com|access-date=2024-05-20}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{ВС}}
[[Катэгорыя:Спісы камп’ютарных гульняў|#]]
[[Катэгорыя:Спісы праграмнага забеспячэння]]</text>
      <sha1>hl9jfk0vcjbhrrekc8dfat37gmpe69x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157874</id>
      <parentid>5157872</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T11:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* З афіцыйнай лакалізацыяй */ Арфаграфія, крыніцы, спасылкі, вікіфікацыя, дапаўненне, афармленне</comment>
      <origin>5157874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5657" sha1="tjvo99ugw5c8ca0q2erle8fkbrhvncw" xml:space="preserve">{{Службовы спіс}}
{{catmain|Камп’ютарная гульня}}

Гэта спіс відэагульняў, для якіх існуе беларуская лакалізацыя. Спіс падзелены на дзве часткі — для гульняў з лакалізацыяй, прадстаўленай кампаніяй-распрацоўшчыкам («афіцыйнай»), і для гульняў, лакалізаваных незалежна ад распрацоўшчыка.

== З афіцыйнай лакалізацыяй ==

# [[Minecraft]] (2009; беларусізацыя дададзеная 29 лютага 2016 года&lt;ref&gt;https://crowdin.com/project/minecraft&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://minecraft.gamepedia.com/Language&lt;/ref&gt;);
# [[World of Tanks]] (2010; беларусізацыя дададзеная 10 сакавіка 2016 года&lt;ref&gt;https://dev.by/news/da-boyu-wargaming-peraklala-tanki-na-belaruskuyu-movu{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;);
# [[Factorio]] ({{мова-en|Factorio}}; 2012; беларусізацыя дададзеная ў 2015 годзе&lt;ref&gt;https://pcgamingwiki.com/wiki/Factorio#Localizations&lt;/ref&gt;)
# [[World of Warships]] (2015; беларусізацыя дададзеная 29 красавіка 2016 года&lt;ref&gt;https://vk.com/by_reservation?w=wall-57714146_540&lt;/ref&gt;, 19 снежня 2018 года беларусізацыя была прыбраная з гульні&lt;ref&gt;https://worldofwarships.ru/ru/news/common/update-0712-holidays/{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;);
# [[Legends of Eisenwald]] (2015)&lt;ref&gt;http://www.by-reservation.com/&lt;/ref&gt;;
# [[War Thunder|Гром вайны]] ({{lang-en|War Thunder}}; 2016; беларусізацыя дададзеная 18 верасня 2017 года&lt;ref&gt;https://forum.warthunder.ru/index.php?/topic/98234-warthunder-%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC-warthunder-%D0%BF%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83/&amp;page=9&amp;tab=comments#comment-6481771 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201128022421/https://forum.warthunder.ru/index.php?/topic/98234-warthunder-%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC-warthunder-%D0%BF%D0%B0-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83/&amp;page=9&amp;tab=comments#comment-6481771 |date=28 лістапада 2020 }}&lt;/ref&gt;);
# [[Book of Demons]] ({{lang-en|Book of Demons}}; 2018)&lt;ref&gt;https://return2games.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gog.com/game/book_of_demons&lt;/ref&gt;;
# [[Feudal Alloy]] ({{lang-en|Feudal Alloy}}; 2019)&lt;ref&gt;http://feudalalloy.com/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gog.com/game/feudal_alloy&lt;/ref&gt;.
# [[Hollywood Animal]] (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343937|title=Мінская студыя выпусціла дэма відэагульні, у якую можна будзе пагуляць па-беларуску|website=Наша Ніва|date=2024-05-31|access-date=2024-06-22}}&lt;/ref&gt;.
# [[Ells Tales: Chairbound]] (2025; беларусізацыя дададзеная 17 сакавіка 2026 года)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://store.steampowered.com/news/app/3281410/view/528748148995130283|title=Steam :: Ells Tales: Chairbound :: Belarusian Localization Added!|website=store.steampowered.com|date=2026-03-17|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.
# [[UFL]] (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://store.steampowered.com/app/3023930/UFL/|title=UFL™ on Steam|website=store.steampowered.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.by-reservation.com/|title=RЭЗЕРВАЦЫЯ|website=www.by-reservation.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== З неафіцыйнай лакалізацыяй ==
# [[Сімутранс]] ({{lang-en|Simutrans}}; 1999);
# [[Контр-удар]] ({{lang-en|Counter-Strike}}; 2000);
# [[Прага хуткасці: гарачы пераслед 2]] ({{lang-en|Need for Speed: Hot Pursuit 2}}; 2002);
# [[Маўклівы груд 3]] ({{lang-en|Silent Hill 3}}; 2003);
# [[Чыгуначны магнат 3]] ({{lang-en|Railroad Tycoon 3}}; 2003);
# [[Іншасветны стралок]] ({{lang-en|Alien Shooter}}; 2003);
# [[Болеспатольны сродак]] ({{lang-en|Painkiller}}; 2004);
# [[Далёкая адлегласць]] ({{lang-en|Far Cry}}; 2004);
# [[НЛО2000]] ({{lang-en|UFO2000}}; 2004);
# [[Civilization|Цывілізацыя IV]] (2005);
# [[Heroes of Might and Magic|Героі мяча i магіі V]] (2006);
# [[Рыцары гонару]] ({{lang-en|Knights of Honor}}; 2007);
# [[Свет ліпучак]] ({{lang-en|World of Goo}}; 2008)
# [[NHL 09|НХЛ 09]] (2008) &lt;ref&gt;https://vk.com/wall184483557_4539&lt;/ref&gt;;
# [[Civilization|Цывілізацыя V]] (2010);
# [[Solar 2|Сонечная энергія]] ({{lang-en|Solar 2}}; 2011);
# [[Civilization|Цывілізацыя VI]] (2016)&lt;ref&gt;http://belazar.info/belsoft/index.php?sect=3&lt;/ref&gt;.
# [[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl|S.T.A.L.K.E.R.: Цень Чарнобылю]] (пераклад [[Тарашкевіца|класічным правапісам]], створаны ў 2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarusity.com/stalker-soc|title=S.T.A.L.K.E.R.: Цень Чарнобылю — Беларускі пераклад ад BELARUSITY|website=www.belarusity.com|access-date=2024-05-20}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{ВС}}
[[Катэгорыя:Спісы камп’ютарных гульняў|#]]
[[Катэгорыя:Спісы праграмнага забеспячэння]]</text>
      <sha1>tjvo99ugw5c8ca0q2erle8fkbrhvncw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вожык (рэпер)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772173</id>
    <revision>
      <id>5157713</id>
      <parentid>5148827</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T17:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11187" sha1="07818wqvrskgas4rgeiz001bja11y7m" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Супрацоўніцтва = [[ЛСП]], Deech, [[Zeman]], Popa Chief ({{iw|Wu-Tang Clan|Wu-Tang Clan|en|Wu-Tang Clan}}), [[ZnaROCK]], {{iw|Епіцентр Унії|Епіцентр Унії|uk|Епіцентр Унії}}
| Калектывы = ТА «Лопата»
| Арыгінал імя = Дзмітрый Васільевіч Зайко
| Лэйблы = [[Арт Сядзіба]], [[Vigma]], [[БМАgroup]]
}}

'''Вожык''', сапраўднае імя '''Дзмітрый Васілевіч Зайко''' (нар. [[22 студзеня]] [[1987]], [[Сянно]]) — беларускі рэп-выканаўца.

== Біяграфія ==
Працаваў метадыстам па фальклоры&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=197393|title=Рэпер Вожык запісаў для Еўрабачання шчымлівую песню па-беларуску АЎДЫЁ|website=Наша Ніва|date=2017-09-13|access-date=2024-08-27}}&lt;/ref&gt;, займаўся народнымі танцамі, а таксама стварыў фальклорны гурт «Крывія»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BWSfUKvkNEU|title=Вечерний Витебск (05.11.2019)|last=Телерадиокомпания «Витебск»|date=2019-11-06|access-date=2024-08-28}}&lt;/ref&gt; і быў яго мастацкім кіраўніком&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wDmrZBRwzlQ|title=Простымі словамі пра складанае. &quot;Ідэнтычнасць&quot;. Пётра Садоўскі, Дзмітрый &quot;Вожык&quot; Зайко.|last=EdCamp Belarus|date=2020-03-20|access-date=2024-08-27}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Адзін з самых папулярных рэп-выканаўцаў Беларусі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Вядомы сваёй палітычнай сатырай і рамантычнай лірыкай&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/event/vozhyk-dzevyats-milyena-u-batumi-|title=Будзьма беларусамі! » Вожык з канцэртам «Дзевяць мільёнаў» у Батумі|website=budzma.org|access-date=2024-08-29}}&lt;/ref&gt;.

Пачаў творчую дзейнасць у складзе фармацыі ТА «Лопата» у 2004 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://old.tuzinfm.by/performer/121/vozyk.html|title=Вожык — КАТАЛЁГ ВЫКАНАЎЦАЎ|website=Tuzinfm.by|access-date=28 жніўня 2024|archive-date=28 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240828082131/https://old.tuzinfm.by/performer/121/vozyk.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 2010 годзе выступіў на конкурснай праграме фестываля «[[Басовішча]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://generation.by/news3616.html|title=Заяўкі на конкурс «Басовішча-2010»: Вожык &amp; ТА «Лопата», Corset і «Лютавер’е»|website=Generation.bY|access-date=2024-08-27}}&lt;/ref&gt;.

У 2011 годзе выпусціў дэбютны альбом «[[У віры падзей]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.experty.by/content/vozhyk-u-v-ry-padzei-dye|title=Вожык &quot;У віры падзей&quot; (+аўдыё)|website=Experty.by|date=2011-10-12}}&lt;/ref&gt;.

Пасля вялікага перапынку ў 2015 годзе пры падтрымцы «[[Арт Сядзіба|Арт Сядзібы]]» прадставіў міні-альбом «Лікёры»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

У 2017 годзе вырашыў паспрабаваць свае сілы ў нацыянальным адборы на [[Конкурс песні Еўрабачанне|Еўрабачанне]]. Для гэтага Вожык запісаў песню «Забі, Божа» ў стылі фолк-хіп-хоп. Асновай трэка стала народная песня, якая была запісаная падчас збору фальклору ў 1997 годзе ў вёсцы Раманоўка Сенненскага раёну&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

За дзень да [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года ў Беларусі]] выпусціў песню «9 мільёнаў»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/256779/|title=«Нас дзевяць мільёнаў». Рэпер Вожык запісаў душэўную песню пра выбары ВІДЭА|website=Наша Ніва|date=2020-08-08|access-date=2024-08-29}}&lt;/ref&gt;.

У траўні 2023 года прэзентаваў сваю праграму «Дзевяць мільёнаў» на канцэрце ў [[Батумі]], куды Вожык пераехаў жыць пасля палітычнага пераследу ў Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://batumi.fun/event/vozhyk/|title=Вожык|access-date=2024-09-01|archive-date=1 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901212651/https://batumi.fun/event/vozhyk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Грамадзянская пазіцыя ==
У 2020 годзе падпісаў Адкрыты ліст дзеячоў культуры і мастацтва Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем перагледзець вынікі прэзідэнцкіх выбараў, спыніць гвалт, адмяніць чорныя спісы і спыніць ціск на дзеячоў культуры, якія не згодныя з палітыкай беларускіх уладаў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2020/10/07/bolsh-za-900-belaruskih-dzeyachau-kultury-vykazalisya-supracz-gvaltu-i-falsifikaczyj.html|title=Больш за 900 беларускіх дзеячаў культуры выказаліся супраць гвалту і фальсіфікацый|website=Беларускі ПЭН|date=2020-10-07|access-date=2024-08-30}}&lt;/ref&gt;.

== Дыскаграфія ==

=== Альбомы ===

* [[У віры падзей]] (2011)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2011/10/14/vozhyk-u-viry-padzej-2011/|title=Rap.by » Вожык — У вiры падзей (2011)|website=rap.by|access-date=2024-08-27}}&lt;/ref&gt;.

=== EP ===

* Лікёры (2015)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=http://artsiadziba.by/news/2015/05/15/vozhyk-likiory/|title=Рэпер Вожык выпусціў EP «Лікёры»|author=Мікіта Броўка|website=artsiadziba.by|date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151116150547/http://artsiadziba.by/news/2015/05/15/vozhyk-likiory/|archive-date=2015-11-16|access-date=2024-08-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* Дзевяць мільёнаў (Частка першая) [Летуценнікі] (2021).

=== Сінглы ===

* Бандэра (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://old.tuzinfm.by/zhamerun/676/vozyk-adreahavau-na-jimperskuju-prapahandu-premjera.html|title=Вожык адрэагаваў на імпэрскую прапаганду (прэм’ера трэку «Бандэра»)|website=Tuzin.fm|date=2014-03-24|access-date=27 жніўня 2024|archive-date=27 жніўня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240827230418/https://old.tuzinfm.by/zhamerun/676/vozyk-adreahavau-na-jimperskuju-prapahandu-premjera.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* Абіраем Лукашэнку (2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/27300261.html|title=Рэпер Вожык: Пад гарэлку пяты раз абіраем Лукашэнку|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2015-10-11|access-date=2024-08-27}}&lt;/ref&gt;.
* Забі, Божа (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/197393|title=Рэпер Вожык запісаў для Еўрабачання шчымлівую песню па-беларуску АЎДЫЁ|website=Наша Ніва|date=2017-09-13|access-date=2024-08-27}}&lt;/ref&gt;.
* Дзевяць мільёнаў (2020)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&amp;i=256779|title=«Нас дзевяць мільёнаў». Рэпер Вожык запісаў душэўную песню пра выбары ВІДЭА|website=Наша Ніва|date=2020-08-08|access-date=2024-08-27}}&lt;/ref&gt;.

=== Кліпы ===

* Вожык п/у F.L. — На Дняпры (2011)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=s224Q4RaZFY|title=Вожык п/у F.L. — На Дняпры|last=Daniił Vołkaŭ|date=2011-09-24|access-date=2024-09-01}}&lt;/ref&gt;.

=== Удзел у іншых рэлізах ===

* ТО Лопата — Привет, кузен! (2009)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hip-hop.ru/forum/to-lopata-privet-kuzen-lp-2009-a-233726/|title=ТО Лопата - Привет, кузен! LP (2009) - Hip-Hop.Ru|website=www.hip-hop.ru|access-date=2024-09-18}}&lt;/ref&gt;.
* [[Zeman]] — Апельсин (2010)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2011/02/07/zeman-apelsin-2010/|title=Rap.by » Zeman — Апельсин (2010)|website=rap.by|access-date=2024-08-29}}&lt;/ref&gt;.
* ТО Лопата — Кап-кап (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rap.by/media/audio/2012/05/15/to-lopata-kap-kap/|title=Rap.by » ТО Лопата — Кап-кап|website=rap.by|access-date=2024-09-18}}&lt;/ref&gt;.
* Складанка беларускамоўнай рэп-музыкі «[[Жалуды (альбом)|Жалуды]]» (2013)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/nashto-zajcu-zhaludy-skladanka-zhaludy-2013.html|title=Будзьма беларусамі! » Нашто Зайцу жалуды (складанка “Жалуды”, 2013)|website=budzma.org|access-date=2024-08-29}}&lt;/ref&gt;.
* [[ZnaROCK]] — Авітаміноз (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/prezentacyya-na-euraradyyo-singl-avitaminoz-ad-znarock|title=Прэзентацыя на Еўрарадыё: сінгл “Авітаміноз” ад ZnaROCK (спампаваць) {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2014-02-20|access-date=2024-08-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[Zeman]] — [[Коска (альбом)|Коска]] (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.experty.by/content/zeman-koska-dye|title=Zeman &quot;Коска&quot; (+аўдыё)|website=Experty.by|date=2014-12-28}}&lt;/ref&gt;.
* Складанка «Сёмы Прэм’ер Тузін» (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://old.tuzinfm.by/article/1524/siomy-premjer-tuzin---jinternet-premjera-skladanki.html|title=«Сёмы Прэм’ер Тузін» — інтэрнэт-прэм’ера складанкі (аўдыё/спампаваць)|website=TuzinFM|access-date=1 верасня 2024|archive-date=24 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250424204014/https://old.tuzinfm.by/article/1524/siomy-premjer-tuzin---jinternet-premjera-skladanki.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{Reflist}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Рэперы Беларусі]]</text>
      <sha1>07818wqvrskgas4rgeiz001bja11y7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Знешняя палітыка Вялікага Княства Літоўскага</title>
    <ns>0</ns>
    <id>774477</id>
    <revision>
      <id>5157730</id>
      <parentid>5156921</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T19:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1250-я — 1377 год */</comment>
      <origin>5157730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89179" sha1="gu5odzhfuzomevppvo8iuor5sj7vdrc" xml:space="preserve">'''[[Знешняя палітыка]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]''' была цесна звязана з палітыкай унутранай і мела тры асноўныя кірункі — заходні, усходні і паўднёвы{{sfn|Николаева|2020|с=141}}. Прыярытэты палітыкі мяняліся. У XIV стагоддзі дзяржава вяла напружаную барацьбу з нямецкімі ордэнамі і татарскімі ханствамі. У канцы XIV—XVI стст. высвятляліся адносіны з Польшчай, вырашалася праблема вялікалітоўска-польскага саюза ([[Крэўская унія]] 1385 года). Іншым важным кірункам сталі адносіны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]], галоўным канкурэнтам у аб’яднанні зямель былой [[Русь|Русі]]. У сярэдзіне XVI ст. дзяржава аслабла і ўжо не магла супрацьстаяць Маскве. Больш за тое, паўстала пагроза існаванню Вялікага Княства Літоўскага. Міжнародныя абставіны падштурхоўвалі Княства да цяснейшага аб’яднання з Польшчай і падпісання [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ў 1569 годзе. [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]] і Вялікае княства Літоўскае ўтварылі [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]] і далей праводзілі ў асноўным агульную знешнюю палітыку{{sfn|Новик|2011|с=92—93}}. Аднак літоўская шляхта неаднаразова здзяйсняла крокі на міжнароднай арэне без узгаднення з палякамі{{sfn|Тихомиров|1998|с=58-60}}.

== Гісторыя ==

=== 1250-я — 1377 год ===
Пры першых вялікіх князях, пачынаючы з [[Міндоўг]]а, знешнепалітычная палітыка характарызавалася канфліктамі з [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княствам]], якое было занепакоена ўзмацненнем новай дзяржавы, сабраўшы кааліцыю, куды ўвайшлі [[яцвягі]], [[жамойты]], [[Лівонскі ордэн|лівонцы]] і [[палачане]]. Каб разбурыць альянс, Міндоўг пачаў перамовы з лівонцамі, прыняўшы ў 1252 годзе [[каталіцтва]]. Аднак пазней, калі супраць рыцараў паўсталі [[прусы]] і прапанавалі літоўцам аб’яднацца ў барацьбе з немцамі, ён перайшоў у [[Язычніцтва|паганства]]. Таксама ўдалося заключыць мірнае пагадненне з Галіцкім князем [[Даніла Раманавіч|Данілам]] і дынастычны шлюб паміж яго сынам [[Шварн Данілавіч|Шварнам]] і дачкой Міндоўга. Няўдалы паход антылівонскай кааліцыі 1261 года вымусіў Міндоўга вярнуцца ў каталіцтва і ў саюзе са Шварнам ажыццявіць паспяховы ваенны паход супраць [[Мазовія|Мазовіі]]. Акрамя таго, літоўскі князь здзейсніў ваенныя набегі на ўладанні галіцка-валынскіх князёў і на саюзны ім [[Бранск]]{{Sfn|Тихомиров|2006|loc=Предпосылки зарождения Великого княжества Литовского. Дипломатия Миндовга}}{{sfn|История Литвы|2013|с=29—34}}.

Наступны ўладар — [[Транята]], быў на стальцы вельмі кароткі час і пра яго дзейнасць нічога не вядома. Трэці уладар — [[Войшалк]], імкнуўся не абвастраць адносіны з крыжакамі і Галіцка-Валынскім княствам. Ён прызнаў сябе васалам брата Данілы Галіцкага, валынскага князя [[Васілька Раманавіч]]а, а Шварна запрасіў «дапамагаць» у кіраванні падуладнымі землямі. У 1266 годзе Войшалк падпарадкаваў Дзяволтаўскую і Нальшанскую землі. Пры [[Трайдзень|Трайдзене]] пачынаецца канфрантацыя з [[Валынскае княства|Валынскім княствам]], падтрыманым ардынцамі, а з Галіцкім усталяваліся сяброўскія адносіны. Акрамя таго, ён ажыццявіў паспяховы паход на польскі [[Люблін]]. Далей князь заключае дынастычны шлюб паміж сваёй дачкой Гаўдэмундай (пры хрышчэнні яна прыняла імя Соф’я) і князем [[Плоцк]]а Баляславам. На балтыйскім кірунку князь падтрымліваў сяброўскія адносіны з яцвягамі і арганізаваў паход на [[Латгалія|латгальскія землі]] крыжакоў. [[Віцень]] яшчэ больш сканцэнтраваўся на барацьбе з рыцарамі і правёў шэраг паходаў у Прусію і Лівонію{{Sfn|Тихомиров|2006|loc=Международные аспеукты существования Великого княжества Литовского во второй половине XIII — начале XIV в. Включение Полоцка в состав ВКЛ}}.

У другой палове XIII ст. сумесная барацьба супраць крыжакоў спрыяла збліжэнню Вялікага Княства Літоўскага з [[Полацкае княства|Полацкай зямлёй]]{{Sfn|Тихомиров|2006|loc=Международные аспеукты существования Великого княжества Литовского во второй половине XIII — начале XIV в. Включение Полоцка в состав ВКЛ}}.

Пры [[Гедзімін]]е большая частка сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] была ўжо ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. Як звычайна для таго часу, Гедзімін для атрымання розных пераваг выкарыстаў дынастычныя шлюбы. Так, яго сын [[Альгерд]] узяў шлюб з дачкой віцебскага князя [[Марыя Віцебская|Марыяй]] і пасля смерці цесця і жонкі ўспадкаваў Віцесбкае княства. Прыкладна такая самая сітуацыя склалася з ішным сынам Гедзіміна — [[Любарт]]ам, і ўспадкаваннем прынамсі часткі Галіцка-Валынскага княства. Магчыма, нейкім чынам трапіла пад кантроль Гедзіміна і Кіеўская зямля, прынамсі некаторыя крыніцы называюць кіеўскага князя Фёдара братам Гедзіміна. Пры гэтым аднак перамога ў [[Бітва на рацэ Ірпень|бітве на рацэ Ірпень]] у 1324 годзе, вынікам якой быццам быў пераход паўднёвых зямель пад кантроль Гедзіміна, лічыцца толькі позняй легендай. Важнае месца ў знешняй палітыцы Гедзіміна займала барацьба за [[Пскоў]] з [[Наўгародская зямля|Наўгародскай зямлёй]]. На ўсходнім напрамку кіраўнік устанавіў дружалюбныя адносіны са [[Смаленск]]ам і [[Цвер]]у. Выдаў дачку Марыю замуж за цвярскога князя [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыя Міхайлавіча]]. Нармалізацыя адносін з Цверу ўскладніла адносіны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]], якая супернічала з Цверу за права ажыццяўляць кантроль над [[Вялікае княства Уладзімірскае|Паўночна-Усходняй Руссю]]. Маскоўскія князі імкнуліся распаўсюдзіць сваю ўладу на Цвер, Смаленск і [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарад]]. У балтыйскім рэгіёне ў гэты час Гедзімін працягваў ваяваць з крыжакамі. На гэтым фоне дзяржава пачынае збліжацца з палякамі. У 1325 годзе была дасягнута дамоўленасць аб заключэнні дынастычнага шлюбу паміж дачкой вялікага князя літоўскага [[Альдона|Альдонай (Ганнай)]] і сынам польскага караля [[Уладзіслаў I Лакетак|Уладзіслава]] [[Казімір III Вялікі|Казімірам]]{{Sfn|Тихомиров|2006|loc=Внешняя политика Великого княжества литовского при князе Гедимине (1316—1341 гг.)}}.

Пашырэнне Літвы дазволіла ёй стаць удзельніцай буйных палітычных камбінацый і пануючай сілай свайго рэгіёну. Палітыка дзяржавы станавілася прыкметнай у маштабе ўсёй Еўропы, што заклала асновы для паглыблення кантактаў з Заходняй Еўропай. У краіну сталі прыязджаць нямецкія каланісты, яе наведвалі заходнія манахі. Акрамя таго, Гедзімін заявіў [[Ян XXII|папе Іаану XXII]] пра жаданне хрысціцца ў каталіцтва. Аднак гэтым планам перашкодзіла праваслаўная і жамойцкая знаць{{sfn|История Литвы|2013|с=34—36}}.

Пры сумесным праўленні [[Альгерд]]а і [[Кейстут]]а ў вялікалітоўска-польскіх адносінах адбыўся крызіс з-за канфлікту вакол [[Валынь|Валыні]]. Працягваецца барацьба з крыжакамі. На ўсходнім напрамку працягваецца курс па пашырэнні ўплыву на рускіх землях, умацоўваюцца кантакты са Смаленскам, а Альгерд бярэ ў жонкі цвярскую князёўну [[Ульяна Аляксандраўна|Ульяну]]. У гэты ж час літоўскі князь заяўляў, што «ўся Русь павінна належаць Літве». Яшчэ мацней абвастраецца канкурэнцыя з Масквой, што прыводзіць да ваеннага супрацьстаяння. Канфрантацыя назіралася і ў адносінах з наўгародцамі. На паўднёвым кірунку праводзіцца актыўнае наступленне на ардынскія ўладанні. Пасля [[Бітва на Сініх Водах|бітвы на Сініх Водах 1362 года]] значная частка сучасных украінскіх зямель пераходзіць пад кантроль Княства{{sfn|Тихомиров|2006|loc=Внешняя политика Великого княжества Литовского в 1341—1377 гг. Дипломатия Ольгерда}}.

=== 1377—1569 гады ===

==== Заходні кірунак ====
Першапачатковы прыярытэт заходняга напрамку быў абумоўлены той акалічнасцю, што тут у канцы XIV — сярэдзіне XV ст. знаходзіліся агрэсіўныя суседзі, знешнепалітычная актыўнасць якіх наўпрост пагражала суверэнітэту ВКЛ{{sfn|Николаева|2020|с=141}}.

У XIV — пачатку XV ст. галоўным ворагам Вялікага Княства Літоўскага былі немцы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага]] і Лівонскага ордэнаў{{sfn|Новик|2011|с=87}}. На фоне [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1389—1392)|грамадзянскай вайны паміж Ягайлам і Вітаўтам]] нямецкія рыцары падтрымалі фракцыю апошняга, у ходзе падпісанага [[Салінскі дагавор (1398)|Салінскага дагавора ў 1398 годзе]]. Адным з умоў была саступка Ордэну правоў на [[Жамойць]] у абмен на ваенную дапамогу з боку рыцараў. Кульмінацыяй канфрантацыі стала [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікая вайна 1409—1411 гг.]], падчас якой крыжакі пацярпелі паражэнне і адмаўляліся ад Жамойці і яцвяжскіх зямель на карысць ВКЛ. Далейшыя падзеі паказалі, што Ордэн яшчэ быў здольны супраціўляцца. Новы канфлікт з крыжакамі ўспыхнуў ужо ў 1414 г., а ў 1422 г. пачалася [[Голубская вайна|чарговая вайна]], якая завяршылася падпісаннем [[Мельнскі мір|Мельнскага міру]]. Згодна з яго ўмовамі ордэн канчаткова саступіў ВКЛ Жамойць і [[Дайнава (рэгіён)|Судавію]]. Мельнскі дагавор паклаў пачатак нармалізацыі ўзаемаадносін з Тэўтонскім ордэнам. Пасля яго ВКЛ на афіцыйным узроўні ўстрымліваўся ад удзелу ў войнах [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшча]] супраць немцаў. Пасля секулярызацыі Тэўтонскага ордэна ў 1525 г., ВКЛ заключыла дагавор з [[Герцагства Прусія|Княствам Прусіяй]], якое пацвярджала ўмовы Мельнскага пагаднення. У 1545 г. адбылася асабістая сустрэча караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта ІІ Аўгуста]] з прускім князем [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхтам]] у [[Вільнюс|Вільні]], на якой былі ўрэгуляваны памежныя, мытныя і гандлёвыя пытанні. У тым жа годзе былі зроблены спробы па выпраўленні мяжы паміж ВКЛ і Прусіяй. У наступны перыяд вялікалітоўска-прускія адносіны развіваліся як добрасуседскія{{sfn|Николаева|2020|с=143—144}}.

Канфлікты з немцамі шмат у чым прывялі да збліжэння з Польшчай{{sfn|История Литвы|2013|с=17}} і заключэння [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] ў 1385 годзе. Палякі выступалі натуральным саюзнікам на заходнім кірунку. Унія з каралеўствам умацавала міжнародныя пазіцыі ВКЛ, забяспечыла адносны спакой на яго заходніх межах, дазволіла аб’яднаць намаганні дзяржаў супраць агульных праціўнікаў. З іншага боку, у гэты ж час Польшча не спыняла намаганняў ператварыць польска-вялікалітоўскі дынастычны саюз у рэальнае міждзяржаўнае аб’яднанне, што ў канчатковым выніку выльецца ў стварэнне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Эфектыўнасць двухбаковага супрацоўніцтва асабліва ўзрастала там, дзе супадалі дзяржаўныя інтарэсы краін. Самым яскравым прыкладам стала перамога ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] ў 1410 годзе над тэўтонскімі рыцарамі. Аднак у пастаянных кроках польскага боку аб уніі ў форме інкарпарацыі існавала рэальная небяспека для захавання дзяржаўнай самастойнасці ВКЛ{{sfn|Николаева|2020|с=141—142}}{{sfn|История Литвы|2013|с=44}}.

З [[Чэшскае княства|Чэхіяй]] і [[Каралеўства Венгрыя|Венгрыяй]] дзяржава была звязана дынастычнымі уніямі (1471 і 1492, адпаведна). Аднак разлічваць на іх рэальную дапамогу было цяжка па прычыне адлегласці і амаль поўнай адсутнасці агульнасці інтарэсаў на міжнароднай арэне. У лепшым выпадку можна было разлічваць на іх дыпламатычную падтрымку. Але пасля спынення мясцовай лініі дынастыі [[Ягелоны|Ягелонаў]] (заснавальнік — вялікі князь літоўскі [[Ягайла]]) нават гэта стала праблематычным. Кантакты са [[Швецыя]]й актывізаваліся ў канцы XV — пачатку XVI ст. у сувязі з распрацоўкай праекта вялікалітоўска-польска-шведскай персанальнай уніі, якая мела антымаскоўскую накіраванасць. Аднак смерць караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра]] ў 1506 г. паклала канец гэтым планам. Актывізаваць сувязі са Швецыяй атрымалася толькі з пачаткам [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны 1558—1583 гадоў]].{{sfn|Николаева|2020|с=142—143}}

Назіраліся адзінкавыя кантакты з [[Каралеўства Францыя|Францыяй]], якая спрабавала перашкодзіць пашырэнню ўплыву ў [[Еўропа|Еўропе]] [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і кіруючай там дынастыі [[Габсбургі|Габсбургаў]]. Кіруючая ў ВКЛ і Польшчы дынастыя Ягелонаў таксама вяла барацьбу з Габсбургамі за кантроль над Венгрыяй і Чэхіяй, таму разглядалася французскімі [[Валуа]] ў якасці патэнцыйнага саюзніка. Вынікам узаемадзеяння былі кантакты, якія ад імя ВКЛ ажыццяўлялі польскія дыпламаты. У 1500 г. у [[Буда (Будапешт)|Будзе]] быў заключаны польска-венгерска-французскі палітычны саюз, які на працягу года павінен быў быць распаўсюджаны і на ВКЛ. Аднак дадзены саюз не быў рэалізаваны. Аналагічны лёс быў і ў пагаднення 1524 года караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]] і французскага караля [[Францыск I|Францыска І]]{{sfn|Николаева|2020|с=141—147}}.

Свяшчэнная Рымская імперыя разглядалася ўладарнымі коламі Княства як палітычны праціўнік. Канфрантацыя была выкліканая супрацьстаяннем Ягелонаў і Габсбургаў. Свяшчэнная Рымская імперыя спрабавала разарваць польска-вялікалітоўскую унію праз рэалізацыю праекта каралеўскай каранацыі вялікага князя [[Вітаўт]]а, падтрымлівала антыпольскі настроенага вялікага князя [[Свідрыгайла]]. Пасля Прэсбургска-Венскага кангрэса 1515 года пачаўся перыяд нармалізацыі. Былі наладжаны і дынастычныя кантакты: першай і трэцяй жонкамі караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта ІІ Аўгуста былі дочкі імператара [[Фердынанд I Габсбург|Фердынанда І Габсбурга]] [[Елізавета Аўстрыйская (1526—1545)|Лізавета]] (1543) і [[Кацярына Аўстрыйская|Кацярына]] (1553). Аднак з пачаткам Лівонскай вайны адносіны зноў пагоршыліся{{sfn|Николаева|2020|с=148}}.

Важным момантам усёй палітыкі ВКЛ на заходнім кірунку стаў [[З’езд у Луцку|Луцкі з’езд 1429 года]], дзе сабраліся манархі шэрагу дзяржаў. Вялікі князь [[Вітаўт]] правядзеннем сустрэчы прадэманстраваў значэнне дзяржавы на міжнароднай арэне, а таксама дамагаўся сваёй каранацыі. Гэты план падтрымалі Свяшчэнная Рымская імперыя і тэўтонцы, імкнучыся стварыць процівагу падужэлай Польшчы. З’езд лагічным чынам завяршыў складаны палітычны шлях Вітаўта, які павінен быў ператварыць дзяржаву ў каралеўства. Аднак праект быў сарваны з-за смерці гаспадара. Тым не менш, літоўская дзяржава здолела ліквідаваць найвялікшыя небяспекі, узаконіць сваё існаванне, увайсці ў Еўропу, далучыцца да яе і ўтрымацца ў ёй{{sfn|История Литвы|2013|с=56}}.

==== Усходні кірунак ====
З канца XV стагоддзя адбывалася паступовая пераарыентацыя знешняй палітыкі ВКЛ на ўсходні кірунак, які стаў найбольш прыярытэтным. Тут адбыліся вялікія змены, якія пацягнулі з’яўленне новай геапалітычнай сітуацыі ва [[Усходняя Еўропа|Усходнееўрапейскім рэгіёне]]. Калі на пачатку ВКЛ падтрымлівала кантакты з суверэннымі [[Пскоўская рэспубліка|Пскоўскай]] і Наўгародскай землямі, [[Цвярское княства|Цвярскім]], [[Смаленскае княства|Смаленскім]], [[Разанскае княства|Разанскім]], [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскім]] вялікімі княствамі і кангламератам т. зв. «[[Вярхоўскія княствы|вярхоўскіх княстваў]]», дзе кіравалі прадстаўнікі Чарнігаўскай галіны дынастыі [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]], то да канца XV ст. галоўным і адзіным самастойным суб’ектам тут засталося Маскоўскае Вялікае Княства, межы якога ўшчыльную падышлі да межаў Літвы{{sfn|Николаева|2020|с=148—149}}.

Да канца кіравання вялікага князя літоўскага Вітаўта дзяржава ператварылася ў несумненнага лідара ва ўсходнееўрапейскім рэгіёне і праводзіла актыўную палітыку па «[[Аб’яднанне Русі|збіранню рускіх зямель]]». У 1404 г. было цалкам уключана ў склад ВКЛ Смаленскае Вялікае Княства. Да сярэдзіны 1520-х гг. уладу Вітаўта прызналі «вярхоўскія княствы» і Разанскае Вялікае Княства, яго ўплыў узмацніўся ў Пскове, [[Вялікі Ноўгарад|Вялікім Ноўгарадзе]], Цвяры і нават у [[Масква|Маскве]], асабліва пасля смерці зяця Вітаўта вялікага князя маскоўскага [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васіля І]] у 1425 годзе. Княства максімальна пашырыла свае межы, набыўшы значны міжнародны аўтарытэт. Аднак пераемнікі Вітаўта на троне [[Свідрыгайла|Свідрыгайла Альгердавіч]] і [[Жыгімонт Кейстутавіч]], уцягнутыя ў [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1430-х гадах|дынастычны канфлікт і барацьбу за ўладу]], не змаглі працягваць экспансіянісцкую палітыку на ўсходнім кірунку, а кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] наогул адмовіўся ад наступальнай агульнарускай праграмы, паставіўшы на першае месца сваю дынастычную палітыку ў Чэхіі і Венгрыі. Дадзеныя абставіны не прамінуў выкарыстаць асноўны сапернік ВКЛ у барацьбе за «рускія землі» Маскоўскае Вялікае Княства{{sfn|Николаева|2020|с=147}}.

З геапалітычнага пункту гледжання да канца XV ст. ваенна-палітычная ініцыятыва ў рэгіёне перайшла ад ВКЛ, якое ўжо не мела неабходнага патэнцыялу для ўтрымання сваёй велізарнай тэрыторыі, да Маскоўскага Вялікага Княства. Іх супрацьстаянне немінуча вяло да адкрытых ваенных дзеянняў. Прычым вялікі князь маскоўскі [[Іван III Васільевіч]] падрыхтаваўся да іх пачатку значна лепш, стварыўшы антыягелонскую кааліцыю, у якую разам з Маскоўскай дзяржавай увайшлі яшчэ [[Крымскае ханства]] і [[Малдаўскае княства]]. Акрамя таго, з канца XV ст. маскоўскі вялікі князь Іван ІІІ абвясціў сябе абаронцам інтарэсаў праваслаўнага насельніцтва ВКЛ, умяшаўшыся тым самым ва ўнутраныя справы заходняга суседа. Сапраўды, праваслаўе не было ў ВКЛ пануючым, а толькі цярпімым веравызнаннем, але цярпімасць гэтая была досыць шырокай і адкрытага гвалту над праваслаўнымі ў ВКЛ у дадзены перыяд не было{{sfn|Николаева|2020|с=149}}. Такім чынам, з канца XV ст. адносіны Літвы і Масковіі абвастрыліся{{sfn|Новик|2011|с=89}}.

У 1487 г. у Маскву прыехаў служыць «са сваімі вотчынамі» князь [[Іван Міхайлавіч Варатынскі (старэйшы)|І. М. Перамышльскі]], у 1489 г. — князь [[Дзмітрый Фёдаравіч Варатынскі|Д. Ф. Варатынскі]] і тры князі з роду Бяляўскіх. Перайшлі на бок Масквы князі Мажайскія, Лукомскія і інш. Канфрантацыя паміж Маскоўскай дзяржавай і ВКЛ прывяла спачатку да [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|неабвешчанай прыгранічнай вайны 1487—1494 гг.]], у выніку якой была зламаная ўся літоўская памежная паласа з Маскоўскай дзяржавай. У 1492 годзе, пасля смерці вялікага князя літоўскага Казіміра, Іван III здзейсніў некалькі паспяховых паходаў на землі ВКЛ. Новы вялікі князь літоўскі Аляксандр Казіміравіч спяшаўся завяршыць вайну. Былі дасягнуты мірная і шлюбная дамоўленасці. Іван III выдаў сваю дачку [[Алена Іванаўна (вялікая княгіня літоўская)|Алену]] за Аляксандра Казіміравіча. Па мірнай дамоўленасці да Маскоўскага княства адышлі [[Вяземскае княства]] і частка вярхоўскіх княстваў. За Іванам III было прызнана права на Ноўгарад, Пскоў, Цвер, Разань. За маскоўскім васпанам замацаваўся тытул «вялікага князя ўсяе Русі». Аднак супярэчнасці паміж ВКЛ і Маскоўскай дзяржавай не былі ліквідаваныя. Іван III рыхтаваўся да вайны. Прычынай паслужыў пераход шэрагу буйных феадалаў ВКЛ у межы Маскоўскай дзяржавы. Іван III прыняў іх на службу і [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|у 1500 г. абвясціў вайну ВКЛ]], якая{{sfn|Новик|2011|с=90}}, як і наступныя канфлікты [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1507—1508)|1507—1508]] і [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|1512—1522]] гадоў, скончылася поспехам для Масквы{{sfn|Новик|2011|с=92}}.

==== Паўднёвы кірунак ====
{{Гл. таксама|Адносіны паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Дунайскімі княствамі}}
На паўднёвым напрамку сваёй знешняй палітыкі ВКЛ кантактавала з татарскімі ордамі і Малдаўскім княствам. Панаванне [[Залатая Арда|Залатой Арды]] над землямі Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Русі перашкаджала планам [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх князёў літоўскіх]] па збіранню рускіх зямель, што абумовіла канфлікты паміж Княствам і Ардой. Вітаўт актыўна ўмяшаваўся ў грамадзянскую вайну ў Ардзе і іграў на ўнутраных супярэчнасцях, каб тым самым падарваць магутнасць суседа. Шмат у чым менавіта дзеянні Вітаўта паспрыялі распаду Залатой Арды. Аднак гэта стварыла толькі новыя праблемы, бо цяпер на паўднёвым кірунку колькасць контрагентаў ВКЛ павялічылася, і цяпер замест адной дзяржавы даводзілася працаваць з трыма — [[Вялікая Арда|Вялікай Ардой]], Крымскім ханствам і, эпізадычна, [[Нагайская Арда|Нагайскай ардой]]{{sfn|Николаева|2020|с=150}}.

З Вялікай Ардой атрымалася ўсталяваць саюзніцкія адносіны. Дзве дзяржавы разам супрацьстаялі Маскве. Адносіны з Крымскім ханствам эвалюцыянавалі ад добрасуседскіх да варожых, а затым няўстойлівых. Прычынай таму паслужыла пераарыентацыя пры [[Хаджы-Гірэй|Хаджы Гірэі]] і [[Менглі-Гірэй I|Менглі Гірэі]] ў палітыцы ханства з Літвы на Маскву. У 1480 годзе быў заключаны маскоўска-крымскі саюз, які меў антылітоўскую накіраванасць і паклаў пачатак рэгулярным набегам [[Крымска-нагайскія набегі на Вялікае Княства Літоўскае|крымскіх татараў на паўднёвыя землі ВКЛ]]. Пік нападаў прыйшоўся на канец XV — пачатак XVI стагоддзя. Улады ВКЛ актыўна выкарыстоўвалі як ваенныя, так і дыпламатычныя метады для абароны паўднёвых рубяжоў. Выкарыстоўвалі яны і прамы подкуп у грашовым альбо таварным эквіваленце{{sfn|Николаева|2020|с=150—153}}{{sfn|Новик|2011|с=88—89}}.

З Малдовай, за выключэннем адзінкавых інцыдэнтаў, напрыклад, на мяжы 1393—1394 гг. і ў 1495 г., захоўваліся мірныя адносіны. Своеасаблівай кропкай адліку, якая паўплывала на характар вялікалітоўска-малдаўскіх адносін, можна лічыць 26 верасня 1387 г., калі малдаўскі гаспадар [[Пётр I Мушат]] прынёс васальную прысягу каралю польскаму і вялікаму князю літоўскаму Уладзіславу ІІ Ягайлу, яго жонцы полькай каралеве [[Ядвіга Анжуйская|Ядвізе]] і Кароне Каралеўства Польскага. Ва ўладарства гаспадара [[Штэфан I Мушат|Штэфана І]], жонкай якога была невядомая сваячка Ягайлы, Малдова падтрымлівала барацьбу Кароны і Княства з татарамі. Больш за тое, гаспадар удзельнічаў у [[Бітва на Ворскле (1399)|бітве на Ворскле]]. Гаспадар [[Аляксандр I Добры]] ажаніўся з сястрой Вітаўта Рымгайле. Аднак праз год з невядомых прычын яны развяліся, афіцыйнай прычынай была трэцяя ступень сваяцтва мужа і жонкі. Пазней гэты эпізод быў згладжаны шлюбам старэйшага сына гаспадара Аляксандра [[Ілля I|Іллі]] з [[Марыя Гальшанская|Марыяй Гальшанскай]], сястрой каралевы [[Соф’я Гальшанская|Соф’і]], чацвёртай жонкі Ягайлы{{sfn|Николаева|2020|с=156—157}}.

У XVI стагоддзі вялікалітоўска-малдаўскія кантакты значна саслаблі, што было звязана з падзеннем міжнароднага прэстыжу Малдавіі, якая ўсё больш трапляла ў залежнасць ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. У 1540-я гады яны сталі наогул адзінкавымі і тычыліся ў асноўным дробных памежных канфліктаў{{sfn|Николаева|2020|с=160}}.

=== 1569—1795 гады ===
ВКЛ неаднаразова адмаўлялася выконваць палажэнні Люблінскай уніі аб правядзенні сумеснай знешняй палітыкі. У 1573 г. прадстаўнікі Літвы без папярэдняй кансультацыі з палякамі прапанавалі маскоўскаму цару [[Фёдар Іванавіч|Фёдару Іванавічу]] сваю падтрымку ў заняцці прастола Рэчы Паспалітай пры ўмове вяртання [[Усвяты|Усвят]], Азярышча, Полацка і Смаленска і захавання свабод і прывілеяў шляхты. У тым жа годзе літоўская шляхта адмовіліся ад накіравання ў [[Парыж]] адзінай дэлегацыі для запрашэння на прастол [[Генрых III (кароль Францыі)|Генрыха Валуа]], паслаўшы ў Францыю самастойную дэлегацыю на чале з маршалкам надворным [[Мікалай Радзівіл Сіротка|Мікалаем Радзівілам Сіроткай]]. Дэлегацыя ВКЛ даставіла новаму манарху акт, які пацвярджаў яго правы на літоўскі вялікакняскі прастол. Таксама самастойна прадстаўнікі Літвы наведвалі Генрыха пасля яго ўцёкаў у 1574 г., высвятляючы пытанне аб магчымасці яго вяртання. У 1575 г. прадстаўнікі княства без кансультацый з палякамі правялі перамовы з імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі [[Максіміліян II Габсбург|Максіміліянам II]], які прэтэндаваў на прастол Паспалітай. У 1587 г. адпаведныя перамовы былі праведзены з маскоўскім царом Фёдарам Іванавічам{{sfn|Тихомиров|1998|с=58-59}}.

Місія Сіроткі была сур’ёзнай: заявіць пры французскім двары не толькі словамі, але і сваімі паводзінамі, што ён прадстаўляе суверэнную дзяржаву — Вялікае Княства Літоўскае. Падчас візіту ў Парыжы ў яго адбыўся канфлікт з палякамі, якія не жадалі, каб літвіны выступалі асобна ад іх. Сіротка заявіў: «''Каб ўладару нашаму, абранаму кіраўніку, не падалося, што наша дзяржава горшая за вашу Польшчу, каб я, як ягоны пасланнік, слухаючы прысвячэнні і віншаванні ад імя польскай кароны, не стаяў сярод вас як слуп''»{{sfn|Valatka|2012|loc=Kuriame amžiuje diplomato darbas tampa profesija?}}.

У студзені 1627 г. са згоды [[Гетман вялікі літоўскі|вялікага гетмана літоўскага]] [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Сапегі]] [[Аляксандр Гасеўскі]], які камандаваў літоўскім войскам, заключыў перамір’е з камандуючым шведскай арміяй [[Понтус Дэлагардзі|Понтусам Дэлагардзі]]. Дадзенае перамір’е было заключана без узгаднення з палякамі і разглядалася як заключанае толькі ад імя літоўцаў{{sfn|Тихомиров|1998|с=59}}.

Найбуйнейшай акцыяй Літвы ў галіне міжнародных адносін стала спроба разрыву уніі з Польшчай, прадпрынятая ў 1655 г. 10 жніўня на сустрэчы ў [[Рыга|Рызе]] пасол Г. Любянецкі, накіраваны вялікім гетманам літоўскім [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушам Радзівілам]], і шведскі генерал [[Магнус Юліус Дэлагардзі|Магнус Дэлагардзі]] склалі праект дамовы аб пераходзе ВКЛ пад пратэкцыю Швецыі. Перамовы былі працягнутыя ў ваенным лагеры Радзівіла ў [[Кейданы|Кейданах]] і завяршыліся 18 жніўня падпісаннем дамовы ад імя [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|літоўскай рады]]. Дакумент прадугледжваў стварэнне шведска-літоўскага ваенна-палітычнага саюза пры захаванні адміністрацыі, законаў, казны і войска ВКЛ. Вялікім князем літоўскім станавіўся шведскі кароль [[Карл X Густаў]]. Аднак ініцыятыва Радзівіла не атрымала шырокай грамадскай падтрымкі{{sfn|Тихомиров|1998|с=59}}.

Палякі былі вымушаныя лічыцца з імкненнем літоўскай эліты захаваць асаблівы статус у сферы знешняй палітыкі. Яе меркаванне прымалася пад увагу перш за ўсё ў адносінах Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай. Кантакты з Масквой уваходзілі ў кампетэнцыю літоўскай канцылярыі ў Вільні, дзе рыхтавалася адпаведная дыпламатычная дакументацыя. Так, напрыклад, у 1582 г. пры заключэнні [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру]] дэлегацыя Рэчы Паспалітай практычна цалкам складалася з ліцвінскай шляхты. З другой чвэрці XVII ст. значнасць прадстаўнікоў ВКЛ у складзе дэлегацый стала зніжацца і на першы план сталі выходзіць палякі. Гэта выклікала незадаволенасць у літоўскай шляхты, якая дамагалася строгага ўліку сваіх інтарэсаў на перамовах з маскавітамі{{sfn|Тихомиров|1998|с=59}}.

Менш значнай была роля дыпламатыі ВКЛ у кантактах з дзяржавамі Еўропы, Асманскай імперыяй і Крымскім ханствам, паколькі гэтыя кірункі ўваходзілі ў сферу кампетэнцыі польскай дыпламатыі. Аднак такі парадак зусім не азначаў поўнага адхілення Вільна ад еўрапейскай палітычнага жыцця. У першай палове XVII ст. прадстаўнікі ВКЛ наведвалі з місіямі рознага роду [[Рым]], [[Нідэрланды]], Францыю. Падчас наведвання Францыі ў 1640 г. ваяводам смаленскім [[Крыштоф Гасеўскі|Крыштофам Гасеўскім]] адбыўся дыпламатычны скандал. Перавысіўшы паўнамоцтвы, дадзеныя яму каралём [[Уладзіслаў IV|Уладзіславам IV]], Гасеўскі ўступіў у перамовы з [[Арман Жан дзю Плесі Рышэльё|кардыналам Рышэлье]] і заключыў пагадненне, якое абавязвала Рэч Паспалітую разарваць адносіны са Свяшчэннай Рымскай імперыяй. Учынак пасла выклікаў незадаволенасць караля Уладзіслава IV, які адмовіўся зацвердзіць Парыжскае пагадненне{{sfn|Тихомиров|1998|с=60}}.

У XVIII ст. значнасць ВКЛ у міжнародных зносінах працягвала зніжацца. Згадка пра тое, што Рэч Паспалітая з’яўляецца «дзяржавай двух народаў», стала знікаць з дыпламатычных дакументаў, у міжнароднай дыпламатычнай практыцы яе сталі разглядаць як польскую дзяржаву. Аднак у сілу свайго геапалітычнага становішча ВКЛ яшчэ працягвала аказваць уплыў. Менавіта ліцвіны звярнуліся ў 1715 г. да [[Пётр I|Пятра I]] з просьбай аб пасярэдніцтве ў справе ўрэгулявання ўзаемаадносін з [[Каралеўства Саксонія|Саксоніяй]]. У другой палове XVIII ст. асобныя прадстаўнікі магнацкіх родаў ВКЛ, якія выступалі з пазіцый абароны сваіх вузкасаслоўных інтарэсаў, звярталіся па падтрымку да [[Кацярына II|Кацярыны II]]{{sfn|Тихомиров|1998|с=60}}.

== Арганізацыя ==
=== Развіццё знешнепалітычнай працы===
Першапачаткова кантроль над знешняй і ўнутранай палітыкай меў выключна [[вялікія князі літоўскія|вялікі князь]]. У далейшым дзяржава паступова набывала статус абмежаванай манархіі. Сярод прычын гэтаму — адмена абласных княжанняў і ўвядзенне сістэмы намесніцтва, што садзейнічала колькаснаму росту і палітычнаму ўзвышэнню [[шляхта|шляхты]], якая не хацела неабмежаванай улады васпана і дамагалася большых правоў для сябе. Іх зацікаўленасць ва ўдзеле ў знешняй палітыцы была звязана з магчымасцю бяспошліннага вывазу за мяжу лесу, збожжа, жывёлы і ўвозу імпартных тавараў{{sfn|Новик|2011|с=80—81}}.

У XIV ст. пры вялікім князі літоўскім узнікае дарадчы орган — Дума. Яна паступова трансфармавалася ў вышэйшы орган выканаўчай улады краіны, стаўшы [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|радай паноў (паны-рады)]]. Адным з членаў органа быў [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]]. Да яго кампетэнцый, акрамя ўсяго іншага, адносілася адпраўка пасольстваў і забеспячэнне іх бяспекі, а таксама падрыхтоўка міжнародных дагавораў. Найбольш важныя пытанні знешняй палітыкі абмяркоўваліся на [[сойм Вялікага Княства Літоўскага|вальным сойме]]{{sfn|Новик|2011|с=81—82}}.

Артыкул 10 акту Люблінскай уніі Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага прадугледжваў, што «ніякія саюзы, трактаты і мірныя ўмовы не павінны надалей здзяйсняцца і заключацца з іншымі народамі і ніякія амбасады не павінны быць пасыланыя па важных справах у чужыя краіны без агульнага ведама і савета абодвух народаў». Фармальна кіраўніцтва знешняй палітыкай знаходзілася ў руках [[кароль Рэчы Паспалітай|манарха]], які з’яўляўся кіраўніком дзвюх дзяржаў — каралём польскім і вялікім князем літоўскім. Цэнтральным органам, які ажыццяўляў агульнае кіраўніцтва дыпламатычнай дзейнасцю ў канцы XVI—XVII ст., была канцылярыя гасудара. Кіраўнік каралеўскай канцылярыі — канцлер — займаўся фарміраваннем пасольстваў і накіраваннем іх за мяжу, кіраваў складаннем дыпламатычных дакументаў і падпісваў іх, прымаў данясення паслоў. У некаторых выпадках ён мог прымаць замежныя пасольствы ад імя караля{{sfn|Тихомиров|1998|с=52}}.

Часткова знешняя палітыка ўваходзіла і ў кампетэнцыі [[Сойм Рэчы Паспалітай|вальнага сойма]]. Дэпутаты маглі выслухоўваць паслоў замежных дзяржаў і абмяркоўваць важныя знешнепалітычныя праблемы. У XVII ст. сейм атрымаў выключнае права сцвярджаць мірныя дагаворы і саюзы, вырашаць пытанні, звязаныя з дыппрадстаўніцтвамі, удзельнічаць у складанні дыпламатычных дакументаў. Сейм сцвярджаў кандыдатуры паслоў і кантраляваў іх дзейнасць{{sfn|Тихомиров|1998|с=53}}.

=== Роля канцлера і канцылярыі ===
Вялікакняскай канцылярыяй ствараўся ўвесь комплекс дыпламатычных дакументаў. Іх можна падзяліць на дзве групы. Першая група — гэта ўласна дыпламатычныя дакументы, да якіх можна аднесці даверчыя граматы, міжнародныя дагаворы, перапіску з замежнымі апанентамі, адказы замежным паслам. Другая група — дакументы, неабходныя для забеспячэння працы пасольстваў, або дакументы паслоў — інструкцыі, «небяспечныя» граматы, справаздачы і дзённікі (дыярушы) паслоў{{sfn|Лазоркина|2008|с=45}}.

Пасля падпісання Люблінскай уніі паміж канцылярыямі ВКЛ і Польшчы ўсталяваўся падзел сфер дзейнасці. У кампетэнцыі вялікакняскай канцылярыі знаходзіліся адносіны з Маскоўскай дзяржавай і Інфлянтамі. Канцлер і [[Падканцлер літоўскі|падканцлер ВКЛ]], раней — члены Рады ВКЛ, у якасці міністраў увайшлі ў склад Сената Рэчы Паспалітай. У іх падпарадкаванні знаходзіліся практычна ўсе дзяржаўныя справы, у тым ліку і пытанні знешняй палітыкі. Фактычна з’яўляючыся міністрамі замежных спраў, яны непасрэдна кіравалі дыпламатычнай службай. Круг паўнамоцтваў канцлераў у сферы дыпламатыі быў досыць шырокі. Яны як члены рады Сената прымалі непасрэдны ўдзел у распрацоўцы інструкцый паслам. Затым на падставе распрацаваных рэкамендацый супрацоўнікі канцылярыі рыхтавалі неабходную для пасольства дакументацыю. Падрыхтаваныя дакументы падпісваліся канцлерам, і ставілася друк адпаведнай канцылярыі. Пасля выканання місіі паслы прадстаўлялі канцлеру справаздачу аб перамовах і заключанае імі пагадненне. У выпадках працяглых перамоваў яны адпраўлялі канцлеру рапарты аб іх ходзе{{sfn|Лазоркина|2008|с=43—44}}.

Часам канцлеры самі прымалі ўдзел у перамовах. У шэрагу выпадкаў яны асабіста ўзначальвалі дыпмісіі. Канцлеры ВКЛ падтрымлівалі актыўныя кантакты са службовымі асобамі іншых дзяржаў, прымалі замежных паслоў{{sfn|Лазоркина|2008|с=44}}.

У дыпрабоце таксама былі задзейнічаны вялікія [[пісар|пісары]]. Іх маглі прызначаць у ролі вялікіх паслоў або ў якасці камісараў памежных камісій{{sfn|Лазоркина|2008|с=44}}.

=== Арганізацыя працы пасольств ===
[[Пасольства|Пасольствы]] адпраўляліся па рашэнні Сейма або ў перыяд паміж яго пасяджэннямі — па рашэнні манарха і сенатараў-рэзідэнтаў. Адпаведна пасольская дакументацыя рыхтавалася альбо спецыяльнай соймавай камісіяй, альбо сенатарамі-рэзідэнтамі. Асаблівае месца сярод пасольскіх дакументаў займалі інструкцыі. Звычайна ва ўступнай частцы інструкцыі вызначаўся ранг пасольства, а менавіта: ад чыйго імя яно адпраўлялася — толькі ад караля ці караля і Рэчы Паспалітай. Змяшчаліся звесткі аб рангу пасольства і асобах, прызначаных у якасці паслоў, пералік даручэнняў, якія павінны быць выкананы ў ходзе місіі. У выпадку адпраўлення вялікіх пасольстваў, асабліва ў Маскоўскую дзяржаву, інструкцыі былі дэталёвымі. У іх уключаліся вітальныя прамовы для ўсіх паслоў на ўрачыстай аўдыенцыі, дзе яны павінны былі выступаць па чарзе, а таксама правілы цырыманіялу на прыёме{{sfn|Лазоркина|2008|с=45}}.

Асобна агаворвалася працэдура ўручэння падарункаў, калі такія былі прадугледжаныя. Далей у інструкцыях вынікалі пералікі пытанняў, якія павінны былі быць вырашаны ў ходзе перамоваў. У выпадках ратыфікацыі раней падпісаных дагавораў асобна разглядаўся кожны пункт дагавора. У дыпламатычных місіях у Маскоўскую дзяржаву паслы абавязаны былі строга сачыць за выкананнем цырыманіялу і, такім чынам, захаваннем прэстыжу дзяржавы{{sfn|Лазоркина|2008|с=45}}.

Канчатковы тэкст інструкцый складаўся ў канцылярыях на падставе падрыхтаваных рэкамендацый. Як правіла, канцылярыі рыхтавалі асобна дакументы для паслоў Польшчы і ВКЛ. У асобных выпадках паслам дзяржавы выдавалася толькі адна інструкцыя з канцылярыі ВКЛ. Інструкцыі падпісваліся прадстаўнікамі Польшчы і ВКЛ{{sfn|Лазоркина|2008|с=45}}.

Польскія даследчыкі адзначаюць, што ў адносінах з дзяржавамі [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], [[Асманская імперыя|Турцыі]], [[Крымскае ханства|Крымскім ханствам]] канцылярыя ВКЛ прымала менш актыўны ўдзел. Аднак дыпламатычныя кантакты з Маскоўскай дзяржавай і Швецыяй знаходзіліся пад пільнай увагай княства{{sfn|Лазоркина|2008|с=45}}.

Акрамя інструкцый канцылярыямі рыхтаваліся дакументы, якія пацвярджаюць паўнамоцтвы паслоў на правядзенне перамоў і заключэнне адпаведных пагадненняў. Сярод іх адрозніваюцца два тыпу — даверчыя граматы (kredens) і лісты паўнамоцныя (plenipotencja). Часцей за ўсё дакументы выдаваліся каралём Рэчы Паспалітай. У іх заключаліся звесткі самага агульнага характару, такія як падстава для адпраўлення дадзенага пасольства, імёны прызначаных паслоў і просьба верыць ім ва ўсім, пра што яны будуць казаць ад імя караля і Рэчы Паспалітай. Ідэнтычная была форма складання лістоў паўнамоцных{{sfn|Лазоркина|2008|с=46}}.

Пасля вяртання паслы прадстаўлялі справаздачу аб выкананні даручанай ім місіі. Як правіла, такія выніковыя дакументы складаліся ў форме справаздач або дзённікаў. Часам гэта былі вусныя справаздачы перад манархам або на Сойме. Спецыяльнай пастановы, якая абавязвае паслоў і камісараў даваць справаздачу, не існавала. Толькі ў асобных выпадках у інструкцыях згадваецца аб прадстаўленні справаздачы аб пасольстве. Пытанне аб тым, хто і калі прымаў рашэнне аб прадстаўленні справаздачы (і ў якой форме: вусна або пісьмова), усталяваць вельмі складана. У кожным асобным выпадку дзейнічалі асаблівыя прычыны{{sfn|Лазоркина|2008|с=46}}.

Як правіла, справаздачы і дзённікі складаліся з некалькіх частак. Так, у пачатку дзённіка апісвалася падарожжа паслоў, аказаны ім прыём у дарозе, паказваліся суправаджаючыя асобы. У наступнай частцы дзённіка або справаздачы ўтрымліваліся звесткі аб урачыстым прыёме ў сталіцы, калі такі быў прадугледжаны. На ўрачыстым прыёме, як правіла, уручаліся дары. Складаліся спецыяльныя рэестры, якія зачытваліся дзякамі на аўдыенцыі. Далей падрабязна апісваўся ход перамоваў. Гэтая частка была самай шырокай. У завяршальнай частцы дзённіка апісвалася працэдура ратыфікацыі заключанага пагаднення. Як правіла, гэта была такая ж урачыстая цырымонія, як і пры прыёме паслоў{{sfn|Лазоркина|2008|с=46}}.

Пры гэтым дыпламатычныя паездкі былі вельмі небяспечнымі, асабліва ў Крыме. Часам паслы гінулі, іх маглі затрымаць, абрабаваць, заключыць у турму{{sfn|Valatka|2012|loc=O kaip su Krymo chanatu, Kazanės totoriais – taip pat galiojo maskvėniškų pasiuntinybių stilius?}}.

=== Мовы дыпламатычнай працы ===
Асноўнай канцылярскай мовай была [[старабеларуская мова|старабеларуская]] (яна ж стараўкраінская і заходнеруская, у сучаснікаў — у «руські язык/мова»). У новых палітычных умовах, якія склаліся пасля заключэння Люблінскай уніі, [[польская мова]] і [[Культура Польшчы|культура]] ў асяроддзі магнатаў і шляхты ВКЛ сталі прэстыжнымі. Паступова пачаўся працэс актыўнага выцяснення старабеларускай мовы з дзелавога пісьменства княства. У XVII стагоддзі польская мова стала пранікаць у тэксты дакументаў. З сярэдзіны стагоддзя акты, напісаныя на старабеларускай мове, становяцца рэдкімі. Гэты працэс завяршыўся ў 1697 годзе прыняццем пастановы соймам Рэчы Паспалітай аб замене яго польскім у дзяржаўным выкарыстанні{{sfn|Лазоркина|2008|с=46}}.

У першай палове XVII стагоддзя ў дыпламатычнай практыцы ВКЛ досыць часта сустракаюцца дакументы для паслоў і камісараў Рэчы Паспалітай, напісаныя на старабеларускай мове. У другой палове XVII стагоддзя такія дакументы сустракаюцца радзей{{sfn|Лазоркина|2008|с=46}}

Аднак у дыпламатычных адносінах з Маскоўскай дзяржавай працягвала выкарыстоўвацца старабеларуская мова. У 1646 годзе маскоўскія паслы асабліва настойвалі на яго выкарыстанні ў перапісцы караля Рэчы Паспалітай і маскоўскага цара: «''Здаўна павялося, што граматы каралеўскія да вялікага ўладару пішуцца беларускім лістом, і цяпер, міма звычаяў, па-польску пісаць не падыходзіць, ды ў парубежных ваяводаў і перакладчыкаў няма''». Гэта было звязана з тым, што ў польскім варыянце царскі тытул пісаўся няправільна і выклікаў неаднаразовыя скаргі і прэтэнзіі з боку ўсходніх суседзяў{{sfn|Лазоркина|2008|с=46—47}}. Разам з тым старабеларуская заставалася ва ўжытку ў адносінах з Крымскім ханствам{{sfn|Valatka|2012|loc=O kaip susikalbėdavome su totoriais?}}. 

У шэрагу выпадкаў назіралася, калі ў дакументах на польскай мове прысутнічалі [[беларусізмы|беларускія ўкрапванні]]{{sfn|Лазоркина|2008|с=47}}.

У той жа час у дыпламатычнай практыцы ВКЛ актыўна выкарыстоўвалася і [[лацінская мова]], перш за ўсё ў адносінах з [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянтамі]] і Швецыяй{{sfn|Лазоркина|2008|с=47}}.

Тым не менш, на якой бы мове не вялася дакументацыя, ад дыпламатаў патрабавалі веданне польскай, старабеларускай, [[нямецкая мова|нямецкай]] і латыні{{sfn|Valatka|2012|loc=Šiais laikais dėl vienos užsienio kalbos ministrams Lietuvoje iškyla  problemų, o kiek kalbų privalėjo mokėti LDK didikas XVI–XVII a.?}}.

== Гістарыяграфія ==
Найбольш вывучанымі аспектамі знешняй палітыкі ВКЛ з’яўляюцца ўзаемаадносіны з Маскоўскай дзяржавай, пераважна тэма барацьбы за валоданне памежнымі тэрыторыямі ў канцы XV – сярэдзіне XVI ст. Астатнія ж аспекты знешняй палітыкі закраналіся не вельмі глыбока, магчыма, акрамя адносін з Крымскім ханствам, Польшчай і Лівоніяй{{sfn|Мікалаева|2015|с=148}}. Цяжкасці пры вывучэнні тэмы ўзнікае з-за таго, што дыпламатычныя крыніцы раскіданыя па архівах розных краін. Апроч таго, перашкаджае таксама моўны бар’ер, бо для працы гісторыку неабходна ведаць шмат моў{{sfn|Valatka|2012|loc= Paradoksas: lyg ir daug popierių išlikę, o mažai studijų turime. Kodėl?}}. Ёсць і іншая праблема — фінансаванне, паколькі праца гісторыка ў архівах замежных краін абыходзіцца дорага{{sfn|Valatka|2012|loc=Kitaip sakant, ne kiekvienas jaunas istorikas gali tyrinėti LDK diplomatijos istoriją?}}.

У канцы XX ст. па тэме выйшла праца [[Мацвей Кузьміч Любаўскі|М. К. Любаўскага]] «Литовско-русский сейм», прысвечаная даследаванню гісторыі ўзнікнення, станаўлення і развіцця гэтага дзяржаўна-палітычнага інстытута, высвятленню яго функцый і прэрагатыў, а таксама ўплыву рашэнняў сеймаў на ўнутры- і знешнепалітычнае жыццё дзяржавы. Адначасна выйшлі і дзве невялікія працы [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. В. Доўнар-Запольскага]] «Заметки о крымских делах в Метрике Литовской» і «Литовские упоминки татарским ордам. Скарбовая книга Метрики Литовской 1502–1509 гг.», прысвечаныя ўзаемаадносінамі з татарамі. У пачатку ХХ ст. праблемы знешняй палітыкі ВКЛ сталі прадметам вывучэння ў манаграфіях польскіх даследчыкаў [[Оскар Галецкі|О. Галецкага]], [[Людвік Фінкель|Л. Фінкеля]] і іншых{{sfn|Мікалаева|2015|с=148}}.

У [[міжваенны перыяд|інтэрбелум]] у [[СССР]] даследванне гісторыі ВКЛ значна скарацілася. Але ў пасляваеннай гістарыяграфіі сітуацыя змянілася. У прыватнасці, аднавілася вывучэнне маскоўска-ліцвінскіх адносін XV–XVI стст. З пачатку 50-х гг. ХХ ст. у савецкай гістарыяграфіі надоўга зацвердзілася тэндэнцыйная канцэпцыя падзей, якія прывялі да пераходу часткі ўсходніх зямель ВКЛ пад кантроль Масковіі на мяжы XV–XVI стст. Сутнасць яе была ў наступным: славянскае насельніцтва ВКЛ ужо ў XV ст. «пакутавала» ад прыгнёту каталіцызму і «імкнулася» перайсці пад уладу Маскоўскай дзяржавы і на мяжы XV–XVI стст., дзякуючы паспяховай палітыцы маскоўскага кіраўніцтва, «аб’ядналася» нарэшце з адзінавернымі братамі. Гэта версія была прадстаўлена ў манаграфіі [[Канстанцін Васілевіч Базілевіч|К. В. Базілевіча]] «Внешняя политика Русского централизованного государства. Вторая половина XV в.»{{sfn|Мікалаева|2015|с=149}}.

Пазней з’явіліся новыя даследаванні па гэтай тэме. Так, [[Ігар Барысавіч Грэкаў|І. Б. Грэкаў]] у працы «Очерки по истории международных отношений Восточной Европы XIV–XVI вв.» разглядаў пытанні ўзаемаадносін паміж краінамі Усходняй Еўропы, у тым ліку ўзаемаадносіны ВКЛ са сваімі суседзямі. Адбітак панаваўшых у савецкай гістарыяграфіі наратываў нясе на сабе праца Г. Л. Харашкевіч «Русское государство в системе международных отношений конца XV – начала XVI в.», прысвечаная ўсебаковаму агляду эканамічных, палітычных, культурных сувязяў Маскоўскай дзяржавы азначанага перыяду, закранаючы ў тым ліку і адносіны з ВКЛ. Прычыны і сутнасць маскоўска-ліцвінскіх супярэчнасцяў падрабязна разглядаюцца ў працы [[Аляксандр Аляксандравіч Зімін|А. А. Зіміна]] «Россия на рубеже XV–XVI столетий». У гэты ж час малдаўскія даследчыкі выпусцілі шэраг прац, якія былі прама ці ўскосна прысвечаны асвятленню ліцвінска-малдаўскіх адносін{{sfn|Мікалаева|2015|с=150}}.

Пачатак 80-х гг. ХХ ст. быў адзначаны выхадам дысертацыйнага даследавання літоўскага гісторыка [[Эгідыюс Банёніс|Э. Банёніса]], прысвечанага вывучэнню праблемы пасольскай службы ВКЛ сярэдзіны XV ст. – 1569 г. Яго праца стала па сутнасці пачатковым крокам у даследаванні такіх важнейшых пытанняў, маючых непасрэднае дачыненне да знешняй палітыкі, як арганізацыя пасольскай службы і дыпламатыя ВКЛ. Высновы, да якіх прыйшоў аўтар, ішлі ў разрэз з панаваўшым у  ой час пунктам гледжання, згодна з якім знешняя палітыка і дыпламатыя ВКЛ атаясамлівалася са знешняй палітыкай і дыпламатыяй Польшчы, звязанай з ім персанальнай уніяй. Літоўскі даследчык пераканаўча абверг такое меркаванне, даказаўшы існаванне самастойнага курса ВКЛ у міжнароднай палітыцы і асобнай ад польскай сферы дзейнасці яго дыпламатыі{{sfn|Мікалаева|2015|с=150}}.

Тым часам у польскай гістарыяграфіі ў міжваенны час асаблівую цікавасць прадстаўляла праблема міжнародных адносін ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе ў XVI ст. Прычынай была праводзімая польскімі ўладамі палітыка адраджэння польскай дзяржавы на Усходзе, мэтай якой была рэалізацыя «[[ягелонская ідэя|ідэі ягелонскай]]» і «гістарычная місія» Польшчы ва Усходняй Еўропе. У 30–40-я гг. ХХ ст. у Польшчы выйшаў шэраг прац абагульняючага характару, сярод іх вылучаюцца дзве працы [[Людвік Калянкоўскі|Л. Калянкоўскага]], у якіх на вялікім фактычным матэрыяле разглядаліся пытанні ўнутранай і знешняй палітыкі ВКЛ канца XIV–XVI ст. Яго пяру належаў і спецыяльны артыкул, прысвечаны праблеме ўзаемаадносін Ягелонскай манархіі з Крымам{{sfn|Мікалаева|2015|с=149}}. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўзаемаадносіны Ягелонаў з Маскоўскай дзяржавай апынуліся па-за рамкамі праблематыкі работ польскіх гісторыкаў; падвергнуўся крытыцы і тэзіс аб «гістарычнай місіі» на Усходзе. Аднак высокі ўзровень распрацаванасці праблем міжнародных адносін у польскай гістарыяграфіі дазволіў падрыхтаваць шэраг фундаментальных калектыўных прац па гісторыі знешняй палітыкі і дыпламатыі Польшчы. Так, у 1982 г. пад рэдакцыяй [[Марыян Біскуп|М. Біскупа]] выйшаў першы том «Гісторыі дыпламатыі Польшчы», дзе ўтрымлівалася інфармацыя па знешняй палітыкі ВКЛ. Для гэтага выдання, як і для даваенных польскіх даследчыкаў, было характэрна атаясамленне ўсходняй мяжы Кароны з усходняй мяжой ВКЛ{{sfn|Мікалаева|2015|с=151}}. Сярод іншых прац польскіх гісторыкаў можна адзначыць даследаванне [[Юліюш Бардах|Ю. Бардаха]], які зрабіў спробу разгледзець напружаны характар узаемаадносін Вільні з Маскоўскай дзяржавай скрозь прызму дзейнасці разведвальнай службы Княства. У 1976 г. выйшла і сінтэтычная праца [[Марцэлі Косман|М. Космана]] «Historia Białorusi», у якой былі закрануты пытанні знешняй палітыкі ВКЛ{{sfn|Мікалаева|2015|с=152}}.

Адносна заходняй гістарыяграфіі пасляваеннага перыяду вызначыліся нямецкія спецыялісты. Класічнай стала праца [[Хорст Ябланоўскі|Х. Ябланоўскага]] «Westrussland zwischen Wilnaund Moskau», якая выйшла ў 1955 г. Вучоны паказаў, што ў тым канкрэтным часе на тэрыторыі так званай [[Заходняя Русь|Заходняй Русі]] прамаскоўскай арыентацыі насельніцтва не існавала, што ўзаемаадносіны паміж рознымі канфесіямі, а таксама паміж уладай і праваслаўнай царквой у ВКЛ характарызаваліся талерантнасцю. Такія высновы ішлі ў разрэз з меркаваннямі афіцыйнай савецкай гістарыяграфіяй таго час{{sfn|Мікалаева|2015|с=151}}.

У канцы 80-х гг. ХХ ст. у сацыялістычных дзяржавах пачаўся перагляд старых поглядаў. Новы падход па ліцвінска-маскавіцкіх адносінах знайшоў адлюстраванне ў нарысе [[Станіслаў Уладзіміравіч Думін|С. В. Думіна]] «Другая Русь (Великое княжество Литовское и Русское)». У ім упершыню ў савецкай гістарыяграфіі былі выказаны думкі, якія аспрэчвалі многія стэрэатыпы, у тым ліку ставіўся пад сумненне тэзіс пра імкненне славянскага насельніцтва да Масквы{{sfn|Мікалаева|2015|с=150}}. У 1990 г. выйшла 3-е выданне працы Е. Ахманьскага «Historia Litwy», у якім адзначалася, што войны Княства з Масквой з канца XV ст. прымусілі ВКЛ шукаць збліжэнне з Польшчай{{sfn|Мікалаева|2015|с=152}}.

З канца 80-х гг. ХХ ст. да даследавання праблемы знешняй палітыкі і міжнароднага становішча ВКЛ далучыліся і беларускія гісторыкі. Адным з першых быў [[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч|А. П. Грыцкевіч]], у працах якога разглядаліся разнастайныя аспекты міжнароднай палітыкі ВКЛ, у тым ліку адносіны з Маскоўскай дзяржавай, Крымскім ханствам, Польшчай, Святой Рымскай імперыяй і іншыми. Пасля атрымання Рэспублікай Беларусь дзяржаўнага суверэнітэту пачалося больш глыбокае даследаванне пытанняў знешняй палітыкі, у тым ліку пытанняў узаемаадносін ВКЛ з суседнімі дзяржавамі ў канцы XV – сярэдзіне XVI ст. У 1997 г. [[Уладзімір Ільіч Канановіч|У. І. Канановічам]] была абаронена кандыдацкая дысертацыя па гісторыі дыпламатычных зносін ВКЛ па тэме «Дыпламатыя Вялікага Княства Літоўскага ў 1480 – першай чвэрці XVI ст.: (Адносіны з Вялікім княствам Маскоўскім і Крымскім ханствам)». Агульнае асвятленне знешнепалітычнай праблематыкі часоў ВКЛ можна знайсці ў першай частцы выдання «Нарысы гісторыі Беларусі», падрыхтаванага [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытутам гісторыі НАН Беларусі]]{{sfn|Мікалаева|2015|с=153}}.

У 2012 годзе польскі гісторык Д. Каладзечык апублікаваў працу, які змяшчае большую частку дыпламатычных дакументаў па літвінска-татарскім адносінам{{sfn|Valatka|2012|loc=Kuriame amžiuje diplomato darbas tampa profesija?}}.

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

== Літаратура ==
* {{H|Николаева|2020|Николаева, Л. В. Внешняя политика Великого Княжества Литовского в конце XIV–середине XVI в.: основные направления в геополитической перспективе / Л. В. Николаева // Межкультурные исследования. – 2020. − № 5. – С. 140–174.}}
* {{кніга|спасылка=https://vk.com/doc35528094_475001882?hash=10gNQDPMgZr2eevrQthzbEfXcoy3uHjIiWWLKyuJTWT|аўтар=Е.К. Новик, И.Л. Качалов, Н.Е. Новик|загаловак=История Беларуси с древнейших времён до 2010 г.|месца=Минск|выдавецтва=«Вышэйшая школа»|год=2011|старонак=526|ref=Новик|ISBN=978-985-06-1917-4}}
* {{H|Тихомиров|2006|Тихомиров А.В., ВНЕШНЯЯ ПОЛИТИКА И ДИПЛОМАТИЯ ВЕЛИКОГО КНЯЖЕСТВА ЛИТОВСКОГО В XIII – XIV ВВ. [Электронный ресурс]: электрон. данные. - Москва: Научная цифровая библиотека PORTALUS.RU, 09 апреля 2006.}}
* {{h|Тихомиров|1998|Тихомиров, А. В. Внешнеполитический механизм и организация дипломатической службы Речи Посполитой и Великого княжества Литовского в 1569 - 1795 гг // Белорусский журнал международного права и международных отношений. — 1998. — № 3}}
* {{h|Мікалаева|2015|Адлюстраванне знешняй палітыкі Вялікага княства Літоўскага перыяду канца XV ― сярэдзіны XVI ст. у гістарычных даследаваннях XX ст. / Л. В. Мікалаева // Научные труды Республиканского института высшей школы. — Минск, 2007―. — 2015. ― Вып. 15, ч. 1. ― С. 147―155}}
* {{h|Лазоркина|2008|Дипломатическая деятельность канцелярии Великого княжества Литовского в XVII в. / Ольга Лазоркина // Журнал международного права и международных отношений : научное издание / учредитель Международное общественное объединение по научно-исследовательским и информационно-образовательным программам &quot;Развитие&quot;. — 2008. ― № 1. ― С. 43―48}}
* {{h|История Литвы|2013|А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. История Литвы. — Eugrimas, 2013. — ISBN 978-609-437-207-0.}}
* {{h|Valatka|2012|Rimvydas Valatka. „Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės diplomatijos istorija – žavi, bet neparašyta“ // Baltų žinyčios vartai. — gruodžio 30, 2012.}}

{{Вялікае Княства Літоўскае}}
{{ВС}}

[[Катэгорыя:Знешняя палітыка Вялікага Княства Літоўскага]]</text>
      <sha1>gu5odzhfuzomevppvo8iuor5sj7vdrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Кубак Азіі па футболе</title>
    <ns>10</ns>
    <id>776108</id>
    <revision>
      <id>5157741</id>
      <parentid>4961919</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5157741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8637" sha1="ctgyn6w82x8bbpr56jl4n7aztqumi0g" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
 |імя                       = Кубак Азіі па футболе
 |navbar                    = 
 |state                     = &lt;includeonly&gt;collapsed&lt;/includeonly&gt;
 |стыль_асноўнага_загалоўка = 
 |загаловак                 = {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе|Кубак Азіі па футболе|ru|Кубок Азии по футболу}}
 |выява                     = 
 |стыль_цела                = 
 |стыль_загалоўкаў          = 
 |стыль_спісаў              =
 |клас_спісаў               = hlist

|загаловак1 = Турніры
|спіс1 =
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1956|Ганконг 1956|ru|Кубок Азии по футболу 1956}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1960|Паўднёвая Карэя 1960|ru|Кубок Азии по футболу 1960}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1964|Ізраіль 1964|ru|Кубок Азии по футболу 1964}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1968|Іран 1968|ru|Кубок Азии по футболу 1968}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1972|Тайланд 1972|ru|Кубок Азии по футболу 1972}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1976|Іран 1976|ru|Кубок Азии по футболу 1976}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1980|Кувейт 1980|ru|Кубок Азии по футболу 1980}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1984|Сінгапур 1984|ru|Кубок Азии по футболу 1984}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1988|Катар 1988|ru|Кубок Азии по футболу 1988}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1992|Японія 1992|ru|Кубок Азии по футболу 1992}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 1996|ААЭ 1996|ru|Кубок Азии по футболу 1996}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 2000|Ліван 2000|ru|Кубок Азии по футболу 2000}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 2004|Кітай 2004|ru|Кубок Азии по футболу 2004}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 2007|В’етнам/Інданезія/Малайзія/Тайланд 2007|ru|Кубок Азии по футболу 2007}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 2011|Катар 2011|ru|Кубок Азии по футболу 2011}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 2015|Аўстралія 2015|ru|Кубок Азии по футболу 2015}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 2019|ААЭ 2019|ru|Кубок Азии по футболу 2019}}
* {{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 2023|Катар 2023|ru|Кубок Азии по футболу 2023}}
* ''{{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 2027|Саудаўская Аравія 2027|ru|Кубок Азии по футболу 2027}}''
*''{{Не перакладзена 5|Кубак Азіі па футболе 2031|2031|en|2031 AFC Asian Cup}}''
|загаловак2 = Фіналы
|спіс2 =
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1956|1956]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1960|1960]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1964|1964]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1968|1968]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1972|1972]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1976|1976]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1980|1980]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1984|1984]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1988|1988]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1992|1992]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 1996|1996]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 2000|2000]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 2004|2004]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 2007|2007]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 2011|2011]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 2015|2015]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 2019|2019]]
* [[Фінал Кубка Азіі па футболе 2023|2023]]
* ''[[Фінал Кубка Азіі па футболе 2027|2027]]''
*''[[Фінал Кубка Азіі па футболе 2031|2031]]''
|загаловак3 = Склады
|спіс3 =
* [[Кубак Азіі па футболе 1956 (склады)|1956]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1960 (склады)|1960]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1964 (склады)|1964]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1968 (склады)|1968]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1972 (склады)|1972]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1976 (склады)|1976]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1980 (склады)|1980]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1984 (склады)|1984]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1988 (склады)|1988]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1992 (склады)|1992]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1996 (склады)|1996]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2000 (склады)|2000]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2004 (склады)|2004]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2007 (склады)|2007]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2011 (склады)|2011]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2015 (склады)|2015]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2019 (склады)|2019]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2023 (склады)|2023]]
* ''[[Кубак Азіі па футболе 2027 (склады)|2027]]''
*''[[Кубак Азіі па футболе 2031 (склады)|2031]]''
|загаловак4 = Кваліфікацыя
|спіс4 =
* [[Кубак Азіі па футболе 1956 (адборачны турнір)|1956]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1960 (адборачны турнір)|1960]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1964 (адборачны турнір)|1964]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1968 (адборачны турнір)|1968]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1972 (адборачны турнір)|1972]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1976 (адборачны турнір)|1976]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1980 (адборачны турнір)|1980]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1984 (адборачны турнір)|1984]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1988 (адборачны турнір)|1988]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1992 (адборачны турнір)|1992]]
* [[Кубак Азіі па футболе 1996 (адборачны турнір)|1996]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2000 (адборачны турнір)|2000]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2004 (адборачны турнір)|2004]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2007 (адборачны турнір)|2007]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2011 (адборачны турнір)|2011]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2015 (адборачны турнір)|2015]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2019 (адборачны турнір)|2019]]
* [[Кубак Азіі па футболе 2023 (адборачны турнір)|2023]]
* ''[[Кубак Азіі па футболе 2027 (адборачны турнір)|2027]]''
*''[[Кубак Азіі па футболе 2031 (адборачны турнір)|2031]]''
}}&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Шаблоны:Міжнародныя футбольныя турніры зборных|АФК]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ctgyn6w82x8bbpr56jl4n7aztqumi0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маша Святагор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785015</id>
    <revision>
      <id>5157855</id>
      <parentid>5090401</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marii899</username>
        <id>170226</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5157855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11500" sha1="d40bs5vvpd0ma8qivqopdjbbk1xt3q9" xml:space="preserve">{{Мастак
 | імя              = Маша Святагор
 | партрэт =
 | загаловак =
 | стыль = [[Фатаграфія]], [[калаж]], змешаныя тэхнікі
 | працы = «Курасоўшчына, любоў мая», «Everybody Dance!» 
 | узнагароды =Prince Claus Seed Award, Future Talent, Prix Levallois 
 | вікісховішча
|выява=Маша Святагор.jpg|імя пры нараджэнні=|грамадзянства=|вучоба=|дата нараджэння=|месца нараджэння=}}
'''Маша Святагор''' (нар. 12 мая 1989, [[Мінск]]) — беларуская візуальная [[Мастак|мастачка]], вядомая сваімі працамі з [[Фатаграфія|фатаграфіяй]], [[Калаж|калажамі]] і змяшанымі тэхнікамі. Яна звяртаецца да тэмы [[Гісторыя|гісторыі]], палітычнай крытыкі і сучасных беларускіх канструктаў, выкарыстоўваючы фатаграфіі, архіўныя здымкі і савецкія прапагандысцкія матэрыялы&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en|title=The Book Everybody Dance! {{!}} Masha Sviatahor|url=https://www.futures-photography.com/artist-projects/everybody-dance|website=www.futures-photography.com}}&lt;/ref&gt;.

== Ранняе жыццё і адукацыя ==
Дзяцінства Маша Святагор правяла ў адным са спальных раёнаў [[Мінск|Мінска]], у асяроддзі, якое, паводле яе слоў, «аказала значны ўплыў на яе мастацкую практыку… месца натхнення і сілы, і адначасова крыніца фрустрацыі і дыскамфорту». Яна вывучала [[Філалагічны факультэт БДУ|філалогію]] ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], які скончыла ў 2013 годзе.

== Творчасць ==
Святагор дэбютавала як мастачка ў 2017 годзе з персанальнай выставай у арт-прасторы «ЦЭХ» у Мінску. Сёння яна рэзідэнтка Міжнароднага цэнтра мастацтваў у [[Парыж|Парыжы]], [[Францыя]] (2023-2025).

У сваёй творчасці Святагор крытычна ставіцца да сваёй навакольнай рэчаіснасці, даследуючы супярэчнасці і парадоксы жыцця ў [[Беларусь|Беларусі]]. Яна дэканструюе і пераўтварае элементы сістэмы візуальных сімвалаў савецкай эпохі, выяўляючы прабелы і неадпаведнасці ў ранейшых ідэалагічных рамках.

Цэнтральным аспектам яе працы з’яўляецца супастаўленне гістарычных вобразаў з сучаснымі падзеямі. У яе працах асабістыя фотаздымкі спалучаюцца са знойдзенымі матэрыяламі, утвараючы шматслойныя кампазіцыі, якія сціраюць межы паміж дакументальным і мастацкім. Святагор сцвярджае, што яе «цікавіць тое, што знаходзіцца паміж [[Логіка|логікай]] і [[Абсурд|абсурдам]], парадкам і хаосам, рацыянальным і ірацыянальным і не паддаецца адназначнай інтэрпрэтацыі і якой-небудзь канчатковай ацэнцы»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://34mag.net/post/lyuboy-da-kurasoy|title=Любоў да Курасоў – інтэрв’ю з фатографкай Машай Святагор|website=34mag.net|access-date=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;.

Яе творчы шлях пачаўся, паводле яе слоў, з таго, каб «трансфармаваць сваю непрыкаянасць і разгубленасць, неразуменне многіх бягучых падзей і з’яў у публічнае выказванне, надаць вобразам бачную форму».

У такіх серыях, як «Курасоўшчына, любоў мая» (2015-2017) і «Everybody Dance!» (2018 — сёння), метад Святагор заснаваны на «аб’яднанні [[Артэфакт (археалогія)|артэфактаў]] і вобразаў, якія граюць важную ролю ў калектыўнай памяці і гісторыі»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://gupmagazine.com/portfolios/masha-svyatogor-everybody-dance/|title=MASHA SVYATOGOR: EVERYBODY DANCE!|website=GUP Magazine|date=2020-02-07|access-date=2025-03-17|archive-date=20 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250420171632/https://gupmagazine.com/portfolios/masha-svyatogor-everybody-dance/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У сваіх апошніх праектах яна выкарыстоўвае афіцыйныя фотаздымкі з [[Часопіс|часопісаў]], якія выдаваліся ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], для стварэння [[Сюррэалізм|сюррэалістычных]] выяў савецкай культуры. Спалучаючы элементы з розных гістарычных і эстэтычных кантэкстаў, яна заклікае гледачоў перагледзець свае погляды і меркаванні.

== Выбраныя выставы ==

* 2024–2025: Displacements and Torrents, Cité Internationale des Arts, Парыж, Францыя&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.citeinternationaledesarts.fr/en/displacements-and-torrents-where-the-dnipro-and-the-elbe-meet/|title=Displacements and torrents – Where the Dnipro and the Elbe Meet – Cité Internationale des Arts|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.
* 2023: Fotofestiwal Lodz, Польшча.
* 2022: When The Sun Is Low - The Shadows Are Long, GfZK, Лейпцыг, Германія.
* 2022: When The Sun Is Low - The Shadows Are Long, Arsenał Gallery, Беласток, Польшча&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://galeria-arsenal.pl/wystawy/gdy-slonce-jest-nisko-cienie-sa-dlugie-when-the-sun-is-low-the-shadows-are-long-kali-sontsa-nizka-tsieni-doughiia|title=Gdy słońce jest nisko – cienie są długie/ When The Sun Is Low - The Shadows Are Long/ Калі сонца нізка - цені доўгія|website=galeria-arsenal.pl|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.
* 2022: UNFAIR, Амстэрдам, Нідэрланды&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://unfair.nl/masha-svyatogor/|title=Masha Svyatogor|website=unfair.nl|access-date=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;.
* 2022: Secondary Archive at Manifesta 14, Прышціна, Косава.
* 2021: Prix Levallois, Францыя.
* 2021: KVOST, Берлін, Германія&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://kvost.de/en/exhibition/kvost-schaufenster-masha-svyatogor/|title=KVOST SchauFenster . Masha Svyatogor|website=KVOST|date=2021-03-13|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.
* 2020: Circulation(s) Festival, Парыж, Францыя&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.festival-circulations.com/artiste/svyatogor-masha-2/|title=SVYATOGOR Masha|website=Circulations|access-date=2025-03-17}}&lt;/ref&gt;.
* 2020: Vintage Photo Festival, Быдгашч, Польшча.
* 2019: Konstepidemin Art Center, Гётэбарг, Швецыя.
* 2018: Obscura Festival of Photography, Пенанг, Малайзія.
* 2017: Fotopub Festival, Нова-Места, Славенія.
* 2017: Queering Yerevan Festival, Арменія.

== Узнагароды і прызнанне ==

* 2021: Prince Claus Seed Award. Фонд прынца Клаўса адзначыў Святагор за яе здольнасць «трансфармаваць сваю непрыкаянасць і разгубленасць у публічнае выказванне, крытычна ацэньваючы сваю навакольную рэчаіснасць»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://princeclausfund.nl/awardees/masha-svyatogor|title=Masha Sviatahor Awardee|website=Prince Claus Fund}}&lt;/ref&gt;.
* 2021: &quot;Ones to Watch,&quot; British Journal of Photography / Брытанскі часопіс фатаграфіі. Адзначаная як «вартая ўвагі» за свой унікальны падыход да спалучэння дакументальнага і фантасмагарычнага, якая выкарыстоўвае фатаграфію для вывучэння памяці і ідэнтычнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.1854.photography/2021/08/ones-to-watch-2021-masha-svyatogor/|title=Ones to Watch 2021: Masha Svyatogor - 1854 Photography|first=Diane|last=Smyth|website=www.1854.photography|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.
* 2021: Special Mention Prize / Асаблівая згадка, Prix Levallois.
* 2020: Future Talent&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.futures-photography.com/profile/masha-svyatogor|title=Masha Sviatahor {{!}} Nominated by Fotofestiwal Lodz|website=www.futures-photography.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Публікацыі ==

=== Кнігі ===

==== «Everybody Dance!», 2025, TAMAKA Publishing ====
Першая публікацыя Машы Святагор. Гэты артбук — кульмінацыя 6,5-гадовага творчага падарожжа па важным гістарычным перыядзе, стварэнне ўнікальнай візуальнай мовы, якая «спалучае палітычную крытыку з пераасэнсаваннем гістарычнага метаду фотамантажу»&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|first=Jörg|last=Colberg|lang=en|title=Everybody Dance!|url=https://cphmag.com/everybody-dance/|website=Conscientious Photography Magazine}}&lt;/ref&gt;.

Кніга служыць абагульняльнай крыніцай «калажнага перыяду» Святагор і ўключае серыю работ, якія ў сукупнасці развіваюць яе ўнікальны метад і паглыбляюць тэму яе даследавання. «Everybody Dance!» — гэта не толькі сведчанне мастацкага бачання Святагор, але і яркае адлюстраванне чалавечага досведу ў часы гістарычных узрушэнняў&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en|title=Everybody Dance! by Masha Sviatahor - PhMuseum|url=https://phmuseum.com/photobooks/everybody-dance-by-masha-sviatahor|website=phmuseum.com}}&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==

* [https://mashasviatahor.com/ Афіцыйны сайт]
* [https://secondaryarchive.org/artists/masha-svyatogor/ Стэйтмент]

{{ізаляваны артыкул|date=2025-03-21}}</text>
      <sha1>d40bs5vvpd0ma8qivqopdjbbk1xt3q9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Валерый Валер’евіч Мацкевіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>791801</id>
    <revision>
      <id>5157701</id>
      <parentid>5143927</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pryhoža</username>
        <id>169928</id>
      </contributor>
      <comment>дадатак - кр 4 склікання</comment>
      <origin>5157701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5107" sha1="jyrhjyzms19etkfzlix8ehc6b7jjl0v" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Мацкевіч}}
{{ДД}}
'''Валерый Валер’евіч Мацкевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітык, грамадскі дзеяч і прадпрымальнік. З канца 1990-х гадоў актыўна ўдзельнічаў у дэмакратычных рухах, быў адным з кіраўнікоў моладзевай арганізацыі «[[Малады Фронт|Малады фронт]]». У кастрычніку 2023 года прызначаны кіраўніком апарата [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]].

== Біяграфія ==
У 2007 годзе скончыў [[Міжнародны інстытут кіравання і прадпрымальніцтва|Інстытут кіравання і прадпрымальніцтва]] па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве». У 2009 годзе атрымаў дыплом магістра ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскім гуманітарным ўніверсітэце]] па спецыяльнасці «Публічная палітыка»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belaruscabinet.org/valery-mackievic-bijahrafija|title=Валерый Мацкевіч|website=Аб'яднаны Пераходны Кабінет Беларусі|access-date=2025-09-03}}&lt;/ref&gt;.

У 2012 годзе адышоў ад палітычнай дзейнасці і сфакусаваўся на прадпрымальніцтве. Займаўся кіраваннем мінскай школы прадпрымальнікаў для падлеткаў «Спадчына 21» (''з [[Руская мова|рус]].: «Наследие 21»'')&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/329190|title=Хто такі Валерый Мацкевіч і чым ён будзе займацца ў Кабінеце Ціханоўскай|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-10-28|access-date=2025-09-03}}&lt;/ref&gt;''.''

Пасля выбараў прайшоў 2020 года праз зняволенне ў [[Турма №8|жодзінскай турме]] і [[Акрэсціна]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У кастрычніку 2020 года, асцярагаючыся арышту, прайшоў 40 кіламетраў праз палескія балоты і лясы, каб патрапіць ва [[Украіна|Украіну]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Грамадская і палітычная дзейнасць ==

Займаецца палітычным актывізмам з 1999 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У 16 год удзельнічаў у [[Марш свабоды ў Мінску (1999)|Маршы Свабоды]], на якім пазнаёміўся з [[Павел Севярынец|Паўлам Севярынцам]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Былы намеснік старшыні моладзевай арганізацыі «[[Малады Фронт]]». Удзельнічаў у прэзідэнцкіх кампаніях падчас выбараў 2001, 2006 і 2010 гадоў. У 2007 годзе балатаваўся ў мясцовыя саветы дэпутатаў.

У 2020 годзе прымаў удзел у выбарчым штабе Валерыя Цапкалы. У ім займаўся распрацоўкай стратэгіі агітацыйнай кампаніі&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Член [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]] першага, другога і трэцяга скліканняў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/93333984/vyniki-vybarau-kr-u-liczbach|title=Пірава перамога Латушкі. Хто прайшоў у КР і што паказалі выбары – у лічбах|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|access-date=2026-06-23}}&lt;/ref&gt; У кастрычніку 2023 года прызначаны [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланай Ціханоўскай]] кіраўніком апарату [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Асабістае жыццё ==
[[Евангельскія хрысціяне|Евангельскі хрысціянін]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

{{ВС}}
{{Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі}}

{{DEFAULTSORT:Мацкевіч Валерый Валер’евіч}}
[[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]]</text>
      <sha1>jyrhjyzms19etkfzlix8ehc6b7jjl0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вуліца Чалюскінцаў (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>793134</id>
    <revision>
      <id>5157792</id>
      <parentid>5060392</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T02:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6421" sha1="8nd2mzzwn1y1jgvx6glyxl6ki406jwu" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Вуліца Чалюскінцаў
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
 |фота               = 
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = 
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Аўтазаводская (станцыя метро, Мінск)|Аўтазаводская]]
 |індэкс             = 
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 1387 м&lt;ref name=&quot;zav.minsk.gov.by&quot;&gt;[https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/92-ulitsa-cheljuskintsev Улица Челюскинцев // Администрация Заводского района г. Минска] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
 |пакрыццё           = асфальт
 |рух                = двухбаковы
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap = 
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326244/?ll=27.651631%2C53.871597&amp;z=16
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = 
 |sort               = 
}}
'''Вуліца Чалюскінцаў''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названа ў імя ўдзельнікаў савецкай экспедыцыі на {{нп5|Чалюскін (параход)|параходзе «Чалюскін»|ru|Челюскин (пароход)}}&lt;ref name=&quot;zav.minsk.gov.by&quot;/&gt;.

Іншыя аб’екты ў Мінску, названыя ў імя экспедыцыі чалюскінцаў: [[Парк Чалюскінцаў]] і [[Парк Чалюскінцаў (станцыя метро)|станцыя метро «Парк Чалюскінцаў»]] — знаходзяцца ў раёне скрыжавання [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспекта Незалежнасці]] і [[Вуліца Талбухіна (Мінск)|вуліцы Талбухіна]].

Архітэктура вуліцы ўключае сядзібную забудову і дамы на 2—4 паверхі, узведзеныя ў 1948—1954 гадах&lt;ref&gt;[https://photobuildings.com/list.php?uid=652 Вуліца Чалюскінцаў у архітэктурнай базе Рhotobuildings]&lt;/ref&gt;. Пачынаецца ад перасячэння з [[Вуліца Катоўскага (Мінск)|вуліцай Катоўскага]] ў раёне [[Палац культуры і тэхнікі Мінскага аўтамабільнага завода|ПК МАЗ]], ідзе паўкругам, двойчы перасякаючы [[Радыяльная вуліца (Мінск)|Радыяльную вуліцу]], і завяршаецца скрыжаваннем з [[Цэнтральная вуліца (Мінск)|Цэнтральнай вуліцай]]&lt;ref&gt;[https://geodzen.com/by/minsk/caliuskincau Вуліца Чалюскінцаў у базе Геадзэн]&lt;/ref&gt;.

== Адрасы ==
* Дом 26 — Дзіцячая музычная школа № 14;
* Дамы 11 і 13, пабудаваны ў 1949—1953 і 1951—1954 гадах адпаведна па праектах архітэктара [[Георгій Уладзіміравіч Заборскі|Георгія Заборскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://photobuildings.com/list.php?uid=652|title=Мінск, Улица Челюскинцев — Спісак будынкаў|website=photobuildings.com|access-date=2025-10-05}}&lt;/ref&gt;.

== Водгукі ==
На краязнаўча-архітэктурным форуме адзначаюць:
&lt;blockquote&gt;
«Вуліца Чалюскінцаў у Мінску захоўвае ў сабе архітэктурную спадчыну пасляваеннага часу. Невялікі шпацыр па вуліцы паказвае змешванне стыляў забудовы: побач з каменнымі дамамі стаяць драўляныя пабудовы. Адзін з мясцовых жыхароў, блогер Ігар Міколаг, адзначае: „Мне падабаецца такі непарадны, аўтэнтычны Мінск“. Дамы, пабудаваныя ў канцы саракавых гадоў, уяўляюць сабой прыклад тыпавой забудовы таго часу. Яны былі прызначаны для работнікаў Мінскай ЦЭЦ-3. Архітэктурныя дэталі, такія як балконы з характэрнымі агароджамі, сведчаць аб стылі таго перыяду. Спалучэнне каменных і драўляных дамоў стварае непаўторнае аблічча вуліцы».&lt;ref&gt;[https://newstik.io/articles/igorekvoropa_7483060351563500805 Архитектурное наследие улицы Челюскинцев в Минске]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://geodzen.com/by/minsk/caliuskincau Вуліца Чалюскінцаў у базе geodzen.com]
* [https://ato.by/street/1141 Вуліца Чалюскінцаў на ATO.BY]
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=652 Вуліца Чалюскінцаў у архітэктурнай базе Рhotobuildings]
* [https://www.facebook.com/groups/Miensk.space.time/posts/2318100641859961/ Фотаздымак вуліцы Чалюскінцаў 1960-х гадоў]
* [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/92-ulitsa-cheljuskintsev Фатаграфіі вуліцы Чалюскінцаў на сайце адміністрацыі Заводскага раёна]

{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]]
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>8nd2mzzwn1y1jgvx6glyxl6ki406jwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вечерний Могилёв</title>
    <ns>0</ns>
    <id>793203</id>
    <revision>
      <id>5157703</id>
      <parentid>5042268</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:51:59Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5157703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4420" sha1="5otlz956woziw2efhol432usrli0uvo" xml:space="preserve">{{Газета
 |назва                   = Вечерний Могилёв
 |арыгінальная назва      = 
 |выява                   = 
 |подпіс                  = 
 |тып                     = 
 |фармат                  = 
 |заснаванне              = 
 |спыненне публікацый     = 
 |заснавальнікі           = 
 |уладальнікі             = 
 |выдавец                 = 
 |рэдактар                = 
 |галоўны рэдактар        = 
 |штат                    = 
 |палітычна               = 
 |мова                    = 
 |перыядычнасць           = 
 |аб’ём                   = 
 |тыраж                   = 
 |галоўны офіс            = 
 |ISSN                    = 
 |вэб-сайт                = 
}}
'''«Вечерний Могилёв»''' ({{lang-be|Вячэрні Магілёў}}) — [[магілёў]]ская рэгіянальная грамадска-палітычная газета. Выдавалася ў 1992—2025 гадах. Выходзіла на [[руская мова|рускай мове]]. Заснаваў журналіст Аляксандр Санчук.

Змяшчала матэрыялы пра грамадска-палітычнае і культурнае жыццё Магілёва, крымінальную хроніку, спартыўныя навіны, абвесткі, праграму тэлевізіі, рэкламу і г.д.

Прыкладна з 2013 года газета пачала супрацоўніцтва з расійскімі арганізацыямі. Пасля гэтага ў газеце публікаваліся [[гамафобія|гамафобныя]] і [[антысемітызм|антысеміцкія]] артыкулы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/378618|title=Скандальны «Вячэрні Магілёў» закрылі|website=Наша Ніва|date=2025-10-06|access-date=2025-10-07}}&lt;/ref&gt;. У 2020 годзе выйшаў артыкул супраць выкарыстання беларускай мовы, дзе [[беларуская мова]] называлася «гаворкай» ({{lang-ru|наречие}}), аўтаркай выступіла актывістка [[Рашызм|рашысцкага]] [[Нацыянальна-вызвольны рух (Расія)|Нацыянальна-вызвольнага руху]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://awsedrftg.sbs/be/vyacherni-magilyou-apublikavau-zdzeklivy-artykul-pra-belaruskuyu-movu-autarka-z/|title=«Вячэрні Магілёў» апублікаваў здзеклівы артыкул пра беларускую мову. Аўтарка — з прарасейскага «Нацыянальна-вызваленчага руху»|website=БАЖ|date=28-2-2020|access-date=2025-10-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У канцы 2010‑х гадоў дзяржаўныя органы сталі знаходзіць у матэрыялах газеты экстрэмізм&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://nashaniva.com/231573|title = Мінінфарм знайшоў экстрэмізм у двух артыкулах «Вечернего Могилёва»|date = 3.6.2019|work = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20230130114438/https://nashaniva.com/231573|archive-date = 30.1.2023}}&lt;/ref&gt;.

3 кастрычніка 2025 года галоўны рэдактар выдання Надзея Леўчанка паведаміла, што гэта газета больш выходзіць не будзе&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://vecherniy-mogilev.by/vecherka-proshhaetsya-s-chitatelem/|title = «Вечерка» прощается с читателями!|date = 3.10.2025|work = [Вечерний Могилёв]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20251006230949/https://vecherniy-mogilev.by/vecherka-proshhaetsya-s-chitatelem/|archive-date = 7.10.2025}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Газеты Магілёва]]
[[Катэгорыя:Газеты Магілёва на рускай мове]]
[[Катэгорыя:1992 год у Магілёве]]
[[Катэгорыя:2025 год у Магілёве]]</text>
      <sha1>5otlz956woziw2efhol432usrli0uvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Глазкіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794635</id>
    <revision>
      <id>5157732</id>
      <parentid>5055824</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T19:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3152" sha1="cinaevno3bopwq4aj40o980tpok2hel" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
{{Цёзкі2|Глазкіна}}
'''Вольга Глазкіна''', па нараджэнні Тапунова (нар. {{ДН|19|11|1969}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. Жонка гандбольнага трэнера [[Васіль Уладзіміравіч Глазкін|Васіля Глазкіна]].

Скончыла СШ № 1 г. [[Бялынічы]]. У другім класе трапіла ў поле зроку трэнера дзіцячай школы па гандболе Віталя Куліка. Да моманту заканчэння школы ужо паспела пабываць у шматлікіх краінах былога Савецкага Саюза (Літва, Латвія, Эстонія, Азербайджан, Малдавія, Україна, Расія), удзельнічалі ў спаборніцтвах .

Пасля заканчэння школы паступіла ў [[Брэсцкі педагагічны інстытут]]. За час вучобы ў інстытуце выступала за зборную Беларусі. Потым пераехала ў Валгаград, дзе ўвайшла ў склад каманды «Расіянка», якую на той момант узначальваў трэнер Яўген ТРЭФІЛАЎ. Там жа атрымала званне «майстар спорту Расіі».

Пасля распаду СССР вярнулася на малую Радзіму і гуляла за «[[ГК Друць Бялынічы|Друць-Белпак]]», кіраўніком і галоўным трэнерам якога быў [[Віталь Фёдаравіч Кулік|Віталь Кулік]].

Потым быў перыяд, калі па запрашэнні з турэцкага боку два сезоны за Ізмірскі клуб, адначасова займаючыся трэнерскай дзейнасцю.

Потым пераехала ў [[Полацк]], адкуль родам яе муж. Працавала трэнерам. Потым разам з мужам Васілём Глазкінам на працягу 8 гадоў трэніравалі дарослую каманду па гандболе «[[ГК Віцебчанка|Віцебск-Ганна]]» ў [[Віцебск]]у.

Жыве і працуе трэнерам па гандболе ў ДЮСШ г. Волхаў (Ленінградкая вобласць, Расія).

== Спасылкі ==
* [https://history.eurohandball.com/ec/city/women/1997-98/player/504841/OlgaTopunova Olga Topunova]
* [https://belynichi.gov.by/news/region/5582.print.html Быть патрэбнай сёння]{{Недаступная спасылка}}
{{DEFAULTSORT:Глазкіна Вольга }}
[[Катэгорыя:Гандбалісткі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ГК Віцебчанка]]
[[Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Майстры спорту Расіі]]</text>
      <sha1>cinaevno3bopwq4aj40o980tpok2hel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>This Is the Police</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794701</id>
    <revision>
      <id>5157843</id>
      <parentid>5157414</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5157843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23712" sha1="j8srwgj7mn7qkkt15p99kq65natbu05" xml:space="preserve">{{Картка гульні}}

'''''This Is the Police''''' ({{Tr|Гэта паліцыя}}) — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная [[Беларусь|беларускай]] студыяй ''[[Weappy Studio]]'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй [[THQ Nordic]] у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад.

Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі.

''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць геймплэя; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''.

== Гульнявы працэс ==
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]]
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]]
Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;.

Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка і выпуск ==
У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hcgks&quot; /&gt;.

У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца&lt;ref name=&quot;kotakubutton&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года&lt;ref name=&quot;NL cites Switch release2&quot;&gt;{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}&lt;/ref&gt;.

==== Сіквел ====
У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
{{Рэйтынгі
| загаловак =
| state =

| rev1 = [[GameRankings]] (PC)
| rev1Score = 62,05 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev2 = [[GameRankings]] (PS4)
| rev2Score = 64,50 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev3 = [[Metacritic]]
| rev3Score = 66/100&lt;ref name=&quot;metacritic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}&lt;/ref&gt;

| rev4 = [[Destructoid]]
| rev4Score = 4/10&lt;ref name=&quot;destructoidreview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}&lt;/ref&gt;

| rev5 = Eurogamer (іт.)
| rev5Score = 9/10&lt;ref name=&quot;Eurogamerit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}&lt;/ref&gt;

| rev6 = PC Gamer
| rev6Score = 65/100&lt;ref name=&quot;PCGrev&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}&lt;/ref&gt;

| rev7 = GameSpot
| rev7Score = 7/10&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;

| rev8 = [[IGN]] (ісп.)
| rev8Score = 6/10&lt;ref name=&quot;ignesreview&quot;&gt;{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

| rev9 = Game Informer
| rev9Score = 5/10&lt;ref name=&quot;gameinformerreview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}&lt;/ref&gt;

| rev10 = Игромания
| rev10Score = 8,0/10{{крыніца?}}

| rev11 = Игры@Mail.Ru
| rev11Score = 7,5/10&lt;ref name=&quot;@Mail.rev&quot;&gt;{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}&lt;/ref&gt;
}}

Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў.

Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Steam-гульні]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]</text>
      <sha1>j8srwgj7mn7qkkt15p99kq65natbu05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157846</id>
      <parentid>5157843</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5157846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23940" sha1="g3trb8vstwycp796rh5dfh7byd8wh12" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Илья Янович&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''This Is the Police''''' ({{Tr|Гэта паліцыя}}) — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная [[Беларусь|беларускай]] студыяй ''[[Weappy Studio]]'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй [[THQ Nordic]] у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад.

Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі.

''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць геймплэя; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''.

== Гульнявы працэс ==
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]]
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]]
Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;.

Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка і выпуск ==
У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hcgks&quot; /&gt;.

У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца&lt;ref name=&quot;kotakubutton&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года&lt;ref name=&quot;NL cites Switch release2&quot;&gt;{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}&lt;/ref&gt;.

==== Сіквел ====
У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
{{Рэйтынгі
| загаловак =
| state =

| rev1 = [[GameRankings]] (PC)
| rev1Score = 62,05 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev2 = [[GameRankings]] (PS4)
| rev2Score = 64,50 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev3 = [[Metacritic]]
| rev3Score = 66/100&lt;ref name=&quot;metacritic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}&lt;/ref&gt;

| rev4 = [[Destructoid]]
| rev4Score = 4/10&lt;ref name=&quot;destructoidreview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}&lt;/ref&gt;

| rev5 = Eurogamer (іт.)
| rev5Score = 9/10&lt;ref name=&quot;Eurogamerit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}&lt;/ref&gt;

| rev6 = PC Gamer
| rev6Score = 65/100&lt;ref name=&quot;PCGrev&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}&lt;/ref&gt;

| rev7 = GameSpot
| rev7Score = 7/10&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;

| rev8 = [[IGN]] (ісп.)
| rev8Score = 6/10&lt;ref name=&quot;ignesreview&quot;&gt;{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

| rev9 = Game Informer
| rev9Score = 5/10&lt;ref name=&quot;gameinformerreview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}&lt;/ref&gt;

| rev10 = Игромания
| rev10Score = 8,0/10{{крыніца?}}

| rev11 = Игры@Mail.Ru
| rev11Score = 7,5/10&lt;ref name=&quot;@Mail.rev&quot;&gt;{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}&lt;/ref&gt;
}}

Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў.

Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Steam-гульні]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]</text>
      <sha1>g3trb8vstwycp796rh5dfh7byd8wh12</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157852</id>
      <parentid>5157846</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль</comment>
      <origin>5157852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23902" sha1="5vkv33krofrgy50nh9iafzb3agh4jbw" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Илья Янович&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''This Is the Police''' — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная [[Беларусь|беларускай]] студыяй ''[[Weappy Studio]]'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй [[THQ Nordic]] у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад.

Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі.

''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць геймплэя; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''.

== Гульнявы працэс ==
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]]
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]]
Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;.

Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка і выпуск ==
У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hcgks&quot; /&gt;.

У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца&lt;ref name=&quot;kotakubutton&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года&lt;ref name=&quot;NL cites Switch release2&quot;&gt;{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}&lt;/ref&gt;.

==== Сіквел ====
У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
{{Рэйтынгі
| загаловак =
| state =

| rev1 = [[GameRankings]] (PC)
| rev1Score = 62,05 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev2 = [[GameRankings]] (PS4)
| rev2Score = 64,50 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev3 = [[Metacritic]]
| rev3Score = 66/100&lt;ref name=&quot;metacritic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}&lt;/ref&gt;

| rev4 = [[Destructoid]]
| rev4Score = 4/10&lt;ref name=&quot;destructoidreview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}&lt;/ref&gt;

| rev5 = Eurogamer (іт.)
| rev5Score = 9/10&lt;ref name=&quot;Eurogamerit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}&lt;/ref&gt;

| rev6 = PC Gamer
| rev6Score = 65/100&lt;ref name=&quot;PCGrev&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}&lt;/ref&gt;

| rev7 = GameSpot
| rev7Score = 7/10&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;

| rev8 = [[IGN]] (ісп.)
| rev8Score = 6/10&lt;ref name=&quot;ignesreview&quot;&gt;{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

| rev9 = Game Informer
| rev9Score = 5/10&lt;ref name=&quot;gameinformerreview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}&lt;/ref&gt;

| rev10 = Игромания
| rev10Score = 8,0/10{{крыніца?}}

| rev11 = Игры@Mail.Ru
| rev11Score = 7,5/10&lt;ref name=&quot;@Mail.rev&quot;&gt;{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}&lt;/ref&gt;
}}

Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў.

Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Steam-гульні]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]</text>
      <sha1>5vkv33krofrgy50nh9iafzb3agh4jbw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157853</id>
      <parentid>5157852</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23921" sha1="mm9c2qvnicr6yqfqo7dk68zyt5xuhp4" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Илья Янович&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''This Is the Police''' — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная [[Беларусь|беларускай]] студыяй ''[[Weappy Studio]]'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй [[THQ Nordic]] у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад.

Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі.

''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць гульнявога працэсу; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''.

== Гульнявы працэс ==
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]]
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]]
Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;.

Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка і выпуск ==
У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hcgks&quot; /&gt;.

У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца&lt;ref name=&quot;kotakubutton&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года&lt;ref name=&quot;NL cites Switch release2&quot;&gt;{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}&lt;/ref&gt;.

==== Сіквел ====
У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
{{Рэйтынгі
| загаловак =
| state =

| rev1 = [[GameRankings]] (PC)
| rev1Score = 62,05 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev2 = [[GameRankings]] (PS4)
| rev2Score = 64,50 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev3 = [[Metacritic]]
| rev3Score = 66/100&lt;ref name=&quot;metacritic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}&lt;/ref&gt;

| rev4 = [[Destructoid]]
| rev4Score = 4/10&lt;ref name=&quot;destructoidreview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}&lt;/ref&gt;

| rev5 = Eurogamer (іт.)
| rev5Score = 9/10&lt;ref name=&quot;Eurogamerit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}&lt;/ref&gt;

| rev6 = PC Gamer
| rev6Score = 65/100&lt;ref name=&quot;PCGrev&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}&lt;/ref&gt;

| rev7 = GameSpot
| rev7Score = 7/10&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;

| rev8 = [[IGN]] (ісп.)
| rev8Score = 6/10&lt;ref name=&quot;ignesreview&quot;&gt;{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

| rev9 = Game Informer
| rev9Score = 5/10&lt;ref name=&quot;gameinformerreview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}&lt;/ref&gt;

| rev10 = Игромания
| rev10Score = 8,0/10{{крыніца?}}

| rev11 = Игры@Mail.Ru
| rev11Score = 7,5/10&lt;ref name=&quot;@Mail.rev&quot;&gt;{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}&lt;/ref&gt;
}}

Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў.

Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Steam-гульні]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]</text>
      <sha1>mm9c2qvnicr6yqfqo7dk68zyt5xuhp4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157864</id>
      <parentid>5157853</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5157864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23921" sha1="3qo6rg97fra6nlf7gshrehlv25x9m2x" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Ілля Яновіч&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''This Is the Police''' — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная [[Беларусь|беларускай]] студыяй ''[[Weappy Studio]]'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй [[THQ Nordic]] у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад.

Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі.

''This Is the Police'' атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць гульнявога працэсу; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''.

== Гульнявы працэс ==
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]]
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]]
Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;.

Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка і выпуск ==
У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hcgks&quot; /&gt;.

У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца&lt;ref name=&quot;kotakubutton&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней ''This Is the Police'' стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. ''This Is the Police'' была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года&lt;ref name=&quot;NL cites Switch release2&quot;&gt;{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}&lt;/ref&gt;.

==== Сіквел ====
У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай ''[[This Is the Police 2]]''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
{{Рэйтынгі
| загаловак =
| state =

| rev1 = [[GameRankings]] (PC)
| rev1Score = 62,05 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev2 = [[GameRankings]] (PS4)
| rev2Score = 64,50 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev3 = [[Metacritic]]
| rev3Score = 66/100&lt;ref name=&quot;metacritic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}&lt;/ref&gt;

| rev4 = [[Destructoid]]
| rev4Score = 4/10&lt;ref name=&quot;destructoidreview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}&lt;/ref&gt;

| rev5 = Eurogamer (іт.)
| rev5Score = 9/10&lt;ref name=&quot;Eurogamerit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}&lt;/ref&gt;

| rev6 = PC Gamer
| rev6Score = 65/100&lt;ref name=&quot;PCGrev&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}&lt;/ref&gt;

| rev7 = GameSpot
| rev7Score = 7/10&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;

| rev8 = [[IGN]] (ісп.)
| rev8Score = 6/10&lt;ref name=&quot;ignesreview&quot;&gt;{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

| rev9 = Game Informer
| rev9Score = 5/10&lt;ref name=&quot;gameinformerreview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}&lt;/ref&gt;

| rev10 = Игромания
| rev10Score = 8,0/10{{крыніца?}}

| rev11 = Игры@Mail.Ru
| rev11Score = 7,5/10&lt;ref name=&quot;@Mail.rev&quot;&gt;{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}&lt;/ref&gt;
}}

Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] ''This Is the Police'' быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў.

Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Steam-гульні]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]</text>
      <sha1>3qo6rg97fra6nlf7gshrehlv25x9m2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157868</id>
      <parentid>5157864</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія, афармленне</comment>
      <origin>5157868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24066" sha1="5euh1husktggdurnumtduywucpnoaky" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Ілля Яновіч&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''This Is the Police''' — [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкая]] [[Камп’ютарная стратэгічная гульня|стратэгічная гульня]], распрацаваная [[Беларусь|беларускай]] студыяй ''[[Weappy Studio]]'' і выдадзеная аўстрыйскай кампаніяй [[THQ Nordic]] у 2016 годзе для платформаў [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]; у 2017 годзе была выпушчана версія гульні для [[Nintendo Switch]]; у 2018 годзе была выпушчана версія гульні для мабільных прылад. This Is the Police знаходзіцца ў адным сусвеце з іншымі гульнямі, такімі як — [[This Is the Police 2]], [[Rebel Cops]].

Гулец прымае на сябе ролю шэфа паліцыі выдуманага горада Фрыбург, які рыхтуецца сысці ў адстаўку пад ціскам са боку карумпаванага мэра. Персанаж павінен за 180 гульнявых дзён зарабіць 500 тысяч долараў для забеспячэння пенсіі.

This Is the Police атрымала змешаныя адзнакі ў крытыкаў. На агрэгатары [[Metacritic]] гульня ацэнена ў 66 балаў з 100. Крытыкі пахвалілі яе за сюжэт і прыгожы дызайн, але ім не спадабалася некаторая аднастайнасць гульнявога працэсу; яны адзначылі, што гульня можа надакучыць, калі правесці за ёй дастаткова шмат часу. У 2018 годзе быў выпушчаны [[сіквел]] пад назвай [[This Is the Police 2]].

== Гульнявы працэс ==
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_01.png|злева|міні|300x300пкс|Ізаметрычная карта Фрыбурга]]
[[Файл:This_Is_the_Police_-_Screenshot_08.png|міні|300x300пкс|Акно з актыўным расследаваннем. Знізу знаходзяцца знойдзеныя дэтэктывамі кадры, вышэй — поле для іх расстаўлення]]
Галоўны герой — начальнік паліцыі, пад кантролем якога знаходзяцца дзве змены з паліцыянтамі і дэтэктывамі, якіх ён пасылае на выклікі і расследаванне злачынстваў на ізаметрычнай карце Фрыбурга. Кожны працоўны дзень гульца пачынаецца з таго, што ён выбірае найболей адпачылы атрад, а затым рэагуе на падзеі, якія адбываюцца на карце горада. Гулец не бачыць таго, што адбываецца на месцы злачынства, але замест гэтага гульня паказвае тэкставае апісанне здарэння&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Сюжэт у гульні падаецца праз [[комікс]]ныя ўстаўкі паміж гульнявымі днямі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Супрацоўнікі маюць шэраг якасцяў, такіх як іх досвед, званне, узровень стомленасці, а таксама некаторыя працаўнікі могуць мець асабістыя якасці накшталт ляноты і схільнасці да алкаголю&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|title=Powerful Narrative and Classic Simulator Come Together Perfectly in This is the Police|author=Chaz Miller|website={{Нп3|Twinfinite}}|date=2016-08-04|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802071638/https://twinfinite.net/2016/08/this-is-the-police-review/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Гульня пачынаецца больш-менш проста, паколькі раннія злачынствы не занадта сур’ёзныя — для вырашэння праблемы дастаткова адправіць толькі пару паліцыянтаў — але складанасць з часам нарастае. Для спраў такога ўзроўню, як «рабаванне банка», патрабуецца адправіць некалькі афіцэраў і атрад спецназа з [[аўтазак]]ам, а для звычайных выклікаў, накшталт [[Дамашні гвалт|хатняга гвалту]], патрабуюцца толькі пара супрацоўнікаў&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Стратэгічная частка гульні — гэта разлічыць, як найлепшым чынам выкарыстаць свой атрад. Калі адправіць на адзін выклік усіх сваіх паліцыянтаў, то з’явіцца рызыка, што на наступныя выклікі паслаць будзе няма каго&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;. Вынік некаторых выклікаў напрамую залежыць ад дзеянняў гульца, паколькі ёсць заданні, на якіх у гульца ёсць магчымасць выбраць, што неабходна зрабіць прыбылым на выклік паліцыянтам. Напрыклад, калі паступіў выклік аб падазронай сумцы, то па прыбыцці на месца здарэння гульцу даюць выбар: стрэліць у сумку або дачакацца атрада сапёраў. Калі гулец зробіць няправільны выбар, то могуць загінуць супрацоўнікі паліцыі ці грамадзянскія асобы&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;.

Гулец некалькі разоў робіць выбар падчас сюжэтных сцэн, напрыклад, дае адказы на пытанні карэспандэнтаў падчас прэс-канферэнцыі ці адказвае падчас допыту ў мэрыі, ці ж вызначае, з якой злачыннай групоўкай будзе ісці супрацоўніцтва. Ад выбару гульца залежыць тое, назавуць ці гульца вінаватым у неправамерных дзеяннях ці не. Калі зрабіць няправільны выбар, то гулец рызыкуе атрымаць скарачэнне бюджэту і штата ад мэрыі ці нават турэмны тэрмін&lt;ref name=&quot;spot&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|author=Alex Gilyadov|website=GameSpot|date=2016-08-02|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805070942/http://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя простых выклікаў, у гульні ёсць расследаванні, на якія дасылаюцца не паліцыянты, а дэтэктывы, і яны на працягу некаторага часу працуюць і здабываюць кадры. Задача гульца — прачытаць паказанні сведак, углыбіцца ў сутнасць справы і расставіць атрыманыя раней кадры ў правільнай паслядоўнасці&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|title=Impressions: This Is The Police|author=Brendan Caldwell|website=[[Rock, Paper, Shotgun]]|date=2016-08-16|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802024237/https://www.rockpapershotgun.com/2016/08/16/this-is-the-police-impressions/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка і выпуск ==
У студзені 2015 года беларуская студыя распрацоўкі камп’ютарных гульняў Weappy Studio пачала кампанію на [[Kickstarter]] з мэтай збору {{Num|25000}} [[Долар ЗША|долараў]] для фінансавання распрацоўкі гульні&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|title=This Is the Police is a stylish, risky crooked-cop sim|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2015-01-29|publisher=[[Future plc]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084318/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-is-a-stylish-risky-crooked-cop-sim/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Па выніках кампаніі было сабрана {{Num|35508}} долараў&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Галоўнага героя Джэка Бойда агучыў Джон Сэнт-Джон, больш вядомы па агучванні персанажа Дзюка Нюкема&lt;ref name=&quot;pcgamerks&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hcgks&quot; /&gt;.

У красавіку 2016 года гульня была анансаваная на PAX East&lt;ref name=&quot;hcgks&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|title=Kickstarter-Backed This Is the Police Receives a New Story Trailer|author=Adnan Riaz|website=[[Hardcore Gamer]]|date=2016-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805084516/http://www.hardcoregamer.com/2016/04/12/kickstarter-backed-this-is-the-police-receives-a-new-story-trailer/202115/|archive-date=2016-08-05|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Выпуск гульні быў запланаваны на 28 ліпеня 2016 года, але адбылася затрымка на некалькі дзён з-за памылкі выдаўца&lt;ref name=&quot;kotakubutton&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|title=Steam Game Delayed Because Publisher Forgot To Press The Release Button|author=|first=Jason|last=Schreier|website=[[Kotaku]]|date=2016-07-28|publisher=[[Gawker Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809095547/http://kotaku.com/steam-game-delayed-because-publisher-forgot-to-press-th-1784458198|archive-date=2016-08-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 30 снежня 2016 года выдавец THQ Nordic набыў правы на інтэлектуальную ўласнасць ''This Is the Police''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|title=THQ Nordic купила права на белорусскую игру This is the Police|author=Глеб Диденко|website=[[DTF]]|date=2016-12-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801034534/https://dtf.ru/gamedev/3271-thq-nordic-kupila-prava-na-belorusskuyu-igru-this-is-the-police|archive-date=2018-08-01|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Выхад гульні адбыўся 2 жніўня 2016 года для [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] на [[Microsoft Windows|Windows]], [[MacOS]] і [[Linux]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://life.ru/t/игры/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|title=This Is the Police — побудь в шкуре продажного американского копа|author=Илья Божко|website=Life.ru|date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909230124/https://life.ru/t/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D1%8B/892521/this_is_the_police_--_pobud_v_shkurie_prodazhnogho_amierikanskogho_kopa|archive-date=2016-09-09|access-date=2018-08-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Пазней This Is the Police стала даступнай для [[PlayStation 4]] і [[Xbox One]], анонс пра гэта з’явіўся ў пачатку 2017 года&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У 2017 годзе выдавец THQ Nordic пацвердзіў выхад для платформы [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|title=Hands Up, This Is The Police Is Coming To Nintendo Switch|author=Damien McFerran|website=Nintendo Live|date=2017-08-01|publisher=2018-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212912/http://www.nintendolife.com/news/2017/08/hands_up_this_is_the_police_is_coming_to_nintendo_switch|archive-date=2019-04-26|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. This Is the Police была выдадзена для Nintendo Switch 24 кастрычніка 2017 года, а ў раздробны продаж гульня паступіла даступная 5 снежня таго ж года&lt;ref name=&quot;NL cites Switch release2&quot;&gt;{{Cite news|title=This is the Police Gets Switch Retail and eShop Release Dates|author=|url=http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates|work=Nintendo Life|date=2017-10-11|access-date=2018-08-02|language=en|archive-date=2019-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426212919/http://www.nintendolife.com/news/2017/10/this_is_the_police_gets_switch_retail_and_eshop_release_dates}}&lt;/ref&gt;.

==== Сіквел ====
У 2018 годзе Weappy Studio і выдавец [[THQ Nordic]] анансавалі выхад сіквела пад назвай [[This Is the Police 2]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|title=This Is the Police 2: в городе новый шериф!|author=Светлана Нелипа|website=[[Игромания (журнал)|Игромания]]|date=2018-01-30|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802131952/https://www.igromania.ru/news/73357/This_Is_the_Police_2_v_gorode_novyy_sherif.html|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;''.'' Яго выхад быў намечаны на 2 жніўня 2018 года ў гонар другой гадавіны выхаду першай часткі серыі, але выдавец вырашыў выпусціць гульню 31 ліпеня, на два дні раней, паколькі першая частка гульні выйшла на два дні пазней за абумоўленую дату&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|title=This Is the Police 2 goes live three days early, for a weird reason|author=Andy Chalk|website=[[PC Gamer]]|date=2018-08-01|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102019/https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-goes-live-three-days-early-for-a-weird-reason/|archive-date=2018-08-02|access-date=2018-08-02|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
{{Рэйтынгі
| загаловак =
| state =

| rev1 = [[GameRankings]] (PC)
| rev1Score = 62,05 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PC|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-07-28|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015540/https://www.gamerankings.com/pc/188994-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev2 = [[GameRankings]] (PS4)
| rev2Score = 64,50 %&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|title=This Is the Police for PlayStation 4|publisher=[[GameRankings]]|access-date=2025-08-06|lang=en|archive-date=2019-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209013803/https://www.gamerankings.com/ps4/203985-this-is-the-police/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

| rev3 = [[Metacritic]]
| rev3Score = 66/100&lt;ref name=&quot;metacritic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police|title=This is the Police PC|publisher=''[[Metacritic]]''|url-status=live|archive-date=2019-09-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152804/https://www.metacritic.com/game/pc/this-is-the-police}}&lt;/ref&gt;

| rev4 = [[Destructoid]]
| rev4Score = 4/10&lt;ref name=&quot;destructoidreview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|title=Review: This is the Police|first=Caitlin|last=Cooke|publisher=[[Destructoid]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-09|access-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809080208/https://www.destructoid.com/review-this-is-the-police-376851.phtml|date=2016-07-27}}&lt;/ref&gt;

| rev5 = Eurogamer (іт.)
| rev5Score = 9/10&lt;ref name=&quot;Eurogamerit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione|title=This Is the Police - recensione|author=Pier Giorgio Liprino|date=2016-07-28|publisher=''[[Eurogamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001423/http://www.eurogamer.it/articles/2016-07-28-this-is-the-police-recensione}}&lt;/ref&gt;

| rev6 = PC Gamer
| rev6Score = 65/100&lt;ref name=&quot;PCGrev&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/|title=This Is the Police - review|author=Kate Gray|date=2016-08-11|publisher=''[[PC Gamer]]''|url-status=live|archive-date=2016-08-24|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824101047/http://www.pcgamer.com/this-is-the-police-review/}}&lt;/ref&gt;

| rev7 = GameSpot
| rev7Score = 7/10&lt;ref name=&quot;spot&quot; /&gt;

| rev8 = [[IGN]] (ісп.)
| rev8Score = 6/10&lt;ref name=&quot;ignesreview&quot;&gt;{{cite web|title=This is the Police Análisis|lang=es|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809083112/http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|url=http://es.ign.com/this-is-the-police-pc/106361/review/this-is-the-police-analisis-para-pc|publisher=[[IGN]]|first=Juan|last=Garcia|date=2016-07-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

| rev9 = Game Informer
| rev9Score = 5/10&lt;ref name=&quot;gameinformerreview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx|title=This Is The Police – Put Down The Mouse And Step Away From This Game|first=Jeff|last=Cork|date=2016-08-02|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|url-status=live|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806065822/http://www.gameinformer.com/games/this_is_the_police/b/pc/archive/2016/08/02/put-down-the-mouse-and-step-away-from-this-game.aspx}}&lt;/ref&gt;

| rev10 = Игромания
| rev10Score = 8,0/10{{крыніца?}}

| rev11 = Игры@Mail.Ru
| rev11Score = 7,5/10&lt;ref name=&quot;@Mail.rev&quot;&gt;{{cite web|url=https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list|title=Обзор: This is the Police|first=Георгий|last=Курган|date=2016-08-01|publisher=''[[Игры@Mail.Ru]]''|url-status=live|archive-date=2016-11-26|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126001659/https://games.mail.ru/pc/articles/review/this_is_the_police/?from=list}}&lt;/ref&gt;
}}

Гульня атрымала змешаныя адзнакі. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] This Is the Police быў ацэнены 66 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій розных выданняў.

Улетку 2018 гады, дзякуючы ўразлівасці ў абароне Steam Web API, стала вядома, што дакладная колькасць карыстальнікаў сэрвісу [[Steam]], якія гулялі ў гульню хоць бы адзін раз, складае {{Num|376582|человека}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|title=Valve leaks Steam game player counts; we have the numbers|author=Kyle Orland|website=[[Ars Technica]]|date=2018-07-07|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710173043/https://arstechnica.com/gaming/2018/07/steam-data-leak-reveals-precise-player-count-for-thousands-of-games/|archive-date=2018-07-10|access-date=2022-04-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/this-is-the-police/|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{ізаляваны артыкул|date=2025-11-13}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Steam-гульні]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя стратэгічныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]</text>
      <sha1>5euh1husktggdurnumtduywucpnoaky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Юр’еўна Бялова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>796960</id>
    <revision>
      <id>5157743</id>
      <parentid>5071657</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8036" sha1="j5q98t19of7lv6f48lplpp4fknd675n" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Бялова}}
{{Пісьменнік}}
'''Вольга Юр’еўна Бялова''' ({{lang-ru|Ольга Юрьевна Белова}}; {{ВДП}}) — [[Беларусь|беларуская]] [[паэт]]эса, [[драматург]].

== Біяграфія ==
Вольга Бялова нарадзілася ў 1985 годзе ў Магілёве.

У 2008 годзе скончыла [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]] па спецыяльнасці «‎літаратурная праца (драматургія)»‎. Працавала настаўнікам па класе тэатра і кіраўніком узорнай тэатральнай студыі «В точку!» дзяржаўнай установы адукацыі «‎Магілёўская дзіцячая школа мастацтваў № 1».&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.oo-spb.by/index.php?id=3331|title=ВСТРЕЧА С ОЛЬГОЙ БЕЛОВОЙ В РАМКАХ СУАРЕ «О ЧЁМ ГОВОРЯТ ЖЕНЩИНЫ»|website=www.oo-spb.by|access-date=2025-12-20}}&lt;/ref&gt;

Піша на рускай і беларускай мовах. Друкавалася ў газетах і часопісах «[[Магілёўскія ведамасці|‎Магілёўскія ведамасці]]», «[[Літаратура і мастацтва (газета)|‎Літаратура і мастацтва]]», «[[Нёман (часопіс)|‎Нёман]]»‎, «[[Маладосць (часопіс)|‎Маладосць]]»‎, у калектыўных зборніках Саюза пісьменнікаў Беларусі «‎Прыдняпроўе: Магілёўшчына літаратурная».‎&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.oo-spb.by/index.php?id=1514|title=«Прыдняпроўе: Магілёўшчына літаратурная»|website=www.oo-spb.by|access-date=2025-12-20}}&lt;/ref&gt;

У 2015 годзе выйшла першая кніга Вольгі Бяловай «Шчасце» — зборнік вершаў і п’ес на рускай і беларускай мовах. У 2016 годзе выйшла другая кніга вершаў «29».&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://csgpb.by/Mogilev_v_pechati/?p=13956|title=Могилев в печати|date=2018-07-20|access-date=2025-12-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://csgpb.by/Mogilev_v_pechati/?p=11991|title=Могилев в печати|date=2017-11-15|access-date=2025-12-20|archive-date=6 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106055726/https://csgpb.by/Mogilev_v_pechati/?p=11991|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] з 2016 года.

Вольга Бялова перамагла на ўсерасійскім конкурсе «Лапа Азора-2016».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://lapaazora.rgub.ru/?page_id=602|title=Ольга БЕЛОВА (Могилев, Республика Беларусь) {{!}} Лапа Азора|access-date=2025-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://mycity.by/kultura/item/8190-mogilevchanka-olga-belova-v-chisle-prizjorov-konkursa-lapa-azora?ysclid=mj652eqlj5747693895|title=Могилевчанка Ольга Белова – в числе призёров конкурса «Лапа Азора»|last=katya|website=mycity.by|access-date=2025-12-20}}&lt;/ref&gt;

П’еса пісьменніцы «Прыгоды Заранкі і Янкі» ішла ў Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Янкі Купалы ў 2008 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mogilevnews.by/news/23-04-2024-17-41/100948/|title=Творческая встреча с Ольгой Беловой пройдет в Могилеве 24 апреля|first=Дарья|last=Эверс|website=mogilevnews.by|date=2024-04-22|access-date=2025-12-20}}&lt;/ref&gt; Спектакль, пастаўлены ў 2010 годзе па матывах п’есы Вольгі Бяловай «Пчолка Зуза», уваходзіць у рэпертуар Магілёўскага абласнога тэатра лялек.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.teatrkukol.by/%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B0%D1%80/%D0%BF%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%B0-%D0%B7%D1%83%D0%B7%D0%B0/|title=ПЧЕЛКА ЗУЗА {{!}}|access-date=2025-12-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

У 2022 годзе выйшла інтэрв’ю на тэлеканале [[Беларусь 3]] у аўтарскай перадачы [[Навум Якаўлевіч Гальпяровіч|Навума Гальперовіча]] «Суразмоўцы».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GFE0ma4oz3Y|title=Вольга Бялова {{!}} СУРАЗМОЎЦЫ|last=Беларусь 3|date=2022-03-14|access-date=2025-12-20}}&lt;/ref&gt;

У 2025 годзе ў выдавецкім доме «Звязда» выйшла казачна-таямнічая гісторыя Вольгі Бяловай «Савелій, Ліхтарык і Чароўная фарбачка».&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://zviazda.by/editions/news/prygody-saveliya-i-likhtaryka-charo-nym-svetse-dze-mastatstva-lechyts-i-ab-yadno-vae/|title=Прыгоды Савелія і Ліхтарыка ў чароўным свеце, дзе мастацтва лечыць і аб’ядноўвае|website=zviazda.by|access-date=2025-12-22}}&lt;/ref&gt;

Вольга Бялова працуе выкладчыцай у ‎[[Магілёўскі дзяржаўны каледж мастацтваў|Магілёўскім дзяржаўны каледжы мастацтваў]]‎, кіраўніком тэатра «‎Атмасфера»‎.

== Узнагароды ==

* Прызёр Усерасійскага конкурсу «Лапа Азора»(2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://mycity.by/kultura/item/8190-mogilevchanka-olga-belova-v-chisle-prizjorov-konkursa-lapa-azora|title=Могилевчанка Ольга Белова – в числе призёров конкурса «Лапа Азора»|last=katya|access-date=2025-12-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Прэмія Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта «Дасягненне» ў намінацыі «Літаратурная дзейнасць» (2017)
* Прэмія аблвыканкама ў сацыяльнай сферы ў намінацыі «Культура і мастацтва» (2019)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Лаўрэат Прэміі Беларускага прафесійнага саюза работнікаў культуры, інфармацыі, спорту і турызму ў сферы культуры і мастацтва за 2021 год у намінацыі «Тэатральнае, экраннае, цыркавое мастацтва»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://profkult-gomel.by/diplomy-laureatov-premii-v-sfere-kultury-i-iskusstv-2021-goda-vruchil-otraslevoj-profsoyuz/|title=Дипломы Лауреатов Премии в сфере культуры и искусств 2021 года вручил отраслевой профсоюз|last=prkultorg|website=Гомельская областная организация Белорусского профсоюза...|date=2021-10-11|access-date=2025-12-20}}&lt;/ref&gt;

== Кнігі ==

* Шчасце
* 29
* Настроение осень
* Савелій, Ліхтарык і Чароўная фарбачка

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бялова Вольга Юр’еўна}}
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>j5q98t19of7lv6f48lplpp4fknd675n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольнае слова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797317</id>
    <revision>
      <id>5157746</id>
      <parentid>5076716</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T21:11:40Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5157746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32851" sha1="k847dy7enjosvlrw1rbgyd3ndq2z2l3" xml:space="preserve">{{Картка прэміі
|назва                  = Вольнае слова
|арыгінальная назва     = 
|лога                   = 
|шырыня_лога            = 
|выява                  =Лагатып конкурсу прафесійнай журналістыкі «Вольнае слова».png 
|апісанне_фота          = 
|тып                    = конкурс прафесійнай журналістыкі
|краіна                 = {{сцягафікацыя|Беларусь}}
|месца                  = [[Мінск]]
|статус                 = уручаецца
|узнагарода за          = прафесіяналізм і журналісцкі талент
|заснавальнік           = [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]
|заснаванне             = [[2007]]
|першае ўзнагароджанне  = [[2008]]
|апошняе ўзнагароджанне =
|першы ўладальнік       =
|апошні ўладальнік      = 
|колькасць              = 
|сайт                   = https://baj.by/be/content/volnae-slova
}}
'''Вольнае слова''' — штогадовы конкурс прафесійнай журналістыкі, які праводзіцца [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ) з [[2007]] года. Галоўная мэта конкурсу — адзначыць прафесійныя якасці і журналісцкі талент аўтараў, незалежна ад іх месца працы і стажу&lt;ref name=&quot;gen_2008&quot;&gt;{{cite web|url=https://generation.by/news2232.html|title=Журналісты запусьцілі «Вольнае слова»|author=Вольга Бабічава|website=Generation.by|date=2008-03-01|accessdate=2025-12-31}}&lt;/ref&gt;.

== Апісанне конкурсу ==
Конкурс мае шэраг адметнасцей. Паводле задумы арганізатараў, ацэньваецца не асоба аўтара («журналіст-змагар»), а менавіта тэкст і яго прафесійнае выкананне. Удзельнічаць могуць як маладыя, так і вопытныя журналісты, прадстаўнікі сталічных і рэгіянальных выданняў&lt;ref name=&quot;gen_2008&quot; /&gt;. Згодна з умовамі, да ўдзелу ў конкурсе дапускаюцца толькі сябры ГА «Беларуская асацыяцыя журналістаў»&lt;ref name=&quot;nn_2009&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/22707|title=Конкурс «Вольнае слова»|website=Наша Ніва|date=2009-01-05|accessdate=2025-12-31}}&lt;/ref&gt;.

Творы ацэньвае прафесійнае журы, у склад якога ў розныя гады ўваходзілі вядомыя беларускія медыяэксперты і журналісты: [[Юрась Карманаў]] (шматгадовы старшыня журы), [[Таццяна Мяцельская|Тацяна Мельнічук]], [[Юлія Вітальеўна Слуцкая|Юлія Слуцкая]], [[Андрэй Аляксандраў]], [[Анатоль Гуляеў]], [[Максім Жбанкоў]], [[Аляксандр Генадзевіч Старыкевіч|Аляксандр Старыкевіч]], [[Андрэй Генадзевіч Скурко|Андрэй Скурко]]&lt;ref name=&quot;gen_2008&quot; /&gt;.

Пераможцы ўзнагароджваюцца грашовымі прэміямі і дыпломамі. Напрыклад, у [[2008]] годзе прэмія за першае месца складала 300&amp;nbsp;000 рублёў&lt;ref name=&quot;nn_2009&quot; /&gt;. Узнагароджанне традыцыйна прымяркоўвалася да [[Сусветны дзень свабоды прэсы|Сусветнага дня свабоды прэсы]] ([[3 мая]])&lt;ref name=&quot;svaboda_2014&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/25372379.html|title=БАЖ уганаравала пераможцаў конкурса «Вольнае слова» (фота)|website=Радыё Свабода|date=2014-05-04|accessdate=2025-12-31}}&lt;/ref&gt;. Сімвалам конкурсу з'яўляецца папяровы самалёцік&lt;ref name=&quot;gen_2008&quot; /&gt;.

== Намінацыі ==
Конкурс праводзіцца ў некалькіх асноўных намінацыях, якія адпавядаюць розным журналісцкім жанрам:
*   '''Інфармацыйныя жанры''' (навіны, рэпартажы).
*   '''Аналітычныя жанры''' (артыкулы, каментары, агляды).
*   '''Мастацка-публіцыстычныя жанры''' (нарысы, эсэ, фельетоны).
*   '''Журналісцкае расследаванне''' (уведзена пазней).
*   '''Дэбют''' (для маладых журналістаў)&lt;ref name=&quot;gen_2008&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;svaboda_2014&quot; /&gt;.

Як адзначаў старшыня журы Юрась Карманаў, намінацыі абраныя невыпадкова: «інфармацыя — гэта кроў журналістыкі, аналітыка — мозг, а ў літаратурна-мастацкім жанры раскрываецца душа»&lt;ref name=&quot;gen_2008&quot; /&gt;.

== Пераможцы розных гадоў ==

=== 2007 год (узнагароджанне ў 2008) ===
*   '''Найлепшы інфармацыйны матэрыял:'''
**  I месца — [[Зміцер Панямонаў]] («[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]») за матэрыял «На плошчы Незалежнасьці паклалі радыёактыўную плітку».
**  II месца — Руслан Гарбачоў («[[Intex-press]]») за артыкул «Как я был инвалидом» і [[Глеб Лабадзенка]] («[[Камсамольская праўда ў Беларусі|Комсомольская правда в Белоруссии]]») за матэрыял «Белорусское молоко разошлось в Смоленске за 15 минут».
**  III месца — Алена Наважылава («[[Белорусские новости]]», [[БелаПАН]]) за артыкул «С новым газом, Беларусь!».
*   '''Найлепшая аналітычная публікацыя:'''
**  I месца — [[Валерый Карбалевіч]] («[[Свободные новости плюс]]») за артыкул «Инфляция оптимизма».
**  II месца — [[Віталь Тарас]] («[[Наша Ніва]]») за артыкул «Данайскія дары».
**  III месца — [[Сяргей Іванавіч Законнікаў|Сяргей Законнікаў]] («Свободные новости плюс») за артыкул «Здаровы сэнс падказвае».
*   '''Лепшая публікацыя літаратурна-мастацкага жанру:'''
**  I месца — [[Сямён Печанко]] («Наша Ніва») за эсэ «Дзікар і Джулія».
**  II месца — Алена Чэб («[[Брестский курьер]]») за матэрыял «Мелочи семейной жизни, или Уикенд без права на отдых».
**  III месца — [[Віталь Цыганкоў]] («[[Радыё Свабода]]») за артыкул «Нацыянальная ідэя ўлады — „жывіце і ня думайце“».
*   '''Дэбют:''' [[Зміцер Панкавец]] («Наша Ніва») за матэрыял «Міхаіл Герчык: „Не спадзяваўся выбрацца адтуль“»&lt;ref name=&quot;gen_2008&quot; /&gt;.

=== 2009 год (узнагароджанне ў 2010) ===
*   '''Найлепшы інфармацыйны матэрыял:'''
**  1 месца: Святлана Станкевіч («[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]») за артыкул «Чем Грозный похож на Минск».
**  2 месца: [[Кастусь Лашкевіч]] («[[TUT.BY]]») за матэрыял «Страчаная сталіца. Дапаможнік-гід па беларускай Вільні».
**  3 месца: [[Глеб Лабадзенка]] («[[Звязда]]») за артыкул «І мама кажа: „нешта ў цябе, дачка, жывот падазрона расце“».
*   '''Найлепшая аналітычная публікацыя:'''
**  1 месца: [[Кастусь Лашкевіч]] (TUT.BY) за артыкул «Беларусь вачыма шведаў: „Сэрца, якое б’ецца і крываточыць“».
**  2 месца: Святлана Цішко («[[Рэгіянальная газета]]») за матэрыял «Няўжо ў нябыт?».
**  3 месца: Святлана Гарда («[[Інформ-прагулка]]») за артыкул «„Добытчики“ идут на дело».
*   '''Найлепшая публікацыя мастацка-публіцыстычнага жанру:'''
**  1 месца: Анжэла Белуш («Intex-press») за матэрыял «Напишите: инвалидам вход воспрещен».
**  2 месца: Руслан Гарбачоў («Салідарнасць») за нарыс «Вандроўка па Сярэдняй Азіі».
**  3 месца: Наталля Семяновіч («Intex-press») за артыкул «Это моя работа: судмедэксперт».
*   '''Журналісцкае расследаванне:'''
**  [[Яўген Валошын]] («Звязда») за матэрыял «У Беларусі легальна прадаюць наркотыкі?».
*   '''Дэбют:'''
**  Хрысціна Марчук («[[Газета Слонімская]]») за артыкул «На Падляшшы назвы мясцовасцей пішуць па-беларуску»&lt;ref name=&quot;baj_2010&quot;&gt;{{cite web|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/vyniki-volnaga-slova-2009/|title=Вынікі «Вольнага слова-2009»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2010-05-09|accessdate=2025-12-31}}&lt;/ref&gt;.

=== 2013 год (узнагароджанне ў 2014) ===
*   '''Інфармацыйныя жанры:'''
**  1 месца: [[Ягор Аляксандравіч Марціновіч|Ягор Марціновіч]] («Наша Ніва») за артыкул «Царскае сяло Дразды: хто ў ім жыве».
**  2 месца: [[Зміцер Лукашук]] («Еўрарадыё») за матэрыял «Памілаваны смяротнік: Смяротнае пакаранне нікога не палохае і не спыняе».
**  3 месца: Надзея Белахвосцік («Комсомольская правда в Белоруссии») за артыкул «Актер Эдуард Горячий о Минске 60-х...».
*   '''Аналітычныя жанры:'''
**  1 месца: [[Андрэй Дынько]] («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]») за артыкул «Бяляцкі ці Алексіевіч?».
**  2 месца: [[Валярына Кустава]] («[[Новы Час (газета)|Новы Час]]») за рэцэнзію «Бомба жывой Беларусі».
**  3 месца: Зміцер Яненка («Товарищ.online») за артыкул «Беларусь религиозная: ни свободы, ни совести».
*   '''Мастацка-публіцыстычныя жанры:'''
**  1 месца: [[Сяргей Ваганаў]] («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]») за эсэ «Па кім маўчыць звон».
**  2 месца: [[Ягор Марціновіч]] («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]») за матэрыял «„Што було, то було“: бацьку Ірыны Абельскай пры Сталіну асудзілі на 25 гадоў...».
**  3 месца: [[Руслан Гарбачоў]] («[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]») за цыкл «Молодость Беларуси» і Зміцер Панкавец («Наша Ніва») за інтэрв'ю «Зміцер Дашкевіч: Калі б не вера, то ўскрыў бы сабе вены».
*   '''Журналісцкае расследаванне:'''
**  1 месца: [[Яўген Валошын]] («[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]») за расследаванне «За 11 хвілін мак з мінскага рынка пераўтвараецца ў наркотык».
**  2 месца: [[Таццяна Шахновіч]] («[[Комсомольская правда в Белоруссии]]») за матэрыял «Беловежское соглашение о распаде СССР исчезло?».
**  3 месца: [[Віталь Ругайн]] («[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]») за расследаванне «Арганізатары „Міс Мінск“ ведалі, што бяруць на конкурс танцорак go-go».
*   '''Дэбют:'''
**  1 месца: [[Раман Свечнікаў]] ([[34mag]]) за матэрыял «Рома ў Манголіі».
**  2 месца: [[Наталля Беніцэвіч]] ([[TUT.BY]]) за рэпартаж «Жизнь приграничья. Украинцы вывозят из Беларуси клюкву мешками...».
**  3 месца: [[Алена Запарожац]] ([[34mag]]) за матэрыял «Як я зрабілася дзяўчынкай»&lt;ref name=&quot;svaboda_2014&quot; /&gt;.

=== 2014 год (узнагароджанне ў 2015) ===
У журы конкурсу ўваходзілі [[Юрась Карманаў]] (старшыня), [[Андрэй Генадзевіч Скурко|Андрэй Скурко]], [[Аляксандр Старыкевіч]], [[Анжэла Белуш]], [[Анатоль Гуляеў]], [[Максім Жбанкоў]], [[Андрэй Аляксандраў]].

* '''Інфармацыйныя жанры:'''
** 1 месца: [[Зміцер Лукашук]] («[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]») за матэрыял «Пры дапамозе Еўрарадыё з палону вызваленыя 8 украінскіх вайскоўцаў».
** 2 месца: [[Лідзія Міхеева]] («Беларусский журнал») за артыкул «Война: няшно и не страшно».
** 3 месца: [[Зміцер Панкавец]] («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]») за артыкул «Ментаўская дзяржава дастала».
* '''Аналітычныя жанры:'''
** 1 месца: [[Павел Свярдлоў]] («Таймер») за артыкул «Скованные одной цепью».
** 2 месца: [[Іосіф Паўлавіч Сярэдзіч|Іосіф Сярэдзіч]] («[[Народная воля (газета)|Народная воля]]») за артыкул «Іх не хапае».
** 3 месца: [[Севярын Квяткоўскі]] («Беларусский журнал») за артыкул «Маскоўская вайна ўскрыла беларусаў».
* '''Мастацка-публіцыстычныя жанры:'''
** 1 месца: [[Зміцер Галко]] («[[Новы Час (газета)|Новы час]]») за нарыс «„Кібаргі“ — хлопцы з суседняга двара».
** 2 месца: [[Алег Гардзіенка]] («Наша Ніва») за рэпартаж «Бітва пад Оршай 1514. Рэпартаж з месца падзей».
** 3 месца: [[Таццяна Мацвеева]] ([[TUT.BY]]) за артыкул «Праз лагеры і электрашок. Як дзеля волі Беларусі патрыёты 1940‑х ахвяравалі маладосцю і здароўем».
* '''Журналісцкае расследаванне:'''
** 1 месца: [[Ягор Аляксандравіч Марціновіч|Ягор Марціновіч]] («Наша Ніва») за матэрыял «Дразды №2: поўны спіс чыноўнікаў, якім раздалі зямлі на $10 мільёнаў».
** 2 месца: [[Вольга Дэкніс]] («[[Камсамольская праўда ў Беларусі|Комсомольская правда в Белоруссии]]») за цыкл «Как я работала официанткой во вьетнамском кафе „Сайгон“».
** 3 месца: [[Алена Спасюк]] ([[БелаПАН|naviny.by]]) за матэрыял «В общественном транспорте Минска установили „золотые“ компостеры».
* '''Дэбют:'''
** 1 месца: [[Раман Стэфаненка]] (90s.by) за матэрыял «Ствараецца „Белы легіён“».
** 2 месца: [[Вольга Шыракаступ]] («[[Intex-press]]») за артыкул «Учителю приходится быть бесплатным строителем, соцработником и казначеем одновременно».
** 3 месца: [[Настасся Роўда]] («[[Рэгіянальная газета]]») за матэрыял «Расстрэл яўрэяў у Валожыне. Гавораць сведкі»&lt;ref name=&quot;baj_2015&quot;&gt;{{cite web|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/vyniki-volnaga-slova-2014/|title=Вынікі «Вольнага слова-2014»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2015-05-02|accessdate=2025-12-31}}&lt;/ref&gt;.

=== 2023 год ===
Конкурс праходзіў пад эгідай [[Еўрапейская федэрацыя журналістаў|Еўрапейскай федэрацыі журналістаў]].

* '''Інфармацыйныя жанры:'''
** 1 месца: [[Зміцер Панкавец]] («[[Радыё Свабода]]») за матэрыял «„Ніхто не верыў, што мы застанёмся жывымі“. Беларускі добраахвотнік Дзяніс „Кіт“ расказаў пра пекла пад Бучай».
** 2 месца: [[Ягор Парфяненка]] («[[Новая газета. Европа]]») за матэрыял «Мариуполь. Город, которого нет».
** 3 месца: [[Віялета Саўчыц]] («[[Радыё Свабода]]») за праект «Шнары пратэсту» (шэсць фотагісторый пацярпелых на пратэстах у жніўні 2020-га).
* '''Аналітычныя жанры:'''
** 1 месца: [[Зміцер Косач]] («[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]») за цыкл «Рэферэндум».
** 2 месца: [[Віталь Цыганкоў]] («[[Радыё Свабода]]») за артыкул «Лукашэнка як гарант страты суверэнітэту».
** 3 месца: [[Аляксандр Уладзіміравіч Класкоўскі|Аляксандр Класкоўскі]] («[[Pozirk]]») за артыкул «Прощать политических врагов Лукашенко не готов».
* '''Мастацка-публіцыстычныя жанры:'''
** 1 месца: [[Зміцер Казакевіч]] («[[Белсат]]») за інтэрв'ю «Ніколі не пытайся ў зняволенага: „Як ты?..“ Вялікая размова з Дар’яй Чульцовай — на 38-ы дзень пасля турмы».
** 2 месца: [[Настасся Зелянкова]] («[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]») за серыю «Жанчыны».
** 3 месца: [[Аляксандр Баразенка]], [[Дзяніс Дудзінскі]] («[[Белсат]]») за цыкл рэпартажаў «Людзі вайны».
* '''Журналісцкае расследаванне:'''
** 1 месца: «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» за расследаванне «Укараняецца ў беларускія арганізацыі як юрыст, перасылае інфармацыю Лебедзевай. Дзіўная дзейнасць Мантаса Данелюса».
** 2 месца: [[Аляксей Карпека]], [[Ксенія Вязнікоўцава]], [[Вольга Альхіменка]] ([[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]]) за матэрыял «Аляксандр Шакуцін зарабляе мільёны долараў у Еўропе ў абыход санкцый і пакрывае страты за кошт беларускага бюджэту».
** 3 месца: [[Сяргей Ляпін]] («[[Флагшток]]») за матэрыял «Флагшток установил имя администратора одиозного тг-канала — им оказался чиновник из Гомельского облисполкома»&lt;ref name=&quot;nn_2023&quot;&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/326002|title=БАЖ назвала лаўрэатаў конкурсу «Вольнае слова». Сярод пераможцаў — «Наша Ніва»|website=Наша Ніва|date=2023-09-08|accessdate=2025-12-31}}&lt;/ref&gt;.

=== 2024 год ===
Конкурс праходзіў пад эгідай [[Еўрапейская федэрацыя журналістаў|Еўрапейскай федэрацыі журналістаў]]. Урачыстасць адбылася ў [[Вільня|Вільні]]. У гэтым годзе журы асобна ацэньвала тэкставыя і відэаматэрыялы ва ўсіх намінацыях, акрамя «Журналісцкага расследавання»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/nazvanyja-peramozhcy-konkursu-volnae-slova-24/|title=Названыя пераможцы конкурсу «Вольнае слова-24»!|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2025-12-31}}&lt;/ref&gt;.

* '''Інфармацыйныя жанры:'''
** 1 месца: [[Кацярына Кулакова]] («[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]») за інтэрв'ю «Ася Булыбенка: У камеру прыйшоў „Цэрбер“…».
** 2 месца: [[Кацярына Палякова]] («[[Zerkalo.io|Люстэрка]]») за інтэрв'ю са штурмавіком палка імя Кастуся Каліноўскага.
** 3 месца: [[Вера Белацаркоўская]] («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]») за артыкул «Як не даць сябе зламаць? Івулін — пра гатовых і не гатовых да зоны…».
** Найлепшае відэа: [[Настасся Роўда]] («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]») за інтэрв'ю з [[Уладзімір Якаўлевіч Цэслер|Уладзімірам Цэслерам]] у праекце «ТОК».
* '''Аналітычныя жанры:'''
** 1 месца: [[Міхась Пахольчык]] («[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]») за артыкул «Беларусь спрабавала пазіцыянаваць сябе „касмічнай дзяржавай“…».
** 2 месца: [[Зміцер Якубаў]] («[[Zerkalo.io|Люстэрка]]») за артыкул «Беларусы цяпер пераважна размаўляюць на рускай…».
** 3 месца: [[Макар Мыш]] («[[Белсат]]») за аналіз «Кітай штурхае Лукашэнку мірыцца з Польшчай?».
** Найлепшае відэа: [[Станіслаў Івашкевіч]], [[Аляксей Марцінкевіч]], [[Марына Волкава]] ([[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]]) за расследаванне пра беларускі калій і санкцыі.
* '''Мастацка-публіцыстычныя жанры:'''
** 1 месца: [[Зміцер Бартосік]] («[[Ніва (газета, Беласток)|Ніва]]») за цыкл нарысаў «Зямля неабяцаная».
** 2 месца: [[Ірына Новік]] («[[Hrodna.life]]») за матэрыял «Уратаваць шэрагоўца Эрыка…».
** 3 месца: [[Ірына Хамрэнка-Ушакова]] («[[Медыязона. Беларусь]]») за рэпартаж пра жанчын з акупаванага берага Дняпра і [[Аксана Ленька]] («[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]») за цыкл нарысаў.
** Найлепшае відэа: [[Вольга Воранава]] («[[Белсат]]») за дакументальны фільм «Простыя словы пра Міхала Анемпадыстава».
* '''Журналісцкае расследаванне:'''
** 1 месца: [[Аляксандр Ярашэвіч]], [[Ксенія Вязнікоўцава]] («[[Бюро]]») за матэрыял «Спонсары раскошы…».
** 2 месца: [[Аляксей Гуліцкі]] («[[Kyky.org]]») за цыкл «Харасмент у ЕГУ».
** 3 месца: [[Аляксей Карпека]] («[[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]]») за расследаванне «Карумпаваны рыцар…»&lt;ref name=&quot;baj_2024&quot;&gt;{{cite web|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/nazvanyja-peramozhcy-konkursu-volnae-slova-24/|title=Названыя пераможцы конкурсу «Вольнае слова-24»! Глядзім, каго віншаваць|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-09-10|accessdate=2025-12-31}}&lt;/ref&gt;.

=== 2025 год ===
Конкурс праходзіў пад эгідай [[Еўрапейская федэрацыя журналістаў|Еўрапейскай федэрацыі журналістаў]]. Урачыстасць адбылася ў [[Вільня|Вільні]].

* '''Інфармацыйныя жанры:'''
** 1 месца: [[Таццяна Гусева]] («[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]») за цыкл публікацый пра гісторыі кахання беларускіх добраахвотнікаў, якія загінулі ва [[Украіна|Украіне]].
** 2 месца: [[Дзіяна Пінчук]] («[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]») за матэрыял «„Станавіся да сцяны — мы цябе сфатаграфуем!“ Магшоты палітвязняў».
** 3 месца: [[Вера Белацаркоўская]] («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]») за артыкул «„Антошкіна — гэта пекла“. Страшны маналог палітзняволенай».
** Найлепшае відэа: [[Эль Соль]] і [[Майк Н.]] («[[Настоящее время]]») за сюжэт «Мужчина в автобусе сказал, что таких отродий быть не должно. История „Злой“ Саши».
* '''Аналітычныя жанры:'''
** 1 месца: [[Ганэта Чарняўская]] («[[Reform.news]]») за артыкул «Вынікі года: „Тое, што наш тэатр працягвае гаварыць сваім голасам і на сваёй мове, — ключавы вынік 2024-га“».
** 2 месца: [[Анастасія Шпак]] («[[Hrodna.life]]») за матэрыял «„Железный занавес“ опустился под Гродно: что несет закрытие границ белорусской экономике и обществу».
** 3 месца: [[Таццяна Гендэль]], [[Ганна Валынец]] («1BY.GREEN») за расследаванне «Особые условия. Как китайские инвесторы получают экологические поблажки в Беларуси?».
** Найлепшае відэа: [[Віталь Цыганкоў]] («[[Радыё Свабода]]») за праект «Непазбежны прэзідэнт», а таксама [[Аляксандр Баразенка]] («Вот так TV»/«[[Белсат]]») за цыкл «Грузія. Супрацьстаянне».
* '''Мастацка-публіцыстычныя жанры:'''
** 1 месца: «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]» за матэрыял «„Як ты?“ Добраахвотнік паказвае свае перапіскі з бацькамі».
** 2 месца: [[Ф. Раўбіч]] («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]») за артыкул «Іван Жалтоўскі — беларускі шляхціц, які стварыў „сталінскі ампір“».
** 3 месца: [[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] («[[Reform.news]]») за інтэрв'ю «Аляксей Дзікавіцкі: Калі на „Белсат“ давядзецца рэзаць кадры — гэта будзе без мяне».
** Найлепшае відэа: [[Ганна Соўсь]], [[Зміцер Валошкін]], [[Юлія Коцкая]], [[Максім Лаўрэцкі]] («[[Радыё Свабода]]») за праект «Архіпелаг БЕЛАГ».
* '''Журналісцкае расследаванне:'''
** 1 месца: [[Марына Волкава]] ([[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]]) з партнёрамі за матэрыял «Мы нашли фильтрационный лагерь российских военных на территории Беларуси» і [[Аліна Янчур]] ([[БРЦ]]) з партнёрамі за расследаванне «Пашпарт „Новай Беларусі“ і стары „гаманец“ Лукашэнкі…».
** 2 месца: [[Ксенія Вязнікоўцава]] («[[Бюро]]») за матэрыял «Святая бухгалтэрыя. Як Свята-Елісавецінскі жаночы манастыр ператварыўся ў сапраўдны бізнэс-холдынг».
** 3 месца: [[Аляксандр Ярашэвіч]] («Бюро») за расследаванне «Гульня на два фронты. Як беларускія ўладальнікі завода ў ЕС забяспечвалі чыпамі ваяўнічую Расію»&lt;ref name=&quot;baj_2025&quot;&gt;{{cite web|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/volnae-slova-25-hto-sta-peramozhcyam/|title=«Вольнае слова-25»: хто стаў пераможцам? Павіншуйце лаўрэатаў!|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-09-16|accessdate=2025-12-31|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://baj.by/be/content/volnae-slova Старонка конкурсу на сайце БАЖ]{{Недаступная спасылка}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Прэміі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Журналісцкія прэміі]]
[[Катэгорыя:Беларуская асацыяцыя журналістаў]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе]]
[[Катэгорыя:2007 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>k847dy7enjosvlrw1rbgyd3ndq2z2l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Веснік Магілёва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797442</id>
    <revision>
      <id>5157697</id>
      <parentid>5074852</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3957" sha1="05ms2cup1hrsnik4p4kmh7kxo29c4sw" xml:space="preserve">{{Газета
 |назва           = Веснік Магілёва
 |арыгінал назвы  = {{lang-ru|Вестник Могилева}}
 |тып             = штотыднёвік
 |фармат          = [[Фармат паперы|А3]]
 |заснавальнікі   = [[Магілёўскі гарадскі выканаўчы камітэт]]
 |выдавец         = 
 |галоўны рэдактар = 
 |заснаванне      = [[1990]]
 |мова            = [[руская мова]], [[беларуская мова]]
 |тыраж           = каля {{num|30000}} (сярэдні за месяц)
 |галоўны офіс    = [[Магілёў]], {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
 |ISSN            = 
 |вэб-сайт        = https://www.vestnikmogileva.by
}}
'''«Ве́снік Магілёва»''' ({{lang-ru|Вестник Могилева}}) — гарадская грамадска-палітычная [[газета]]. Заснавальнікі — [[Магілёўскі гарадскі Савет дэпутатаў]], [[Магілёўскі гарадскі выканаўчы камітэт|Магілёўскі гарадскі]] [[Магілёўскі гарадскі выканаўчы камітэт|выканаўчы камітэт]], рэдакцыя газеты «Веснік Магілёва»&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.vestnikmogileva.by/o-gazete/|title=О газете|website=vestnikmogileva.by|accessdate=2026-01-02|lang=ru|archive-date=14 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114072408/https://www.vestnikmogileva.by/o-gazete/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Выдаецца са студзеня [[1990]] года. Выходзіць на [[Руская мова|рускай]] і [[Беларуская мова|беларускай]] мовах адзін раз на тыдзень па серадах на 24 палосах фармату [[Фармат паперы|А3]]. Сярэдні агульны наклад за месяц складае каля 30 тысяч экзэмпляраў. Распаўсюджваецца па [[Магілёў|Магілёве]] і [[Магілёўская вобласць|вобласці]] праз падпіску і рознічную сетку&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;.

== Узнагароды ==
*   Пераможца абласнога конкурсу «Найлепшае асвятленне і прапаганда ў СМІ прадпрымальніцкай дзейнасці» (2006, 2007).
*   Нацыянальны конкурс друкаваных СМІ «[[Залатая Ліцера]]» (2012) — пераможца ў намінацыі «Найлепшая грамадска-палітычная газета».
*   Г[[анаровая грамата Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта]] за шматгадовую плённую працу па асвятленні дзейнасці органаў кіравання і жыцця горада Магілёва.
*   Пераможца рэспубліканскіх і абласных конкурсаў на найлепшае асвятленне экалагічнай, ваенна-патрыятычнай тэматыкі і здаровага ладу жыцця&lt;ref name=&quot;about&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{афіцыйны сайт|https://www.vestnikmogileva.by/}}

{{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Газеты Магілёва на рускай мове]]
[[Катэгорыя:Газеты Магілёва на беларускай мове]]
[[Катэгорыя:Штотыднёвыя газеты Беларусі]]
[[Катэгорыя:1990 год у Беларусі]]</text>
      <sha1>05ms2cup1hrsnik4p4kmh7kxo29c4sw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Веткаўскі раённы выканаўчы камітэт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>798734</id>
    <revision>
      <id>5157700</id>
      <parentid>5082455</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T16:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5134" sha1="gbgn7vmlq3otsc8aa9wnlcup2tn0cb5" xml:space="preserve">{{Орган выканаўчай улады
|назва               = Веткаўскі раённы выканаўчы камітэт
|скарачэнне          = 
|арыгінальная назва  = 
|арыгінальная назва1 =
|арыгінальная назва2 =
|краіна              = Рэспубліка Беларусь
|друк                =
|шырыня пячаткі      =
|подпіс пячаткі      =
|выява               = 
|шырыня выявы        = 
|подпіс выявы        = 
|эмблема             = 
|шырыня эмблемы      =
|подпіс эмблемы      = 
|дата стварэння      = 
|папярэднік1         = 
|папярэднік2         = 
|папярэднік3         = 
|дата скасавання     =
|пераемнік           =
|падпарадкаванне     = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]]
|штаб-кватэра        = 247131, [[Гомельская вобласць]], г. [[Ветка]], [[Красная плошча (Ветка)|пл. Красная]], 8&lt;ref name=&quot;header&quot;&gt;{{cite web|url=https://vetka.gomel-region.by/ru/|title=Ветковский районный исполнительный комитет|publisher=Веткаўскі раённы выканаўчы камітэт|accessdate=2026-01-16|lang=ru|archive-date=15 чэрвеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240615004612/http://www.vetka.gomel-region.by/ru/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|region_code         = BY
|бюджэт              =
|імя міністра1       =
|функцыя міністра1   =
|імя міністра2       =
|функцыя міністра2   =
|імя главы1          = [[Раман Юр’евіч Сяргун]]
|пасада главы1       = [[Старшыня Веткаўскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]]
|імя главы2          =
|пасада главы2       =
|вышэйстаячае ведамства =
|падведамны орган1   =  
|падведамны орган2   =
|дакумент1           = 
|сайт                = [https://vetka.gomel-region.by/ vetka.gomel-region.by]
|раздзел заўваг =
|карта =
|шырыня карты =
|подпіс карты =
}}

'''Веткаўскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Веткаўскі раённы Савет дэпутатаў|Веткаўскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі&lt;ref name=&quot;pravo&quot;&gt;[https://pravo.by/document/?guid=3871&amp;p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]&lt;/ref&gt;. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Ветка|Веткі]], на [[Красная плошча (Ветка)|Краснай плошчы]], 8&lt;ref name=&quot;header&quot;/&gt;.

== Старшыні ==
* з 26 верасня 2024 — [[Раман Юр’евіч Сяргун]]&lt;ref name=&quot;pravo2024&quot;&gt;{{cite web|url=https://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2024/september/78914/|title=Президент Беларуси рассмотрел кадровые вопросы|publisher=Нацыянальны прававы Інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|date=2024-09-26|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{афіцыйны сайт|https://vetka.gomel-region.by|Веткаўскага раённага выканаўчага камітэта}}

{{Выканаўчыя камітэты Беларусі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Арганізацыі Веткі]]
[[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Веткаўскі раён]]</text>
      <sha1>gbgn7vmlq3otsc8aa9wnlcup2tn0cb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файл:Аляксей Уладзіміравіч Лазараў.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>799380</id>
    <revision>
      <id>5157767</id>
      <parentid>5085478</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="rjlmz6nji9121pbqpemf0iy63b2btwu" xml:space="preserve">== Тлумачэнне ==
{{Несвабодны файл
| апісанне       = Аляксей Уладзіміравіч Лазараў
| крыніца        = https://belsat.eu/80500692/ukraina-admovilasya-vydats-vid-na-zhyharstva-belaruskamu-dabraahvotniku-alyakseyu-lazaravu
| час стварэння  = невядомы
| аўтар          = невядомы
| частка         = выява цалкам
| разрозненне    = нізкае
}}
{{Несвабодны файл/АДВ
| артыкул        = Аляксей Уладзіміравіч Лазараў
| мэта           = Ідэнтыфікацыя асноўнага аб’екта артыкула (памерлай асобы)
| заменнасць     = {{FU-памерлы}}
| іншае          = 
}}</text>
      <sha1>rjlmz6nji9121pbqpemf0iy63b2btwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выбух на хімічным заводзе ў Сангарэдзі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>799919</id>
    <revision>
      <id>5157798</id>
      <parentid>5095773</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T03:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5824" sha1="kd5m00etlnibkwekeggxya8hcge2raz" xml:space="preserve">[[30 чэрвеня]] [[2025]] года каля 9:00 раніцы адбыўся Выбух на прадпрыемстве кампаніі Sigachi Industries Limited у горадзе [[Сангарэдзі]]&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite news |date=2025-07-02 |title=Telangana plant explosion: Debris clearance almost over, Sigachi unit has no NoC from Fire Dept |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/telangana-plant-explosion-debris-clearance-almost-over-sigachi-unit-has-no-noc-from-fire-dept-101751429484044.html |access-date=2025-07-02 |work=Hindustan Times |archive-date=9 ліпеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709222520/https://www.hindustantimes.com/india-news/telangana-plant-explosion-debris-clearance-almost-over-sigachi-unit-has-no-noc-from-fire-dept-101751429484044.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ў [[Індыя|індыйскім]] штаце [[Тэлангана]]. Завод вырабляў мікракрышталічную цэлюлозу (злучэнне, якое выкарыстоўваецца пры вытворчасці фармацэўтычных прэпаратаў) і складаў чвэрць усіх вытворчых магутнасцяў кампаніі. Выбухнула завадская распыляльная сушылка, якая выкарыстоўвалася для перапрацоўкі сыравіны ў дробны парашок для вытворчасці лекаў, што прывяло да поўнага абвальвання будынка і сур’ёзнага пашкоджання бліжэйшых збудаванняў. Выбух адбыўся ў працоўны час, у будынку знаходзілася больш за 140 чалавек&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-07-01 |title=Death toll rises to 36 after explosion at a pharmaceutical factory in southern India |url=https://apnews.com/article/india-pharmaceutical-factory-fire-telangana-e914c229736d1b2af3d4565d0e227cb1 |access-date=2025-07-01 |website=AP News |lang=en}}&lt;/ref&gt;, у выніку чаго загінулі 42 чалавекі&lt;ref&gt;[https://www.siasat.com/telangana-pharma-blast-death-toll-rises-to-41-3242584/ Telangana pharma blast death toll rises to 42&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;. З-за цяжару апёкаў памерлых ідэнтыфікавалі з дапамогай тэставання [[ДНК]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kaur |first=Siddharth Kumar Singh &amp; Lavpreet |date=2025-07-01 |title=Telangana pharma factory blast: Death toll reaches 36, rain hampers rescue operations |url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/telangana-pharma-factory-blast-sangareddy-death-toll-rises-updates-july-1-2025/article69758294.ece |access-date=2025-07-01 |work=The Hindu |lang=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;.

Прэм’ер-міністр Індыі [[Нарэндра Модзі]] і галоўны міністр Тэланганы Рэвант Рэдзі абвясцілі аб кампенсацыі ў памеры 200 000 рупій (2 400 долараў ЗША) кожнай з сем’яў памерлых ахвяр і 50 000 рупій (590 долараў ЗША) кожнаму з параненых&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-06-30 |title=Blast In Telangana Chemical Factory Kills At Least Eight; PM Modi Announces ₹2 Lakh Ex-Gratia |url=https://ddnews.gov.in/en/blast-in-telangana-chemical-factory-kills-at-least-fight-pm-modi-announces-₹2-lakh-ex-gratia/ |access-date=2025-07-01 |work=DD News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-07-01 |title=Telangana factory blast: CM Nitish Kumar announces Rs 2 lakh help to victims' kin; Rs 50,000 for injured from Bihar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/telangana-blast-cm-announces-rs-2-lakh-help-to-victims-kin-from-bihar/articleshow/122165899.cms |access-date=2025-07-01 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;. Для расследавання інцыдэнту была сфарміравана ўрадавая камісія&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Death toll rises to 36 after India pharmaceutical factory blast, fire |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/1/death-toll-rises-to-36-after-india-pharmaceutical-factory-blast-fire |access-date=2025-07-01 |website=Al Jazeera |lang=en}}&lt;/ref&gt;. Супраць кіраўніцтва Sigachi Industries быў пададзены пазоў, і кампанія абвясціла, што правядзе дбайную ацэнку ўчастка&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kumar |first=N. Ravi |date=2025-07-02 |title=Telangana’s Sigachi Industries clarifies factory blast was an accident and not caused by reactor explosion |url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/telangana-it-was-an-accident-not-caused-by-reactor-explosion-sigachi/article69763326.ece |access-date=2025-07-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;. Аперацыі на заводзе былі прыпыненыя на 90 дзён з-за значнага пашкоджання абсталявання і канструкцый. На наступны дзень пасля выбуху акцыі Sigachi Industries упалі на 8%, дадаўшыся да 10% страт напярэдадні&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-07-01 |title=India: Death toll in Sigachi Industries fire rises to 34 |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce8zz67qm9go |access-date=2025-07-01 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Крыніцы==
{{Крыніцы}}
[[Катэгорыя:Катастрофы 2025 года]]
[[Катэгорыя:Чэрвень 2025 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 30 чэрвеня]]
[[Катэгорыя:Выбухі]]</text>
      <sha1>kd5m00etlnibkwekeggxya8hcge2raz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольга Сцяпанаўна Захарава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803788</id>
    <revision>
      <id>5157737</id>
      <parentid>5110386</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T20:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5157737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8485" sha1="an1hwqsgz8bgiqgvrk7dlv9i19akwfd" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Захарава}}
{{Тэатральны дзеяч}}
'''Вольга Сцяпанаўна Захарава''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[актрыса]], [[заслужаная артыстка Беларускай ССР]] (1955).

== Біяграфія ==
Нарадзілася 11 ліпеня 1908 года ў г. [[Яршоў (горад)|Яршове]] [[Саратаўская губерня|Саратаўскай губерні]] ў сям’i чыгуначнiка. Рана страціла бацьку.

Скончыла тэатральную студыю «Пралеткульта» (1927) i была прынята ў трупу першага Саратаўскага рабочага тэатра. У 1932 годзе скончыла Саратаўскі тэатральны тэхнікум&lt;ref name=&quot;the&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.rustheatre.by/troupe/actors/1260-actors.html |title=Захарова Ольга Степановна |access-date=10 сакавіка 2026 |archive-date=7 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107093958/https://www.rustheatre.by/troupe/actors/1260-actors.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Творчы шлях пачала ў студыі пры Саратаўскім тэатры Пралеткульта. Пазней працавала ў тэатрах [[Грозны|Грознага]], [[Благавешчанск-на-Амуры|Благавешчанска-на-Амуры]], [[Армавір (Расія)|Армавіра]], [[Варонеж]]а&lt;ref name=&quot;the&quot;/&gt;.

У 1949—1958 гадах служыла ў [[Брэсцкі абласны драматычны тэатр|Брэсцкім абласным драматычным тэатры імя Ленінскага камсамола Беларусі]]&lt;ref name=&quot;the&quot;/&gt;. Выканаўца характарных роляў. Лепшыя работы В. С. Захаравай адметныя творчай культурай, наследаваннем прынцыпаў мастацтва ўнутранага перажывання, імкненнем да жыццёвай праўды. Стварыла шэраг яркіх вобразаў жынчын з народа, якія вылучаліся выразнасцю, дакладнасцю ўнутранага і знешняга малюнка&lt;ref name=&quot;kb&quot;&gt;[https://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1603-11-lipenya-2018-g-110-gadou-z-dnya-naradzhennya-volgi-scyapanauny-zaharavaj-1908-1981-zasluzhanaj-artystki-bssr-1955 11 ліпеня 2018 г. — 110 гадоў з дня нараджэння Вольгі Сцяпанаўны Захаравай (1908—1981), заслужанай артысткі БССР (1955)]&lt;/ref&gt;.

Сярод лепшых роляў у Брэсцкім тэатры: Ганна Ліхта («Змова асуджаных» М. Вірты), Паўлава («Старонкі жыцця» Б. Розава), Кабаніха («Навальніца» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]]), Каліберава («Выбачайце, калі ласка!» [[А. Макаёнак|А. Макаёнка]])&lt;ref name=&quot;kb&quot;/&gt;. У спектаклі «Крамлёўскія куранты» М. Пагодзіна (1957) іграла Забеліну, жонку інжынера Забеліна.

У 1951 годзе уступіла ў [[КПСС]], з 1954 года была сакратаром пярвічнай партыйнай арганізацыі Брэсцкага абласнога драматычнага тэатра імя Ленінскага камсамола Беларусі&lt;ref name=&quot;kb&quot;/&gt;. Двойчы абіралася дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных.

У 1958—1969 гадах працавала ў [[Дзяржаўны рускі драматычны тэатр БССР імя М. Горкага|Дзяржаўным рускім драматычным тэатры БССР імя М. Горкага]]. Выконвала ролi: Матрона («Улада цемры» [[Л. Талстой|Л. Талстога]]), Антонаўна («Дзеці сонца» [[М. Горкі|М. Горкага]]), Дзямідаўна («Нашэсце» Л. Лявонава), маці Вары («Паднятая цаліна» [[М. Шолахаў|М. Шолахава]]) і іншыя&lt;ref name=&quot;the&quot;/&gt;.

Памерла 6 чэрвеня 1981 года. Пахавана ў [[Мінск]]у на [[Паўночныя могілкі (Мінск)|Паўночных могілках]]&lt;ref name=&quot;the&quot;/&gt;.

== Фільмаграфія ==
* 1960 — «Наперадзе — круты паварот» — ''цётка Надзя'';
* 1961 — «Дзень, калі спаўняецца 30 гадоў» — ''у эпізодзе'';
* 1966 — «Дзікунка»;
* 1969 — «[[Мы з Вулканам]]» — ''прыбіральшчыца ў школе'';
* 1970 — «Сакратар парткама» — ''маці Паліны'';
* 1970—1972 — «[[Руіны страляюць…]]» — ''маці [[Уладзімір Сцяпанавіч Амельянюк|Уладзіміра Амельянюка]]'';
* 1971 — «Верыш, не верыш» — ''пасажырка цягніка'';
* 1972 — «Зімародак» — ''пакупніца''.

== Сям’я ==
* Муж — [[Пётр Аляксандравіч Маркін]] (1903—1958) — беларускі акцёр, заслужаны артыст БССР (1955).
* Дачка — [[Галіна Пятроўна Маркіна]] (1934—1985) — беларуская [[актрыса]], [[Народная артыстка БССР]] (1976).

== Узнагароды ==
* [[Заслужаная артыстка Беларускай ССР]] (1955).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
# Захарава Вольга Сцяпанаўна // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. Мінск, 1998. Т. 7. С. 9.
# Захарава Вольга Сцяпанаўна // Культура Беларусі : у 6 т. Мінск, 2013. Т. 4. С. 77-78.
# Захарова Ольга Степановна // Республика Беларусь : энциклопедия : в 7 т. Минск, 2006. Т. 3. С. 636.
# Захарава Вольга Сцяпанаўна / Г. Р. Герштэйн // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. Мінск, 2002. Т. 1. С. 432—433.
# Захарава Вольга Сцяпанаўна / Г. Р. Герштэйн // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. Мінск, 1985. Т. 2. С. 503.
# Брэсцкi тэатр драмы i музыкi / Р. М. Бакіевіч // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. Мiнск, 2002. Т. 1. С. 169—179.
# Волчецкий, Л. П. Годы, спектакли, роли… : очерк о творческой деятельности Брестского областного драматического театра имени Ленинского комсомола Белоруссии / Леонид Павлович Волчецкий. — Минск : Мастацкая лiтаратура, 1974. — 159 с., [6] л. фот. — Из содерж.: О. Захарова. С. 21, 39.
# Гулов, П. «Кремлёвские куранты» : [о спектакле Брестского драматического театра им. ЛКСМБ; фото] / П. Гулов // Заря. 1957. 17 мая.
# Власов, Ю. Артистка Ольга Степановна Захарова : [кандидат в депутаты Брестского областного Совета трудящихся; фото] / Ю. Власов, А. Важенин, Г. Хастминский // Заря. 1957. 10 февраля.

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Захарава Вольга Сцяпанаўна}}
[[Катэгорыя:Актрысы СССР]]
[[Катэгорыя:Актрысы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР]]</text>
      <sha1>an1hwqsgz8bgiqgvrk7dlv9i19akwfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Удар БПЛА па Старабельску (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>808526</id>
    <revision>
      <id>5157801</id>
      <parentid>5151496</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T03:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Starobelsk_Professional_College_after_attack_2026-05-22.jpg|Starobelsk_Professional_College_after_attack_2026-05-22.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 24 May 2026.</comment>
      <origin>5157801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16201" sha1="kcxx3qi2zui6c8cloz4uyxbdsxpf3io" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)}}
Ноччу [[22 мая]] [[2026]] года ўкраінскія войскі нанеслі па [[Старабельск|Старабельску]] ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] ўдар [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотнікамі]]. У прыватнасці, дроны атакавалі будынак вучэбнага корпуса&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20260530/starobelsk-2095773973.html ria.ru]&lt;/ref&gt; і інтэрнат каледжа, што прывяло да гібелі людзей.

== Абставіны ==
Па інтэрнаце каледжа, размешчаным у Старабельску, ударылі дроны, якія разбурылі будынак. У выніку, па сцвярджэнні расійскіх уладаў, загінуў 21 чалавек і яшчэ 42 было паранена&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/mcs-cislo-zertv-udara-po-starobelsku-vozroslo-do-21-celoveka/a-77274085|title=МЧС: Число жертв атаки на Старобельск выросло до 21 человека|lang=ru|website=dw.com|access-date=2026-05-24|quote=Число жертв удара ВСУ по колледжу и общежитию педуниверситета в Старобельске увеличилось до 21 человека. ... Общее число пострадавших из-за атаки, совершенной 22 мая, по этим данным, достигло 63 человек (включая погибших). Под завалами больше не осталось людей, поисково-спасательная операция завершена, добавили в МЧС.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c5yxgkw86exo|title=Путин приказал Минобороны «представить предложения» после атаки на колледж в Старобельске, ВСУ заявили об ударе по военным целям|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2026-05-22|access-date=2026-05-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;.

Расійскія ўлады сцвярджалі, што ў інтэрнаце на момант удару знаходзіліся 86 падлеткаў ва ўзросце ад 14 да 18 гадоў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/05/1167579|title=Ukraine: UN alarmed by reports of deadly strike on dormitory in occupied Luhansk {{!}} UN News|lang=en|website=news.un.org|date=2026-05-22|access-date=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;. У апублікаваным спісе загінулых — 18 дзяўчат ва ўзросце ад 18 да 23 гадоў і трое юнакоў ва ўзросце ад 20 гадоў да 21 года&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ru.themoscowtimes.com/2026/05/24/v-lnr-obyavili-den-traura-posle-gibeli-21-cheloveka-pri-udare-po-obschezhitiyu-v-starobelske-a196110|title=В «ЛНР» заявили о гибели 21 человека в результате удара по общежитию в Старобельске|lang=ru|first=Русская служба The Moscow Times|last=|website=Русская служба The Moscow Times|date=2026-05-24|access-date=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;.

Генштаб УСУ заявіў, што ўкраінскія войскі наносілі ўдары толькі па ваенных аб’ектах: складах боепрыпасаў, сродках СПА, пунктах кіравання і штабу атрада БПЛА «[[Рубікон (цэнтр беспілотных сістэм)|Рубікон]]» у Старабельску&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/05/23/europe/putin-ukraine-strike-starobilsk-intl|title=‘Massive’ Russian missile barrage hits Kyiv after Putin orders retaliation for deadly Ukrainian attack|lang=en|first=Tim|last=Lister|website=CNN|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;.

[[Руслан Леанідавіч Левіеў|Руслан Левіеў]] з расследавальнай групы [[Conflict Intelligence Team]]  адзначыў, што згодна з апублікаванай інфармацыяй (некралогі загінулых, фота і відэа з месца падзей) можна сцвярджаць, што ўдар быў нанесены па будынку педагагічнага каледжа, якіх-небудзь прыкмет ваеннага аб’екта няма, а загінулыя і пацярпелыя з’яўляліся студэнтамі каледжа&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theins.ru/news/292901|title=При ударе по колледжу в Старобельске погибли 10 человек. Захарова пригласила иностранных журналистов посетить оккупированный город|lang=ru|first=The|last=Insider|website=The Insider|date=2026-05-23|access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://echofm.online/news/sejchas-uzhe-prakticheski-net-somnenij-chto-nikakogo-voennogo-obekta-ne-bylo-ruslan-leviev-ob-udare-po-kolledzhu-v-starobelske|title=«Сейчас уже практически нет сомнений, что никакого военного объекта не было»: Руслан Левиев об ударе по колледжу в Старобельске|lang=ru|website=ЭХО|date=2026-05-24|access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;. Гібель студэнтаў у інтэрнаце пацвярджаецца і рэпартажам расійскага выдання «[[Коммерсантъ]]»&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/25/chto-my-znaem-ob-udare-vsu-po-zdaniyu-kolledzha-v-starobelske-chem-dlya-ukrainy-opasen-oreshnik-i-kakie-esche-rakety-primenili-vs-rf-pri-atake-na-kiev|title=Что мы знаем об ударе ВСУ по зданию колледжа в Старобельске? Чем для Украины опасен «Орешник»? И какие еще ракеты применили ВС РФ при атаке на Киев? Отдел «Разбор» отвечает на вопросы об очередном витке кровавой эскалации|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-26}}&lt;/ref&gt;.

Выданне The Insider адзначыла, што па адным і тым жа адрасе размешчаны дзве розныя навучальныя ўстановы з асобнымі будынкамі, але без пазначэння нумароў карпусоў — педагагічны і прафесійны каледжы, — і абодва былі разбураныя&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://theins.ru/antifake/292965|title=«Террористический удар по студенческому общежитию». Что произошло в Старобельске: версии и фейки|lang=ru|first=The|last=Insider|website=The Insider|date=2026-05-25|access-date=2026-05-27}}&lt;/ref&gt;. Выданне «Meduza» паказала на тое, што журналістаў, якіх расийскія ўлады прывезлі да месца ўдару, дапусцілі толькі да будынка педагагічнага каледжа&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Усе загінулыя з апублікаванага спісу былі студэнтамі педагагічнага каледжа, аднак пра загінулых у прафесійным каледжы не заяўлялася, нягледзячы на тое, што ён таксама меў інтэрнат. Ва ўкраінскіх сацсетках распаўсюджвалася версія, што студэнты былі пераведзеныя на дыстанцыйнае навучанне, а ў будынку былі размешчаныя вайскоўцы. Расклад заняткаў на сайце прафесійнага каледжа быў пусты па меншай меры з лістапада 2025 года, а ў раздзеле «Дыстанцыйнае навучанне» размешчаны спасылкі на  Zoom, аднак старонка прафесійнага каледжа у «[[Вконтакте]]» сведчыць аб працяглых афлайн-занятках&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

[[Інстытут вывучэння вайны]] паказаў на тое, што Расея не дала неабвержных довадаў таго, што ўдар па Старабельску быў нанесены па выключна грамадзянскім аб’екце пры тым, што раней расійскія войскі ўжо практыкавалі размяшчэнне вайсковых аб’ектаў у грамадзянскіх пабудовах&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-may-25-2026/|title=Russian Offensive Campaign Assessment, May 25, 2026|lang=en-US|first=Nadia|last=Sleiman|website=Institute for the Study of War|date=2026-05-26|access-date=2026-05-26}}&lt;/ref&gt;.

== Рэакцыя ==
[[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] заявіў, што побач з месцам удару ніякіх ваенных аб’ектаў няма, у сувязі з чым удар не можа быць звязаны з працай расійскага [[СПА]] і [[РЭБ]], і даручыў [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрству абароны РФ]] прадставіць свае прапановы як адказаць на гэтую атаку&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5y74lwx395o|title=Russia's Putin vows retaliation after accusing Ukraine of hitting student dormitory|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/05/23/europe/putin-ukraine-strike-starobilsk-intl|title=‘Massive’ Russian missile barrage hits Kyiv after Putin orders retaliation for deadly Ukrainian attack|lang=en|first=Tim|last=Lister|website=CNN|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}&lt;/ref&gt;.

25 чэрвеня [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС РФ]] заявіў, што ўдар [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] па Старабельску «перапоўніў чашу цярпення», і [[Узброеныя сілы Расіі|УС РФ]] «прыступаюць да паслядоўнага нанясення сістэмных удараў» па прадпрыемствах украінскага [[Ваенна-прамысловы комплекс|ВПК]] у [[Кіеў|Кіеве]], па цэнтрах прыняцця рашэнняў і камандных пунктах. МЗС РФ заклікаў замежных грамадзян, уключаючы персанал дыпламатычных місій і прадстаўніцтваў міжнародных арганізацый як мага хутчэй пакінуць горад, а жыхароў украінскай сталіцы — не набліжацца да аб’ектаў ваеннай і адміністрацыйнай інфраструктуры&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/amp/mid-rf-prigrozil-novymi-udarami-po-kievu/33764440.html|title=МИД РФ призвал иностранных граждан покинуть Киев|website=www.svoboda.org|access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;.

24 і 25 мая 2026 года былі аб’яўлены днямі жалобы ў Луганскай вобласці&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Расія склікала экстранную нараду [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%B1-%D0%BE%D0%BE%D0%BD-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6-%D0%B2-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B5/3945917|title=Россия созвала экстренное заседание СБ ООН после атаки на колледж в Старобельске|lang=tr|website=Anadolu|date=2026-05-22|access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;, на якой сталы прадстаўнік РФ [[Васіль Аляксеевіч Нябензя|Васіль Нябенз]]я заклікаў краіны Захаду асудзіць удар. Прадстаўнікі Вялікабрытаніі, Даніі і Латвіі заявілі, што звесткі пра ўдар па Старабельску, верагодна, з’яўляюцца дэзінфармацыяй, паколькі іх нельга незалежна пацвердзіць і верыфікаваць. Сталы прадстаўнік Украіны ў ААН Андрэй Мельнік назваў выступ Нябензі «чыстым прапагандысцкім шоу».

Спецпрадстаўнік ААН па пытанні аб дзецях і ўзброеных канфліктах Ванэса Фрэйзер заявіла, што ў ААН з занепакоенасцю сочаць за паведамленнямі аб удары. Яна адзначыла, што ААН не мае доступу да раёна і не можа пацвердзіць дэталі здарэння&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467968|title=В Совбезе ООН обсудили удар по гражданским объектам в Луганской области Украины {{!}} Новости ООН|lang=ru|website=news.un.org|date=2026-05-22|access-date=2026-05-25}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{ВС}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-05-26}}

[[Катэгорыя:Авіяўдары падчас уварвання Расіі ва Украіну (2022)]][[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Падзеі 22 мая]][[Катэгорыя:2026 год у Расіі]][[Катэгорыя:2026 год ва Украіне]][[Катэгорыя:Гісторыя Луганскай вобласці]]</text>
      <sha1>kcxx3qi2zui6c8cloz4uyxbdsxpf3io</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўгенія Лязо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809133</id>
    <revision>
      <id>5157779</id>
      <parentid>5154016</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T23:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MocnyDuham</username>
        <id>99818</id>
      </contributor>
      <comment>АП</comment>
      <origin>5157779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8147" sha1="1vp64xkr4u35dv4nx5muc4qivzhdh58" xml:space="preserve">{{пісьменнік
| Выява =
| Імя пры нараджэнні = Яўгенія Дзмітрыеўна Касіловіч
| Дэбют              = «Пальба па галубах»
}}

'''Яўгенія Лязо''', сапраўднае імя '''Яўгенія Дзмітрыеўна Касіловіч''' ({{ВДП}}) — беларуская літаратарка. Аўтарка прозы і паэзіі, крытычных артыкулаў, а таксама навуковых прац па старажытнабеларускай літаратуры.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 4 ліпеня 2004 года ў Мінску&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пані Канрадайн|год=2023|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=5}}&lt;/ref&gt;.

Працавала настаўніцай беларускай мовы і літаратуры СШ № 2 у [[Сеніца|Сеніцы]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]]&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Бельскі І., Касіловіч Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка|год=2025|мова=be|выданне=Роднае слова|тып=часопіс|месяц=|чысло=|нумар=7}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 скончыла [[філалагічны факультэт БДУ]] па спецыяльнасці «Беларуская філалогія». Тэма дыпломнай працы: «„Слова на Антыпасху“ [[Кірыла Тураўскі|Кірыла Тураўскага]]: біблейска-хрысціянская аснова» пад кіраўніцтвам пісьменніка, прафесара [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://elib.bsu.by/handle/123456789/340117|title=“Слова на Антыпасху” Кірыла Тураўскага: біблейска-хрысціянская аснова: анатацыя да дыпломнай работы}}&lt;/ref&gt;, які таксама суаўтар некалькіх яе літаратуразнаўчых артыкулаў па сучаснай і старажытнай літаратуры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://rod-slova.by/naviny/anons-lipenskaga-numara-za-2025-g/|title=Анонс ліпеньскага нумара &quot;Роднага слова&quot; за 2025 г.}}&lt;/ref&gt;.

У 2025 годзе паступіла ў магістратуру. Працавала спецыялістам кафедры прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Касіловіч, Я.|загаловак=Біблейскія вобразы і матывы ў &quot;Слове на Антыпасху&quot; свяціцеля Кірылы Тураўскага|год=2026|мова=be|выданне=Полымя|тып=часопіс|нумар=2}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Дэбютавала ў часопісе «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» у 2023 годзе публікацыяй першага раздзела [[Рытміка (літаратура)|рытмізаванай]] [[Аповесць|аповесці]] «Час зламанага крыжа» — «Пані Канрадайн»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Цалкам твор выйшаў у першым зборніку «Пальба па галубах»&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Лязо, Я.|загаловак=Пальба па галубах|год=2023}}&lt;/ref&gt;. У гэтым жа годзе адбылася прэзентацыя выдання ў літаратурным клубе «Вежа» на філалагічным факультэце БДУ. У сваёй рэцэнзіі, апублікаванай у «Маладосці», Дзмітрый Цалко піша пра жанравую спецыфіку твораў, якія напісаны [[верлібр]]ам&lt;ref&gt;{{Артыкул|аўтар=Цалко, Дз.|загаловак=Ваўкі і галубы|год=2024|мова=be|выданне=Маладосць|тып=часопіс|нумар=4}}&lt;/ref&gt;.

У інтэрв’ю газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» галоўны рэдактар «Маладосці» Вольга Рацэвіч таксама адзначае незвычайны вершаваны памер аўтара:

«Не так даўно ў рэдакцыю „Маладосці“ даслала вершы студэнтка другога курса БДУ Яўгенія Касіловіч. Што здзівіла: яны напісаныя [[гекзаметр]]ам — амаль забытым антычным метрам. Цікавы і даволі складаны выбар 20-гадовай дзяўчыны»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.oo-spb.by/index.php?id=4236|title=Вольга Рацэвіч аб літаб’яднаннях і конкурсе «БрамаМар»|website=www.oo-spb.by|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
* «Пальба па галубах» (2023, зборнік паэзіі)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://archive.org/details/jauhienija-liazo-palba-pa-halubach|title=Яўгенія Лязо - Пальба па галубах (Jauhienija Liazo - Palba pa halubach) : Яўгенія Лязо Jauhienija Liazo : Free Download, Borrow, and Streaming|website=Internet Archive|access-date=2026-06-08}}&lt;/ref&gt;
* «Гульня з агнём» (2024)&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/jauhienija-liazo-hulnia-z-ahniom|аўтар=Яўгенія Лязо Jauhienija Liazo|загаловак=Яўгенія Лязо - Гульня з агнём (Jauhienija Liazo - Hulnia z ahniom)|год=2024}}&lt;/ref&gt;

=== Публікацыі ===
* Маладосць 2022 № 10. Анкета
* Маладосць 2023 № 5. Пані Канрадайн (урывак з паэмы)
* Маладосць 2024 № 1. Максім Ісаеў: У пошуках страчанага золата Чынгісхана (рэцэнзія)
* Роднае слова 2025 № 7. Біблейскія вобразы і хрысціянскія матывы ў паэзіі Гальяша Леўчыка (суаўтар праф. Алесь Бельскі) (навуковы артыкул)
* Маладосць 2025 № 7. Шкло, святло і робаты (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 8. Фантастычныя беражніцы і дзе яны жывуць (рэцэнзія)
* Полымя 2025 № 9. Самы галоўны скарб (рэцэнзія)
* Маладосць 2025 № 12. Гульня з агнём (вершы)
* Маладосць 2026 № 1. Паразумецца з Цмокам (рэцэнзія)
* Полымя 2026 № 2. Біблейскія вобразы і матывы ў «Слове на Антыпасху» Свяціцеля Кірылы Тураўскага (навуковы артыкул)
* Полымя 2026 № 5. Слова цэліць, як куля (рэцэнзія)
* Маладосць 2026 № 5. На памежжы ўсіх узростаў (рэцэнзія)

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэты XXI стагоддзя]]</text>
      <sha1>1vp64xkr4u35dv4nx5muc4qivzhdh58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Інтэграванае асяроддзе распрацоўкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809786</id>
    <revision>
      <id>5157753</id>
      <parentid>5156668</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылка</comment>
      <origin>5157753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7803" sha1="2900heok5kbyd2o3l4opdjvwln5v5hj" xml:space="preserve">[[Файл:VS Code (Insiders).png | thumb| Стартавы экран [[Visual Studio Code]]]]

'''Інтэграванае асяроддзе распрацоўкі''' ({{lang-en|integrated development environment}}, '''IDE''') — гэта [[Камп’ютарная праграма|камп’ютарная праграма]], якая аб’ядноўвае шэраг інструментаў для [[Распрацоўка праграмнага забеспячэння|распрацоўкі праграмнага забеспячэння]]. У склад IDE звычайна ўваходзяць рэдактар зыходнага кода, [[сістэма кіравання версіямі]], асяроддзе выканання, адладчык праграмы, [[кампілятар]] або інтэрпрэтатар.

Часцей за ўсё IDE ствараюцца для адной або некалькіх роднасных [[Мова праграмавання|моў праграмавання]] і іх функцыянал адпаведна адаптаваны. Пры стварэнні праграм з [[Графічны інтэрфейс карыстальніка|графічным інтэрфейсам карыстальніка]] IDE можа прадастаўляць функцыянал пабудовы і візуальнага кантролю створанага інтэрфейса. IDE з падтрымкай [[Аб’ектна-арыентаванае праграмаванне|аб’ектна-арыентаванага праграмавання]] могуць мець спецыфічныя функцыі, такія як аглядальнік класаў ({{lang-en|class browser}}) і аглядальнік аб’ектаў ({{lang-en|object browser}}).

Станам на жнівень 2023 года найбольш вядомымі IDE былі [[Microsoft Visual Studio|Visual Studio]], [[Visual Studio Code]] і Eclipse.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pypl.github.io/IDE.html|title=TOP IDE Top Integrated Development Environment index|website=pypl.github.io|access-date=August 8, 2023}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
Першыя праграмы перадаваліся [[кампілятар]]у або [[Мова асэмблера|асэмблеру]] праз [[Перфакартка|перфакарты]] ці [[Перфастужка (носьбіт інфармацыі)|папяровую стужку]]. З’яўленне інтэграванага асяроддзя распрацоўкі стала магчымым, калі аперацыйныя сістэмы сталі падтрымліваць [[Інтэрфейс каманднага радка|тэрмінал]]. Першай мовай праграмавання, створанай з дапамогай IDE, была [[BASIC|Dartmouth BASIC]]. IDE для яе было выпушчана ў 1963 года як частка аперацыйнай сістэмы Dartmouth Time-Sharing System, выкарыстоўвала каманды і не вельмі нагадвала сучасныя IDE. Аднак пры гэтым аб’ядноўвала рэдагаванне, кіраванне файламі, кампіляцыю, адладку і выкананне праграмы.

Першым у свеце інтэграваным асяроддзем распрацоўкі для [[Прыкладное праграмнае забеспячэнне|прыкладных праграм]] быў прадукт кампаніі Softlab Munich пад назвай Maestro I, выпушчаны ў 1970-х. Каля 22 000 праграмістаў па ўсім свеце выкарыстовалі Maestro I. Існуе меркаванне, што асяроддзе Maestro было сусветным лідэрам сярод IDE ў 1970-х і 1980-х гадах.

== Функцыі ==
Звычайна IDE маюць наступныя функцыі:
; Падтрымка моў
: Некаторыя IDE падтрымліваюць некалькі моў. Сярод іх, напрыклад, GNU Emacs, IntelliJ IDEA, Eclipse і NetBeans. Падтрымка дадатковых моў часта забяспечваецца плагінамі. Напрыклад, Eclipse і NetBeans маюць плагіны для [[C (мова праграмавання)|C]] / [[C++]], [[Ада (мова праграмавання)|Ada]], [[Perl]], [[Python (мова праграмавання)|Python]], [[Ruby]] і [[PHP]].
; Падсветка сінтаксісу
: Рэдактар зыходнага кода звычайна мае падсветку сінтаксісу для паказу структуры, ключавых слоў мовы або сінтаксічных памылак.&lt;ref name=&quot;ide-common&quot; /&gt;
; Праверка сінтаксісу
: IDE можа правяраць сінтаксіс кода падчас яго рэдагавання і падказваць распрацоўшчыку адразу, замест таго каб выдаваць памылку падчас выканання зборкі.
; Пошук па кодзе
; Аўтадапаўненне кода
; Рэфактарынг &lt;ref name=&quot;ide-common&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cs.odu.edu/~zeil/cs350/f17/Public/IDEs/index.html|title=Course CS350 Integrated Development Environments|website=cs.odu.edu|publisher=Old Dominion University|access-date=10 October 2018}}&lt;/ref&gt;
; Кіраванне версіямі &lt;ref name=&quot;ide-common&quot; /&gt;
; Спрошчаная канфігурацыя
: Адной з пераваг IDE з’яўляецца скарачэнне аб’ёму канфігурацыі, неабходнай для інтэграцыі некалькіх інструментаў распрацоўкі.
; Адладка
; Візуальнае праграмаванне

== Анлайн-IDE ==
Існуюць анлайн-IDE (таксама вядомыя як вэб-IDE або [[Воблачныя вылічэнні|воблачныя]] IDE), якія дазваляюць распрацоўваць праграмнае забеспячэнне ў [[браўзер]]ы. Анлайн-IDE мае абмежаваны набор функцый у параўнанні з традыцыйным IDE, аднак асноўныя функцыі, такія як падсветка сінтаксісу, прысутнічаюць. Прыклады анлайн-IDE: GitHub Codespaces, Google Cloud Shell, JSFiddle, Replit.

== Агентнае асяроддзе распрацоўкі ==
Выкарыстанне [[Генератыўны штучны інтэлект|асістэнтаў са штучным інтэлектам]] для распрацоўкі праграм прывяло да з’яўлення канцэпцыі агентнага асяроддзя распрацоўкі ({{lang-en|agentic development environment}}, ADE). Агенты прапануюць дапаўненне кода, тлумачаць код, аналізуюць памылкі, прапануюць і рэалізуюць рашэнні. Некаторыя ADE з’яўляюцца плагінамі ў звычайных IDE, напрыклад, [[GitHub Copilot]], Cline і Continue для Visual Studio Code. Іншыя былі створаны менавіта як асобныя ADE, напрыклад, [[Cursor]], Google Antigravity і Windsurf.

== Гл. таксама ==
* [[Пратакол моўнага сервера]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Прылады для распрацоўкі ПЗ]]</text>
      <sha1>2900heok5kbyd2o3l4opdjvwln5v5hj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>This Is the Police 2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809874</id>
    <revision>
      <id>5157842</id>
      <parentid>5157412</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5157842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10870" sha1="gsq93vh2iqh4a0i07b9gs7inynumimj" xml:space="preserve">{{Картка гульні|праграміст=Ілля Яновіч}}

'''''This Is the Police''''' '''''2''''' ({{Tr|Гэта паліцыя 2}}) — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://weappy-studio.com/this-is-the-police-2/|title=This Is the Police 2 - Weappy|date=2023-11-04|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
«This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

«This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам&lt;ref&gt;[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
«This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}
* [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]]

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Квэсты]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]]</text>
      <sha1>gsq93vh2iqh4a0i07b9gs7inynumimj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157849</id>
      <parentid>5157842</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11055" sha1="mruenlrcvjsy1u8hw71q1x4p0zh38rw" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Илья Янович&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''This Is the Police''''' '''''2''''' ({{Tr|Гэта паліцыя 2}}) — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://weappy-studio.com/this-is-the-police-2/|title=This Is the Police 2 - Weappy|date=2023-11-04|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
«This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

«This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам&lt;ref&gt;[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
«This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}
* [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]]

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Квэсты]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]]</text>
      <sha1>mruenlrcvjsy1u8hw71q1x4p0zh38rw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157850</id>
      <parentid>5157849</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11020" sha1="8788mrclsl6j0xh8a62kmni1c3jkrdx" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Илья Янович&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''This Is the Police''''' '''''2''''' — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://weappy-studio.com/this-is-the-police-2/|title=This Is the Police 2 - Weappy|date=2023-11-04|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
«This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

«This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам&lt;ref&gt;[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
«This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}
* [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]]

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Квэсты]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]]</text>
      <sha1>8788mrclsl6j0xh8a62kmni1c3jkrdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157851</id>
      <parentid>5157850</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Дапаўненне</comment>
      <origin>5157851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11006" sha1="tdzbyvc23lwvljibm3d18qd8j0m4edz" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Илья Янович&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''This Is the Police 2''' — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://weappy-studio.com/this-is-the-police-2/|title=This Is the Police 2 - Weappy|date=2023-11-04|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
«This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

«This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам&lt;ref&gt;[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
«This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}
* [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]]

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Квэсты]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]]</text>
      <sha1>tdzbyvc23lwvljibm3d18qd8j0m4edz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157863</id>
      <parentid>5157851</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5157863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11006" sha1="mhausqmm3bhkpofondkkiq4udu7k7x9" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Ілля Яновіч&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''This Is the Police 2''' — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://weappy-studio.com/this-is-the-police-2/|title=This Is the Police 2 - Weappy|date=2023-11-04|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
«This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

«This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам&lt;ref&gt;[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
«This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}
* [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]]

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Квэсты]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]]</text>
      <sha1>mhausqmm3bhkpofondkkiq4udu7k7x9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157870</id>
      <parentid>5157863</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11083" sha1="32tq3v4iaze5d0zlazj7zc1sqvh6qnr" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Ілля Яновіч&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''This Is the Police 2''' — [[Прыгодніцкі экшан|прыгодніцкая]] [[Стратэгічная відэагульня|стратэгічная]] [[відэагульня]] [[Беларусь|беларускай]] студыі [[Weappy Studio]], выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня была выпушчана ў 2018 годзе для [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://mynintendonews.com/2018/01/30/this-is-the-police-2-coming-to-nintendo-switch/|title=This Is The Police 2 Coming To Nintendo Switch|last=Sickr|website=My Nintendo News|date=2018-01-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Версія для [[iOS]] была выпушчана ў верасні 2019 года&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://hardcoregamer.com/news/this-is-the-police-2-release-date-announced-coming-to-pc-first/305126/|title=This Is the Police 2 Release Date Announced, Coming to PC First|first=Adnan|last=Riaz|website=Hardcore Gamer|date=2018-07-02|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidpolice.com/2019/09/12/this-is-the-police-2-android-pre-register/|title=[Update: Out now] This Is the Police 2 is coming to Android, and you can pre-register right now|first=Matthew|last=Sholtz|website=Android Police|date=2019-09-12|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня з'яўляецца працягам «[[This Is the Police]]» і знаходзіцца ў адным сусвеце з «[[Rebel Cops]]». Гулец кіруе галоўным героем папярэдняй гульні — Джэкам Бойдам, які дзейнічае пад новым імем Уорэн Нэш і спрабуе схавацца ад [[Федэральнае бюро расследаванняў|агентаў федэральнага бюро расследаванняў]] у вымышленым горадзе Шарпвуд у 1987 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://weappy-studio.com/this-is-the-police-2/|title=This Is the Police 2 - Weappy|date=2023-11-04|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
«This Is the Police 2» прапануе шэраг механік, якія дадаюць глыбіню і складанасць гульнявому працэсу, забяспечваючы гульцам складаны і захапляльны досвед кіравання праваахоўнымі органамі ў горадзе Шарпвуд. Гульнявы працэс прадстаўлены праз выявы і тэкст на [[Ізаметрычная карта|ізаметрычнай карце]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://gamespace.com/reviews/this-is-the-police-2-review/|title=This Is The Police 2 Review|last=Sythrael|website=GameSpace.com|date=2018-08-10|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Гульня спалучае элементы менеджменту і тактыкі: гульцы прабіраюцца праз складаную сетку злачынстваў, карупцыі і маральных дылем. У ролі шэрыфа гульцы павінны прымаць ключавыя рашэнні, якія ўплываюць на вынік расследаванняў, аперацый праваахоўных органаў і агульны стан горада. Гульня вызначаецца нелінейнай наратыўнай структурай, якая дазваляе гульцам фарміраваць гісторыю праз свае выбары і ўчынкі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/this_is_the_police_2|title=Review: This Is the Police 2 - An Enjoyable Sequel with Bad Difficulty Spikes|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2018-09-24|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

Кіруючы паліцэйскімі сіламі і эфектыўна размяркоўваючы рэсурсы, гульцы павінны падтрымліваць закон і парадак, змагаючыся з рабаўніцтвамі, забойствамі, наркагандлем і іншым. Адным з ключавых аспектаў гульнявога працэсу з'яўляецца стратэгічнае планаванне і правядзенне паліцэйскіх аперацый. Гульцы павінны прызначаць афіцэраў з пэўнымі ўменнямі і рыштункам для вырашэння кожнай сітуацыі. Тактычнае прыняцце рашэнняў адыгрывае вырашальную ролю падчас напружаных сутыкненняў, дзе гульцы вымушаны кіраваць абмежаванымі рэсурсамі і захоўваць бяспеку сваіх афіцэраў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Акрамя таго, «This Is the Police 2» уводзіць новую механіку пад назвай «Дэпартамент шэрыфа». Гульцы адказваюць за кіраванне персаналам шэрыфа, вырашэнне іх асабістых праблем і здабыццё іх адданасці. Выбудоўванне адносін з афіцэрамі і заваёўванне іх даверу мае вырашальнае значэнне для падтрымання дзеяздольных і матываваных паліцэйскіх сіл&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=cs|url=https://indian-tv.cz/recenze/this-is-the-police-2-q1gcsy|title=This is the Police 2 nabízí pěkný příběh s poněkud monotónní hratelností - Recenze na INDIAN|website=indian-tv.cz|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

«This Is the Police 2» прадугледжвае пакрокавыя тактычныя баі падчас рэагаванні на злачынствы або ўдзеле ў сутыкненнях. Гульцы маюць непасрэдны кантроль над сваімі афіцэрамі ў гэтых сітуацыях, выкарыстоўваючы сістэму на аснове сеткі для манеўравання і стратэгічнага размяшчэння каманды. Кожны афіцэр валодае ўнікальнымі здатнасцямі і ўменнямі, і гульцы павінны ўважліва ўлічваць іх моцныя і слабыя бакі, каб максімізаваць іх эфектыўнасць у баі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://thirdcoastreview.com/games-tech/review-games-tech/2018/10/06/game-review-this-is-the-police-2/|title=Review: This is the Police 2 Has a Great Story, but its Multiple Genres Lead to Uneven Gameplay|website=Third Coast Review|date=2018-10-06|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Сюжэт ==
У горадзе Шарпвуд шэрыф Уэлс і двое іншых афіцэраў дэпартамента праводзяць аблаву на меркаваную базу «Гальштукаў» — банды наркагандляроў. Усе трое гінуць у засадзе, у выніку чаго Лілі Рыд атрымлівае павышэнне і становіцца новым шэрыфам&lt;ref&gt;[[File:CC-BY-SA_icon.svg|50x50пкс]] Plot section was copied from [https://this-is-the-police.fandom.com/wiki/This_Is_The_Police_2#Plot This Is The Police 2] at The This Is The Police Wiki, which is released under a [[ccorg:licenses/by-sa/3.0/|Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 (Unported) (CC-BY-SA 3.0) license]].&lt;/ref&gt;.

== Ацэнкі ==
«This Is the Police 2» атрымала «змяшаныя або сярэднія водгукі» паводле сайта-агрэгатара рэцэнзій [[Metacritic]], на аснове 34 рэцэнзій крытыкаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/this-is-the-police-2/critic-reviews/?platform=pc|title=This is the Police 2 critic reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. Гульня ў цэлым спадабалася, аднак была раскрытыкавана за новыя гульнявыя механікі&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.pcgamer.com/this-is-the-police-2-review/|title=This is the Police 2 review|first=Tom Hatfield|last=published|website=PC Gamer|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=es-es|url=https://vandal.elespanol.com/analisis/pc/this-is-the-police-2/56989|title=Análisis This is the Police 2 - PC|website=Vandal|date=2018-07-31|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;. [[Том Хэтфілд]] з [[PC Gamer]] адзначыў, што «аснова трывалая, аднак лішняга матэрыялу проста занадта шмат»&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[Ларэнца Фантоні]] з [[IGN]] апісаў яе як спалучэнне «[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]] і [[XCOM]]». Рэцэнзент адзначыў, што кіраванне паліцэйскімі ў гульні цікавае, аднак часам можа быць складаным у некаторых сітуацыях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=it|url=https://it.ign.com/this-is-the-police-2/143240/this-is-police-2-la-recensione|title=This is Police 2 - La recensione|first=di Lorenzo|last=Fantoni|website=IGN Italia|date=2018-07-30|access-date=2026-06-22}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://www.thqnordic.com/games/police-2|link_text=афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=афіцыйны сайт}}
* [http://weappy-studio.com/games/this-is-the-police-2/ ''This Is the Police 2''] at [[Weappy Studio]]

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Працягі камп’ютарных гульняў]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Квэсты]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]]</text>
      <sha1>32tq3v4iaze5d0zlazj7zc1sqvh6qnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станіслаў Смолька</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809895</id>
    <revision>
      <id>5157867</id>
      <parentid>5157648</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9994" sha1="fstjgykug9r5ky3k6whrhna0j6r157p" xml:space="preserve">{{Вучоны}}'''Станіслаў Смолька''' (польск. ''Stanisław Smolka,'' [[29 чэрвеня]] [[1854|1854,]] [[Львоў]], [[27 жніўня]] [[1924|1924,]]Навашыцы) — польскі гісторык, сузаснавальнік і прадстаўнік [[Кракаўская гістарычная школа|кракаўскай гістарычнай школы]], сын выдатнага юрыста і палітыка Францішка Смолькі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/138200|title=Смолька Станіслаў - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 2002. – Т. 15. – С. 60.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vkl.by/articles/1880|title=Станіслаў Смолька|website=Электронная энцыклапедыя &quot;Вялікае Княства Літоўскае&quot;|access-date=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 2001. – Т. 6, кн. 1. – С. 370.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polskietradycje.pl/postacie/widok/302|title=Stanisław Smolka 1854-1924|website=www.polskietradycje.pl|access-date=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;

Даследаваў у першую чаргу раннія перыяды [[Польшча|польскай]] гісторыі: дынастыі [[Пясты|Пястаў]] і [[Ягелоны|Ягелонаў]], а таксама перыяд [[Царства Польскае|Польскага каралеўства]]. Прадстаўляў польскую гісторыю з больш шырокай перспектывы на фоне сусветнай гісторыі, у адрозненне ад [[Рамантызм|рамантычных]] тэндэнцый таго часу — са значнай крытыкай. Яго погляды і метады даследавання аказалі глыбокі ўплыў на яго паслядоўнікаў і наступныя пакаленні медыевістаў.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mediewisci.lhdb.kul.pl/biografie/item/452|title=Stanisław Smolka (1854-1924) · Biografie · mediewisci|website=mediewisci.lhdb.kul.pl|access-date=2026-06-23}}&lt;/ref&gt;

== Біяграфія ==
У 1876–1883 гадах быў прафесарам [[Львоў|Львоўскага]] [[Універсітэт|ўніверсітэта]], затым у перыяд 1883–1902 гадоў — [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзе ў 1895–1896 гадах займаў пасаду [[Рэктар|рэктара]].

У 1877 годзе ажаніўся з Марыяй Рыдэль (1854–1883), малодшай сястрой паэта Люцыяна Рыдэля, а пасля яе смерці ажаніўся з Вандай Марыяй Орда, дачкой Вітольда і Ванды, уладальнікаў маёнтка [[Біжаравічы]] каля [[Пінск|Пінска]]. Яго ўнукам быў віленскі гісторык [[Ежы Орда]].

У 1886 годзе арганізаваў так званую Рымскую экспедыцыю, мэтай якой было пераўтварэнне дакументаў з [[Ватыкан|ватыканскіх]] архіваў у польскія навуковыя даследаванні. У 1899 годзе  стаў членам [[Маскоўскае археалагічнае таварыства|Маскоўскага археалагічнага таварыства]]. У 1908–1919 гадах быў дырэктарам Нацыянальнага архіва муніцыпальных і зямельных дакументаў у Кракаве, а з 1919 года — прафесарам [[Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт Яна Паўла II|Люблінскага ўніверсітэта]], якому ён ахвяраваў сваю калекцыю кніг і частку свайго архіва. З 1881 года быў членам Кракаўскай акадэміі мастацтваў і навук, якая служыла нацыянальнай установай, якую наведвалі вядомыя навукоўцы з усёй былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]; у 1891–1902 гадах стаў яе генеральным сакратаром. У 1910 годзе Смолька жыў у доме [[Helena Rusocka|Гелены Русоцкай]] у Рудаве, а ў 1912–1914 гадах — у суседніх Негашовіцах. За выдатныя навуковыя дасягненні Акадэмія ўзнагародзіла яго грашовай прэміяй у 1924 годзе &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smj.jaroslaw.pl/biblioteczkasmj/archiwalia/187-erazm-jerzmanowski-fundator-polskiej-nagrody-nobla|title=Erazm Jerzmanowski - fundator polskiej Nagrody Nobla}}&lt;/ref&gt; .

Быў ганаровым членам [[Познаньскае таварыства сяброў навукі|Познаньскага таварыства сяброў навукі]] і [[Віленскае таварыства сяброў навук|Віленскага таварыства сяброў навук]]. Таксама ўваходзіць у лік найбольш выбітных супрацоўнікаў [[Асалінеум|Нацыянальнага інстытута]] [[Асалінеум|імя Асалінскага]]. Быў членам Татранскага таварыства. У 1913 годзе атрымаў аўстрыйскае шляхецтва другой ступені (з тытулам «Рытэр»).

Пахаваны ў [[Іванава|Янаве Палескім]] каля [[Пінск|Пінска]].

== Унёсак у вывучэнне гісторыі ВКЛ ==
Даследаваў гісторыю [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і яго ўзаемадачыненні з Польшчай. У манаграфіі «Кейстут і Ягайла» (1889) прасачыў працэс умацавання ВКЛ і яго славянізацыю. [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] прысвечана праца «1386 год...» (1886; 2-е выд. 1903 мае назву «Унія Літвы з Каронай). У аснове гэтых прац быў аналіз не толькі літоўска-беларускіх летапісаў, але таксама тэўтонскіх і, што важна, візантыйскіх крыніц, якія дагэтуль не даследаваліся.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Падкрэсліваў у генезісе уніі значэнне &quot;рускага пытання&quot;, ці кантролю над землямі Чырвонай Русі, у якім была зацікаўлена малапольская шляхта.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

У працы «Найдаўнейшыя помнікі руска-літоўскай гістарыяграфіі: Крытычны разбор» (1889), напісанай як уступ да выдання «Рускія крыніцы пра польскую гісторыю», паставіў мэту ўстанавіць узаемасувязі паміж польскімі і беларуска-літоўскімі летапісамі і хронікамі; лічыў, што крыніцамі для [[Супрасльскі летапіс|Супрасльскага]] і [[Слуцкі летапіс|Слуцкага летапісаў]] паслужылі летапісы і хронікі, складзеныя ў [[Смаленск|Смаленску]], і актавыя матэрыялы.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;''Chodynicki K.'' Stanowisko Smolki w rozwoju badań nad przeszłością W.Ks.Litewskiego // [https://crispa.uw.edu.pl/api/object/291742/data/download?s3Key=3ffd75a9-7da4-41b2-8119-95b6d92f2a56./11fa40e3-e2b5-4513-b477-2df46792e8bc.pdf&amp;suggestedFilename=Ateneum%20Wile%C5%84skie%20%3A%20czasopismo%20naukowe%20po%C5%9Bwi%C4%99cone%20badaniom%20przesz%C5%82o%C5%9Bci%20ziem%20W.%20X.%20Litewskiego%20%3A%20wydawnictwo%20III%20Wydzia%C5%82u%20Towarzystwa%20Przyjaci%C3%B3%C5%82%20Nauk%20w%20Wilnie.%20R.%202%2C%201924%2C%20z.%207-8.pdf Ateneum Wileńskie. 1924. R. 2. Z. 7—8.]&lt;/ref&gt; 

== Ордэны і ўзнагароды ==

* Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 11 лістапада 1936 г.) &lt;ref&gt;{{Monitor Polski|1936|263|464}} „za wybitne zasługi na polu nauki i wychowywania młodzieży w duchu patriotycznym położone w latach 1905–1918”.&lt;/ref&gt;
* [[Ордэн Жалезнай кароны|Ордэн Жалезнай Кароны]] (Аўстра-Венгрыя) 

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]]
[[Катэгорыя:Рэктары Ягелонскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]]
[[Катэгорыя:Архівісты Польшчы]]
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове]]</text>
      <sha1>fstjgykug9r5ky3k6whrhna0j6r157p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Фінч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809898</id>
    <revision>
      <id>5157764</id>
      <parentid>5157651</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T22:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вычытка, афармленне</comment>
      <origin>5157764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2772" sha1="d7847wdju3bsbddzyt8qtuv49eqit81" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Фінч}}
{{Кінематаграфіст}}
'''Джон Фінч''' ({{lang-en|John Finch}}, {{ДН|2|3|1942}}, Катэрэм — {{ДС|28|12|2012}}, {{МС|Суіндан||}}) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[акцёр]] тэатра і кіно. Граў галоўныя ролі ў шэрагу англійскіх экранізацый п’ес Шэкспіра («[[Макбет (фільм, 1971)|Макбет]]» у 1971 годзе, «Рычард III» у 1978 годзе, «Генрых IV» у 1979, «Шмат шуму з нічога» у 1984). Пачынаючы з сярэдзіны 80-х гадоў здымаўся, пераважна, у фільмах жахаў і трылерах.

== Біяграфія ==
Джон адразу вызначыў для сябе, чым бы хацеў займацца ў жыцці. Пасля вяртання з войска працаваў асістэнтам рэжысёра ў тэатрах Крайдана і Чэстэрфілда, а неўзабаве выпрабаваў сябе і як акцёр. Яго дэбют на тэлебачанні адбыўся ў 1967 годзе. Яшчэ праз тры гады ён з’явіўся на вялікім экране. Яго дэбютным фільмам стаў фільм жахаў «Каханкі-вампіршы» (1970). У тым жа годзе выйшаў яшчэ адзін фільм з яго ўдзелам — «Жах Франкенштэйна».

У наступным (1971) годзе ён граў Макбета ў аднайменнай стужцы. Рэжысёрам быў [[Раман Паланскі]].

Паралельна ён адыграў невялікую ролю ў фільме Джона Шлезінгера «Нядзеля, праклятая нядзеля» (1971), дзе ў галоўных ролях здымаліся Пітэр Фінч і Гленда Джэксан.

70-я — пачатак 80-х былі паспяховымі ў кінакар’еры Джона Фінча. Здымаецца ў [[Альфрэд Хічкак|Хічкака]] ў «Адступленні» (1972); у [[Ражэ Вадзім]]а ў «Вернай жанчыне» (1976) з Сільвіяй Крыстэль і Наталі Дэлон; у Роберта Болта (драматурга і сцэнарыста фільмаў «Лоурэнс Аравійскі», «Доктар Жывага», «Чалавек на ўсе часы» і «Чырвоны намёт»).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Фінч}}

[[Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>d7847wdju3bsbddzyt8qtuv49eqit81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ты (тэлесерыял)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809900</id>
    <revision>
      <id>5157679</id>
      <timestamp>2026-06-23T14:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Karbutaroshik</username>
        <id>149269</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''«Ты»''' ({{Lang-en|You}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычны]] [[Тэлесерыял|серыял]]»</comment>
      <origin>5157679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="6s27p537fsfmr65hs22c321a61e3ku8" xml:space="preserve">'''«Ты»''' ({{Lang-en|You}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычны]] [[Тэлесерыял|серыял]]</text>
      <sha1>6s27p537fsfmr65hs22c321a61e3ku8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157680</id>
      <parentid>5157679</parentid>
      <timestamp>2026-06-23T14:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Karbutaroshik</username>
        <id>149269</id>
      </contributor>
      <origin>5157680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2969" sha1="mnrfbczwuo4x5dxcwhjdwr6wiq1jp0t" xml:space="preserve">{{Тэлесерыял|беларуская_назва=Ты|native_name=You|арыгінальная_назва=You|арыгінальнае_назва=You|Выява=You (2018).png}}

'''«Ты»''' ({{Lang-en|You}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычны]] [[Тэлесерыял|серыял]] з элементамі [[Трылер|трылера]] па матывах кніг [[Кэралайн Кэпнэс]], распрацаваны Грэгам Берланці і Серай Гэмбл і спрадзюсаваны студыей [[Warner bros. Television]] разам з [[Alloy Entartainments]] і [[A+E Studios]]. Прэм'ера першага сезона адбылася на канале [[Lifetime]] 9 верасня 2018 года.

== Сюжэт ==
Першы сезон апавядае аб гісторыі Джо Голдберга, мэнэджэра кнігарні ў Нью-Ёрку, які, сустрэўшы пісьменніцу-пачаткоўцу Гвінеўру Бэк, закахаецца ў яе. Ён корміць сваю манію, карыстаючы сацыяльныя сеткі і іншыя тэхналогіі для назірання за яе  месцанахаджэннем знішчэннем перашкод для ягоннага кахання.

У другом сезоне Джо Голдберг пераяджае з Нью-Ёрка ў Лос-Анджэлес, каб збягчы ад свайго мінулага, і пачынае з стварэння новай асобы. Калі ён сустрэчае захопленую шэф-кухарку Лав Куінн, Джо пачынае звяртацца да сваіх старых згубленых звычак. У меру таго як ён намагаецца сфармаваць новыя рамантычныя стасункі ў горадзе анёлаў, Джо ідзе на ўсё, каб яго любоўная гісторыя з Лав стала паспешнем, каб пазбегнуць долі сваіх папярэдніх рамантычных пачынань.

У трэцім сезоне Джо і Лав жанаты і выхоўваюць свайго нованароджанага сына Генры ў каліфарнійскам прадмесце Мадрэ Ліндаю У меру таго, як іхнія стасункі набіраюць новыя абароты, Джо падоўжае паўтараць цыкл маніі вырастаючай цікавасцью да іхняй суседкі Наталі. У гэты раз Лав пойдзе на ўсё, каб быць упэйненай, што яе мара пра ідэальную сям'ю не будзе так лёгка разваліцца кампульсіўнымі дзеямі Джо</text>
      <sha1>mnrfbczwuo4x5dxcwhjdwr6wiq1jp0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Reteeeee 3133</title>
    <ns>3</ns>
    <id>809901</id>
    <revision>
      <id>5157724</id>
      <timestamp>2026-06-23T18:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Прывітанне</comment>
      <origin>5157724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178" sha1="6br3pcsw89hew6tw0p469ffswawi6ki" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:48, 23 чэрвеня 2026 (+03)</text>
      <sha1>6br3pcsw89hew6tw0p469ffswawi6ki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аляксандр Аляксандравіч Зімін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809902</id>
    <revision>
      <id>5157729</id>
      <timestamp>2026-06-23T19:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DBatura</username>
        <id>73587</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асоба}} '''Аляксандр Аляксандравіч Зімін''' ({{lang-ru|Александр Александрович Зимин}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі гісторык.  Скончыў Сярэднеазіяцкі ўніверсітэт ([[Ташкент]], 1942). У 1947—1973 гг. працаваў у Маскоўскім гісторыка-архіўным інстытуце. Адначасова з 1951 г....»</comment>
      <origin>5157729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1897" sha1="m60laar068pautjlls836k2vz3w8qgl" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Аляксандр Аляксандравіч Зімін''' ({{lang-ru|Александр Александрович Зимин}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі гісторык.

Скончыў Сярэднеазіяцкі ўніверсітэт ([[Ташкент]], 1942). У 1947—1973 гг. працаваў у Маскоўскім гісторыка-архіўным інстытуце. Адначасова з 1951 г. у [[Інстытут гісторыі АН СССР|Інстытуце гісторыі АН СССР]].

Працаваў па [[Гісторыя Расія|гісторыі Расіі]] IX—XVIII стст., [[гістарыяграфія|гістарыяграфіі]], крыніцазнаўстве. Заснаваў новы напрамак у вывучэнні перыяду [[феадалізм]]у, якое тлумачыць працэс ўтварэння і ўмацавання адзінай рускай дзяржавы. Даследаваў узаемаадносіны Расіі з татарскімі ханствамі ў XV–XVI стст., вывучаў паходы [[Іван IV|Івана IV]] на [[Казань]] і каланізацыю Сярэдняга Паволжа пасля падзення [[Казанскае ханства|Казанскага ханства]].

== Літаратура ==
* Каштанов С.М. Александр Александрович Зимин — исследователь и педагог // История СССР. 1980. № 6;
* Александр Александрович Зимин: Биобиблиогр. указ. М., 2000.
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]][[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]][[Катэгорыя:Археографы СССР]][[Катэгорыя:Медыявісты]]</text>
      <sha1>m60laar068pautjlls836k2vz3w8qgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Герберт Браўнел</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809903</id>
    <revision>
      <id>5157805</id>
      <timestamp>2026-06-24T04:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Герберт Браўнел''' (нарадзіўся 20 лютага 1904 г. у Перу, памёр 1 мая 1996 г. у Нью-Ёрку) — амерыканскі палітык.  == Біяграфія == Ён вучыўся ва Універсітэце Небраскі і Ельскім універсітэце, дзе скончыў юрыдычную адукацыю і быў прыняты ў калегію адвакатаў. Неўзаб...»</comment>
      <origin>5157805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1048" sha1="4qb6acq6xppwm09c4k7cqxjzdjhb3ip" xml:space="preserve">'''Герберт Браўнел''' (нарадзіўся 20 лютага 1904 г. у Перу, памёр 1 мая 1996 г. у Нью-Ёрку) — амерыканскі палітык.

== Біяграфія ==
Ён вучыўся ва Універсітэце Небраскі і Ельскім універсітэце, дзе скончыў юрыдычную адукацыю і быў прыняты ў калегію адвакатаў. Неўзабаве пасля гэтага ён пачаў займацца юрыдычнай практыкай у кампаніі «Кларк, Бакнер і Балантайн» і далучыўся да Рэспубліканскай партыі. У студзені 1953 года Дуайт Эйзенхаўэр прапанаваў яго на пасаду генеральнага пракурора. Ён займаў гэтую пасаду да лістапада 1957 года, калі стаў суддзёй Пастаяннага арбітражнага суда ў Гаазе.</text>
      <sha1>4qb6acq6xppwm09c4k7cqxjzdjhb3ip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157806</id>
      <parentid>5157805</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1057" sha1="b3fuhbu9r31ow0fd0ys3ntc9hqy0gtt" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Герберт Браўнел''' (нарадзіўся 20 лютага 1904 г. у Перу, памёр 1 мая 1996 г. у Нью-Ёрку) — амерыканскі палітык.

== Біяграфія ==
Ён вучыўся ва Універсітэце Небраскі і Ельскім універсітэце, дзе скончыў юрыдычную адукацыю і быў прыняты ў калегію адвакатаў. Неўзабаве пасля гэтага ён пачаў займацца юрыдычнай практыкай у кампаніі «Кларк, Бакнер і Балантайн» і далучыўся да Рэспубліканскай партыі. У студзені 1953 года Дуайт Эйзенхаўэр прапанаваў яго на пасаду генеральнага пракурора. Ён займаў гэтую пасаду да лістапада 1957 года, калі стаў суддзёй Пастаяннага арбітражнага суда ў Гаазе.</text>
      <sha1>b3fuhbu9r31ow0fd0ys3ntc9hqy0gtt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157807</id>
      <parentid>5157806</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1096" sha1="sve88f3byqjvj0wayjoj0luyoh613tg" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Герберт Браўнел''' (20 лютага 1904, Перу — 1 мая 1996, Нью-Ёрк) — амерыканскі палітык.

== Біяграфія ==
Ён вучыўся ва Універсітэце Небраскі і Ельскім універсітэце, дзе скончыў юрыдычную адукацыю і быў прыняты ў калегію адвакатаў. Неўзабаве пасля гэтага ён пачаў займацца юрыдычнай практыкай у кампаніі «Кларк, Бакнер і Балантайн» і далучыўся да Рэспубліканскай партыі. У студзені 1953 года Дуайт Эйзенхаўэр прапанаваў яго на пасаду генеральнага пракурора. Ён займаў гэтую пасаду да лістапада 1957 года, калі стаў суддзёй Пастаяннага арбітражнага суда ў Гаазе.
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Браўнел Герберт}}</text>
      <sha1>sve88f3byqjvj0wayjoj0luyoh613tg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157808</id>
      <parentid>5157807</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1204" sha1="00apmsabeehj3hj8rsrtzi2srwkgwhb" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Герберт Браўнел''' (20 лютага 1904, Перу — 1 мая 1996, Нью-Ёрк) — амерыканскі палітык.

== Біяграфія ==
Ён вучыўся ва Універсітэце Небраскі і Ельскім універсітэце, дзе скончыў юрыдычную адукацыю і быў прыняты ў калегію адвакатаў. Неўзабаве пасля гэтага ён пачаў займацца юрыдычнай практыкай у кампаніі «Кларк, Бакнер і Балантайн» і далучыўся да Рэспубліканскай партыі. У студзені 1953 года Дуайт Эйзенхаўэр прапанаваў яго на пасаду генеральнага пракурора. Ён займаў гэтую пасаду да лістапада 1957 года, калі стаў суддзёй Пастаяннага арбітражнага суда ў Гаазе.
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Генеральныя пракуроры ЗША}}
{{Кабінет Дуайта Эйзенхаўэра}}
{{DEFAULTSORT:Браўнел Герберт}}</text>
      <sha1>00apmsabeehj3hj8rsrtzi2srwkgwhb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157809</id>
      <parentid>5157808</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1235" sha1="37aicm6qt8nren7vx64hl5fj3d2c27s" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Герберт Браўнел''' ({{lang-en|}}; 20 лютага 1904, Перу — 1 мая 1996, Нью-Ёрк) — амерыканскі палітык.

== Біяграфія ==
Ён вучыўся ва Універсітэце Небраскі і Ельскім універсітэце, дзе скончыў юрыдычную адукацыю і быў прыняты ў калегію адвакатаў. Неўзабаве пасля гэтага ён пачаў займацца юрыдычнай практыкай у кампаніі «Кларк, Бакнер і Балантайн» і далучыўся да Рэспубліканскай партыі. У студзені 1953 года Дуайт Эйзенхаўэр прапанаваў яго на пасаду генеральнага пракурора. Ён займаў гэтую пасаду да лістапада 1957 года, калі стаў суддзёй Пастаяннага арбітражнага суда ў Гаазе.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Генеральныя пракуроры ЗША}}
{{Кабінет Дуайта Эйзенхаўэра}}
{{DEFAULTSORT:Браўнел Герберт}}</text>
      <sha1>37aicm6qt8nren7vx64hl5fj3d2c27s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157811</id>
      <parentid>5157809</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1255" sha1="7n7thkoim6qocn48410qg8gxzzw1wup" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Герберт Браўнел''' ({{lang-en|Herbert Brownell Jr.}}; 20 лютага 1904, Перу — 1 мая 1996, Нью-Ёрк) — амерыканскі палітык.

== Біяграфія ==
Ён вучыўся ва Універсітэце Небраскі і Ельскім універсітэце, дзе скончыў юрыдычную адукацыю і быў прыняты ў калегію адвакатаў. Неўзабаве пасля гэтага ён пачаў займацца юрыдычнай практыкай у кампаніі «Кларк, Бакнер і Балантайн» і далучыўся да Рэспубліканскай партыі. У студзені 1953 года Дуайт Эйзенхаўэр прапанаваў яго на пасаду генеральнага пракурора. Ён займаў гэтую пасаду да лістапада 1957 года, калі стаў суддзёй Пастаяннага арбітражнага суда ў Гаазе.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Генеральныя пракуроры ЗША}}
{{Кабінет Дуайта Эйзенхаўэра}}
{{DEFAULTSORT:Браўнел Герберт}}</text>
      <sha1>7n7thkoim6qocn48410qg8gxzzw1wup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уільям Мітчэл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809904</id>
    <revision>
      <id>5157814</id>
      <timestamp>2026-06-24T04:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{ДД}} '''Уільям Дэвіт Мітчэл''' (9 верасня 1874 г., Вінона, штат Нью-Ёрк — 24 жніўня 1955 г., Сайосэт, штат Нью-Ёрк) — амерыканскі палітык.  ==Біяграфія== Сын Уільяма Б. Мітчэла (1832—1900), юрыста і суддзі з Мінесоты, вучыўся ва Універсітэце Мінесоты. Пазней пераехаў у Н...»</comment>
      <origin>5157814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="749" sha1="lp5gn1qsta4azcdongozfbq3c5c9gq7" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Уільям Дэвіт Мітчэл''' (9 верасня 1874 г., Вінона, штат Нью-Ёрк — 24 жніўня 1955 г., Сайосэт, штат Нью-Ёрк) — амерыканскі палітык.

==Біяграфія==
Сын Уільяма Б. Мітчэла (1832—1900), юрыста і суддзі з Мінесоты, вучыўся ва Універсітэце Мінесоты. Пазней пераехаў у Нью-Ёрк.

З 1925 па 1929 год ён займаў пасаду Генеральнага пракурора ЗША, а пазней стаў 54-м Генеральным пракурорам ЗША пры прэзідэнце Герберце Гуверы з 1929 па 1933 год.</text>
      <sha1>lp5gn1qsta4azcdongozfbq3c5c9gq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157815</id>
      <parentid>5157814</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="9r4ywtdzl5bpy009rmdfykm0trhgyge" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Уільям Дэвіт Мітчэл''' (9 верасня 1874 г., Вінона, штат Нью-Ёрк — 24 жніўня 1955 г., Сайосэт, штат Нью-Ёрк) — амерыканскі палітык.

== Біяграфія ==
Сын Уільяма Б. Мітчэла (1832—1900), юрыста і суддзі з Мінесоты, вучыўся ва Універсітэце Мінесоты. Пазней пераехаў у Нью-Ёрк.

З 1925 па 1929 год ён займаў пасаду Генеральнага пракурора ЗША, а пазней стаў 54-м Генеральным пракурорам ЗША пры прэзідэнце Герберце Гуверы з 1929 па 1933 год.

== Спасылкі ==

{{Генеральныя пракуроры ЗША}}</text>
      <sha1>9r4ywtdzl5bpy009rmdfykm0trhgyge</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157816</id>
      <parentid>5157815</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="05ifn5q7dam69w0h0p2n3a0mugc71qy" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Уільям Дэвіт Мітчэл''' (9 верасня 1874 г., Вінона, штат Нью-Ёрк — 24 жніўня 1955 г., Сайосэт, штат Нью-Ёрк) — амерыканскі палітык.

== Біяграфія ==
Сын Уільяма Б. Мітчэла (1832—1900), юрыста і суддзі з Мінесоты, вучыўся ва Універсітэце Мінесоты. Пазней пераехаў у Нью-Ёрк.

З 1925 па 1929 год ён займаў пасаду Генеральнага пракурора ЗША, а пазней стаў 54-м Генеральным пракурорам ЗША пры прэзідэнце Герберце Гуверы з 1929 па 1933 год.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==

{{Генеральныя пракуроры ЗША}}</text>
      <sha1>05ifn5q7dam69w0h0p2n3a0mugc71qy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157817</id>
      <parentid>5157816</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T04:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5157817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="895" sha1="6rekyd948zalmr6my7jg9am561ce4rz" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Уільям Дэвіт Мітчэл''' (9 верасня 1874 г., Вінона, штат Нью-Ёрк — 24 жніўня 1955 г., Сайосэт, штат Нью-Ёрк) — амерыканскі палітык.

== Біяграфія ==
Сын Уільяма Б. Мітчэла (1832—1900), юрыста і суддзі з Мінесоты, вучыўся ва Універсітэце Мінесоты. Пазней пераехаў у Нью-Ёрк.

З 1925 па 1929 год ён займаў пасаду Генеральнага пракурора ЗША, а пазней стаў 54-м Генеральным пракурорам ЗША пры прэзідэнце Герберце Гуверы з 1929 па 1933 год.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==

{{Генеральныя пракуроры ЗША}}
{{Кабінет Герберта Гувера}}</text>
      <sha1>6rekyd948zalmr6my7jg9am561ce4rz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rebel Cops</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809905</id>
    <revision>
      <id>5157833</id>
      <timestamp>2026-06-24T08:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1319577351|Rebel Cops]]»</comment>
      <origin>5157833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8092" sha1="89t4kusq9vav32x6fgf0gv6w90rcu9c" xml:space="preserve">{{Картка гульні}}

'''Rebel Cops''' — [[відэагульня]] ў жанры [[Пакрокавая тактыка|пакрокавай тактыкі]] 2019 года, распрацаваная студыяй [[Weappy Studio]] і выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня з'яўляецца адгалінаваннем ад «[[This Is the Police]]» і «[[This Is the Police 2]]». Гульцы кіруюць былымі паліцэйскімі, якія змагаюцца супраць бандытаў і карумпаванага паліцэйскага дэпартамента&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://store.steampowered.com/app/970960/Rebel_Cops/|title=Save 75% on Rebel Cops on Steam|website=store.steampowered.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
Гульцы кіруюць групай былых паліцэйскіх, якія звольніліся, калі іх невялікі горад, уключаючы паліцэйскі дэпартамент, быў захоплены расійскім гангстарам. Змагаючыся за вызваленне свайго горада, гульцы ўступаюць у пакрокавыя тактычныя баі супраць бандытаў і карумпаваных паліцэйскіх. Гульцы могуць спрабаваць арыштоўваць злачынцаў, але шанец поспеху залежыць ад некалькі фактараў, як, напрыклад, запужанасць афіцэра. Калі атрымліваецца арыштаваць ворага, ён выдаляецца з карты. Такім чынам гулец здабывае сабе больш [[Пункт досведу|пунктаў досведу]]. Арышт ворагаў замест іх знішчэння таксама прыносіць «пункты бунту», якія выкарыстоўваюцца для актывацыі спецыяльных здатнасцей. Пры павышэнні ўзроўню гульцы могуць наладжваць паліцэйскіх афіцэраў, надаючы ім спецыяльныя здатнасці — напрыклад, магчымасць даваць адпор у параненым стане або арыштоўваць ворагаў на адлегласці. Персанажы могуць аўтаматычна папярэджваць адзін аднаго, калі іх вось-вось заўважаць падазраваныя&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;.

Персанажы не маюць [[Адзінка здароўя|адзінкі здароўя]]; замест гэтага любы паранены памірае праз некалькі раўндаў ад страты крыві, калі яго не стабілізаваць. Выключэннем з'яўляюцца стрэлы ў галаву — яны імгненна забіваюць без шлема. Раненні ног выводзяць персанажа са строю, а стрэл у руку пазбаўляе яго магчымасці адстрэльвацца. Раненні ў грудзі выклікаюць крывацёк удвая хутчэй. Гульцы маюць абмежаваную колькасць захаванняў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Гульня вядзецца з [[Ізаметрычная графіка ў відэагульнях|ізаметрычным відам]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamepressure.com/games/rebel-cops/z15921|title=Rebel Cops - Game Database|website=Gamepressure.com|date=2019-09-10|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка ==
[[THQ Nordic]] выпусціла Rebel Cops для [[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]] 17 верасня 2019 года. [[HandyGames]] выпусціла яе для [[iOS]] і [[Android]] 23 красавіка 2020 года&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Ацэнкі ==
Rebel Cops атрымала змяшаныя водгукі на [[Metacritic]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/rebel-cops/|title=Rebel Cops Reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Rock Paper Shotgun]] адзначыла, што гульцам не хапае звестак для прыняцця рашэнняў, што, на думку рэцэнзентаў, робіць праходжанне [[Узровень (відэагульні)|ўзроўняў]] нецікавым і манатонным&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;. [[Polygon (вэбсайт)|Polygon]] быў расчараваны, што гульнявы працэс адрозніваецца ад таго, што паказвалася ў трэйлерах — па іх меркаванні, прэзентацыі стваралі ўражанне гульні ў духу [[Лонгмайр (тэлесерыял)|«Лонгмайра»]]. Рэцэнзенты адзначылі, што гульня не дрэнная, але мае слабы тэмп і недастатковую глыбіню&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.polygon.com/reviews/2019/9/18/20870892/rebel-cops-review-impressions-pc-switch-ps4-xbox-one/|title=Rebel Cops presents an uncomfortable view of crime and punishment|first=Charlie|last=Hall|website=Polygon.com|date=2019-09-18|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Nintendo Life]] пахваліла магчымасць паўторнага праходжання, складаны, але даступны для разумення гульнявы працэс і дызайн місій, аднак выказала незадаволенасць сюжэтам і карыстальніцкім інтэрфейсам версіі для Switch&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nintendolife.com/reviews/switch-eshop/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops (Switch) - A Bland Setting Gives Way To Challenging Tactical Action|first=Nintendo|last=Life|website=Nintendo Life|date=2019-09-23|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Push Square]] атрымалі задавальненне ад выкліку, звязанага з недахопам адзінак здароўя і сціплымі рэсурсамі, аднак адзначыла, што больш адкрытыя місіі губляюць гэтую напружанасць і становяцца невыразнымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops - Intense Turn-Based Tactical Response|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2019-09-16|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/rebel-cops/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт}}
[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2019 года]]</text>
      <sha1>89t4kusq9vav32x6fgf0gv6w90rcu9c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157836</id>
      <parentid>5157833</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5157836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8130" sha1="quwg3k7vqittmpet5s9ld468r3zf8tj" xml:space="preserve">{{Картка гульні}}

'''Rebel Cops''' — [[відэагульня]] ў жанры [[Пакрокавая тактыка|пакрокавай тактыкі]] 2019 года, распрацаваная студыяй [[Weappy Studio]] і выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня з'яўляецца адгалінаваннем ад «[[This Is the Police]]» і «[[This Is the Police 2]]». Гульцы кіруюць былымі паліцэйскімі, якія змагаюцца супраць бандытаў і карумпаванага паліцэйскага дэпартамента&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://store.steampowered.com/app/970960/Rebel_Cops/|title=Save 75% on Rebel Cops on Steam|website=store.steampowered.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
Гульцы кіруюць групай былых паліцэйскіх, якія звольніліся, калі іх невялікі горад, уключаючы паліцэйскі дэпартамент, быў захоплены расійскім гангстарам. Змагаючыся за вызваленне свайго горада, гульцы ўступаюць у пакрокавыя тактычныя баі супраць бандытаў і карумпаваных паліцэйскіх. Гульцы могуць спрабаваць арыштоўваць злачынцаў, але шанец поспеху залежыць ад некалькі фактараў, як, напрыклад, запужанасць афіцэра. Калі атрымліваецца арыштаваць ворага, ён выдаляецца з карты. Такім чынам гулец здабывае сабе больш [[Пункт досведу|пунктаў досведу]]. Арышт ворагаў замест іх знішчэння таксама прыносіць «пункты бунту», якія выкарыстоўваюцца для актывацыі спецыяльных здатнасцей. Пры павышэнні ўзроўню гульцы могуць наладжваць паліцэйскіх афіцэраў, надаючы ім спецыяльныя здатнасці — напрыклад, магчымасць даваць адпор у параненым стане або арыштоўваць ворагаў на адлегласці. Персанажы могуць аўтаматычна папярэджваць адзін аднаго, калі іх вось-вось заўважаць падазраваныя&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;.

Персанажы не маюць [[Адзінка здароўя|адзінкі здароўя]]; замест гэтага любы паранены памірае праз некалькі раўндаў ад страты крыві, калі яго не стабілізаваць. Выключэннем з'яўляюцца стрэлы ў галаву — яны імгненна забіваюць без шлема. Раненні ног выводзяць персанажа са строю, а стрэл у руку пазбаўляе яго магчымасці адстрэльвацца. Раненні ў грудзі выклікаюць крывацёк удвая хутчэй. Гульцы маюць абмежаваную колькасць захаванняў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Гульня вядзецца з [[Ізаметрычная графіка ў відэагульнях|ізаметрычным відам]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamepressure.com/games/rebel-cops/z15921|title=Rebel Cops - Game Database|website=Gamepressure.com|date=2019-09-10|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка ==
[[THQ Nordic]] выпусціла Rebel Cops для [[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]] 17 верасня 2019 года. [[HandyGames]] выпусціла яе для [[iOS]] і [[Android]] 23 красавіка 2020 года&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Ацэнкі ==
Rebel Cops атрымала змяшаныя водгукі на [[Metacritic]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/rebel-cops/|title=Rebel Cops Reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Rock Paper Shotgun]] адзначыла, што гульцам не хапае звестак для прыняцця рашэнняў, што, на думку рэцэнзентаў, робіць праходжанне [[Узровень (відэагульні)|ўзроўняў]] нецікавым і манатонным&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;. [[Polygon (вэбсайт)|Polygon]] быў расчараваны, што гульнявы працэс адрозніваецца ад таго, што паказвалася ў трэйлерах — па іх меркаванні, прэзентацыі стваралі ўражанне гульні ў духу [[Лонгмайр (тэлесерыял)|«Лонгмайра»]]. Рэцэнзенты адзначылі, што гульня не дрэнная, але мае слабы тэмп і недастатковую глыбіню&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.polygon.com/reviews/2019/9/18/20870892/rebel-cops-review-impressions-pc-switch-ps4-xbox-one/|title=Rebel Cops presents an uncomfortable view of crime and punishment|first=Charlie|last=Hall|website=Polygon.com|date=2019-09-18|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Nintendo Life]] пахваліла магчымасць паўторнага праходжання, складаны, але даступны для разумення гульнявы працэс і дызайн місій, аднак выказала незадаволенасць сюжэтам і карыстальніцкім інтэрфейсам версіі для Switch&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nintendolife.com/reviews/switch-eshop/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops (Switch) - A Bland Setting Gives Way To Challenging Tactical Action|first=Nintendo|last=Life|website=Nintendo Life|date=2019-09-23|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Push Square]] атрымалі задавальненне ад выкліку, звязанага з недахопам адзінак здароўя і сціплымі рэсурсамі, аднак адзначыла, што больш адкрытыя місіі губляюць гэтую напружанасць і становяцца невыразнымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops - Intense Turn-Based Tactical Response|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2019-09-16|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/rebel-cops/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2019 года]]</text>
      <sha1>quwg3k7vqittmpet5s9ld468r3zf8tj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157847</id>
      <parentid>5157836</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8382" sha1="aqlsykb2juajyn1cdoax8e0r6d2r6iz" xml:space="preserve">{{Картка гульні|праграміст={{!}}праграміст=Илья Янович&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;}}

'''Rebel Cops''' — [[відэагульня]] ў жанры [[Пакрокавая тактыка|пакрокавай тактыкі]] 2019 года, распрацаваная студыяй [[Weappy Studio]] і выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня з'яўляецца адгалінаваннем ад «[[This Is the Police]]» і «[[This Is the Police 2]]». Гульцы кіруюць былымі паліцэйскімі, якія змагаюцца супраць бандытаў і карумпаванага паліцэйскага дэпартамента&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://store.steampowered.com/app/970960/Rebel_Cops/|title=Save 75% on Rebel Cops on Steam|website=store.steampowered.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
Гульцы кіруюць групай былых паліцэйскіх, якія звольніліся, калі іх невялікі горад, уключаючы паліцэйскі дэпартамент, быў захоплены расійскім гангстарам. Змагаючыся за вызваленне свайго горада, гульцы ўступаюць у пакрокавыя тактычныя баі супраць бандытаў і карумпаваных паліцэйскіх. Гульцы могуць спрабаваць арыштоўваць злачынцаў, але шанец поспеху залежыць ад некалькі фактараў, як, напрыклад, запужанасць афіцэра. Калі атрымліваецца арыштаваць ворага, ён выдаляецца з карты. Такім чынам гулец здабывае сабе больш [[Пункт досведу|пунктаў досведу]]. Арышт ворагаў замест іх знішчэння таксама прыносіць «пункты бунту», якія выкарыстоўваюцца для актывацыі спецыяльных здатнасцей. Пры павышэнні ўзроўню гульцы могуць наладжваць паліцэйскіх афіцэраў, надаючы ім спецыяльныя здатнасці — напрыклад, магчымасць даваць адпор у параненым стане або арыштоўваць ворагаў на адлегласці. Персанажы могуць аўтаматычна папярэджваць адзін аднаго, калі іх вось-вось заўважаць падазраваныя&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;.

Персанажы не маюць [[Адзінка здароўя|адзінкі здароўя]]; замест гэтага любы паранены памірае праз некалькі раўндаў ад страты крыві, калі яго не стабілізаваць. Выключэннем з'яўляюцца стрэлы ў галаву — яны імгненна забіваюць без шлема. Раненні ног выводзяць персанажа са строю, а стрэл у руку пазбаўляе яго магчымасці адстрэльвацца. Раненні ў грудзі выклікаюць крывацёк удвая хутчэй. Гульцы маюць абмежаваную колькасць захаванняў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Гульня вядзецца з [[Ізаметрычная графіка ў відэагульнях|ізаметрычным відам]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamepressure.com/games/rebel-cops/z15921|title=Rebel Cops - Game Database|website=Gamepressure.com|date=2019-09-10|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка ==
[[THQ Nordic]] выпусціла Rebel Cops для [[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]] 17 верасня 2019 года. [[HandyGames]] выпусціла яе для [[iOS]] і [[Android]] 23 красавіка 2020 года&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Ацэнкі ==
Rebel Cops атрымала змяшаныя водгукі на [[Metacritic]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/rebel-cops/|title=Rebel Cops Reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Rock Paper Shotgun]] адзначыла, што гульцам не хапае звестак для прыняцця рашэнняў, што, на думку рэцэнзентаў, робіць праходжанне [[Узровень (відэагульні)|ўзроўняў]] нецікавым і манатонным&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;. [[Polygon (вэбсайт)|Polygon]] быў расчараваны, што гульнявы працэс адрозніваецца ад таго, што паказвалася ў трэйлерах — па іх меркаванні, прэзентацыі стваралі ўражанне гульні ў духу [[Лонгмайр (тэлесерыял)|«Лонгмайра»]]. Рэцэнзенты адзначылі, што гульня не дрэнная, але мае слабы тэмп і недастатковую глыбіню&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.polygon.com/reviews/2019/9/18/20870892/rebel-cops-review-impressions-pc-switch-ps4-xbox-one/|title=Rebel Cops presents an uncomfortable view of crime and punishment|first=Charlie|last=Hall|website=Polygon.com|date=2019-09-18|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Nintendo Life]] пахваліла магчымасць паўторнага праходжання, складаны, але даступны для разумення гульнявы працэс і дызайн місій, аднак выказала незадаволенасць сюжэтам і карыстальніцкім інтэрфейсам версіі для Switch&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nintendolife.com/reviews/switch-eshop/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops (Switch) - A Bland Setting Gives Way To Challenging Tactical Action|first=Nintendo|last=Life|website=Nintendo Life|date=2019-09-23|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Push Square]] атрымалі задавальненне ад выкліку, звязанага з недахопам адзінак здароўя і сціплымі рэсурсамі, аднак адзначыла, што больш адкрытыя місіі губляюць гэтую напружанасць і становяцца невыразнымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops - Intense Turn-Based Tactical Response|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2019-09-16|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/rebel-cops/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2019 года]]</text>
      <sha1>aqlsykb2juajyn1cdoax8e0r6d2r6iz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157848</id>
      <parentid>5157847</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T09:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8358" sha1="a2qs6yyqktrufk0yrh8p8ryt7nyi2aw" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Илья Янович&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Rebel Cops''' — [[відэагульня]] ў жанры [[Пакрокавая тактыка|пакрокавай тактыкі]] 2019 года, распрацаваная студыяй [[Weappy Studio]] і выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня з'яўляецца адгалінаваннем ад «[[This Is the Police]]» і «[[This Is the Police 2]]». Гульцы кіруюць былымі паліцэйскімі, якія змагаюцца супраць бандытаў і карумпаванага паліцэйскага дэпартамента&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://store.steampowered.com/app/970960/Rebel_Cops/|title=Save 75% on Rebel Cops on Steam|website=store.steampowered.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
Гульцы кіруюць групай былых паліцэйскіх, якія звольніліся, калі іх невялікі горад, уключаючы паліцэйскі дэпартамент, быў захоплены расійскім гангстарам. Змагаючыся за вызваленне свайго горада, гульцы ўступаюць у пакрокавыя тактычныя баі супраць бандытаў і карумпаваных паліцэйскіх. Гульцы могуць спрабаваць арыштоўваць злачынцаў, але шанец поспеху залежыць ад некалькі фактараў, як, напрыклад, запужанасць афіцэра. Калі атрымліваецца арыштаваць ворага, ён выдаляецца з карты. Такім чынам гулец здабывае сабе больш [[Пункт досведу|пунктаў досведу]]. Арышт ворагаў замест іх знішчэння таксама прыносіць «пункты бунту», якія выкарыстоўваюцца для актывацыі спецыяльных здатнасцей. Пры павышэнні ўзроўню гульцы могуць наладжваць паліцэйскіх афіцэраў, надаючы ім спецыяльныя здатнасці — напрыклад, магчымасць даваць адпор у параненым стане або арыштоўваць ворагаў на адлегласці. Персанажы могуць аўтаматычна папярэджваць адзін аднаго, калі іх вось-вось заўважаць падазраваныя&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;.

Персанажы не маюць [[Адзінка здароўя|адзінкі здароўя]]; замест гэтага любы паранены памірае праз некалькі раўндаў ад страты крыві, калі яго не стабілізаваць. Выключэннем з'яўляюцца стрэлы ў галаву — яны імгненна забіваюць без шлема. Раненні ног выводзяць персанажа са строю, а стрэл у руку пазбаўляе яго магчымасці адстрэльвацца. Раненні ў грудзі выклікаюць крывацёк удвая хутчэй. Гульцы маюць абмежаваную колькасць захаванняў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Гульня вядзецца з [[Ізаметрычная графіка ў відэагульнях|ізаметрычным відам]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamepressure.com/games/rebel-cops/z15921|title=Rebel Cops - Game Database|website=Gamepressure.com|date=2019-09-10|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка ==
[[THQ Nordic]] выпусціла Rebel Cops для [[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]] 17 верасня 2019 года. [[HandyGames]] выпусціла яе для [[iOS]] і [[Android]] 23 красавіка 2020 года&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Ацэнкі ==
Rebel Cops атрымала змяшаныя водгукі на [[Metacritic]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/rebel-cops/|title=Rebel Cops Reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Rock Paper Shotgun]] адзначыла, што гульцам не хапае звестак для прыняцця рашэнняў, што, на думку рэцэнзентаў, робіць праходжанне [[Узровень (відэагульні)|ўзроўняў]] нецікавым і манатонным&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;. [[Polygon (вэбсайт)|Polygon]] быў расчараваны, што гульнявы працэс адрозніваецца ад таго, што паказвалася ў трэйлерах — па іх меркаванні, прэзентацыі стваралі ўражанне гульні ў духу [[Лонгмайр (тэлесерыял)|«Лонгмайра»]]. Рэцэнзенты адзначылі, што гульня не дрэнная, але мае слабы тэмп і недастатковую глыбіню&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.polygon.com/reviews/2019/9/18/20870892/rebel-cops-review-impressions-pc-switch-ps4-xbox-one/|title=Rebel Cops presents an uncomfortable view of crime and punishment|first=Charlie|last=Hall|website=Polygon.com|date=2019-09-18|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Nintendo Life]] пахваліла магчымасць паўторнага праходжання, складаны, але даступны для разумення гульнявы працэс і дызайн місій, аднак выказала незадаволенасць сюжэтам і карыстальніцкім інтэрфейсам версіі для Switch&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nintendolife.com/reviews/switch-eshop/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops (Switch) - A Bland Setting Gives Way To Challenging Tactical Action|first=Nintendo|last=Life|website=Nintendo Life|date=2019-09-23|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Push Square]] атрымалі задавальненне ад выкліку, звязанага з недахопам адзінак здароўя і сціплымі рэсурсамі, аднак адзначыла, што больш адкрытыя місіі губляюць гэтую напружанасць і становяцца невыразнымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops - Intense Turn-Based Tactical Response|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2019-09-16|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/rebel-cops/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2019 года]]</text>
      <sha1>a2qs6yyqktrufk0yrh8p8ryt7nyi2aw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157865</id>
      <parentid>5157848</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <origin>5157865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8358" sha1="dxbxanovg213iqyovl8h4f09v5nblcm" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Ілля Яновіч&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Rebel Cops''' — [[відэагульня]] ў жанры [[Пакрокавая тактыка|пакрокавай тактыкі]] 2019 года, распрацаваная студыяй [[Weappy Studio]] і выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня з'яўляецца адгалінаваннем ад «[[This Is the Police]]» і «[[This Is the Police 2]]». Гульцы кіруюць былымі паліцэйскімі, якія змагаюцца супраць бандытаў і карумпаванага паліцэйскага дэпартамента&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://store.steampowered.com/app/970960/Rebel_Cops/|title=Save 75% on Rebel Cops on Steam|website=store.steampowered.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
Гульцы кіруюць групай былых паліцэйскіх, якія звольніліся, калі іх невялікі горад, уключаючы паліцэйскі дэпартамент, быў захоплены расійскім гангстарам. Змагаючыся за вызваленне свайго горада, гульцы ўступаюць у пакрокавыя тактычныя баі супраць бандытаў і карумпаваных паліцэйскіх. Гульцы могуць спрабаваць арыштоўваць злачынцаў, але шанец поспеху залежыць ад некалькі фактараў, як, напрыклад, запужанасць афіцэра. Калі атрымліваецца арыштаваць ворага, ён выдаляецца з карты. Такім чынам гулец здабывае сабе больш [[Пункт досведу|пунктаў досведу]]. Арышт ворагаў замест іх знішчэння таксама прыносіць «пункты бунту», якія выкарыстоўваюцца для актывацыі спецыяльных здатнасцей. Пры павышэнні ўзроўню гульцы могуць наладжваць паліцэйскіх афіцэраў, надаючы ім спецыяльныя здатнасці — напрыклад, магчымасць даваць адпор у параненым стане або арыштоўваць ворагаў на адлегласці. Персанажы могуць аўтаматычна папярэджваць адзін аднаго, калі іх вось-вось заўважаць падазраваныя&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;.

Персанажы не маюць [[Адзінка здароўя|адзінкі здароўя]]; замест гэтага любы паранены памірае праз некалькі раўндаў ад страты крыві, калі яго не стабілізаваць. Выключэннем з'яўляюцца стрэлы ў галаву — яны імгненна забіваюць без шлема. Раненні ног выводзяць персанажа са строю, а стрэл у руку пазбаўляе яго магчымасці адстрэльвацца. Раненні ў грудзі выклікаюць крывацёк удвая хутчэй. Гульцы маюць абмежаваную колькасць захаванняў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Гульня вядзецца з [[Ізаметрычная графіка ў відэагульнях|ізаметрычным відам]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamepressure.com/games/rebel-cops/z15921|title=Rebel Cops - Game Database|website=Gamepressure.com|date=2019-09-10|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка ==
[[THQ Nordic]] выпусціла Rebel Cops для [[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]] 17 верасня 2019 года. [[HandyGames]] выпусціла яе для [[iOS]] і [[Android]] 23 красавіка 2020 года&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Ацэнкі ==
Rebel Cops атрымала змяшаныя водгукі на [[Metacritic]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/rebel-cops/|title=Rebel Cops Reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Rock Paper Shotgun]] адзначыла, што гульцам не хапае звестак для прыняцця рашэнняў, што, на думку рэцэнзентаў, робіць праходжанне [[Узровень (відэагульні)|ўзроўняў]] нецікавым і манатонным&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;. [[Polygon (вэбсайт)|Polygon]] быў расчараваны, што гульнявы працэс адрозніваецца ад таго, што паказвалася ў трэйлерах — па іх меркаванні, прэзентацыі стваралі ўражанне гульні ў духу [[Лонгмайр (тэлесерыял)|«Лонгмайра»]]. Рэцэнзенты адзначылі, што гульня не дрэнная, але мае слабы тэмп і недастатковую глыбіню&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.polygon.com/reviews/2019/9/18/20870892/rebel-cops-review-impressions-pc-switch-ps4-xbox-one/|title=Rebel Cops presents an uncomfortable view of crime and punishment|first=Charlie|last=Hall|website=Polygon.com|date=2019-09-18|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Nintendo Life]] пахваліла магчымасць паўторнага праходжання, складаны, але даступны для разумення гульнявы працэс і дызайн місій, аднак выказала незадаволенасць сюжэтам і карыстальніцкім інтэрфейсам версіі для Switch&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nintendolife.com/reviews/switch-eshop/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops (Switch) - A Bland Setting Gives Way To Challenging Tactical Action|first=Nintendo|last=Life|website=Nintendo Life|date=2019-09-23|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Push Square]] атрымалі задавальненне ад выкліку, звязанага з недахопам адзінак здароўя і сціплымі рэсурсамі, аднак адзначыла, што больш адкрытыя місіі губляюць гэтую напружанасць і становяцца невыразнымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops - Intense Turn-Based Tactical Response|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2019-09-16|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/rebel-cops/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2019 года]]</text>
      <sha1>dxbxanovg213iqyovl8h4f09v5nblcm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5157869</id>
      <parentid>5157865</parentid>
      <timestamp>2026-06-24T10:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Feeleman</username>
        <id>163471</id>
      </contributor>
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5157869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8358" sha1="jp0kf0w7gcg1d8s3v8avs019edrxsux" xml:space="preserve">{{Картка гульні
|праграміст=Ілля Яновіч&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gamespot.com/reviews/this-is-the-police-review/1900-6416490/|title=This is the Police Review|website=GameSpot|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Rebel Cops''' — [[відэагульня]] ў жанры [[Пакрокавая тактыка|пакрокавай тактыкі]] 2019 года, распрацаваная студыяй [[Weappy Studio]] і выдадзеная кампаніяй [[THQ Nordic]]. Гульня з'яўляецца адгалінаваннем ад «[[This Is the Police]]» і «[[This Is the Police 2]]». Гульцы кіруюць былымі паліцэйскімі, якія змагаюцца супраць бандытаў і карумпаванага паліцэйскага дэпартамента&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://store.steampowered.com/app/970960/Rebel_Cops/|title=Save 75% on Rebel Cops on Steam|website=store.steampowered.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Гульнявы працэс ==
Гульцы кіруюць групай былых паліцэйскіх, якія звольніліся, калі іх невялікі горад, уключаючы паліцэйскі дэпартамент, быў захоплены расійскім гангстарам. Змагаючыся за вызваленне свайго горада, гульцы ўступаюць у пакрокавыя тактычныя баі супраць бандытаў і карумпаваных паліцэйскіх. Гульцы могуць спрабаваць арыштоўваць злачынцаў, але шанец поспеху залежыць ад некалькі фактараў, як, напрыклад, запужанасць афіцэра. Калі атрымліваецца арыштаваць ворага, ён выдаляецца з карты. Такім чынам гулец здабывае сабе больш [[Пункт досведу|пунктаў досведу]]. Арышт ворагаў замест іх знішчэння таксама прыносіць «пункты бунту», якія выкарыстоўваюцца для актывацыі спецыяльных здатнасцей. Пры павышэнні ўзроўню гульцы могуць наладжваць паліцэйскіх афіцэраў, надаючы ім спецыяльныя здатнасці — напрыклад, магчымасць даваць адпор у параненым стане або арыштоўваць ворагаў на адлегласці. Персанажы могуць аўтаматычна папярэджваць адзін аднаго, калі іх вось-вось заўважаць падазраваныя&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;.

Персанажы не маюць [[Адзінка здароўя|адзінкі здароўя]]; замест гэтага любы паранены памірае праз некалькі раўндаў ад страты крыві, калі яго не стабілізаваць. Выключэннем з'яўляюцца стрэлы ў галаву — яны імгненна забіваюць без шлема. Раненні ног выводзяць персанажа са строю, а стрэл у руку пазбаўляе яго магчымасці адстрэльвацца. Раненні ў грудзі выклікаюць крывацёк удвая хутчэй. Гульцы маюць абмежаваную колькасць захаванняў&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Гульня вядзецца з [[Ізаметрычная графіка ў відэагульнях|ізаметрычным відам]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.gamepressure.com/games/rebel-cops/z15921|title=Rebel Cops - Game Database|website=Gamepressure.com|date=2019-09-10|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Распрацоўка ==
[[THQ Nordic]] выпусціла Rebel Cops для [[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] і [[Nintendo Switch]] 17 верасня 2019 года. [[HandyGames]] выпусціла яе для [[iOS]] і [[Android]] 23 красавіка 2020 года&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Ацэнкі ==
Rebel Cops атрымала змяшаныя водгукі на [[Metacritic]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.metacritic.com/game/rebel-cops/|title=Rebel Cops Reviews - Metacritic|website=www.metacritic.com|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Rock Paper Shotgun]] адзначыла, што гульцам не хапае звестак для прыняцця рашэнняў, што, на думку рэцэнзентаў, робіць праходжанне [[Узровень (відэагульні)|ўзроўняў]] нецікавым і манатонным&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.rockpapershotgun.com/rebel-cops-review|аўтар=Matt Cox|загаловак=Wot I Think: Rebel Cops|год=2019-09-18|мова=en|выданне=Rock, Paper, Shotgun}}&lt;/ref&gt;. [[Polygon (вэбсайт)|Polygon]] быў расчараваны, што гульнявы працэс адрозніваецца ад таго, што паказвалася ў трэйлерах — па іх меркаванні, прэзентацыі стваралі ўражанне гульні ў духу «[[Лонгмайр (тэлесерыял)|Лонгмайра]]». Рэцэнзенты адзначылі, што гульня не дрэнная, але мае слабы тэмп і недастатковую глыбіню&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.polygon.com/reviews/2019/9/18/20870892/rebel-cops-review-impressions-pc-switch-ps4-xbox-one/|title=Rebel Cops presents an uncomfortable view of crime and punishment|first=Charlie|last=Hall|website=Polygon.com|date=2019-09-18|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Nintendo Life]] пахваліла магчымасць паўторнага праходжання, складаны, але даступны для разумення гульнявы працэс і дызайн місій, аднак выказала незадаволенасць сюжэтам і карыстальніцкім інтэрфейсам версіі для Switch&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.nintendolife.com/reviews/switch-eshop/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops (Switch) - A Bland Setting Gives Way To Challenging Tactical Action|first=Nintendo|last=Life|website=Nintendo Life|date=2019-09-23|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;. [[Push Square]] атрымалі задавальненне ад выкліку, звязанага з недахопам адзінак здароўя і сціплымі рэсурсамі, аднак адзначыла, што больш адкрытыя місіі губляюць гэтую напружанасць і становяцца невыразнымі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.pushsquare.com/reviews/ps4/rebel_cops|title=Review: Rebel Cops - Intense Turn-Based Tactical Response|first=Push|last=Square|website=Push Square|date=2019-09-16|access-date=2026-06-24}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Афіцыйны сайт|https://weappy-studio.com/rebel-cops/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]]
[[Катэгорыя:Гульні для Windows]]
[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]]
[[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]]
[[Катэгорыя:Гульні для Nintendo Switch]]
[[Катэгорыя:Гульні для macOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Linux]]
[[Катэгорыя:Гульні для iOS]]
[[Катэгорыя:Гульні для Android]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2019 года]]</text>
      <sha1>jp0kf0w7gcg1d8s3v8avs019edrxsux</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>