Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 11 чэрвеня 0 234 5166426 4995585 2026-07-16T05:37:51Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5166426 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на чэрвень}} </noinclude> '''11 чэрвеня''' — сто шэсцьдзесят другі (сто шэсцьдзесят трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Novaja_ziamlia_1923.jpg|thumb|right|150px|Паэма Якуба Коласа «Новая зямля», 1923.]] * [[978]]: [[Уладзімір Святаславіч]] абвешчаны вялікім князем кіеўскім. * [[1042]]: Праз шлюб з Зояй Парфірароднай [[Канстанцін IX Манамах]] становіцца [[Імператар Візантыі|імператарам]] [[Візантыя|Візантыі]]. * [[1157]]: [[Альбрэхт Мядзведзь]] захапіў [[Брандэнбург-на-Хафелі|Брандэнбург]] і заснаваў [[Маркграфства Брандэнбург]] * [[1508]]: [[Міхаіл Глінскі]] з войскам рушыў з-пад [[Клецк]]а на [[Менск]]. * [[1770]]: [[Джэймс Кук]] на караблі «Індэвар» пачаў даследаваць [[Вялікі бар'ерны рыф]]. * [[1792]]: [[Бітва пад Мірам (1792)|Бітва пад Мірам]] завяршылася перамогай рускіх войскаў над літвінамі. * [[1829]]: Рускія войскі разбілі туркаў у [[Бітва ў Кулеўчай|бітве ў Кулеўчай]] ([[Балгарыя]]) і гэтым адкрылі сабе шлях на [[Балканы]]. * [[1887]]: У [[Лондан|Лондане]] адкрыты [[Хамерсміцкі мост]] праз [[Тэмза|Тэмзу]]. * [[1923]]: Выйшла ў свет паэма [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «[[Новая зямля (паэма)|Новая зямля]]». * [[1937]]: Па абвінавачванні ў шпіянажы расстраляны савецкія военачальнікі [[Міхаіл Тухачэўскі|М. Тухачэўскі]], [[Іеранім Убарэвіч|І. Убарэвіч]], [[Іона Эмануілавіч Якір|І. Якір]] і інш. * [[1973]]: У [[Лівія|Лівіі]] абвешчана нацыяналізацыя амерыканскіх нафтавых кампаній. * [[1993]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Беларуска-армянскія адносіны|Арменіяй]] і [[Беларуска-азербайджанскія адносіны|Азербайджанам]]. == Нарадзіліся == [[Выява:Jacques-Yves Cousteau.jpg|thumb|150px|[[Жак-Іў Кусто]].]] * [[1673]]: [[Бернар Пікар]], мастак * [[1776]]: [[Джон Констэбл]], англійскі мастак * [[1842]]: [[Карл фон Ліндэ]], нямецкі фізік і інжынер * [[1857]]: [[Антоні Грабоўскі]], польскі інжынер-хімік, адзін з першых эсперанта-паэтаў, вядомы як «бацька паэзіі на [[эсперанта]]» (пам. 4.7. 1921) * [[1881]]: [[Мэгі Грыпенберг]], фінская балерына, педагог * [[1899]]: [[Ясунары Кавабата]], японскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (пам. [[16.4]].[[1972]]) * [[1900]]: [[Леапольда Марэчаль]], аргенцінскі пісьменнік (пам. 27.6.1970) * [[1902]]: [[Эрнст Вільгельм Най]], нямецкі мастак * [[1910]]: [[Жак-Іў Кусто]], французскі акіянограф (пам. 25.6.1997) * [[1911]]: [[Пётр Савачкін]], беларускі [[гісторык]] (пам. 11.11.1975) * [[1912]]: [[Уільям Бэзіётс]], амерыканскі жывапісец * [[1931]]: [[Уладзімір Мацюхін]], беларускі фізіёлаг і біяфізік * [[1935]]: [[Ніна Уладзіміраўна Цімафеева]], артыстка балета * [[1937]]: [[Дэвід Мамфард]], амерыканскі матэматык * [[1942]]: [[Яраслаў Фёдаравіч Пятроў|Яраслаў Пятроў]], беларускі [[спявак]] * [[1945]]: [[Маці Мандэл]], эстонскі археолаг * [[1959]]: [[Х'ю Лоры]], англійскі [[акцёр]] * [[1962]]: [[Эрыка Салумяэ]], эстонская велагоншчыца * [[1981]]: [[Аляксандр Анатолевіч Кобец|Аляксандр Кобец]], беларускі [[футбаліст]] * [[1985]]: [[Дзмітрый Калдун]], беларускі папулярны спявак * [[1992]]: [[Кірыл Аляксандравіч Прамудраў|Кірыл Прамудраў]], беларускі футбаліст * [[1994]]: [[Джэсіка Фокс]], аўстралійская спартсменка, алімпійская чэмпіёнка * [[1998]]: [[Вілма Мурта]], фінская скакуха з шостам == Памерлі == [[Выява:John Franklin.jpg|thumb|150px|[[Джон Франклін]].]] * [[1488]]: [[Якаў III (кароль Шатландыі)|Якаў III, кароль Шатландыі]] (нар. 1452) * [[1727]]: [[Георг I (кароль брытанскі)|Георг I, кароль брытанскі]] (нар. 28.5.1660) * [[1847]]: [[Джон Франклін]], даследчык [[Арктыка|Арктыкі]] (нар. 16.4.1786) * [[1956]]: [[Фрэнк Брэнгвін]], брытанскі мастак * [[1961]]: [[Лука (Война-Ясянецкі)]], рускі [[хірург]], [[пісьменнік]], епіскап [[РПЦ]], праваслаўны святы<!--, лаўрэат [[Сталінская прэмія|Сталінскай прэміі]] па медыцыне--> (нар. 9.5.1877) * [[1978]]: [[Янка Тарасевіч]], беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч (нар. 8(20).10.1892) * [[1979]]: [[Джон Уэйн]], амерыканскі [[акцёр]] (нар. 26.5.1907) * [[1982]]: [[Рыгор Семашкевіч]], беларускі пісьменнік і літаратуразнавец (нар. 12.9.1945) * [[1982]]: [[Анатоль Аляксеевіч Саланіцын]], савецкі акцёр * [[1988]]: [[Джузэпэ Сарагат]], прэзідэнт [[Італія|Італіі]] (нар. 19.9.1898) * [[1993]]: [[Віталь Канстанцінавіч Цвірка|Віталь Цвірка]], беларускі жывапісец (нар. 14.2.1913) * [[1993]]: [[Рэй Шаркі]], амерыканскі акцёр * [[1998]]: [[Зэнта Эрглэ]], латышская пісьменніца * [[2024]]: [[Франсуаза Ардзі]], французская спявачка, актрыса == Святкуюць == * {{Сцяг Аўстраліі}} [[Аўстралія]]: Дзень нараджэння каралевы * {{Сцяг Гаваяў}} [[Гаваі]], [[ЗША]]: дзень [[Камеамеа I]], свята ў гонар першага караля Гаваяў * {{Сцяг Даніі}} [[Данія]]: Дзень нараджэння Прынца Хенрыка <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|611]] </noinclude> [[Катэгорыя:11 чэрвеня| ]] bctb3kb5yvxr0d8i4zerrh1zjpuk4r4 14 мая 0 300 5166446 5139056 2026-07-16T06:21:09Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ дапаўненне 5166446 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на май}}</noinclude> '''14 мая''' ('''14 траўня''') — сто трыццаць чацвёрты (сто трыццаць пяты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1659]]: Войска маскоўскіх ваяводаў Змеева і Лабанава-Растоўскага пачало аблогу [[Быхаўскі замак|Быхаўскага замка]]. * [[1783]]: Расійская імператрыца [[Кацярына II]] выдала ўказ аб запрыгоньванні сялян на [[Украіна|Украіне]]. * [[1796]]: Англійскі ўрач [[Эдвард Джэнер]] упершыню зрабіў паспяховую прышчэпку ад [[воспа|воспы]]. * [[1831]]: Адбылася [[бітва пад Дашавам]] на Падоллі паміж атрадам польскіх паўстанцаў і расійскімі войскамі. * [[1900]]: У [[Парыж|Парыжы]] пачаліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1900|Другія Алімпійскія гульні]] сучаснасці, у іх упершыню прынялі ўдзел [[жанчына|жанчыны]]. * [[1918]]: [[Рада БНР]] даручыла [[Р. Скірмунт]]у фарміраванне новага ўрада [[БНР|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. * [[1923]]: У Беластоцкім акруговым судзе пачаўся «[[Працэс 45-ці]]», цэнтральнай яго фігурай была [[Вера Маслоўская]]. * [[1926]]: [[Майскі пераварот (Польшча)|Майскі пераварот]] у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], урад пайшоў у адстаўку, [[Станіслаў Вайцяхоўскі]] склаў прэзідэнцкія паўнамоцтвы. * [[1943]]: У [[СССР]] пачалося фарміраванне 1-й пяхотнай дывізіі імя Т. Касцюшкі [[Войска Польскае|Войска Польскага]], яе камандзірам прызначаны [[Зігмунд Берлінг]]. * [[1948]]: Абвешчана незалежнасць [[Ізраіль|Ізраіля]]. * [[1955]]: [[Варшаўскі дагавор]] падпісаны [[Албанія]]й, [[Народная Рэспубліка Балгарыя|Балгарыяй]], [[Венгерская Народная Рэспубліка|Венгрыяй]], [[ГДР]], [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчай]], [[Сацыялістычная Рэспубліка Румынія|Румыніяй]], [[СССР]] і [[Чэхаславацкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чэхаславакіяй]]. * [[1995]]: [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|Рэферэндум у Беларусі]] па пытаннях надання [[руская мова|рускай мове]] роўнага статуса з [[Беларуская мова|беларускай]] і ўстанаўлення новых [[сцяг Беларусі|Дзяржаўнага сцяга]] і [[герб Беларусі|Дзяржаўнага герба]]. * [[2007]]: [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]] надаў гербу «[[Пагоня]]» статус [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці]]. * [[2015]]: Далучэнне Рэспублікі Беларусь да [[Балонскі працэс|Балонскага працэсу]]. == Нарадзіліся == * [[1316]]: [[Карл IV Люксембургскі]], кароль Германіі * [[1863]]: [[Джон Чарлз Філдс]], канадскі матэматык * [[1899]]: [[Тодар Куніцкі]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч (пам. [[5.3]].[[1985]]) * [[1902]]: [[Луцыя Гарута]], латвійскі кампазітар * [[1905]]: [[Антоніа Берні]], аргенцінскі мастак * [[1922]]: [[Франья Туджман]], харвацкі дзяржаўны і палітычны дзеяч (пам. 10.12.[[1999]]) * [[1923]]: [[Мрынал Сен]], індыйскі кінарэжысёр * [[1927]]: [[Хейна Кійк]], эстонскі ппісьменнік * [[1932]]: [[Рычард Эстэс]], амерыканскі мастак * [[1944]]: [[Джордж Лукас]], амерыканскі кінарэжысёр * [[1989]]: [[Аліна Талай]], беларуская спартсменка-лёгкаатлетка == Памерлі == * [[649]]: [[Тэадор I (Папа Рымскі)|Тэадор I, Папа Рымскі]] * [[1610]]: [[Генрых IV (кароль Францыі)|Генрых IV, кароль Францыі]] * [[1643]]: [[Людовік XIII]], кароль Францыі * [[1791]]: [[Франчэска Лебрэн]], нямецкая спявачка * [[1847]]: [[Фані Мендэльсон]], нямецкі кампазітар * [[1873]]: [[Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў|Міхаіл Дзмітрыеў]], дырэктар Навагрудскай гімназіі (нар. [[1832]]) * [[1897]]: [[Рычард Кок]], 15-ы губернатар Тэхаса * [[1966]]: [[Людвіг Майднер]], нямецкі мастак * [[1983]]: [[Мігель Алеман Вальдэс]], прэзідэнт Мексікі * [[1983]]: [[Фёдар Аляксандравіч Абрамаў|Фёдар Абрамаў]], рускі пісьменнік (нар. [[20.2]].[[1920]]) * [[2005]]: [[Галіна Мікалаеўна Малажай|Галіна Малажай]], беларускі мовазнавец * [[2021]]: [[Эстэр Мягі]], эстонскі кампазітар == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Ізраіль}}, [[Дзень Незалежнасці Ізраіля]]. * {{Сцягафікацыя|Парагвай}}, Дзень сцяга. {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|514]] [[Катэгорыя:14 мая| ]] kcrl6hib54js8881vp2gqd7u2yj8ah0 15 ліпеня 0 320 5166387 5166022 2026-07-15T20:03:25Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5166387 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''15 ліпеня''' — сто дзевяноста шосты (сто дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1015]]: [[Святаполк Уладзіміравіч]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім Князем Кіеўскім]]. * [[1240]]: Адбылася [[Неўская бітва]] дружына [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Здарылася буйное вывяржэнне [[Вулкан Бандай|вулкана Бандай]]. * [[1918]]: Пачалася [[Бітва на Марне (1918)|бітва на Марне]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-суданскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Суданам]]. * [[2007]]: Адбылася ўрачыстая каранацыя [[абраз Маці Божай Гудагайскай|абраза Маці Божай Гудагайскай]] папскімі каронамі. * [[2014]]: [[Катастрофа ў Маскоўскім метрапалітэне (2014)|Аварыя]] ў [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскім метрапалітэне]] прывяла да гібелі людзей. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. * [[2020]]: У выніку кібератакі [[Кібератака на Twitter (2020)|ўзламаны шэраг топ-акаўнтаў]] на [[Twitter]]. == Нарадзіліся == * [[1573]]: [[Ініга Джонс]], англійскі архітэктар * [[1600]]: [[Ян Косірс]], паўднёванідэрландскі жывапісец * [[1606]]: [[Рэмбрант Харменс ван Рэйн|Рэмбрант]], нідэрландскі мастак (пам. 1669) * [[1609]]: [[Казімір Леў Сапега]], вялікалітоўскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч (пам. 19.1.1656) * [[1613]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1675]]: [[Станіслаў Панятоўскі]], вялікалітоўскі палкаводзец, прадстаўнік магнатэрыі * [[1848]]: [[Вільфрэда Парэта]], італьянскі эканаміст * [[1875]]: [[Рудольф Леві]], нямецкі мастак * [[1876]]: [[Алаіза Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]], беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (пам. 18.3.1916) * [[1900]]: [[Уладзімір Дубоўка]], беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (пам. 20.3.1976) * [[1901]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[1924]]: [[Махмуд Эсамбаеў]], чачэнскі артыст балета * [[1926]]: [[Леапольда Галцьеры]], прэзідэнт Аргенціны * [[1930]]: [[Жак Дэрыда]], французскі філосаф * [[1930]]: [[Стывен Смейл]], амерыканскі матэматык * [[1933]]: [[Джон Хопфілд]], амерыканскі фізік * [[1938]]: [[Аляксандр Андрэевіч Шабалін|Аляксандр Шабалін]], савецкі беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[пісьменнік]] і [[журналіст]], [[спартсмен]] * [[1939]]: [[Барыс Рыгоравіч Колкер|Барыс Колкер]], лінгвіст, эсперантолаг * [[1946]]: [[Хасанал Болкіях]], султан [[бруней]]скі * [[1961]]: [[Форэст Уітакер]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Дыяна Кругер]], нямецкая кінаактрыса * [[1984]]: [[Гіфт Еле Атуве]], нігерыйская футбалістка == Памерлі == * [[1410]]: [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскага Ордэна]] (нар. 1360) * [[1609]]: [[Анібале Карачы]], італьянскі жывапісец * [[1758]]: [[Джавані Батыста Кразата]], італьянскі мастак * [[1765]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1828]]: [[Жан-Антуан Гудон]], французскі скульптар * [[1853]]: [[Вільгельм фон Кобель]], мастак * [[1857]]: [[Карл Чэрні]], аўстрыйскі кампазітар * [[1904]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік, драматург, лекар. Аўтар апавяданняў, аповесцей і п’ес (нар. 17(29).1.1860) * [[1919]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1954]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт * [[1988]]: [[Шарль Лапік]], французскі мастак * [[2016]]: [[Янез Бернік]], славенскі мастак * [[2017]]: [[Марцін Ландау]], амерыканскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]]: Дзень прэзідэнта * {{Сцяг Брунея}} [[Бруней]]: Дзень нараджэння султана * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]], [[Дзень хрышчэння Кіеўскай Русі — Украіны]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|715]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 ліпеня| ]] qhwhsbgwajnnx3qhwfipsz7oz23im1u 5166388 5166387 2026-07-15T20:04:55Z JerzyKundrat 174 /* Памерлі */ 5166388 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''15 ліпеня''' — сто дзевяноста шосты (сто дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1015]]: [[Святаполк Уладзіміравіч]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім Князем Кіеўскім]]. * [[1240]]: Адбылася [[Неўская бітва]] дружына [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Здарылася буйное вывяржэнне [[Вулкан Бандай|вулкана Бандай]]. * [[1918]]: Пачалася [[Бітва на Марне (1918)|бітва на Марне]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-суданскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Суданам]]. * [[2007]]: Адбылася ўрачыстая каранацыя [[абраз Маці Божай Гудагайскай|абраза Маці Божай Гудагайскай]] папскімі каронамі. * [[2014]]: [[Катастрофа ў Маскоўскім метрапалітэне (2014)|Аварыя]] ў [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскім метрапалітэне]] прывяла да гібелі людзей. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. * [[2020]]: У выніку кібератакі [[Кібератака на Twitter (2020)|ўзламаны шэраг топ-акаўнтаў]] на [[Twitter]]. == Нарадзіліся == * [[1573]]: [[Ініга Джонс]], англійскі архітэктар * [[1600]]: [[Ян Косірс]], паўднёванідэрландскі жывапісец * [[1606]]: [[Рэмбрант Харменс ван Рэйн|Рэмбрант]], нідэрландскі мастак (пам. 1669) * [[1609]]: [[Казімір Леў Сапега]], вялікалітоўскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч (пам. 19.1.1656) * [[1613]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1675]]: [[Станіслаў Панятоўскі]], вялікалітоўскі палкаводзец, прадстаўнік магнатэрыі * [[1848]]: [[Вільфрэда Парэта]], італьянскі эканаміст * [[1875]]: [[Рудольф Леві]], нямецкі мастак * [[1876]]: [[Алаіза Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]], беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (пам. 18.3.1916) * [[1900]]: [[Уладзімір Дубоўка]], беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (пам. 20.3.1976) * [[1901]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[1924]]: [[Махмуд Эсамбаеў]], чачэнскі артыст балета * [[1926]]: [[Леапольда Галцьеры]], прэзідэнт Аргенціны * [[1930]]: [[Жак Дэрыда]], французскі філосаф * [[1930]]: [[Стывен Смейл]], амерыканскі матэматык * [[1933]]: [[Джон Хопфілд]], амерыканскі фізік * [[1938]]: [[Аляксандр Андрэевіч Шабалін|Аляксандр Шабалін]], савецкі беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[пісьменнік]] і [[журналіст]], [[спартсмен]] * [[1939]]: [[Барыс Рыгоравіч Колкер|Барыс Колкер]], лінгвіст, эсперантолаг * [[1946]]: [[Хасанал Болкіях]], султан [[бруней]]скі * [[1961]]: [[Форэст Уітакер]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Дыяна Кругер]], нямецкая кінаактрыса * [[1984]]: [[Гіфт Еле Атуве]], нігерыйская футбалістка == Памерлі == * [[1015]]: [[Уладзімір Святаславіч]], вялікі князь кіеўскі, хрысціцель Русі. * [[1410]]: [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскага Ордэна]] (нар. 1360) * [[1609]]: [[Анібале Карачы]], італьянскі жывапісец * [[1758]]: [[Джавані Батыста Кразата]], італьянскі мастак * [[1765]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1828]]: [[Жан-Антуан Гудон]], французскі скульптар * [[1853]]: [[Вільгельм фон Кобель]], мастак * [[1857]]: [[Карл Чэрні]], аўстрыйскі кампазітар * [[1904]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік, драматург, лекар. Аўтар апавяданняў, аповесцей і п’ес (нар. 17(29).1.1860) * [[1919]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1954]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт * [[1988]]: [[Шарль Лапік]], французскі мастак * [[2016]]: [[Янез Бернік]], славенскі мастак * [[2017]]: [[Марцін Ландау]], амерыканскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]]: Дзень прэзідэнта * {{Сцяг Брунея}} [[Бруней]]: Дзень нараджэння султана * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]], [[Дзень хрышчэння Кіеўскай Русі — Украіны]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|715]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 ліпеня| ]] cdxssvit5atc0lapg4vfyp28itgcerf 15 студзеня 0 325 5166522 5109252 2026-07-16T10:57:37Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5166522 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}} </noinclude>__NOTOC__ '''15 студзеня''' — пятнаццаты [[дзень]] [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[69]]: [[Марк Сальвій Атон|Атон]] захапіў уладу ў [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]]. * [[730]]: Візантыйскі імператар [[Леў III Ісаўр]] забараніў [[Іконашанаванне|шанаванне ікон]]. * [[1759]]: У [[Лондан]]е для адкрыў дзверы [[Брытанскі музей]], які стаў першым у свеце публічным нацыянальным музеем. * [[1919]]: [[Марк Шагал]] заснаваў [[Віцебскае народнае мастацкае вучылішча]]. * [[1926]]: У [[Вільнюс|Вільні]] выйшаў першы нумар беларускага ілюстраванага сатырычнага часопіса «[[Маланка (1926)|Маланка]]». * [[1940]]: Створаны [[Астравецкі раён]], [[Ашмянскі раён]], [[Браслаўскі раён]], [[Брэсцкі раён]], [[Бярозаўскі раён]], [[Валожынскі раён]], [[Ваўкавыскі раён]], [[Воранаўскі раён]], [[Ганцавіцкі раён]], [[Гродзенскі раён]], [[Дзятлаўскі раён]], [[Докшыцкі раён]], [[Драгічынскі раён]], [[Жабінкаўскі раён]], [[Зэльвенскі раён]], [[Іванаўскі раён]], [[Івацэвіцкі раён]], [[Іўеўскі раён]], [[Камянецкі раён]], [[Клецкі раён]], [[Кобрынскі раён]], [[Лідскі раён]], [[Лунінецкі раён]], [[Ляхавіцкі раён]], [[Маладзечанскі раён]], [[Маларыцкі раён]], [[Мастоўскі раён]], [[Мёрскі раён]], [[Мядзельскі раён]], [[Навагрудскі раён]], [[Нясвіжскі раён]], [[Пастаўскі раён]], [[Пінскі раён]], [[Пружанскі раён]], [[Свіслацкі раён]], [[Слонімскі раён]], [[Смаргонскі раён]], [[Стаўбцоўскі раён]], [[Столінскі раён]], [[Шаркаўшчынскі раён]], [[Шчучынскі раён]]. * [[1943]]: У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] скончана будаўніцтва самага вялікага ў свеце адміністрацыйнага будынка — [[Пентагон]]а. * [[1970]]: Распачаўся Усесаюзны перапіс насельніцтва. * [[1976]]: Уведзена ў эксплуатацыю [[Вілейска-Мінская водная сістэма]]. * [[1979]]: Здарылася [[катастрофа Ан-24Б пад Мінскам]]. * [[1990]]: У [[Парыж]]ы прайшла ўстаноўчая канферэнцыя [[Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця|Еўрапейскага банка рэканструкцыі і развіцця]]. * [[1994]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Біл Клінтан]] наведаў [[Беларусь]] з афіцыйным візітам. * [[2001]]: [[Джымі Вэйлз]] і [[Лары Сэнгер]] стварылі [[Вікіпедыя|Вікіпедыю]]. == Нарадзіліся == * [[1742]]: [[Францішак Нарвойш]], прафесар вышэйшай матэматыкі ў [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] * [[1791]]: [[Франц Грыльпарцэр]], аўстрыйскі паэт і драматург * [[1793]]: [[Фердынанд Георг Вальдмюлер]], аўстрыйскі мастак * [[1844]]: [[Роберт Герсуні]], аўстрыйскі [[хірург]] * [[1850]]: [[Соф’я Васільеўна Кавалеўская|Соф'я Кавалеўская]], расійскі [[матэматык]] і механік, пісьменніца і публіцыстка, першая ў свеце жанчына-прафесар (пам. [[10 лютага|10.2]].[[1891]]) * 1850: [[Міхай Эмінэску]], класік румынскай літаратуры * [[1863]]: [[Вільгельм Маркс]], рэйхсканцлер [[Веймарская рэспубліка|Германіі]] * [[1895]]: [[Артуры Ілмары Віртанен]], [[фіны|фінскі]] біяхімік; лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1945) * [[1900]]: [[Вільям Хайнесен]], фарэрскі пісьменнік * [[1900]]: [[Сесар Дамела]], нідэрландскі мастак * [[1902]]: [[Сауд ібн Абдэль Азіз ас-Сауд]], 2-і кароль [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] * [[1908]]: [[Заір Ісакавіч Азгур|Заір Азгур]], беларускі скульптар (пам. [[18 лютага|18.2]].[[1995]]) * 1908: [[Стэфан Вітажэнец]], польскі пілот, ас-знішчальнік у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] (пам. 30.12.[[1994]]) * [[1929]]: [[Марцін Лютэр Кінг]], лідар барацьбы за грамадзянскія правы чарнаскурых амерыканцаў (пам. [[4 красавіка|4.4]].[[1968]]) * [[1936]]: [[Янка Сіпакоў]], беларускі [[пісьменнік]], перакладчык * [[1941]]: [[Сяргей Іванавіч Касцян|Сяргей Касцян]], беларускі палітык == Памерлі == * [[69]]: [[Гальба]], імператар рымскі * [[1422]]: [[Шарлота дэ Бурбон]], каралева Кіпра * [[1684]]: [[Каспар Нетшэр]], галандскі жывапісец * [[1775]]: [[Джавані Батыста Самарціні]], італьянскі [[кампазітар]] * [[1789]]: [[Іаган Баптыст Венцэль Бергль]], аўстрыйскі мастак * [[1804]]: [[Дру Друры]], брытанскі энтамолаг * [[1826]]: [[Мікалай Пятровіч Румянцаў|Мікалай Румянцаў]], дзяржаўны дзеяч [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] * [[1878]]: [[Джэймс Бландэл]], брытанскі ўрач * [[1927]]: [[Харальд Гірсінг]], дацкі мастак * [[1933]]: [[Ота Меер-Амдэн]], швейцарскі мастак * [[1940]]: [[Віліс Плуданіс]], латышскі паэт * [[1969]]: [[Тэадор Вернер (мастак)]] * [[1998]]: [[Гулзарылал Нанда]], індыйскі палітык * [[2000]]: [[Уладзімір Мікалаевіч Шыцік|Уладзімір Шыцік]], беларускі пісьменнік і журналіст * [[2014]]: [[Роджэр Лойд-Пак]], англійскі акцёр * [[2015]]: [[Мікалай Васільевіч Тарасюк]], беларускі разьбяр * [[2018]]: [[Далорэс О’Рыардан]], ірландская спявачка, кампазітар * [[2023]]: [[Вахтанг Кікабідзэ]], грузінскі эстрадны спявак, акцёр * [[2024]]: [[Хорхэ Грыфа]], аргенцінскі футбаліст * [[2025]]: [[Дэвід Лінч]], амерыканскі кінарэжысёр == Святкуюць == * {{VEN}} Дзень настаўніка * {{IND}} Дзень арміі * {{MWI}} Дзень [[Джон Чылембвэ|Джона Чылембвэ]] * {{NGA}} Дзень Узброеных сіл і Дзень памяці * {{PRK}} [[Дзень часангыля]] <noinclude> {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|115]] [[Катэгорыя:15 студзеня| ]] </noinclude> {{Вонкавыя спасылкі}} m8b7ue7yuaq5ecadxrwslquieox36i9 1 ліпеня 0 442 5166432 5159834 2026-07-16T05:52:54Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5166432 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''1 ліпеня''' — сто восемдзесят другі (сто восемдзесят трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[69]]: [[Рымская імперыя|Рымскі]] намеснік у [[Рымскі Егіпет|Егіпце]], [[Тыберый Юлій Аляксандр]], прымушае свае легіёны прысягнуць на вернасць [[Веспасіян|Ціту Флавію Веспасіяну]] замест кіруючага [[Вітэлій|Вітэлія]], такім чынам абвясціўшы яго [[Спіс рымскіх імператараў|імператарам]]. * [[251]]: Рымскі імператар [[Траян Дэцый]] загінуў у [[бітва пры Абрытусе|бітве пры Абрытусе]], яго пераемнікам стаў [[Трэбаніян Гал]]. * [[1569]]: Заключана [[Люблінская унія]] паміж [[Польшча|Каралеўствам Польскім]] і [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікім княствам Літоўскім]]. * [[1590]]: Афіцыйная дата заснавання [[Медан]]а. * [[1643]]: У [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскім абацтве]] [[Лондан]]а склікана асамблея, якая рэфармавала [[Царква Англіі|англіканскую царкву]]. * [[1812]]: Утвораны Часовы ўрад Вялікага княства Літоўскага. * [[1858]]: Упершыню агучаная [[тэорыя эвалюцыі]] [[Чарльз Дарвін|Чарльза Дарвіна]]. * [[1863]]: Пачалася [[Бітва пры Гетысбергу|бітвы пры Гетысбергу]], адна з вырашальных бітваў [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны ў ЗША]] у якой паўночнікі разбілі паўднёўцаў. * [[1867]]: Абвешчана незалежнасць [[Канада|Канады]]. * [[1916]]: Пачалася [[бітва на Соме]] ў час [[1СВ|Першай сусветнай вайны]]. * [[1921]]: Зацверджаны статут [[Таварыства беларускай школы]], створанага ў [[Вільня|Вільні]]. * [[1962]]: Абвешчана незалежнасць [[Руанда|Руанды]] і [[Бурундзі]]. * [[1974]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Рычард Ніксан]] наведаў [[БССР|Беларусь]]. * [[1975]]: Запаведнікам абвешчаны [[Нацыянальны парк Уаскаран]]. * [[1990]]: Заснаваны [[Чачэрскі гісторыка-этнаграфічны музей]]. * [[2004]]: Аўтаматычны касмічны апарат «[[Касіні-Гюйгенс]]» дасягнуў сістэмы [[Сатурн (планета)]]. * [[2013]]: [[Харватыя]] ўступіла ў [[Еўрапейскі Саюз]]. * [[2016]]: [[Дэнамінацыя ў Беларусі 2016 года|Дэнамінацыя ў Беларусі]]. == Нарадзіліся == [[Файл:George_Sand_by_Nadar,_1864.jpg|thumb|left|100px|Жорж Санд]] * [[1646]]: [[Готфрыд Лейбніц|Готфрыд Вільгельм Лейбніц]], нямецкі філосаф і матэматык (пам. 14.11.1716) * [[1804]]: [[Жорж Санд]], французская пісьменніца (пам. 8.6.1876) * [[1818]]: [[Ігнац Земельвейс]], венгерскі ўрач * [[1844]]: [[Верні Ловет Камеран]], англійскі падарожнік * [[1888]]: [[Альберта Маньелі]], італьянскі мастак * [[1889]]: [[Вера Ігнацьеўна Мухіна]], савецкі скульптар * [[1892]]: [[Жан Люрса]], французскі мастак * [[1904]]: [[Генрых Глябовіч]], каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла (пам. 9.11.1941) * [[1905]]: [[Пётр Масальскі]], беларускі паэт, перакладчык з латышскай і рускай моў (пам. 1985) * [[1916]]: [[Алівія дэ Хэвіленд]], амерыканская актрыса * [[1927]]: [[Зора Кіпель]], беларускі грамадскі дзеяч (пам. 14.4.2003) * [[1934]]: [[Сідні Полак]], амерыканскі кінарэжысёр (пам. 26.5.2008) * [[1946]]: [[Эркі Туаміая]], фінкі палітык * [[1953]]: [[Ядранка Косар]], прэм’ер-міністр Харватыі * [[1961]]: [[Дыяна Спенсер|Дыяна]], прынцэса ўэльская (пам. 31.8.1997) * [[1969]]: [[Памела Андэрсан]], амерыканская актрыса і фотамадэль * [[1983]]: [[Кайл Солер]], амерыканскі акцёр * [[1985]]: [[Леа Сейду]], французская кінаактрыса * [[1989]]: [[Даніэль Рыкарда]], аўстралійскі аўтагоншчык * [[1996]]: [[Адэліна Дзмітрыеўна Сотнікава]], расійская фігурыстка == Памерлі == [[Файл:Juan Peron con banda de presidente.jpg|thumb|100px|Хуан Дамінга Перон]] * [[1589]]: [[Хрыстафор Плантэн]], нідэрландскі друкар * [[1784]]: [[Вільгельм Фрыдэман Бах]], нямецкі арганіст, кампазітар * [[1847]]: [[Георг Фрыдрых Керстынг]], нямецкі жывапісец * [[1899]]: [[Уільям Генры Флаўэр]], англійскі медыК, антраполаг * [[1917]]: [[Герберт Бірбам Тры|Герберт Бірбом Тры]], англійскі акцёр і рэжысёр * [[1925]]: [[Эрык Саці]], французскі [[кампазітар]] * [[1950]]: [[Эміль Жак-Далькроз]], швейцарскі музычны педагог, кампазітар * [[1970]]: [[Аляксандр Пятровіч Мазалёў|Аляксандр Мазалёў]], беларускі жывапісец, графік, педагог (нар. 6.3.[[1910]]) * [[1971]]: [[Уільям Лорэнс Брэг]], аўстралійскі фізік * [[1974]]: [[Хуан Дамінга Перон]], аргенцінскі палітык, прэзідэнт Аргенціны (нар. 8.10.[[1895]]) * [[2004]]: [[Марлан Бранда]], амерыканскі акцёр кіно і тэатра (нар. [[3 красавіка|3.4]].[[1924]]) * [[2009]]: [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людзміла Зыкіна]], руская спявачка (нар. 10.6.[[1929]]) == Святкуюць == * {{Сцяг Бурундзі}} [[Бурундзі]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Ганы}} [[Гана]]: Дзень рэспублікі * {{Сцяг Канады}} [[Канада]]: Дзень Канады * {{Сцяг Кітая}} [[Кітай]]: Дзень заснавання КПК * {{Сцяг Лесота}} [[Лесота]]: Дзень сям’і * {{Сцяг Ньюфаўндленда і Лабрадора}} [[Ньюфаўндленд і Лабрадор]], [[Канада]]: Дзень памяці * {{Сцяг Руанды}} [[Руанда]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Самалі}} [[Самалі]]: Дзень саюза * {{Сцяг Сурынама}}[[Сурынам]]: Дзень свабоды ==Спасылкі== {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude> {{commons|Category:1 July}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|701]] </noinclude> [[Катэгорыя:1 ліпеня| ]] h7vf5vvlaxhm4w8ju0msnym4clkwcav 21 сакавіка 0 497 5166521 5030054 2026-07-16T10:57:05Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5166521 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на сакавік}} </noinclude> '''21 сакавіка''' — 80-ы (81-ы ў [[высакосны год]]) [[дзень]] [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[629]]: [[Іраклій I]] пачынае афіцыйна выкарыстоўваць тытул Басілеўс замест Аўгуста * [[630]]: [[Іраклій I]] трыумфальна ўваходзіць у [[Іерусалім]] і ўносіць у [[Храм Гроба Гасподняга]] хрысціянскія рэліквіі, адваяванныя ў [[Персы|персаў]] *[[1004]]: [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|Імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Генрых II Святы]] перадаў [[Баварыя|Баварыю]] брату сваёй [[Кунігунда Люксембургская|жонкі]], [[Генрых I (граф Люксембурга)|Генрыху I]], [[Граф Люксембурга|графу Люксембурга]]. Ён пачаў кіраваць пад імем Генрых V. * [[1560]]: [[Гомель]] атрымаў гарадскую пячатку і [[герб Гомеля|герб]]. * [[1871]]: [[Ота фон Бісмарк]] становіцца [[канцлер]]ам [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. * [[1921]]: Пачатак [[НЭП|новай эканамічнай палітыкі]] ў Савецкай Расіі. * [[1927]]: [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада]] афіцыйна забаронена польскімі ўладамі. * [[1947]]: Утвораны [[Таджыкскі нацыянальны ўніверсітэт]]. * [[1980]]: Прэзідэнт [[ЗША]] [[Джымі Картэр]] абвяшчае амерыканскі байкот Алімпійскіх гульняў у [[Масква|Маскве]]. * [[2010]]: Буйное вывяржэнне [[вулкан]]а [[Вулкан Эйяф'ядлаёкюдль|Эяф’ядлаёкюдль]] на [[Ісландыя|Ісландыі]]. * [[2012]]: Міністр адукацыі Беларусі [[Сяргей Маскевіч]] паведаміў пра намер перавесці выкладанне двух школьных прадметаў — гісторыі Беларусі і геаграфіі Беларусі — на беларускую мову. * 2012: Выйшаў першы студыйны альбом беларускага гурта «[[Hair Peace Salon]]» [[Gentleman (альбом)|«Gentleman»]]. == Нарадзіліся == [[File:Franciszak Bahuszewicz.jpg|thumb|left|100px|Францішак Багушэвіч]] * [[1336]]: [[Тамерлан]], сярэднеазіяцкі дзяржаўны дзеяч і палітык, заснавальнік дынастыі Цімурыдаў (пам. 18.2.1405) * [[1685]]: [[Іаган Себасцьян Бах]], нямецкі [[кампазітар]] і арганіст (пам. 28.7.1750) * [[1779]]: [[Хасэ Бернарда дэ Талье]], прэзідэнт Перу * [[1840]]: [[Францішак Багушэвіч]], беларускі грамадскі дзеяч, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры (пам. 15.4.1900) * [[1874]]: [[Віліс Плуданіс]], латышскі паэт * [[1883]]: [[Францішак Аляхновіч]], беларускі драматург, празаік, [[паэт]], публіцыст (пам. [[3 сакавіка|3.3]].[[1944]]) * [[1887]]: [[Лаяш Кашак]], венгерскі мастак і пісьменнік * [[1907]]: [[Золтан Кемені]], швейцарскі мастак і скульптар * [[1915]]: [[Зінаіда Валянцінаўна Курдзянок]], беларуская актрыса * [[1922]]: [[Фарухру Парса]], іранскі палітычны дзеяч * [[1942]]: [[Алі Абдула Салех]], апошні прэзідэнт Паўночнага Емена і першы прэзідэнт краіны пасля аб’яднання (пам. 4.12.2017) * [[1935]]: [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]], мітрапаліт Мінскі і Слуцкі, патрыяршы экзарх усея Беларусі * [[1945]]: [[Аляксандр Патупа]], [[фізік]], філосаф, [[пісьменнік]], папулярызатар навукі * [[1955]]: [[Бербель Вёкель]], нямецкая лёгкаатлетка * [[1960]]: [[Айртан Сена]], бразільскі аўтагоншчык * [[1980]]: [[Ранальдзіньё]], бразільскі футбаліст * [[2002]]: [[Брыяна Уільямс]], ямайская лёгкаатлетка == Памерлі == [[File:KOstrogski.jpg|thumb|right|100px|Канстанцін Васіль Астрожскі]] * [[1076]]: [[Роберт I (герцаг Бургундыі)|Роберт I, герцаг Бургундыі]] * [[1201]]: [[Абсалон]], дацкі дзяржаўны і царкоўны дзеяч * [[1608]]: [[Канстанцін Васіль Астрожскі]], палітычны, ваенны і культурны дзеяч [[ВКЛ]], праваслаўны магнат * [[1762]]: [[Нікала Луі дэ Лакайль]], французскі астраном * [[1805]]: [[Жан-Батыст Гроз]], французскі мастак * [[1843]]: [[Роберт Саўці]], англійскі паэт-рамантык * [[1843]]: [[Гуадалупэ Вікторыя]], першы [[прэзідэнт Мексікі]] * [[1892]]: [[Анібале дэ Гаспарыс]], італьянскі астраном * [[1910]]: [[Надар]], французскі фатограф * [[1941]]: [[Вольга Кабылянская]], украінская пісьменніца (нар. [[27.11]].[[1863]]) * [[1959]]: [[Павел Андрэевіч Растаргуеў|Павел Растаргуеў]], беларускі і расійскі мовазнаўца * [[1987]]: [[Адам Русак]], беларускі паэт-песеннік (нар. [[24.5]].[[1904]]) * [[2011]]: [[Пайнтап Перкінс]], амерыканскі джазавы [[піяніст]] == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} Дзень Зямлі * {{Сцяг ААН}} Міжнародны дзень лясоў * {{Сцяг ЮНЕСКА}} [[Сусветны дзень паэзіі]] * {{Сцяг Намібіі}} [[Намібія]] — Дзень незалежнасці * [[Наўруз]] — [[Новы год]] па астранамічным [[сонечны календар|сонечным календары]] ў іранскіх і цюркскіх народаў, а таксама па календары [[бахаі]]. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|321]] </noinclude> [[Катэгорыя:21 сакавіка| ]] 1ok0vgeixol0thqja0c3le9xavh5io4 23 жніўня 0 536 5166439 5159854 2026-07-16T06:06:21Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5166439 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на жнівень}}</noinclude> '''23 жніўня''' — дзвесце трыццаць пяты (дзвесце трыццаць шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Coat of Arms of Kryčaŭ.svg|120px|thumb|right|Герб Крычава]] * [[476]]: [[Адаакр]], начальнік германскіх наймітаў на рымскай службе, скінуў рымскага імператара [[Ромул Аўгустул|Ромула Аўгустула]] і абвясціў сябе каралём. Фармальны канец існавання [[Заходняя Рымская імперыя|Заходняй Рымскай імперыі]]. * [[1552]]: [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскае]] войска на чале з [[Іван IV|Іванам IV]] пачало аблогу [[Казань|Казані]] (сталіцы [[Казанскае ханства|Казанскага ханства]]). * [[1561]]: [[Мікалай Радзівіл Чорны]] з початам у 900 чалавек увайшоў у [[Рыга|Рыгу]], якая пераходзіла пад уладу [[ВКЛ]]. * [[1572]]: [[Варфаламееўская ноч]] у [[Парыж]]ы. * [[1653]]: [[Крычаў|Крычаву]] нададзена [[магдэбургскае права]] і [[Герб Крычава|герб]]. * [[1939]]: У [[Масква|Маскве]] паміж Германіяй і [[СССР]] падпісаны дагавор аб ненападзенні, у тайным пратаколе да якога зацверджаны падзел Усходняй Еўропы ([[Пакт Молатава-Рыбентропа]]). * [[1975]]: Адчынены [[Харкаўскі метрапалітэн]]. * [[1989]]: 2 мільёны чалавек у [[Латвійская ССР|Латвійскай]], [[Літоўская ССР|Літоўскай]] і [[Эстонская ССР|Эстонскай ССР]], узяўшыся за рукі, сталі ўздоўж дарогі [[Вільнюс]]-[[Талін]], дамагаючыся незалежнасці сваіх рэспублік. * [[2013]]: Заканчэнне этнаграфічнай экспедыцыі «Горкі-2013», арганізаванай [[Студэнцкае этнаграфічнае таварыства|Студэнцкім этнаграфічным таварыствам]]. * [[2023]]: Прэс-служба Універсітэта Каліфорніі ў Санта-Крус заявіла, што навукоўцы цалкам расшыфравалі структуру [[Y-храмасома|Y-храмасомы]] чалавека. == Нарадзіліся == * [[1486]]: [[Сігізмунд Герберштэйн]], аўстрыйскі дыпламат і падарожнік * [[1740]]: [[Іван VI|Іван VI, імператар расійскі]] * [[1741]]: [[Жан-Франсуа дэ Лаперуз]], французскі мараплавец * [[1754]]: [[Людовік XVI]], кароль французскі * [[1769]]: [[Жорж Кюўе]], французскі натураліст * [[1879]]: [[Алфрэдс Калніньш]], латвійскі кампазітар * [[1880]]: [[Аляксандр Грын]], рускі [[пісьменнік]] * [[1917]]: [[Пімен Панчанка]], беларускі [[паэт]] (пам. 2.4.1995) * [[1938]]: [[Мікола Сташкевіч]], беларускі [[гісторык]] * [[1943]]: [[Энтані Хантэр]], амерыканскі біяхімік * [[1974]]: [[Сяргей Віктаравіч Жадан]], украінскі паэт * [[1974]]: [[Канстанцін Сяргеевіч Навасёлаў]], брытанскі [[фізік]] расійскага паходжання, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1978]]: [[Кобі Браянт]], амерыканскі баскетбаліст == Памерлі == [[Файл:William wallace.jpg|thumb|right|120px|[[Уільям Уолес]]]] * [[93]]: [[Гней Юлій Агрыкала]], рымскі палкаводзец * [[634]]: [[Абу Бакр]], першы мусульманскі [[халіф]] * [[1103]]: [[Магнус III (кароль Нарвегіі)|Магнус III, кароль Нарвегіі]] * [[1305]]: [[Уільям Уолес]], нацыянальны герой [[Шатландыя|Шатландыі]] * [[1478]]: [[Іаланда Французская]] * [[1806]]: [[Шарль Кулон]], французскі фізік * [[1847]]: [[Ян Чачот]], беларускі і польскі паэт, фалькларыст (нар. 24.6.1796) * [[1849]]: [[Эдвард Хікс]], амерыканскі мастак * [[1865]]: [[Фердынанд Георг Вальдмюлер]], аўстрыйскі мастак * [[1895]]: [[Міхал Андрыёлі]], беларускі і польскі ілюстратар і [[мастак]], удзельнік [[Паўстанне 1863-1864|паўстання 1863—1864]] (нар. 2.11.1836) * [[1945]]: [[Людвіг фон Хофман]], нямецкі мастак * [[1954]]: [[Васіль Максімавіч Русак|Васіль Русак]], беларускі нацыянальны дзеяч, удзельнік [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага паўстання]] (нар. 4.4.1896) * [[1955]]: [[Іван Краскоўскі]], беларускі палітычны дзеяч, публіцыст, [[педагог]] (нар. 24.6.1880) * [[1968]]: [[Мікалай Георгіевіч Бонч-Асмалоўскі|Мікалай Бонч-Асмалоўскі]], беларускі і расійскі савецкі мастак (нар. 18.12.1883) * [[1978]]: [[Анатоль Астрэйка]], беларускі паэт, аўтар тэкстаў многіх беларускіх песень (нар. 24.7.1911) * [[1982]]: [[Станфард Мур]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] 1972 года * [[2010]]: [[Марсель Альбер]], французскі лётчык, удзельнік баёў на [[БССР|Беларусі]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна 1941-1945|Вялікай айчыннай вайны]] * [[2016]]: [[Райнхард Зелтэн]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (нар. 5.10.1938) * [[2023]]: [[Георгій Марчук]], беларускі пісьменнік, драматург == Святкуюць == * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: Дзень дзяржаўнага сцяга <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|823]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 жніўня| ]] fd5e0kz8yasdzibu6xrm6qfeh42qod1 23 снежня 0 544 5166440 5046064 2026-07-16T06:07:08Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5166440 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на снежань}}</noinclude> '''23 снежня''' — трыста пяцьдзясят сёмы (трыста пяцьдзясят восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Lukoml power station 20090919 01.jpg|thumb|150px|Лукомская ДРЭС]] * [[558]]: [[Хлотар I]] аб’яднаў усе тэрыторыі [[Дзяржава франкаў|франкаў]] і стаў адзіным кіраўніком. * [[1264]]: Пры пасрэдніцтве князя [[Гердзень|Гердзеня]] заключаны мірны і гандлёвы дагавор [[Полацк]]а і [[Віцебск]]а з [[Рыга]]й і [[Лівонскі ордэн|Лівонскім ордэнам]]. * [[1887]]: Афіцыйная дата нараджэння нацыянальнай разведкі [[Індыя|Індыі]], створаны Цэнтральны спецыяльны аддзел — папярэднік Цэнтральнага разведвальнага бюро Індыі. * [[1938]]: У музей [[Іст-Лондан]]а паступіла рыба [[латымерыя]], якая лічылася даўно вымерлай. * [[1947]]: Адбылася першая дэманстрацыя [[транзістар]]а на Bell Labs. * [[1969]]: Уведзены ў дзеянне 1-ы энергаблок [[Лукомская ДРЭС|Лукомскай ДРЭС]]. * [[1990]]: На рэферэндуме большасць жыхароў [[Славенія|Славеніі]] выказаліся за незалежнасць ад [[Югаславія|Югаславіі]]. * [[2007]]: Прынята рашэнне аб скасаванні [[манархія|манархіі]] ў [[Непал]]е. == Нарадзіліся == [[File:Alexander I by S.Shchukin (1809, Tver).png|thumb|left|120px|Аляксандр I]] * [[1573]]: [[Джавані Батыста Крэспі]], італьянскі мастак * [[1597]]: [[Марцін Опіц]], нямецкі паэт (20.8.1639) * [[1682]]: [[Джэймс Гібс]], англійскі архітэктар (пам. 5.8.1754) * [[1777]]: [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I, імператар расійскі]] * [[1790]]: [[Жан-Франсуа Шампальён]], французскі арыенталіст, заснавальнік [[егіпталогія|егіпталогіі]] * [[1805]]: [[Джозеф Сміт]], амерыканскі рэлігійны лідар * [[1903]]: [[Арман Бланшанэ]], французскі велагоншчык, алімпійскі чэмпіён * [[1911]]: [[Нільс Кай Ернэ]], дацкі імунолаг * [[1916]]: [[Дзіна Рызі]], італьянскі кінарэжысёр * [[1918]]: [[Гельмут Шміт]], нямецкі палітык * [[1918]]: [[Антс Війрэс]], эстонскі этнолаг * [[1920]]: [[Зэнта Эрглэ]], латышская пісьменніца * [[1922]]: [[Вольга Барысаўна Ладыгіна]], беларускі архітэктар * [[1933]]: [[Акіхіта]], японскі імператар * [[1943]]: [[Элізабет Хартман]], амерыканская актрыса * [[1976]]: [[Мікаэль Самуэльсан]], шведскі хакеіст * [[1982]]: [[Беатрыс Луэнга]], іспанская актрыса і спявачка * [[1987]]: [[Любоў Віктараўна Чаркашына|Любоў Чаркашына]], беларуская гімнастка == Памерлі == [[Выява:Emilia Plater (284384).jpg|thumb|right|120px|Эмілія Плятэр]] * [[761]]: [[Гаўбальд Рэгенсбургскі]], блажэнны * [[856]]: [[Хільдэгарда (дачка Людовіка II Нямецкага)|Хільдэгарда]], дачка [[Людовік II Нямецкі|Людовіка Нямецкага]] (нар. 828) * [[1831]]: [[Эмілія Плятэр]], фалькларыстка, удзельніца [[паўстанне 1830-1831|паўстання 1830—1831 гадоў]] (нар. 13.11.1806) * [[1875]]: [[Эгран Лундгрэн]], шведскі мастак і пісьменнік (нар 18.12.1815) * [[1927]]: [[Матэюс Густайціс]], літоўскі паэт, перакладчык * [[1951]]: [[Алфрэдс Калніньш]], латвійскі кампазітар * [[1952]]: [[Васіль Якаўлевіч Ерашэнка|Васіль Ерашэнка]], пісьменнік-сімваліст, паэт, музыкант, педагог * [[1961]]: [[Лукаш Бэндэ]], беларускі літаратурны крытык і літаратуразнаўца (нар. 1.11.1903) * [[1979]]: [[Пегі Гугенхайм]], амерыканскі галерыст і мецэнат * [[2013]]: [[Міхаіл Калашнікаў]], канструктар стралковай зброі * [[2018]]: [[Эліяс Стэйн]], амерыканскі матэматык == Святкуюць == * {{Украіна}} [[Украіна]], Дзень штабных спецыяльнасцяў і войскаў спецыяльнай сувязі. * {{Японія}} [[Японія]], Дзень нараджэння Імператара. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|С23]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 снежня| ]] fl88ni6qkb2dfs4i5vg4djeq4cohpky 5166469 5166440 2026-07-16T06:58:27Z M.L.Bot 261 /* Памерлі */ вф 5166469 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на снежань}}</noinclude> '''23 снежня''' — трыста пяцьдзясят сёмы (трыста пяцьдзясят восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Lukoml power station 20090919 01.jpg|thumb|150px|Лукомская ДРЭС]] * [[558]]: [[Хлотар I]] аб’яднаў усе тэрыторыі [[Дзяржава франкаў|франкаў]] і стаў адзіным кіраўніком. * [[1264]]: Пры пасрэдніцтве князя [[Гердзень|Гердзеня]] заключаны мірны і гандлёвы дагавор [[Полацк]]а і [[Віцебск]]а з [[Рыга]]й і [[Лівонскі ордэн|Лівонскім ордэнам]]. * [[1887]]: Афіцыйная дата нараджэння нацыянальнай разведкі [[Індыя|Індыі]], створаны Цэнтральны спецыяльны аддзел — папярэднік Цэнтральнага разведвальнага бюро Індыі. * [[1938]]: У музей [[Іст-Лондан]]а паступіла рыба [[латымерыя]], якая лічылася даўно вымерлай. * [[1947]]: Адбылася першая дэманстрацыя [[транзістар]]а на Bell Labs. * [[1969]]: Уведзены ў дзеянне 1-ы энергаблок [[Лукомская ДРЭС|Лукомскай ДРЭС]]. * [[1990]]: На рэферэндуме большасць жыхароў [[Славенія|Славеніі]] выказаліся за незалежнасць ад [[Югаславія|Югаславіі]]. * [[2007]]: Прынята рашэнне аб скасаванні [[манархія|манархіі]] ў [[Непал]]е. == Нарадзіліся == [[File:Alexander I by S.Shchukin (1809, Tver).png|thumb|left|120px|Аляксандр I]] * [[1573]]: [[Джавані Батыста Крэспі]], італьянскі мастак * [[1597]]: [[Марцін Опіц]], нямецкі паэт (20.8.1639) * [[1682]]: [[Джэймс Гібс]], англійскі архітэктар (пам. 5.8.1754) * [[1777]]: [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I, імператар расійскі]] * [[1790]]: [[Жан-Франсуа Шампальён]], французскі арыенталіст, заснавальнік [[егіпталогія|егіпталогіі]] * [[1805]]: [[Джозеф Сміт]], амерыканскі рэлігійны лідар * [[1903]]: [[Арман Бланшанэ]], французскі велагоншчык, алімпійскі чэмпіён * [[1911]]: [[Нільс Кай Ернэ]], дацкі імунолаг * [[1916]]: [[Дзіна Рызі]], італьянскі кінарэжысёр * [[1918]]: [[Гельмут Шміт]], нямецкі палітык * [[1918]]: [[Антс Війрэс]], эстонскі этнолаг * [[1920]]: [[Зэнта Эрглэ]], латышская пісьменніца * [[1922]]: [[Вольга Барысаўна Ладыгіна]], беларускі архітэктар * [[1933]]: [[Акіхіта]], японскі імператар * [[1943]]: [[Элізабет Хартман]], амерыканская актрыса * [[1976]]: [[Мікаэль Самуэльсан]], шведскі хакеіст * [[1982]]: [[Беатрыс Луэнга]], іспанская актрыса і спявачка * [[1987]]: [[Любоў Віктараўна Чаркашына|Любоў Чаркашына]], беларуская гімнастка == Памерлі == [[Выява:Emilia Plater (284384).jpg|thumb|right|120px|Эмілія Плятэр]] * [[761]]: [[Гаўбальд Рэгенсбургскі]], блажэнны * [[856]]: [[Хільдэгарда (дачка Людовіка II Нямецкага)|Хільдэгарда]], дачка [[Людовік II Нямецкі|Людовіка Нямецкага]] (нар. 828) * [[1831]]: [[Эмілія Плятэр]], фалькларыстка, удзельніца [[паўстанне 1830-1831|паўстання 1830—1831 гадоў]] (нар. 13.11.1806) * [[1875]]: [[Эгран Лундгрэн]], шведскі мастак і пісьменнік (нар 18.12.1815) * [[1927]]: [[Матэюс Густайціс]], літоўскі паэт, перакладчык * [[1951]]: [[Алфрэдс Калніньш]], латвійскі кампазітар * [[1952]]: [[Васіль Якаўлевіч Ерашэнка|Васіль Ерашэнка]], пісьменнік-сімваліст, паэт, музыкант, педагог * [[1961]]: [[Лукаш Бэндэ]], беларускі літаратурны крытык і літаратуразнаўца (нар. 1.11.1903) * [[1979]]: [[Пегі Гугенхайм]], амерыканскі галерыст і мецэнат * [[2013]]: [[Міхаіл Цімафеевіч Калашнікаў|Міхаіл Калашнікаў]], савецкі канструктар стралковай зброі * [[2018]]: [[Эліяс Стэйн]], амерыканскі матэматык == Святкуюць == * {{Украіна}} [[Украіна]], Дзень штабных спецыяльнасцяў і войскаў спецыяльнай сувязі. * {{Японія}} [[Японія]], Дзень нараджэння Імператара. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|С23]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 снежня| ]] iubv2s0knvv0twi5yifx5l6hwrsptmq 28 ліпеня 0 655 5166427 5166050 2026-07-16T05:38:23Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5166427 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''28 ліпеня''' — дзвесце дзевяты (дзвесце дзясяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1655]]: Адбылася [[Бітва пад Ашмянамі 1655|бітва пад Ашмянамі]] ў ходзе [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]), расійскія войскі перамаглі атрады арміі Рэчы Паспалітай. * [[1821]]: [[Перу]] абвясціла незалежнасць ад [[Іспанія|Іспаніі]]. * [[1914]]: [[Аўстра-Венгрыя]] пачала ваенныя дзеянні ў [[Сербія|Сербіі]] — пачатак [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * [[1915]]: Марская пяхота [[ЗША]] высадзілася ў [[Порт-о-Прэнс]]е, здзейснена амерыканская акупацыя [[Гаіці]]. * [[1931]]: На аснове педагагічнага факультэта [[БДУ]] створаны [[Беларускі дзяржаўны вышэйшы педагагічны інстытут]]. * [[1944]]: Савецкія войскі занялі [[Брэст]]. Беларусь цалкам вызвалена з-пад нямецкай акупацыі. * [[1976]]: [[Таншанскае землетрасенне]] стала адным з найбольш разбуральных у гісторыі [[Кітай|Кітая]]. * [[1995]]: Прэм’ера балета [[Страсці (балет)|«Страсці» («Рагнеда»)]] адбылася на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі]]. * [[2000]]: У [[Катынь|Катыні]] ўрачыста адкрыты мемарыял польскіх і расійскіх ахвяр [[НКУС]]. == Нарадзіліся == [[Выява:Bathyscaphe Trieste Piccard-Walsh.jpg|thumb|left|100px|Жак Пікар]] * [[1609]]: [[Юдыт Лейстэр]], нідэрландская мастачка * [[1804]]: [[Людвіг Андрэас Феербах]], нямецкі [[філосаф]] (пам. 13.9.1872) * [[1812]]: [[Юзаф Крашэўскі]], беларускі і польскі [[пісьменнік]], гісторык і фалькларыст (нам. 19.3.1887) * [[1874]]: [[Рыхард Мюлер (мастак)]] * [[1887]]: [[Марсель Дзюшан]], французскі і амерыканскі [[мастак]] * [[1890]]: [[Язэп Рэшаць]], дзеяч беларускай эміграцыі, [[Каталіцызм|каталіцкі]] святар (пам. 15.2.1958) * [[1922]]: [[Жак Пікар]], французскі акіянолаг * [[1926]]: [[Іна Уладзіміраўна Макарава]], расійская актрыса * [[1929]]: [[Жаклін Кенэдзі]], першая лэдзі [[ЗША]] * [[1933]]: [[Бернард Коэн (мастак)]] * [[1937]]: [[Франсіс Вебер]], французскі кінарэжысёр, сцэнарыст * [[1938]]: [[Альберта Фухіморы]], 45-ы прэзідэнт [[Перу]] * [[1952]]: [[Маха Вачыралангкорн]], кароль [[Тайланд]]а * [[1954]]: [[Уга Чавес]], венесуэльскі палітык, прэзідэнт [[Венесуэла|Венесуэлы]] * [[1954]]: [[Герд Фальтынгс]], нямецкі матэматык == Памерлі == [[Выява:Johann Sebastian Bach.jpg|thumb|right|100px|[[Іаган Себасцьян Бах]]]] * [[450]]: [[Феадосій II]], [[Візантыя|візантыйскі]] імператар (нар. 10.4.401) * [[1057]]: [[Віктар II (Папа Рымскі)|Віктар II, Папа Рымскі]] (нар. каля 1018) * [[1540]]: [[Томас Кромвель]], англійскі дзяржаўны дзеяч * [[1655]]: [[Сірано дэ Бержэрак]], французскі драматург (нар. 6.3.1619) * [[1711]]: [[Герард дэ Лерэс]], нідэрландскі мастак * [[1750]]: [[Іаган Себасцьян Бах]], нямецкі [[кампазітар]] і арганіст (нар. 21.3.1685) * [[1794]]: [[Максімільен Рабесп'ер]], адзін з лідараў Вялікай Французскай рэвалюцыі (нар. 6.5.1758) * [[1794]]: [[Луі Антуан Сен-Жуст]], дзеяч [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] (нар. 25.8.1767) * [[1842]]: [[Клеменс Брэнтана]], нямецкі паэт (нар. 9.9.1778) * [[1869]]: [[Карл Густаў Карус]], нямецкі мастак * [[1897]]: [[Янка Лучына]], беларускі [[паэт]] (нар. 18.7.1851) * [[1920]]: [[Алесь Гарун]], беларускі паэт (нар. 11.3.1887) * [[1930]]: [[Альвар Гульстранд]], шведскі афтальмолаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1911) (нар. 5.6.1862) * [[1976]]: [[Мэгі Грыпенберг]], фінская балерына, педагог * [[1997]]: [[Лявон Луцкевіч]], беларускі грамадскі і культурны дзеяч, [[педагог]], мемуарыст (нар. 13.3.1922) * [[2004]]: [[Фрэнсіс Гары Крык]], англійскі [[біяфізіка|біяфізік]] і [[генетыка|генетык]], лаўрэат Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1962) (нар. 8.6.1916) == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} Сусветны дзень барацьбы супраць гепатыта * {{Сцяг Перу}} [[Перу]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Расіі}} [[Расія]]: Дзень хрышчэння Русі * {{Сцяг Сан-Марына}} [[Сан-Марына]]: Дзень вызвалення <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|728]] </noinclude> [[Катэгорыя:28 ліпеня| ]] 0wyo2ynsl1echeh4894gjxekru990eb 4 сакавіка 0 958 5166461 5127494 2026-07-16T06:36:05Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5166461 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{каляндар на сакавік}} </noinclude> __NOTOC__ '''4 сакавіка''' — шэсцьдзесят чацвёрты (шэсцьдзесят пяты ў [[высакосны год]]) дзень [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1386]]: [[Ягайла]] каранаваны польскай каралеўскай каронай як Уладзіслаў II. * [[1769]]: Астраном [[Шарль Месье]] ўключыў у свой [[Каталог Месье|каталог]] [[туманнасць Арыёна]]. * [[1837]]: [[Чыкага]] атрымаў статус [[горад]]а. * [[1956]]: У [[Беласток]]у пачала выходзіць газета «[[Ніва (1956)|Ніва]]». * [[1959]]: Амерыканскі касмічны апарат «[[Піянер-4]]» наблізіўся да [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]]. * [[2007]]: Ва [[Уагадугу]] ([[Буркіна-Фасо]]) падпісана [[Уагадугускае пагадненне (2007)|мірнае пагадненне]], якое завяршыла [[Першая Івуарыйская вайна|Першую Івуарыйскую вайну]]. == Нарадзіліся == * [[1188]]: [[Бланка Кастыльская]], каралева [[Францыя|Францыі]] * [[1394]]: [[Генрых Мараплавец]], партугальскі інфант, арганізатар марскіх экспедыцый * [[1634]]: [[Казімір Лышчынскі]], [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] філосаф * [[1678]]: [[Антоніа Вівальдзі]], італьянскі [[кампазітар]] і скрыпач (пам. 1741) * [[1769]]: [[Мухамед Алі Егіпецкі]], хедыў [[Егіпет|Егіпта]] * [[1778]]: [[Роберт Эмет]], ірландскі нацыяналіст * [[1781]]: [[Джордж Орд]], амерыканскі заолаг, арнітолаг * [[1782]]: [[Казімір Ельскі]], беларускі [[скульптар]] * [[1876]]: [[Асгрымур Ёнсан]], ісландскі [[мастак]] (пам. 5.4.1958) * [[1890]]: [[Вінцук Адважны]], беларускі [[пісьменнік]], каталіцкі святар усходняга абраду, [[паэт]], публіцыст (пам. 26.12.1978) * [[1911]]: [[Васіль Стома]], беларускі пісьменнік * [[1912]]: [[Афра Базальдэла]], італьянскі мастак * [[1925]]: [[Поль Марыа]], французскі кампазітар * [[1932]]: [[Рышард Капусцінскі]], польскі пісьменнік і [[журналіст]] * [[1938]]: [[Кіта Лоранц]], сербалужыцкі паэт, перакладчык. * 1938: [[Леанід Ігнатавіч Трушко|Леанід Трушко]], беларускі акцёр * [[1954]]: [[Франсуа Фіён]], французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч * [[1954]]: [[Кэтрын О’Хара]], амерыкана-канадская актрыса * [[1967]]: [[Сэм Тэйлар-Джонсан]], брытанскі кінарэжысёр * [[1982]]: [[Андрэй Рыбакоў]], беларускі цяжкаатлет == Памерлі == * [[1193]]: [[Саладзін]], арабскі [[султан]], кіраўнік мусульманскага супраціўлення [[Трэці крыжовы паход|Трэцяму крыжоваму паходу]], заснавальнік дынастыі Аюбідаў (нар. 1138) * [[1303]]: [[Даніл Аляксандравіч]], першы ўдзельны князь [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскі]] (нар. 1261) * [[1484]]: [[Казімір Казіміравіч]], намеснік вялікага князя літоўскага, кананізаваны каталіцкай царквой (нар. 3.10.1458) * [[1615]]: [[Ханс фон Аахен]], нямецкі мастак * [[1766]]: [[Жак Андрэ Жазеф Авед]], французскі мастак * [[1812]]: [[Яўхім Храптовіч]], грамадскі і дзяржаўны дзеяч [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (нар. 4.1.1729) * [[1832]]: [[Жан-Франсуа Шампальён]], французскі ўсходазнавец, заснавальнік [[егіпталогія|егіпталогіі]] * [[1852]]: [[Мікалай Гогаль]], рускі і ўкраінскі пісьменнік, драматург, паэт (нар. 20.3(1.4).1809) * [[1916]]: [[Франц Марк]], нямецкі мастак * [[1941]]: [[Людвіг Квідэ]], нямецкі філосаф, аўтар гістарычных прац, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (нар. 23.3.1858) * [[1948]]: [[Антанен Арто]], французскі пісьменнік і акцёр * [[1952]]: [[Чарлз Скот Шэрынгтан]], брытанскі фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1932) * [[1966]]: [[Яніс Медыньш]], латышскі кампазітар * [[1974]]: [[Адольф Готліб]], амерыканскі мастак * [[1992]]: [[Нестар Альмендрас]], іспанскі кінааператар * [[1997]]: [[Поль Прэбуа]], французскі акцёр * [[2001]]: [[Жан Базен]], французскі мастак * [[2005]]: [[Карлас Шэрман]], беларуска-іспанскі перакладчык, літаратар і праваабаронца (нар. 25.10.1934) == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|304]] </noinclude> [[Катэгорыя:4 сакавіка| ]] 9m08obzunmvwcl3s7k8jtsfcmlaoia3 6 ліпеня 0 1084 5166431 5159856 2026-07-16T05:52:16Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5166431 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{Каляндар на ліпень}}</noinclude> '''6 ліпеня''' — сто восемдзесят сёмы (сто восемдзесят восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[913]]: [[Візантыйскі імператар]] [[Аляксандр (візантыйскі імператар)|Аляксандр]] памірае. Перад смерцю ён аб’яўляе імператарам свайго сямігадовага пляменніка [[Канстанцін VII Парфірародны|Канстанціна VII Парфірароднага]], які пакуль намінальна пануе пад рэгенцтвам [[Патрыярх Канстанцінопальскі|Патрыярха Канстанцінопальскага]]. * [[969]]: [[Фацімідскі халіфат|Фаціміды]] пачалі будаўніцтва [[Каір]]а. * [[1253]]: У дзень св. Пятра і Паўла адбылася каранацыя [[Міндоўг]]а. * [[1651]]: [[Бітва пад Лоевам (1651)|Бітва пад Лоевам]] падчас [[Паўстанне Хмяльніцкага|паўстання Багдана Хмяльніцкага]] скончылася перамогаю вялікалітоўскага войска пад камандаваннем [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]]. * [[1701]]: Падчас [[Паўночная вайна 1700-1721|Паўночнай вайны]] стральцы і жыхары [[Архангельск|Архангельска]] адбілі атаку на горад шведскай эскадры. * [[1788]]: Руская эскадра разбіла шведскі флот пры востраве Гогланд у [[Фінскі заліў|Фінскім заліве]]. * [[1898]]: [[Сенат ЗША]] зацвердзіў анэксію [[Гавайскія астравы|Гавайскіх астравоў]]. * [[1907]]: Абвешчана аб утварэнні [[Вялікабрытанія|брытанскага]] пратэктарата [[Ньясаленд]] * [[1947]]: Адбыўся Першы з’езд беларусаў у Остэргофене ([[Германія]]) і выбары [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рэгенсбург)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] (БНК), у які ўвайшлі [[Францішак Кушаль]], [[Аўген Калубовіч]], [[Леў Гарошка]], [[Барыс Рагуля]] і інш. * [[1989]]: Адроджана [[Полацкая і Глыбоцкая епархія|Полацкая епархія]] [[Беларускі экзархат|Беларускага экзархата]] [[Руская праваслаўная царква|РПЦ]]. * [[2023]]: У шэрагу рэгіёнаў свету назіралася [[Анамальная гарачыня ў свеце (2023)|анамальная гарачыня]], зафіксаваны рэкорд з сярэдняй [[тэмпература паветра|тэмпературай паветра]] на [[Зямля (планета)|Зямлі]] 17,23&nbsp;°C. == Нарадзіліся == * [[1747]]: [[Джон Пол Джонс (адмірал)|Джон Пол Джонс, адмірал]] * [[1755]]: [[Джон Флаксман]], англійскі мастак * [[1778]]: [[Жан-Батыст Бары дэ Сен-Венсан]], французскі батанік * [[1796]]: [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I, імператар расійскі]] * [[1851]]: [[Янка Лучына]], беларускі паэт (пам. 28.7.[[1897]]) * [[1865]]: [[Эміль Жак-Далькроз]], швейцарскі музычны педагог, кампазітар * [[1878]]: [[Эйна Лейна]], фінскі пісьменнік * [[1900]]: [[Іван Сцяпанавіч Лупіновіч|Іван Лупіновіч]], беларускі вучоны ў галіне глебазнаўства і аграхіміі (пам. 9.10.[[1968]]) * [[1905]]: [[Пятро Глебка]], беларускі грамадскі дзеяч, навуковец, паэт, драматург, перакладчык (пам. [[18.12]].[[1969]]) * [[1919]]: [[Асвальда Гуаясамін]], эквадорскі мастак * [[1927]]: [[Кастусь Харашэвіч]], беларускі мастак * [[1929]]: [[Жан-П'ер Макі]], французскі рэжысёр * [[1936]]: [[Сюсаку Аракава]], японскі мастак * [[1939]]: [[Мэры Пітэрс]], брытанская і ірландская лёгкаатлетка * [[1944]]: [[Бернхард Шлінк]], нямецкі юрыст і пісьменнік * [[1946]]: [[Сільвестэр Сталоне]], амерыканскі акцёр * [[1946]]: [[Джордж Буш (малодшы)|Джордж Буш]], 43-і прэзідэнт [[ЗША]] * [[1948]]: [[Наталі Бай]], французская актрыса * [[1972]]: [[Ларан Гадэ]], французскі пісьменнік і драматург * [[1977]]: [[Макс Мірны]], беларускі тэнісіст * [[1980]]: [[Ева Грын]], французская актрыса * [[1991]]: [[Беатрыс Чэпкоеч]], кенійская лёгкаатлетка == Памерлі == * [[1189]]: [[Генрых II Плантагенет]], кароль Англіі * [[1249]]: [[Аляксандр II (кароль Шатландыі)|Аляксандр II]], кароль шатландскі * [[1415]]: [[Ян Гус]], чэшскі рэлігійны дзеяч * [[1533]]: [[Лудовіка Арыёста]], італьянскі паэт, драматург * [[1553]]: [[Эдуард VI]], кароль англійскі * [[1715]]: [[Ян Фрыдэрык Сапега]], [[вялікі канцлер літоўскі]] * [[1796]]: [[Адам Нарушэвіч]], паэт і гісторык (нар. [[20.10]].[[1733]]) * [[1835]]: [[Джон Маршал]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч * [[1893]]: [[Гі дэ Мапасан]], французскі пісьменнік * [[1916]]: [[Адзілон Рэдон]], французскі мастак * [[1946]]: [[Жанна Ланвен]], французская мастачка-мадэльер * [[1946]]: [[Ота Гейгенбергер]], нямецкі мастак * [[1952]]: [[Марыза Басцье]], французская лётчыца * [[1959]]: [[Георг Грос]], нямецкі мастак * [[1962]]: [[Уільям Фолкнер]], амерыканскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] * [[1971]]: [[Роджэр Адамс]], амерыканскі хімік * [[1973]]: [[Джо Эванс Браўн]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Чжу Дэ]], кітайскі вайсковы дзеяч * [[2002]]: [[Джон Франкенхаймер]], амерыканскі рэжысёр * [[2005]]: [[Клод Сімон]], французскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] * [[2008]]: [[Нона Мардзюкова]], руская актрыса (нар. [[25.11]].[[1925]]) * [[2009]]: [[Роберт Стрэйндж Макнамара]], 7-ы міністр абароны ЗША == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} Дзень пацалунку * {{Сцяг Казахстана}} [[Казахстан]]: Дзень сталіцы [[Астана|Астаны]] * {{Сцяг Кайманавых астравоў}} [[Кайманавы астравы]], [[Вялікабрытанія]]: Дзень Канстытуцыі * {{Сцяг Каморскіх астравоў}} [[Каморскія астравы]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Лесота}} [[Лесота]]: Дзень сям’і * {{Сцяг Літвы}} [[Літва]]: Дзень дзяржаўнасці * {{Сцяг Малаві}} [[Малаві]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Чэхіі}} [[Чэхія]]: Дзень Яна Гуса <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|706 ]] </noinclude> [[Катэгорыя:6 ліпеня| ]] rfcvvmqn4tvwmexg4trrjk3nb8gzmvl 9 кастрычніка 0 1151 5166460 5004593 2026-07-16T06:35:36Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5166460 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на кастрычнік}}</noinclude> __NOTOC__ '''9 кастрычніка''' — дзвесце восемдзесят другі (дзвесце восемдзесят трэці ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[768]]: Сыны [[Піпін Кароткі|Піпіна Кароткага]], [[Карл Вялікі|Карл]] і [[Карламан (кароль франкаў)|Карламан]] сталі каралямі [[Дзяржава франкаў|франкаў]] пасля смерці бацькі. Карлу адышла тэрыторыя ад паўночнай часткі [[Пірэнеі|Пірэнеяў]] да [[Цюрынгія|Цюрынгіі]]. Карламан атрымаў паўднёвыя Пірэнеі з міжземнаморскім узбярэжжам, а таксама [[Бургундыя|Бургундыю]] і [[Алеманія|Алеманію]]. * [[1621]]: Войска [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у [[Бітва пад Хацінам (1621)|бітве пад Хоцінам]] перамагло асманскую армію [[Асман II|Асмана II]]. * [[1648]]: Войска [[Вялікае княства Літоўскае|ВКЛ]] на чале з [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушам Радзівілам]] пасля аблогі ўзяло [[Пінск]]. * [[1708]]: У ходзе [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] расійскія войскі ў [[Бітва пры Лясной|бітве пры Лясной]] перамаглі шведаў. * [[1760]]: У ходзе [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]] расійскія войскі ўзялі [[Берлін]]. * [[1920]]: Дывізіі генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] занялі [[Вільня|Вільню]] і [[Сярэдняя Літва|Віленскі край]]. * [[1977]]: Паляцеў у космас [[Уладзімір Кавалёнак]], ураджэнец вёскі Белае [[Крупскі раён|Крупскага раёна]]. * [[2006]]: [[Паўночная Карэя]] ўпершыню выпрабавала сваю [[ядзерная зброя|ядзерную зброю]]. == Нарадзіліся == * [[1727]]: [[Эцьен-Шарль дэ Ламені дэ Брыен]], прэм'ер-міністр Францыі * [[1757]]: [[Карл X Бурбон]], кароль Францыі * [[1761]]: [[П’ер Гаво]], французскі оперны спявак * [[1764]]: [[Пётр Пятровіч Канаўніцын|Пётр Канаўніцын]], расійскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, вайсковы міністр (пам. 9.9.1822) * [[1820]]: [[Рыгор Іванавіч Бутакоў|Рыгор Бутакоў]], расійскі ваенна-марскі і дзяржаўны дзеяч, адмірал, даследчык [[Чорнае мора|Чорнага мора]] (пам. 12.6.1882) * [[1835]]: [[Каміль Сен-Санс]], французскі [[кампазітар]] і дырыжор * [[1848]]: [[Фрэнк Дзювенек]], амерыканскі мастак * [[1852]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1874]]: [[Мікалай Рэрых]], рускі жывапісец, тэатральны мастак, археолаг, падарожнік, пісьменнік, філосаф, грамадскі дзеяч (пам. 13.12.1947) * [[1879]]: [[Макс фон Лаўэ]], нямецкі фізік * [[1890]]: [[Яніс Медыньш]], латышскі кампазітар * [[1892]]: [[Іва Андрыч]], югаслаўскі пісьменнік * [[1892]]: [[Ёханес Тэадор Баргельд]], нямецкі мастак * [[1893]]: [[Марыа дэ Андрадэ]], бразільскі паэт, празаік, мастацтвазнаўца, фатограф (пам. 25.2.1945) * [[1906]]: [[Леапольд Седар Сенгор]], першы прэзідэнт [[Сенегал]]а * [[1921]]: [[Тадэвуш Ружэвіч]], польскі паэт, пісьменнік, драматург * [[1940]]: [[Джон Ленан]], заснавальнік і ўдзельнік гурта «[[The Beatles]]» (пам. 1980) * [[1941]]: [[Жан-Жак Шуль]], французскі пісьменнік * [[1949]]: [[Атавія Пікала]], італьянская актрыса * [[1950]]: [[Джодзі Уільямс]], амерыканская грамадская дзяячка, заснавальнік Міжнароднага руху за забарону супрацьпяхотных мін, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру * [[1964]]: [[Гільерма дэль Тора]], мексіканскі кінарэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар і пісьменнік * [[1986]]: [[Лор Манаду]], французская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка == Памерлі == [[Файл:Heroico1.jpg|thumb|150px|[[Эрнэста Чэ Гевара]].]] * [[1537]]: [[Ганс Кранах]], нямецкі мастак * [[1562]]: [[Габрыэль Фалопій]], італьянскі анатам * [[1661]]: [[Жэрар Дэзарг]], французскі геаметр * [[1841]]: [[Карл Фрыдрых Шынкель]], нямецкі архітэктар * [[1929]]: [[Адам Лісоўскі]], адзін з заснавальнікаў беларускага хрысціянскага руху, каталіцкі святар (нар. 1882) * [[1958]]: [[Пій XII]], [[Папа Рымскі]] (нар. 2.3.1876) * [[1959]]: [[Аляксандр Сакселін]], фінскі балетмайстар * [[1967]]: [[Эрнэста Гевара]], лацінаамерыканскі рэвалюцыянер (нар. 14.6.1928) * [[1974]]: [[Оскар Шындлер]], нямецкі прадпрымальнік, які падчас [[Другая сусветная вайна|2-й сусветнай вайны]] выратаваў больш за тысячу [[яўрэі|яўрэяў]], узяўшы іх на працу на свае заводы * [[1977]]: [[Рут Элдэр]], амерыканская жанчына-пілот і актрыса * [[1978]]: [[Жак Брэль]], французскі спявак, акцёр * [[1979]]: [[Нур Махамад Таракі]], прэм’ер-міністр [[Афганістан]]а (нар. 15.7.1917) * [[1982]]: [[Ганна Фрэйд]], дзіцячы псіхолаг * [[2006]]: [[Марак Грахута]], польскі спявак, паэт і кампазітар (нар. 10.12.1945) * [[2006]]: [[Пол Хантэр]], англійскі гулец у снукер (нар. 15.10.1978) * [[2017]]: [[Жан Рашфор]], французскі акцёр * [[2024]]: [[Лілі Эберт]], брытанская пісьменніца == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[Сусветны дзень пошты]] * {{USA}}: [[Лейф Эрыксан|Дзень Эрыксана]] * {{KOR}}: [[Дзень хангыля]] * {{RUS}}: Дзень работніка сельскай гаспадаркі і перапрацоўчай прамысловасці * {{ROU}}: Нацыянальны дзень памяці ахвяраў [[Халакост]]у ў Румыніі * {{BLM}}: Дзень адмены рабства * {{TKM}}: Дзень ваенна-марскіх сіл * {{UGA}}: Дзень Незалежнасці * {{ECU}}: Дзень незалежнасці Гуаякіля * {{IRN}}: [[Дзень Корпуса Вартавых Ісламскай Рэвалюцыі]] {{ВС}} <noinclude> {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|К09]] </noinclude> [[Катэгорыя:9 кастрычніка| ]] 1hx73uliu8u68nfpnjpfeosazqchqwd Іравадзі 0 1215 5166390 4561008 2026-07-15T20:07:38Z Emilia Noah 155537 Афармленне 5166390 wikitext text/x-wiki {{Рака |Месца вымярэння = сярэдні ў нізоўях }} '''Ірава́дзі''' — [[рака]] ў [[Азія|Азіі]]. Самая мнагаводная рака [[М’янма|М’янмы]] (вытокі ў [[Кітай|Кітаі]]). Даўжыня ракі 2170 км. Плошча [[вадазбор]]у 430 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў [[Вусце (частка ракі)|вусці]] 13 тыс. м³/сек. Пачынаецца ва ўсходніх адгор’ях [[Гімалаі|Гімалаяў]], цячэ ў глыбокай цясніне, мае парожыстае рэчышча. Ніжэй горада М’ічына даліна расшыраецца, рэчышча дасягае 800&nbsp;м, потым Iравадзі перасякае [[Шанскае нагор’е]], дзе рэчышча звужаецца да 50—100 м. У сярэднім і ніжнім цячэнні (на [[Іравадзійская раўніна|Іравадзійскай раўніне]]) рака ўтварае шырокую тэрасаваную даліну. За 300 км ад вусця пачынаецца забалочаная [[Дэльта (рака)|дэльта]] (плошча каля 30&nbsp;тыс.&nbsp;км²), якая павялічваецца (каля 5&nbsp;км² за 100 гадоў). Галоўныя прытокі — [[Чындуін]] (справа) і М’інге (злева). Рэжым мусонны, характэрныя летнія [[Паводка|паводкі]] (падняцце вады на 8-11 м). Сярэдні гадавы расход вады 13-14 м³/с. У ніжнім цячэнні моцныя прылівы (да 4-4,5&nbsp;м). Суднаходная на 1100 км, летам — на 1440 км. Выкарыстоўваецца для [[Арашэнне|арашэння]], у верхнім цячэнні — лесасплаў. На Iравадзі знаходзіцца горад [[Мандалай]], у дэльце марскі порт і сталіца М’янмы горад [[Янгон]]. {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Кітая]] [[Катэгорыя:Рэкі М’янмы]] [[Катэгорыя:Басейн Індыйскага акіяна ў Азіі]] tuxv5n07y88orw29w6z5tuq84q8up4f Алатропія 0 1275 5166391 5067752 2026-07-15T20:09:37Z Emilia Noah 155537 5166391 wikitext text/x-wiki {{перакласці|en|Allotropy}} '''Алатро́пія''' (ад {{lang-grc|αλλος}} — «іншы», {{lang-grc2|τροπος}} — «заваротак, уласцівасць») — здольнасць [[Хімічны элемент|хімічнага элемента]] існаваць у выглядзе некалькіх [[Простыя рэчывы|простых рэчываў]] ([[Алатрапічная мадыфікацыя|алатрапічных мадыфікацый]]), розных паводле фізічных і хімічных якасцей. Алатропія можа быць абумоўленая ўтварэннем [[Крышталь|крышталёў]] розных форм (прыватны выпадак [[Полімарфізм, хімія|полімарфізму]]), напр., [[Вуглярод, рэчыва|вуглярод]] у выглядзе [[графіт]]у або [[алмаз]]у, ці рознай колькасцю [[атам]]аў у [[Малекула|малекуле]] простага рэчыва, напр., [[Кісларод, рэчыва|кісларод]] O<sub>2</sub> і [[азон]] O<sub>3</sub>. Вядома каля 400 алатрапічных мадыфікацый хімічных элементаў. == Гісторыя == Паняцце алатропіі ўведзена ў навуку [[Ёнс Якаб Берцэліус|Ё. Берцэліусам]] у 1841 годзе для абазначэння розных форм існавання элементаў; адначасова ён меркаваў, відаць, ужыць яго і да ізамерыі злучэнняў. Пасля прыняцця гіпотэзы [[Амедэа Авагадра|А. Авагадра]] ў 1860 годзе стала зразумела, што элементы могуць існаваць у выглядзе шмататамных малекул, напрыклад, О<sub>2</sub> — [[кісларод]] і О<sub>3</sub> — [[азон]]. У пачатку XX стагоддзя было прызнана, што адрозненне ў крышталічнай структуры [[простыя рэчывы|простых рэчываў]] (напрыклад, [[вуглярод]]у ці [[фосфар]]у) таксама з’яўляюцца прычынай алатропіі. У 1912 годзе [[Вільгельм Фрыдрых Оствальд|В. Оствальд]] адзначыў, што алатропія элементаў з’яўляецца проста прыватным выпадкам палімарфізму крышталяў, і прапанаваў адмовіцца ад гэтага тэрміна. Аднак да гэтага часу гэтыя тэрміны выкарыстоўваюцца паралельна. Алатропія адносіцца толькі да простых рэчываў, незалежна ад іх агрэгатнага стану; палімарфізм — толькі да цвёрдага стану незалежна ад таго, простае гэта рэчыва або складанае. Такім чынам, гэтыя тэрміны супадаюць для простых цвёрдых рэчываў (крышталічная сера, фосфар, жалеза і інш.). == Гл. таксама == * [[Ізамерыя]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Алатропія| ]] 6rhgtxkxbbqxwegj53xc4ggltlcq6kk Ашгабат 0 3092 5166371 5071106 2026-07-15T17:39:56Z Summershell67 159583 /* */ 5166371 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Ашгабат | арыгінальная назва = Aşgabat | падначаленне = | краіна = Туркменістан | герб = Ashgabat.png | сцяг = | шырыня герба = 80 | шырыня сцяга = | выява = | подпіс = | lat_dir = N | lat_deg = 37 | lat_min = 57 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 58 | lon_min = 23 | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | рэгіён = | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = Рэджэпгелды Нурмамедаў | першае згадванне = | ранейшыя імёны = | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = | год перапісу = | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = +993 12 | паштовы індэкс = 744000 | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = AG | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = | сайт = http://ashgabat.gov.tm/ | мова сайта = ru | мова сайта 2 = en | мова сайта 3 = | мова сайта 4 = | мова сайта 5 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} '''Ашгаба́т'''<ref>Напісанне '''Ашгаба́т''' паводле: {{Крыніцы/БелЭн|2|||166}}</ref> ({{lang-tk|Aşgabat}}) — сталіца і найбуйнейшы горад [[Туркменістан]]а. Насельніцтва складае 1,03 млн чалавек ([[2022]]). == Геаграфія == Ашгабат размешчаны на поўдні Туркменістана, за 25 км на поўнач ад мяжы з [[Іран]]ам на [[Туранская нізіна|Туранскай нізіне]]. Горад знаходзіцца ў Ахалскім аазісе на Прыкапетдагскай перадгорнай раўніне. З поўдня — горы Капетдаг, з поўначы — пустыня Каракумы. Вышыня над узроўнем мора — 214—240 м. У 1962 годзе да горада падведзены [[Каракумскі канал]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Транспарт == * [[Ашгабадская манарэйка]] == Памятныя мясціны == * [[Йылдыз (гатэль)|Гатэль Йылдыз]] == Вядомыя асобы == * [[Канстанцін Бялоў]] (нар. 1954) — [[Расія|расійскі]] [[футбаліст]]. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://ashgabat.gov.tm/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130609094839/http://www.ashgabat.gov.tm/ |date=9 чэрвеня 2013 }} {{Сталіцы Азіі}} {{Адміністрацыйны падзел Туркменістана}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ашгабат}} [[Катэгорыя:Гарады Туркменістана]] [[Катэгорыя:Ашгабат| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1881 годзе]] ez77gpautcxoivg04pman04d53jb21j 5166372 5166371 2026-07-15T17:43:57Z Summershell67 159583 /* */ 5166372 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Ашгабат | арыгінальная назва = Aşgabat | падначаленне = | краіна = Туркменістан | герб = Ashgabat (seal).svg | сцяг = Logo of Ashgabat.svg | шырыня герба = 80 | шырыня сцяга = | выява = | подпіс = | lat_dir = N | lat_deg = 37 | lat_min = 57 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 58 | lon_min = 23 | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | рэгіён = | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = Рэджэпгелды Нурмамедаў | першае згадванне = | ранейшыя імёны = | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = | год перапісу = | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = +993 12 | паштовы індэкс = 744000 | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = AG | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = | сайт = http://ashgabat.gov.tm/ | мова сайта = ru | мова сайта 2 = en | мова сайта 3 = | мова сайта 4 = | мова сайта 5 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} '''Ашгаба́т'''<ref>Напісанне '''Ашгаба́т''' паводле: {{Крыніцы/БелЭн|2|||166}}</ref> ({{lang-tk|Aşgabat}}) — сталіца і найбуйнейшы горад [[Туркменістан]]а. Насельніцтва складае 1,03 млн чалавек ([[2022]]). == Геаграфія == Ашгабат размешчаны на поўдні Туркменістана, за 25 км на поўнач ад мяжы з [[Іран]]ам на [[Туранская нізіна|Туранскай нізіне]]. Горад знаходзіцца ў Ахалскім аазісе на Прыкапетдагскай перадгорнай раўніне. З поўдня — горы Капетдаг, з поўначы — пустыня Каракумы. Вышыня над узроўнем мора — 214—240 м. У 1962 годзе да горада падведзены [[Каракумскі канал]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Транспарт == * [[Ашгабадская манарэйка]] == Памятныя мясціны == * [[Йылдыз (гатэль)|Гатэль Йылдыз]] == Вядомыя асобы == * [[Канстанцін Бялоў]] (нар. 1954) — [[Расія|расійскі]] [[футбаліст]]. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://ashgabat.gov.tm/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130609094839/http://www.ashgabat.gov.tm/ |date=9 чэрвеня 2013 }} {{Сталіцы Азіі}} {{Адміністрацыйны падзел Туркменістана}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ашгабат}} [[Катэгорыя:Гарады Туркменістана]] [[Катэгорыя:Ашгабат| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1881 годзе]] 6elnpkl8hz6nw19hojlz84kyfpn3llm 5166408 5166372 2026-07-15T20:45:42Z M.L.Bot 261 5166408 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Ашгабат | арыгінальная назва = Aşgabat | падначаленне = | краіна = Туркменістан | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = | подпіс = | lat_dir = N | lat_deg = 37 | lat_min = 57 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 58 | lon_min = 23 | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | рэгіён = | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = Рэджэпгелды Нурмамедаў | першае згадванне = | ранейшыя імёны = | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = | год перапісу = | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = +993 12 | паштовы індэкс = 744000 | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = AG | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = | сайт = http://ashgabat.gov.tm/ | мова сайта = ru | мова сайта 2 = en | мова сайта 3 = | мова сайта 4 = | мова сайта 5 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} '''Ашгаба́т'''<ref>Напісанне '''Ашгаба́т''' паводле: {{Крыніцы/БелЭн|2|||166}}</ref> ({{lang-tk|Aşgabat}}) — сталіца і найбуйнейшы горад [[Туркменістан]]а. Насельніцтва складае 1,03 млн чалавек ([[2022]]). == Геаграфія == Ашгабат размешчаны на поўдні Туркменістана, за 25 км на поўнач ад мяжы з [[Іран]]ам на [[Туранская нізіна|Туранскай нізіне]]. Горад знаходзіцца ў Ахалскім аазісе на Прыкапетдагскай перадгорнай раўніне. З поўдня — горы Капетдаг, з поўначы — пустыня Каракумы. Вышыня над узроўнем мора — 214—240 м. У 1962 годзе да горада падведзены [[Каракумскі канал]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Транспарт == * [[Ашгабадская манарэйка]] == Памятныя мясціны == * [[Йылдыз (гатэль)|Гатэль Йылдыз]] == Вядомыя асобы == * [[Канстанцін Бялоў]] (нар. 1954) — [[Расія|расійскі]] [[футбаліст]]. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://ashgabat.gov.tm/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130609094839/http://www.ashgabat.gov.tm/ |date=9 чэрвеня 2013 }} {{Сталіцы Азіі}} {{Адміністрацыйны падзел Туркменістана}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ашгабат}} [[Катэгорыя:Гарады Туркменістана]] [[Катэгорыя:Ашгабат| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1881 годзе]] 5bb3z5lle572tw0e42qy9b5aaguocxk Каір 0 3206 5166338 4913077 2026-07-15T15:46:29Z Summershell67 159583 /* */ 5166338 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Каір | арыгінальная назва = القاهرة (al-Qāhira) | герб = Emblem_Cairo_Governorate.svg | выява = {{Photomontage | photo1a = مسجد_أحمد_ابن_طولون1.jpg | photo1b = Muizz Street - Egypt.jpg | photo2a = Cairo Form Top.JPG | photo3a =Cairo Opera House - panoramio.jpg | photo3b = Baron Palace.jpg | photo4a = Kairo Midan Talaat Harb BW 2.jpg | photo4b = Qism El-Khalifa, Cairo Governorate, Egypt - panoramio (30).jpg | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 290 | foot_montage = }} | краіна = Егіпет | lat_dir = N | lat_deg = 30 | lat_min = 03 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 31 | lon_min = 14 | lon_sec = | глава = Абдэль Азім Муса Вазір | плошча = 214 | насельніцтва = 7,7 млн. | год перапісу = 2005 }} '''Каі́р''' ({{Lang-ar|القاهرة}}; ''al-Qāhirah'') — сталіца [[Егіпет|Егіпта]] і найбуйнейшы горад у арабскім свеце і [[Афрыка|Афрыцы]], і 16-ы найбуйнейшы мегаполіс у свеце<ref>Santa Maria Tours (2009-09-04). [http://www.prlog.org/10332580-cairo-alqahira-is-egypts-capital-and-the-largest-city-in-the-middle-east-and-africa.html «Cairo — „Al-Qahira“- is Egypt’s capital and the largest city in the Middle East and Africa»]. PRLog.</ref><ref>[http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide.html «World’s Densest Cities»]. Forbes.</ref>. Горад быў заснаваны ў [[969]] годзе нашай эры і на сённяшні момант яго гісторыя мае звыш тысячы гадоў. Сваю мянушку «горад тысячы мінарэтаў» Каір атрымаў за перавагі [[ісламская архітэктура|ісламскай архітэктуры]], горад ужо даўно з’яўляецца цэнтрам палітычнага і культурнага жыцця рэгіёна. Каір быў заснаваны [[Фатыміды, дынастыя|дынастыяй Фатымідаў]] у [[X стагоддзе|X стагоддзі]] нашай эры, аднак на сённяшні момант тэрыторыя сучаснага горада ўключае ў свой склад месцы былой нацыянальнай сталіцы, чые рэшткі застаюцца бачнымі ў некаторых частках [[Стары Каір|Старога Каіра]]. Каір таксама цесна звязаны са [[Старажытны Егіпет|Старажытным Егіптам]] з-за сваёй блізкасці да старажытных гарадоў [[Мемфіс (Егіпет)|Мэмфіс]], [[Гіза|Гізы]] і [[Фустат]]а, якія месцяцца непадалёк ад [[сфінкс|Вялікага Сфінкса]] і [[піраміды Гізы|пірамід Гізы]]. Егіпцяне сёння часцяком называюць горад як ''Маср'' ({{lang-ar|مصر}}), што ў арабскім вымаўленні азначае імя самога Егіпта, падкрэсліваючы, такім чынам, што горад мае велізарны егіпецкі ўплыў на працягу ўсёй гісторыі існавання горада<ref>Behrens-Abouseif, Doris (1992). [http://books.google.com/?id=INsmT6zjAl8C&printsec=frontcover «Islamic Architecture in Cairo»] (2nd ed.). Brill. ISBN 978-90-04-09626-4, p. 8</ref><ref>#Golia, Maria (2004). [http://books.google.com/?id=ZFRRkvmtSOIC&printsec=frontcover «Cairo: city of sand»]. Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-187-7, p. 152</ref>. Каір з’яўляецца найстарэйшым і найбуйнейшым цэнтрам кіна- і музычнай індустрыі ў арабскім свеце, а таксама мае другую паводле ўзросту ўстанову вышэйшай адукацыі ў свеце, [[Аль-Азгар|універсітэт аль-Азгар]]. Многія міжнародныя [[СМІ]], прадпрыемствы і арганізацый маюць рэгіянальныя штаб-кватэры ў горадзе. Штаб-кватэра [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] знаходзілася ў Каіры на працягу большай часткі існавання арганізацыі. Пры насельніцтве ў 6,76 млн чалавек<ref>[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls Population and Housing Census 2006, Governorate level, Population distribution by sex] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |date=24 студзеня 2009 }}, Central Agency for Public Mobilisation and Statistics. Adjusted census result, as Helwan governorate was created on 17 April 2008 from a.o. parts of the Cairo governorate.</ref> горад месціцца на тэрыторыі 453 км², што робіць Каір, безумоўна, самым буйным горадам у Егіпце. Разам з яшчэ дзесяццю мільёнамі жыхароў, якія жывуць у непасрэднай блізкасці ад горада, Каір знаходзіцца ў цэнтры найбуйнейшай агламерацыі ў Афрыцы і з’яўляецца адзінаццатай паводле велічыні гарадской тэрыторыяй у свеце<ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf «Demographia World Urban Areas & Population Projections»], Demographia</ref>. Каір, як і многія іншыя мегаполісы, пакутуе ад высокага ўзроўню забруджвання і трафіку, але [[Каірскі метрапалітэн|яго метрапалітэн]], адзіны на афрыканскім кантыненце пасля [[Алжырскі метрапалітэн|алжырскага метрапалітэна]], пачаў працу з [[1 лістапада]] [[2011]] года. Ён таксама ўваходзіць у лік пятнаццаці самых загружаных у свеце<ref>Mustafayev, Nicat (29 June 2009). [http://en.apa.az/news.php?id=104441 «World metro systems by annual passenger rides»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120613172614/http://en.apa.az/news.php?id=104441 |date=13 чэрвеня 2012 }}. en.apa.az.</ref>, з перавозкай звыш за 700 млн пасажыраў штогод. Эканоміка Каіра займае першае месца на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]<ref>[http://www.citymayors.com/statistics/richest-cities-2005.html «The 150 Richest Cities in the World by GDP in 2005»]. CityMayors.com</ref>, і 43-е ў сусветным маштабе паводле інфармацыі глабальнага рэестру гарадоў<ref>[http://www.foreignpolicy.com/node/373401 «The 2010 Global Cities Index»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100819193903/http://www.foreignpolicy.com/node/373401 |date=19 жніўня 2010 }}. Foreign Policy.</ref>. == Гісторыя == Першапачаткова Каір размяшчаўся не на беразе Ніла. На поўдзень ад горада знаходзілася сталіца тагачаснага Егіпта — Мемфіс, які быў заснаваны ў [[29 стагоддзе да н. э.|ХХІХ стагоддзі да н. э.]] Першым паселішчам, якое з’явілася на месцы будучага Каіра, быў рымскі форт, які быў заснаваны ў [[150]] годзе н. э. Вакол форта з’явілася невялікае паселішча, у якім жылі [[копты]]. У [[642]] годзе арабскія войскі (пад кіраўніцтвам [[Амр Ібн аль-Аса]]) заваявалі форт і ўмацавалі яго. Паселішча вакол яго пачало хутка расці. Хутка тут з’явілася першая ў Афрыцы мячэць. Паступова паселішча пераўтварылася ў горад. З [[973]] года Каір стаў сталіцай [[Фацімідскі халіфат|Фацімідскага халіфата]]. У гэтыя гады горад стаў цэнтрам арабскай [[філасофія|філасофіі]] і [[навука|навукі]]. Універсітэт [[Аль-Азгар]] стаў галоўным цэнтрам ісламскіх штудыяў. У [[1517]] годзе Каір быў заваяваны [[Асманская імперыя|Асманскай імперыяй]]. У [[1798]] годзе Егіпет быў заваяваны войскамі Напалеона. Але [[Францыя|французская]] акупацыя скончылася праз тры гады. У [[1851]] годзе Каір быў злучаны чыгункай з [[Александрыя]]й. Значны ўплыў на развіццё горада аказала і будаўніцтва [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]], пасля яго пабудовы ўсё больш еўрапейцаў пачало сяліцца ў горадзе. У [[1860-я|1860-х]] гадах наступіў эканамічны бум, звязаны з гандлем [[бавоўна]]й. Тагачасны ўладар [[Мухамед Алі]], замест таго каб рэстаўраваць горад, пачаў будаваць новыя кварталы на захад ад старога горада. Для забудовы горада былі нанятыя французскія архітэктары. Былі пабудаваныя багатыя вілы і міністэрскія сядзібы. У новым горадзе пачалі ездзіць трамваі. Пасля [[Вялікабрытанія|брытанскай]] акупацыі, а потым і каланізацыі забудова горада працягвалася. Пасля пабудовы новага канала Каір пачаў разрастацца і ў бок пустыні. Хуткімі тэмпамі расло насельніцтва. Каір прыцягваў як мясцовых сельскіх жыхароў, так і еўрапейцаў. Падчас вайны з [[Ізраіль|Ізраілем]] ў [[20 стагоддзе|ХХ стагоддзі]] насельніцтва горада значна ўзрасло за кошт бежанцаў з Сінаю. Сучасны Каір — гэта цэнтр ісламскага свету, дзякуючы ўніверсітэту [[Аль-Азгар]]. З [[19 стагоддзе|ХІХ стагоддзя]] Каір стаў цэнтрам [[турызм]]у, дзякуючы блізкасці вядомых мясцін і вялікай колькасці музеяў. == Геаграфія == [[Файл:Islamic-cairo-street.jpg|міні|220пкс|Вуліца ў ісламскай частцы горада]] Каір знаходзіцца на поўначы Егіпта, часткі вядомай як [[Ніжні Егіпет]], у 165 кіламетрах на поўдзень ад [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]] і у 120 кіламетрах на захад ад [[Суэцкі заліў|Суэцкага заліва]] і [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]]<ref>[http://www.wolframalpha.com/input/?i=cairo+to+suez «Cairo to Suez»]. WolframAlpha. Wolfram Research.</ref>. Уздоўж горада цягнецца рака [[Ніл]], аднак на поўдні горада рака пакідае свае пустынныя даліны і разветліваецца ў нізінным рэгіёне [[дэльта Ніла|дэльты Ніла]]. Нягледзячы на тое, што сталіца распасціраецца ад Ніла ва ўсіх кірунках, горад знаходзіцца толькі на ўсходнім беразе ракі і мае два вострава, а таксама агульную плошчу ў 453 км²<ref name="brinkhoff">Brinkhoff, Thomas. [http://www.citypopulation.de/Egypt.html «Egypt: Governorates & Cities»]. City Population.</ref>. Да сярэдзіны [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]], калі рака была прыручана [[Плаціна (архітэктура)|плацінамі]], [[дамба]]мі і іншымі элементамі кіравання ракой, Ніл у раёне Каіра быў вельмі ўстрымальны да змен кірунку і ўзроўню вады. За гэтыя гады, Ніл паступова ссоўваецца на захад. З-за руху Ніла, новая частка горада, як то раёны [[Гардэн-Сіці]], цэнтр горада Каіра, і [[Замалек]], размешчаны бліжэй за ўсё да берага ракі. Гэта вобласці, у якіх месціцца большасць пасольстваў Каіра, акружаныя на поўначы, усходзе і поўдні старой часткай горада. [[Стары Каір]], размешчаны на поўдзень ад цэнтра, мае рэшткі старажытнага горада [[Фустат]] і з’яўляецца сэрцам [[копты|копцкай]] хрысціянскай абшчыны Егіпта і называецца [[Копцкі Каір|копцкім Каірам]]. Раён Булак, які знаходзіцца ў паўночнай частцы горада, быў пабудаваны ў [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]] як порт, а ў цяперашні час з’яўляецца буйным прамысловым цэнтрам. [[Каірская крэпасць]] размешчана на ўсход ад цэнтра горада вакол [[Ісламскі Каір|ісламскага Каіра]]. Яе гісторыя ўзыходзіць да эпохі [[Фатыміды, дынастыя|Фатымідаў]] і часоў заснавання горада. Нягледзячы на тое, што ў заходнім Каіры дамінуюць шырокія бульвары, адкрытыя прасторы і сучасная еўрапейская архітэктура, усходняя палова горада павялічвалася выпадкова і бессістэмна на працягу стагоддзяў, у ёй пераважаюць дробныя завулкі, перапоўненыя шматкватэрныя дамы і [[ісламская архітэктура]]. Новая частка горада размяшчаецца на ўсход, займаючы даўнія [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчыя]] тэрыторыі. Гэтыя кварталы былі пабудаваныя ў асноўным у [[ХІХ стагоддзе|ХІХ стагоддзі]], тут шмат шырокіх вуліц, зелені і адкрытых плошчаў. У старой частцы горада вельмі густая забудова, невялікія крывыя вуліцы, якія часта канчаюцца тупікамі. Большая частка офісаў і дзяржаўных устаноў знаходзяцца ў заходняй частцы горада, а ва ўсходняй частцы знаходзяцца амаль усе [[Мячэць|мячэці]] Каіра. Горад разрастаецца і ў [[пустыня|пустыню]]. Масты злучаюць абодва берага Ніла, злучаючы астравы [[Гезіра]] і [[Востраў Рода|Рода]] з берагамі. На захад ад Каіра знаходзяцца вядомыя старажытнаэгіпэцкія помнікі — [[Сфінкс]] і [[Вялікія Піраміды]], а ў 18 км ад Каіра знаходзяцца руіны старажытных гарадоў [[Мемфіс (Егіпет)|Мемфіса]] і [[Сакра|Сакры]]. Паўночная і крайняя ўсходняя частка Каіра, якія ўключаюць у сябе гарады-спадарожнікі, з’яўляюцца аднымі з самых апошніх дапаўненняў да горада, бо яны былі распрацаваны ў канцы [[XX стагоддзе|XX]] і пачатку [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзяў]] для размяшчэння насельніцтва горада, якое кожны год стала павялічваецца. Заходні бераг Ніла звычайна ўключаецца ў гарадскі раён Каіра, аднак яго паселішчы з’яўляюцца часткай горада [[Гіза]] і [[Мухафаза Гіза|Гізаўскай правінцыі]]. Гіза таксама зведала значнае пашырэнне ў апошнія гады, і сёння горад з’яўляецца горадам-спадарожнікам Каіра, маючы насельніцтва ў 2,7 млн чалавек<ref name="brinkhoff"/>. === Клімат === Каір размешчаны на шыраце прыкладна 30 градусаў ад [[экватар]]а і знаходзіцца на паўднёвай мяжы субтрапічнага поясу. Зіма ў горадзе цёплая, лета — спякотнае, тэмпература нярэдка перавышае 40 градусаў. Днём узімку тэмпература звычайна перавышае 20 градусаў, уначы халадней да 10 градусаў, часта — да 5, зрэдку замаразкі. Паколькі горад знаходзіцца ля пустыні [[Сахара|Сахары]], ападкі выпадаюць вельмі рэдка, бо клімат з’яўляецца засушлівым, але калі ж выпадаюць, то вельмі інтэнсіўна, часцяком выклікаючы [[Навадненне|навадненні]]. {{Клімат мясцовасці | Горад_род = Каіра | Крыніца = World Meteorological Organization, BBC Weather <!-- максімумы і мінімумы тэмператур --> | Сту_а_макс = 31.0 | Сту_сяр_макс = 18.9 | Сту_сяр_мін = 9.0 | Сту_а_мін = 2.4 | Лют_а_макс = 36.1 | Лют_сяр_макс = 20.4 | Лют_сяр_мін = 9.7 | Лют_а_мін = 3.0 | Сак_а_макс = 39.6 | Сак_сяр_макс = 23.5 | Сак_сяр_мін = 11.6 | Сак_а_мін = 4.0 | Кра_а_макс = 43.0 | Кра_сяр_макс = 28.3 | Кра_сяр_мін = 14.6 | Кра_а_мін = 6.8 | Май_а_макс = 44.4 | Май_сяр_макс = 32.0 | Май_сяр_мін = 17.7 | Май_а_мін = 11.9 | Чэр_а_макс = 47.8 | Чэр_сяр_макс = 33.9 | Чэр_сяр_мін = 20.1 | Чэр_а_мін = 13.0 | Ліп_а_макс = 44.3 | Ліп_сяр_макс = 34.7 | Ліп_сяр_мін = 22.0 | Ліп_а_мін = 17.3 | Жні_а_макс = 41.4 | Жні_сяр_макс = 34.2 | Жні_сяр_мін = 22.1 | Жні_а_мін = 18.0 | Вер_а_макс = 43.0 | Вер_сяр_макс = 32.6 | Вер_сяр_мін = 20.5 | Вер_а_мін = 16.0 | Кас_а_макс = 41.1 | Кас_сяр_макс = 29.2 | Кас_сяр_мін = 17.4 | Кас_а_мін = 11.1 | Ліс_а_макс = 37.2 | Ліс_сяр_макс = 24.8 | Ліс_сяр_мін = 14.1 | Ліс_а_мін = 5.0 | Сне_а_макс = 32.5 | Сне_сяр_макс = 20.3 | Сне_сяр_мін = 10.4 | Сне_а_мін = 3.9 | Год_а_макс = 47.8 | Год_сяр_макс = 27.8 | Год_сяр_мін = 15.8 | Год_а_мін = 2.4 <!-- сярэдняя тэмпература --> | Сту_сяр = 14.0 | Лют_сяр = 15.0 | Сак_сяр = 17.6 | Кра_сяр = 21.5 | Май_сяр = 24.9 | Чэр_сяр = 27.0 | Ліп_сяр = 28.4 | Жні_сяр = 28.2 | Вер_сяр = 26.6 | Кас_сяр = 23.3 | Ліс_сяр = 19.5 | Сне_сяр = 15.4 | Год_сяр = 21.8 <!-- тэмпература вады --> | Студзень_вады = | Люты_вады = | Сакавік_вады = | Красавік_вады = | Май_вады = | Чэрвень_вады = | Ліпень_вады = | Жнівень_вады = | Верасень_вады = | Кастрычнік_вады = | Лістапад_вады = | Снежань_вады = | Год_вада = <!-- колькасць ападкаў --> | Сту_сяр_апад = 5.0 | Лют_сяр_апад = 3.8 | Сак_сяр_апад = 3.8 | Кра_сяр_апад = 1.1 | Май_сяр_апад = 0.5 | Чэр_сяр_апад = 0.1 | Ліп_сяр_апад = 0.0 | Жні_сяр_апад = 0.0 | Вер_сяр_апад = 0.0 | Кас_сяр_апад = 0.7 | Ліс_сяр_апад = 3.8 | Сне_сяр_апад = 5.9 | Год_сяр_апад = 24.7 <!-- вільготнасць --> | Студзень_вільготнасць = | Люты_вільготнасць = | Сакавік_вільготнасць = | Красавік_вільготнасць = | Май_вільготнасць = | Чэрвень_вільготнасць = | Ліпень_вільготнасць = | Жнівень_вільготнасць = | Верасень_вільготнасць = | Кастрычнік_вільготнасць = | Лістапад_вільготнасць = | Снежань_вільготнасць = | Год_вільготнасць = }} == Эканоміка == Каір ва ўсіх адносінах з’яўляецца цэнтрам Егіпта, у тым ліку і ў сферы [[эканоміка|эканомікі]], з часоў свайго заснавання ў [[969]] годзе нашай эры. Большасць гандлю краіны генеруецца ў горадзе альбо праходзіць праз яго. Большасць [[выдавецтва]]ў і [[сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]] і амаль усе [[кінастудыя|кінастудыі]] месцяцца ў Каіры, як і палова шпіталяў краіны і ўніверсітэтаў. Гэта спарадзіла бурнае будаўніцтва ў горадзе будынкаў, якія з’яўляюцца ў пяць разоў вышэйшымі за тыя, якія будавалі 15 гадоў таму. Гэты рост да нядаўняга часу рос у процівагу да гарадскіх сэрвісных службаў. Дарогі, [[электрычнасць]], [[тэлефонная сувязь]] і [[каналізацыя|каналізацыйныя]] паслугі з’яўляюцца ў дэфіцыце. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Транспарт == [[Файл:Speranza Chery A5 as Cairo taxi.jpg|міні|200пкс|Каірскае таксі]] Транспарт у Каіры ўключае ў сябе разгалінаваную сетку аўтамабільнай, чыгуначнай сістэмы, метрапалітэну і марскіх перавозак. Аўтамабільны транспарт у асноўным прадстаўлены асабістым транспартам, [[таксі]], прыватнымі аўтобусамі, мікрааўтобусамі. Метрапалітэн, які афіцыйна называецца як «метро» ({{lang-ar|مترو|скарочана}}), з’яўляецца хуткім і эфектыўным спосабам руху ў горадзе, аднак у гадзіны пік у ім можа стаць вельмі шматлюдна. Два вагоны, то бок чацвёрты і пяты, зарэзерваваны толькі для жанчын, аднак яны могуць ездзіць у любым вагоне, якім яны хочуць. Шырокая сетка дарог злучае Каір з іншымі егіпецкімі гарадамі і вёскамі. Існуе новая [[кальцавая аўтадарога]], якая атачае ўскраіны горада, са з’ездамі, якія дасягаюць знешніх раёнаў Каіра. Ёсць некалькі [[эстакада|эстакад]] і [[мост|мастоў]], як то мост шостага кастрычніка, які, калі трафік не цяжкі, дазваляе хутка пераадолець адлегласць з адной часткі горада ў іншую. Каірскі аўтамабільны гарадскі рух, як вядома, з’яўляецца вельмі перагружаным і перапоўненым<ref>[http://weekly.ahram.org.eg/2006/779/feature.htm «Al-Ahram Weekly. Features. Reaching an impasse»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090518104145/http://weekly.ahram.org.eg/2006/779/feature.htm |date=18 мая 2009 }}. Weekly.ahram.org.eg</ref>. Кіроўцы, як правіла, агрэсіўныя ў адносінах да іншых удзельнікаў руху, але на скрыжаваннях яны больш ветлівыя, па чарзе прапускаючы адзін аднаго. У больш густанаселеных рэгіёнах рух ажыццяўляецца з дапамогай кіравання [[паліцыя|паліцыі]]. Дзеючы з 1945 года шматтэрмінальны і шматпалосны Каірскі міжнародны аэрапорт-хаб — адзін з самых загружаных на Блізкім Усходзе і галоўны ў краіне. З 1856 года дзейнічае каірскі вакзал Рамзеса першай у Афрыцы чыгуначнай сеткі. Ва ўсе гарады ніжняга Егіпта і на Сінай з Каіра ходзяць міжгароднія аўтобусы. У горадзе ёсць порт і некалькі прыстаняў для пасажырскага, турыстычнага і грузавога суднаходства па Ніле. == Культура == Першая цывілізацыя з’явілася ў рэгіёне чатыры тысячы гадоў таму ў часы [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]]. З гэтага перыяду ў раёне існавалі старажытнаегіпецкая і [[Старажытная Грэцыя|грэчаская]], [[вавілон]]ская і [[Рымская імперыя|рымская]] культуры, якія пакінулі свае адбіткі тут. [[Мусульмане]] з [[Аравійскі паўвостраў|Аравійскага паўвострава]], на чале з [[Амр ібн аль-Аса]]м, шырока распаўсюдзілі [[іслам]] у Егіпце. [[Хедыва]] [[Мухамед Алі]], са сваімі [[Албанія|албанскімі]] сямейнымі каранямі, паставіў Егіпет на шляху да сучаснасці. Культурная сумесь у гэтым горадзе выглядае толькі натуральна, улічваючы ўсе аспекты ягонай спадчыны. Егіпет можна параўнаць з музеем пад адкрытым небам з помнікамі розных гістарычных эпох, якія сустракаюцца ў горадзе паўсюль. Самыя вядомыя з музеяў у Каіры: * [[Каірскі егіпецкі музей]] * Копцкі музей * Музей ісламскага мастацтва * Музей сучаснага мастацтва * Ваенны музей * Этнаграфічны музей * Музей аль-Гезіра * Паштовы музей * Чыгуначны музей == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Цікавыя факты == * Сусветна вядомыя егіпецкія піраміды знаходзяцца на ўскраіне Гізы, паўднёва-заходняга прыгарада Каіра. З асноўнай часткай горада Гізу звязвае акруговая аўтамабільная дарога і шашы Al Ahram. У цяперашні час гарадская забудова падышла ўшчыльную да плато Гіза, і бліжэйшы дом знаходзіцца ўсяго толькі ў 200 метрах ад [[Сфінкс]]а. * Непасрэдна над пірамідамі праходзіць авіятраса, якая вядзе да глісады каірскага аэрапорта, таму авіяпасажыры, чые самалёты садзяцца ў Каіры, маюць магчымасць перад пасадкай палюбавацца гэтымі цудамі святла. * На 18-мільённы Вялікі Каір прыпадае толькі 9 светлафораў, згодна з інфармацыяй на май [[2008]] года. Пры гэтым кіроўцы абсалютна спакойна едуць на чырвонае святло * На ўскрайку горада ёсць незвычайны квартал, вядомы як «Горад сметнікаў». Ён населены егіпецкімі хрысціянамі — [[копты|коптамі]], якія займаюцца зборам смецця са ўсяго горада і сартаваннем яго для другаснага выкарыстання. Адходы знаходзяцца паўсюль пасярод дамоў, на дахах і ў дварах, распаўсюджваючы па кварталах непрыемны пах. Гэты сямейны бізнес, які прыносіць яго ўдзельнікам неблагія, паводле мясцовых меркаў, даходы. У самай верхняй кропцы кварталу пабудаваны сучасны храма-рэлігійны комплекс, багата аздоблены і цудоўна абсталяваны. Кафедральны сабор, які размешчаны ў пячоры і тоўшчы скалы, змяшчае да 20 тысяч прыхажан. == Славутасці == * [[Блакітная мячэць (Каір)|Блакітная мячэць]] * [[Піраміды Гізы]] * [[Мячэць аль-Азхар]] * [[Каірская тэлевежа]] * [[Каірская цытадэль]] == Адукацыя == * [[Універсітэт Аль-Азхар]] * [[Каірскі ўніверсітэт]] == Выбітныя ўраджэнцы і жыхары == * [[Нагіб Махфуз]], пісьменнік, Нобелеўскі лаўрэат па літаратуры * [[Гамаль Абдул Насер]], прэзідэнт Егіпта * [[Махамед аль-Барадэі]], старшыня [[МАГАТЭ]] * [[Бутрас Бутрас-Галі]], Генеральны сакратар ААН у 1992—1996 * [[Акоп Ішханян]], армянскі мастак і скульптар * [[Якуб Кадры Караасманаглу]], турэцкі пісьменнік * [[Даліда]], спявачка * [[Айман аз-Завахіры]], хірург, пісьменнік, адзін з лідараў [[Аль-Каіда|Аль-Каіды]] * [[Дораці Кроўфут-Ходжкін]], англійскі біяхімік == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 == Спасылкі == {{Commons}} * {{Афіцыйны сайт}} * [http://www.demographia.com/db-cairo.htm Дэмаграфія Каіра] * [http://st-takla.org/Links/Coptic-Links-02-Churches-a-Egypt.html#Cairo%20&%20Giza: Копцкія цэрквы ў Каіры] * [http://egyptopia.com/Mosques+in+Cairo_30_296_22_80_en.html Мячэці горада] * [http://www.jmrw.com/Abroad/Egypte/Le_Caire/index.htm 100 фотаздымкаў Каіра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100706135444/http://www.jmrw.com/Abroad/Egypte/Le_Caire/index.htm |date=6 ліпеня 2010 }} {{Гарады Егіпта}} {{Населеныя пункты на Ніле}} {{Сталіцы Афрыкі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарады Егіпта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Ніле]] [[Катэгорыя:Каір| ]] g5zs7nzvtht7gzxbvdgfk8iytquro9o 5166339 5166338 2026-07-15T15:47:37Z Summershell67 159583 /* */ 5166339 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Каір | арыгінальная назва = القاهرة (al-Qāhira) | сцяг = Flag of Cairo.svg | герб = Emblem_Cairo_Governorate.svg | выява = {{Photomontage | photo1a = مسجد_أحمد_ابن_طولون1.jpg | photo1b = Muizz Street - Egypt.jpg | photo2a = Cairo Form Top.JPG | photo3a =Cairo Opera House - panoramio.jpg | photo3b = Baron Palace.jpg | photo4a = Kairo Midan Talaat Harb BW 2.jpg | photo4b = Qism El-Khalifa, Cairo Governorate, Egypt - panoramio (30).jpg | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 290 | foot_montage = }} | краіна = Егіпет | lat_dir = N | lat_deg = 30 | lat_min = 03 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 31 | lon_min = 14 | lon_sec = | глава = Абдэль Азім Муса Вазір | плошча = 214 | насельніцтва = 7,7 млн. | год перапісу = 2005 }} '''Каі́р''' ({{Lang-ar|القاهرة}}; ''al-Qāhirah'') — сталіца [[Егіпет|Егіпта]] і найбуйнейшы горад у арабскім свеце і [[Афрыка|Афрыцы]], і 16-ы найбуйнейшы мегаполіс у свеце<ref>Santa Maria Tours (2009-09-04). [http://www.prlog.org/10332580-cairo-alqahira-is-egypts-capital-and-the-largest-city-in-the-middle-east-and-africa.html «Cairo — „Al-Qahira“- is Egypt’s capital and the largest city in the Middle East and Africa»]. PRLog.</ref><ref>[http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide.html «World’s Densest Cities»]. Forbes.</ref>. Горад быў заснаваны ў [[969]] годзе нашай эры і на сённяшні момант яго гісторыя мае звыш тысячы гадоў. Сваю мянушку «горад тысячы мінарэтаў» Каір атрымаў за перавагі [[ісламская архітэктура|ісламскай архітэктуры]], горад ужо даўно з’яўляецца цэнтрам палітычнага і культурнага жыцця рэгіёна. Каір быў заснаваны [[Фатыміды, дынастыя|дынастыяй Фатымідаў]] у [[X стагоддзе|X стагоддзі]] нашай эры, аднак на сённяшні момант тэрыторыя сучаснага горада ўключае ў свой склад месцы былой нацыянальнай сталіцы, чые рэшткі застаюцца бачнымі ў некаторых частках [[Стары Каір|Старога Каіра]]. Каір таксама цесна звязаны са [[Старажытны Егіпет|Старажытным Егіптам]] з-за сваёй блізкасці да старажытных гарадоў [[Мемфіс (Егіпет)|Мэмфіс]], [[Гіза|Гізы]] і [[Фустат]]а, якія месцяцца непадалёк ад [[сфінкс|Вялікага Сфінкса]] і [[піраміды Гізы|пірамід Гізы]]. Егіпцяне сёння часцяком называюць горад як ''Маср'' ({{lang-ar|مصر}}), што ў арабскім вымаўленні азначае імя самога Егіпта, падкрэсліваючы, такім чынам, што горад мае велізарны егіпецкі ўплыў на працягу ўсёй гісторыі існавання горада<ref>Behrens-Abouseif, Doris (1992). [http://books.google.com/?id=INsmT6zjAl8C&printsec=frontcover «Islamic Architecture in Cairo»] (2nd ed.). Brill. ISBN 978-90-04-09626-4, p. 8</ref><ref>#Golia, Maria (2004). [http://books.google.com/?id=ZFRRkvmtSOIC&printsec=frontcover «Cairo: city of sand»]. Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-187-7, p. 152</ref>. Каір з’яўляецца найстарэйшым і найбуйнейшым цэнтрам кіна- і музычнай індустрыі ў арабскім свеце, а таксама мае другую паводле ўзросту ўстанову вышэйшай адукацыі ў свеце, [[Аль-Азгар|універсітэт аль-Азгар]]. Многія міжнародныя [[СМІ]], прадпрыемствы і арганізацый маюць рэгіянальныя штаб-кватэры ў горадзе. Штаб-кватэра [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] знаходзілася ў Каіры на працягу большай часткі існавання арганізацыі. Пры насельніцтве ў 6,76 млн чалавек<ref>[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls Population and Housing Census 2006, Governorate level, Population distribution by sex] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |date=24 студзеня 2009 }}, Central Agency for Public Mobilisation and Statistics. Adjusted census result, as Helwan governorate was created on 17 April 2008 from a.o. parts of the Cairo governorate.</ref> горад месціцца на тэрыторыі 453 км², што робіць Каір, безумоўна, самым буйным горадам у Егіпце. Разам з яшчэ дзесяццю мільёнамі жыхароў, якія жывуць у непасрэднай блізкасці ад горада, Каір знаходзіцца ў цэнтры найбуйнейшай агламерацыі ў Афрыцы і з’яўляецца адзінаццатай паводле велічыні гарадской тэрыторыяй у свеце<ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf «Demographia World Urban Areas & Population Projections»], Demographia</ref>. Каір, як і многія іншыя мегаполісы, пакутуе ад высокага ўзроўню забруджвання і трафіку, але [[Каірскі метрапалітэн|яго метрапалітэн]], адзіны на афрыканскім кантыненце пасля [[Алжырскі метрапалітэн|алжырскага метрапалітэна]], пачаў працу з [[1 лістапада]] [[2011]] года. Ён таксама ўваходзіць у лік пятнаццаці самых загружаных у свеце<ref>Mustafayev, Nicat (29 June 2009). [http://en.apa.az/news.php?id=104441 «World metro systems by annual passenger rides»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120613172614/http://en.apa.az/news.php?id=104441 |date=13 чэрвеня 2012 }}. en.apa.az.</ref>, з перавозкай звыш за 700 млн пасажыраў штогод. Эканоміка Каіра займае першае месца на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]<ref>[http://www.citymayors.com/statistics/richest-cities-2005.html «The 150 Richest Cities in the World by GDP in 2005»]. CityMayors.com</ref>, і 43-е ў сусветным маштабе паводле інфармацыі глабальнага рэестру гарадоў<ref>[http://www.foreignpolicy.com/node/373401 «The 2010 Global Cities Index»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100819193903/http://www.foreignpolicy.com/node/373401 |date=19 жніўня 2010 }}. Foreign Policy.</ref>. == Гісторыя == Першапачаткова Каір размяшчаўся не на беразе Ніла. На поўдзень ад горада знаходзілася сталіца тагачаснага Егіпта — Мемфіс, які быў заснаваны ў [[29 стагоддзе да н. э.|ХХІХ стагоддзі да н. э.]] Першым паселішчам, якое з’явілася на месцы будучага Каіра, быў рымскі форт, які быў заснаваны ў [[150]] годзе н. э. Вакол форта з’явілася невялікае паселішча, у якім жылі [[копты]]. У [[642]] годзе арабскія войскі (пад кіраўніцтвам [[Амр Ібн аль-Аса]]) заваявалі форт і ўмацавалі яго. Паселішча вакол яго пачало хутка расці. Хутка тут з’явілася першая ў Афрыцы мячэць. Паступова паселішча пераўтварылася ў горад. З [[973]] года Каір стаў сталіцай [[Фацімідскі халіфат|Фацімідскага халіфата]]. У гэтыя гады горад стаў цэнтрам арабскай [[філасофія|філасофіі]] і [[навука|навукі]]. Універсітэт [[Аль-Азгар]] стаў галоўным цэнтрам ісламскіх штудыяў. У [[1517]] годзе Каір быў заваяваны [[Асманская імперыя|Асманскай імперыяй]]. У [[1798]] годзе Егіпет быў заваяваны войскамі Напалеона. Але [[Францыя|французская]] акупацыя скончылася праз тры гады. У [[1851]] годзе Каір быў злучаны чыгункай з [[Александрыя]]й. Значны ўплыў на развіццё горада аказала і будаўніцтва [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]], пасля яго пабудовы ўсё больш еўрапейцаў пачало сяліцца ў горадзе. У [[1860-я|1860-х]] гадах наступіў эканамічны бум, звязаны з гандлем [[бавоўна]]й. Тагачасны ўладар [[Мухамед Алі]], замест таго каб рэстаўраваць горад, пачаў будаваць новыя кварталы на захад ад старога горада. Для забудовы горада былі нанятыя французскія архітэктары. Былі пабудаваныя багатыя вілы і міністэрскія сядзібы. У новым горадзе пачалі ездзіць трамваі. Пасля [[Вялікабрытанія|брытанскай]] акупацыі, а потым і каланізацыі забудова горада працягвалася. Пасля пабудовы новага канала Каір пачаў разрастацца і ў бок пустыні. Хуткімі тэмпамі расло насельніцтва. Каір прыцягваў як мясцовых сельскіх жыхароў, так і еўрапейцаў. Падчас вайны з [[Ізраіль|Ізраілем]] ў [[20 стагоддзе|ХХ стагоддзі]] насельніцтва горада значна ўзрасло за кошт бежанцаў з Сінаю. Сучасны Каір — гэта цэнтр ісламскага свету, дзякуючы ўніверсітэту [[Аль-Азгар]]. З [[19 стагоддзе|ХІХ стагоддзя]] Каір стаў цэнтрам [[турызм]]у, дзякуючы блізкасці вядомых мясцін і вялікай колькасці музеяў. == Геаграфія == [[Файл:Islamic-cairo-street.jpg|міні|220пкс|Вуліца ў ісламскай частцы горада]] Каір знаходзіцца на поўначы Егіпта, часткі вядомай як [[Ніжні Егіпет]], у 165 кіламетрах на поўдзень ад [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]] і у 120 кіламетрах на захад ад [[Суэцкі заліў|Суэцкага заліва]] і [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]]<ref>[http://www.wolframalpha.com/input/?i=cairo+to+suez «Cairo to Suez»]. WolframAlpha. Wolfram Research.</ref>. Уздоўж горада цягнецца рака [[Ніл]], аднак на поўдні горада рака пакідае свае пустынныя даліны і разветліваецца ў нізінным рэгіёне [[дэльта Ніла|дэльты Ніла]]. Нягледзячы на тое, што сталіца распасціраецца ад Ніла ва ўсіх кірунках, горад знаходзіцца толькі на ўсходнім беразе ракі і мае два вострава, а таксама агульную плошчу ў 453 км²<ref name="brinkhoff">Brinkhoff, Thomas. [http://www.citypopulation.de/Egypt.html «Egypt: Governorates & Cities»]. City Population.</ref>. Да сярэдзіны [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]], калі рака была прыручана [[Плаціна (архітэктура)|плацінамі]], [[дамба]]мі і іншымі элементамі кіравання ракой, Ніл у раёне Каіра быў вельмі ўстрымальны да змен кірунку і ўзроўню вады. За гэтыя гады, Ніл паступова ссоўваецца на захад. З-за руху Ніла, новая частка горада, як то раёны [[Гардэн-Сіці]], цэнтр горада Каіра, і [[Замалек]], размешчаны бліжэй за ўсё да берага ракі. Гэта вобласці, у якіх месціцца большасць пасольстваў Каіра, акружаныя на поўначы, усходзе і поўдні старой часткай горада. [[Стары Каір]], размешчаны на поўдзень ад цэнтра, мае рэшткі старажытнага горада [[Фустат]] і з’яўляецца сэрцам [[копты|копцкай]] хрысціянскай абшчыны Егіпта і называецца [[Копцкі Каір|копцкім Каірам]]. Раён Булак, які знаходзіцца ў паўночнай частцы горада, быў пабудаваны ў [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзі]] як порт, а ў цяперашні час з’яўляецца буйным прамысловым цэнтрам. [[Каірская крэпасць]] размешчана на ўсход ад цэнтра горада вакол [[Ісламскі Каір|ісламскага Каіра]]. Яе гісторыя ўзыходзіць да эпохі [[Фатыміды, дынастыя|Фатымідаў]] і часоў заснавання горада. Нягледзячы на тое, што ў заходнім Каіры дамінуюць шырокія бульвары, адкрытыя прасторы і сучасная еўрапейская архітэктура, усходняя палова горада павялічвалася выпадкова і бессістэмна на працягу стагоддзяў, у ёй пераважаюць дробныя завулкі, перапоўненыя шматкватэрныя дамы і [[ісламская архітэктура]]. Новая частка горада размяшчаецца на ўсход, займаючы даўнія [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчыя]] тэрыторыі. Гэтыя кварталы былі пабудаваныя ў асноўным у [[ХІХ стагоддзе|ХІХ стагоддзі]], тут шмат шырокіх вуліц, зелені і адкрытых плошчаў. У старой частцы горада вельмі густая забудова, невялікія крывыя вуліцы, якія часта канчаюцца тупікамі. Большая частка офісаў і дзяржаўных устаноў знаходзяцца ў заходняй частцы горада, а ва ўсходняй частцы знаходзяцца амаль усе [[Мячэць|мячэці]] Каіра. Горад разрастаецца і ў [[пустыня|пустыню]]. Масты злучаюць абодва берага Ніла, злучаючы астравы [[Гезіра]] і [[Востраў Рода|Рода]] з берагамі. На захад ад Каіра знаходзяцца вядомыя старажытнаэгіпэцкія помнікі — [[Сфінкс]] і [[Вялікія Піраміды]], а ў 18 км ад Каіра знаходзяцца руіны старажытных гарадоў [[Мемфіс (Егіпет)|Мемфіса]] і [[Сакра|Сакры]]. Паўночная і крайняя ўсходняя частка Каіра, якія ўключаюць у сябе гарады-спадарожнікі, з’яўляюцца аднымі з самых апошніх дапаўненняў да горада, бо яны былі распрацаваны ў канцы [[XX стагоддзе|XX]] і пачатку [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзяў]] для размяшчэння насельніцтва горада, якое кожны год стала павялічваецца. Заходні бераг Ніла звычайна ўключаецца ў гарадскі раён Каіра, аднак яго паселішчы з’яўляюцца часткай горада [[Гіза]] і [[Мухафаза Гіза|Гізаўскай правінцыі]]. Гіза таксама зведала значнае пашырэнне ў апошнія гады, і сёння горад з’яўляецца горадам-спадарожнікам Каіра, маючы насельніцтва ў 2,7 млн чалавек<ref name="brinkhoff"/>. === Клімат === Каір размешчаны на шыраце прыкладна 30 градусаў ад [[экватар]]а і знаходзіцца на паўднёвай мяжы субтрапічнага поясу. Зіма ў горадзе цёплая, лета — спякотнае, тэмпература нярэдка перавышае 40 градусаў. Днём узімку тэмпература звычайна перавышае 20 градусаў, уначы халадней да 10 градусаў, часта — да 5, зрэдку замаразкі. Паколькі горад знаходзіцца ля пустыні [[Сахара|Сахары]], ападкі выпадаюць вельмі рэдка, бо клімат з’яўляецца засушлівым, але калі ж выпадаюць, то вельмі інтэнсіўна, часцяком выклікаючы [[Навадненне|навадненні]]. {{Клімат мясцовасці | Горад_род = Каіра | Крыніца = World Meteorological Organization, BBC Weather <!-- максімумы і мінімумы тэмператур --> | Сту_а_макс = 31.0 | Сту_сяр_макс = 18.9 | Сту_сяр_мін = 9.0 | Сту_а_мін = 2.4 | Лют_а_макс = 36.1 | Лют_сяр_макс = 20.4 | Лют_сяр_мін = 9.7 | Лют_а_мін = 3.0 | Сак_а_макс = 39.6 | Сак_сяр_макс = 23.5 | Сак_сяр_мін = 11.6 | Сак_а_мін = 4.0 | Кра_а_макс = 43.0 | Кра_сяр_макс = 28.3 | Кра_сяр_мін = 14.6 | Кра_а_мін = 6.8 | Май_а_макс = 44.4 | Май_сяр_макс = 32.0 | Май_сяр_мін = 17.7 | Май_а_мін = 11.9 | Чэр_а_макс = 47.8 | Чэр_сяр_макс = 33.9 | Чэр_сяр_мін = 20.1 | Чэр_а_мін = 13.0 | Ліп_а_макс = 44.3 | Ліп_сяр_макс = 34.7 | Ліп_сяр_мін = 22.0 | Ліп_а_мін = 17.3 | Жні_а_макс = 41.4 | Жні_сяр_макс = 34.2 | Жні_сяр_мін = 22.1 | Жні_а_мін = 18.0 | Вер_а_макс = 43.0 | Вер_сяр_макс = 32.6 | Вер_сяр_мін = 20.5 | Вер_а_мін = 16.0 | Кас_а_макс = 41.1 | Кас_сяр_макс = 29.2 | Кас_сяр_мін = 17.4 | Кас_а_мін = 11.1 | Ліс_а_макс = 37.2 | Ліс_сяр_макс = 24.8 | Ліс_сяр_мін = 14.1 | Ліс_а_мін = 5.0 | Сне_а_макс = 32.5 | Сне_сяр_макс = 20.3 | Сне_сяр_мін = 10.4 | Сне_а_мін = 3.9 | Год_а_макс = 47.8 | Год_сяр_макс = 27.8 | Год_сяр_мін = 15.8 | Год_а_мін = 2.4 <!-- сярэдняя тэмпература --> | Сту_сяр = 14.0 | Лют_сяр = 15.0 | Сак_сяр = 17.6 | Кра_сяр = 21.5 | Май_сяр = 24.9 | Чэр_сяр = 27.0 | Ліп_сяр = 28.4 | Жні_сяр = 28.2 | Вер_сяр = 26.6 | Кас_сяр = 23.3 | Ліс_сяр = 19.5 | Сне_сяр = 15.4 | Год_сяр = 21.8 <!-- тэмпература вады --> | Студзень_вады = | Люты_вады = | Сакавік_вады = | Красавік_вады = | Май_вады = | Чэрвень_вады = | Ліпень_вады = | Жнівень_вады = | Верасень_вады = | Кастрычнік_вады = | Лістапад_вады = | Снежань_вады = | Год_вада = <!-- колькасць ападкаў --> | Сту_сяр_апад = 5.0 | Лют_сяр_апад = 3.8 | Сак_сяр_апад = 3.8 | Кра_сяр_апад = 1.1 | Май_сяр_апад = 0.5 | Чэр_сяр_апад = 0.1 | Ліп_сяр_апад = 0.0 | Жні_сяр_апад = 0.0 | Вер_сяр_апад = 0.0 | Кас_сяр_апад = 0.7 | Ліс_сяр_апад = 3.8 | Сне_сяр_апад = 5.9 | Год_сяр_апад = 24.7 <!-- вільготнасць --> | Студзень_вільготнасць = | Люты_вільготнасць = | Сакавік_вільготнасць = | Красавік_вільготнасць = | Май_вільготнасць = | Чэрвень_вільготнасць = | Ліпень_вільготнасць = | Жнівень_вільготнасць = | Верасень_вільготнасць = | Кастрычнік_вільготнасць = | Лістапад_вільготнасць = | Снежань_вільготнасць = | Год_вільготнасць = }} == Эканоміка == Каір ва ўсіх адносінах з’яўляецца цэнтрам Егіпта, у тым ліку і ў сферы [[эканоміка|эканомікі]], з часоў свайго заснавання ў [[969]] годзе нашай эры. Большасць гандлю краіны генеруецца ў горадзе альбо праходзіць праз яго. Большасць [[выдавецтва]]ў і [[сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]] і амаль усе [[кінастудыя|кінастудыі]] месцяцца ў Каіры, як і палова шпіталяў краіны і ўніверсітэтаў. Гэта спарадзіла бурнае будаўніцтва ў горадзе будынкаў, якія з’яўляюцца ў пяць разоў вышэйшымі за тыя, якія будавалі 15 гадоў таму. Гэты рост да нядаўняга часу рос у процівагу да гарадскіх сэрвісных службаў. Дарогі, [[электрычнасць]], [[тэлефонная сувязь]] і [[каналізацыя|каналізацыйныя]] паслугі з’яўляюцца ў дэфіцыце. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Транспарт == [[Файл:Speranza Chery A5 as Cairo taxi.jpg|міні|200пкс|Каірскае таксі]] Транспарт у Каіры ўключае ў сябе разгалінаваную сетку аўтамабільнай, чыгуначнай сістэмы, метрапалітэну і марскіх перавозак. Аўтамабільны транспарт у асноўным прадстаўлены асабістым транспартам, [[таксі]], прыватнымі аўтобусамі, мікрааўтобусамі. Метрапалітэн, які афіцыйна называецца як «метро» ({{lang-ar|مترو|скарочана}}), з’яўляецца хуткім і эфектыўным спосабам руху ў горадзе, аднак у гадзіны пік у ім можа стаць вельмі шматлюдна. Два вагоны, то бок чацвёрты і пяты, зарэзерваваны толькі для жанчын, аднак яны могуць ездзіць у любым вагоне, якім яны хочуць. Шырокая сетка дарог злучае Каір з іншымі егіпецкімі гарадамі і вёскамі. Існуе новая [[кальцавая аўтадарога]], якая атачае ўскраіны горада, са з’ездамі, якія дасягаюць знешніх раёнаў Каіра. Ёсць некалькі [[эстакада|эстакад]] і [[мост|мастоў]], як то мост шостага кастрычніка, які, калі трафік не цяжкі, дазваляе хутка пераадолець адлегласць з адной часткі горада ў іншую. Каірскі аўтамабільны гарадскі рух, як вядома, з’яўляецца вельмі перагружаным і перапоўненым<ref>[http://weekly.ahram.org.eg/2006/779/feature.htm «Al-Ahram Weekly. Features. Reaching an impasse»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090518104145/http://weekly.ahram.org.eg/2006/779/feature.htm |date=18 мая 2009 }}. Weekly.ahram.org.eg</ref>. Кіроўцы, як правіла, агрэсіўныя ў адносінах да іншых удзельнікаў руху, але на скрыжаваннях яны больш ветлівыя, па чарзе прапускаючы адзін аднаго. У больш густанаселеных рэгіёнах рух ажыццяўляецца з дапамогай кіравання [[паліцыя|паліцыі]]. Дзеючы з 1945 года шматтэрмінальны і шматпалосны Каірскі міжнародны аэрапорт-хаб — адзін з самых загружаных на Блізкім Усходзе і галоўны ў краіне. З 1856 года дзейнічае каірскі вакзал Рамзеса першай у Афрыцы чыгуначнай сеткі. Ва ўсе гарады ніжняга Егіпта і на Сінай з Каіра ходзяць міжгароднія аўтобусы. У горадзе ёсць порт і некалькі прыстаняў для пасажырскага, турыстычнага і грузавога суднаходства па Ніле. == Культура == Першая цывілізацыя з’явілася ў рэгіёне чатыры тысячы гадоў таму ў часы [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]]. З гэтага перыяду ў раёне існавалі старажытнаегіпецкая і [[Старажытная Грэцыя|грэчаская]], [[вавілон]]ская і [[Рымская імперыя|рымская]] культуры, якія пакінулі свае адбіткі тут. [[Мусульмане]] з [[Аравійскі паўвостраў|Аравійскага паўвострава]], на чале з [[Амр ібн аль-Аса]]м, шырока распаўсюдзілі [[іслам]] у Егіпце. [[Хедыва]] [[Мухамед Алі]], са сваімі [[Албанія|албанскімі]] сямейнымі каранямі, паставіў Егіпет на шляху да сучаснасці. Культурная сумесь у гэтым горадзе выглядае толькі натуральна, улічваючы ўсе аспекты ягонай спадчыны. Егіпет можна параўнаць з музеем пад адкрытым небам з помнікамі розных гістарычных эпох, якія сустракаюцца ў горадзе паўсюль. Самыя вядомыя з музеяў у Каіры: * [[Каірскі егіпецкі музей]] * Копцкі музей * Музей ісламскага мастацтва * Музей сучаснага мастацтва * Ваенны музей * Этнаграфічны музей * Музей аль-Гезіра * Паштовы музей * Чыгуначны музей == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Цікавыя факты == * Сусветна вядомыя егіпецкія піраміды знаходзяцца на ўскраіне Гізы, паўднёва-заходняга прыгарада Каіра. З асноўнай часткай горада Гізу звязвае акруговая аўтамабільная дарога і шашы Al Ahram. У цяперашні час гарадская забудова падышла ўшчыльную да плато Гіза, і бліжэйшы дом знаходзіцца ўсяго толькі ў 200 метрах ад [[Сфінкс]]а. * Непасрэдна над пірамідамі праходзіць авіятраса, якая вядзе да глісады каірскага аэрапорта, таму авіяпасажыры, чые самалёты садзяцца ў Каіры, маюць магчымасць перад пасадкай палюбавацца гэтымі цудамі святла. * На 18-мільённы Вялікі Каір прыпадае толькі 9 светлафораў, згодна з інфармацыяй на май [[2008]] года. Пры гэтым кіроўцы абсалютна спакойна едуць на чырвонае святло * На ўскрайку горада ёсць незвычайны квартал, вядомы як «Горад сметнікаў». Ён населены егіпецкімі хрысціянамі — [[копты|коптамі]], якія займаюцца зборам смецця са ўсяго горада і сартаваннем яго для другаснага выкарыстання. Адходы знаходзяцца паўсюль пасярод дамоў, на дахах і ў дварах, распаўсюджваючы па кварталах непрыемны пах. Гэты сямейны бізнес, які прыносіць яго ўдзельнікам неблагія, паводле мясцовых меркаў, даходы. У самай верхняй кропцы кварталу пабудаваны сучасны храма-рэлігійны комплекс, багата аздоблены і цудоўна абсталяваны. Кафедральны сабор, які размешчаны ў пячоры і тоўшчы скалы, змяшчае да 20 тысяч прыхажан. == Славутасці == * [[Блакітная мячэць (Каір)|Блакітная мячэць]] * [[Піраміды Гізы]] * [[Мячэць аль-Азхар]] * [[Каірская тэлевежа]] * [[Каірская цытадэль]] == Адукацыя == * [[Універсітэт Аль-Азхар]] * [[Каірскі ўніверсітэт]] == Выбітныя ўраджэнцы і жыхары == * [[Нагіб Махфуз]], пісьменнік, Нобелеўскі лаўрэат па літаратуры * [[Гамаль Абдул Насер]], прэзідэнт Егіпта * [[Махамед аль-Барадэі]], старшыня [[МАГАТЭ]] * [[Бутрас Бутрас-Галі]], Генеральны сакратар ААН у 1992—1996 * [[Акоп Ішханян]], армянскі мастак і скульптар * [[Якуб Кадры Караасманаглу]], турэцкі пісьменнік * [[Даліда]], спявачка * [[Айман аз-Завахіры]], хірург, пісьменнік, адзін з лідараў [[Аль-Каіда|Аль-Каіды]] * [[Дораці Кроўфут-Ходжкін]], англійскі біяхімік == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 == Спасылкі == {{Commons}} * {{Афіцыйны сайт}} * [http://www.demographia.com/db-cairo.htm Дэмаграфія Каіра] * [http://st-takla.org/Links/Coptic-Links-02-Churches-a-Egypt.html#Cairo%20&%20Giza: Копцкія цэрквы ў Каіры] * [http://egyptopia.com/Mosques+in+Cairo_30_296_22_80_en.html Мячэці горада] * [http://www.jmrw.com/Abroad/Egypte/Le_Caire/index.htm 100 фотаздымкаў Каіра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100706135444/http://www.jmrw.com/Abroad/Egypte/Le_Caire/index.htm |date=6 ліпеня 2010 }} {{Гарады Егіпта}} {{Населеныя пункты на Ніле}} {{Сталіцы Афрыкі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гарады Егіпта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты на Ніле]] [[Катэгорыя:Каір| ]] mef7vbrliq97ayzx7iv3a68eo5ob62u 15 лютага 0 11943 5166447 5159766 2026-07-16T06:21:38Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ +1 5166447 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на люты}} </noinclude>__NOTOC__ '''15 лютага''' — сорак шосты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[1145]]: [[Яўген III (Папа Рымскі)|Яўген III]] стаў [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1386]]: Вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] з братамі [[Карыгайла]]м, [[Свідрыгайла]]м, Вігандам і сваімі баярамі прыняў [[каталіцтва]] і атрымаў імя Уладзіслаў. * [[1563]]: Пачатак [[Аблога Полацка (1563)|аблогі Полацка]] маскоўскімі войскамі падчас [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]]. * [[1804]]: Вярхоўным правадыром [[Першае сербскае паўстанне|сербскага паўстання]] супраць асманскага валадарства быў абраны [[Карагеоргій]]. * [[1916]]: У [[Вільнюс|Вільні]] пачалося выданне газеты «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]». * [[1942]]: Брытанскія войскі капітулявалі перад японцамі ў бітве за [[Сінгапур]]. * [[1970]]: Кампанія IBM прапанавала [[гнуткі магнітны дыск]] для захоўвання інфармацыі — дыскету. * [[1989]]: Завершаны вывад савецкіх войскаў з [[Афганістан]]а. * [[2011]]: Дэманстранты выйшлі на вуліцы горада [[Бенгазі]], пачаўся [[Лівійскі крызіс]]. * [[2013]]: [[Падзенне метэарыта на Урале ў 2013 годзе|Падзенне метэарыта на Урале]], у раёне [[Чалябінск]]а. * [[2026]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. == Нарадзіліся == * [[1564]]: [[Галілеа Галілей]], італьянскі [[астраном]] і фізік (пам. 8.1.1642) * [[1566]]: [[Джамбатыста Базіле]], неапалітанскі паэт, казачнік * [[1705]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1710]]: [[Людовік XV]], кароль Францыі * [[1760]]: [[Жан-Франсуа Лесюёр]], французскі [[кампазітар]] і музыказнавец * [[1808]]: [[Карл Фрыдрых Лесінг]], нямецкі мастак * [[1808]]: [[Антон Менгэ]], нямецкі энтамолаг * [[1817]]: [[Шарль-Франсуа Дабіньі]], французскі мастак * [[1861]]: [[Шарль Эдуар Гіём]], швейцарска-французскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1874]]: [[Эрнэст Генры Шэклтан|Эрнэст Шэклтан]], брытанскі даследчык [[Антарктыка|Антарктыкі]]. * [[1904]]: [[Ларыса Александроўская]], беларуская оперная спявачка * [[1909]]: [[ХАП Грысхабер]], нямецкі мастак * [[1912]]: [[Навум Перкін]], беларускі [[Літаратуразнаўства|літаратуразнавец]], крытык, празаік * [[1916]]: [[Франка Фабрыцы]], італьянскі акцёр * [[1930]]: [[Альгімантас Балтакіс]], літоўскі паэт * [[1940]]: [[Тоамас Сулінг]], эстонскі кардыяхірург * [[1946]]: [[Шарлота Рэмплінг]], брытанская актрыса * [[1959]]: [[Пятро Васючэнка]], беларускі літаратуразнавец, крытык, пісьменнік, драматург * [[1987]]: [[Мікалай Аляксандравіч Стасенка]], беларускі хакеіст == Памерлі == *[[706]]: [[Тыверый III]], [[візантыйскі імператар]] *[[1145]]: [[Луцый II (Папа Рымскі)|Луцый II, Папа Рымскі]] * [[1152]]: [[Конрад III Гогенштаўфен]], першы кароль Германіі з дынастыі Гогенштаўфенаў (нар. 1093) * [[1682]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1742]]: [[Георг Рафаэль Донер]], аўстрыйскі скульптар * [[1781]]: [[Готхальд Эфраім Лесінг]], нямецкі драматург, тэарэтык мастацтва, літаратурны крытык-асветнік (нар. 22.1.1729) * [[1857]]: [[Міхаіл Глінка]], рускі кампазітар, заснавальнік рускай класічнай музыкі (нар. 1.6.1804) * [[1958]]: [[Язэп Рэшаць]], дзеяч беларускай эміграцыі, каталіцкі святар (нар. 28.7.1890) * [[1959]]: [[Оўэн Уіланс Рычардсан]], брытанскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1975]]: [[Міхал Сапоцька]], каталіцкі святар, блаславёны (нар. 1.11.1888) * [[1977]]: [[Луцыя Гарута]], латвійскі кампазітар * [[2023]]: [[Ракель Уэлч]], амерыканская актрыса == Святкуюць == * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] — Сусветны дзень дзяцей, хворых на рак * [[Выява:Flag of Canada.svg|25px]] [[Канада]] — Дзень сцяга * [[Выява:Flag of Russia.svg|25px]] [[Расія]] — Дзень памяці войнаў-інтэрнацыяналістаў * [[Выява:Flag of Serbia.svg|25px]] [[Сербія]] — Дзень дзяржаўнасці (Дзень першага сербскага паўстання) * Стрэценне Гасподне (праваслаўная царква) <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|215]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 лютага| ]] tgz0jrswsehs6j7vpmbm20xz9lo6fcn Якуцк 0 18154 5166344 5104468 2026-07-15T15:54:57Z Summershell67 159583 /* */ 5166344 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Якуцк | арыгінальная назва = Дьокуускай, Туймаада | герб = Great Coat of Arms of Yakutsk.svg }} '''Яку́цк''' ({{lang-ru|Якутск}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Якуція|Якуціі]], порт на рацэ [[Лена]]. Горад размешчаны ў даліне Туймаада на левым беразе ракі Лены. З'яўляецца буйнейшым горадам, які размешчаны ў зоне [[вечная мерзлата|вечнай мерзлаты]]. Колькасць насельніцтва — 235,6 тыс. чал. (2005), што складае прыкладна 22 % агульнага насельніцтва Якуціі. У цяперашні час ідзе будаўніцтва Амура-Якуцкай чыгуначнай магістралі ад горада [[Нерунгры]]. Пакуль пасажырскі рух ажыццяўляюцца да станцыі [[Тамот]] (570 км ад [[Байкала-Амурская магістраль|БАМа]]), а грузавы — да станцыі [[Амга (сяло)|Амга]] (672 км). Пакуль што сувязь з іншымі рэгіёнамі Расіі ажыццяўляецца ў асноўным паветраным шляхам, таксама ў зімовы перыяд — па льду Лены, у навігацыю — грузапасажырскім паромам. Таксама пэўнае значэнне маюць федэральная траса «[[Аўтамагістраль Калыма|Калыма]]» (Якуцк-Магадан) і гравійная федэральная траса M56 «Лена», якая заканчваецца на супрацьлеглым беразе Лены. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == * [[Ленскае аб’яднанае рачное параходства]] == Культура == * [[Саха акадэмічны тэатр імя П. А. Аюнскага]] * Цэнтр культуры і сучаснага мастацтва імя Гагарына<ref>{{Cite web |url=https://sakhalife.ru/doev-dmitrij-za-pyat-let-v-yakutii-poyavilos-pochti-tri-tysyachi-novyh-mest-v-uchebnyh-zavedeniyah/ |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-date=21 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321093553/https://sakhalife.ru/doev-dmitrij-za-pyat-let-v-yakutii-poyavilos-pochti-tri-tysyachi-novyh-mest-v-uchebnyh-zavedeniyah/ |url-status=dead }}</ref> == Адукацыя == * [[Паўночна-Усходні федэральны ўніверсітэт]] == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Віталій Вітальевіч Неф]] * [[Алена Аляксееўна Крутава]] (нар. 1945) — беларускі архітэктар. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Yakutsk}} * [http://www.yakutsk-city.ru/ Афіцыйны сайт мэрыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151016161707/http://yakutsk-city.ru/ |date=16 кастрычніка 2015 }} * [http://www.ya-online.ru/ Якуцк онлайн] {{Якуція}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Якуціі]] [[Катэгорыя:Якуцк| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1632 годзе]] 1tj8crfvuc984f7ojbov8mqaam3scaz 5166404 5166344 2026-07-15T20:43:32Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Summershell67|Summershell67]]) і адноўлена версія 5104468, зробленая InternetArchiveBot: стаўце на Вікіданых, а не ў асобныя артыкулы? 5166404 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Якуцк |арыгінальная назва = Дьокуускай, Туймаада }} '''Яку́цк''' ({{lang-ru|Якутск}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Якуція|Якуціі]], порт на рацэ [[Лена]]. Горад размешчаны ў даліне Туймаада на левым беразе ракі Лены. З'яўляецца буйнейшым горадам, які размешчаны ў зоне [[вечная мерзлата|вечнай мерзлаты]]. Колькасць насельніцтва — 235,6 тыс. чал. (2005), што складае прыкладна 22 % агульнага насельніцтва Якуціі. У цяперашні час ідзе будаўніцтва Амура-Якуцкай чыгуначнай магістралі ад горада [[Нерунгры]]. Пакуль пасажырскі рух ажыццяўляюцца да станцыі [[Тамот]] (570 км ад [[Байкала-Амурская магістраль|БАМа]]), а грузавы — да станцыі [[Амга (сяло)|Амга]] (672 км). Пакуль што сувязь з іншымі рэгіёнамі Расіі ажыццяўляецца ў асноўным паветраным шляхам, таксама ў зімовы перыяд — па льду Лены, у навігацыю — грузапасажырскім паромам. Таксама пэўнае значэнне маюць федэральная траса «[[Аўтамагістраль Калыма|Калыма]]» (Якуцк-Магадан) і гравійная федэральная траса M56 «Лена», якая заканчваецца на супрацьлеглым беразе Лены. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == * [[Ленскае аб’яднанае рачное параходства]] == Культура == * [[Саха акадэмічны тэатр імя П. А. Аюнскага]] * Цэнтр культуры і сучаснага мастацтва імя Гагарына<ref>{{Cite web |url=https://sakhalife.ru/doev-dmitrij-za-pyat-let-v-yakutii-poyavilos-pochti-tri-tysyachi-novyh-mest-v-uchebnyh-zavedeniyah/ |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-date=21 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321093553/https://sakhalife.ru/doev-dmitrij-za-pyat-let-v-yakutii-poyavilos-pochti-tri-tysyachi-novyh-mest-v-uchebnyh-zavedeniyah/ |url-status=dead }}</ref> == Адукацыя == * [[Паўночна-Усходні федэральны ўніверсітэт]] == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Віталій Вітальевіч Неф]] * [[Алена Аляксееўна Крутава]] (нар. 1945) — беларускі архітэктар. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Yakutsk}} * [http://www.yakutsk-city.ru/ Афіцыйны сайт мэрыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151016161707/http://yakutsk-city.ru/ |date=16 кастрычніка 2015 }} * [http://www.ya-online.ru/ Якуцк онлайн] {{Якуція}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Якуціі]] [[Катэгорыя:Якуцк| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1632 годзе]] b2yeqz3482ylbaurss61aix7njgn8e5 Туркменістан 0 18726 5166373 4613516 2026-07-15T17:47:50Z Summershell67 159583 /* */ 5166373 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава | Беларуская назва = Туркменістан | Арыгінальная назва = Türkmenistan | Родны склон = Туркменістана | Герб = Coat of Arms of Turkmenistan.svg | Назва гімна = Дзяржаўны гімн незалежнага, нейтральнага Туркменістана | Аўдыё = National anthem of Turkmenistan, performed by the United States Navy Band.ogg | Дата незалежнасці = [[27 кастрычніка]] [[1991]] | Незалежнасць ад = [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] | lat_dir = N | lat_deg = 39 | lat_min = 4 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 60 | lon_min = 16 | lon_sec = 0 | region = TM | CoordScale = 5000000 | На карце = Turkmenistan (orthographic projection).svg | Мова = [[Туркменская мова|туркменская]] | Сталіца = [[Ашгабат]]<ref name="atlas">«Атлас Мира» — М: ПКО «Картография» ISBN 5-85120-243-2</ref> | Дзяржаўны лад = [[рэспубліка]] | Найбуйнейшыя гарады = Ашгабат, [[Туркменабад]], [[Дашагуз]], [[Туркменбашы]], [[Мары (горад)|Мары]] | Форма кіравання = [[Прэзідэнцкая рэспубліка]] з [[Аднапартыйная сістэма|аднапартыйнай сістэмай]] | Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Туркменістана|Прэзідэнт]] | Кіраўнікі = [[Сердар Бердымухамедаў]] | Месца па тэрыторыі = 53 | Тэрыторыя = 491 200 <ref>[http://turkmenbusiness.org/index.php?go=Content&id=3&SNS=07d3b9f3d65f8b86071b3d04cc183638 ІДЦ «Туркменістан»]</ref> | Працэнт вады = 4,9 | Этнахаронім = туркмен, туркменка, туркмены | Месца па насельніцтве = 117 | Насельніцтва = {{рост}}5 662 544 <ref>https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/</ref> | Год перапісу = 2016 | Шчыльнасць насельніцтва = 10,5 | ВУП = 104 млрд. ППЗ<ref>http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=44&pr.y=15&sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=925&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=</ref> | Год разліку ВУП = 2017 | Месца па ВУП = 95 | ВУП на душу насельніцтва = 18771<ref>[http://be5.biz/makroekonomika/gdp/gdp_turkmenistan.html#t1 Валавы ўнутраны прадукт (ВУП) Туркменістана, 1990-2011 гг<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> | Валюта = [[Туркменскі манат|Манат]]<br />([[ISO 4217|TMT, код 934]]) | ІРЧП = {{рост}} 0,688 <ref>[http://gtmarket.ru/ratings/human-development-index/human-development-index-info Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу ў краінах і рэгіёнах свету (Human Development Index) ]</ref> | Год разліку ІРЧП = 2014 | Месца па ІРЧП = 109 | Узровень ІРЧП = <span style="color:#090;">сярэдні</span> | Авіякампанія = [[Туркменскія Авіялініі]] | Дамен = [[.tm]] | Тэлефонны код = 993 | Часавы пояс = +5 | Код ISO = TKM | МОК = TKM }} '''Туркменістан''' — краіна ў [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]]. Мяжуе з [[Казахстан]]ам, [[Узбекістан]]ам, [[Афганістан]]ам, [[Іран]]ам, мае выхад да [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]]. Адна з дзяржаў былога СССР. З’яўляецца асацыяваным членам [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]]. Большая частка тэрыторыі занята пустыняй [[Каракумы]], што абумовіла невялікую шчыльнасць насельніцтва. Геалагічная будова тэрыторыі паспрыяла накапленню ў былыя эпохі неверагодных запасаў [[прыродны газ|прыроднага газу]], здабыча і экспарт якога фарміруюць аснову бюджэту дзяржавы і дазваляюць ажыццяўляць незвычайныя сацыяльныя праграмы. Нягледзячы на некаторае паслабленне аўтарытарызму ў апошняе дзесяцігоддзе, сітуацыя з дэмакратыяй і правамі чалавека ў Туркменістане застаецца адной з найгоршых у свеце. Па ступені закрытасці з Туркменістанам можа паспрачацца толькі [[Паўночная Карэя]]. == Этымалогія == Назва краіны ўтворана далучэннем персідскага суфікса «стан» (краіна) да этноніма «туркмен». == Геаграфічнае становішча == На поўначы, на плато [[Усцюрт]], мяжуе з Казахстанам. Мяжа з Узбекістанам праходзіць па ўпадзіне [[Сарыкамышскае возера|Сарыкамышскага возера]] і даліне [[Амудар’я|Амудар’і]]. На паўднёвым захадзе мяжуе з Афганістанам. Паўднёвая мяжа з Іранам часткова праходзіць па гарах [[Капетдаг]]. Не мае выхаду да мораў Сусветнага акіяна. На захадзе абмываецца Каспійскім морам, Туркменістану належыць акваторыя яго найбуйнейшага заліва [[Кара-Багаз-Гол]]. == Прырода == [[File:Turkmenistan Topography.png|thumb|left|Рэльеф Туркменістана]] Большую частку Туркменістана займае [[Туранская нізіна]] (Арала-Каспійская ўпадзіна), аблямаваная: на поўначы — плато Устцюрт, на поўдні — гарамі Капетдаг (да 2942 м), ля Каспія — Вялікім Балханам (да 1800 м). На тэрыторыі нізіны маюцца асобныя замкнёныя ўпадзіны — Сарыкамышская і Унгузская. Непасрэдна ля Каспійскага мора ляжыць Краснаводскае плато (да 300 м). На поўдні маюцца невысокія горы Бадхыз (1267 м) і Карабіль (984 м) — перадгор’і Парапаміза. На мяжы з Узбекістанам — хрыбет Кугітангтау, з гарой Айрыбаба або пікам Вялікага Туркменбашы (3139 м), найвышэйшым пунктам краіны. Супрацьлеглы полюс — западзіна Акчакайя (-81 м над узроўнем мора). Нярэдкія [[землетрасенне|землетрасенні]] (землетрасенне 1948 года забрала жыцці больш за 60 тысяч чалавек). Клімат пераважна субтрапічны, кантынентальны. Зімы даволі халодныя, лета — спякотнае. Ападкаў выпадае няшмат, вясновы максімум (сакавік-красавік) звязаны з праходжаннем умеранага фронта. Большую колькасць ападкаў атрымліваюць схілы Капетдага. На 80 % тэрыторыі адсутнічае паверхневы сцёк. На ўсходзе працякае Амудар’я, ад якой адыходзяць каналы: [[Каракумскі канал|Каракумскі]] з ланцужком вадасховішчаў (1445 км, вадазабор канала складае 12-13 км³ (каля 45 % сцёку Амудар’і)) і Шават. Іншы буйныя рэкі — [[Мургаб]], які сканчаецца ўнутранай дэльтай ў раёне Мервскага аазіса, а таксама [[Тэджэн]] — таксама высыхаюць у Каракумах; з Капетдага сцякае [[Атрэк]], які належыць да басейна Каспійскага мора. [[File:MAKarakum6.jpg|thumb|Каракумы]] Большая частка краіны занятая буйнейшай у Сярэдняй Азіі пустыняй Каракумы (350 тыс.кв.км.). З Узбекістана на поўдзень прасоўваюцца пяскі Кызылкумаў. Для пустыняў характэрны ландшафт барханаў вышынёй 2-20 м, створаны пануючымі вятрамі. Ва ўпадзінах часта сустракаюцца забалочаныя саланчакі, якія абавязаны сваім існаваннем капілярным глебавым працэсам. Працэсы [[апустыньванне|апустыньвання]] ў Сярэдняй Азіі па сваіх маштабах саступаюць толькі афрыканскім. Апустыньванне разам з забруджваннем навакольнага асяроддзя прывялі да змяншэння біялагічнай прадукцыйнасці ландшафтаў у апошнія дзесяцігоддзі на 30-50 %. Найбуйнейшыя запаведнікі: Рэпетекскі, Капетдагскі, Амудар’інскі. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Туркменістана}} === Старажытнасць === Тэрыторыя Туркменістана заселена чалавекам у ніжнім [[Палеаліт|палеаліце]]. Да [[1 тысячагоддзе да н.э.|I-га тыс. да н. э.]] тэрыторыю Туркменістана насялялі іранамоўныя народы. Найбольш развітай вобласцю была [[Маргіяна]] з цэнтрам у [[Горад Мерв|г. Мерв]], што ўваходзіла ў склад [[Бактрыя|Бактрыі]]. У перадгор’ях Капетдага знаходзілася вобласць [[Парфія]], у паўднёва-ўсходнім Прыкаспіі — Гурган ([[Гірканія]]) — увахозілі ў склад [[Мідыя|Мідыі]]. У [[7 стагоддзі да н.э.|VII]]—[[6 стагоддзе да н.э.|VI стст. да н. э.]] У канцы [[6 стагоддзе да н.э.|VI ст. да н. э.]] ўсе яны былі заваяваны [[Дзяржава Ахеменідаў|дзяржавай Ахеменідаў]], у [[330 да н.э.|330]]—[[329 да н.э.]] — [[Аляксандр Македонскі|Аляксандрам Македонскім]], а пасля распаду яго дзяржавы ўвайшлі ў склад [[Дзяржава Селеўкідаў|дзяржавы Селеўкідаў]]. У сярэдзіне [[3 стагоддзе да н.э.|III ст. да н. э.]] Парфія стала ядром [[Парфянскае царства|Парфянскага царства]]. У [[224 да н.э.]] Парфянскае царства заваявана [[Дзяржава Сасанідаў|Сасанідамі]], якія ў 2-й палове III ст. пашырылі сваю ўладу на ўсю тэрыторыю Туркменістана. === Сярэднявечча і Новы час === У сярэдзіне [[7 стагоддзе|VII ст.]] на тэрыторыі Туркменістана ўварваліся [[арабы]]. З іх прыходам у Туркменістане пачаў пашырацца [[іслам]]. Пры арабскім панаванні Мерв стаў адным з найважнейшых цэнтраў [[Арабскі халіфат|Арабскага халіфата]] і дзяржаў, што ўтварыліся пры яго распадзе (халіфатаў Абасідаў, Тахірыдаў, дзяржавы Саманідаў). З падзеннем у [[999]] дзяржавы Саманідаў узмацніўся націск цюрскіх плямён, што вяло да цюркізацыі мясцовага насельніцтва. Тады ж пачала складвацца супольнасць цюркскіх плямён (частка [[Агузы|агузаў]], [[халаджы]], [[карлукі]] і інш.), якая атрымала назву [[туркмены]]. Частка туркменаў удзельнічала ў паходах сельджукаў, у выніку якіх створана [[дзяржава Сельджукаў]]. У пачатку [[13 стагоддзе|XIII ст.]] [[Дзяржава Харэзмшаха]]ў заваявала туркменскія землі. У 1220-я тэрыторыя Туркменістана пацярпела ад нашэсця манголаў: знішчана значная частка насельніцтва, разбураны гарады, заняпала ірыгацыя. Землі Туркменістана падзелены манголамі паміж [[Залатая Арда|Залатой Ардой]], [[Джагатайскі улус|Джагатайскім (Чагатайскім) улусом]] і [[Дзяржава Хулагуідаў|дзяржавай Хулагуідаў]], а пасля распаду гэтых дзяржаў увайшлі ў склад [[Імперыя Цімурыдаў|дзяржавы Цімура]]. У [[13 стагоддзе|XIII]]—[[14 стагоддзе|XIV стст.]] сфарміравалася тукрменская народнасць, але туркмены не здолелі стварыць уласнай адзінай дзяржавы. З [[16 стагоддзе|XVI ст.]] розныя землі Туркменістана пад уладай дзяржавы [[Дзяржава Сефевідаў|Сефевідаў]], [[Хівінскае ханства|Хівінскага ханства]] і [[Бухарскі эмірат|Бухарскага ханства]] (з [[1747]] [[Бухарскі эмірат]]), аднак туркменскія плямёны прызнавалі іх уладу толькі намінальна. Да сярэдзіны [[19 стагоддзе|XIX ст.]] туркмены захоўвалі племянны падзел ([[іамуды]], [[тэкінцы]] і інш.); значная іх частка вяла качавы і паўкачавы лад жыцця. === У складзе Расійскай імперыі === Першыя спробы рускага пранікнення на тэрыторыю Туркменістана адбыліся ў пачатку [[18 стагоддзе|XVIII ст.]] У [[1717]]—[[1718]] расійскі цар [[Пётр I]] накіраваў у Туркменістан ваенную экспедыцыю на чале з князем [[Аляксандр Бековіч-Чаркаскі|А. Бековічам-Чаркаскім]], якая была знішчана хівінскімі войскамі. У [[1869]] расійскія войскі высадзіліся на ўсходнім беразе Каспійскага мора і заснавалі там горад і порт [[Туркменбашы|Краснаводск]]. Пасля падпарадкавання Бухары ([[1869]]) і Хівы ([[1873]]) [[Расійская імперыя]] пачала прасоўванне ў Туркменістан. Пад націскам расійскай арміі туркменскія плямёны пачалі прызнаваць расійскую ўладу. Упартае супраціўленне аказалі толькі тэкінцы, якія ў [[1879]] разбілі расійскую ваенную экспедыцыю. Супраць іх былі накіраваны войскі на чале з генералам [[Міхаіл Дзмітрыевіч Скобелеў|М. Дз. Скобелевым]]. У студзені [[1881]] г. расійскія войскі штурмам захапілі крэпасць тэкінцаў [[Горад Гёкдэпе|Геок-Тэпе]], у [[1884]] г. занялі Мерв. У [[1882]] г. на тэрыторыі Цэнтральнага і Заходняга Туркменістана створана [[Закаспійская вобласць]], якая ў [[1898]] уключана ў склад [[Туркестанскае генерал-губернатарства|Туркменскага краю]]. У [[1880]]—[[1885]] гг. была пабудавана Закаспійская чыгунка, будаваліся гарады еўрапейскага тыпу (Ашгабат, Краснаводск і інш.) з пераважна рускім і армянскім насельніцтвам. === Савецкі Туркменістан === З красавіка [[1918]] года [[Закаспійская вобласць]] увайшла ў [[Туркестанская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Туркестанскую АССР]] у складзе [[РСФСР]]. У ліпені [[1918]] мясцовыя сацыялісты-рэвалюцыянеры пры падтрымцы брытанскага ваеннага атрада скінулі савецкую ўладу і ўтварылі ўласны [[Закаспійскі часовы ўрад|ўрад Закаспія]]. Пасля адыходу брытанскіх войск Чырвоная Армія ў ліпені 1919 года заняла Ашгабат, у лютым [[1920]] года — Краснаводск. Да сярэдзіны 1920-х на тэрыторыі Туркменістана задушаны [[Басмацтва|паўстанцкі рух]]. [[27 кастрычніка]] [[1924]] года [[Цэнтральны выканаўчы камітэт СССР|ЦВК СССР]] пастанавіў стварыць Туркестанскую ССР. Калектывізацыя, якая пачалася ў [[1929]] годзе, выклікала новы ўздым басмацкага руху (ліквідаваны да [[1933]] года). За гераізм на франтах [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ордэнамі і медалямі ўзнагароджаны больш за 19 тыс. ураджэнцаў Туркменістана, званне Героя Савецкага Саюза прысвоена больш як 80 воінам з Туркменістана, у т.л. за вызваленне Беларусі К. Азалаву, А. Анаеву, М. Байрамаву, Б. Даўлетджанаву, Т. Ніязмамедаву. У Туркменскай ССР была створана сучасная прамысловасць. Асаблівае развіццё набыла здабыча прыроднага газу (2-е месца ў СССР да 1980-х). За гады савецкай улады туркмены канчаткова перайшлі да аселага жыцця. Узнікла нацыянальная інтэлігенцыя. У той жа час савецкія ўлады імкнуліся абмежаваць свабоднае развіццё грамадскай думкі, уплыў мусульманскіх традыцый (у пачатку 1980-х легальна дзейнічалі толькі 4 мячэці). З пачаткам у СССР перабудовы ў Туркменістане ўзмацніўся нацыянальны рух. У маі [[1990]] года [[туркменская мова]] абвешчана дзяржаўнай. === Незалежны Туркменістан === * [[22 жніўня]] [[1990]] года прынята дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Туркменістана. * [[27 кастрычніка]] [[1990]] года [[Сапармурат Ніязаў|С. Ніязаў]] [[Прэзідэнцкія выбары ў Туркменістане (1990)|выбраны]] першым [[Прэзідэнт Туркменістана|прэзідэнтам Туркменістана]]. Унутры дзяржавы ўсталяваўся аўтарытарны рэжым прэзідэнта С. Ніязава, які ў [[1999]] годзе атрымаў ад [[Халк Маслахаты]] (Народны савет — верхняя палата парламента) права знаходзіцца на пасадзе прэзідэнта без абмежавання тэрміну. * На [[Рэферэндум аб незалежнасці Туркменістана|Усенародным рэферэндуме]] [[26 кастрычніка]] [[1991]] года насельніцтва Туркменістана выказалася за дзяржаўную незалежнасць (абвешчана [[27 кастрычніка]] 1991 года). * У канцы 2006 года 66-гадовы дыктатар раптоўна памірае. Яго спадкаемца Гурбангулы Бердымухамедаў не адышоў ад аўтарытарнага стылю, аднак бачыцца кіраўніком больш мяккім. Ён адмяніў шматлікія дзівацкія законы Туркменбашы і паступова згарнуў неймаверны культ асобы Ніязава, незаўважна падмяніўшы яго культам уласнай асобы<ref>https://www.tema.ru/travel/turkmenistan-2/</ref>. * У 2022 годзе пасля нечарговых прэзідэнцкіх выбараў прэзідэнтам Туркменістана стаў [[Сердар Бердымухамедаў]]. == Дзяржаўны лад і палітыка == {{main|Палітыка Туркменістана}} Форма праўлення — прэзідэнцкая рэспубліка. Кіраўніком дзяржавы з’яўляецца прэзідэнт, што выбіраецца шляхам тайнага галасавання на 5 год. Заканадаўчы орган — [[Мілі Генгеш Туркменістана]], які складаецца з [[Халк маслахаты]], верхняй палаты і [[Меджліс Туркменістана|Меджліса]], ніжняй палаты. Халк Маслахаты Туркменістана (Народны савет) — верхняя палата парламента Туркменістана, якая была створана ў 1992 годзе і праіснавала да 2008 года. Пасля перапынку зноў створана 9 кастрычніка 2017 года ў адпаведнасці з Канстытуцыйным Законам Туркменістана. Меджліс Туркменістана — ніжняя палата парламента Туркменістана, якая складаецца са 125 дэпутатаў. Меджліс абіраецца тэрмінам на 5 гадоў па аднамандатных акругах з прыкладна роўнай колькасцю выбаршчыкаў. '''Палітычныя партыі''' 1991 г. — [[Дэмакратычная партыя Туркменістана]] (ДПТ) — пераемнік Кампартыі Туркменістана. У рамках «пацёмкінскай дэмакратызацыі» ў 2010-х гадах былі створаны Партыя прамыслоўцаў і Аграрная партыя, такім чынам, цяпер палітычных партый тры. === Беларуска-Турменскія адносіны === Дыпламатычныя адносіны з Беларуссю былі ўсталяваны [[21 студзеня]] [[1993]] года<ref>[http://www.president.gov.by/by/press50258.print.html Аляксандр Лукашэнка накіраваў віншаванне Прэзідэнту Туркменістана Гурбангулы Бердымухамедаву]// Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. [[21 студзеня]] [[2008]]</ref>. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === Туркменістан дзеліцца на 5 велаятаў і сталічны горад Ашгабат * [[Ахалскі велаят]] (сталіца [[Анаў]]) * [[Балканскі велаят]] (сталіца [[Балканабад]]) * [[Дашагузскі велаят]] (сталіца [[Дашагуз]]) * [[Лебапскі велаят]] (сталіца [[Туркменабад]]) * [[Марыйскі велаят]] (сталіца [[Мары (горад)|Мары]]) == Насельніцтва == [[File:Ashgabat from Sofitel IMG 5360 (25508536483).jpg|thumb|Ашгабат]] Даныя аб насельніцтве засакрэчаны. З канца 2006 і па цяперашні час (па стане на 2017 год) ніякіх афіцыйных публікацый аб колькасці насельніцтва краіны не рабілася. Ўскосна меркаваць аб колькасці насельніцтва Туркменістана дапамагаюць даныя аб выніках выбараў. На прэзідэнцкіх выбарах у лютым 2017 года ў краіне было зарэгістравана 3 млн. 252 тыс. выбаршчыкаў.<ref>http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=12924 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200719105750/http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=12924 |date=19 ліпеня 2020 }}</ref> Дакладна вядома, што з пачатку 2000-х тэмпы росту насельніцтва значна знізіліся, але працягваюць заставацца немалымі (каля 1,5 % ў 2013 годзе). У 2012 годзе быў праведзены перапіс, вынікі якога сталі вядомыя з ананімных крыніц, у тым ліку і нацыянальны склад: 85,6 % — туркмены, 5,8 % — узбекі, 5,1 % — рускія. Пасля распаду СССР узрасла доля тытульнай нацыі, эміграцыя няцюркскага насельніцтва была паскорана дыскрымінацыяй. Каля 90 % насельніцтва — мусульмане, большасць астатніх — праваслаўныя. У сталічнай агламерацыі Ашгабата пражываюць каля 750 тысяч чалавек<ref>https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/tx.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530031711/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/tx.html |date=30 мая 2015 }}</ref> (2015) Найбуйнейшыя гарады — Чарджоў (Туркменабад), Ташауз, Мары, Небіт-Даг (цэнтры велаятаў), Туркменбашы. == Эканоміка == Грашовая адзінка — [[Туркменскі манат|манат]]. ВУП на душу насельніцтва — 18 000 долараў ЗША (2017).<ref>https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/tx.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150530031711/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/tx.html |date=30 мая 2015 }}</ref> Чацвёртая ў свеце краіна па запасах прыроднага газу, тут размешчана другое па памерах радовішча ([[Галкыныш]] — 21 трл м³). Здабыча, перапрацоўка і экспарт нафты і газу фармуюць прыкладна 70 % ВНП. Цяжкасці для экспарту стварае геаграфічнае становішча краіны. Функцыянуе газаправод «Сярэдняя Азія — Цэнтр», пабудаваны ў савецкі час. Галоўны рынак збыту — Украіна. У 2009 годзе адкрыты газаправод Туркменістан — Кітай (да [[Урумчы]]). Туркменістан зацікаўлены ў будаўніцтве газаправода праз Афганістан у Індыю, а таксама Транскаспійскага газаправода. Праект газаправода «Набука», задуманы ў абыход Расіі, быў згорнуты. Найбуйнейшыя ЭС: Гіндукушская ГЭС і Марыйская ЦЭС. Развіты лёгкая прамысловасць: вытворчасць тканін (у асноўным, баваўняных) і адзення, дываноў; харчовая прамысловасць. Беларусы ўдзельнічаюць у будоўлі горна-абагачальнага калійнага камбіната ў Гарлыку. Галоўнай сельскагаспадарчай культурай у XXI ст. стала [[пшаніца]] (амаль палова арошаных зямель), пацясніўшы больш рэнтабельны [[бавоўнік]] — такім чынам заваёўваецца харчовая бяспека. У 2016 на бавоўну прыйшлося 5 % экспарту<ref>http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=219&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Product&year=2016</ref> Асноўны транспарт — аўтамабільны. У 2006 годзе адкрыта Транскаракумская чыгунка. Паміж Туркменбашы і Баку дзейнічае паромная чыгуначная пераправа. На Каспійскім узмор’і ствараецца курортная зона [[Аваза]]. == Некаторыя цікавінкі == * У Туркменістане знаходзіцца правал [[Дарваза]] з бесперапынна палаючым прыродным газам — найбуйнейшы ў свеце прыродны «Вечны агонь». * З 1993 года па 1 лістапада 2017 года ў Туркменістане існавалі ліміты на бясплатную электраэнергію, водакарыстанне і газаспажыванне, якія не мелі аналагаў ва ўсім свеце. У 2017 годзе яны былі адменены, паколькі «туркменскі народ выйшаў на больш высокі ўзровень эканамічнага развіцця і ўжо ў стане плаціць за электрычнасць». == Вядомыя асобы == * [[Махтумкулі]] * [[Назар Байрамаў]] * [[Мая (Мамаджан) Куліева]] * [[Клыч Куліеў]] * [[Сапармурат Ніязаў]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://turkmenistan.gov.tm/ Туркменістан — Золотой век] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Туркменістан у тэмах}} {{Цюркскі савет}} {{Іранскія краіны}} {{Азія}} {{СНД}} {{АІК}} {{Краіны пасля распаду СССР}} {{Нейтральныя дзяржавы}} [[Катэгорыя:Туркменістан| ]] [[Катэгорыя:Унітарныя дзяржавы]] [[Катэгорыя:Краіны, якія не маюць выхаду да мора]] [[Катэгорыя:Цюркскія краіны]] 49blqauj60fg2pz47semwuo9au94jjj Улан-Удэ 0 20444 5166345 4939529 2026-07-15T15:57:59Z Summershell67 159583 /* */ 5166345 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Улан-Удэ |арыгінальная назва = Улан-Удэ |падначаленне = |герб = [[File:Ulan-Ude COA (2005).gif|78px]] |сцяг = Флаг города Улан-Удэ.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Центр Улан-Удэ.JPG |подпіс = |lat_deg =51 |lat_min =50 |lat_sec = |lon_deg =107 |lon_min =37 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Бурація |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1666 |ранейшыя імёны = |статус з = 1775 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 435 751<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Сhisl_MO_01-01-2024.xlsx Численность постоянного населения 1 января 2024]</ref> |год перапісу = 2024 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 3012 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = 81 401 |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://www.ulan-ude-eg.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Улан-Удэ''' ({{lang-ru|Улан-Удэ}}, да 1934 — '''Верхняу́дзінск''') — горад (з 1775) у [[Расія|Расіі]], сталіца [[Бурація|Бураціі]]. Насельніцтва - 436 тыс. чал. ([[2024]]). Заснаваны ў [[1666]] годзе. == Гісторыя == Паселішча Удзінскае на месцы зліцця ракі [[Уда (прыток Селенгі)|Уда]] і ракі [[Селенга|Селенгі]] было заснавана ў 1666 годзе як казацкае зімоўе; у 1678 годзе вядома як астрог, фарпост прасоўвання рускіх казакоў на ўсход. У 1775 годзе атрымаў герб. Герб быў падараваны паводле граматы вольнасцяў гарадам [[Кацярына II|Кацярыны II]], тады жа атрыманы статус горада Верхняудзінск. 27 ліпеня 1934 горад быў перайменаваны ва Улан-Удэ (у перакладзе з бурацкай мовы «Чырвоная Уда», «Чырвоная Рака»). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Улан-Удэ}} * [[Аляксандр Леанідавіч Асееў]] (нар. 1946) — фізік. * [[Ядвіга Іосіфаўна Бяганская]] ([[1908]]—[[1992]]) — беларускі [[празаік]], [[перакладчыца]]. * [[Анатоль Панцеляймонавіч Колесаў]] (1924—1987) — [[хірург]], [[генерал-маёр]] медыцынскай службы. * [[Уладзімір Андрэевіч Лытаў]] (нар. 1946) — беларускі [[архітэктар]] і [[пісьменнік]]. == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бурація}} [[Катэгорыя:Гарады Бураціі]] [[Катэгорыя:Улан-Удэ| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1666 годзе]] 3ukr4c1y8c4pmdtutaka3b7c2ci8uhx 5166406 5166345 2026-07-15T20:44:47Z M.L.Bot 261 5166406 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія |статус = Горад |беларуская назва = Улан-Удэ |арыгінальная назва = Улан-Удэ |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Центр Улан-Удэ.JPG |подпіс = |lat_deg =51 |lat_min =50 |lat_sec = |lon_deg =107 |lon_min =37 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Бурація |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1666 |ранейшыя імёны = |статус з = 1775 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 435 751<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Сhisl_MO_01-01-2024.xlsx Численность постоянного населения 1 января 2024]</ref> |год перапісу = 2024 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 3012 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = 81 401 |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://www.ulan-ude-eg.ru/ |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Улан-Удэ''' ({{lang-ru|Улан-Удэ}}, да 1934 — '''Верхняу́дзінск''') — горад (з 1775) у [[Расія|Расіі]], сталіца [[Бурація|Бураціі]]. Насельніцтва - 436 тыс. чал. ([[2024]]). Заснаваны ў [[1666]] годзе. == Гісторыя == Паселішча Удзінскае на месцы зліцця ракі [[Уда (прыток Селенгі)|Уда]] і ракі [[Селенга|Селенгі]] было заснавана ў 1666 годзе як казацкае зімоўе; у 1678 годзе вядома як астрог, фарпост прасоўвання рускіх казакоў на ўсход. У 1775 годзе атрымаў герб. Герб быў падараваны паводле граматы вольнасцяў гарадам [[Кацярына II|Кацярыны II]], тады жа атрыманы статус горада Верхняудзінск. 27 ліпеня 1934 горад быў перайменаваны ва Улан-Удэ (у перакладзе з бурацкай мовы «Чырвоная Уда», «Чырвоная Рака»). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Улан-Удэ}} * [[Аляксандр Леанідавіч Асееў]] (нар. 1946) — фізік. * [[Ядвіга Іосіфаўна Бяганская]] ([[1908]]—[[1992]]) — беларускі [[празаік]], [[перакладчыца]]. * [[Анатоль Панцеляймонавіч Колесаў]] (1924—1987) — [[хірург]], [[генерал-маёр]] медыцынскай службы. * [[Уладзімір Андрэевіч Лытаў]] (нар. 1946) — беларускі [[архітэктар]] і [[пісьменнік]]. == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бурація}} [[Катэгорыя:Гарады Бураціі]] [[Катэгорыя:Улан-Удэ| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1666 годзе]] 3gkv88wcmfzf4s6mnefzl59m46fgvic Адам Плуг 0 32520 5166299 5164154 2026-07-15T12:00:39Z Ілля Касакоў 21245 5166299 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пяткевіч}} {{пісьменнік}} '''Адам Плуг''', сапр.: '''Антоні Антонавіч Пяткевіч''' ({{ДН|23|10|1823}}, в. [[Замосце (Слуцкі раён)|Замосце]], [[Слуцкі павет]], цяпер у {{МН|Слуцкім раёне|ў Слуцкім раёне|Слуцкі раён}} — {{ДС|2|11|1903}}) — польскі і беларускі [[пісьменнік]], [[публіцыст]]. == Біяграфічныя звесткі == Скончыў [[Слуцкая гімназія|Слуцкую гімназію]] (1842), вучыўся ў [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскім універсітэце]] (1845—1846). 3 1831 жыў у в. [[Жукаў Барок|Жукаў-Барок]] над [[Нёман|Нёманам]] на Стаўбцоўшчыне, дзе пасябраваў з [[Уладзіслаў Сыракомля|У. Сыракомлем]]. Працаваў настаўнікам на [[Падолле|Падоллі]]. У 1856 у [[Мінск|Мінску]] сустракаўся з [[В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніным-Марцінкевічам]], [[С. Манюшка]]м. За ўдзел у антыўрадавых маніфестацыях зняволены (1864-66, [[Кіеў]]). 3 1874 у [[Варшава|Варшаве]]. Адзін з арганізатараў беларускага літаратурна-асветнага гуртка. У 1879-90 рэдактар часопіса «[[Kłosy]]» («Каласы») і аўтар шматлікіх матэрыялаў пра Беларусь у ім. У 1891—1903 галоўны рэдактар «Вялікай усеагульнай ілюстраванай энцыклапедыі», адначасова літаратурны кіраўнік часопіса «[[Wędrowiec]]» («Вандроўнік», 1894-99), уваходзіў у склад рэдакцыі газеты «[[Kurier Warszawski]]» («Варшаўскі веснік», 1899—1903). == Творчасць == Дэбютаваў у 1847. У 1849 напісаў на [[Беларуская мова|беларускай мове]] 4 [[апавяданне|апавяданні]] і адну [[легенда|легенду]] (захавалася апавяданне «Кручаная баба», апубл. ў 1918). Першы паэтычны зборнік «Родны загон» (1854) заснаваны на рэаліях беларускага жыцця. У зборніку «Каласы з роднай нівы» (1856) фальклорныя і хрысціянскія матывы. Рэалістычны паказ жыцця шляхты ў цэнтры сацыяльных раманаў «Дух і кроў» (1859), «Афіцыяліст» (1866-67) і інш. У аповесці «Споведзь» ёсць беларускія ўрыўкі, адзін тоесны апавяданню «Кручаная баба». Аўтар артыкулаў і нарысаў пра культурнае жыццё Беларусі («Некалькі ўражанняў з падарожжа на Літву», 1858; «Уладзіслаў Сыракомля», 1862; «Манюшка ў Мінску», 1896, і інш.), вершаваных прысвячэнняў [[В. Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніну-Марцінкевічу]] і [[У. Сыракомля|У. Сыракомлю]]. Адзін з першых пераклаў на польскую мову творы В. Дуніна-Марцінкевіча, [[Г. Гейнэ]], [[В. Гюго]], [[А. С. Пушкін]]а, [[У. Шэкспір]]а. Творы Адама Плуга друкаваліся ў Мінску (у зборніку «Голас з Літвы», 1859). Сумесна з [[В. Каратынскі]]м падрыхтаваў выданне «Выбранай паэзіі» [[У. Сыракомля|У. Сыракомлі]] (т. 1-5, 1890). == Творы == * Zupełny zbiór pism. Ser. 1—2. T. 1—6. Żytomierz; Wilno, 1862—63. * Кручаная баба // Варта. — Кастрычнік 1918. — №1 == Беларускія пераклады == * Да Станіслава Манюшкі. Жукаў Барок // Полымя. 1999. № 7. * Споведзь // Залатая калекцыя беларускай літаратуры. Літаратура другой паловы ХІХ ст. Ч.2. Том 5. - 2013 На беларускую мову асобныя яго творы пераклалі [[П. Бітэль]], [[У. Мархель]], [[М. Хмяльніцкі]], [[К. Цвірка]]. {{зноскі}} == Літаратура == {{Commonscat|}} * [[Адам Мальдзіс|Мальдзіс А.]] Адам Плуг // Мальдзіс А. І. Падарожжа ў XIX ст. Мн., 1969. * Календарыюм // [[Czasopis (1990)|«Czasopis»]] № 10/2003. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Плуг Адам}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] 053n3oh7x6cye8x6i3dtaukopur1oku Наваколасава 0 48330 5166449 5038843 2026-07-16T06:22:18Z M.L.Bot 261 5166449 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Наваколасава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=53.51709723472595 |long=26.926095485687256 |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Стаўбцоўскі |сельсавет = Наваколасаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Наваколасава''' ({{Lang-ru|Новоколосово}}) — пасёлак у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр [[Наваколасаўскі сельсавет|Наваколасаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Новоколосово, Столбцовский район, Беларусь 12.jpg|міні]] Заснаваны ў 1954 годзе як закрыты ваенны гарадок '''Стоўбцы-2''' разам з 25-м артылерыйскім арсеналам 5-га Галоўнага ўпраўлення ракетнага ўзбраення МА СССР. == Спасылкі == * {{Спасылка|спасылка=https://edition.cnn.com/2021/08/04/europe/belarus-political-dissidents-camp-intl/|загаловак=Belarusian dissidents fear the regime will put them into detention camps. It may have already built one|аўтар=Nick Paton Walsh|дата публікацыі=2021-08-06|назва праекту=[[CNN]]}} {{Наваколасаўскі сельсавет}} {{DEFAULTSORT:Наваколасава}} [[Катэгорыя:Наваколасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] tik8fo0rugca2l7slviotn3bwg0mi7n 5166451 5166449 2026-07-16T06:26:12Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя */ афармленне 5166451 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Наваколасава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=53.51709723472595 |long=26.926095485687256 |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Стаўбцоўскі |сельсавет = Наваколасаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Наваколасава''' ({{Lang-ru|Новоколосово}}) — пасёлак у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр [[Наваколасаўскі сельсавет|Наваколасаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Новоколосово, Столбцовский район, Беларусь 12.jpg|міні]] Заснаваны ў 1954 годзе як закрыты ваенны гарадок '''Стоўбцы-2''' разам з 25-м артылерыйскім арсеналам 5-га Галоўнага ўпраўлення ракетнага ўзбраення МА СССР.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Спасылка|спасылка=https://edition.cnn.com/2021/08/04/europe/belarus-political-dissidents-camp-intl/|загаловак=Belarusian dissidents fear the regime will put them into detention camps. It may have already built one|аўтар=Nick Paton Walsh|дата публікацыі=2021-08-06|назва праекту=[[CNN]]}} {{Наваколасаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Наваколасава}} [[Катэгорыя:Наваколасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] bl3788ievw6l3p9pcoctur2i0doppk2 5166452 5166451 2026-07-16T06:28:59Z M.L.Bot 261 афармленне 5166452 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Наваколасава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=53.51709723472595 |long=26.926095485687256 |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Стаўбцоўскі |сельсавет = Наваколасаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Наваколасава''' ({{Lang-ru|Новоколосово}}) — пасёлак у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр [[Наваколасаўскі сельсавет|Наваколасаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Новоколосово, Столбцовский район, Беларусь 12.jpg|міні]] Заснаваны ў 1954 годзе як закрыты ваенны гарадок '''Стоўбцы-2''' разам з 25-м артылерыйскім арсеналам 5-га Галоўнага ўпраўлення ракетнага ўзбраення МА СССР.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Тарас Тарналіцкі]] (нар. 1989) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Спасылка|спасылка=https://edition.cnn.com/2021/08/04/europe/belarus-political-dissidents-camp-intl/|загаловак=Belarusian dissidents fear the regime will put them into detention camps. It may have already built one|аўтар=Nick Paton Walsh|дата публікацыі=2021-08-06|назва праекту=[[CNN]]}} {{Наваколасаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Наваколасава}} [[Катэгорыя:Наваколасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] 72vgdtgq5za4xclx9nd4xiwnnaqp6zw 5166455 5166452 2026-07-16T06:31:51Z M.L.Bot 261 5166455 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Наваколасава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=53.51709723472595 |long=26.926095485687256 |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Стаўбцоўскі |сельсавет = Наваколасаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Наваколасава''' ({{Lang-ru|Новоколосово}}) — пасёлак у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр [[Наваколасаўскі сельсавет|Наваколасаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Заснаваны ў 1954 годзе як закрыты ваенны гарадок '''Стоўбцы-2''' разам з 25-м артылерыйскім арсеналам 5-га Галоўнага ўпраўлення ракетнага ўзбраення МА СССР.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Тарас Тарналіцкі]] (нар. 1989) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * {{Спасылка|спасылка=https://edition.cnn.com/2021/08/04/europe/belarus-political-dissidents-camp-intl/|загаловак=Belarusian dissidents fear the regime will put them into detention camps. It may have already built one|аўтар=Nick Paton Walsh|дата публікацыі=2021-08-06|назва праекту=[[CNN]]}} {{Наваколасаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Наваколасава}} [[Катэгорыя:Наваколасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] ftsomqfmxx1ys8gbh7b0zc76wh1r86k 5166463 5166455 2026-07-16T06:38:48Z M.L.Bot 261 5166463 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Пасёлак |беларуская назва = Наваколасава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat=53.51709723472595 |long=26.926095485687256 |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Стаўбцоўскі |сельсавет = Наваколасаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Наваколасава''' ({{Lang-ru|Новоколосово}}), да 2004 — '''Стоўбцы-2''' — пасёлак у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр [[Наваколасаўскі сельсавет|Наваколасаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Заснаваны ў 1954 годзе як закрыты ваенны гарадок '''Стоўбцы-2''' разам з 25-м артылерыйскім арсеналам 5-га Галоўнага ўпраўлення ракетнага ўзбраення МА СССР.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Тарас Тарналіцкі]] (нар. 1989) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * {{Спасылка|спасылка=https://edition.cnn.com/2021/08/04/europe/belarus-political-dissidents-camp-intl/|загаловак=Belarusian dissidents fear the regime will put them into detention camps. It may have already built one|аўтар=Nick Paton Walsh|дата публікацыі=2021-08-06|назва праекту=[[CNN]]}} {{Наваколасаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Наваколасава}} [[Катэгорыя:Наваколасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] hqbk1b6v65cw79dumbbj3qsrn61w35g Коласава (Стаўбцоўскі раён) 0 48331 5166453 5018162 2026-07-16T06:30:06Z M.L.Bot 261 афармленне 5166453 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Коласава}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Коласава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 31|lat_sec = 44 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 55|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Стаўбцоўскі |сельсавет = Наваколасаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243003722 }} '''Ко́ласава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Каласо́ва, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Kolasava}}, {{lang-ru|Колосово}}) — [[пасёлак]] у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Наваколасаўскі сельсавет|Наваколасаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Ingang van de Poolse grenspost bij Stoubcy, Bestanddeelnr 190-1168.jpg|міні]] З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], на савецка-польскай мяжы. У 1924—1939 гадах вёска была цэнтрам размяшчэння штаба [[Рота памежная КАП «Коласава»|памежнай роты «Коласава»]]. 6 верасня 1933 года ў Коласава адбыўся абмен вязнямі: [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]] абмянялі на [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]]. З лістапада 1939 года ў [[БССР]]. Да 8 чэрвеня 1963 года Коласава ўваходзіла ў склад [[Засульскі сельсавет|Засульскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 8 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref>, да 29 чэрвеня 2006 года — у склад [[Слабадскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org387/basic/text0049.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 223 Об образовании Новоколосовского сельсовета и изменении границ Слободского сельсовета Столбцовского района]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Наваколасаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Коласава (Стаўбцоўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Наваколасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Крупскія герба «Корчак»]] esfk105g2xjmmbr1medyh9hyobincyh 5166454 5166453 2026-07-16T06:30:55Z M.L.Bot 261 5166454 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Коласава}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Коласава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 31|lat_sec = 44 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 55|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Стаўбцоўскі |сельсавет = Наваколасаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243003722 }} '''Ко́ласава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Каласо́ва, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Kolasava}}, {{lang-ru|Колосово}}) — [[пасёлак]] у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Наваколасаўскі сельсавет|Наваколасаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Ingang van de Poolse grenspost bij Stoubcy, Bestanddeelnr 190-1168.jpg|міні|злева]] З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], на савецка-польскай мяжы. У 1924—1939 гадах вёска была цэнтрам размяшчэння штаба [[Рота памежная КАП «Коласава»|памежнай роты «Коласава»]]. 6 верасня 1933 года ў Коласава адбыўся абмен вязнямі: [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]] абмянялі на [[Браніслаў Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]]. З лістапада 1939 года ў [[БССР]]. Да 8 чэрвеня 1963 года Коласава ўваходзіла ў склад [[Засульскі сельсавет|Засульскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 8 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref>, да 29 чэрвеня 2006 года — у склад [[Слабадскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Слабадскога сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org387/basic/text0049.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 223 Об образовании Новоколосовского сельсовета и изменении границ Слободского сельсовета Столбцовского района]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Наваколасаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Коласава (Стаўбцоўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Наваколасаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Крупскія герба «Корчак»]] blmbgthkvzylxng0h9guo08k2kzmy1w Кірава 0 48759 5166537 4432709 2026-07-16T11:20:50Z Autumndancer 168015 /* Казахстан */ +1 5166537 wikitext text/x-wiki Назву '''Кі́рава''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Гомельская вобласць]] ** [[Кірава (Брагінскі раён)|Кірава]] — вёска ў [[Брагінскі раён|Брагінскім раёне]] ** [[Кірава (Жлобінскі раён)|Кірава]] — аграгарадок у [[Жлобінскі раён|Жлобінскім раёне]] ** [[Кірава (Рэчыцкі раён)|Кірава]] — вёска ў [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкім раёне]] ** [[Кірава (Лоеўскі раён)|Кірава]] — былы пасёлак у [[Лоеўскі раён|Лоеўскім раёне]] * [[Мінская вобласць]] ** [[Кірава (Слуцкі раён)|Кірава]] — вёска ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] ** [[Кірава (Крупскі раён)|Кірава]] — пасёлак у [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] === [[Казахстан]] === * [[Кірава (Акмолінская вобласць)]] * [[Кірава (Карагандзінская вобласць)]] {{Неадназначнасць}} [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Сяргея Кірава]] dil784oq2632qwxiy5m4isyvd1f3avy Туркменабат 0 64463 5166374 5061028 2026-07-15T17:56:36Z Summershell67 159583 /* */ 5166374 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Туркменабат | арыгінальная назва = {{lang-tk|Türkmenabat}} | падначаленне = | краіна = Туркменістан | герб = Turkmenabad.png | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = {{Photomontage | photo1a = Lebap welaýatynyň Ruhyýet köşgi.jpg | photo2a = Новостройки Туркменабада по улице "Bitarap Türkmenistan".jpg | photo2b = Центр Туркменабада.jpg | photo3a = | photo3c = | size = 250 | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 }} | подпіс = | lat_dir = | lat_deg = 39 | lat_min = 06 | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = 63 | lon_min = 34 | lon_sec = | CoordAddon = type:city(234800)_region:TM | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | від рэгіёна = | рэгіён = | від раёна = | раён = | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = | ранейшыя імёны = | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = | год перапісу = | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = +5 | DST = | тэлефонны код = +993 422 | паштовы індэкс = 746100 | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = | сайт = | мова сайта = | мова сайта 2 = | мова сайта 3 = | мова сайта 4 = | мова сайта 5 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} '''Туркменабат''' ({{lang-tk|Türkmenabat}}) — горад у [[Туркменістан]]е, адміністрацыйны цэнтр Лебапскага вілаята. Насельніцтва — 253 тыс. жыхароў (2009). == Геаграфія == Туркменабат размешчаны на левым беразе [[Амудар’я|Амудар’і]], за 470 км на паўночны ўсход ад [[Ашгабат]]а (па дарозе 585 км). Вузлавая чыгуначная станцыя. == Назва == Сучасная назва горада — Туркменабат. Старажытная назва горада — Амуль. З канца XV стагоддзя да 1924 года, а таксама з 1927 па 1940 гады горад быў вядомы як Чарджуй (ад {{lang-fa|چهارجوی}} — «чатыры каналы»). У 1924—1927 гадах горад насіў назву Ленінск (Ленінск-Туркменскі) у гонар У. І. Леніна (Ульянава), затым Чарджоу. У 1992—1999 гадах горад называўся Чарджэў ({{lang-tk|Çärjew, Чәрҗев}}). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == Гарадзішча Амуль-Чарджуй на ўскраіне сучаснага Туркменабата. За 70 км на паўднёвы ўсход ад Туркменабата, у Каракумах, размешчаны Репетэкскі запаведнік. == Вядомыя асобы == * [[Леанід Віктаравіч Глухоўскі]] (нар. 1961) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Алег Сяргеевіч Цернавой]] (нар. 1933) — беларускі вучоны-філосаф, аўтар прац па праблемах сацыяльнай філасофіі, этыкі, палітычнай сістэмы грамадства, методыкі выкладання, заслужаны дзеяч навукі Беларусі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|||42}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Туркменістана]] [[Катэгорыя:Туркменабат| ]] 7494vikyz3k31vre9gvkjuaa7y7xl0q Сейсмалогія 0 66708 5166300 5127796 2026-07-15T12:04:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5166300 wikitext text/x-wiki [[File:Gtam.gif|thumb|right|282px|<center>]] '''Сейсмалогія''' (ад {{lang-grc|Σεισμός}} — землятрус і {{lang-grc|λόγος}} — навука, веды) — навука аб распаўсюджванні [[Сейсмічныя хвалі|сейсмічных хваль]] у нетрах [[Планета Зямля|Зямлі]]. Таксама сейсмалогія займаецца [[землятрус]]амі, рухамі платформаў, маніторынгам распрацовак [[Руда|рудных]] радовішчаў і інш. Як навука сейсмалогія сфарміравалася ў сярэдзіне 19 стагоддзя. Былі распрацаваны яе тэорыя, методыкі і інструменты для правядзення даследаванняў. Сярод вучоных, зрабіўшых значны ўклад у стварэнне і развіццё сейсмалогіі, [[Барыс Барысавіч Галіцын|Б. Б. Галіцын]], [[Эміль Віхерт|Э. Віхерт]] ({{lang-de|Emil Wiechert}}), Б. Гутэнберг, Дж. Мілн ({{lang-en|John Milne}})<ref name="be" /> і інш. Асноўная задача сейсмалогіі складаецца ў вывучэнні ўнутранай будовы Зямлі. Падзяляецца на ўласна сейсмалогію, сейсмаметрыю і прыкладную сейсмалогію<ref name="be">{{Крыніцы/БелЭн|14|Сейсалогія|Клюц В. Я.|297}}</ref>. == На Беларусі == На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] сейсмалагічныя даследаванні пачаліся на сейсмічнай станцыі «Мінск» у [[Плешчаніцкая геафізічная абсерваторыя|Плешчаніцкай геафізічнай абсерваторыі]] ў 1965 годзе. У 1979 г. у Інстытуце геалагічных навук [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] створана Доследна-метадычная партыя з мэтай выканання сейсмалагічных даследаванняў. Сейсмаметрычныя назіранні вядуцца на стацыянарных і перасоўных пастах<ref name="be" />. == Гл. таксама == * [[Сейсмічная шкала]] * [[Сейсмічнае раянаванне]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сейсмалогія|Клюц В. Я.|297}} == Спасылкі == {{commonscat|Seismology}} * [http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Сейсмология/ ''Саваренский Е. Ф.'' Сейсмология]{{Недаступная спасылка}} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}} * [http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/SESMOLOGIYA_I_TEKTONIKA.html СЕЙСМОЛОГИЯ И ТЕКТОНИКА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121012104728/http://krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/SESMOLOGIYA_I_TEKTONIKA.html |date=12 кастрычніка 2012 }} // [[Кругасвет|Энцыклапедыя «Кругасвет»]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сейсмалогія| ]] 8swskg5ojcj78yxfxvhvkxndp96yqpd Аб’яднанне Германіі (1990) 0 72216 5166395 4954908 2026-07-15T20:12:16Z Emilia Noah 155537 5166395 wikitext text/x-wiki [[Файл:Flag map of Germany (separation).svg|thumb]] '''Аб’яднанне Германіі 1990 года''' — далучэнне [[ГДР]] і [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]] да [[ФРГ]], адбылося [[3 кастрычніка]] [[1990]] года. == Гісторыя == Пасля першых шматпартыйных выбараў 1990 года аснову для аб’яднання дзвюх германскіх дзяржаў паклаў Дагавор аб канчатковым урэгуляванні ў дачыненні да Германіі (таксама вядомы як Дагавор «Два плюс чатыры», па краінах, якія падпісалі яго: ГДР і ФРГ плюс [[Вялікабрытанія]], [[Францыя]], [[СССР]], [[ЗША]]). Пасля Другой сусветнай вайны Германія была падзелена на 12 тэрыторый. 2 тэрыторыі адышлі да СССР і Польшчы, 1 тэрыторыя — незалежны Саар, 5 тэрыторый — зоны акупацыі СССР, ЗША (Брэмен і Паўднёвая Германія), Вялікабрытаніі і Францыі, і 4 берлінскія зоны. У 1948 годзе тры зоны Вялікабрытаніі і ЗША аб’ядналіся ў Бізонію, да якіх затым далучылася Францыя (Трызонія), і была абвешчаная ФРГ. У 1949 годзе на тэрыторыі савецкіх зон абвешчаная ГДР. Берлінскі анклаў абвешчаны фармальна пад пратэктаратам ЗША, Вялікабрытаніі і Францыі. У 1953 годзе Саар увайшоў у ФРГ. ГДР і ФРГ лічыліся правапераемнікамі даваеннай Германіі. Паміж ГДР і ФРГ была мяжа з адмыслова ўскладненым рэжымам. У 1989 годзе ФРГ перайшла на палегчаны рэжым. Пасля гэтага пачаўся пераезд немцаў ГДР праз Аўстрыю ў ФРГ. Палегчаны рэжым у ГДР быў усталяваны ў лістападзе 1989 года. У выніку аб’яднання на тэрыторыі былой ГДР былі створаны пяць новых зямель ([[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]], [[Брандэнбург]], [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксонія]], [[Саксонія-Анхальт]] і [[Цюрынгія]]), а на частцы тэрыторыі ГДР і Заходняга Берліна — зямля Берлін. Межы земляў, якія ўваходзілі ў склад ФРГ да аб’яднання, не змяніліся. ==Зноскі=- {{Крыніцы}} ==Спасылкі== {{Commons}} {{Распад СССР}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі]] [[Катэгорыя:1990 год у Германіі]] [[Катэгорыя:Падзеі 3 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 1990 года]] [[Катэгорыя:1990 год у палітыцы]] l57eohhbuhuup80b64jdnuzqddovfxu Сінагога Зальцмана 0 75613 5166419 5161059 2026-07-16T00:46:59Z Artagonist 83283 дапаўненне 5166419 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Тып = | Беларуская назва = | Арыгінальная назва = | Выява = Miensk, Rakaŭskaja, Zalcman Synagogue. Менск, Ракаўская. Сінагога Зальцмана 2023 (1).jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = | Статус = | Краіна = | Краіна2 = | Назва месцазнаходжання = | Месцазнаходжанне = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | CoordScale = | Канфесія = | Епархія = | Добрапрыстойнасць = | Ордэнская прыналежнасць = | Тып кляштара = | Тып будынка = | Архітэктурны стыль = Класіцызм Канструктывізм | Аўтар праекта = | Будаўнік = | Заснавальнік = | Першае згадванне = | Заснаванне = 1840 | Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} | Скасаваны = | Заканчэнне будаўніцтва = 1864 | Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} | Рэліквіі = | Настаяцель = | Стан = | Сайт = | Commons = | Імя = Зальцманава сінагога | Прыбудоўкі = 1930-я, 1980-я }} '''Сінагога Зальцмана''' — былая [[яўрэі|яўрэйская]] бажніца артадаксальнага кірунку, якая размяшчаецца ў [[Мінск]]у на вуліцы [[Ракаўская вуліца (Мінск)|Ракаўскай]], 24 (у часы [[СССР]] — Астроўскага, 24). [[Файл:Miensk-Rakaŭskaje pradmieście.jpg|злева|міні|301x301пкс|Будынак па Ракаўскай, 24. 2009 г.]] [[Файл:Miensk, Rakaŭskaja, Zalcman Synagogue. Менск, Ракаўская. Сінагога Зальцмана 1962.jpg|злева|міні|296x296пкс|Кінатэтр "Беларусь". Каля 1962 года]] == Гісторыя == Сінагога пабудавана ў 1840 годзе на сродкі купца Зальцмана для бедных габрэяў Мінска на [[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскім прадмесці]]. Першапачаткова будынак школы быў драўляны. Дакладная дата ўзвядзення мураванага будынка школы не вядома, аднак устаноўлена, што ў 1880 г. ён ужо існаваў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://heritage.gov.by/catalog/budynak-1_5_30|title=Будынак — гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі|website=heritage.gov.by|access-date=2026-07-04}}</ref>. Будынак быў аднапавярховы, размяшчаўся з невялікім адступам ад лініі забудовы ўгыб участка. З боку вуліцы было два ўваходы. У 1929&nbsp;г. сінагога была ліквідаваная, а будынак адданы пад размяшчэнне клуба для працоўных «Хлебзавода». У 1930-я гг. Будынак быў перабудаваны ў стылі [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізм]] пад [[Беларусь (кінатэатр, Мінск)|кінатэатр «Беларусь»]]. Быў надбудаваны другі паверх, дабудаваны часткі з тарцовых фасадаў, а таксама зменена архітэктурна-дэкаратыўнае рашэнне фасадаў і зменена планіроўка. Зала размяшчалася на другім паверсе. Прадчас нямецкай [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі]] ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] ў будынку знаходзілася камендатура ({{Lang-de|Soldatenheim der Wehrmachtortskommandatur Minsk}}) і кінатэатр<ref name="Лычавко">{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/387029.html|title=Снесенные, сгоревшие, перестроенные и сохранившиеся. Все кинотеатры Минска с 1900 года до наших дней — Александр Лычавко / TUT.BY 17 февраля 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721145623/http://news.tut.by/culture/387029.html|archive-date=2019-07-21|access-date=2017-06-25|url-status=dead}}</ref>. Кінатэатр дзейнічаў і пасля заканчэння вайны да 1961&nbsp;г., калі быў перанесены ў новы будынак на [[Юбілейная плошча (Мінск)|Юбілейнай плошчы]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2025/12/17/cinema|title=Без попкорна и на деревянных креслах: минские кинотеатры нашего детства - Недвижимость Onlíner|last=darriuss|website=Onlíner|date=2025-12-17|access-date=2026-07-04}}</ref>. Пасля ў будынку размясціўся гарадскі Дом піянераў. У 1973&nbsp;г. будынак перадали пад размяшчэнне [[Спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзерву № 11 (Мінск)|спецыялізаваная дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзерву (СДЮШАР) па шахматах і шашках горада Мінска]], акая знаходзіцца тут на на сёння (2026&nbsp;г.)<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://sdushor11.by/|title=Главная - СДЮШОР по шахматам и шашкам|website=sdushor11.by|access-date=2026-07-04}}</ref>. У 1980-х&nbsp;гг. будынак быў рэканструяваны з дабудовай з боку двара дадатковага аб’ёму. Галоўны фасад страціў ўваход з боку вкліцы, стужкавае ашкленне, былі прабітыя дадатковыя праёмы, зменены каларыт. У 2021-2023&nbsp;гг. пад навуковым кіраўніцтвам [[Раман Аркадзьевіч Забела|Р.&nbsp;Забелы]] быў праведзены бягучы рамонт фасадаў, падчас якога будынку былі вернутыя некаторыя рысы канструктывісцкага аблічча 1930-х&nbsp;гг.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2023/02/28/shpacyr-pa-pradmesci|title=Вялікі шпацыр па Ракаўскім прадмесці. Што паспелі пабудаваць каля хлебазавода і якія артэфакты знайшлі - Недвижимость Onlíner|last=Надзея Конан, Вiкторыя Голубева. Фота: Аляксандр Ружачка|website=Onlíner|date=2023-02-28|access-date=2026-07-04}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{ГККРБ|711Е000001}} * [http://www.radzima.org/be/pub/3448_p/?id_type=17 Здымкі будынка сынагогі на сайце Radzima.org] * {{Архіварта|sinagoga-zalcmana}} {{Сінагогі Беларусі}} [[Катэгорыя:Сінагогі Мінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1864 годзе]] [[Катэгорыя:1864 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Ракаўская вуліца (Мінск)]] sxw07sx0gm48joc09uxjqm9wkvvgbwp Амедэо Мадыльяні 0 77618 5166504 4825794 2026-07-16T09:59:56Z Ueschar 151377 5166504 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Амедэа Мадыльяні}}{{Мастак |фон = |імя = Амедэо Мадыльяні |імя пры нараджэнні = |партрэт = Amedeo Modigliani Photo.jpg |шырыня = 200px |загаловак = Мадыльяні ў 1918 годзе |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = |нацыянальнасць = |жанр = яскравы прадстаўнік [[экспрэсіянізм]]у |вучоба = |стыль = |працы = |заступнікі = |уплыў = [[Канстанцін Брынкушы|Брынкушы]], [[Тулуз-Латрэк]], [[Поль Сезан|Сезан]], [[Пабла Пікаса|Пікаса]], [[П’ер Агюст Рэнуар|Рэнуар]] |уплыў на = |узнагароды = |вікісховішча = Category:Amedeo Modigliani }} '''Амедэо (Едыда) Клементэ Мадыльяні'''<ref name=pr>Напісанне імя і прозвішча '''Амедэо Мадыльяні''' ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.9., Мн., 1999, С.493.</ref> ({{lang-it|Amedeo Clemente Modigliani}}; {{ДН|12|7|1884}}, Ліворна, [[Італія]] — {{ДС|24|1|1920}}, {{МС|Парыж||}}, [[Францыя]]) — італьянскі мастак і скульптар, адзін з самых вядомых мастакоў канца XIX — пачатку XX стагоддзя, яркі прадстаўнік [[экспрэсіянізм]]у. Мадыльяні вырас у Італіі, дзе вывучаў антычнае мастацтва і творчасць майстроў эпохі Адраджэння, пакуль у 1906 годзе не пераехаў у Парыж. У Парыжы ён пазнаёміўся з такімі значнымі мастакамі, як [[Пабла Пікаса]] і [[Канстанцін Брынкушы]], якія аказалі вялікі ўплыў на творчасць Мадыльяні. Мадыльяні меў слабое здароўе — ён часта пакутаваў ад захворванняў лёгкіх і ва ўзросце 35 гадоў памёр ад [[сухоты|сухотаў]]. Пра жыццё мастака вядома толькі з нешматлікіх вартых даверу крыніц. Спадчыну Мадыльяні складаюць пераважна карціны і эскізы, аднак з [[1909]] па [[1914]] гады ён займаўся ў асноўным [[скульптура]]мі. Як на палотнах, так і ў скульптуры, асноўным матывам Мадыльяні з'яўляўся чалавек. Акрамя гэтага захаваліся некалькі [[пейзаж]]аў; [[нацюрморт]]ы і карціны жанравага характару не цікавілі мастака. Часта Мадыльяні звяртаўся да твораў прадстаўнікоў [[Рэнесанс]]у, а таксама да папулярнага ў той час [[афрыка]]нскага мастацтва. У той жа час творчасць Мадыльяні нельга аднесці ні да аднаго з сучасных напрамкаў таго часу, як напрыклад, [[кубізм]] або [[фавізм]]. З-за гэтага мастацтвазнаўцы разглядаюць творчасць Мадыльяні асобна ад асноўных плыняў таго часу. Пры жыцці працы Мадыльяні не мелі поспеху і сталі папулярнымі толькі пасля смерці мастака — на апошніх аўкцыёнах «Сотбіс» у 2010 годзе дзве карціны Мадыльяні былі прададзеныя па рэкордных для яго спадчыны цэнах — 60,6 і 68,9 мільёна долараў [[ЗША]]. == Біяграфія == [[Выява:Modigliani Birthplace Livorno.jpg|thumb|Дом у Ліворна, у якім нарадзіўся Мадыльяні]] === Дзяцінства === Амедэо Мадыльяні нарадзіўся ў сям'і [[яўрэі|яўрэяў]]-[[Сефарды|сефардаў]] Фламінія Мадыльяні і Яўгеніі Гарсен у Ліворна ([[Таскана]], [[Італія]]). Ён быў самым малодшым (чацвёртым) з дзяцей. Яго старэйшы брат, Джузэпэ Эмануэле Мадыльяні ([[1872]]—[[1947]], сямейнае імя Мена), — пасля вядомы італьянскі палітык-антыфашыст. Прадзед яго маці, Саламон Гарсен, і яго жонка Раджына Спіноза пасяліліся ў Ліворна яшчэ ў [[XVIII]] стагоддзі (аднак іх сын Джузэпэ ў [[1835]] годзе пераехаў у [[Марсель]]); сям'я бацькі перабралася ў Ліворна з [[Рым]]а ў сярэдзіне [[XIX]] стагоддзя (сам бацька нарадзіўся ў Рыме ў [[1840]] годзе). Фламінія Мадыльяні (сын Эмануэле Мадыльяні і Алімпіі Дэла Рокка) быў горным інжынерам, кіраваў вугальнымі шахтамі ў [[Сардзінія|Сардзініі]] і кіраваў амаль трыццаццю акрамі лясных угоддзяў, якімі валодала яго сям'я. Да часу з'яўлення на свет Амедэо справы сям'і прыйшлі ў заняпад; маці прыходзілася зарабляць на жыццё выкладаннем французскай мовы і перакладамі, у тым ліку твораў Габрыэля д'Анунцыа. У [[1886]] годзе ў доме Мадыльяні пасяліўся яго дзед — збяднелы Ісак Гарсен, які да сваёй смерці займаўся выхаваннем унукаў. У доме таксама жыла яго цётка Габрыэла Гарсэн (пасля скончыла жыццё самагубствам) і такім чынам Амедэо з дзяцінства быў пагружаны ў французскую гаворку, што пазней палегчыла яму інтэграцыю ў [[Парыж]]ы. Лічыцца, што менавіта рамантычная натура маці аказала велізарны ўплыў на светапогляд юнага Мадыльяні. Яе дзённік, які яна пачала весці неўзабаве пасля нараджэння Амедэо, з'яўляецца адным з нямногіх дакументальных крыніц аб жыцці мастака. Ва ўзросце 11 гадоў Мадыльяні захварэў плеўрытам, у 1898 годзе — тыфам, які быў у той час невылечным захворваннем. Гэта стала паваротнай кропкай яго жыцця. Па аповядах яго маці, лежачы ў ліхаманкавым трызненні, Мадыльяні трызніў шэдэўрамі італьянскіх майстроў, а таксама распазнаў сваё прызначэнне ў якасці мастака. Пасля выздараўлення бацькі дазволілі Амедэо кінуць школу, каб той мог пачаць браць урокі малявання і жывапісу ў ліворнскай Акадэміі мастацтваў. === Вучоба ў Італіі === У [[1898]] годзе Мадыльяні пачаў наведваць у Ліворна прыватную мастацкую студыю Гульельма Мікеле. У свае 14 гадоў ён быў малодшым з вучняў у сваім класе. Акрамя ўрокаў у студыі з моцнай арыентацыяй на [[імпрэсіянізм]], у атэлье Джына Раміці Мадыльяні вучыўся маляваць аголеную натуру. Да [[1900]] года здароўе юнага Мадыльяні пагоршылася, у дадатак ён захварэў на сухоты і вымушаны быў разам са сваёй маці правесці зіму 1900—1901 гадоў у [[Неапаль|Неапалі]], Рыме і на [[Капры]]. Са свайго падарожжа Мадыльяні напісаў пяць лістоў свайму сябру Оскару Гілья, з якіх можна даведацца пра стаўленне Мадыльяні да Рыма. Увесну [[1901]] года Мадыльяні рушыў услед за Оскарам Гілья ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыю]] — яны сябравалі нягледзячы на дзевяцігадовую розніцу ва ўзросце. Пасля праведзенай у Рыме зімы вясной [[1902]] года Мадыльяні паступіў у Вольную школу жывапісу аголенай натуры (Scuola libera di Nudo) у Фларэнцыі, дзе навучаўся майстэрству ў Джавані Фаторы. Менавіта ў той перыяд ён пачаў наведваць фларэнційскія музеі і цэрквы, вывучаць мастацтва [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Праз год, у 1903 годзе, Мадыльяні зноў рушыў услед за адным Оскарам, у гэты раз у Венецыю, дзе застаўся да пераезду ў Парыж. У сакавіку ён паступіў у венецыянскі Інстытут прыгожых мастацтваў (Istituto di Belle Arti di Venezia), працягваючы пры гэтым вывучэнне работ старых майстроў. На [[Венецыянская біенале|Венецыянскай біенале]] [[1903]] і [[1905]] гадоў Мадыльяні пазнаёміўся з працамі французскіх імпрэсіяністаў — скульптурамі [[Агюст Радэн|Радэна]] і прыкладамі [[сімвалізм]]у. Лічыцца, што менавіта ў Венецыі ён заахвоціўся да гашышу і пачаў прымаць удзел у спірытычных сеансах. === Парыж === У пачатку [[1906]] года, з невялікай сумай грошай, якую змагла сабраць для яго была маці, Мадыльяні пераехаў у [[Парыж]], пра які марыў ужо некалькі гадоў, таму што спадзяваўся знайсці разуменне і стымул да творчасці ў асяроддзі парыжскіх мастакоў. У пачатку [[XX]] стагоддзя Парыж з'яўляўся цэнтрам сусветнага мастацтва, маладыя невядомыя мастакі хутка станавіліся знакамітымі, адкрываліся ўсё больш [[авангард]]ныя напрамкі жывапісу. Першыя месяцы Мадыльяні праводзіў у парыжскіх музеях і цэрквах, знаёміўся з жывапісам і скульптурай у залах [[Луўр]]а, а таксама з прадстаўнікамі сучаснага мастацтва. Спачатку Мадыльяні жыў у камфартабельным гатэлі на правым беразе, бо лічыў яго адпаведным свайму сацыяльнаму становішчу, аднак неўзабаве зняў невялікую студыю на [[Манмартр]]ы і пачаў наведваць заняткі ў Акадэміі Каларосі. У той жа час Мадыльяні пазнаёміўся з [[Марыс Утрыло|Марысам Утрыло]], з якім яны засталіся сябрамі на ўсё жыццё. Тады ж Мадыльяні бліжэй сышоўся з паэтам [[Макс Жакоб|Максам Жакобам]], якога затым неаднаразова маляваў, і [[Пабла Пікаса]], якія пражывалі паблізу ад яго ў Бата-Лавуар. Нягледзячы на сваё няважнае здароўе, Мадыльяні прымаў актыўны ўдзел у шумнай жыцця Манмартра. Адным з першых яго парыжскіх сяброў стаў нямецкі мастак [[Людвіг Майднер]], які яго назваў «апошнім прадстаўніком багемы». Падчас пражывання ў Парыжы Мадыльяні адчуваў вялікія фінансавыя цяжкасці: хоць яго маці рэгулярна пасылала яму грошы, іх не хапала для выжывання ў Парыжы. Мастаку прыходзілася часта змяняць кватэры. Часам ён нават пакідаў свае творы ў кватэрах, калі быў вымушаны сыходзіць з чарговага прытулку, так як не мог аплаціць кватэру. [[Выява:Amedeo Modigliani 005.jpg|thumb|«Яўрэйка», 1908]] год У [[1907]] годзе Мадыльяні пасяліўся ў асабняку, які здаваў маладым мастакам доктар Поль Аляксандр. Малады лекар стаў першым заступнікам Мадыльяні, іх сяброўства доўжылася сем гадоў. Аляксандр купляў малюнкі і карціны Мадыльяні (у яго калекцыі апынуліся 25 жывапісных і 450 графічных работ), а таксама арганізоўваў для яго заказы на партрэты. У 1907 годзе некалькі работ Мадыльяні былі выстаўлены ў Восеньскім салоне, у наступным годзе па патрабаванні Поля Аляксандра ён выставіў пяць сваіх работ у Салоне Незалежных, сярод іх партрэт «Яўрэйка». Работы Мадыльяні засталіся без увагі публікі, паколькі не належалі да моднага тады кірунку кубізм, які паўстаў у 1907 годзе і чыімі заснавальнікамі з'яўляюцца Пікаса і [[Жорж Брак]]. Увесну [[1909]] года праз Аляксандра Мадыльяні атрымлівае першы заказ і піша партрэт «Амазонка». === Скульптура === [[Выява:'Woman's Head', limestone sculpture by Amedeo Modigliani, 1912, Metropolitan Museum of Art.jpg|thumb|110px|left|Галава. 1912]] У красавіку 1909 года Мадыльяні пераехаў у атэлье на [[Манпарнас]]. Праз свайго заступніка ён пазнаёміўся з [[Румынія|румынскім]] скульптарам [[Канстанцін Бранкузі|Канстанцінам Бранкузі]], які пасля зрабіў на Амедео велізарны ўплыў. Некаторы час Мадыльяні аддаваў перавагу заняткам скульптурай перад маляваннем. Казалі нават, што для сваіх скульптур Мадыльяні краў каменныя блокі і драўляныя шпалы з будаўнічых пляцовак метро, якое ўводзіцца ў той час. Сам мастак ніколі не клапоціцца адмаўленнем чутак і выдумак у свой бок. Існуюць некалькі версій, чаму Мадыльяні змяніў сферу дзейнасці. Па адной з іх, мастак даўно марыў заняцца скульптурай, але не меў тэхнічных магчымасцей, якія сталі яму даступныя толькі пасля пераезду ў новае атэлье. Па іншай, Мадыльяні захацеў выпрабаваць свае сілы ў скульптуры з-за няўдачы яго карцін на выставах. У 1910 годзе Мадыльяні пазнаёміўся з маладой рускай паэткай [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганнай Ахматавай]]. Іх гарачае рамантычнае захапленне адзін адным доўжылася да жніўня 1911 года, калі яны рассталіся, каб ніколі больш не ўбачыцца. У 1911 годзе Мадыльяні выставіў каменныя скульптуры галоў (слупы пяшчоты) у атэлье [[Партугалія|партугальскага]] мастака Амадэа дэ Соуза-Кардосу. Тады ў яго ўзнікла ідэя стварэння «храма Прыгажосці», для якога ён распрацаваў матыў карыятыды. У [[1912]] годзе Мадыльяні выставіў у Восеньскім салоне сем скульптурных галоў, некаторыя з іх былі нават набытыя. Там жа ён пазнаёміўся са скульптарамі Жакобам Эпштэйнам і Жакам Ліпшыцам. Вясной [[1913]] года Мадыльяні правёў у Ліворна, дзе пасяліўся непадалёк ад кар'ера. У тым жа годзе Мадыльяні вярнуўся да жывапісу. === Вяртанне да жывапісу і Першая сусветная вайна === [[Выява:Modigliani, Picasso and André Salmon.jpg|thumb|Мыдыльяні, Пікаса и Андрэ Сальмон каля ўваходу ў «Ратонда». 1916]] У [[1914]] годзе выбухнула [[Першая сусветная вайна]]. Мадыльяні, насуперак яго жаданню, не ўзялі на вайсковую службу з прычыны дрэннага здароўя, таму ён правёў ваенныя гады разам з невялікай групай мастакоў, якія засталіся ў Парыжы. Пікаса, Хуан Грыс і [[Хаім Саламонавіч Суцін|Хаім Суцін]] былі ў тыя гады заўсёднікамі кафэ «Ратонда» на [[Манпарнас]]е. Прызваны ў армію Поль Аляксандр разарваў кантракт з мастаком, і новым заступнікам Мадзільяні становіцца ўладальнік мастацкай галерэі і калекцыянер Поль Гіём, які выстаўляў працы мастака ў сваёй галерэі. У чэрвені [[1914]] года Мадыльяні пазнаёміўся з таленавітай і эксцэнтрычнай англічанкай Беатрыс Гасцінгс, якая ўжо паспела паспрабаваць сябе на ніве артысткі цырку, паэткі, падарожніка і мастацтвазнаўцы. Беатрыс стала спадарожніцай Амедэо, яго музай і ўпадабанай мадэллю — ён прысвяціў ёй 14 партрэтаў. Сувязь з Беатрыс доўжылася больш за два гады. Паэтка працавала ў Парыжы аглядальнікам англійскай газеты «The New Age» і апісвала грамадскае жыццё горада. Акрамя іншага яна напісала ў газеце пра ўжыванне Мадыльяні і яго сябрамі Марысам Утрылло і Хаімам Суціным алкаголю і гашышу. Тэма ўжывання наркотыкаў мастакамі была падхопленая прэсай. У [[1915]] годзе Мадыльяні пераехаў разам з Беатрыс на вуліцу Норвейн на Манмартры, дзе ён напісаў партрэты сваіх сяброў Пікаса, Суціна, [[Жак Ліпшыц|Жака Ліпшыца]] і іншых знакамітасцей таго часу. Менавіта партрэты зрабілі Мадзільяні адной з цэнтральных фігур парыжскай багемы. Праз Майсея Кіслінга Мадыльяні пазнаёміўся з польскім паэтам Леапольдам Збароўскім, які разам з жонкай Ганнай узяў мастака пад заступніцтва. Леапольд пасяліў падапечнага ў сваёй кватэры, даваў яму грошы і аплачваў расходныя матэрыялы. Па замове Збароўскі ў перыяд [[1916]]—[[1917]] гадоў былі напісаны каля 30 палотнаў у жанры [[Ню (мастацтва)|ню]]. 3 снежаня 1917 года была адкрыта выстаўка работ Мадыльяні ў галерэі Берты Вэйл. Галерэя размяшчалася насупраць паліцэйскага ўчастка, і вартавыя закона, абураныя выглядам выстаўленых ню Мадыльяні, прымусілі апошняга зачыніць экспазіцыю ўсяго праз некалькі гадзін пасля адкрыцця. === Паўднёвая Францыя — Парыж === [[Выява:Jeanne Hebuterne seated.jpg|thumb|right|165px|Жанна Эбютэрн]] У красавіку [[1917]] года Мадыльяні сустрэў дзевятнаццацігадовую Жанну Эбютэрн, студэнтку Акадэміі Каларосі. Жанна стала асноўнай мадэллю мастака — Мадыльяні адлюстраваў яе на палотнах не менш за 25 разоў. Праз некаторы час маладыя людзі пачалі жыць сумесна, а ў 1918 годзе пакінулі Парыж з-за пагрозы приходу нямецкіх войскаў, адправіўшыся на поўдзень Францыі. У гэты перыяд Мадыльяні вярнуўся да жанру партрэта, гатовыя працы ён адпраўляў на продаж у Парыж. Пра жыццё Мадыльяні ў гэты перыяд вядома няшмат: спачатку кампанія жыла ў Кань-сюр-Мер, затым пераехала ў [[Ніца|Ніцу]]. 29 лістападзе [[1918]] года на свет з'явілася дачка Мадзільяні і Эбютэрн, якую — у гонар маці — назвалі Жаннай. Дзякуючы Збароўскаму, працы Мадыльяні былі выстаўлены ў [[Лондан]]е і атрымалі захопленыя водгукі. У маі [[1919]] года мастак вярнуўся ў Парыж, дзе прыняў удзел у Восеньскім салоне. Даведаўшыся аб паўторнай цяжарнасці Жанны, пара вырашыла заручыцца, аднак вяселле так і не адбылася з-за захворвання Мадыльяні на сухоты ў канцы 1919 года. Мадыльяні памёр 24 студзеня 1920 года ад сухотнага менінгіту ў адной з парыжскіх клінік. Днём пазней, 25 студзеня, скончыла жыццё самагубствам Жанна Эбютэрн, якая знаходзілася на 9-м месяцы цяжарнасці. Амедэо быў пахаваны ў сціплай магіле без помніка на яўрэйскім участку могілак [[Пер-Лашэз]]. У [[1930]] годзе, праз 10 гадоў пасля гібелі Жанны, яе рэшткі былі пахаваны ў суседняй магіле. Іх дзіця ўдачарыла сястра Мадыльяні. == Галерэя == <gallery widths="150px" heights="150px"> Выява:Modigliani, Amedeo - Maude Abrantes.jpg|Партрэт Мод Абрантэ, 1907 г. Выява:Amedeo Modigliani 010.jpg|"Маленькі селянін", 1918 г., Лондан </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == * {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/модильяни/БСЭ/Модильяни%20Амедео/|title=Модильяни Амедео}} {{V|28|7|2010}} * [http://www.modigliani.ru/ Амедэо Мадзільяні. Карціны і біяграфія] * [http://www.museum-online.ru/Cubism/Amedeo_Modigliani Усе карціны і жыццяпіс Амедэо Мадзільяні] * [http://www.modigliani-amedeo.com/HomeENG.htm Архівы Амедэо Мадзільяні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071019041252/http://www.modigliani-amedeo.com/HomeENG.htm |date=19 кастрычніка 2007 }} * [http://www.gq.ru/people/article/172390/ Амедэо Мадзільяні як ікона стылю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101228224855/http://www.gq.ru/people/article/172390/ |date=28 снежня 2010 }} [[GQ]] жнівень 2009 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мадыльяні Амедэо}} [[Катэгорыя:Мастакі Італіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы]] [[Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пер-Лашэз]] [[Катэгорыя:Яўрэйскія мастакі]] a4wke5dr0xwx5polp7g6bny75wd9pu1 Удзельнік:SHKOVS 2 78396 5166320 5160524 2026-07-15T12:42:50Z SHKOVS 17924 /* Конкурс выканаўцаў эстраднай пенсі "Віцебск" */ дапаўненне 5166320 wikitext text/x-wiki {{Babel|be|3=en-5|4=it-3|5=de-2|6=es-1}} {{userlinks-rights|SHKOVS}} | [[User:SHKOVS/sandbox]] Ствараю артыкулы на беларускай мове пра тое, што належыць да сферы масавай культуры ці звычыйных рэчаў, ці проста мне падабаецца. Толькі так можна зрабіць беларускую мову жывой і актуальнай. Звычайнае жыццё, якое апісана на роднай мове - мая мэта. {{Userbox wikidays|1|5|2011}} =Напісаныя Артыкулы= ===Кіно=== *[[Уцёкі з Лос-Анджэлеса]] *[[Уцёкі з Нью-Ёрка]] *[[Хэлоўін (фільм, 1978)]] *[[Тры нягоднікі ў схаванай крэпасці]] *[[Прынц цемры]] *[[Змрочныя нябёсы]] *[[Крысцін, фільм]] *[[П'яны майстар 2]] *[[Знішчальнік дэманаў: Бясконцы Замак]] ===Формула-1=== *[[Формула-1 у сезоне 2013]] *[[Гран-Пры Карэі]] *[[Гран-Пры Сінгапура]] *[[Формула-1 у сезоне 2014]] *[[Чэмпіёны Формулы-1 сярод Канструктараў]] *[[Чэмпіёны Формулы-1]] *[[Формула-1 у сезоне 1951]] *[[Формула-1 у сезоне 1950]] *[[Гран-Пры Аўстрыі 2014 года]] *[[Гран-Пры Канады 2014 года]] *[[Гран-Пры Манака 2014 года]] *[[Гран-Пры Іспаніі 2014 года]] *[[Гран-Пры Бахрэйна 2014 года]] *[[Гран-Пры Малайзіі 2014 года]] *[[Гран-Пры Аўстраліі 2014 года]] ===Музыка=== *[[There's a Hero, сінгл]] ([[Білі Гілмэн]]) *[[Білі Гілмэн]] *[[My Time On Earth, альбом]] ([[Білі Гілмэн]]) *[[Billy Gilman, альбом]] *[[Everything and More, альбом]] ([[Білі Гілмэн]]) *[[Music Through Heartsongs, альбом]] ([[Білі Гілмэн]]) *[[Dare to Dream, альбом]] ([[Білі Гілмэн]]) *[[Classic Christmas, альбом Білі Гілмэна]] *[[One Voice, альбом]] ([[Білі Гілмэн]]) *[[One Voice, сінгл]] *[[Oklahoma]] *[[Карунэш]] *[[Global Spirit]] (альбом [[Карунэш|Карунэша]]) *[[Lesiëm]] ==== Конкурс выканаўцаў эстраднай пенсі "Віцебск" ==== * [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»]] *[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1992 года]] *[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1993 года]] *[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1994 года]] *[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2020 года]] *[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2019 года]] *[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2018 года]] *[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2024 года]] *[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года]] *[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года]] =Змаганне Вікіпедый= {{Змаганне Вікіпедый}} [[en:User:SHKOVS]] 6kcsyk9fvu354eo186r16ijdbd7anjd Міжнародная класіфікацыя хвароб 0 79183 5166499 5083695 2026-07-16T09:33:57Z DzBar 156353 афармленне 5166499 wikitext text/x-wiki '''Міжнародная статыстычная класіфікацыя хвароб і праблем, звязаных са здароўем''' ({{lang-en|International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems}}) — дакумент, які выкарыстоўваецца як вядучая статыстычная і класіфікацыйная аснова ў ахове здароўя. Складаецца пад кіраўніцтвам [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] і пераглядаецца прыкладна кожныя дзесяць год. У цяперашні час дзейнічае Міжнародная класіфікацыя хвароб адзінаццатага перагляду ([[МКХ-11]])<ref>{{Cite web|lang=Беларуская|url=https://minzdrav.gov.by/sobytiya/apublikavana-mizhnarodnaya-klasifikatsyya-khvarob/|title=СААЗ апублікавала Міжнародную класіфікацыю хвароб 11-га перагляду (МКХ-11).|author=Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь|date=2018-07-19|access-date=23 мая 2025|archive-date=9 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009030903/http://minzdrav.gov.by/sobytiya/apublikavana-mizhnarodnaya-klasifikatsyya-khvarob/|url-status=dead}}</ref>. == Зноскі == <references /> {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Медыцынская дакументацыя]] [[Катэгорыя:Ахова здароўя]] [[Катэгорыя:Медыцынскія класіфікатары|Медыцынскія класіфікатары]] iwft33o71b244mysvxwosgo84ccw2wo Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5166342 5165934 2026-07-15T15:51:20Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5166342 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Жак дэ Вітры|2026-07-15T11:01:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Вольга Станіславаўна Рацэвіч|2026-07-15T10:59:43Z|ZolaSukhar}} {{Новы артыкул|Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч|2026-07-15T10:56:38Z|Igor Viktorovich Yakhno}} {{Новы артыкул|Альберт Штадэнскі|2026-07-15T10:53:53Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Міхаіл Альбертавіч Фёдараў|2026-07-15T04:28:19Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Актаў Крэмазі|2026-07-14T13:05:15Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Віліс Олаўс|2026-07-14T11:48:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Браты Мангальф’е|2026-07-14T11:40:21Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Дэзірэ Арто|2026-07-14T10:43:02Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|She Said She Said|2026-07-14T07:03:34Z|Цімур}} {{Новы артыкул|She Said, She Said|2026-07-14T06:59:31Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Андрыс Кулбэргс|2026-07-14T06:38:14Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Віктар Іванавіч Суслаў|2026-07-14T06:37:05Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Улдыс Аўгуліс|2026-07-14T06:28:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Арвілс Ашэрадэнс|2026-07-14T06:23:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Анатолс Імэрманіс|2026-07-14T05:55:29Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Луцыя Замайча|2026-07-14T05:42:28Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|2026-07-14T05:09:18Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Фрыдрых Крысціян Дыц|2026-07-13T21:49:57Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Вільгельм Меер-Любке|2026-07-13T21:27:46Z|Цімур}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 84cob97hqh722r4tmxdcrzwrrfi6jil Секта 0 123691 5166304 4262578 2026-07-15T12:19:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5166304 wikitext text/x-wiki [[Выява:Catalogue of Sects.GIF|upright=1.9|thumb|right|250px|Ілюстрацыя з каталога сект (каля [[1647]])]] '''Се́кта''' ({{lang-la|secta}} — школа, вучэнне, ад {{lang-la|sequor}} — прытрымліваюся) — [[паняцце]] ([[тэрмін]]), які выкарыстоўваецца для абазначэння [[Рэлігійная арганізацыя|рэлігійнай групы]], якая адлучылася ад асноўнага рэлігійнага кірунку або ўказвае на арганізаваную традыцыю, якая мае свайго заснавальніка<ref name="Michaels">[http://www.sai.uni-heidelberg.de/abt/IND/mitarbeiter/michaels/cv.html Alex Michaels] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090125224411/http://www.sai.uni-heidelberg.de/abt/IND/mitarbeiter/michaels/cv.html |date=25 студзеня 2009 }} «Hinduism past and Present» (2004) Princeton University Press, ISBN 0-691-08952-3, translated from German «Der Hinduismus» (1998) page 319</ref>, як у [[будызм]]е. У некаторых крыніцах паняцце «секта» тлумачыцца шырэй<ref>[[Дзмітрый Канстанцінавіч Безнюк|Безнюк Д. К.]] [http://slovari.yandex.ru/секта/Религия/ Секта]{{Недаступная спасылка}} / Религия: Энциклопедия / сост. и общ. ред. А. А. Грицанов, Г. В. Синило. — Минск: Книжный Дом, 2007.— 960 с.— (Мир энциклопедий)</ref><ref name="Дворкин-секта">{{кніга|аўтар = Дворкин А. Л.|частка = |загаловак = Сектоведение. Тоталитарные секты. Опыт систематического исследования|арыгінал = |спасылка = http://pravbeseda.ru/library/index.php?page=book&id=910|выданне = |месца = М.|выдавецтва = Хрысціянская бібліятэка|год = 2007|том = |старонкі = |старонак = 816|isbn = 5-88213-050-6|archive-date = 7 студзеня 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110107003819/http://pravbeseda.ru/library/index.php?page=book&id=910}}</ref>. Так завецца любая група (рэлігійная ці нерэлігійная, якая адлучылася або новая), якая мае сваё вучэнне і сваю практыку, адрозныя ад пануючай царквы ці ідэалогіі. У будызме і [[індуізм]]е слова «секта» скарыстоўваецца досыць часта, не мае негатыўнага адцення і азначае самастойныя плыні, з'яўляючыся аналогам слова «[[школа]]». ==Секты ў гісторыі== Секты вылучаліся ў гісторыі бадай што са ўсіх дастаткова ўплывовых рэлігій. [[I стагоддзе да н.э.]] — [[2 стагоддзе|II стагоддзе]] ад нараджэння Хрыстова — час росквіту сектаў [[гнастыцызм|гнастычнай]] накіраванасці ў межах [[паганства]]. У [[іўдаізм|іўдаізме]] таго ж часу вядома секта [[назарэі|назарэяў]]; на палажэнні секты апынулася толькі што створаная [[Хрысціянства|хрысціянская Царква]]. У [[11 стагоддзе|XI стагоддзі]] надзвычай моцны ўплыў на поўдні [[Еўропа|Еўропы]] мела секта [[катары|катараў]], у той жа час у [[Багдадскі халіфат|Багдадскім халіфаце]] была моцнай секта [[гашышыны|гашышынаў (асасінаў)]]. У [[Расійская Імперыя|Расійскай Імперыі]] існавалі секты [[малакане|малакан]], [[духаборы|духабораў]], [[хлысты|хлыстоў]]. == Таталітарныя секты == Тэрмін '''таталіта́рная секта''' (таксама ўжываецца тэрмін '''неаку́льт''') узнік у другой палове [[20 стагоддзе|XX стагоддзя]] ў дачыненні да асаблівага тыпу рэлігійных арганізацый, колькасць якіх няўхільна ўзрастае з канца [[другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Таталітарным сектам уласцівы жорсткі ціск і кантроль ва ўсіх сферах жыцця адэптаў з боку лідараў секты, прымушэнне адэптаў да поўнага падпарадкавання. Таталітарныя секты часцей за ўсё ствараюцца дзеля атрымання багацця ды ўлады, рэлігійны складнік у іх з’яўляецца другасным — кіраўнікі секты могуць змяняць яе веравучэнне па ўласным жаданні, могуць нават самі не прымаць гэтага веравучэння. У таталітарных сектах, як правіла, мае месца так званы «эзатэрычны разрыў»: новым вернікам недаступная поўная інфармацыя пра ідэалогію і дзейнасць секты, некаторымі звесткамі валодае толькі кіруючае кола секты. Карыстаючыся агрэсіўнымі спосабамі ўздзеяння на псіхіку, лідары таталітарных сект фарміруюць у адэптаў варожы настрой да людзей па-за сектай, гатоўнасць выконваць любыя загады лідара. Ад вернікаў амаль заўжды патрабуюць ахвяраваць секце ўсю сваю маёмасць (адразу ці паступова) і быць гатовымі аддаць здароўе ці жыццё дзеля дабрабыту секты і яе кіраўнікоў. Людзям, якія ўцяклі з таталітарных сект, патрэбная [[Працатэрапія|шматгадовая рэабілітацыя]] і псіхалагічная дапамога. Сярод сектантаў назіраецца вялікая колькасць самагубстваў. У [[лістапад]]зе [[1978]] года вялікі рэзананс выклікала масавае самагубства секты «[[Народны храм]]» у [[Гаяна|Гаяне]], у [[1993]] годзе — секты «Галіна Давіда», пазней — сект «Храм Сонца» і «Нябесныя вароты». У сакавіку [[1995]] года секта «[[Аум Сінрыкё]]» здзейсніла [[тэрарызм|тэрарыстычны акт]] у метро горада [[Токіа]] з ужыццем [[хімічная зброя|хімічнай зброі]], планаваўся яшчэ шэраг тэрактаў, якія былі папярэджаныя японскімі ўладамі. [[17 сакавіка]] [[2000]] года па загаду лідара секты «Рух за адраджэнне дзесяці запаведзяў Бога» ([[Уганда]]) былі забіты больш за 500 сектантаў. Сёння ў шматлікіх цывілізаваных краінах таталітарныя секты забараняюцца і пераследуюцца законам. Найбольш вядомыя ва ўсім свеце таталітарныя секты: [[мармоны]] (гістарычна першая суполка гэтага тыпу, сёння найбольш сацыялізаваная з іх), «[[Сведкі Іеговы]]», «[[саенталогія|Царква саенталогіі]]», «[[Рух аб'яднання]]» [[Сон Мён Мун|С. Муна]], «[[крышнаізм|Міжнародае таварыства свядомасці Крышны]]», «[[Трансцэндэнтальная медытацыя]]» [[Махарышы Махеш Ёгі|Махарышы]], «[[Царква Хрыста, секта|Царква Хрыста]]». {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Секта||302}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сектанцтва|Цітавец А. А.|302—303}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Секты]] flwh0v4jwq8ccpfzn02iae0lcj8big7 Вікіпедыя:Да перайменавання 4 131069 5166500 5165947 2026-07-16T09:35:06Z Ueschar 151377 /* Бягучыя абмеркаванні */ 5166500 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Амедэо Мадыльяні]] → [[Амедэа Мадыльяні]] == Калі не памыляюся, паводле сучаснага правапісу мае быць "Амадэа" (Націск на э). [https://daviedka.bnkorpus.info/pravapis2008/ Правапіс 2008] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:34, 16 ліпеня 2026 (+03) == [[Конкурс песні Еўрабачанне]] → [[Еўрабачанне]] == Прапаную ўніфікаваць назвы артыкулаў, звязаных з конкурсам «Еўрабачанне», зрабіўшы іх больш кароткімі, зразумелымі і паслядоўнымі. Доўгія назвы з паўтарэннем словазлучэння «конкурс песні» можна замяніць на кароткія формы, паколькі назва «Еўрабачанне» ўжо добра вядомая і адназначна асацыюецца з конкурсам. Прапаную наступныя перайменаванні: {| class="wikitable" ! Цяперашняя назва ! Прапанаваная назва |- |Конкурс песні Еўрабачанне |Еўрабачанне |- |Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне |Дзіцячае Еўрабачанне |- |Конкурс песні Еўрабачанне ''год'' |Еўрабачанне-''год'' |- |Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне ''год'' |Дзіцячае Еўрабачанне-''год'' |- |Краіна на конкурсе песні Еўрабачанне |Краіна на «Еўрабачанні» |- |Краіна на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне |Краіна на «Дзіцячым Еўрабачанні» |- |Краіна на конкурсе песні Еўрабачанне ''год'' |Краіна на «Еўрабачанні-''год''» |- |Краіна на дзіцячым конкурсе песні Еўрабачанне ''год'' |Краіна на «Дзіцячым Еўрабачанні-''год''» |} Асноўная мэта прапановы — зрабіць назвы артыкулаў карацейшымі, больш аднастайнымі і зручнымі для пошуку, а таксама прывесці іх да адзінага стылю. [[Удзельнік:Sjjsjskekj|Sjjsjskekj]] ([[Размовы з удзельнікам:Sjjsjskekj|размовы]]) 19:34, 14 ліпеня 2026 (+03) == [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне]] → [[Беларускі нацыянальны рух]] == У гістарычных крыніцах бачу выключна варыянт «беларускі нацыянальны рух». Нашае «беларускае нацыянальнае адраджэнне» вядома на якіх прыкладах узнікла, але ёсць адчуванне, што нацыянальнае адраджэнне гэта канкрэтны перыяд, які мае пачатак і канец, аднак са зместу вынікае, што дагэтуль не «адрадзілі». Так што больш карэктным выглядае слова «рух». --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:58, 6 ліпеня 2026 (+03) :Падтрымліваю. Хвалі адраджэння гэта хутчэй перыяды. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:37, 7 ліпеня 2026 (+03) == [[Ліянель Жаспен]] → [[Ліянэль Жаспэн]] == [https://nashaniva.com/391027 Тут], [https://www.svaboda.org/a/24871287.html тут] і [https://nashaniva.com/96339 тут] выкарыстоўваецца форма Ліянэль Жаспэн. Бягучую форму ў крыніцах мне знайсці не ўдалося. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:47, 6 ліпеня 2026 (+03) == [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]] → [[Нясвіжскі замак]] == Пачварная канструкцыя пры існаванне больш лаканічнай і агульна прынятай назвы. Усе гэтыя сядзібна-паркавыя/замкава-паркавыя комплексы/ансамблі трэба выкарчоўваць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодна з [[Вікіпедыя:Найменне артыкулаў|ВП:НА]] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:06, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але без кампанейшчыны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:55, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} можна, аднак пра паркі вакол замка [[Нясвіжскі_палацава-паркавы_комплекс#Паркавы комплекс|дастаткова напісана]], каб нават вынесці ў асобны артыкул. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 13:34, 12 ліпеня 2026 (+03) == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) ::{{Не пераймяноўваць}}Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03) :::Ну калі Домрачава запісвае сябе як Домрач'''Э'''ва, а яшчэ адна адораная патрабуе пісаць сябе выключна як Мар'''і'''я - то так, будзем выпраўляць, бо гэта не адпавядае беларускай мове. Прозвішча гэтага чалавека Карнавух і не належыць прыватна яму, гэта ён сам перапісвае беларускае прозвішча на свой лад. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:18, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) ::{{Нейтральны}}. Прозвішча [[:en:Rutherford (name)|Rutherford (name)]] мае два [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і два націскі адпаведна. «О» тут знаходзіцца пад націскам – [https://gramota.ru/meta/rezerford Рэ́зерфо́рд]. Незразумела навошта мяняць «О» на «А». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:03, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Звярніце ўвагу, што прозвішча [[:en:Burroughs (surname)|Burroughs (surname)]] не англійскае, а французскае. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:28, 5 ліпеня 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. WALL-E – гэта абрэвіятура ад Waste Allocation Load Lifter Earth-Class. Засталося разабрацца як правільна транслітэруюцца гэтыя словы на беларускую мову – W праз «В» ці «У», А праз «А» ці «О» і г.д. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:17, 5 ліпеня 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. У англійскім артыкуле выкарыстоўваецца «a ghost-catching business» і «to capture and contain ghosts», слова «hunters» я не знайшоў. Я больш згодны на перайменаванне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:58, 5 ліпеня 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згаджаюся [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:27, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з прыведзенымі абгрунтаваннямі. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:11, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. «Пісьменнікі на ідышы» будзе лепш. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:15, 5 ліпеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 7ost34c1q9hjplm91k4pbsyqfjpj77s Карасаі 0 132715 5166530 4340990 2026-07-16T11:15:45Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Карасай]] у [[Карасаі]] 4340990 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Камуна |беларуская назва = Карасай |арыгінальная назва = Carassai |падпарадкаванне = |краіна = Італія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 1|lat_sec =59 |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 41|lon_sec =9 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндэксКарта = |памер карты краіны = 280 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён |рэгіён = Марке |рэгіён у табліцы = |від раёна = правінцыя |раён = правінцыя Асколі-Пічэна{{!}}Асколі-Пічэна |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 22 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 365 |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1235 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = 55 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = 0734 |паштовы індэкс = 63030 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = Код ISTAT |лічбавы ідэнтыфікатар = 044010 |катэгорыя ў Commons = Carassai |сайт = |мова сайта = it |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = Мэр камуны |add1 = Luigi Polini |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Карасай''' ({{lang-it|Carassai}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Марке]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Асколі-Пічэна|Асколі-Пічэна]]. Насельніцтва складае 1235 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 55 чал./км². Займае плошчу 22 км². Паштовы індэкс — 63030. Тэлефонны код — 0734. Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Barnaba. == Дэмаграфія == Дынаміка насельніцтва: <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:505 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2008 text:2008 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till: 1732 bar:1871 from:0 till: 1820 bar:1881 from:0 till: 1951 bar:1901 from:0 till: 2291 bar:1911 from:0 till: 2313 bar:1921 from:0 till: 2389 bar:1931 from:0 till: 2592 bar:1936 from:0 till: 2631 bar:1951 from:0 till: 2830 bar:1961 from:0 till: 2598 bar:1971 from:0 till: 1831 bar:1981 from:0 till: 1461 bar:1991 from:0 till: 1371 bar:2001 from:0 till: 1263 bar:2008 from:0 till: 1235 PlotData= bar:1861 at: 1732 fontsize:S text: 1.732 shift:(-8,5) bar:1871 at: 1820 fontsize:S text: 1.820 shift:(-10,5) bar:1881 at: 1951 fontsize:S text: 1.951 shift:(-10,5) bar:1901 at: 2291 fontsize:S text: 2.291 shift:(-10,5) bar:1911 at: 2313 fontsize:S text: 2.313 shift:(-10,5) bar:1921 at: 2389 fontsize:S text: 2.389 shift:(-10,5) bar:1931 at: 2592 fontsize:S text: 2.592 shift:(-10,5) bar:1936 at: 2631 fontsize:S text: 2.631 shift:(-10,5) bar:1951 at: 2830 fontsize:S text: 2.830 shift:(-10,5) bar:1961 at: 2598 fontsize:S text: 2.598 shift:(-10,5) bar:1971 at: 1831 fontsize:S text: 1.831 shift:(-10,5) bar:1981 at: 1461 fontsize:S text: 1.461 shift:(-10,5) bar:1991 at: 1371 fontsize:S text: 1.371 shift:(-10,5) bar:2001 at: 1263 fontsize:S text: 1.263 shift:(-10,5) bar:2008 at: 1235 fontsize:S text: 1.235 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Па даных ISTAT </timeline> {{правінцыя Асколі-Пічэна}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Асколі-Пічэна]] 8aa8horter54e8mbkeh5xdttpvoap68 5166535 5166530 2026-07-16T11:17:53Z Autumndancer 168015 5166535 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Камуна |беларуская назва = Карасаі |арыгінальная назва = Carassai |падпарадкаванне = |краіна = Італія |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 1|lat_sec =59 |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 41|lon_sec =9 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндэксКарта = |памер карты краіны = 280 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён |рэгіён = Марке |рэгіён у табліцы = |від раёна = правінцыя |раён = правінцыя Асколі-Пічэна{{!}}Асколі-Пічэна |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 22 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 365 |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1235 |год перапісу = 2008 |шчыльнасць = 55 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = 0734 |паштовы індэкс = 63030 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = Код ISTAT |лічбавы ідэнтыфікатар = 044010 |катэгорыя ў Commons = Carassai |сайт = |мова сайта = it |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = Мэр камуны |add1 = Luigi Polini |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Карасаі''' ({{lang-it|Carassai}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Марке]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Асколі-Пічэна|Асколі-Пічэна]]. Насельніцтва складае 1235 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 55 чал./км². Займае плошчу 22 км². Паштовы індэкс — 63030. Тэлефонны код — 0734. Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Barnaba. == Дэмаграфія == Дынаміка насельніцтва: <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:505 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2008 text:2008 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till: 1732 bar:1871 from:0 till: 1820 bar:1881 from:0 till: 1951 bar:1901 from:0 till: 2291 bar:1911 from:0 till: 2313 bar:1921 from:0 till: 2389 bar:1931 from:0 till: 2592 bar:1936 from:0 till: 2631 bar:1951 from:0 till: 2830 bar:1961 from:0 till: 2598 bar:1971 from:0 till: 1831 bar:1981 from:0 till: 1461 bar:1991 from:0 till: 1371 bar:2001 from:0 till: 1263 bar:2008 from:0 till: 1235 PlotData= bar:1861 at: 1732 fontsize:S text: 1.732 shift:(-8,5) bar:1871 at: 1820 fontsize:S text: 1.820 shift:(-10,5) bar:1881 at: 1951 fontsize:S text: 1.951 shift:(-10,5) bar:1901 at: 2291 fontsize:S text: 2.291 shift:(-10,5) bar:1911 at: 2313 fontsize:S text: 2.313 shift:(-10,5) bar:1921 at: 2389 fontsize:S text: 2.389 shift:(-10,5) bar:1931 at: 2592 fontsize:S text: 2.592 shift:(-10,5) bar:1936 at: 2631 fontsize:S text: 2.631 shift:(-10,5) bar:1951 at: 2830 fontsize:S text: 2.830 shift:(-10,5) bar:1961 at: 2598 fontsize:S text: 2.598 shift:(-10,5) bar:1971 at: 1831 fontsize:S text: 1.831 shift:(-10,5) bar:1981 at: 1461 fontsize:S text: 1.461 shift:(-10,5) bar:1991 at: 1371 fontsize:S text: 1.371 shift:(-10,5) bar:2001 at: 1263 fontsize:S text: 1.263 shift:(-10,5) bar:2008 at: 1235 fontsize:S text: 1.235 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Па даных ISTAT </timeline> {{правінцыя Асколі-Пічэна}} {{Заліўка камун Італіі}} [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Асколі-Пічэна]] a5yhzb1oca56dpl6xc1qi5wyz8p8vbj Музей бітвы за Днепр (Лоеў) 0 159240 5166325 5166211 2026-07-15T12:49:45Z M.L.Bot 261 дэвф 5166325 wikitext text/x-wiki {{Музей|назва=Музей бітвы за Днепр|месцазнаходжанне=247095, [[Рэспубліка Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. п. [[Лоеў]], вул. Савецкая, 3|сайт=https://loyev.museum.by|дата адкрыцця=[[9 мая]] [[1985]]}} '''Музей бітвы за Днепр''' — [[музей]], створаны ў 1984 годзе ў [[Лоеў|Лоеве]] рашэннем ЦК КПБ. Для наведвальнікаў адкрыты 9 мая 1985 года. Да 1990 года з’яўляўся філіялам [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]. Музеем кіравалі І. Р. Ермакоў, В. І. Краўцова, А. М. Сініла, Р. Г. Стаднікава. З 2019 года дырэктарка К. У. Сямашка<ref>{{Cite web|url=https://loyev.museum.by/node/48003|title=О музее|archive-date=|access-date=|archive-url=|url-status=}}</ref>. Фонды музея (2008) налічваюць 3293 адзінкі захоўвання, з якіх 1656 адзінак — экспанаты асноўнага фонду. Агульная плошчы экспазіцыі 170 м². == Фонды == Фонды прадстаўлены калекцыямі дакументаў (пасведчанні да ўзнагарод, партызанскія лістоўкі, франтавыя лісты землякоў і ўдзельнікаў [[Бітва за Дняпро|бітвы за Днепр]], граматы і т.п.), фотадакументаў, друкаваных выданняў, прадметаў фалерыстыкі, баявой тэхнікі і сродкаў пераправы. Найбольшую цікавасць выклікаюць прадметы экіпіроўкі і адзення ўдзельнікаў бітвы за Днепр, падручныя сродкі пераправы першых дэсантных атрадаў, а таксама ўзбраенне і баявая тэхніка часоў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — кулямёты, мінамёты, супрацьтанкавае ружжо, узоры стралковай зброі. == Экспазіцыя == Экспазіцыя музея размешчана ў 2 залах. Першая прысвечана пачатку [[Бітва за Дняпро|фарсіравання Дняпра]] на [[Гомельская вобласць|Гомельшчыне]] войскамі Цэнтральнага фронту пад камандаваннем [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі|К. К. Ракасоўскага]]. Пасля разгрому гітлераўцаў на Курскай дузе Чырвоная Армія восенню 1943 г. ажыццявіла адну з самых буйнамаштабных аперацый Вялікай Айчыннай вайны, якая ўвайшла ў гісторыю як бітва за Днепр. З абодвух бакоў у ёй прынялі ўдзел каля 4 млн салдат і афіцэраў. Раздзелы экспазіцыі расказваюць аб падрыхтоўцы да фарсіравання Дняпра, раскрываюць подзвігі воінаў 13-й арміі, якая першая ўступіла на беларускую зямлю, байцоў 61-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. А. Бялова, якая пачала ў верасні 1943 г. вызваленне Лоеўскага раёна. Экспазіцыя другой залы прысвечана баявым дзеянням 65-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. І. Батава ў час фарсіравання Дняпра і вызвалення г.п. Лоеў і раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Фотадакументы музея адлюстроўваюць ход аперацыі, поспех якой у многім быў вызначаны зладжаным узаемадзеяннем розных родаў войскаў. У экспазіцыі прадстаўлены фотаздымкі лётчыкаў 16-й паветранай арміі, танкістаў 9-га і 1-га гвардзейскага танкавых карпусоў, якія прымалі ўдзел у баях на Лоеўскім плацдарме. Тут дэманструюцца дакументы і асабістыя рэчы двойчы Героя Савецкага Саюза [[Павел Іванавіч Батаў|П. І. Батава]]. У 2005 г. на мемарыяльнай пляцоўцы музея ўстаноўлены яго бюст. == Крыніцы == [[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Славутасці Лоева]] [[Катэгорыя:Культура Лоева]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе]] [[Катэгорыя:1985 год у Беларусі]] <references responsive="" /> == Літаратура == * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 1997. – Т. 4. – С. 390. * [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 1999. – Т. 9. – С. 338. * Памяць : Лоеўскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнікі: В. П. Крупейчанка, Л. В. Календа ; рэдкалегія: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (галоўны рэдактар) і інш. ; мастак Э. Э. Жакевіч]. – Мінск, 2000. – С. 575–576. * Музеі Беларусі = Museums of Belarus : інфармацыя аб музеях сістэмы Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь / [складальнікі: Сташкевіч А. Б. і інш.]. – Мінск, 2001. – С. 160. * Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. – Минск, 2007. – Т. 4. – С. 536. * 65 лет освобождения Лоевского района от немецко-фашистских захватчиков / [Отдел культуры Лоевского райисполкома, Музей «Битвы за Днепр»]. – Гомель : Полеспечать, [2008?]. – 19 с. * Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін]. – Мінск, 2008. – С. 353–357. * Ваенная энцыклапедыя Беларусі = Военная энциклопедия Беларуси. – Мінск, 2010. – С. 589–590. * Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 10. – С. 28–36. * Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. – Минск, 2013. – Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. – С. 92. * Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. – Мінск, 2014. – Т. 5. – С. 135. * Музеи Беларуси = Музеі Беларусі = Museums of Belarus. – Минск, 2018. – С. 228–229. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://loyev.museum.by Афіцыйны сайт музея] * [https://www.facebook.com/lojeumuseum/ Старонка ў Facebook] * [https://www.instagram.com/lojeu_museum/ Старонка ў Instagram] * [https://bis.nlb.by/ru/documents/147624 Музей бітвы за Дняпро]. * [https://mezhdurechje.greencross.by/?page_id=518 Музей битвы за Днепр]. Днепро-Сожское междуречье. * [https://www.sb.by/articles/memorialnyy-kompleks-bitva-za-dnepr-mesto-pochitaniya-besprimernogo-muzhestva-i-geroizma.html Мемориальный комплекс «Битва за Днепр»]. ''[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь Сегодня]]''. * [https://gp.by/proekty-gp/puteshestvuem-vmeste/muzey-bitvy-za-dnepr-simvol-isklyuchitelnogo-muzhestva-otvagi-i-geroizma-voinov-pri-forsirovanii-dne-1641831/ Музей битвы за Днепр – символ исключительного мужества, отваги и героизма воинов при форсировании Днепра и визитная карточка Лоева]. ''[[Гомельская праўда]]''. hs9s1ut42uejqo5an3rj2iahv4uera4 5166326 5166325 2026-07-15T12:50:08Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5166326 wikitext text/x-wiki {{Музей|назва=Музей бітвы за Днепр|месцазнаходжанне=247095, [[Рэспубліка Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. п. [[Лоеў]], вул. Савецкая, 3|сайт=https://loyev.museum.by|дата адкрыцця=[[9 мая]] [[1985]]}} '''Музей бітвы за Днепр''' — [[музей]], створаны ў 1984 годзе ў [[Лоеў|Лоеве]] рашэннем ЦК КПБ. Для наведвальнікаў адкрыты 9 мая 1985 года. Да 1990 года з’яўляўся філіялам [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]]. Музеем кіравалі І. Р. Ермакоў, В. І. Краўцова, А. М. Сініла, Р. Г. Стаднікава. З 2019 года дырэктарка К. У. Сямашка<ref>{{Cite web|url=https://loyev.museum.by/node/48003|title=О музее|archive-date=|access-date=|archive-url=|url-status=}}</ref>. Фонды музея (2008) налічваюць 3293 адзінкі захоўвання, з якіх 1656 адзінак — экспанаты асноўнага фонду. Агульная плошчы экспазіцыі 170 м². == Фонды == Фонды прадстаўлены калекцыямі дакументаў (пасведчанні да ўзнагарод, партызанскія лістоўкі, франтавыя лісты землякоў і ўдзельнікаў [[Бітва за Дняпро|бітвы за Днепр]], граматы і т.п.), фотадакументаў, друкаваных выданняў, прадметаў фалерыстыкі, баявой тэхнікі і сродкаў пераправы. Найбольшую цікавасць выклікаюць прадметы экіпіроўкі і адзення ўдзельнікаў бітвы за Днепр, падручныя сродкі пераправы першых дэсантных атрадаў, а таксама ўзбраенне і баявая тэхніка часоў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — кулямёты, мінамёты, супрацьтанкавае ружжо, узоры стралковай зброі. == Экспазіцыя == Экспазіцыя музея размешчана ў 2 залах. Першая прысвечана пачатку [[Бітва за Дняпро|фарсіравання Дняпра]] на [[Гомельская вобласць|Гомельшчыне]] войскамі Цэнтральнага фронту пад камандаваннем [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі|К. К. Ракасоўскага]]. Пасля разгрому гітлераўцаў на Курскай дузе Чырвоная Армія восенню 1943 г. ажыццявіла адну з самых буйнамаштабных аперацый Вялікай Айчыннай вайны, якая ўвайшла ў гісторыю як бітва за Днепр. З абодвух бакоў у ёй прынялі ўдзел каля 4 млн салдат і афіцэраў. Раздзелы экспазіцыі расказваюць аб падрыхтоўцы да фарсіравання Дняпра, раскрываюць подзвігі воінаў 13-й арміі, якая першая ўступіла на беларускую зямлю, байцоў 61-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. А. Бялова, якая пачала ў верасні 1943 г. вызваленне Лоеўскага раёна. Экспазіцыя другой залы прысвечана баявым дзеянням 65-й арміі пад камандаваннем генерал-лейтэнанта П. І. Батава ў час фарсіравання Дняпра і вызвалення г.п. Лоеў і раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Фотадакументы музея адлюстроўваюць ход аперацыі, поспех якой у многім быў вызначаны зладжаным узаемадзеяннем розных родаў войскаў. У экспазіцыі прадстаўлены фотаздымкі лётчыкаў 16-й паветранай арміі, танкістаў 9-га і 1-га гвардзейскага танкавых карпусоў, якія прымалі ўдзел у баях на Лоеўскім плацдарме. Тут дэманструюцца дакументы і асабістыя рэчы двойчы Героя Савецкага Саюза [[Павел Іванавіч Батаў|П. І. Батава]]. У 2005 г. на мемарыяльнай пляцоўцы музея ўстаноўлены яго бюст. == Крыніцы == [[Катэгорыя:Музеі Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Славутасці Лоева]] [[Катэгорыя:Культура Лоева]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1985 годзе]] [[Катэгорыя:1985 год у Беларусі]] <references responsive="" /> == Літаратура == * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – Мінск, 1997. – Т. 4. – С. 390. * [[Беларуская энцыклапедыя]] : у 18 т. – Мінск, 1999. – Т. 9. – С. 338. * Памяць : Лоеўскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнікі: В. П. Крупейчанка, Л. В. Календа ; рэдкалегія: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (галоўны рэдактар) і інш. ; мастак Э. Э. Жакевіч]. – Мінск, 2000. – С. 575–576. * Музеі Беларусі = Museums of Belarus : інфармацыя аб музеях сістэмы Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь / [складальнікі: Сташкевіч А. Б. і інш.]. – Мінск, 2001. – С. 160. * Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. – Минск, 2007. – Т. 4. – С. 536. * 65 лет освобождения Лоевского района от немецко-фашистских захватчиков / [Отдел культуры Лоевского райисполкома, Музей «Битвы за Днепр»]. – Гомель : Полеспечать, [2008?]. – 19 с. * Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін]. – Мінск, 2008. – С. 353–357. * Ваенная энцыклапедыя Беларусі = Военная энциклопедия Беларуси. – Мінск, 2010. – С. 589–590. * Беларускі гістарычны часопіс. – 2013. – № 10. – С. 28–36. * Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. – Минск, 2013. – Т. 3, кн. 2 : Гомельская область. – С. 92. * Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. – Мінск, 2014. – Т. 5. – С. 135. * Музеи Беларуси = Музеі Беларусі = Museums of Belarus. – Минск, 2018. – С. 228–229. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://loyev.museum.by Афіцыйны сайт музея] * [https://www.facebook.com/lojeumuseum/ Старонка ў Facebook] * [https://www.instagram.com/lojeu_museum/ Старонка ў Instagram] * [https://bis.nlb.by/ru/documents/147624 Музей бітвы за Дняпро]. * [https://mezhdurechje.greencross.by/?page_id=518 Музей битвы за Днепр]. Днепро-Сожское междуречье. * [https://www.sb.by/articles/memorialnyy-kompleks-bitva-za-dnepr-mesto-pochitaniya-besprimernogo-muzhestva-i-geroizma.html Мемориальный комплекс «Битва за Днепр»]. ''[[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь Сегодня]]''. * [https://gp.by/proekty-gp/puteshestvuem-vmeste/muzey-bitvy-za-dnepr-simvol-isklyuchitelnogo-muzhestva-otvagi-i-geroizma-voinov-pri-forsirovanii-dne-1641831/ Музей битвы за Днепр — символ исключительного мужества, отваги и героизма воинов при форсировании Днепра и визитная карточка Лоева]. ''[[Гомельская праўда]]''. {{Бібліяінфармацыя}} 75qe64mbqg4z75q1d559u0a8lkjjtx4 Інга-Ліна Ліндквіст 0 161636 5166303 5166295 2026-07-15T12:16:00Z M.L.Bot 261 /* Проза, публіцыстыка і крытыка */ 5166303 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 года, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста у [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Пісьменніца працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымаў паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспамінаў пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Карл Свенсан і каханне», 2004){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад самога крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці -- «каб нешта разнесці ў трэскі, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя «літаратурныя забойствы з асаблівай асалодай», пагатоў датычна кніг палітычнай тэматыкі, чые аўтары, на яе думку, павінны несці павышаную адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінаваных на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для адзначэння рэцэнзентаў, якія «з высокім прафесіяналізмам, прынцыповасцю і кемлівасцю найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яна намінавана за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), дзе крытыкавала твор за штучныя і не звязаныя з сюжэтам мастацкія дэталі. Адначасова Ліндквіст выказвала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнавала, што ёй самой не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло параніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 6d147ckag4rcp8bymxsm7oss4ykivan 5166306 5166303 2026-07-15T12:23:41Z M.L.Bot 261 /* Проза, публіцыстыка і крытыка */ 5166306 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Пісьменніца працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад самога крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці -- «каб нешта разнесці ў трэскі, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя «літаратурныя забойствы з асаблівай асалодай», пагатоў датычна кніг палітычнай тэматыкі, чые аўтары, на яе думку, павінны несці павышаную адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінаваных на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для адзначэння рэцэнзентаў, якія «з высокім прафесіяналізмам, прынцыповасцю і кемлівасцю найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), дзе крытыкавала твор за штучныя і не звязаныя з сюжэтам мастацкія дэталі. Адначасова Ліндквіст выказвала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнавала, што ёй самой не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло параніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 2153hyebjw4s05h6jktnimj1d4rrfnu 5166308 5166306 2026-07-15T12:32:26Z M.L.Bot 261 /* Проза, публіцыстыка і крытыка */ 5166308 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Пісьменніца працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад самога крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разнесці ў трэскі, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя «літаратурныя забойствы з асаблівай асалодай», пагатоў датычна кніг палітычнай тэматыкі, чые аўтары, на яе думку, павінны несці павышаную адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінаваных на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для адзначэння рэцэнзентаў, якія «з высокім прафесіяналізмам, прынцыповасцю і кемлівасцю найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), дзе крытыкавала твор за штучныя і не звязаныя з сюжэтам мастацкія дэталі. Адначасова Ліндквіст выказвала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнавала, што ёй самой не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло параніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] oim158cg041a5yixaxm8rp8axonqcjp 5166327 5166308 2026-07-15T13:18:40Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166327 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Пісьменніца працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад самога крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разнесці ў трэскі, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя «літаратурныя забойствы з асаблівай асалодай», пагатоў датычна кніг палітычнай тэматыкі, чые аўтары, на яе думку, павінны несці павышаную адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінаваных на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для адзначэння рэцэнзентаў, якія «з высокім прафесіяналізмам, прынцыповасцю і кемлівасцю найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай за штучныя і не звязаныя з сюжэтам мастацкія дэталі. Адначасова Ліндквіст выказвала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнавала, што ёй самой не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло параніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] du6dh5koe2tsosvnm5fmoqd49oxjg0r 5166328 5166327 2026-07-15T13:19:13Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166328 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад самога крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разнесці ў трэскі, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя «літаратурныя забойствы з асаблівай асалодай», пагатоў датычна кніг палітычнай тэматыкі, чые аўтары, на яе думку, павінны несці павышаную адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінаваных на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для адзначэння рэцэнзентаў, якія «з высокім прафесіяналізмам, прынцыповасцю і кемлівасцю найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай за штучныя і не звязаныя з сюжэтам мастацкія дэталі. Адначасова Ліндквіст выказвала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнавала, што ёй самой не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло параніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] ljka48c5ghbs905ugndosju9bzanz00 5166329 5166328 2026-07-15T13:42:38Z M.L.Bot 261 /* Узнагароды */ 5166329 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад самога крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разнесці ў трэскі, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя «літаратурныя забойствы з асаблівай асалодай», пагатоў датычна кніг палітычнай тэматыкі, чые аўтары, на яе думку, павінны несці павышаную адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінаваных на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для адзначэння рэцэнзентаў, якія «з высокім прафесіяналізмам, прынцыповасцю і кемлівасцю найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай за штучныя і не звязаныя з сюжэтам мастацкія дэталі. Адначасова Ліндквіст выказвала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнавала, што ёй самой не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло параніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; Svenska Akademiens belöning) памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] ha6u0a56hvcjj2pno709riait9wqx0q 5166330 5166329 2026-07-15T14:22:21Z M.L.Bot 261 /* Узнагароды */ 5166330 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад самога крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разнесці ў трэскі, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя «літаратурныя забойствы з асаблівай асалодай», пагатоў датычна кніг палітычнай тэматыкі, чые аўтары, на яе думку, павінны несці павышаную адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінаваных на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для адзначэння рэцэнзентаў, якія «з высокім прафесіяналізмам, прынцыповасцю і кемлівасцю найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай за штучныя і не звязаныя з сюжэтам мастацкія дэталі. Адначасова Ліндквіст выказвала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнавала, што ёй самой не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло параніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] iv9j7zzsl6asu4rp8hd3jm9m042dqcw 5166331 5166330 2026-07-15T14:25:14Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166331 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад самога крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разнесці ў трэскі, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя «літаратурныя забойствы з асаблівай асалодай», пагатоў датычна кніг палітычнай тэматыкі, чые аўтары, на яе думку, павінны несці павышаную адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінаваных на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «з высокім прафесіяналізмам, прынцыповасцю і кемлівасцю найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай за штучныя і не звязаныя з сюжэтам мастацкія дэталі. Адначасова Ліндквіст выказвала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнавала, што ёй самой не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло параніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] k6sn7b2szq5bnze288p82fwirkgiolt 5166355 5166331 2026-07-15T16:30:52Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166355 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разнесці на трэскі, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя «літаратурныя забойствы з асаблівай асалодай», пагатоў датычна кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны несці павышаную адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «з высокім прафесіяналізмам, прынцыповасцю і кемлівасцю найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 1du6kzuk3x33kzdx3ri5h2ntghyqpz6 5166356 5166355 2026-07-15T16:53:28Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166356 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt''). Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разграміць, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны несці вышэйшую адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] kffjcv4bn3m7o41fd1vaw5h4us8wtlz 5166359 5166356 2026-07-15T17:02:16Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166359 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Мае рэпутацыю вострага і бескампраміснага крытыка. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разграміць, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і карысна для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны несці вышэйшую адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць справядлівай і аргументаванай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за даўні рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] q7yaodh9j5kzx9vx3l71ca87k8pgiux 5166363 5166359 2026-07-15T17:13:20Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166363 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разграміць, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльна для чытача і быць зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу, крытыка мусіць быць дакладна зразумелай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] cjbkkicz38081vew58h24upfzl1okn0 5166367 5166363 2026-07-15T17:25:43Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166367 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад крытыка высокага пісьменніцкага майстэрства і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разграміць, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльным для чытача і зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу і што крытыка мусіць быць дакладнай і зразумелай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] gr7um5d9k6k3y2i4opnoo3ppdjq1zn6 5166368 5166367 2026-07-15T17:32:53Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166368 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала іх для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад крытыка пошуку фармулёвак і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разграміць, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльным для чытача і зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу і што крытыка мусіць быць дакладнай і зразумелай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 2117d9ycpmw1npp4c7vbfukjz7l68fu 5166369 5166368 2026-07-15T17:33:56Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166369 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад крытыка пошуку фармулёвак і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разграміць, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльным для чытача і зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за вострую палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу і што крытыка мусіць быць дакладнай і зразумелай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] sylx2g5m32uogdx4ze477ty3wvsub43 5166370 5166369 2026-07-15T17:36:30Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166370 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дзед і баба па маці, паходжаннем яўрэі, не былі рэлігійнымі{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій і культурна-публіцыстычных матэрыялаў у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''. Паводле Ліндквіст, якасны разбор вымагае ад крытыка пошуку фармулёвак і эмацыйнай уцягнутасці — «каб нешта разграміць, трэба нешта любіць», гэта мусіць быць захапляльным для чытача і зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае недапушчальнасць пераходу на асобу і што крытыка мусіць быць дакладнай і зразумелай.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] iin13noo0sm0588eeq8kau0t6r7hwcv 5166402 5166370 2026-07-15T20:33:47Z M.L.Bot 261 5166402 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра]] і Святланы (Курман)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rosenbloom.info/inga/inga.html|title=Кто такая Inga-Lina Lindqvist|website=rosenbloom.info|access-date=2026-07-15}}</ref> Кузьменкаў. Маці родам з [[Барысаў|Барысава]], з нерэлігійнай яўрэйскай сям’і{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Імя ўнучцы выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці (у другім шлюбе — Ліндэн<ref name=":0" />) і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Паэтка працавала на стыку дзвюх моў: пісала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам перакладала іх на шведскую і адаптала для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам (вольным вершам, то-бок без строгай рыфмы і памеру){{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === Такім чынам, аўтарка пачала пісаць прозу і ў іншых жанрах. У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), змяшчае часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя пра людзей, якія перажываюць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё<ref>https://www.sverigesradio.se/sok?query=Inga-Lina+Lindqvist</ref> (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій, культурна-публіцыстычных і іншых матэрыялаў, у тым ліку пра [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падзеі 2020 года]] ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/bn84Kg|title=Ett hockey-VM i Belarus blir spel på fruset blod|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2020-11-18|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/aP4zva|title=Gör inte Eurovision till propaganda för diktaturen|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2021-02-26|access-date=2026-07-15}}</ref>, у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/av/inga-lina-lindqvist|title=Inga-Lina Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2026-05-06|access-date=2026-07-15}}</ref>. Паводле Ліндквіст, якасная рэцэнзія вымагае ад крытыка пошуку фармулёвак і эмацыйнай уцягнутасці, яна мусіць быць захапляльнай для чытача і зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае, што крытыка мусіць быць дакладнай і зразумелай, а пераход на асобу аўтара недапушчальны.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 2z1l47opddlcmpi8bru0goic7n5pp9l 5166480 5166402 2026-07-16T07:42:07Z M.L.Bot 261 /* Паэзія */ 5166480 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра]] і Святланы (Курман)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rosenbloom.info/inga/inga.html|title=Кто такая Inga-Lina Lindqvist|website=rosenbloom.info|access-date=2026-07-15}}</ref> Кузьменкаў. Маці родам з [[Барысаў|Барысава]], з нерэлігійнай яўрэйскай сям’і{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Імя ўнучцы выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці (у другім шлюбе — Ліндэн<ref name=":0" />) і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Пісала на стыку дзвюх моў: стварала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам, перакладала іх на шведскую і адаптала для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), яна змяшчала часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і засваенне мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя людзей, якія жывуць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё<ref>https://www.sverigesradio.se/sok?query=Inga-Lina+Lindqvist</ref> (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій, культурна-публіцыстычных і іншых матэрыялаў, у тым ліку пра [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падзеі 2020 года]] ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/bn84Kg|title=Ett hockey-VM i Belarus blir spel på fruset blod|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2020-11-18|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/aP4zva|title=Gör inte Eurovision till propaganda för diktaturen|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2021-02-26|access-date=2026-07-15}}</ref>, у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/av/inga-lina-lindqvist|title=Inga-Lina Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2026-05-06|access-date=2026-07-15}}</ref>. Паводле Ліндквіст, якасная рэцэнзія вымагае ад крытыка пошуку фармулёвак і эмацыйнай уцягнутасці, яна мусіць быць захапляльнай для чытача і зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае, што крытыка мусіць быць дакладнай і зразумелай, а пераход на асобу аўтара недапушчальны.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з пяці намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак, што магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] cjl8m6y77uyo1irbaagwvcam2m85inp 5166494 5166480 2026-07-16T09:01:32Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166494 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра]] і Святланы (Курман)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rosenbloom.info/inga/inga.html|title=Кто такая Inga-Lina Lindqvist|website=rosenbloom.info|access-date=2026-07-15}}</ref> Кузьменкаў. Маці родам з [[Барысаў|Барысава]], з нерэлігійнай яўрэйскай сям’і{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Імя ўнучцы выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці (у другім шлюбе — Ліндэн<ref name=":0" />) і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Пісала на стыку дзвюх моў: стварала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам, перакладала іх на шведскую і адаптала для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), яна змяшчала часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і засваенне мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя людзей, якія жывуць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак. Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей, у прыватнасці «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенсан і каханне», 2004).{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё<ref>https://www.sverigesradio.se/sok?query=Inga-Lina+Lindqvist</ref> (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій, культурна-публіцыстычных і іншых матэрыялаў, у тым ліку пра [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падзеі 2020 года]] ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/bn84Kg|title=Ett hockey-VM i Belarus blir spel på fruset blod|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2020-11-18|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/aP4zva|title=Gör inte Eurovision till propaganda för diktaturen|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2021-02-26|access-date=2026-07-15}}</ref>, у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/av/inga-lina-lindqvist|title=Inga-Lina Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2026-05-06|access-date=2026-07-15}}</ref>. Паводле Ліндквіст, якасная рэцэнзія вымагае ад крытыка пошуку фармулёвак і эмацыйнай уцягнутасці, яна мусіць быць захапляльнай для чытача і зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае, што крытыка мусіць быць дакладнай і зразумелай, а пераход на асобу аўтара недапушчальны.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак і гэта магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 1kpe31crtwqxk1sz1gsqf827n5iht7g 5166525 5166494 2026-07-16T11:10:50Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5166525 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра]] і Святланы (Курман)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rosenbloom.info/inga/inga.html|title=Кто такая Inga-Lina Lindqvist|website=rosenbloom.info|access-date=2026-07-15}}</ref> Кузьменкаў. Маці родам з [[Барысаў|Барысава]], з нерэлігійнай яўрэйскай сям’і{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Імя ўнучцы выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці (у другім шлюбе — Ліндэн<ref name=":0" />) і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Пісала на стыку дзвюх моў: стварала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам, перакладала іх на шведскую і адаптала для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), яна змяшчала часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і засваенне мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя людзей, якія жывуць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дачок.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, «En dag i Klark Svenssons liv»<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.bokborsen.se/view/Inga-Lina-Lindqvist-Text-An/En-Dag-I-Klark-Svenssons-Liv/11260445?%2Fview%2FInga-Lina-Lindqvist-Text-An%2FEn-Dag-I-Klark-Svenssons-Liv%2F11260445|title=EN DAG I KLARK SVENSSONS... {{!}} Inga-Lina Lindqvist: text... {{!}} 90 SEK|first=Bokbörsen AB Box 3527 103 69 Stockholm|last=Sweden|website=www.bokborsen.se|access-date=2026-07-16}}</ref> («Адзін дзень з жыцця Кларка Свенсана», 2003) і «Klark Svensson och kärleken»<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.bokborsen.se/view/Lindqvist-Inga-Lina-Annika-/Klark-Svensson-Och-K%C3%A4rleken/5193920?%2Fview%2FLindqvist-Inga-Lina-Annika-%2FKlark-Svensson-Och-K%C3%A4rleken%2F5193920|title=Klark Svensson och kärlek... {{!}} Lindqvist, Inga-Lina - An... {{!}} 129 SEK|first=Bokbörsen AB Box 3527 103 69 Stockholm|last=Sweden|website=www.bokborsen.se|access-date=2026-07-16}}</ref> («Кларк Свенсан і каханне», 2004), для дзязей да 5 гадоў, накіраваныя на навучанне чытанню праз гульню з літарамі і словамі, ілюстраваныя Анікай Лундхольм Моберга, таксама «Hej Gud! Är du där?»<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.bokborsen.se/view/Inga-Lina-Lindqvist-Dagmar-G/Hej-Gud-%C3%84r-Du-D%C3%A4r/8446801?%2Fview%2FInga-Lina-Lindqvist-Dagmar-G%2FHej-Gud-%C3%84r-Du-D%C3%A4r%2F8446801|title=Hej Gud! Är du där? {{!}} Inga-Lina Lindqvist - Dag... {{!}} 99 SEK|first=Bokbörsen AB Box 3527 103 69 Stockholm|last=Sweden|website=www.bokborsen.se|access-date=2026-07-16}}</ref> («Прывітанне, Божа! Ты там?», 2009), у прозе і вершах, пра дзіцячыя пошукі Бога, стварэнне свету, сяброўства, прабачэнне і штодзённыя дробязі, ілюстраваная Дагмар Гайслер. Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё<ref>https://www.sverigesradio.se/sok?query=Inga-Lina+Lindqvist</ref> (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій, культурна-публіцыстычных і іншых матэрыялаў, у тым ліку пра [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падзеі 2020 года]] ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/bn84Kg|title=Ett hockey-VM i Belarus blir spel på fruset blod|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2020-11-18|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/aP4zva|title=Gör inte Eurovision till propaganda för diktaturen|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2021-02-26|access-date=2026-07-15}}</ref>, у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''Aftonbladet''<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/av/inga-lina-lindqvist|title=Inga-Lina Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2026-05-06|access-date=2026-07-15}}</ref>. Паводле Ліндквіст, якасная рэцэнзія вымагае ад крытыка пошуку фармулёвак і эмацыйнай уцягнутасці, яна мусіць быць захапляльнай для чытача і зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае, што крытыка мусіць быць дакладнай і зразумелай, а пераход на асобу аўтара недапушчальны.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак і гэта магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя Фонду культуры Дэверта (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] btoq29sy47uodfca78pbvla6mo7pkvo 5166542 5166525 2026-07-16T11:26:30Z M.L.Bot 261 5166542 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра]] і Святланы (Курман)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rosenbloom.info/inga/inga.html|title=Кто такая Inga-Lina Lindqvist|website=rosenbloom.info|access-date=2026-07-15}}</ref> Кузьменкаў. Маці родам з [[Барысаў|Барысава]], з нерэлігійнай яўрэйскай сям’і{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Імя ўнучцы выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці (у другім шлюбе — Ліндэн<ref name=":0" />) і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Пісала на стыку дзвюх моў: стварала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам, перакладала іх на шведскую і адаптала для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), яна змяшчала часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і засваенне мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя людзей, якія жывуць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дачок.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, «En dag i Klark Svenssons liv»<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.bokborsen.se/view/Inga-Lina-Lindqvist-Text-An/En-Dag-I-Klark-Svenssons-Liv/11260445?%2Fview%2FInga-Lina-Lindqvist-Text-An%2FEn-Dag-I-Klark-Svenssons-Liv%2F11260445|title=EN DAG I KLARK SVENSSONS... {{!}} Inga-Lina Lindqvist: text... {{!}} 90 SEK|first=Bokbörsen AB Box 3527 103 69 Stockholm|last=Sweden|website=www.bokborsen.se|access-date=2026-07-16}}</ref> («Адзін дзень з жыцця Кларка Свенсана», 2003) і «Klark Svensson och kärleken»<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.bokborsen.se/view/Lindqvist-Inga-Lina-Annika-/Klark-Svensson-Och-K%C3%A4rleken/5193920?%2Fview%2FLindqvist-Inga-Lina-Annika-%2FKlark-Svensson-Och-K%C3%A4rleken%2F5193920|title=Klark Svensson och kärlek... {{!}} Lindqvist, Inga-Lina - An... {{!}} 129 SEK|first=Bokbörsen AB Box 3527 103 69 Stockholm|last=Sweden|website=www.bokborsen.se|access-date=2026-07-16}}</ref> («Кларк Свенсан і каханне», 2004), для дзязей да 5 гадоў, накіраваныя на навучанне чытанню праз гульню з літарамі і словамі, ілюстраваныя Анікай Лундхольм Моберга, таксама «Hej Gud! Är du där?»<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.bokborsen.se/view/Inga-Lina-Lindqvist-Dagmar-G/Hej-Gud-%C3%84r-Du-D%C3%A4r/8446801?%2Fview%2FInga-Lina-Lindqvist-Dagmar-G%2FHej-Gud-%C3%84r-Du-D%C3%A4r%2F8446801|title=Hej Gud! Är du där? {{!}} Inga-Lina Lindqvist - Dag... {{!}} 99 SEK|first=Bokbörsen AB Box 3527 103 69 Stockholm|last=Sweden|website=www.bokborsen.se|access-date=2026-07-16}}</ref> («Прывітанне, Божа! Ты там?», 2009), у прозе і вершах, пра дзіцячыя пошукі Бога, стварэнне свету, сяброўства, прабачэнне і штодзённыя дробязі, ілюстраваная Дагмар Гайслер. Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё<ref>https://www.sverigesradio.se/sok?query=Inga-Lina+Lindqvist</ref> (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій, культурна-публіцыстычных і іншых матэрыялаў, у тым ліку пра [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падзеі 2020 года]] ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/bn84Kg|title=Ett hockey-VM i Belarus blir spel på fruset blod|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2020-11-18|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/aP4zva|title=Gör inte Eurovision till propaganda för diktaturen|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2021-02-26|access-date=2026-07-15}}</ref>, у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''{{Не перакладзена 5|Aftonbladet|3=ru|4=Aftonbladet}}''<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/av/inga-lina-lindqvist|title=Inga-Lina Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2026-05-06|access-date=2026-07-15}}</ref>. Паводле Ліндквіст, якасная рэцэнзія вымагае ад крытыка пошуку фармулёвак і эмацыйнай уцягнутасці, яна мусіць быць захапляльнай для чытача і зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае, што крытыка мусіць быць дакладнай і зразумелай, а пераход на асобу аўтара недапушчальны.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак і гэта магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя {{Не перакладзена 5|Фонд культуры Дэверта|Фонду культуры Дэверта|sv|Deverthska kulturstiftelsen}} (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 3tvmyyl3uuhvggmkp6zbkxciacxmyl7 5166548 5166542 2026-07-16T11:48:08Z M.L.Bot 261 /* Узнагароды */ 5166548 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, літаратурная крытык, культурная аглядальніца. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра]] і Святланы (Курман)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rosenbloom.info/inga/inga.html|title=Кто такая Inga-Lina Lindqvist|website=rosenbloom.info|access-date=2026-07-15}}</ref> Кузьменкаў. Маці родам з [[Барысаў|Барысава]], з нерэлігійнай яўрэйскай сям’і{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Імя ўнучцы выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзеда па маці{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці (у другім шлюбе — Ліндэн<ref name=":0" />) і айчыма, дацкага ўрача{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}, якія жылі ў [[Мальмё]] ў [[Швецыя|Швецыі]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі з часам стала актыўнай хрысціянкай{{sfn|Steinwall|1996|p=32-34}}. Скончыла Вышэйшую школу сацыяльнай работы ў Лундзе, працавала сацыяльным работнікам, перакладчыцай і выкладчыцай мовы{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. Таксама атрымала адукацыю драматурга ў Тэатральнай акадэміі ў Мальмё і прайшла навучанне на [[Дыякан|дыяканісу]]{{sfn|Åberg|2004|p=56-59}}{{sfn|Kuzmenko|1994|p=8}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 год, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста ў [[Стакгольм]]е{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Была ў шлюбе з Перам-Оле Ліндквістам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, мае трох дзяцей. == Творчасць == === Паэзія === Пісала на стыку дзвюх моў: стварала класічныя вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым, разам з мужам, перакладала іх на шведскую і адаптала для шведскамоўнага чытача [[верлібр]]ам{{sfn|Neuman|2007|p=}}, што называла «крыжаваным апыленнем»{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У творчасці арыентавалася на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»){{sfn|Neuman|2007|p=}}{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Зборнік атрымаў цудоўныя водгукі, Ліндквіст першая з дэбютантаў атрымала паэтычную прэмію арганізацыі FIB (''FIB:s lyrikpris''). Рэцэнзенты хвалілі яе за самабытнасць і называлі адным з самых пераканаўчых шведскіх паэтычных дэбютаў апошніх гадоў. Крытыкі высока ацанілі і адзначылі стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]], многія падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»){{sfn|Neuman|2007|p=}}, які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучыў паэзію і кароткую прозу{{sfn|Neuman|2007|p=}}, асноўнай тэмай твораў быў цяжкі развод, таксама ёсць дзіцячыя ўспаміны пра Мінск, асабістае прысвячэнне [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да твораў [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе Інга-Ліна заявіла, што больш не можа пісаць вершы, бо даўно жыве па-за рускім моўным асяроддзем, а ствараць паэзію адразу шведскай не адчувае сябе здольнай.{{sfn|Neuman|2007|p=}} === Проза, публіцыстыка і крытыка === У 2004 годзе выйшла кніга прозы «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў»), яна змяшчала часткова аўтабіяграфічныя апавяданні, у тым ліку пра першыя гады ў Швецыі і засваенне мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2007 годзе выйшаў дэбютны раман «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»), каларытная і поўная радасці гісторыя людзей, якія жывуць сваё «бабіна лета», напісаная адначасова з гумарам і сур’ёзнасцю. У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дачок.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Таксама выйшаў шэраг кніг для дзяцей{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}, «En dag i Klark Svenssons liv»<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.bokborsen.se/view/Inga-Lina-Lindqvist-Text-An/En-Dag-I-Klark-Svenssons-Liv/11260445?%2Fview%2FInga-Lina-Lindqvist-Text-An%2FEn-Dag-I-Klark-Svenssons-Liv%2F11260445|title=EN DAG I KLARK SVENSSONS... {{!}} Inga-Lina Lindqvist: text... {{!}} 90 SEK|first=Bokbörsen AB Box 3527 103 69 Stockholm|last=Sweden|website=www.bokborsen.se|access-date=2026-07-16}}</ref> («Адзін дзень з жыцця Кларка Свенсана», 2003) і «Klark Svensson och kärleken»<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.bokborsen.se/view/Lindqvist-Inga-Lina-Annika-/Klark-Svensson-Och-K%C3%A4rleken/5193920?%2Fview%2FLindqvist-Inga-Lina-Annika-%2FKlark-Svensson-Och-K%C3%A4rleken%2F5193920|title=Klark Svensson och kärlek... {{!}} Lindqvist, Inga-Lina - An... {{!}} 129 SEK|first=Bokbörsen AB Box 3527 103 69 Stockholm|last=Sweden|website=www.bokborsen.se|access-date=2026-07-16}}</ref> («Кларк Свенсан і каханне», 2004), для дзязей да 5 гадоў, накіраваныя на навучанне чытанню праз гульню з літарамі і словамі, ілюстраваныя Анікай Лундхольм Моберга, таксама «Hej Gud! Är du där?»<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.bokborsen.se/view/Inga-Lina-Lindqvist-Dagmar-G/Hej-Gud-%C3%84r-Du-D%C3%A4r/8446801?%2Fview%2FInga-Lina-Lindqvist-Dagmar-G%2FHej-Gud-%C3%84r-Du-D%C3%A4r%2F8446801|title=Hej Gud! Är du där? {{!}} Inga-Lina Lindqvist - Dag... {{!}} 99 SEK|first=Bokbörsen AB Box 3527 103 69 Stockholm|last=Sweden|website=www.bokborsen.se|access-date=2026-07-16}}</ref> («Прывітанне, Божа! Ты там?», 2009), у прозе і вершах, пра дзіцячыя пошукі Бога, стварэнне свету, сяброўства, прабачэнне і штодзённыя дробязі, ілюстраваная Дагмар Гайслер. Аўтарка п’есы пра Карын Бое. У 1997 годзе, сярод іншых вядомых асоб, вяла папулярную штогадовую радыёпраграму «Лета» (''Sommar''). Апроч гэтага, шматкроць выступала на Шведскім радыё<ref>https://www.sverigesradio.se/sok?query=Inga-Lina+Lindqvist</ref> (''Sveriges Radio'') у такіх праграмах, як «Думкі на дзень» (''Tankar för dagen''), ''OBS'' і «Верш дня» (''Dagens dikt'').{{sfn|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|p=}}{{sfn|Btj|2025|p=}}{{sfn|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|p=}} Аўтарка вялікай колькасці рэцэнзій, культурна-публіцыстычных і іншых матэрыялаў, у тым ліку пра [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падзеі 2020 года]] ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/bn84Kg|title=Ett hockey-VM i Belarus blir spel på fruset blod|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2020-11-18|access-date=2026-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/a/aP4zva|title=Gör inte Eurovision till propaganda för diktaturen|first=Inga-Lina|last=Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2021-02-26|access-date=2026-07-15}}</ref>, у штодзённай прэсе, пераважна ў газеце ''{{Не перакладзена 5|Aftonbladet|3=ru|4=Aftonbladet}}''<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.aftonbladet.se/av/inga-lina-lindqvist|title=Inga-Lina Lindqvist|website=Aftonbladet|date=2026-05-06|access-date=2026-07-15}}</ref>. Паводле Ліндквіст, якасная рэцэнзія вымагае ад крытыка пошуку фармулёвак і эмацыйнай уцягнутасці, яна мусіць быць захапляльнай для чытача і зваротнай сувяззю для аўтара. Выступае за палеміку ў культурных выданнях, за так званыя літаратурныя «забойствы з асалодай», пагатоў кніг палітычнай тэматыкі, іх аўтары, на яе думку, павінны браць на сябе адказнасць. Пры гэтым Ліндквіст падкрэслівае, што крытыка мусіць быць дакладнай і зразумелай, а пераход на асобу аўтара недапушчальны.{{sfn|Nesser|2024|p=}} У лютым 2024 года Ліндквіст была адной з намінантаў на ўзнагароду «Разнос года» (''Årets sågning''), заснаваную папулярным шведскім падкастам ''Gästabudet'' для рэцэнзентаў, якія «найлепш здолелі паказаць, што кароль голы». Яе намінавалі за водгук у ''Aftonbladet Kultur'' на раман Агнес Лідбек «Уся мая любоў» (''All min kärlek''), з крытыкай штучных і не звязаных з сюжэтам мастацкіх дэталяў. Адначасова Ліндквіст выказала шкадаванне за рэзкі водгук на кнігу «Дэнзел» (''Denzel'') Крысціны Херстрэм, прызнала, што ёй не хапіла эмпатыі і дакладнасці фармулёвак і гэта магло раніць аўтарку.{{sfn|Nesser|2024|p=}} == Узнагароды == * Паэтычная прэмія ''FIB'' імя Стыга Карлсана (1994; ''FIB:s lyrikpris / Stig Carlson-priset''){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} за дэбюты зборнік паэзіі «Änglaspår» з фармулёўкай, што яе паэзія «яднае ў сабе моцнае пачуццё формы, якое караніцца ў рускай традыцыі, з паэтычным аўтарытэтам, адметным інтэлектуальнай энергіяй і эмацыйным багаццем»{{sfn|Neuman|2007|p=}}. * Заахвочвальная ўзнагарода [[Шведская Акадэмія|Шведскай акадэміі]] (1997; ''Svenska Akademiens belöning'') памерам 30 000 шведскіх крон. * Пісьменніцкая стыпендыя Сігтунскага фонду (2002; ''Sigtunastiftelsens författarstipendium'') * Стыпендыя {{Не перакладзена 5|Фонд культуры Дэверт|Фонду культуры Дэверт|sv|Deverthska kulturstiftelsen}} (2006; ''Deverthska kulturstiftelsens stipendium'') == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} * {{артыкул|ref=Steinwall|аўтар=Steinwall, Åke|загаловак=Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist : en poet på jungfrumark|выданне=Trots allt|год=1996|нумар=1996:1|старонкі=32-34|issn=1101-914X|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Åberg|аўтар=Åberg, Berit|загаловак=Det finns bara en Inga-Lina|выданне=Vi|год=2004|нумар=2004:16|старонкі=56-59|issn=0346-4180|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Kuzmenko|аўтар=Kuzmenko, Inga-Lina|загаловак=Korsbefruktning|выданне=Svensk Bokhandel|год=1994|нумар=1994:3|старонкі=8|issn=0039-6451|мова=sv}} * {{артыкул|ref=Neuman|аўтар=Neuman, Ricki|загаловак=Tro över gränserna|выданне=Svenska Dagbladet|год=2007|адказны=2007-07-29|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Ljusets barn och mörkrets gäst|выдавецтва=Artos & Norma|месца=Skellefteå|год=2006|pages=31-42|isbn=91-7580-311-9|частка=Dikten som gåva och risk|мова=sv}} * {{кніга|ref=Braw|аўтар=Braw, Christian|загаловак=Vänner med ord|выдавецтва=Libris|месца=Örebro|год=2008|pages=225-229|isbn=978-91-71959-91-1|частка=En rysk poet vid Storsjön|мова=sv}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Nesser|2024|{{cite web|ref=Nesser|url=https://www.journalisten.se/nyheter/inga-lina-lindqvist-for-att-saga-nagot-maste-du-alska-nagot/|title=Inga-Lina Lindqvist: ”För att såga något måste du älska något”|last=Nesser|first=Johannes|date=2024-02-01|work=Journalisten|language=sv|access-date=2026-07-15}}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (Libris)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (Libris)|url=https://libris.kb.se/|title=Libris|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} * {{h|Btj|2025|{{cite web|ref=Btj|url=https://artikelsok.btj.se/|title=Artikelsök|publisher=Btj|access-date=2025-04-29|language=sv}}}} * {{h|Kungl. Biblioteket (SMDB)|2025|{{cite web|ref=Kungl. Biblioteket (SMDB)|url=https://smdb.kb.se/catalog/search?q=inga-lina+lindqvist&sort=NEWEST|title=Svensk mediedatabas|publisher=Kungl. Biblioteket|access-date=2025-05-03|language=sv}}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] bliohlymxm2dq5sdtoz0u7qkajoo3on Ураўненні Максвела 0 172745 5166376 5142241 2026-07-15T19:28:45Z Valt3r1861 171179 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5166376 wikitext text/x-wiki {{Электрадынаміка}} '''Ураўне́нні Ма́ксвела''' — [[сістэма ўраўненняў]] у [[Дыферэнцыяльнае ўраўненне|дыферэнцыяльнай]] або [[інтэгральнае ўраўненне|інтэгральнай]] форме, якія апісваюць [[электрамагнітнае поле]] і яго сувязь з [[Электрычны зарад|электрычнымі зарадамі]] і [[Электрычны ток|токамі]] ў [[вакуум]]е і [[суцэльнае асяроддзе|суцэльных асяроддзях]]. Разам з выразам для [[Сіла Лорэнца|сілы Лорэнца]], што задае меру ўздзеяння электрамагнітнага поля на зараджаныя часціцы, ураўненні Максвела ўтвараюць поўную сістэму ўраўненняў [[Класічная фізіка|класічнай]] [[Электрадынаміка|электрадынамікі]], якую часам называюць ''ураўненнямі Максвела — Лорэнца''. Ураўненні, сфармуляваныя [[Джэймс Клерк Максвел|Джэймсам Клеркам Максвелам]] на аснове назапашаных к сярэдзіне [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] эксперыментальных вынікаў, адыгралі ключавую ролю ў развіцці ўяўленняў [[Тэарэтычная фізіка|тэарэтычнай фізікі]] і аказалі моцны, у некаторых выпадках вырашальны, уплыў не толькі на ўсе вобласці [[Фізіка|фізікі]], непасрэдна звязаныя з [[электрамагнетызм]]ам, але і на многія пазнейшыя фундаментальныя тэорыі, прадмет якіх не зводзіўся да электрамагнетызму (адным з самых яскравых прыкладаў тут можа служыць [[спецыяльная тэорыя адноснасці]]). == Гісторыя == [[Файл:James Clerk Maxwell.jpg|міні|справа|Джэймс Клерк Максвел]] Ураўненні, сфармуляваныя [[Джэймс Клерк Максвел|Джэймсам Клеркам Максвелам]], узніклі на аснове шэрага важных эксперыментальных адкрыццяў пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]]. У [[1820]] годзе [[Ганс Хрысціян Эрстэд]] [[Вопыт Эрстэда|выявіў]]<ref>Эрстэд Г. Х. «Вопыты, якія адносяцца да дзеяння электрычнага канфлікту на магнітную стрэлку»</ref>, што гальванічны ток, які прапускаецца праз провад, прымушае адхіляцца магнітную стрэлку [[компас]]а. Гэта адкрыццё прыцягнула шырокую ўвагу навукоўцаў таго часу. У тым жа 1820 [[Жан-Батыст Біё|Біё]] і [[Фелікс Савар|Савар]] эксперыментальна знайшлі выраз<ref>J.-B. Biot and F. Savart, [http://www.ampere.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=ampere&table=ampere_text&bookId=7&typeofbookDes=Textessci&pageOrder=71&facsimile=off&search=no Note sur le Magnétisme de la pile de Volta]. — Annales Chim. Phys. — vol. 15. — pp. 222—223 (1820)</ref> для спароджанай токам [[Магнітная індукцыя|магнітнай індукцыі]] ([[Закон Біё — Савара — Лапласа|закон Біё — Савара]]), і [[Андрэ Мары Ампер]] выявіў, што [[Сіла Ампера|ўзаемадзеянне]] на адлегласці ўзнікае таксама паміж двума [[праваднік]]амі, па якіх прапускаецца [[Электрычны ток|ток]]. Ампер ўвёў тэрмін «[[Электрадынаміка|электрадынамічны]]» і выказаў гіпотэзу, што прыродны [[магнетызм]] звязаны з існаваннем у [[магніт]]ах кругавых токаў<ref>{{Кніга|аўтар=Марио Льоцци|загаловак=История физики|месца=М.|выдавецтва=Мир|старонак=464|старонкі=253-257}}</ref>. Уплыў току на магніт, выяўлены Эрстэдам, прывёў [[Майкл Фарадэй|Майкла Фарадэя]] да ідэі аб тым, што павінен існаваць і адваротны ўплыў магніта на токі. Пасля працяглых эксперыментаў, ў [[1831]] годзе, Фарадэй адкрыў, што магніт, які перамяшчаецца каля правадніка, спараджае ў правадніку [[электрычны ток]]. Гэта з’ява была названа [[Электрамагнітная індукцыя|электрамагнітнай індукцыяй]]. Фарадэй увёў паняцце «поля сіл» — пэўнага асяроддзя, якое знаходзіцца паміж [[Электрычны зарад|зарадамі]] і токамі. Яго разважанні насілі якасны характар, але яны аказалі вялікі ўплыў на даследаванні Максвела. Пасля адкрыццяў Фарадэя стала ясна, што старыя мадэлі электрамагнетызму (Ампера, Пуасона і інш.) няпоўныя. Неўзабаве з’явілася тэорыя [[Вільгельм Эдуард Вебер|Вебера]], заснаваная на дальнадзеянні. Аднак на той момант уся [[фізіка]], акрамя [[Закон сусветнага прыцягнення|тэорыі прыцягнення]], мела справу толькі з блізкадзеючымі сіламі ([[оптыка]], [[тэрмадынаміка]], [[механіка суцэльных асяроддзяў]] і інш.). [[Карл Фрыдрых Гаус|Гаус]], [[Георг Фрыдрых Бернхард Рыман|Рыман]] і шэраг іншых навукоўцаў выказвалі здагадкі, што [[святло]] мае электрамагнітную прыроду, так што тэорыя электрамагнітных з’яў таксама павінна быць блізкадзеючай. Гэты прынцып стаў істотнай асаблівасцю тэорыі Максвела. У сваім знакамітым «Трактаце аб электрычнасці і магнетызме» ([[1873]]) Максвел пісаў<ref>{{Кніга |аўтар=Максвелл Дж.К. |загаловак=Избранные сочинения по теории электромагнитного поля |месца=М. |выдавецтва=ГИТТЛ |год=1952 |старонкі=349 |старонак=687}}</ref>: <blockquote> Прыступаючы да вывучэння працы Фарадэя, я выявіў, што яго метад разумення з’яў таксама быў матэматычным, хоць і не прадстаўленым у форме звычайных матэматычных знакаў. Я таксама знайшоў, што гэты метад можна выказаць у звычайнай матэматычнай форме і такім чынам параўнаць з метадамі прафесійных матэматыкаў. </blockquote> Замяняючы фарадэеўскі тэрмін «поле сіл» на паняцце «напружанасць поля», Максвел зрабіў яго ключавым аб’ектам сваёй тэорыі<ref>{{Кніга |аўтар=Максвелл Дж.К. |загаловак=Избранные сочинения по теории электромагнитного поля |месца=М. |выдавецтва=ГИТТЛ |год=1952 |старонкі=632 |старонак=687}}</ref>: <blockquote> Калі мы прымем гэта асяроддзе ў якасці гіпотэзы, я лічу, што яно павінна займаць выдатнае месца ў нашых даследаваннях, і што нам варта было б паспрабаваць сканструяваць рацыянальнае ўяўленне аб ўсіх дэталях яго дзеяння, што і было маёй пастаяннай мэтай у гэтым трактаце. </blockquote> Падобная электрадынамічнае асяроддзе стала абсалютна новым паняццем для ньютанаўскай фізікі. Апошняя вывучала ўзаемадзеянне паміж сабой матэрыяльных цел. Максвел жа запісаў ураўненні, якім павінна падпарадкоўвацца асяроддзе, якое вызначае ўзаемадзеянне зарадаў і токаў і існуе нават у іх адсутнасць. [[Файл:Electromagnetism.svg|200px|міні|справа|Электрычны ток стварае магнітную індукцыю (закон Ампера)]] Аналізуючы вядомыя эксперыменты, Максвел атрымаў сістэму ўраўненняў для электрычнага і магнітнага палёў. У [[1855]] годзе ў сваім самым першым артыкуле «Аб фарадэевых сілавых лініях»<ref>''Максвелл Дж. К.'' «О фарадеевых силовых линиях» у кнізе Максвелл Дж. К. Избранные сочинения по теории электромагнитного поля. — М.: ГИТТЛ, 1952. — С. 11—88. — 687 с.</ref> («On Faraday’s Lines of Force»<ref>{{артыкул|аўтар =Maxwell J. C.|загаловак =On Faraday's Lines of Force|спасылка =http://blazelabs.com/On%20Faraday's%20Lines%20of%20Force.pdf|выданне =Transactions of the Cambridge Philosophical Society|год =1856|том =10|нумар =1|старонкі =155—229}}</ref>) ён упершыню запісаў у дыферэнцыяльнай форме сістэму ўраўненняў электрадынамікі, але не ўводзячы яшчэ ток зрушэння. Такая сістэма ўраўненняў апісвала ўсе вядомыя на той час эксперыментальныя дадзеныя, але не дазваляла звязаць паміж сабой зарады і токі і прадказаць [[Электрамагнітная хваля|электрамагнітныя хвалі]]<ref name="Shapiro">{{артыкул|аўтар = Шапиро И. С.|загаловак =К истории открытия уравнений Максвелла |спасылка =http://ufn.ru/ufn72/ufn72_10/Russian/r7210f.pdf|выданне = УФН|год =1972|том = 108|нумар = 2|старонкі = 319-333}}</ref>. Упершыню ток зрушэння быў ​​уведзены Максвелам у працы «Аб фізічных сілавых лініях»<ref>Максвелл Дж. К. «О физических силовых линиях» у кнізе Максвелл Дж. К. Избранные сочинения по теории электромагнитного поля. — М.: ГИТТЛ, 1952. — С. 107—177. — 687 с.</ref> («On Physical Lines of Force»<ref>{{артыкул|аўтар =Maxwell J. C.|загаловак =On Physical Lines of Force|спасылка =http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b8/On_Physical_Lines_of_Force.pdf|выданне =Philosophical Magazine|тып =Ser. 4|год =1861,1862|том =11,13|старонкі =161—175, 281—291, 338—347; 12—23, 85—95}}</ref>), якая складаецца з чатырох частак і была апублікавана ў 1861—1862 гадах. Абагульняючы [[Сіла Ампера|закон Ампера]], Максвел ўводзіць [[ток зрушэння, электрадынаміка|ток зрушэння]], імаверна, каб звязаць токі і зарады [[Ураўненне непарыўнасці|ўраўненнем непарыўнасці]], якое ўжо было вядома для іншых [[Фізічная велічыня|фізічных велічынь]]<ref name="Shapiro"/>. Такім чынам, у гэтым артыкуле фактычна была завершана фармулёўка поўнай сістэмы ўраўненняў электрадынамікі. У артыкуле [[1864]] «Дынамічная тэорыя электрамагнітнага поля»<ref>Максвелл Дж. К. «Динамическая теория электромагнитного поля» ў кнізе Максвелл Дж. К. Избранные сочинения по теории электромагнитного поля. — М.: ГИТТЛ, 1952. — С. 251—316. — 687 с.</ref> («A dynamical theory of the electromagnetic field»<ref>{{cite journal|author =Maxwell J. C.|title =A dynamical theory of the electromagnetic field|url =http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/A_Dynamical_Theory_of_the_Electromagnetic_Field.pdf|journal =Philosophical Transactions of the Royal Society of London|year =1865|volume =155|pages =459—512}}</ref>) разгледжана сфармуляваная раней сістэма ўраўненняў з 20 скалярных ураўненняў для 20 скалярных невядомых. У гэтым артыкуле Максвел ўпершыню сфармуляваў паняцце [[Электрамагнітнае поле|электрамагнітнага поля]] як фізічнай рэальнасці, якая мае ўласную энергію і канечны час распаўсюджвання, які і вызначае з’яву запазнення ​​электрамагнітнага ўзаемадзеяння<ref name="Shapiro"/>. [[Файл:Induction1.jpg|200px|міні|справа|Пераменны паток магнітнага поля стварае электрычнае поле (закон Фарадэя)]] Аказалася, што не толькі ток, але [[электрычнае поле]], якое змяняецца з часам, (ток зрушэння) спараджае [[магнітнае поле]]. У сваю чаргу, згодна з законам Фарадэя, пераменнае магнітнае поле зноў спараджае электрычнае. У выніку, у пустой прасторы можа распаўсюджвацца [[электрамагнітная хваля]]. З ураўненняў Максвела вынікала, што яе хуткасць роўная [[Хуткасць святла|хуткасці святла]], таму Максвел зрабіў выснову аб электрамагнітнай прыродзе святла. Частка фізікаў выступіла супраць тэорыі Максвела (асабліва шмат пярэчанняў выклікала канцэпцыя току зрушэння). [[Герман Людвіг Фердынанд Гельмгольц|Гельмгольц]] прапанаваў сваю тэорыю, кампрамісную ў адносінах да мадэлей Вебера і Максвела, і даручыў свайму вучню [[Генрых Герц|Генрыху Герцу]] правесці яе эксперыментальную праверку. Аднак вопыты Герца адназначна пацвердзілі слушнасць тэорыі Максвел Максвел не ўжываў [[Вектар (матэматыка)|вектарных]] абазначэнняў і запісваў свае ўраўненні ў досыць грувасткім кампанентным выглядзе. У сваім трактаце <ref>''Maxwell J. C.'' A Treatise on Electricity And Magnetism, 1873</ref> ён, акрамя таго, часткова выкарыстаў кватэрніённую фармулёўку. Сучасная форма ўраўненняў Максвела з’явілася каля [[1884]] пасля работ [[Олівер Хэвісайд|Хэвісайда]], Герца і [[Джазая Уілард Гібс|Гібса]]. Яны не толькі перапісалі сістэму Максвела ў вектарным выглядзе, але і сіметрызавалі яе, перафармуляваўшы ў тэрмінах поля і пазбавіўшыся ад [[Электрычны патэнцыял|электрычнага]] і магнітнага патэнцыялаў, істотных у тэорыі Максвела, бо лічылі, што гэтыя функцыі з’яўляюцца толькі непатрэбнымі дапаможнымі матэматычнымі абстракцыямі<ref>{{cite book | title = Oliver Heaviside: the life, work, and times of an electrical genius of the Victorian age | last = Paul J. Nahin | publisher = JHU Press | year = 2002 | isbn = 9780801869099 | pages = 108–112 | url = http://books.google.com/books?id=e9wEntQmA0IC&pg=PA109}}</ref>. Цікава, што сучасная фізіка падтрымлівае Максвела, але не падзяляе негатыўнае стаўленне яго ранніх паслядоўнікаў да патэнцыялаў. Электрамагнітны патэнцыял выконвае важную ролю ў [[Квантавая фізіка|квантавай фізіцы]] і праяўляецца як фізічна вымяраемая велічыня ў некаторых эксперыментах, напрыклад, у [[Эфект Ааронава — Бома|эфекце Ааронава — Бома]]<ref>{{cite journal |author=Aharonov, Y; Bohm, D |year=1959 |title=Significance of electromagnetic potentials in quantum theory |url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1959-07-15_115_2/page/n263 |journal=[[Physical Review]] |volume=115 |pages=485–491 |doi=10.1103/PhysRev.115.485 | issn = 0031-899X}}</ref>. Сістэма ўраўнанняў у фармулёўцы Герца і Хэвісайда некаторы час называлася ўраўненнямі Герца — Хэвісайда<ref>''Nahin P. J.'' [http://books.google.com/books?id=e9wEntQmA0IC&pg=PA111&dq=nahin+hertz-heaviside+maxwell-hertz&ei=R3c4SpePAojElQSWt-i8BQ#PPA112,M1 Oliver Heaviside: the life, work, and times of an electrical genius of the Victorian age]. — JHU Press. — pp. 108—112. — ISBN 978-0-8018-6909-9</ref>. [[Эйнштэйн]] у класічным артыкуле «Да электрадынамікі цел у руху» <ref name="Einstein">''Einstein A.'' Zur Elektrodynamik bewegter Körper Ann Phys. — 1905. — Bd 17. — S. 891. Пераклад на рускую мову: ''Эйнштейн А.'' [http://path-2.narod.ru/02/03/kedt.pdf К электродинамике движущихся тел]</ref> назваў іх ураўненнямі Максвела — Герца. Часам у літаратуры сустракаецца таксама назва ўраўненні Максвела — Хэвісайда<ref>{{cite book|title = Modern nonlinear optics|author = Myron Evans| publisher = John Wiley and Sons | year = 2001| isbn = 9780471389316 | page = 240 | url = http://books.google.com/books?id=9p0kK6IG94gC&pg=PA240&dq=maxwell-heaviside+equations&lr=&as_brr=0&ei=wXc4SqfQHZ-OkATL2pi9BQ}}</ref>. Ураўненні Максвела адыгралі важную ролю пры ўзнікненні [[Спецыяльная тэорыя адноснасці|спецыяльнай тэорыі адноснасці]] (СТА). Джозэф Лармор ([[1900]])<ref>''Larmor J.'' Aether and matter. — Cambridge. — 1900. — p. 162—193.</ref> і незалежна ад яго [[Хендрык Лорэнц]] ([[1904]] год)<ref>''Lorentz H. A.'' Electromagnetic Phenomena in a System Moving with any Velocity Smaller than that of Light. — Amst. Proc. — V. 6. — P. 809; 1904. — V. 12. — P. 986.</ref> знайшлі пераўтварэнні каардынат, часу і электрамагнітных палёў, якія пакідаюць ўраўненні Максвелла інварыянтнымі пры пераходзе ад адной [[інерцыяльная сістэма адліку|інерцыяльнай сістэмы адліку]] да іншай. Гэтыя пераўтварэнні адрозніваліся ад пераўтварэнняў Галілея [[Класічная механіка|класічнай механікі]] і, з падачы [[Анры Пуанкарэ]]<ref>''Poincare H.'' Sur la dynainique de l’electron. — Comptes Rendues, Acad. Sci. — Paris. — 1905. — V. 140. — P. 1504.</ref>, сталі называцца [[пераўтварэнні Лорэнца|пераўтварэннямі Лорэнца]]. Яны сталі матэматычным падмуркам [[спецыяльная тэорыя адноснасці|спецыяльнай тэорыі адноснасці]]. Распаўсюджванне [[Электрамагнітная хваля|электрамагнітных хваль]] з [[Хуткасць святла|хуткасцю святла]] першапачаткова тлумачылася як ўзбурэнне (хваляванне) некаторага асяроддзя, так званага [[Эфір (фізіка)|эфіру]]<ref>Паули В. Теория Относительности. — М.: Наука. — С. 13-17.</ref>. Рабіліся шматлікія спробы выявіць рух Зямлі адносна эфіру, аднак яны нязменна давалі адмоўны вынік{{efn|Выключэннем сталі эксперыменты Мілера на гары Маунт Вільсан. У далейшым паўтор гэтых эксперыментаў іншымі даследчыкамі на больш дакладнай апаратуры эфекту не выявіў. Гл. [http://www.ufn.ru/ru/articles/1932/1/g Паўтарэнні вопыту Майкельсона]}}. Таму [[Анры Пуанкарэ]] выказаў гіпотэзу аб прынцыповай немагчымасці выявіць падобны рух (прынцып адноснасці). Яму ж належыць пастулат аб незалежнасці хуткасці святла ад хуткасці яго крыніцы і вывад (разам з Лорэнцам), зыходзячы са сфармуляванага так [[Прынцып адноснасці|прынцыпу адноснасці]], дакладнага выгляду пераўтварэнняў Лорэнца (пры гэтым былі паказаны і [[група (алгебра)|групавыя]] ўласцівасці гэтых пераўтварэнняў). Гэтыя дзве гіпотэзы (пастулаты) ляглі і ў аснову артыкула [[Альберт Эйнштэйн|Альберта Эйнштэйна]] ([[1905]] год)<ref name="Einstein" />. З іх дапамогай ён таксама вывеў пераўтварэнні Лорэнца і зацвердзіў іх агульнафізічны сэнс, асабліва падкрэсліўшы магчымасць іх прымянення для пераходу з любой [[інерцыяльная сістэма адліку|інерцыяльных сістэм адліку]] ў любую іншую інерцыяльную. Гэта праца фактычна адзначыла сабой пабудову [[спецыяльная тэорыя адноснасці|спецыяльнай тэорыі адноснасці]]. У СТА пераўтварэнні Лорэнца адлюстроўваюць агульныя ўласцівасці прасторы і часу, а [[Эфір (фізіка)|мадэль эфіру]] аказваецца непатрэбнай. Электрамагнітныя палі з’яўляюцца самастойнымі аб’ектамі, існуючымі нароўні з матэрыяльнымі часціцамі. Класічная электрадынаміка, заснаваная на ўраўненнях Максвелла, ляжыць у аснове шматлікіх прыкладанняў [[Электратэхніка|электра]]- і радыётэхнікі, ЗВЧ і [[Оптыка|оптыкі]]. На сённяшні дзень не выяўлена ні аднаго эфекту, які патрабаваў бы перайначвання ўраўненняў. Яны аказваюцца дастасавальнымі і ў квантавай механіцы, калі разглядаецца рух, напрыклад, зараджаных часціц ў знешніх электрамагнітных палях. Таму ўраўненні Максвелла з’яўляюцца асновай мікраскапічнага апісання электрамагнітных уласцівасцей рэчыва. Ураўненні Максвелла запатрабаваныя таксама ў [[астрафізіка|астрафізіцы]] і [[касмалогія|касмалогіі]], бо многія [[Планета|планеты]] і [[Зорка|зоркі]] маюць [[магнітнае поле]]. Магнітнае поле вызначае, у прыватнасці, ўласцівасці такіх аб’ектаў, як [[пульсар]]ы і [[квазар]]ы. На сучасным узроўні разумення ўсё фундаментальныя часціцы з’яўляюцца квантавымі ўзбуджэннямі («квантамі») розных палёў. Напрыклад, [[фатон]] — гэта квант электрамагнітнага поля, а [[электрон]] — квант [[спінарнае поле|спінарнага поля]]<ref>Берестецкий, В. Б., Лифшиц, Е. М., Питаевский, Л. П. Квантовая электродинамика. — Издание 4-е, исправленное. — М.: Физматлит, 2002. — 720 с. — («Теоретическая физика», том IV). — ISBN 5-9221-0058-0</ref>. Таму палявы падыход, прапанаваны Фарадэем і істотна развіты Максвелам, з’яўляецца асновай сучаснай фізікі фундаментальных часціц, у тым ліку яе [[Стандартная мадэль|стандартнай мадэлі]]. Гістарычна трохі раней ён адыграў важную ролю ў з’яўленні квантавай механікі ў [[Ураўненне Шродзінгера|фармулёўцы Шродзінгера]] і наогул адкрыцці квантавых ураўненняў, якія апісваюць рух часціц, у тым ліку і рэлятывісцкіх ([[ураўненне Клейна — Гордана]], [[ураўненне Дзірака]]), хоць першапачаткова аналогія з ураўненнямі Максвела тут бачылася хутчэй толькі ў агульнай ідэі, тады як пасля аказалася, што яе можна разумець як больш канкрэтную і дэталёвую (як гэта апісана вышэй). Таксама палявы падыход, які у цэлым узыходзіць да Фарадэя і Максвела, стаў цэнтральным ў тэорыі гравітацыі (у тым ліку ў [[Агульная тэорыя адноснасці|АТА]]). == Запіс ураўненняў Максвела і сістэмы адзінак == Запіс большасці ўраўненняў у фізіцы не залежыць ад выбару сістэмы адзінак. Аднак у [[Электрадынаміка|электрадынаміцы]] гэта не так. У залежнасці ад выбару сістэмы адзінак ва ўраўненнях Максвела ўзнікаюць розныя каэфіцыенты (канстанты). Міжнародная сістэма адзінак ([[СІ (міжнародная сістэма адзінак вымярэння)|СІ]]) з’яўляецца стандартам у тэхніцы і выкладанні, аднак спрэчкі сярод [[фізік]]аў аб яе перавагах і недахопах у параўнанні з сіметрычнай гаусавай сістэмай адзінак ([[СГС]]) не сціхаюць<ref>{{кніга | аўтар = Л. Б. Окунь | частка = Приложение I | загаловак = Физика элементарных частиц | месца = М. | выдавецтва = Наука | год = 1984 }}</ref>. Перавага сістэмы СГС ў электрадынаміцы заключаецца ў тым, што ўсе палі ў ёй маюць адну [[размернасць фізічнай велічыні|размернасць]], а ўраўненні, на думку многіх навукоўцаў, запісваюцца прасцей і натуральней<ref name="Sivukh">{{артыкул|аўтар=Д. В. Сивухин|загаловак=О международной системе физических величин|спасылка=http://ufn.ru/ru/articles/1979/10/h/|мова=ru|выданне=УФН|год=1979|том=129|нумар=10|старонкі=335}}</ref>. Таму СГС працягвае прымяняцца ў навуковых публікацыях па электрадынаміцы і ў выкладанні [[Тэарэтычная фізіка|тэарэтычнай фізікі]], напрыклад, у [[Курс тэарэтычнай фізікі Ландау і Ліфшыца|курсе тэарэтычнай фізікі Ландау і Ліфшыца]]. Але для ўжывання на практыцы многія прынятыя ў СГС адзінкі вымярэння нязручныя, бо ці не маюць назвы, як безразмерныя, ці вызначаны неадназначна і адрозніваюцца ў розных пашырэннях сістэмы СГС. Сістэма ж СІ стандартызавана і лепш самаўзгоднена, на гэтай сістэме пабудавана ўся сучасная [[метралогія]]<ref name="Karsh">{{артыкул|аўтар=С. Г. Каршенбойм|загаловак=Фундаментальные физические константы: роль в физике и метрологии и рекомендованные значения|спасылка=http://ufn.ru/ru/articles/2005/3/c/|мова=ru|выданне=УФН|год=2005|том=175|нумар=3|старонкі=271}}</ref>. Акрамя таго, сістэма СІ звычайна выкарыстоўваецца ў курсах агульнай фізікі. У сувязі з гэтым усе суадносіны, калі яны па-рознаму запісваюцца ў сістэмах СІ і СГС, далей прыводзяцца ў двух варыянтах. Часам (напрыклад, у «[[Фейнманаўскія лекцыі па фізіцы|Фейнманаўскіх лекцыях па фізіцы]]», а таксама ў сучаснай [[Квантавая тэорыя поля|квантавай тэорыі поля]]) ужываецца сістэма адзінак, у якой [[хуткасць святла]], [[Электрычная пастаянная|электрычная]] і [[магнітная пастаянная]] прымаюцца за адзінку (<math>c = \varepsilon_0 = \mu_0 = 1</math>). У такой сістэме ўраўненні Максвела запісваюцца наогул без каэфіцыентаў, усе палі маюць аднолькавую размернасць, а ўсе патэнцыялы — сваю аднолькавую. Такая сістэма асабліва зручная ў каварыянтнай чатырохмернай фармулёўцы законаў электрадынамікі праз [[4-патэнцыял]] і [[Тэнзар электрамагнітнага поля|4-тэнзар электрамагнітнага поля]]. == Дыферэнцыяльная форма == Ураўненні Максвела прадстаўляюць сабой у вектарным запісе сістэму з чатырох ураўненняў, якая зводзіцца ў кампанентным прадстаўленні да васьмі (два вектарныя ураўненні ўтрымліваюць па тры кампаненты кожнае, плюс два скалярныя{{efn|Яны змяшчаюць дывергенцыі вектарных палёў, якія з’яўляюцца [[скалярная велічыня|скалярамі]].}}) лінейных дыферэнцыяльных ураўненняў ў [[частковая вытворная|частковых вытворных]] першага парадку для 12 кампанент чатырох вектарных функцый (<math>\mathbf{D},\;\mathbf{E},\;\mathbf{H},\;\mathbf{B}</math>): {| class="standard" | width="100%" |- ! width="%15"| <center>Назва</center> ! width="%25"| <center>[[СГС]]</center> ! width="%25"| <center>[[СІ (міжнародная сістэма адзінак вымярэння)|СІ]]</center> ! width="%35"| <center>Прыкладнае апісанне словамі</center> |- ! [[Тэарэма Гауса|Закон Гауса]] | : <math>\nabla\cdot\mathbf{D}=4\pi \rho</math> | : <math>\nabla\cdot\mathbf{D}= \rho</math> | [[Электрычны зарад]] з’яўляецца крыніцай [[электычная індукцыя|электрычнай індукцыі]]. |- ! [[Тэарэма Гауса|Закон Гауса для магнітнага поля]] | : <math>\nabla\cdot\mathbf{B}=0</math> | : <math>\nabla\cdot\mathbf{B}=0</math> | Не існуе [[магнітны манаполь|магнітных зарадаў]]{{efn|name="monopol"|Калі свабодныя магнітныя [[магнітны манаполь|манаполі]] будуць эксперыментальна выяўлены, то ў закон Гауса для магнітнага поля трэба будзе ўвесці шчыльнасці магнітных зарадаў, а ў закон індукцыі Фарадэя — шчыльнасці іх токаў.}}. |- ! [[Электрамагнітная індукцыя|Закон індукцыі Фарадэя]] | : <math>\nabla\times\mathbf{E}=-\frac{1}{c}\,\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t}</math> | : <math>\nabla\times\mathbf{E}=-\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t}</math> | Змяненне [[магнітная індукцыя|магнітнай індукцыі]] спараджае віхравое [[электрычнае поле]]{{efn|name="monopol"}}. |- ! [[Тэарэма аб цыркуляцыі магнітнага поля]] | : <math>\nabla\times\mathbf{H}=\frac{4\pi}{c} \mathbf{j}+\frac{1}{c}\frac{\partial\mathbf{D}}{\partial t}</math> | : <math>\nabla\times\mathbf{H}= \mathbf{j}+\frac{\partial\mathbf{D}}{\partial t}</math> | [[Электрычны ток]] і змяненне [[электрычная індукцыя|электрычнай індукцыі]] спараджаюць віхравое [[магнітнае поле]]. |} Тоўстым шрыфтам у далейшым абазначаюцца [[Вектар (матэматыка)|вектарныя]] велічыні, курсівам — [[скаляр]]ныя. Уведзеныя абазначэнні: * <math>\rho\ </math> — шчыльнасць старонняга [[электрычны зарад|электрычнага зараду]] (у адзінках СІ — [[Кулон (адзінка вымярэння)|Кл]]/[[Метр|м]]³); * <math>\mathbf{j}</math> — [[шчыльнасць электрычнага току]] (шчыльнасць току праводнасці) (у адзінках СІ — [[Ампер (адзінка вымярэння)|А]]/м²); у найпрасцейшым выпадку — калі ток спараджаецца адным тыпам носьбітаў зараду, яна выражаецца проста як <math>\mathbf{j}=\mathbf{u}\rho_1</math>, дзе <math>\mathbf{u}</math> — (сярэдняя) хуткасць руху гэтых носьбітаў у наваколлі дадзенага пункта, <math>\rho_1</math> — шчыльнасць зараду гэтага тыпу носьбітаў (яна ў агульным выпадку не супадае з <math>\rho</math>){{efn|Напрыклад, у правадніку звычайна прысутнічаюць носьбіты зараду як мінімум двух тыпаў рознага знака, таму сумарная шчыльнасць зараду ў правадніку можа раўняцца нулю, а ток, тым не менш, можа быць (і тады яго шчыльнасць будзе ненулявая).}}; у агульным выпадку гэта выраз трэба усярэдніць па розных тыпах носьбітаў; * <math>c\,</math> — [[хуткасць святла]] ў вакууме (299792458 м/с); * <math>\mathbf E</math> — [[напружанасць электрычнага поля]] (у адзінках СІ — [[Вольт|В]]/м); * <math>\mathbf H</math> — [[напружанасць магнітнага поля]] (у адзінках СІ — А/м); * <math>\mathbf D</math> — [[электрычная індукцыя]] (у адзінках СІ — Кл/м²); * <math>\mathbf B</math> — [[магнітная індукцыя]] (у адзінках СІ — [[Тэсла (адзінка вымярэння)|Тл]] = [[Вебер (адзінка вымярэння)|Вб]]/м² = кг•с<sup>−2</sup>•А<sup>−1</sup>); * <math>\nabla </math> — дыферэнцыяльны [[аператар набла]], які ў дэкартавых каардынатах {{math|(''x'', ''y'', ''z'')}} мае выгляд: : <math>\nabla := \left(\frac{\partial}{\partial x},\frac{\partial}{\partial y},\frac{\partial}{\partial z}\right),</math> пры гэтым: * <math>\nabla\times \mathbf{E} \equiv \mathrm{rot}\,\mathbf{E} </math> азначае [[Ротар (матэматыка)|ротар]] вектара, * <math>\nabla\cdot\mathbf{E}\equiv\mathrm{div}\,\mathbf{E}</math> азначае [[Дывергенцыя (матэматыка)|дывергенцыю]] вектара. Прыведзеныя вышэй ураўненні Максвела не ўтвараюць яшчэ поўнай сістэмы ўраўненняў [[Электрамагнітнае поле|электрамагнітнага поля]], бо яны не ўтрымліваюць уласцівасцей асяроддзя, у яком узбуджана [[электрамагнітнае поле]]. Суадносіны, якія звязваюць велічыні <math>\mathbf{E}</math>, <math>\mathbf{B}</math>, <math>\mathbf{D}</math>, <math>\mathbf{H}</math> і <math>\mathbf{j}</math> і ўлічваюць індывідуальныя ўласцівасці асяроддзя, называюцца матэрыяльнымі ўраўненнямі. == Інтэгральная форма == Пры дапамозе [[формула Гауса — Астраградскага|формул Астраградскага — Гауса]] і [[Тэарэма Стокса|Стокса]] дыферэнцыяльным ураўненням Максвела можна надаць форму інтэгральных ураўненняў: {| class="standard" | width="100%" |- ! width="%15"| <center>Назва</center> ! width="%25"| <center>[[СГС]]</center> ! width="%25"| <center>[[СІ (міжнародная сістэма адзінак вымярэння)|СІ]]</center> ! width="%35"| Прыкладнае апісанне словамі |- ! [[Тэарэма Гауса|Закон Гауса]] | : <math>\oint_s\mathbf{D}\cdot d\mathbf{s}=4\pi Q</math> | : <math>\oint_s\mathbf{D}\cdot d\mathbf{s}= Q</math> | [[Паток вектарнага поля|Паток]] электрычнай індукцыі праз замкнёную паверхню <math>s</math> прапарцыянальны велічыні свабоднага зараду, які знаходзіцца ў акружаным паверхняю <math>s</math> аб’ёме <math>v.</math> |- ! [[Тэарэма Гауса|Закон Гауса для магнітнага поля]] | : <math>\oint_s\mathbf{B}\cdot d\mathbf{s}=0</math> | : <math>\oint_s\mathbf{B}\cdot d\mathbf{s}=0</math> | [[Магнітны паток|Паток магнітнай індукцыі]] праз замкнёную паверхню роўны нулю ([[магнітны манаполь|магнітныя зарады]] не існуюць). |- ! [[Электрамагнітная індукцыя|Закон індукцыі Фарадэя]] | : <math>\oint_l\mathbf{E}\cdot d\mathbf{l}=</math> <math>-\frac{1}{c}\frac{d}{d t}\int_s \mathbf{B}\cdot d\mathbf{s}</math> | : <math>\oint_l\mathbf{E}\cdot d\mathbf{l}=</math> <math>-\frac{d}{d t}\int_s\mathbf{B}\cdot d\mathbf{s}</math> | Змяненне [[Магнітны паток|патоку магнітнай індукцыі]] праз незамкнёную паверхню <math>s,</math> узятае з адваротным знакам, прапарцыянальнае цыркуляцыі электрычнага поля на замкнёным контуры <math>l</math>, які з’яўляецца мяжой паверхні <math>s</math>. |- ! [[Тэарэма аб цыркуляцыі магнітнага поля]] | : <math>\oint_l\mathbf{H}\cdot d\mathbf{l}=</math> <math>\frac{4\pi}{c} I+\frac{1}{c}\frac{d}{d t}\int_s\mathbf{D}\cdot d\mathbf{s}</math> | : <math>\oint_l\mathbf{H}\cdot d\mathbf{l}=</math> <math>I+\frac{d}{d t}\int_s\mathbf{D}\cdot d\mathbf{s}</math> | Поўны электрычны ток свабодных зарадаў і змяненне патоку электрычнай індукцыі праз незамкнёную паверхню <math>s,</math> узятыя ў суме, прапарцыянальныя цыркуляцыі магнітнага поля на замкнёным контуры <math>l</math>, які з’яўляецца мяжой паверхні <math>s</math>. |} [[Файл:Volumen en un campo electrico2.png|200px|міні|Паток электрычнага поля праз замкнёную паверхню]] Уведзеныя абазначэнні: * <math>s\ </math> — двухмерная замкнёная ў выпадку тэарэмы Гауса паверхня, якая абмяжоўвае аб’ём <math>v\ </math>, і адкрытая паверхня ў выпадку законаў Фарадэя і Ампера — Максвелла (яе мяжой з’яўляецца замкнёны контур <math>l\ </math>). * <math>Q=\int_v \rho\, dv\ </math> — [[электрычны зарад]], заключаны ў абмежаваным паверхняй <math>s\ </math> аб’ёме <math>v\ </math> (у адзінках СІ — Кл); * <math>I=\int_s \mathbf{j}\cdot d\mathbf{s}\ </math> — [[электрычны ток]], які праходзіць праз паверхню <math>s\ </math> (у адзінках СІ — А). Пры інтэграванні па замкнёнай паверхні вектар элемента плошчы <math>d\mathbf{s}</math> накіраваны з аб’ёму вонкі. Арыентацыя <math>d\mathbf{s}</math> пры інтэграванні па незамкнутай паверхні вызначаецца напрамкам правага вінта, які «ўкручваецца» пры павароце ў кірунку абыходу контурнага інтэграла па <math>d\mathbf{l}</math>. Апісанне законаў Максвела словамі, напрыклад, закона Фарадэя, нясе адбітак традыцыі, бо спачатку пры кантралюемым змяненні магнітнага патоку рэгістравалася ўзнікненне электрычнага поля (дакладней [[Электрарухальная сіла|электрарухальнай сілы]]). У агульным выпадку ва ўраўненнях Максвела (як у дыферэнцыяльнай, так і ў інтэгральнай форме) вектарныя функцыі <math>\mathbf{E}, \mathbf{B}, \mathbf{D}, \mathbf{H}</math> з’яўляюцца раўнапраўнымі невядомымі велічынямі, якія вызначаюцца ў выніку рашэння ўраўненняў. == Сіла Лорэнца == {{Галоўны артыкул|Сіла Лорэнца}} Пры рашэнні ўраўненняў Максвела размеркаванні зарадаў <math>\rho\,</math> і токаў <math>\mathbf{j}</math> часта лічацца зададзенымі. З улікам [[межавыя ўмовы для электрамагнітнага поля|межавых умоў]] і [[#матэрыяльныя ўраўненні|матэрыяльных ураўненняў]] гэта дазваляе вызначыць [[напружанасць электрычнага поля]] <math>\mathbf{E}</math> і [[Магнітная індукцыя|магнітную індукцыю]] <math>\mathbf{B}</math>, якія, у сваю чаргу, вызначаюць сілу, якая дзейнічае на пробны зарад <math>q\,</math>, што рухаецца з хуткасцю <math>\mathbf{u}</math>. Гэтая сіла называецца ''[[Сіла Лорэнца|сілай Лорэнца]]'': {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf{F}=q\,\mathbf{E}+\frac{q}{c}\,[\mathbf{u}\times\mathbf{B}]</math> | : <math>\mathbf{F}=q\,\mathbf{E}+q\,[\mathbf{u}\times\mathbf{B}]</math> |} Электрычны складнік сілы накіраваны па электрычнаму полю (калі <math>q>0\,</math>), а магнітны — перпендыкулярны хуткасці зарада і магнітнай індукцыі. Упершыню выраз для сілы, якая дзейнічае на зарад у [[Магнітнае поле|магнітным полі]] (электрычная кампанента была вядомая), атрымаў ў [[1889]] годзе [[Олівер Хэвісайд|Хэвісайд]]<ref>{{Кніга|аўтар =Болотовский Б. М.|загаловак =Оливер Хевисайд|месца =М.|спасылка =http://vivovoco.rsl.ru/VV/BOOKS/HEAVISIDE/CONTENT.HTM|выдавецтва =Наука|год =1985|старонак =260|старонкі =43-44|archive-url =https://web.archive.org/web/20070927233731/http://vivovoco.rsl.ru/VV/BOOKS/HEAVISIDE/CONTENT.HTM|archive-date =27 верасня 2007}}</ref><ref>O. Haviside, [http://en.wikisource.org/wiki/Electromagnetic_effects_of_a_moving_charge «On the Electromagnetic Effects due to the Motion of Electrification through a Dielectric»], Phil.Mag. S.5 '''27''', p. 324, 1889.</ref> за тры гады да [[Хендрык Лорэнц|Хендрыка Лорэнца]], які вывеў выраз для гэтай сілы ў [[1892]] годзе. У больш складаных сітуацыях у [[Класічная фізіка|класічнай]] і [[Квантавая фізіка|квантавай фізіцы]] ў выпадку, калі пад дзеяннем электрамагнітных палёў свабодныя зарады перамяшчаюцца і змяняюць значэнні палёў, неабходна рашэнне самаўзгодненай сістэмы з ураўненняў Максвелла і [[ураўненні руху|ўраўненняў руху]], якія ўключаюць сілы Лорэнца. Атрыманне дакладнага аналітычнага рашэння такой поўнай сістэмы звычайна спалучана з вялікімі цяжкасцямі. == Размерныя канстанты ва ўраўненнях Максвела == У гаусавай сістэме адзінак [[СГС]] усе палі маюць аднолькавую размернасць, і ва ўраўненнях Максвела фігуруе адзіная [[Фундаментальныя фізічныя пастаянныя|фундаментальная канстанта]] <math>c\,</math>, якая мае размернасць хуткасці і цяпер называецца [[Хуткасць святла|хуткасцю святла]] (іменна роўнасць гэтай канстанты хуткасці распаўсюджвання святла дала Максвелу падставы для гіпотэзы аб электрамагнітнай прыродзе святла<ref>Карцев В. П. «Приключения великих уравнений», М.: Знание, 1986.</ref>). У [[СІ (міжнародная сістэма адзінак вымярэння)|сістэме адзінак СІ]], каб звязаць [[Электрычная індукцыя|электрычную індукцыю]] і [[напружанасць электрычнага поля]] ў [[вакуум]]е, уводзіцца [[электрычная пастаянная]] <math>\varepsilon_0</math>: : <math>\mathbf{D}=\varepsilon_0\mathbf{E}.</math> [[Магнітная пастаянная]] <math>\mu_0\,</math> з’яўляецца такім жа каэфіцыентам прапарцыянальнасці для магнітнага поля ў ''вакууме'': : <math>\mathbf{B}=\mu_0\mathbf{H}</math> Назвы ''электрычная пастаянная'' і ''магнітная пастаянная'' зараз стандартызаваныя<ref name="CODATA">Mohr, Peter J.; Taylor, Barry N.; Newell, David B. (2008). [http://physics.nist.gov/cuu/Constants/codata.pdf CODATA Recommended Values of the Fundamental Physical Constants: 2006]. Rev. Mod. Phys. 80: 633—730. doi:10.1103/RevModPhys.80.633.</ref>. Раней для гэтых велічынь таксама выкарыстоўваліся, адпаведна, назвы дыэлектрычная і магнітная пранікальнасці вакууму. [[Хуткасць]] [[Электрамагнітнае выпраменьванне|электрамагнітнага выпраменьвання]] ў [[вакуум]]е ([[хуткасць святла]]) у [[СІ]] ўзнікае пры вывадзе [[Хвалевае ўраўненне|хвалевага ўраўнення]]: <center><math>c=\frac{1}{\sqrt{\varepsilon_0\mu_0}}.</math></center> У сістэме адзінак СІ, у якасці ''дакладных'' размерных канстант вызначаны хуткасць святла ў вакууме <math>c\ </math> і магнітная пастаянная <math>\mu_0\ </math>. Праз іх выражаецца электрычная пастаянная <math>\varepsilon_0</math>. Прынятыя значэнні<ref>[http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Category?view=html&Universal.x=83&Universal.y=14 Значэнні фізічных пастаянных]</ref> хуткасці святла, электрычнай і магнітнай пастаянных прыведзены ў табліцы: {| class="standard" align="center" width="100%" ! <center>Сімвал</center> ! <center>Назва</center> ! <center>Лікавае значэнне</center> ! <center>Адзінкі вымярэння СІ</center> |- |- | : <math>c\ </math> | : Пастаянная хуткасці святла | : <math>299\;792\;458</math> (дакладна) | : [[метр|м]]/[[Секунда|с]] |- | : <math>\mu_0=4\pi\times 10^{-7}\ </math> | : Магнітная пастаянная | : <math> 1{,}256\;637\;06\dots\times 10^{-6}</math> | : [[Генры (адзінка вымярэння)|Гн]]/м |- | : <math>\varepsilon_0=1/(\mu_0 c^2)</math> | : Электрычная пастаянная | : <math> 8{,}854\;187\;82\dots\times 10^{-12}</math> | : [[Фарад|Ф]]/м |} Часам ўводзіцца велічыня, так званае «[[хвалевае супраціўленне]]», або «імпеданс» [[вакуум]]у: <center><math>Z_0=\sqrt{\frac{\mu_0}{\varepsilon_0}}=\mu_0 c = 119,916\;983\;2\;\pi \approx 376,730\;313\;461\;77 \approx 120\pi</math> [[Ом]].</center> ''Прыбліжанае'' значэнне для <math>Z_0\ </math> атрымліваецца, калі для хуткасці святла прыняць значэнне <math>c=3\cdot 10^8</math> м/c. У сістэме [[СГС]] <math>Z_0=1\ </math>. Гэта велічыня мае сэнс адносіны амплітуд напружанасцей электрычнага і магнітнага палёў плоскай [[электрамагнітная хваля|электрамагнітнай хвалі]] ў вакууме. == Ураўненні Максвела ў асяроддзі == Каб атрымаць поўную сістэму ўраўненняў [[Электрадынаміка|электрадынамікі]], да сістэмы ўраўненняў Максвела неабходна дадаць матэрыяльныя ўраўненні, якія звязваюць велічыні <math>\mathbf{j}</math>, <math>\mathbf{H}</math>, <math>\mathbf{D}</math>, <math>\mathbf{E}</math>, <math>\mathbf{B}</math>, у якіх улічаныя індывідуальныя ўласцівасці асяроддзя. Спосаб атрымання матэрыяльных ураўненняў даюць малекулярныя тэорыі [[палярызацыя дыэлектрыкаў|палярызацыі]], [[намагнічанасць]] і [[электраправоднасць|электраправоднасці]] асяроддзя, якія выкарыстоўваюць ідэалізаваныя мадэлі асяроддзя. Прымяняючы да іх ураўненні [[Класічная механіка|класічнай]] або [[Квантавая механіка|квантавай механікі]], а таксама метады [[Статыстычная фізіка|статыстычнай фізікі]], можна ўстанавіць сувязь паміж [[Вектар (матэматыка)|вектарамі]] <math>\mathbf{j}</math>, <math>\mathbf{H}</math>, <math>\mathbf{D}</math> з аднаго боку і <math>\mathbf{E}</math>, <math>\mathbf{B}</math> з іншага боку. === Звязаныя зарады і токі === [[Файл:Polarization and magnetization.svg|300px|міні|справа|''Злева:'' Сукупнасць мікраскапічных дыполяў у асяроддзі ўтварае адзін макраскапічны дыпольны момант і эквівалентная двум зараджаным з процілеглым знакам пласцінам на мяжы. Пры гэтым унутры асяроддзя ўсё зарады скампенсаваныя; ''Справа:'' Сукупнасць мікраскапічных цыркулярных токаў у асяроддзі эквівалентная макраскапічнаму току, які цыркулюе ўздоўж мяжы. Пры гэтым унутры асяроддзя ўсё токі скампенсаваныя.]] Пры прыкладанні [[Электрычнае поле|электрычнага поля]] да дыэлектрычнага матэрыялу кожная з яго [[Малекула|малекул]] ператвараецца ў мікраскапічны дыполь. Пры гэтым дадатныя [[Ядро атама|ядры атамаў]] трохі ссоўваюцца ў кірунку поля, а [[электронная абалонка|электронныя абалонкі]] ў процілеглым кірунку. Акрамя гэтага, малекулы некаторых рэчываў першапачаткова маюць дыпольны момант. Дыпольныя малекулы імкнуцца арыентавацца ў кірунку поля. Гэты эфект завецца [[палярызацыя дыэлектрыкаў|палярызацыяй дыэлектрыкаў]]. Такое зрушэнне звязаных зарадаў малекул ў аб’ёме эквівалентнае з’яўленню некаторага размеркавання зарадаў на паверхні, хоць усе малекулы, уцягнутыя ў працэс палярызацыі застаюцца нейтральнымі (гл. малюнак). Падобным чынам адбываецца і магнітная палярызацыя ([[Магнетызм|намагнічванне]]) у матэрыялах, у якіх атамы і малекулы маюць [[Магнітны момант|магнітныя моманты]], звязаныя са [[спін]]ам і [[Момант імпульсу|арбітальным момантам]] ядраў і [[электрон]]аў. Вуглавыя моманты атамаў можна прадставіць у выглядзе цыркулярных токаў. На мяжы матэрыялу сукупнасць такіх мікраскапічных токаў эквівалентная макраскапічным токам, якія цыркулююць ўздоўж паверхні, нягледзячы на тое, што рух зарадаў ў асобных магнітных дыполях адбываецца толькі ў мікрамаштабе (звязаныя токі). Разгледжаныя мадэлі паказваюць, што хоць вонкавае [[электрамагнітнае поле]] дзейнічае на асобныя атамы і малекулы, яго паводзіны ў многіх выпадках можна разглядаць спрошчана ў макраскапічным маштабе, ігнаруючы дэталі мікраскапічнай карціны. У асяроддзі вонкавыя электрычныя і магнітныя палі выклікаюць палярызацыю і намагнічванне рэчыва, якія макраскапічна апісваюцца адпаведна [[палярызацыя дыэлектрыкаў|вектарам палярызацыі]] <math>\mathbf P</math> і [[Намагнічанасць|вектарам намагнічанасці]] <math>\mathbf M</math> рэчыва, а на мікраўзроўні абумоўлены з’яўленнем звязаных зарадаў <math>\rho_b\ </math> і токаў <math>\mathbf{j}_b</math>. У выніку поле ў асяроддзі аказваецца сумай знешніх палёў і палёў, выкліканых звязанымі зарадамі і токамі. {| class="standard" align="center" | width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\rho_b=-\nabla\cdot\mathbf{P}</math> : <math>\mathbf{j}_b = c \nabla\times\mathbf{M} + \frac{\partial\mathbf{P}}{\partial t}</math> | : <math>\rho_b = -\nabla\cdot\mathbf{P}</math> : <math>\mathbf{j}_b = \nabla\times\mathbf{M} + \frac{\partial\mathbf{P}}{\partial t}</math> |} [[Палярызацыя дыэлектрыкаў|Палярызацыя]] <math>\mathbf P</math> і [[намагнічанасць]] рэчыва <math>\mathbf M</math> звязаны з вектарамі напружанасці і індукцыі электрычнага і магнітнага поля наступнымі суадносінамі: {| class="standard" align="center" | width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf{D}=\mathbf{E}+4\pi \mathbf{P}</math> : <math>\mathbf{B}=\mathbf{H}+4\pi \mathbf{M}</math> | : <math>\mathbf{D}=\varepsilon_0\mathbf{E}+\mathbf{P}</math> : <math>\mathbf{B}=\mu_0(\mathbf{H}+\mathbf{M})</math> |} Таму, выражаючы вектары <math>\mathbf{D}</math> і <math>\mathbf{H}</math> праз <math>\mathbf{E}</math>, <math>\mathbf{B}</math>, <math>\rho_b\ </math> і <math>\mathbf{j}_b</math>, можна атрымаць матэматычна эквівалентную сістэму ўраўненняў Максвела: {| class="standard" align="center" | width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\nabla\cdot\mathbf{E}=4\pi[\rho_f+\rho_b]</math> | : <math>\nabla\cdot\mathbf{E}= \frac{1}{\varepsilon_0}[\rho_f+\rho_b]</math> |- | : <math>\nabla\cdot\mathbf{B}=0</math> | : <math>\nabla\cdot\mathbf{B}=0</math> |- | : <math>\nabla\times\mathbf{E}=-\frac{1}{c}\,\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t}</math> | : <math>\nabla\times\mathbf{E}=-\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t}</math> |- | : <math>\nabla\times\mathbf{B}=\frac{4\pi}{c} [\mathbf{j}_b+\mathbf{j}_f]+\frac{1}{c}\frac{\partial\mathbf{E}}{\partial t}</math> | : <math>\nabla\times\mathbf{B}= \mu_0[\mathbf{j}_b+\mathbf{j}_f]+\frac{1}{c^2}\frac{\partial\mathbf{E}}{\partial t}</math> |} Індэксам <math>f\ </math> тут пазначаны свабодныя зарады і токі. Ураўненні Максвела ў такой форме з’яўляюцца фундаментальнымі, у тым сэнсе, што яны не залежаць ад мадэлі электрамагнітнай будовы рэчыва. Падзел зарадаў і токаў на свабодныя і звязаныя дазваляе «схаваць» у <math>\rho_b\ </math>, <math>\mathbf{j}_b</math>, а затым у <math>\mathbf{P}, \mathbf{M}</math> і, такім чынам, у <math>\mathbf{D},\mathbf{B}</math> складаны мікраскапічны характар ​​электрамагнітнага поля ў асяроддзі. === Матэрыяльныя ўраўненні === Матэрыяльныя ўраўненні ўстанаўліваюць сувязь паміж <math>\mathbf{D},\mathbf{H}</math> і <math>\mathbf{E},\mathbf{B}</math>. Пры гэтым улічваюцца індывідуальныя ўласцівасці асяроддзя. На практыцы ў матэрыяльных ураўненнях звычайна выкарыстоўваюцца эксперыментальна вызначаныя каэфіцыенты (залежныя ў агульным выпадку ад частаты электрамагнітнага поля), якія сабраны ў розных даведніках [[Фізічная велічыня|фізічных велічынь]]<ref>Напрыклад, {{кніга | загаловак = Таблицы физических величин | адказны = акад. И. К. Кикоин | месца = М. | выдавецтва = Атомиздат | год = 1976 }}</ref>. * У слабых [[Электрамагнітнае поле|электрамагнітных палях]], якія параўнальна павольна змяняюцца ў прасторы і ў [[час]]е, у выпадку [[Ізатрапія|ізатропных]], [[Ферамагнетык|неферамагнітных]] і [[Сегнетаэлектрычнасць|несегнетаэлектрычных]] асяроддзяў справядліва прыбліжэнне, у якім [[палярызавальнасць]] і [[намагнічанасць]] лінейна залежаць ад прыкладзеных палёў: {| class="standard" align="center" | width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf{P}=\chi_e\mathbf{E}</math> : <math>\mathbf{M}=\chi_m\mathbf{H}</math> | : <math>\mathbf{P}=\varepsilon_0\chi_e\mathbf{E}</math> : <math>\mathbf{M}=\chi_m\mathbf{H},</math> |} дзе ўведзеныя безразмерныя канстанты: <math>\chi_e\ </math> — [[дыэлектрычная ўспрымальнасць]] і <math>\chi_m\ </math> — [[магнітная ўспрымальнасць]] рэчыва (у сістэме адзінак [[СІ]] гэтыя канстанты ў <math>4\pi\ </math> разоў большыя, чым у гаусавай сістэме [[СГС]]). Адпаведна, матэрыяльныя ўраўненні для электрычнай і магнітнай індукцыі запісваюцца ў наступным выглядзе: {| class="standard" align="center" | width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf{D}=\varepsilon\mathbf{E}=(1+4\pi\chi_e)\mathbf{E}</math> : <math>\mathbf{B}=\mu\mathbf{H}=(1+4\pi\chi_m)\mathbf{H}</math> | : <math>\mathbf{D}=\varepsilon_0\varepsilon\mathbf{E}=\varepsilon_0(1+\chi_e)\mathbf{E}</math> : <math>\mathbf{B}=\mu_0\mu\mathbf{H}=\mu_0(1+\chi_m)\mathbf{H},</math> |} дзе <math>\varepsilon\ </math> — [[адносная дыэлектрычная пранікальнасць]], <math>\mu\ </math> — [[магнітная пранікальнасць|адносная магнітная пранікальнасць]]. Размерныя велічыні <math>\varepsilon_0\varepsilon</math> (у адзінках [[СІ]] — [[Фарад|Ф]]/[[Метр|м]]) і <math>\mu_0\mu</math> (у адзінках СІ — [[Генры (адзінка вымярэння)|Гн]]/м), якія ўзнікаюць у сістэме [[СІ]], называюцца ''[[дыэлектрычная пранікальнасць|абсалютная дыэлектрычная пранікальнасць]]'' і ''[[Магнітная пранікальнасць|абсалютная магнітная пранікальнасць]]'' адпаведна. * У правадніках існуе сувязь паміж [[Шчыльнасць току|шчыльнасцю току]] і [[Напружанасць электрычнага поля|напружанасцю электрычнага поля]], якая у добрым прыбліжэнні выражаецца [[Закон Ома|законам Ома]]: <center><math>\mathbf{j}=\sigma\mathbf{E},</math></center> дзе <math>\sigma</math> — [[Электрычная праводнасць|удзельная праводнасць]] асяроддзя (у адзінках СІ — [[Ом (адзінка вымярэння)|Ом]]<sup>−1</sup>•м<sup>−1</sup>). * У [[анізатрапія|анізатропным]] асяроддзі <math>\varepsilon</math>, <math>\mu</math> і <math>\sigma</math> з’яўляюцца тэнзарамі <math>\hat\varepsilon</math>, <math>\hat\mu</math> і <math>\hat\sigma</math>. У [[Сістэма каардынат|сістэме каардынат]] галоўных восей іх можна апісаць [[дыяганальная матрыца|дыяганальнымі матрыцамі]]. У гэтым выпадку, сувязь паміж напружанасцямі палёў і індукцыямі мае розныя каэфіцыенты па кожнай каардынаце. Напрыклад, у сістэме [[СІ]]: <center><math> \begin{array}{lll} D_x = \varepsilon_{0}\varepsilon_{xx}\,E_x,~~~~~ & D_y = \varepsilon_{0}\varepsilon_{yy}\,E_y,~~~~~ & D_z = \varepsilon_{0}\varepsilon_{zz}\,E_z, \\ [3mm] B_x = \mu_0\mu_{xx}\,H_x,~~~~~ & B_y = \mu_0\mu_{yy}\,H_y,~~~~~ & B_z = \mu_0\mu_{zz}\,H_z. \end{array}</math></center> * Хоць для шырокага класа рэчываў лінейнае прыбліжэнне для слабых палёў выконваецца з высокай дакладнасцю, у агульным выпадку залежнасць паміж <math>\mathbf{D},\mathbf{H}</math> і <math>\mathbf{E},\mathbf{B}</math> можа быць [[Лінейная функцыя|нелінейнай]]. У гэтым выпадку пранікальнасці асяроддзя не з’яўляюцца пастаяннымі, а залежаць ад велічыні поля ў дадзенай кропцы. Акрамя таго, больш складаная сувязь паміж <math>\mathbf{D},\mathbf{H}</math> і <math>\mathbf{E},\mathbf{B}</math> назіраецца ў асяроддзях з прасторавай або часавай [[дысперсія святла|дысперсіямі]]. У выпадку прасторавай дысперсіі токі і [[электрычны зарад|зарады]] ў дадзенай кропцы прасторы залежаць ад велічыні поля не толькі ў той жа кропцы, але і ў суседніх кропках. У выпадку часавай дысперсіі палярызацыя і намагнічанасць асяроддзя не вызначаюцца толькі велічынёй поля ў дадзены момант часу, а залежаць таксама ад велічыні палёў у папярэднія моманты часу. У самым агульным выпадку нелінейных і неаднародных асяроддзяў з дысперсіяй, матэрыяльныя ўраўненні ў сістэме СІ прымаюць інтэгральны выгляд: <center><math> \mathbf{P}(\mathbf{r}, t) = \varepsilon_0 \int_v\!\int\limits_{-\infty}^t \hat{\chi}_e (\mathbf{r},\mathbf{r}' ,t-t', \mathbf{E}, \mathbf{H})\, \mathbf{E}(\mathbf{r}', t')\, d t' d^3\mathbf{r}';</math></center> <center><math>\mathbf{M}(\mathbf{r}, t) = \int_v\!\int\limits_{-\infty}^t \hat{\chi}_m (\mathbf{r},\mathbf{r}', t-t', \mathbf{E}, \mathbf{H})\, \mathbf{H}(\mathbf{r}', t')\, d t' d^3\mathbf{r}'.</math></center>. Аналагічныя ўраўненні атрымліваюцца ў гаусавай сістэме [[СГС]] (калі фармальна прыняць <math>\varepsilon_0=1</math>). === Ураўненні ў ізатропных і аднародных асяроддзях без дысперсіі === У ізатропных і аднародных асяроддзях без дысперсіі ўраўненні Максвела прымаюць наступны выгляд: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\nabla\cdot\mathbf{E}=4\pi\,\frac{\rho}{\varepsilon}</math> : <math>\nabla\cdot\mathbf{B}=0</math> : <math>\nabla\times\mathbf{E}=-\frac{1}{c}\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t}</math> : <math>\nabla\times\mathbf{B}=\frac{4\pi}{c}\,\mu\,\mathbf{j}+\frac{\varepsilon\mu}{c}\frac{\partial\mathbf{E}}{\partial t}</math> | : <math>\nabla\cdot\mathbf{E}=\frac{\rho}{\varepsilon\varepsilon_0}</math> : <math>\nabla\cdot\mathbf{B}=0</math> : <math>\nabla\times\mathbf{E}=-\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t}</math> : <math>\nabla\times\mathbf{B}={\mu\mu_0}\mathbf{j}+\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial\mathbf{E}}{\partial t}</math> |} У аптычным дыяпазоне частот замест дыэлектрычнай пранікальнасці <math>\varepsilon</math> выкарыстоўваецца [[паказчык праламлення]] <math>n=\sqrt{\varepsilon\mu}</math>, які паказвае адрозненне хуткасці распаўсюджвання [[монахраматычнае выпраменьванне|монахраматычнай светлавой хвалі]] ў асяроддзі ад хуткасці святла ў вакууме. Пры гэтым ў [[Бачнае выпраменьванне|аптычным дыяпазоне]] дыэлектрычная пранікальнасць звычайна прыкметна меншая чым на нізкіх частотах, а магнітная пранікальнасць большасці аптычных асяроддзяў практычна роўная адзінцы. Паказчык праламлення большасці празрыстых матэрыялаў складае ад 1 да 2, дасягаючы 5 у некаторых [[паўправаднік]]оў<ref>[http://refractiveindex.info/ Refractive index database]</ref>. У вакууме і дыэлектрычная, і магнітная пранікальнасці роўныя адзінцы: <math>\varepsilon=\mu=1</math>. Ураўненні Максвелла ў лінейным асяроддзі з’яўляюцца лінейнымі адносна палёў <math>(\mathbf{E},\mathbf{B})</math> і свабодных зарадаў і токаў <math>(\rho,\mathbf{j})</math>, таму справядлівы [[прынцып суперпазіцыі]]: <blockquote> Калі размеркавані зарадаў і токаў<math>(\rho_1,\mathbf{j}_1)</math> ствараюць электрамагнітнае поле з кампанентамі<math>(\mathbf{E}_1,\mathbf{B}_1)</math>, а іншыя размеркаванні <math>(\rho_2,\mathbf{j}_2)</math> ствараюць, адпаведна, поле <math>(\mathbf{E}_2,\mathbf{B}_2)</math>, то сумарнае поле, якое ствараецца крыніцамі <math>(\rho_1+\rho_2,\mathbf{j}_1+\mathbf{j}_2)</math>, будзе роўнае <math>(\mathbf{E}_1+\mathbf{E}_2,\mathbf{B}_1+\mathbf{B}_2)</math>. </blockquote> Пры распаўсюджванні электрамагнітных палёў у лінейным асяроддзі пры адсутнасці зарадаў і токаў сума любых асобных рашэнняў ураўненняў Максвела таксама будзе іх рашэннем. === Межавыя ўмовы === У многіх выпадках неаднароднае асяроддзе можна прадставіць у выглядзе сукупнасці кавалкава-непарыўных аднародных абласцей, раздзеленых бесканечна тонкімі межамі. Пры гэтым можна рашаць ураўненні Максвела ў кожнай вобласці асобна, а пасля «сшыць» атрыманыя рашэнні на межах. У прыватнасці, пры разглядзе рашэння ў канечным аб’ёме неабходна ўлічваць ўмовы на межах аб’ёму з навакольнай бясконцай прасторай. Межавыя ўмовы атрымліваюцца з ураўненняў Максвела гранічным пераходам. Для гэтага прасцей за ўсё скарыстаць ураўненні Максвелла ў інтэгральнай форме. Выбіраючы ў другой пары ўраўненняў контур інтэгравання ў выглядзе прамавугольнай рамкі бясконца малой вышыні так, каб рамка перасякала мяжу падзелу двух асяроддзяў, можна атрымаць наступную сувязь паміж кампанентамі поля ў дзвюх абласцях, якія прымыкаюць да мяжы<ref>Стрэттон Дж. А. Теория электромагнетизма. — М.-Л.: ГИТТЛ, 1948. — С. 42-45. — 539 с. — 8000 экз.</ref>: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>(\mathbf{E}_1-\mathbf{E}_2)\times \mathbf{n}_{1-2} = \mathbf 0</math>, : <math>(\mathbf{H}_1-\mathbf{H}_2)\times \mathbf{n}_{1-2} = \frac{4\pi}{c}\mathbf{j}_s</math>, | : <math>(\mathbf{E}_1-\mathbf{E}_2)\times \mathbf{n}_{1-2} = \mathbf 0</math>, : <math>(\mathbf{H}_1-\mathbf{H}_2)\times \mathbf{n}_{1-2} = \mathbf{j}_s</math>, |} дзе <math>\mathbf{n}_{1-2}</math> — адзінкавы вектар нармалі да паверхні, які накіраваны з асяроддзя 1 у асяроддзе 2 і мае размернасць, адваротную даўжыні, <math>\mathbf{j}_s</math> — шчыльнасць паверхневых ''свабодных'' токаў уздоўж мяжы (гэта значыць не уключаючы ''звязаных токаў'' намагнічвання, якія складваюцца на мяжы асяроддзя з мікраскапічных малекулярных і іншых падобных токаў). Першую межавую ўмову можна вытлумачыць як непарыўнасць на мяжы абласцей тангенцыяльных кампанент напружанасцей электрычнага поля (з другой вынікае, што тангенцыяльныя кампаненты напружанасці магнітнага поля непарыўныя толькі пры адсутнасці паверхневых токаў на мяжы). Аналагічным чынам, выбіраючы вобласць інтэгравання ў першай пары інтэгральных ураўненняў у выглядзе [[цыліндр]]а бясконца малой вышыні, які перасякае мяжу падзелу так, што яго [[утваральная лінія|ўтваральныя]] [[перпендыкулярнасць|перпендыкулярныя]] мяжы падзелу, можна атрымаць: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>(\mathbf{D}_1-\mathbf{D}_2)\cdot \mathbf{n}_{1-2} = -4\pi\rho_s</math>, : <math>(\mathbf{B}_1-\mathbf{B}_2)\cdot \mathbf{n}_{1-2} = 0</math>, | : <math>(\mathbf{D}_1-\mathbf{D}_2)\cdot \mathbf{n}_{1-2} = -\rho_s</math>, : <math>(\mathbf{B}_1-\mathbf{B}_2)\cdot \mathbf{n}_{1-2} = 0</math>, |} дзе <math>\rho_s\ </math> — паверхневая шчыльнасць свабодных зарадаў (гэта значыць, што яна не ўключае ў сябе звязаных зарадаў, якія ўзнікаюць на мяжы асяроддзя з-за дыэлектрычнай палярызацыі самога асяроддзя). Гэтыя межавыя ўмовы паказваюць непарыўнасць нармальнай кампаненты вектару магнітнай індукцыі (нармальная кампанента электрычнай індукцыі непарыўная толькі пры адсутнасці на мяжы паверхневых зарадаў). З ураўнення непарыўнасці можна атрымаць межавую ўмову для токаў: <center><math>(\mathbf{j}_1-\mathbf{j}_2)\cdot \mathbf{n}_{1-2} = \frac{\partial}{\partial t}\rho_s</math>,</center> Важным асобным выпадкам з’яўляецца мяжа падзелу [[дыэлектрык]]а і [[Звышправоднасць|ідэальнага правадніка]]. А раз ідэальны праваднік мае бесканечную [[Электрычная праводнасць|праводнасць]], [[электрычнае поле]] ўнутры яго роўнае нулю (інакш яно спараджала б бесканечную [[шчыльнасць току]]). Тады ў агульным выпадку зменных палёў з ураўненняў Максвела вынікае, што і магнітнае поле ў правадніку роўнае нулю. У выніку тангенцыяльная кампанента электрычнага і нармальная магнітнага поля на мяжы з ідэальным правадніком роўныя нулю: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf{E}_1\times \mathbf{n}_{1-2} = \mathbf 0</math>, : <math>\mathbf{H}_1\times \mathbf{n}_{1-2} = \frac{4\pi}{c}\mathbf{j}_s</math>, : <math>\mathbf{D}_1 \cdot \mathbf{n}_{1-2} = -4\pi\rho_s</math>, : <math>\mathbf{B}_1\cdot \mathbf{n}_{1-2} = 0</math>, | : <math>\mathbf{E}_1\times \mathbf{n}_{1-2} = \mathbf 0</math>, : <math>\mathbf{H}_1\times \mathbf{n}_{1-2} = \mathbf{j}_s</math>, : <math>\mathbf{D}_1\cdot \mathbf{n}_{1-2} = -\rho_s</math>, : <math>\mathbf{B}_1\cdot \mathbf{n}_{1-2} = 0</math>, |} == Законы захавання == Ураўненні Максвела ўтрымліваюць у сабе [[законы захавання]] [[Электрычны зарад|зараду]] і [[энергія электрамагнітнага поля|энергіі электрамагнітнага поля]]. === Ураўненне непарыўнасці === Крыніцы палёў (<math>\rho,~\mathbf{j}</math>) не могуць быць зададзены адвольным чынам. Прымяняючы аперацыю [[дывергенцыя, матэматыка|дывергенцыі]] да чацвёртага ўраўнення (закон Ампера-Максвела) і выкарыстоўваючы першае ўраўненне (закон Гаўса), можна атрымаць [[ураўненне непарыўнасці]] для зарадаў і токаў: <center><math>\nabla\cdot\mathbf{j}+\frac{\partial\rho}{\partial t}=0.</math></center> {{Hider| title = ''Вывад ураўнення непарыўнасці'' | content = <!-------------------------------------------------------------------------------------> [[Дывергенцыя, матэматыка|Дывергенцыя]] ад [[ротар, матэматыка|ротара]] роўная нулю, таму для чацвёртага ўраўнення Максвела (Закон Ампера-Максвела) у сістэме [[СІ]] маем: <center> <math> 0=\nabla\cdot[\nabla\times \mathbf{H}] = \nabla\cdot\mathbf{j}+\frac{\partial \nabla\cdot \mathbf{D}}{\partial t}= \nabla\cdot\mathbf{j} + \frac{\partial \rho}{\partial t}, </math> </center> дзе ў апошняй роўнасці падстаўлена першае ўраўненне (Закон Гауса). <!-------------------------------------------------------------------------------------> |frame-style = border: 1px solid rgb(200,200,200); | title-style = color: black; background-color: rgb(255,255,221); font-weight: bold; text-align: left;| content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; | hidden=1 }} Гэта ўраўненне пры дапамозе інтэгральнай [[Формула Гауса — Астраградскага|тэарэмы Астраградскага — Гауса]] можна запісаць у наступным выглядзе: <center><math>\oint_s \mathbf{j}\cdot d\mathbf{s} = - \frac{d}{d t}\int_v \rho\, dv.</math></center> У левай частцы ўраўнення знаходзіцца поўны ток, што працякае праз замкнёную паверхню <math>s\ </math>. У правай частцы — змяненне з часам зараду ўнутры аб’ёму <math>v\ </math>. Такім чынам, змяненне зараду ўнутры аб’ёму магчыма толькі пры яго прытоку або адтоку праз паверхню <math>s\ </math>, якая абмяжоўвае аб’ём. Ураўненне непарыўнасці, раўназначнае [[Закон захавання зараду|закону захавання зараду]], выходзіць далёка за межы [[Класічная электрадынаміка|класічнай электрадынамікі]], застаючыся справядлівым і ў квантавай тэорыі. Таму гэта ўраўненне само па сабе можа быць паложана ў аснову электрамагнітнай тэорыі. Тады, напрыклад, ток зрушэння (вытворная па часе электрычнага поля) павінен абавязкова прысутнічаць у законе Ампера. З ураўненняў Максвелла для [[ротар, матэматыка|ротараў]] і ўраўнення непарыўнасці з дакладнасцю да адвольных функцый, незалежных ад часу, вынікаюць законы Гауса для электрычнага і магнітнага палёў. <!------------------- <center><math>\frac{\partial }{\partial t} (\nabla\mathbf{D}-\rho)=0,~~~~~~~~~~~~~ \frac{\partial }{\partial t} \nabla\mathbf{B}=0,</math></center> -------------------> === Закон захавання энергіі === {{Гл. таксама|Тэарэма Пойнтынга}} Калі дамножыць трэцяе ўраўненне Максвела ў дыферэнцыяльнай форме (закон Фарадэя) [[скалярны здабытак|скалярна]] на <math>\mathbf H</math>, а чацвёртае (закон Ампера — Максвела) — на <math>-\mathbf E</math> і скласці вынікі, можна атрымаць [[Тэарэма Пойнтынга|тэарэму Пойнтынга]]: <center><math>\nabla\cdot\mathbf{S}+\frac{\partial}{\partial t}\left(w_E+w_H\right)=-\mathbf{E}\mathbf{j},</math></center> дзе <center> {| class="standard" | width="75%" |- !width="50%"|[[СГС]]|| width="50%"|[[СІ]] |- | : <math>\mathbf{S}=\frac{c}{4\pi}\mathbf E \times\mathbf H</math> : <math>w_E = \frac{1}{8\pi}\,\mathbf{E}\cdot\mathbf{D}</math> : <math>w_H = \frac{1}{8\pi}\,\mathbf{H}\cdot\mathbf{B}</math> | : <math>\mathbf{S}=\mathbf E \times\mathbf H</math> : <math>w_E = \frac{1}{2}\,\mathbf{E}\cdot \mathbf{D}</math> : <math>w_H = \frac{1}{2}\,\mathbf{H}\cdot\mathbf{B}</math> |} </center> {{Hider|title = ''Вывад тэарэмы Пойнтынга'' |content = <!-------------------------------------------------------------------------------------> Пры дапамозе трэцяга і чацвёртага ўраўнення Максвела ў дыферэнцыяльнай форме, у сістэме [[СІ]] можна атрымаць: <center><math>\mathbf{E}\cdot[\nabla\times\mathbf{H}] = \mathbf{E}\mathbf{j} + \mathbf{E}\cdot \frac{\partial \mathbf{D}}{\partial t},~~~~~~~~~~~~~ \mathbf{H}\cdot[\nabla\times\mathbf{E}] = -\mathbf{H}\cdot \frac{\partial \mathbf{B}}{\partial t}.</math></center> Розніца левых частак ураўненняў згортваецца па наступнай формуле вектарнага аналізу (вытворная здабытку): <center> <math> \nabla\cdot[\mathbf{E}\times\mathbf{H}]=\mathbf{H}\cdot[\nabla\times\mathbf{E}]-\mathbf{E}\cdot[\nabla\times\mathbf{H}]. </math> </center> У лінейных, але, магчыма, неізатропных асяроддзях, паміж напружаннямі і індукцыямі існуе лінейная сувязь. Напрыклад, для электрычнага поля <math>\mathbf{D}=\varepsilon_0\,\hat{\varepsilon}\cdot\mathbf{E} </math>. Калі <math>\hat{\varepsilon}</math> — [[сіметрычная матрыца]], якая не залежыць ад часу, то: <center> <math>\mathbf{E}\cdot \frac{\partial \mathbf{D}}{\partial t} = \varepsilon_0\, \mathbf{E}\cdot\hat{\varepsilon}\cdot\frac{\partial \mathbf{E}}{\partial t} =\frac{\varepsilon_0}{2}\,\frac{\partial (\mathbf{E}\cdot\hat{\varepsilon}\cdot\mathbf{E})}{\partial t} =\frac{1}{2}\frac{\partial (\mathbf{E}\cdot\mathbf{D})}{\partial t}. </math> </center> Аналагічна для магнітнага поля. <!-------------------------------------------------------------------------------------> |frame-style = border: 1px solid rgb(200,200,200); | title-style = color: black; background-color: rgb(255,255,221); font-weight: bold; text-align: left;| content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; | hidden=1 }} Вектар <math>\mathbf{S}</math> называецца [[вектар Пойнтынга|вектарам Пойнтынга]] (вектарам шчыльнасці патоку электрамагнітнай энергіі) і вызначае колькасць электрамагнітнай энергіі, якая пераносіцца праз адзінку плошчы ў адзінку часу. Інтэграл вектара Пойнтынга па сячэнні хвалі, якая распаўсюджваецца, вызначае яе моц. Важна адзначыць, што, як упершыню паказаў [[Олівер Хэвісайд|Хэвісайд]], фізічны сэнс патоку энергіі мае толькі бязвіхравая частка вектара Пойнтынга. Віхравая частка, [[дывергенцыя, матэматыка|дывергенцыя]] якой роўная нулю, не звязана з пераносам энергіі. Заўважым, што Хэвісайд атрымаў выраз для закона захавання незалежна ад Пойнтынга. У рускамоўнай літаратуры вектар Пойнтынга часта называецца таксама «вектарам Умава — Пойнтынга». Велічыні <math>w_E\ </math> і <math>w_H\ </math> вызначаюць аб’ёмныя шчыльнасці энергіі, адпаведна, электрычнага і магнітнага палёў. Пры адсутнасці токаў і звязаных з імі страт тэарэма Пойнтынга з’яўляецца [[ураўненне непарыўнасці|ўраўненнем непарыўнасці]] для энергіі электрамагнітнага поля. Праінтеграваўшы яго ў гэтым выпадку па некаторым замкнёным аб’ёме і скарыстаўшы [[формула Гауса — Астраградскага|тэарэму Астраградскага — Гауса]], можна атрымаць [[закон захавання энергіі]] для [[Электрамагнітнае поле|электрамагнітнага поля]]: <center><math>\oint_s\mathbf{S}\cdot d\mathbf{s}+\frac{d}{dt}\int_v(w_E+w_H)\,dv=0.</math></center> Гэта ўраўненне паказвае, што пры адсутнасці ўнутраных страт змяненне энергіі электрамагнітнага поля ў аб’ёме адбываецца толькі за кошт магутнасці [[Электрамагнітнае выпраменьванне|электрамагнітнага выпраменьвання]], што пераносіцца праз мяжу гэтага аб’ёму. Вектар Пойнтынга звязаны з імпульсам электрамагнітнага поля<ref>Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — С. 112—113. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7</ref>: <center><math> \mathbf{p} = \frac{1}{c^2}\int \mathbf{S}\,dv,</math></center> дзе інтэграванне праводзіцца па ўсёй прасторы. [[Электрамагнітная хваля]], паглынаючыся або адлюстроўваючыся ад некаторай паверхні, перадае ёй частку свайго [[імпульс]]у, што праяўляецца ў форме [[Ціск электрамагнітнага выпраменьвання|светлавога ціску]]. Эксперыментальна гэты эфект ўпершыню назіраўся [[Пётр Мікалаевіч Лебедзеў|П. Н. Лебедзевым]] ў [[1899]] годзе. == Патэнцыялы == === Скалярныя і вектарныя патэнцыялы === Закон Фарадэя і закон Гауса для магнітнай індукцыі выконваюцца тоесна, калі электрычнае і магнітнае палі выразіць праз ''скалярны'' <math>\varphi</math> і ''вектарны'' <math>\mathbf{A}</math> патэнцыялы<ref>Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — С. 69-76,95-96. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7</ref>: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf{E}=-\nabla \varphi-\frac{1}{c}\,\frac{\partial\mathbf{A}}{\partial t}</math> : <math>\mathbf{B}=\nabla\times\mathbf{A}</math> | : <math>\mathbf{E}=-\nabla \varphi - \frac{\partial \mathbf{A}}{\partial t}</math> : <math>\mathbf{B}=\nabla\times\mathbf{A}</math> |} {{Hider|title = ''Доказ'' |content = <!-------------------------------------------------------------------------------------> Калі магнітнае поле роўнае [[ротар, матэматыка|ротару]] [[вектарны патэнцыял электрамагнітнага поля|вектарнага патэнцыялу]], то дывергенцыя аўтаматычна роўная нулю: <center><math>\nabla\cdot\mathbf{B}= \nabla\cdot[\nabla\times\mathbf{A}]=[\nabla\times\nabla]\cdot\mathbf{A} = 0.</math></center> Падстаўляючы выраз для напружанасці электрычнага поля ў закон Фарадэя, напрыклад, у сістэме [[СІ]], атрымліваем: <center><math>\nabla\times\mathbf{E} =\nabla\times\left(-\nabla \varphi - \frac{\partial \mathbf{A}}{\partial t}\right) = -\nabla\times \frac{\partial \mathbf{A}}{\partial t} = -\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t}.</math></center> <!-------------------------------------------------------------------------------------> |frame-style = border: 1px solid rgb(200,200,200); | title-style = color: black; background-color: rgb(255,255,221); font-weight: bold; text-align: left;| content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; | hidden=1 }} Пры дадзеных электрычным <math>\mathbf{E}</math> і магнітным <math>\mathbf{B}</math> палях, [[электрычны патэнцыял|скалярны]] і [[вектарны патэнцыял электрамагнітнага поля|вектарны]] патэнцыялы вызначаны неадназначна. Калі <math>\psi\ </math> — адвольная функцыя каардынат і часу, то наступнае пераўтварэнне не зменіць значэнне палёў: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf{A} \rightarrow \mathbf{A} +\nabla \psi</math> : <math>\varphi \rightarrow \varphi - \frac{1}{c}\,\frac{\partial \psi}{\partial t}</math> | : <math>\mathbf{A} \rightarrow \mathbf{A} +\nabla \psi</math> : <math>\varphi \rightarrow \varphi - \frac{\partial \psi}{\partial t}.</math> |} Падобныя пераўтварэнні іграюць важную ролю ў [[Квантавая электрадынаміка|квантавай электрадынаміцы]] і ляжаць у аснове лакальнай [[калібравальная сіметрыя|калібравальнай сіметрыі]] [[Электрамагнітнае ўзаемадзеянне|электрамагнітнага ўзаемадзеяння]]. Лакальная калібравальная сіметрыя ўводзіць залежнасць ад каардынат і часу ў фазу глабальнай калібравальнай сіметрыі, якая, у сілу [[Тэарэма Нётэр|тэарэмы Нётэр]], прыводзіць да [[Закон захавання зараду|закона захавання зараду]]. Неадназначнасць вызначэння патэнцыялаў аказваецца зручнай для накладання на іх дадатковых умоў, так званай [[каліброўка вектарнага патэнцыялу|каліброўкі]]. Дзякуючы гэтаму, ўраўненні электрадынамікі прымаюць прасцейшы выгляд. Разгледзім, напрыклад, ураўненні Максвелла ў аднародных і ізатропных асяроддзях з дыэлектрычнай (<math>\varepsilon</math>) і магнітнай (<math>\mu\ </math>) пранікальнасцямі. Для дадзеных <math>\varphi</math> і <math>\mathbf{A}</math> заўсёды можна падабраць такую ​​функцыю <math>f</math>, каб выконвалася ''калібравальная ўмова Лорэнца''<ref>Стрэттон Дж. А. Теория электромагнетизма. — М.-Л.: ГИТТЛ, 1948. — С. 34-35. — 539 с. — 8000 экз.</ref>: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\nabla\cdot\mathbf{A} + \frac{\varepsilon\mu}{c}\,\frac{\partial \varphi}{\partial t} = 0</math> | : <math>\nabla\cdot\mathbf{A} + \frac{\varepsilon\mu}{c^2}\,\frac{\partial \varphi}{\partial t} = 0.</math> |} У гэтым выпадку тыя ўраўненні Максвела, што засталіся, ў аднародных і ізатропных асяроддзях можна запісаць у наступным выглядзе: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\square\phi = -4\pi\,\frac{\rho}{\varepsilon}</math> : <math>\square\mathbf{A} = -\frac{4\pi}{c}\,\mu\,\mathbf{j}</math> | : <math>\square\phi = -\frac{\rho}{\varepsilon\varepsilon_0}</math> : <math>\square\mathbf{A} = -\mu\mu_0\,\mathbf{j},</math> |} дзе <math>\square</math> — [[аператар Д’Аламбера]], які і ў сістэме [[СГС]], і ў сістэме [[СІ]] мае выгляд: <center><math> \square = \Delta -\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial^2}{\partial t^2}.</math></center> Такім чынам, 8 ураўненняў Максвела для кампанент электрамагнітнага поля (2 вектарныя і 2 скалярныя) пры дапамозе патэнцыялаў можна звесці да 4 ураўненняў (скалярнага для <math>\varphi</math> і вектарнага для <math>\mathbf{A}</math>). Рашэнні гэтых ураўненняў для кропкавага зараду, які рухаецца адвольным чынам, называюцца [[патэнцыялы Ліенара — Віхерта|патэнцыяламі Ліенара — Віхерта]]<ref name="ReferenceA">Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — С. 215—218. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7</ref>. Можна ўвесці і іншыя [[каліброўка вектарнага патэнцыялу|каліброўкі]]. Так, для рашэння шэрагу задач зручнай аказваецца [[каліброўка вектарнага патэнцыялу|кулонаўская каліброўка]]: <center><math>\nabla\cdot\mathbf{A} = 0</math></center> У гэтым выпадку: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\Delta\phi = -4\pi\,\frac{\rho}{\varepsilon}</math> : <math>\square\mathbf{A} = -\frac{4\pi}{c}\,\mu\,\mathbf{j}_\bot</math> | : <math>\Delta\phi = -\frac{\rho}{\varepsilon\varepsilon_0}</math> : <math>\square\mathbf{A} = -\mu\mu_0\,\mathbf{j}_\bot,</math> |}, дзе <math>\mathbf{j}_\bot</math> — саленаідальная частка току (<math>\nabla\mathbf\cdot{j}_\bot=0</math>). Першае ўраўненне апісвае імгненнае (без запазнення) дзеянне кулонаўскай сілы, бо кулонаўская каліброўка неінварыянтная адносна [[пераўтварэнні Лорэнца|пераўтварэнняў Лорэнца]]. Пры гэтым энергію кулонаўскага ўзаемадзеяння можна аддзяліць ад астатніх узаемадзеянняў, што спрашчае квантаванне поля ў [[гамільтанава сістэма|гамільтанавым фармалізме]]<ref>{{Кніга|аўтар =Гинзбург В. Л.|загаловак = Теоретическая физика и астрофизика |месца = М.|выдавецтва =Наука |год = 1981|старонак =503|старонкі =12}}</ref>. Вектарны патэнцыял іграе вялікую ролю ў электрадынаміцы і ў [[Квантавая тэорыя поля|квантавай тэорыі поля]], аднак для даследавання працэсаў распаўсюджвання электрамагнітных хваль пры адсутнасці токаў і зарадаў яго ўвядзенне часта не прыводзіць да спрашчэння сістэмы, а зводзіцца да простай замены вектараў электрычнага і магнітнага поля на іншы аналагічны вектар, які апісваецца тымі ж ураўненнямі. Так, для гарманічных палёў вектарны патэнцыял будзе проста прапарцыянальны электрычнаму полю (скалярны патэнцыял пры гэтым можна прыняць роўным нулю). === Вектары Герца === * У [[1887]] годзе [[Генрых Герц]] прапанаваў замест непасрэднага рашэння '''ўраўненняў Максвела''' для двух вектарных функцый электрычнага і магнітнага палёў або скалярнага і вектарнага патэнцыялаў перайсці да новай адзінай вектарнай функцыі, якая цяпер носіць назву ''электрычнага вектара Герца'' <math>{\mathbf\Pi}^e</math> і дазваляе ў некаторых выпадках спрасціць рашэнне электрадынамічных задач, зводзячы іх да рашэння скалярнага хвалевага ўраўнення. {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\varphi=-\nabla\cdot\mathbf{\Pi}^e,</math> : <math>\mathbf{A}=\frac{\varepsilon\mu}{c}\frac{\partial\mathbf{\Pi}^e}{\partial t},</math> | : <math>\varphi=-\nabla\cdot\mathbf{\Pi}^e,</math> : <math>\mathbf{A}=\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial \mathbf{\Pi}^e}{\partial t},</math> |- | : <math>\mathbf {E}^e = \nabla(\nabla\cdot \mathbf{\Pi}^e) - \frac{\mu\varepsilon}{c^2} \frac{\partial^2 \mathbf{\Pi}^e}{\partial t^2},</math> : <math>\mathbf {B}^e = \frac{\mu\varepsilon}{c} \nabla\times \frac{\partial \mathbf{\Pi}^e}{\partial t}.</math> | : <math>\mathbf {E}^e = \nabla(\nabla\cdot \mathbf{\Pi}^e) - \frac{\mu\varepsilon}{c^2} \frac{\partial^2 \mathbf{\Pi}^e}{\partial t^2},</math> : <math>\mathbf {B}^e = \frac{\mu\varepsilon}{c^2} \nabla\times \frac{\partial \mathbf{\Pi}^e}{\partial t}.</math> |} Заўважым, што скалярны <math>\varphi</math> і вектарны <math>\mathbf{A}</math> патэнцыялы, выражаныя праз вектар Герца, аўтаматычна задавальняюць [[каліброўка вектарнага патэнцыялу|калібравальнай умове Лорэнца]]. Вектар Герца ўлічвае ўсе палі, звязаныя са свабоднымі зарадамі і іх токамі. Падстаўляючы выразы для палёў праз электрычны вектар у два апошнія ўраўненні Максвела, можна атрымаць<ref>Стрэттон Дж. А. Теория электромагнетизма. — М.-Л.: ГИТТЛ, 1948. — С. 37-40. — 539 с. — 8000 экз.</ref><ref>''Essex E. A.'' Hertz vector potentials of electromagnetic theory. — [[American Journal of Physics]]. — 45. — 1977. — 1099—1101.</ref>: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\Delta \mathbf {\Pi}^e - \frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial^2{\mathbf {\Pi}^e}}{\partial t^2} =- \frac{4\pi}{\varepsilon}\mathbf{P}_f ,</math> : <math>\Delta \mathbf {\Pi}^e - \frac{\mu}{c^2}\frac{\partial^2{\mathbf {\Pi}^e}}{\partial t^2} =- \frac{4\pi}{\varepsilon} \left[\mathbf {P}+\mathbf{P}_f\right].</math> | : <math>\Delta \mathbf {\Pi}^e - \frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial^2{\mathbf {\Pi}^e}}{\partial t^2} =- \frac{1}{\varepsilon\varepsilon_0}\mathbf {P}_f,</math> : <math>\Delta \mathbf {\Pi}^e - \frac{\mu}{c^2}\frac{\partial^2{\mathbf {\Pi}^e}}{\partial t^2} =- \frac{1}{\varepsilon\varepsilon_0} \left[\mathbf {P}+\mathbf {P}_f\right].</math> |} Тут уведзены вектар палярызацыі свабодных зарадаў і токаў: <center><math>\mathbf j_f = \frac{\partial }{\partial t} {\mathbf P}_f,~~~~~~~~~~~~~~~~ \rho_f = - \nabla\cdot {\mathbf P}_f,</math></center> (пры гэтым ураўненне непарыўнасці для зараду выконваецца аўтаматычна). Такім чынам, электрычны вектар Герца вызначаецца хвалевымі ўраўненнямі, у правай частцы якіх стаіць палярызавальнасць, абумоўленая свабоднымі, альбо свабоднымі і звязанымі зарадамі, г. зн. электрычнымі дыпольнымі момантамі. * У [[1901]] годзе парны электрычнаму вектару Герца магнітны вектар, які таксама традыцыйна называюць іменем Герца, увёў італьянскі фізік [[Аўгуста Рыгі]]<ref>A. Nisbet, «Hertzian electromagnetic potentials and associated gauge transformations», Proc. of the Royal Soc. of London. Ser. A., 231, #1185, 250—263, 1955.</ref>. {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\varphi=0,</math> : <math>\mathbf{A}=\nabla\times\mathbf{\Pi}^m,</math> | : <math>\varphi=0,</math> : <math>\mathbf{A}=\frac{1}{c}\nabla\times\mathbf{\Pi}^m,</math> |- | : <math>\mathbf {D}^m = -\frac{\varepsilon\mu}{c} \nabla\times \frac{\partial \mathbf{\Pi}^m}{\partial t},</math> : <math>\mathbf {H}^m = \nabla\times[\nabla\times \mathbf{\Pi}^m] .</math> | : <math>\mathbf {D}^m = -\frac{\varepsilon\mu}{c^2} \nabla\times \frac{\partial \mathbf{\Pi}^m}{\partial t},</math> : <math>\mathbf {H}^m = \nabla\times[\nabla\times \mathbf{\Pi}^m] .</math> |} А раз палі, якія апісваюцца магнітным вектарам Герца, не залежаць ад свабодных зарадаў і токаў, а [[магнітны манаполь|магнітныя манаполі]] не выяўлены, то патэнцыялы задавальняюць каліброўцы Лорэнца ў выраджаным выглядзе — так званай [[каліброўка вектарнага патэнцыялу|кулонаўскай каліброўцы]] (<math>\varphi=0</math>, <math>\nabla\cdot\mathbf{A}=0</math>). Аналагічным чынам можна атрымаць ураўненні для магнітнага патэнцыялу Герца, падстаўляючы выражаныя праз яго палі ў трэцяе і чацвёртае ўраўненні Максвела без току: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\Delta \mathbf {\Pi}^m - \frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial^2{\mathbf {\Pi}^m}}{\partial t^2} = 0,</math> : <math>\Delta \mathbf {\Pi}^m - \frac{\varepsilon}{c^2}\frac{\partial^2{\mathbf {\Pi}^m}}{\partial t^2} =- \frac{4\pi}{\mu} \mathbf {M} .</math> | : <math>\Delta \mathbf {\Pi}^m - \frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial^2{\mathbf {\Pi}^m}}{\partial t^2} =0,</math> : <math>\Delta \mathbf {\Pi}^m - \frac{\varepsilon}{c^2}\frac{\partial^2{\mathbf {\Pi}^m}}{\partial t^2} =- \frac{1}{\mu} \mathbf {M}.</math> |} Дзеянне вонкавых магнітных палёў, звязаных са знешнімі крыніцамі, можна ўлічыць, па аналогіі з электрычным вектарам Герца, увядзеннем у правыя часткі дадатковай магнітнай палярызацыі <math>\mathbf {M}_f</math>. Такім чынам, вылучаецца два тыпы электрамагнітных палёў, якія выражаюцца праз электрычны і магнітны патэнцыялы Герца, а адвольнае поле можна прадставіць у выглядзе сумы такіх палёў. Палі, якія выражаюцца праз электрычны вектар Герца, носяць назву палёў электрычнага тыпу або папярочна-магнітных <nowiki>(TM)</nowiki> палёў, бо магнітнае поле для іх артаганальнае кірунку вектара Герца. Адпаведна, палі, якія выражаюцца праз магнітны вектар Герца, называюць палямі магнітнага тыпу або папярочна-электрычнымі палямі <nowiki>(TE)</nowiki>, электрычнае поле ў якіх артаганальнае спараджаючаму вектару Герца. Палі TM можна прадставіць як палі, якія спараджаюцца размеркаванымі ў прасторы электрычнымі дыполямі, а палі TE, адпаведна, магнітнымі. Вектарныя патэнцыялы Герца, у сваю чаргу, у многіх выпадках можна выразіць праз скалярныя патэнцыялы. === Патэнцыялы Дэбая === У электрадынаміцы шырока выкарыстоўваюцца скалярныя патэнцыялы, прапанаваныя [[Петэр Іозеф Вільгельм Дэбай|Дэбаем]]<ref>{{артыкул|аўтар=P. Debye|загаловак=Der Lichtdruck auf Kugeln von beliebigem Material|мова=de|выданне=[[Annalen der Physik]]|год=1909|том=30|старонкі=57—136}}</ref>. Хвалевае ўраўненне ўяўляе сабой сістэму трох звязаных скалярных ураўненняў, якія распадаюцца на тры скалярных ураўненні Гельмгольца толькі ў [[Прамавугольная сістэма каардынат|дэкартавай сістэме каардынат]]. Дзеля зручнасці пошуку рашэнняў, адпаведных межавым ўмовам, пажадана выбіраць каардынатныя сістэмы, каардынатныя паверхні якіх блізкія або супадаюць з паверхнямі меж. Адзін з падыходаў да рашэння вектарнага ўраўнення Гельмгольца заключаецца ва ўвядзенні скалярных функцый <math>\psi\,</math>, якія задавальняюць скалярнае хвалевае ўраўненне Гельмгольца, і праз якія затым можна выразіць вектарныя палі<ref>Стрэттон Дж. А. Теория электромагнетизма. — М.-Л.: ГИТТЛ, 1948. — С. 345—348. — 539 с. — 8000 экз.</ref>: : <math>\nabla^2 {\psi}+ k^2 \psi=0. </math> : <math>{\mathbf M}_\psi=\nabla\times ({\mathbf f}\psi),</math> : <math>{\mathbf N}_\psi = \frac{1}{k}\nabla\times\nabla \times({\mathbf f}\psi),</math> : <math>{\mathbf L}_\psi=\nabla\psi.</math> Тут <math>\mathbf f</math> — некаторая вектарная функцыя каардынат. Вектар <math>{\mathbf L}_\psi</math>, апісвае патэнцыяльную частку поля і яго можна прыняць роўным нулю пры адсутнасці свабодных зарадаў. Калі для некаторай артаганальнай каардынатнай сістэмы існуе функцыя <math>{\mathbf f}({\mathbf r})</math>, прапарцыянальная каардынатнаму вектару, то адвольнае [[вектарнае поле]], якое адпавядае вектарнаму ўраўненню Гельмгольца ў гэтай сістэме, можна прадставіць у выглядзе сумы вектарных функцый, прапарцыянальных вектарам <math>{\mathbf M}_\psi</math> і <math>{\mathbf N}_\psi</math>. Як вынікае з ураўненняў Максвела, электрычнаму полю, прапарцыянальнаму <math>{\mathbf M}_\psi</math>, адпавядае магнітнае поле тыпу <math>{\mathbf N}_\psi</math> і наадварот. Пры гэтым вектарныя патэнцыялы <math>{\mathbf f}\psi</math> адпавядаюць вектарам Герца. У гэтым выпадку поле, прапарцыянальнае <math>{\mathbf M}_\psi</math>, [[нармаль]]нае вектару <math>{\mathbf f}</math>, таму яго кампаненты з’яўляюцца тангенцыяльнымі да адпаведнай <math>{\mathbf f}</math> каардынатнай паверхні. Калі межы ў задачы, што рашаецца, супадаюць з адной з такіх каардынатных паверхняў, то задавальненне межавых ўмоў істотна спрашчаецца. Такое прадстаўленне магчыма толькі для абмежавага мноства артаганальных каардынатных сістэм<ref>{{артыкул|аўтар=R. Janaswamy|загаловак=A note on the {TE/TM} decomposition of electromagnetic fields in three dimensional homogeneous space|мова=en|выданне=[[IEEE Transactions on Antennas and Propagation]]|год=2004|том=52|старонкі=2474—2476}}</ref>. У [[прамавугольная сістэма каардынат|дэкартавай сістэме каардынат]] у якасці вектара <math>{\mathbf f}</math> можа выступаць любы каардынатны вектар. Адпаведныя рашэнні ўяўляюць сабой плоскія хвалі. Для [[цыліндрычная сістэма каардынат|цыліндрычнай сістэмы каардынат]] <math>{\mathbf f}={\mathbf i}_z</math>, для [[Сферычная сістэма каардынат|сферычнай]] <math>{\mathbf f}={\mathbf r}</math>. Акрамя таго, такое прадстаўленне магчыма ў канічнай, а таксама адносна восі <math>z</math> ў [[Цыліндрычныя парабалічныя каардынаты|парабалічнай]] і [[Эліптычныя каардынаты|эліптычнай]] цыліндрычных сістэмах каардынат. === Вектары Рымана — Зільберштэйна === Калі ўвесці [[Камплексны лік|камплексны]] вектар Рымана — Зільберштэйна <math>\mathbf F</math> і камплексна спалучаны яму вектар <math>\mathbf F^*</math><ref>{{артыкул|аўтар=L. Silberstein|загаловак=Electromagnetische Grundgleichungen in bivectorieller Behandlung|мова=de|выданне=[[Annalen der Physik]]|год=1907|том=22|старонкі=579}}</ref><ref name="Birula">{{артыкул|аўтар=I. Bialynicky-Birula|загаловак=Photon wave function|мова=en|выданне=[[Progress in Optics]]|год=1996|том=36|старонкі=245—294}}</ref><ref>Стрэттон Дж. А. Теория электромагнетизма. — М.-Л.: ГИТТЛ, 1948. — С. 40—42. — 539 с. — 8000 экз.</ref>: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf F=\frac{1}{\sqrt{8\pi}}\left[\sqrt{\epsilon}\mathbf E+i\sqrt{\mu}\mathbf H\right],</math> | : <math>\mathbf F=\frac{1}{\sqrt{2}}\left[\sqrt{\varepsilon\varepsilon_0}\mathbf E+i\sqrt{\mu\mu_0}\mathbf H\right],</math> <!---------------- |- | : <math>\mathbf F^*=\frac{1}{\sqrt{8\pi}}\left[\sqrt{\epsilon}\mathbf E-i\sqrt{\mu}\mathbf H\right],</math> : <math>\mathbf E=\frac{\sqrt{2\pi}}{\sqrt{\varepsilon}}\left[\mathbf F+\mathbf F^*\right],</math> : <math>\mathbf H=-\frac{i\sqrt{2\pi}}{\sqrt{\mu}}\left[\mathbf F-\mathbf F^*\right],</math> | : <math>\mathbf F^*=\frac{1}{\sqrt{2}}\left[\sqrt{\varepsilon\varepsilon_0}\mathbf E-i\sqrt{\mu\mu_0}\mathbf H\right],</math> : <math>\mathbf E=\frac{1}{\sqrt{2\varepsilon\varepsilon_0}}\left[\mathbf F+\mathbf F^*\right],</math> : <math>\mathbf H=-\frac{i}{\sqrt{2\mu\mu_0}}\left[\mathbf F-\mathbf F^*\right],</math> ----------------> |} то ўраўненні Максвелла зводзяцца да двух: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\nabla\cdot \mathbf{F}=\sqrt{\frac{2\pi}{\varepsilon}}\rho,</math> : <math>\nabla\times \mathbf{F}=i\sqrt{2\pi\mu}\mathbf{j}+i\frac{\sqrt{\varepsilon\mu}}{c}\frac{\partial \mathbf F}{\partial t}.</math> | : <math>\nabla\cdot \mathbf{F}=\sqrt{\frac{1}{2\varepsilon\varepsilon_0}}\rho,</math> : <math>\nabla\times \mathbf{F}=i\sqrt{\frac{\mu\mu_0}{2}}\mathbf{j}+i\frac{\sqrt{\varepsilon\mu}}{c}\frac{\partial \mathbf F}{\partial t}.</math> |} Пры адсутнасці іншых зарадаў і токаў застаецца толькі другое ўраўненне (першае з-за роўнасці [[дывергенцыя, матэматыка|дывергенцыі]] [[ротар, матэматыка|ротара]] нулю ў гэтым выпадку задавальняецца аўтаматычна з дакладнасцю да незалежнай ад часу кампаненты): <center> <math>\nabla\times \mathbf F= i\frac{\sqrt{\varepsilon\mu}}{c}\frac{\partial \mathbf F}{\partial t}.</math> </center> У адрозненне ад хвалевага ўраўнення, якое атрымліваецца ў гэтым выпадку для вектараў поля або патэнцыялу, апошняе вектарнае дыферэнцыяльнае ўраўненне мае першы, а не другі парадак і таму ў шэрагу выпадкаў можа быць прасцейшым для рашэння. Для гарманічнага поля з залежнасцю <math>\mathbf F= \mathbf F^\pm e^{\pm i\omega t}</math> вектар <math>\mathbf F</math> з’яўляецца [[уласны вектар|уласным вектарам]] аператара [[ротар, матэматыка|ротара]]: <center> <math>\nabla\times\mathbf F^\pm=\mp k\mathbf F^\pm.</math> </center> Пры выбранай нарміроўцы <math>\mathbf F</math> мае сэнс [[камплексная амплітуда|камплекснай амплітуды]] электрамагнітнага поля, а яго квадрат модуля <center> <math>w=|\mathbf F|^2\equiv\mathbf F^*\mathbf F=w_E+w_H</math> </center> мае сэнс шчыльнасці энергіі поля. [[Вектар Пойнтынга]]: <center> <math>\mathbf S=-\frac{ic}{\sqrt{\varepsilon\mu}}{\mathbf F}^*\times{\mathbf F}.</math> </center> Вектары <math>\mathbf F</math> і <math>\mathbf F^*</math> можна інтэрпрэтаваць як [[хвалевая функцыя|хвалевыя функцыі]] цыркулярна палярызаваных [[фатон]]аў<ref name="Birula"/>. == Каварыянтная фармулёўка == З сучаснага пункту гледжання, чатырохмерная каварыянтная фармулёўка электрадынамікі, і ў прыватнасці — запіс ураўненняў Максвела ў такім выглядзе, з’яўляецца фізічна найбольш фундаментальнай. Практычна яна прыводзіць, акрамя відавочнай каварыянтнасці, да значна большай кампактнасці ўраўненняў, а значыць пэўнай прыгажосці і ў шэрагу выпадкаў зручнасці, і больш арганічна і прама ўключае ў сябе адзінства [[Электрамагнітнае поле|электрамагнітнага поля]]. Пад каварыянтнай фармулёўкай разумеюць два прама і непасрэдна звязаныя варыянты, якія, аднак, адрозніваюцца: [[Лорэнц-каварыянтнасць|Лорэнц-каварыянтная]] фармулёўка ў плоскай [[Прастора-час|прасторы-часе]] [[Прастора Мінкоўскага|Мінкоўскага]] і [[агульная каварыянтнасць|агульнакаварыянтная]] фармулёўка для агульнага выпадку скрыўлення прасторы-часу (якая звычайна разглядаецца ў кантэксце [[Агульная тэорыя адноснасці|агульнай тэорыі адноснасці]]). Другі варыянт адрозніваецца ад першага тым, што [[метрычны тэнзар|метрыка]] прасторы-часу ў ім не сталая (што можа азначаць як прысутнасць [[Гравітацыя|гравітацыі]], так і проста выкарыстанне шырэйшага класа каардынат, напрыклад, адпаведных неінерцыяльным [[Сістэма адліку|сістэмам адліку]]), і шмат у чым зводзіцца да замены звычайных вытворных па (чатырохмерных) каардынатах на [[каварыянтная вытворная|каварыянтныя вытворныя]] (у значнай частцы выпадкаў гэта зводзіцца да механічнай замены першых на другія). Акрамя іншага, другі варыянт дазваляе даследаваць узаемадзеянне электрамагнітнага поля з гравітацыяй. * Ніжэй спачатку разгледжаны (як больш просты) першы варыянт — варыянт лорэнц-каварыянтнай фармулёўкі ў плоскай прасторы-часе. === Чатырохмерныя вектары === Пры каварыянтным запісе ўраўненняў электрадынамікі ажыццяўляецца пераход ад трохмерных вектараў і скаляраў да чатырохмерных вектараў ([[4-вектар]]ы). Незалежна ад [[Сістэма адзінак|сістэмы адзінак]], чатырохмерныя каардынаты (4-вектар каардынат, у кампаненты якога ўваходзяць час і трохмерныя прасторавыя каардынаты), вытворная па гэтых каардынатах (4-вытворная) і [[шчыльнасць току]] вызначаюцца наступным чынам{{efn|Тут і ніжэй выкарыстоўваюцца найбольш ужывальныя ў сучаснай літаратуры пагадненні (аб нумарацыі каардынат, сігнатуры метрыкі т.п.), якія наогул кажучы могуць быць выбраны і трохі іначай, што сустракаецца ў літаратуры.}}: <center><math>x^\alpha=(ct, ~\mathbf{r})=(ct,x,y,z), </math></center> <center> <math>\partial_\alpha=\frac{\partial }{\partial x^\alpha}=\Bigl(\frac{1}{c}\,\frac{\partial}{\partial t}, ~\nabla\Bigr)=\Bigl(\frac{1}{c}\,\frac{\partial}{\partial t},\frac{\partial}{\partial x},\frac{\partial}{\partial y},\frac{\partial}{\partial z}\Bigr),</math></center> <center><math>j^\alpha=\rho \frac{dx^\alpha}{dt}=(c\rho, ~\mathbf{j})=(c\rho,j_x,j_y,j_z). </math></center> Індэкс 4-вектара прымае значэнні <math>\alpha=0,1,2,3\ </math>. У кампанентным запісе вектара спачатку ідзе нулявая кампанента, затым — прасторавыя. Напрыклад, час роўны <math>t=x^0/c\ </math>, а шчыльнасць зараду <math>\rho=j^0/c\ </math>. У выніку гэтых азначэнняў, [[закон захавання зараду]] ў каварыянтнай форме прымае наступны выгляд: <center> <math>\partial_\alpha j^\alpha=0. </math> </center> Тут выкарыстоўваецца наступнае правіла ([[правіла Эйнштэйна]]): калі індэкс паўтараецца, то ў формуле маецца на ўвазе сумаванне ад 0 да 3. {{Hider| title = ''Прыклад'' | content = <!-------------------------------------------------------------------------------------> Прыведзенае вышэй ураўненне з'яўляецца кампактным запісам ураўнення непарыўнасці: <center> <math>\partial_0 j^0+\partial_1 j^1+\partial_2 j^2+\partial_3 j^3= \frac{\partial \rho}{\partial t}+\nabla\mathbf{j}=0. </math> </center> <!-------------------------------------------------------------------------------------> |frame-style = border: 1px solid rgb(200,200,200); | title-style = color: black; background-color: rgb(255,255,221); font-weight: bold; text-align: left;| content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; | hidden=1 }} Увядзем 4-вектар патэнцыялу, які мае ў сістэмах [[СГС]] і [[СІ]] наступныя кампаненты: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>A^\alpha = (\varphi, ~~\mathbf{A})</math> : <math>A_\alpha = (\varphi, -\mathbf{A})</math> | : <math>A^\alpha = (\varphi/c, ~~\mathbf{A})</math> : <math>A_\alpha = (\varphi/c, -\mathbf{A})</math> |} Пры каварыянтным запісе мае значэнне, дзе стаіць індэкс у 4-вектара. Калі індэкс знаходзіцца ўнізе, то такі вектар называецца каварыянтным вектарам (або кавектарам), і яго прасторавыя кампаненты маюць адваротны знак у параўнанні з кампанентамі 4-вектара. Узняцце і апусканне індэксаў праводзіцца пры дапамозе [[метрычны тэнзар|метрычнага тэнзара]] <math>A_\alpha=g_{\alpha\beta}A^\beta\ </math>, які ў чатырохмернай [[прастора Мінкоўскага|прасторы Мінкоўскага]] мае дыяганальны выгляд з сігнатурай:<math>g_{\alpha\beta}=g^{\alpha\beta}={\rm diag}(1,-1,-1,-1)\ </math>. З дапамогай такога вызначэння 4-вектара патэнцыялу, калібравальную ўмову Лорэнца ў каварыянтнай форме можна запісаць наступным чынам: <center> <math>\partial_\alpha A^\alpha=0. </math> </center> Калі гэта ўмова выконваецца, то ўраўненні Максвела для патэнцыялаў у вакууме пры наяўнасці зарадаў і токаў прымаюць выгляд: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\partial^2 A^\alpha = \frac{4\pi}{c}\,j^\alpha</math> | : <math>\partial^2 A^\alpha = \mu_0\,j^\alpha</math>, |} дзе <math>\partial^2</math> — [[аператар Даламбера]] з адваротным знакам: <center> <math>\partial^2 = \partial_\alpha\partial^\alpha = -\square = \frac{1}{c^2} \frac{\partial^2}{\partial t^2} - \Delta. </math> </center> Нулявая кампанента ўраўненняў Максвела для 4-вектара патэнцыялу адпавядае ўраўненню для <math>\varphi</math>, а прасторавая — для <math>\mathbf{A}</math>. === Тэнзар электрамагнітнага поля === Вызначым каварыянтны тэнзар электрамагнітнага поля пры дапамозе вытворнай ад 4-вектара патэнцыялу<ref>Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — С. 88-90. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7</ref><ref>Müller-Kirsten H. J. W. Electrodynamics: An Introduction Including Quantum Effects. — Singapore: World Scientific, 2004. — P. 398,399. — 522 p. — ISBN 981-238-807-9</ref>: <center><math>F_{\alpha\beta}=\partial_\alpha A_\beta - \partial_\beta A_\alpha.</math></center> Яўна гэты антысіметрычны тэнзар (<math>F_{\alpha\beta} =-F_{\beta\alpha}\ </math>) можна прадставіць у наступным выглядзе: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>F_{\alpha\beta}=\left(\begin{matrix} 0 & E_x & E_y & E_z \\ -E_x & 0 & -B_z & B_y \\ -E_y & B_z & 0 & -B_x \\ -E_z & -B_y & B_x & 0 \end{matrix}\right),</math> | : <math>F_{\alpha\beta}=\left(\begin{matrix} 0 & E_x/c & E_y/c & E_z/c \\ -E_x/c & 0 & -B_z & B_y \\ -E_y/c & B_z & 0 & -B_x \\ -E_z/c & -B_y & B_x & 0 \end{matrix}\right).</math> |} Часавыя кампаненты тэнзара складаюцца з кампанент [[Напружанасць электрычнага поля|напружанасці электрычнага поля]], а прасторавыя — магнітнага, што можна запісаць наступным чынам: <math>F_{\alpha\beta}=(\mathbf{E},\mathbf{B})</math>. У тэнзары электрамагнітнага поля з верхнімі індэксамі змяняецца знак у нулявых кампанент (гэта значыць перад кампанентамі электрычнага поля): <math>F^{\alpha\beta}=(-\mathbf{E},\mathbf{B})</math>. Выкарыстоўваючы азначэнне тэнзара электрамагнітнага поля, нескладана праверыць выкананне наступнай тоеснасці: <center><math>\partial_\alpha F_{\beta \gamma}+\partial_\beta F_{\gamma\alpha}+\partial_\gamma F_{\alpha \beta}=0.</math></center> Яго можна перапісаць ў кампактнейшым выглядзе, увёўшы дуальны тэнзар электрамагнітнага поля: <center><math>\partial_\alpha \tilde{F}^{\alpha \beta} = 0, \qquad \tilde{F}^{\alpha \beta} =\frac{1}{2}\epsilon^{\alpha\beta\gamma\delta}\, F_{\gamma\delta},</math></center> дзе <math>\epsilon^{\alpha\beta\gamma\delta}\ </math> — антысіметрычны [[сімвал Леві-Чывіты]] (<math>\epsilon^{0123}=1\ </math>). Гэта ўраўненне з’яўляецца каварыянтным запісам закона Гауса для магнітнага поля і закона электрамагнітнай індукцыі Фарадэя. Кампаненты дуальнага тэнзара <math>\tilde{F}_{\alpha\beta}</math> атрымліваюцца з тэнзара <math>F_{\alpha\beta}\,</math>, у выніку перастаноўкі электрычнага і магнітнага палёў<ref>Müller-Kirsten H. J. W. Electrodynamics: An Introduction Including Quantum Effects. — Singapore: World Scientific, 2004. — P. 399. — 522 p. — ISBN 981-238-807-9</ref>: <math>\tilde{F}_{\alpha\beta}=(\mathbf{B},-\mathbf{E})</math>, <math>\tilde{F}^{\alpha\beta}=(-\mathbf{B},-\mathbf{E})</math>. Поўная сістэма ўраўненняў Максвела ў каварыянтнай форме мае выгляд: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\partial_\alpha \tilde{F}^{\alpha \beta} = 0</math> : <math>\partial_\alpha F^{\alpha \beta}=\frac{4\pi}{c}j^\beta,</math> | : <math>\partial_\alpha \tilde{F}^{\alpha \beta} = 0</math> : <math>\partial_\alpha F^{\alpha \beta}=\mu_0\,j^\beta.</math> |} Па індэксу <math>\alpha\ </math>, які ўваходзіць у формулу двойчы, праводзіцца сумаванне ад 0 да 3, а ў правай частцы другога ўраўнення знаходзіцца 4-вектар току. Нулявая кампанента гэтага ўраўнення адпавядае закону Гауса, а прасторавыя — закону Ампера — Максвела. Пры дапамозе тэнзара электрамагнітнага поля можна атрымаць законы пераўтварэнняў кампанент электрычнага і магнітнага палёў пры іх вымярэнні адносна розных [[інерцыяльная сістэма адліку|інерцыяльных сістэм адліку]]<ref>Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — С. 90-91. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7</ref><ref>Müller-Kirsten H. J. W. Electrodynamics: An Introduction Including Quantum Effects. — Singapore: World Scientific, 2004. — P. 403. — 522 p. — ISBN 981-238-807-9</ref>: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math> E'_y = \gamma\, \left(E_y - {u \over c} \,B_z\right),~~~ E'_z = \gamma\,\left(E_z + {u \over c} \,B_y\right),</math> : <math> B'_y = \gamma\,\left(B_y + {u \over c}\, E_z\right),~~~ B'_z = \gamma\,\left(B_z - {u \over c} \,E_y\right),</math> | : <math>E'_y = \gamma\,(E_y - u \,B_z),~~~ E'_z = \gamma\,(E_z + u \, B_y),</math> : <math>B'_y = \gamma\,\left(B_y + {u \over c^2}\,E_z\right),~~ B'_z = \gamma\,\left(B_z - {u \over c^2}\,E_y\right),</math> |} дзе «штрыхаваныя» велічыні вымяраюцца адносна [[Сістэма адліку|сістэмы адліку]], якая рухаецца ўздоўж восі <math>x\,</math>, з хуткасцю <math>u\,</math>, адносна сістэмы, у якой вымяраюцца «не штрыхаваныя» кампаненты палёў, а <math>\gamma=1/\sqrt{1-u^2/c^2}</math> — [[Лорэнц-фактар|множнік ​​Лорэнца]]. Кампаненты палёў уздоўж напрамку адноснага руху інерцыяльных сістэм адліку застаюцца нязменнымі: <math>E'_x = E_x,~~B'_x = B_x</math>. Ураўненні Максвела ў [[вакуум]]е інварыянтныя адносна [[пераўтварэнні Лорэнца|пераўтварэнняў Лорэнца]]. Гэта паслужыла адным са штуршкоў да стварэння [[Спецыяльная тэорыя адноснасці|спецыяльнай тэорыі адноснасці]]. Электрычнае і магнітнае палі розным чынам змяняюцца пры інверсіі восей прасторавай сістэмы каардынат. Электрычнае поле з’яўляецца палярным вектарам, а магнітнае — аксіяльным вектарам. Можна пабудаваць дзве інварыянтныя адносна пераўтварэнняў Лорэнца велічыні: <center> <math>F_{\alpha\beta}F^{\alpha\beta}=\mathrm{inv} \qquad \varepsilon^{\alpha\beta\gamma\delta}F_{\alpha\beta}F_{\gamma\delta}=\mathrm{inv}.</math> </center> Першы інварыянт з’яўляецца [[скаляр]]ам, а другі — [[псеўдаскаляр]]ам, гэта значыць змяняе свой ​​знак пры інверсіі каардынатных восей. === Лагранжыян === [[Дзеянне (фізічная велічыня)|Дзеянне]] <math>S\ </math> і [[лагранжыян]] (функцыя Лагранжа) <math>L\ </math> для пробнага зараду, які рухаецца ў вонкавым электрамагнітным полі ў сістэме [[СГС]] і [[СІ]] маюць выгляд<ref>Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — С. 70-73. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7</ref><ref name="ReferenceB">Müller-Kirsten H. J. W. Electrodynamics: An Introduction Including Quantum Effects. — Singapore: World Scientific, 2004. — P. 428. — 522 p. — ISBN 981-238-807-9</ref>: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>S = \int(-mc\,ds ~-~ \frac{q}{c} \,A_\alpha\, dx^\alpha)</math> : <math>L= - mc^2\sqrt{1-\frac{\mathbf{u^2}}{c^2}} + \frac{q}{c}\, \mathbf{A}\cdot\mathbf{u}-q\varphi</math> | : <math>S = \int(-mc\,ds ~-~ q \,A_\alpha\, dx^\alpha)</math> : <math>L= - mc^2\sqrt{1-\frac{\mathbf{u^2}}{c^2}} + q\, \mathbf{A}\cdot\mathbf{u}-q\varphi</math> |} дзе: * <math>m\ </math> — маса часціцы (у адзінках СІ — кг); * <math>\mathbf{u}</math> — яе хуткасць (у адзінках СІ — м/с); * <math>q\ </math> — зарад часціцы (у адзінках СІ — [[Кулон (адзінка вымярэння)|Кл]]); * <math>ds=\sqrt{dx_\alpha dx^\alpha}</math> — 4-х інтэрвал. Ураўненні руху зараду пад уздзеяннем [[Сіла Лорэнца|сілы Лорэнца]] ў каварыянтным запісе маюць выгляд: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>mc \frac{d^2x^\alpha}{ds^2} = \frac{q}{c}\, F^{\alpha\beta}\, \frac{dx_\beta}{ds}</math> | : <math>mc \frac{d^2x^\alpha}{ds^2} = q\, F^{\alpha\beta}\, \frac{dx_\beta}{ds}.</math> |} Ураўненні Максвела атрымліваюцца з [[прынцып найменшага дзеяння|прынцыпу найменшага дзеяння]], у якім дынамічнымі зменнымі з’яўляюцца 4-х патэнцыялы электрамагнітнага поля <math>A^\alpha\ </math>. Пры гэтым выкарыстоўваецца наступны каварыянтны выраз для [[Дзеянне (фізічная велічыня)|дзеяння]]<ref name="ReferenceB"/><ref>Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — С. 102. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7</ref>: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>S = -\frac{1}{16\pi c} \int F_{\alpha\beta}F^{\alpha\beta}\, d^4x - \frac{1}{c^2} \int A_\alpha\,j^\alpha\,d^4x</math> | : <math>S = -\frac{1}{4\mu_0} \int F_{\alpha\beta}F^{\alpha\beta}\, d^4x - \int A_\alpha\,j^\alpha\,d^4x,</math> |} дзе інтэграванне ажыццяўляецца па інварыянтным 4-аб’ёме <math>d^4x=c\,dt\,dv</math>. === Запіс пры дапамозе дыферэнцыяльных форм === {{Галоўны артыкул|Дыферэнцыяльныя формы ў электрамагнетызме}} Ураўненні Максвела ў каварыянтнай форме, як і вектарнае прадстаўленне ў трохмернай прасторы, можна запісаць у «бязіндэкснай форме». Для гэтага ўводзіцца аперацыя вонкавага здабытку <math>\wedge</math>, якая мае ўласцівасць антысіметрычнасці <math>\mathrm{d}x^\alpha\wedge \mathrm{d}x^\beta=-\mathrm{d}x^\beta\wedge \mathrm{d}x^\alpha</math>. Вонкавы здабытак дазваляе запісваць згорнутыя па ўсіх індэксах выразы з антысіметрычнымі тэнзарамі, такімі як <math>F_{\alpha\beta}\ </math>. Пры гэтым узнікаюць аб’екты, якія называюцца [[дыферэнцыяльная форма|дыферэнцыяльнымі формамі]] (ці проста формамі)<ref>''Болибрух А. А.'' [http://www.mccme.ru/dubna/2001/material/bol1.pdf Уравнения Максвелла и дифференциальные формы], МЦНМО, 2002.</ref>. 1-форма патэнцыялу поля вызначаецца наступным чынам (па індэксу <math>\alpha\ </math> — сума ад 0 да 3): <center> <math> \mathrm{A} = A_\alpha \mathrm{d}x^\alpha\ . </math> </center> З 1-формы, пры дапамозе аперацыі вокавага дыферэнцыявання <math>\mathrm{d}\ </math>, атрымліваецца 2-форма электрамагнітнага поля (ці 2-форма Фарадэя): <center> <math> \mathrm{F} = \mathrm{d}\,\mathrm{A} = \mathrm{d}A_\alpha \wedge \mathrm{d}x^\alpha = \partial_\beta A_\alpha ~\mathrm{d}x^\beta \wedge \mathrm{d}x^\alpha = \frac{1}{2} F_{\alpha\beta} ~\mathrm{d}x^\alpha\wedge \mathrm{d}x^\beta. </math> </center> Аперацыя вонкавага дыферэнцыявання мае ўласцівасць <math>\mathrm{d}^2=0\ </math>, што прыводзіць да закона Гауса для магнітнага поля і закону Фарадэя: <center> <math> \mathrm{d}\,\mathrm{F} = \mathrm{d}^2\,\mathrm{A} = \frac{1}{2}\,\partial_\gamma F_{\alpha\beta}\,\mathrm{d}x^\gamma \wedge \mathrm{d}x^\alpha \wedge \mathrm{d}x^\beta = \frac{1}{6}\,(\partial_\gamma F_{\alpha\beta}+\partial_\alpha F_{\beta\gamma}+\partial_\beta F_{\gamma\alpha})~ \mathrm{d}x^\alpha \wedge \mathrm{d}x^\beta \wedge \mathrm{d}x^\gamma = 0. </math> </center> Для запісу астатніх ураўненняў Максвела ўводзіцца дуальная да <math>\mathrm{F}\ </math> 2-форма <math>^*\mathrm{F}\ </math>, якая таксама называецца 2-формай Максвела<ref>Мизнер Ч., Торн К., Уилер Дж. Гравитация. — М.: Мир, 1977. — Т. 1. — С. 195,196. — 474 с.</ref>: <center> <math> ~^*\mathrm{F} = \frac{1}{2}\, \tilde{F}_{\alpha\beta} ~ \mathrm{d}x^\alpha \wedge \mathrm{d}x^\beta= \frac{1}{4}\, F^{\alpha\beta} \,\epsilon_{\alpha\beta\gamma\delta}~ \mathrm{d}x^\gamma \wedge \mathrm{d}x^\delta, </math> </center> і 3-форма току: <center> <math> ^*\mathrm{J} = -\frac{1}{3!}\,j^{\alpha} \,\epsilon_{\alpha\beta\gamma\delta}~ \mathrm{d}x^\beta \wedge \mathrm{d}x^\gamma \wedge \mathrm{d}x^\delta, </math> </center> дзе <math>\epsilon_{\alpha\beta\gamma\delta}\ </math> — абсалютны антысіметрычны [[сімвал Леві-Чывіты]] (<math>\epsilon_{0123}=-1\ </math>). Згортка з сімвалам Леві-Чывіты вонкавага здабытку дыферэнцыялаў называецца [[Зорка Ходжа|аператарам зоркі Ходжа]]. У гэтых абазначэннях ураўненні Максвелла ў сістэмах СГС і СІ прымаюць наступны выгляд<ref>Мизнер Ч., Торн К., Уилер Дж. Гравитация. — М.: Мир, 1977. — Т. 1. — С. 153—155. — 474 с.</ref>: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathrm{d}\,\mathrm{F}=0,</math> : <math>\mathrm{d}^*\mathrm{F}=\frac{4\pi}{c}\,^*\mathrm{J},</math> | : <math>\mathrm{d}\,\mathrm{F}=0,</math> : <math>\mathrm{d}^*\mathrm{F}=\mu_0\,^*\mathrm{J}.</math> |} {{Hider| title = ''Доказ'' | content = <!-------------------------------------------------------------------------------------> Каб паказаць эквівалентнасць гэтых ураўненняў ураўненням Максвела, неабходна запісаць іх у трохмернай вектарнай форме. У гэтым выпадку, у сістэме СГС, ток і 2-форма Максвела маюць выгляд: <center> <math> ^*\mathrm{J}=c\rho\mathrm{d}v-\mathbf{j}\mathrm{d}\mathbf{s}\wedge \mathrm{d}t\, c,~~~~~~~~~~~~~~~~~ ^*\mathrm{F}= \mathbf{E}\mathrm{d}\mathbf{s}-\mathbf{B}\mathrm{d}\mathbf{r} \wedge \mathrm{d}t\,c, </math> </center> дзе <math>\mathrm{d}v=\mathrm{d}x\wedge\mathrm{d}y\wedge\mathrm{d}z</math> — трохмерны аб'ём, а <math>\mathrm{d}\mathbf{s}=(\mathrm{d}y\wedge\mathrm{d}z,~\mathrm{d}z\wedge\mathrm{d}x, \mathrm{d}x\wedge\mathrm{d}y)</math> — вектар плошчы паверхні ў трохмернай прасторы. А раз: <center> <math> \mathrm{d}^*\mathrm{F}=(\nabla\mathbf{E})\mathrm{d}v +\Bigl( \frac{1}{c}\frac{\partial\mathbf{E}}{\partial t}- \nabla\times\mathbf{B}\Bigr) \mathrm{d}\mathbf{s} \wedge \mathrm{d}t\,c. </math> </center> то, з улікам ураўненняў Максвела ў дыферэнцыяльнай форме, атрымаем <math>^*\mathrm{J}\ </math>. <!-------------------------------------------------------------------------------------> |frame-style = border: 1px solid rgb(200,200,200); | title-style = color: black; background-color: rgb(255,255,221); font-weight: bold; text-align: left;| content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; | hidden=1 }} З улікам тоеснасці <math>\mathrm{d}^2=0\ </math>, апошняе ўраўненне Максвела, запісанае пры дапамозе дыферэнцыяльных форм, адразу прыводзіць да [[ураўненне непарыўнасці|ураўнення непарыўнасці]] ([[закон захавання зараду|закону захавання зараду]]) : <center> <math> \mathrm{d}^*\mathrm{J}=0\ . </math> </center> У такой форме ўраўненні Максвела застаюцца справядлівымі і на адвольнай 4-мернай мнагастайнасці, напрыклад, у скрыўленнай прасторы-часе [[Агульная тэорыя адноснасці|агульнай тэорыі адноснасці]]. У гэтым выпадку, у суадносінах дадаткова з’яўляецца [[Вызначнік (алгебра)|вызначнік]] метрычнага тэнзара <math>g</math>. Напрыклад, для току і вонкавага дыферэнцыявання: <center> <math> ^*\mathrm{J} = -\frac{1}{3!}\,j^{\alpha} \sqrt{-g}\,\epsilon_{\alpha\beta\gamma\delta}~ \mathrm{d}x^\beta \wedge \mathrm{d}x^\gamma \wedge \mathrm{d}x^\delta, ~~~~~~~~~~~~~~ \mathrm{d}^*\mathrm{F} = \frac{1}{4}\,F^{\alpha\beta}_{~~;\alpha}\sqrt{-g}\,\epsilon_{\beta\gamma\delta\eta}~ \mathrm{d}x^\gamma \wedge \mathrm{d}x^\delta \wedge \mathrm{d}x^\eta. </math> </center> === Агульнакаварыянтны запіс у кампанентах === На адвольнай 4-мернай мнагастайнасці, гэта значыць, у агульным выпадку яна можа ўключаць і [[Прастора-час|прастору-час]] ненулявое крывізны (а таксама адвольных чатырохмерных каардынат, уключаючы выпадкі неінерцыяльных сістэм адліку) [[электрадынаміка]] можа быць сфармулявана і ў звычайных індэксных абазначэннях. У асноўным рэцэпт пераходу ад выпадку нулявой крывізны прасторы-часу і лорэнцавых сістэм адліку ў ім, падрабязна апісанага вышэй, да агульнага выпадку заключаецца ў замене звычайных вытворных па каардынатах на [[каварыянтная вытворная|каварыянтныя вытворныя]], ўлік таго, што метрыка ў гэтым выпадку не сталая і не мае спецыяльнага лорэнцавага выгляду (гэта значыць практычна адвольная), а таксама пры інтэграванні — напрыклад, пры запісе [[Дзеянне (фізічная велічыня)|дзеяння]] — ўлік таго, што метрыка ўваходзіць у элемент аб’ёму (праз множнік <math>\sqrt{-g}</math> — корань з мінус вызначніка метрыкі). == Спінарная фармулёўка == Ураўненні Максвелла можна запісаць у [[спінар]]най форме: <math>\partial_{\lambda \dot \sigma} f_{\dot \mu}^{\dot \sigma} + \partial_{\dot \mu \sigma} f_{\lambda}^{\sigma} = 2s_{\dot \lambda \mu}</math>, <math>\partial_{\lambda \dot \sigma} f_{\dot \mu}^{\dot \sigma} - \partial_{\dot \mu \sigma} f_{\lambda}^{\sigma} = 0</math>, дзе [[спінар]] другога рангу <math>f</math> вызначаецца ўраўненнем <math>f_{\lambda \mu}=\frac{1}{2}(\partial_{\lambda \dot \sigma} \varphi_{\mu}^{\dot \sigma}+\partial_{\mu \sigma} \varphi_{\sigma}^{\dot \sigma})</math>, <math>\varphi_{\mu \nu}</math> — чатырохмерны патэнцыял у форме спінара другога рангу, <math>\partial_{\mu \nu}</math> — аператар чатырохмернага градыента ў спінарнай форме, <math>s_{\mu \nu}</math> — [[шчыльнасць току]] ў спінарнай форме<ref>Ван дер Варден Б. Л. Метод теории групп в квантовой механике, М., Едиториал УРСС, 2004, ISBN 5-354-00700-3</ref><ref>Румер Ю. Б. Спинорный анализ, М., НКТП, 104 стр.</ref>. == Спектральнае прадстаўленне == У [[Электрадынаміка|электрадынаміцы]] вялікае значэнне маюць [[гарманічныя ваганні]]. Такія палі можна прадставіць у выглядзе: <center> <math>\mathbf{E}(\mathbf{r},t)=\frac{1}{2}\left[\tilde{\mathbf{E}}(\mathbf{r})e^{-i\omega t}+ \mbox{c. c.}\right]=\Re[\tilde{\mathbf{E}}(\mathbf{r})e^{-i\omega t}], </math> </center> <center> <math>\mathbf{H}(\mathbf{r},t)=\frac{1}{2}\left[\tilde{\mathbf{H}}(\mathbf{r})e^{-i\omega t}+\mbox{c. c.}\right]=\Re[\tilde{\mathbf{H}}(\mathbf{r})e^{-i\omega t}]. </math> </center> дзе <math>\omega\ </math> — [[частата]] ваганняў поля. Пазначэнне «c. c.» азначае камплекснае спалучэнне папярэдняга складніка. У некаторых работах каэфіцыент {{Дроб|1|2}} у азначэнні гарманічных амплітуд не выкарыстоўваецца, што прыводзіць да адпаведнай мадыфікацыі ўсіх выразаў, якія залежаць ад гэтага азначэння. У літаратуры таксама часта сустракаецца выбар адваротнага знака ў камплекснай экспаненце. Разгледжаны тут варыянт адпавядае прынятаму ў [[Квантавая фізіка|квантавай тэорыі]] ў [[прадстаўленне Шродзінгера|прадстаўленні Шродзінгера]]. Усярэдненыя за перыяд шчыльнасці энергіі электрычнага і магнітнага поля роўныя, адпаведна: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf{S}=\frac{c}{16\pi}\left[{\tilde{\mathbf{E}}^*}\times{\tilde{\mathbf{H}}}+{\tilde{\mathbf{E}}}\times{\tilde{\mathbf{H}}^*}\right],</math> : <math>\langle w_E\rangle = \frac{\tilde{\varepsilon}}{16\pi}\,|\tilde{\mathbf{E}}|^2,</math> : <math>\langle w_H\rangle = \frac{\tilde{\mu}}{16\pi}\,|\tilde{\mathbf{H}}|^2.</math> | : <math>\mathbf{S}=\frac{1}{4}\left[{\mathbf{E}^*}\times{\tilde{\mathbf{H}}}+{\tilde{\mathbf{E}}}\times{\tilde{\mathbf{H}}^*}\right],</math> : <math>\langle w_E\rangle = \frac{\varepsilon_0\tilde{\varepsilon} |{\tilde{\mathbf{E}}}|^2}{4},</math> : <math>\langle w_H\rangle = \frac{\mu_0\tilde{\mu} |\tilde{\mathbf{H}}|^2}{4}.</math> |} Выкарыстоўваючы [[пераўтварэнне Фур'е]], на гарманічныя ваганні можна раскласці палі з адвольнай часовай залежнасцю. <center> : <math>\mathbf{E}(r,t)=\int\limits_{-\infty}^{\infty}\!\tilde {\mathbf{E}}(\mathbf{r},\omega)e^{-i\omega t} \frac{d\omega}{2\pi},</math> : <math>\mathbf{H}(r,t)=\int\limits_{-\infty}^{\infty}\!\tilde {\mathbf{H}}(\mathbf{r},\omega)e^{-i\omega t} \frac{d\omega}{2\pi}.</math> </center> Пераход да спектральных кампанент дазваляе засяродзіцца на каардынатнай залежнасці палёў. Ураўненні Максвела для спектральных кампанент у аднародных асяроддзях пры гэтым прымаюць выгляд: {| class="standard" align="center" width="70%" |- ! width="%35"| <center>[[СГС]]</center> ! width="%35"| <center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\nabla\cdot\tilde{\mathbf{E}}=\frac{4\pi\tilde {\rho}}{\tilde{\varepsilon}},</math> | : <math>\nabla\cdot\tilde{\mathbf{E}}= \frac{\tilde{\rho}}{\varepsilon_0\tilde{\varepsilon}},</math> |- | : <math>\nabla\cdot\tilde{\mathbf{B}}=0,</math> | : <math>\nabla\cdot\tilde{\mathbf{B}}=0,</math> |- | : <math>\nabla\times\tilde{\mathbf{E}}=i\frac{\omega}{c}\tilde{\mathbf{B}},</math> | : <math>\nabla\times\tilde{\mathbf{E}}=i\omega\tilde{\mathbf{B}},</math> |- | : <math>\nabla\times\tilde{\mathbf{B}}=-i\tilde{\varepsilon}\tilde{\mu}\frac{\omega}{c}\left[1+i\frac{4\pi \tilde{\sigma}}{\omega\tilde{\varepsilon}}\right]\tilde{\mathbf{E}}.</math> | : <math>\nabla\times\tilde{\mathbf{B}}= -i\tilde{\varepsilon}\tilde{\mu}\frac{\omega}{c^2}\left[1+i\frac{\tilde{\sigma}}{\omega\varepsilon_0\tilde{\varepsilon}}\right]\tilde{\mathbf{E}}.</math> |} Дыэлектрычная і магнітная пранікальнасці асяроддзя ў спектральным прадстаўленні звязаны з успрымальнасцямі [[#матэрыяльныя ўраўненні|матэрыяльных ураўненняў]] у інтэгральным прадстаўленні Фур’е-пераўтварэннем: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\tilde{\varepsilon}(\omega)=1+4\pi\int\limits_{-\infty}^{\infty}\!\chi_e(\tau)e^{i\omega\tau}d\tau,</math> : <math>\tilde{\mu}(\omega)=1+4\pi\int\limits_{-\infty}^{\infty}\!\chi_m(\tau)e^{i\omega\tau}d\tau.</math> | : <math>\tilde{\varepsilon}(\omega)=1+\int\limits_{-\infty}^{\infty}\!\chi_e(\tau)e^{i\omega\tau}d\tau,</math> : <math>\tilde{\mu}(\omega)=1+\int\limits_{-\infty}^{\infty}\!\chi_m(\tau)e^{i\omega\tau}d\tau.</math> |} == Ураўненні без свабодных зарадаў і токаў == Пры адсутнасці свабодных зарадаў і токаў <math>\rho=0\,</math>, <math>\mathbf{j}=0</math>, у ізатропных і аднародных асяроддзях без дысперсіі ўраўненні Максвела прымаюць наступны выгляд: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\nabla\cdot\mathbf{E}=0,~~~~~~~~~~~~~~~ \nabla\cdot\mathbf{B}=0,</math> : <math>\nabla\times\mathbf{E}=-\frac{1}{c}\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t},~~~~~~ \nabla\times\mathbf{B}=\frac{\varepsilon\mu}{c}\frac{\partial\mathbf{E}}{\partial t},</math> | : <math>\nabla\cdot\mathbf{E}=0,~~~~~~~~~~~~~ \nabla\cdot\mathbf{B}=0,</math> : <math>\nabla\times\mathbf{E}=-\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t},~~~~~~ \nabla\times\mathbf{B}=\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial\mathbf{E}}{\partial t}.</math> |} Рашэннямі гэтых ураўненняў з’яўляецца напружанасць электрычнага поля <math>\mathbf{E}</math> і магнітная індукцыя <math>\mathbf{B}</math>. Дыэлектрычная <math>\varepsilon</math> і магнітная <math>\mu</math> пранікальнасці вызначаюцца ўласцівасцямі асяроддзя. Для вакууму <math>\varepsilon=1</math>, <math>\mu=1\,</math>. === [[Хвалевае ўраўненне]] === Ураўненні Максвела з’яўляюцца дыферэнцыяльнымі ўраўненнямі першага парадку па каардынатах і часу. Аднак у другой пары ў кожнае ўраўненне ўваходзяць абедзве невядомыя вектарныя функцыі <math>\mathbf{E}</math> і <math>\mathbf{B}</math>. Пры адсутнасці зарадаў і токаў можна перайсці да ўраўненняў другога парадку, кожнае з якіх залежыць толькі ад аднаго, электрычнага або магнітнага поля: <center> <math> \Delta\mathbf{E}-\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial^2\mathbf E}{\partial t^2}=0, ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ \Delta\mathbf{B}-\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial^2\mathbf B}{\partial t^2}=0. </math> </center> Такія ўраўненні называюцца [[хвалевае ўраўненне|хвалевымі]]. {{Hider| title = ''Вывад хвалевага ўраўнення'' | content = <!-------------------------------------------------------------------------------------> Бяром [[ротар, матэматыка|ротар]] ад закона Фарадэя, і выкарыстоўваючы закон Ампера-Максвела, атрымліваем (у сістэме [[СІ]]): : <math>\nabla\times[\nabla\times\mathbf E]=\nabla\times\left(-\frac{\partial\mathbf B}{\partial t}\right)=-\frac{\partial}{\partial t}[\nabla\times\mathbf B]=-\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial^2\mathbf E}{\partial t^2}.</math> З іншага боку, раскрываючы двайны вектарны здабытак, маем: : <math>\nabla\times[\nabla\times\mathbf E]=\nabla\,(\nabla\cdot\mathbf E)-\Delta\mathbf E = -\Delta\mathbf E,</math> бо [[дывергенцыя, матэматыка|дывергенцыя]] электрычнага поля ў вакууме роўная нулю. Прыраўноўваючы гэтыя два выразы, атрымліваем хвалевае ўраўненне для электрычнага поля. Аналагічна атрымліваецца хвалевае ўраўненне для магнітнага поля. <!-------------------------------------------------------------------------------------> |frame-style = border: 1px solid rgb(200,200,200); | title-style = color: black; background-color: rgb(255,255,221); font-weight: bold; text-align: left;| content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; | hidden=1 }} У [[каліброўка Лорэнца|лорэнцаўскай каліброўцы]] пры адсутнасці зарадаў і токаў хвалевае ўраўненне задавальняюць таксама вектарны і скалярны патэнцыялы: <center><math> \Delta\varphi-\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial^2\varphi}{\partial t^2}=0, ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ \Delta\mathbf{A}-\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial^2\mathbf A}{\partial t^2}=0. </math> </center> Велічыня <math>c/\sqrt{\varepsilon\mu}</math>, якая ўваходзіць у хвалевыя ўраўненні, вызначае хуткасць распаўсюджвання электрамагнітных палёў у асяроддзі. Яе максімальнае значэнне <math>c</math> дасягаецца ў вакууме, калі <math>\varepsilon=1</math> і <math>\mu=1\,</math>. === [[Ураўненне Гельмгольца]] === Няхай <math>\omega</math> — [[кругавая частата]] гарманічнага сігналу і залежнасць ад часу выбрана ў выглядзе <math>e^{-i\omega t}\,</math>. Пры адсутнасці электрычных зарадаў у асяроддзі, ураўненне Гельмгольца прымае выгляд: <center> <math>\Delta\mathbf E+k^2\mathbf E= 0,~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~\Delta\mathbf B+k^2\mathbf B= 0,</math> </center> дзе <math>k^2=\mu\varepsilon\frac{\omega^2}{c^2}</math>. == Некаторыя дакладныя рашэнні == === Поле кропкавага зарада ў руху === Калі зарад рухаецца з пастаяннай хуткасцю <math>\mathbf{u}</math>, то вакол яго ўзнікае магнітнае поле <math>\mathbf{B}</math>, а напружанасць электрычнага перастае быць сферычна сіметрычнай<ref>Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — С. 128—130. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7</ref>: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf{E}=\frac{Q}{\varepsilon}\, \frac{\mathbf{r}}{r^3}\, \frac{1-u^2/c^2}{(1-[\mathbf{n}\times\mathbf{u}]^2/c^2)^{3/2}}</math> : <math>\mathbf{B}=\frac{\varepsilon\mu}{c}\,[\mathbf{u}\times \mathbf{E}]</math> | : <math>\mathbf{E}=\frac{Q}{4\pi\varepsilon\varepsilon_0}\, \frac{\mathbf{r}}{r^3}\, \frac{1-u^2/c^2}{(1-[\mathbf{n}\times\mathbf{u}]^2/c^2)^{3/2}}</math> : <math>\mathbf{B}=\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\,[\mathbf{u}\times \mathbf{E}]</math> |} Адзінкавы вектар <math>\mathbf{n}=\mathbf{r}/r</math> накіраваны ад зарада да кропкі вымярэння напружанасці поля. <math>r\,</math> — модуль вектара <math>\mathbf r</math>. Няхай <math>\theta\,</math> — вугал паміж вектарамі <math>\mathbf{u}</math> і <math>\mathbf{n}</math>, тады <math>[\mathbf{n}\times\mathbf{u}]^2=u^2\sin^2\theta</math>. Пры фіксаванай адлегласці ад зараду [[напружанасць электрычнага поля]] мінімальная ў кропках, якія знаходзяцца на лініі руху зараду. Максімальнае значэнне дасягаецца ў плоскасці, якая праходзіць праз зарад перпендыкулярна яго хуткасці. Магнітная індукцыя, па ўласцівасці вектарнага здабытку, перпендыкулярная хуткасці і электрычнаму полю. Раз зарад рухаецца, то ў фіксаванай кропцы прасторы электрычнае і магнітнае палі змяняюцца з часам. Яны задавальняюць ураўненні Максвела з шчыльнасцю зараду і току, прапарцыянальных [[дэльта-функцыя|дэльта-функцыі Дзірака]]: <center><math>\rho(\mathbf{r})=Q\delta(\mathbf{r}-\mathbf{r}_0),~~~~~~~~~~~ \mathbf{j}(\mathbf{r})=\mathbf{u}\,\rho(\mathbf{r})</math></center> дзе <math>\mathbf{r}_0</math> — бягучае становішча зараду. На пробны зарад <math>q\,</math>, які рухаецца ў той жа сістэме адліку, дзейнічае [[сіла Лорэнца]]. Яна можа быць атрымана пры дапамозе [[пераўтварэнні Лорэнца|пераўтварэнняў Лорэнца]] з [[Закон Кулона|закона Кулона]] і прынцыпу інварыянтавасці зараду<ref>Берклеевский курс физики. Том 2. Парселл Э. Электричество и магнетизм. — М.: Наука, 1971.</ref>. У гэтым сэнсе магнітнае поле па сваёй прыродзе з’яўляецца рэлятывісцкім эфектам. Калі кропкавы зарад рухаецца з [[паскарэнне]]м, то поле, што ствараецца ім, залежыць не толькі ад хуткасці, але і ад паскарэння. Складнік поля, які залежыць ад паскарэння, адпавядае выпраменьванню электрамагнітнай хвалі<ref name="ReferenceA"/>. === Плоскія электрамагнітныя хвалі === * Дапусцім, што [[напружанасць электрычнага поля]] і [[магнітная індукцыя]] з’яўляюцца адвольнымі функцыямі наступнай камбінацыі каардынат і часу: <center><math>\mathbf{E}(\mathbf r, t)=\mathbf{E}\Bigl(\mathbf{n}\mathbf{r}-\frac{c}{\sqrt{\varepsilon\mu}} t\Bigr), ~~~~~~~~~~~~~~~ \mathbf{B}(\mathbf r, t)=\mathbf{B}\Bigl(\mathbf{n}\mathbf{r}-\frac{c}{\sqrt{\varepsilon\mu}} t\Bigr),</math></center> дзе <math>\mathbf{n}</math> — некаторы пастаянны вектар. У гэтым выпадку <math>\mathbf{E}</math> і <math>\mathbf{B}</math> задавальняюць ураўненні Максвела пры адсутнасці зарадаў і токаў, калі паміж імі існуе наступная сувязь: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>\mathbf{B}=\sqrt{\varepsilon\mu}\,[\mathbf{n}\times\mathbf{E}]</math> | : <math>\mathbf{B}=\frac{\sqrt{\varepsilon\mu}}{c}\,[\mathbf{n}\times\mathbf{E}]</math> |} і яны перпендыкулярныя вектару <math>\mathbf{n}</math>, які павінен быць адзінкавым: <center> <math> \mathbf{n}\mathbf{E}=0,~~~~~~~~~~~~~~~\mathbf{n}\mathbf{B}=0,~~~~~~~~~~~~~~~\mathbf{n}^2=1. </math> </center> {{Hider| title = ''Вывад рашэння для плоскай хвалі'' | content = <!-------------------------------------------------------------------------------------> Калі напружанасць электрычнага поля залежыць ад каардынат і часу ў выглядзе наступнай іх камбінацыі <math>u=\mathbf{n}\mathbf{r}-c t/\sqrt{\varepsilon\mu}</math>, то для вытворнай <math>j\ </math>-тай кампаненты вектара <math>\mathbf{E}</math> па <math>i\ </math>-тай каардынаце і часу можна запісаць: <center> <math> \nabla_i E_j = \frac{\partial E_j}{\partial r_i} = \frac{d E_j}{du}\,\frac{\partial u}{\partial r_i} = n_i E_j ,~~~~~~~~~~~~~~~~ \frac{\partial E_j}{\partial t} = -\frac{c}{\sqrt{\varepsilon\mu}} \frac{d E_j}{du}, </math> </center> і аналагічна для магнітнай індукцыі. Таму ўраўненні Максвелла пры адсутнасці зарадаў і токаў прымаюць выгляд (сістэма [[СІ]]): <center> <math> \frac{d(\mathbf{n}\mathbf{E})}{du} = 0,~~~~~~~~ \frac{d(\mathbf{n}\mathbf{B})}{du} = 0,~~~~~~~~ \frac{d}{du}\bigl([\mathbf{n}\times \mathbf{E}] - \frac{c}{\sqrt{\varepsilon\mu}}\mathbf{B}\bigr)= 0,~~~~~~~~ \frac{d}{du}\bigl([\mathbf{n}\times \mathbf{B}] + \frac{\sqrt{\varepsilon\mu}}{c} \mathbf{E}\bigr)= 0. </math> </center> Інтэгруючы гэтыя суадносіны па <math>u\,</math>, і апускаючы канстанты інтэгравання, якія адпавядаюць пастаянным палям, атрымліваем: <center> <math>\mathbf{n}\mathbf{E} = 0,~~~~~~~~~ \mathbf{n}\mathbf{B} = 0,~~~~~~~~~ \mathbf{B} = \frac{\sqrt{\varepsilon\mu}}{c}\,[\mathbf{n}\times \mathbf{E}],~~~~~~~~~ \mathbf{E}= -\frac{c}{\sqrt{\varepsilon\mu}}\, [\mathbf{n}\times \mathbf{B}]. </math> </center> Падстаўляючы чацвёртае ўраўненне ў трэцяе, атрымліваем <math>\mathbf{n}^2=1</math>. <!-------------------------------------------------------------------------------------> |frame-style = border: 1px solid rgb(200,200,200); | title-style = color: black; background-color: rgb(255,255,221); font-weight: bold; text-align: left;| content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; | hidden=1 }} Фізічны сэнс рашэння ў выглядзе плоскай хвалі заключаецца ў наступным. Выберам вось <math>z\ </math> дэкартавай сістэмы каардынат так, каб вектар <math>\mathbf{n}</math> быў накіраваны ўздоўж яе. Тады электрычныя і магнітныя палі хвалі залежаць ад каардынаты <math>z\ </math> і часу <math>t\ </math> наступным чынам: <center> <math> \mathbf{E}(z, t)=\mathbf{E}\Bigl(z-\frac{c}{\sqrt{\varepsilon\mu}} t\Bigr), ~~~~~~~~~~~~~~~ \mathbf{B}(z, t)=\mathbf{B}\Bigl(z-\frac{c}{\sqrt{\varepsilon\mu}} t\Bigr), </math> </center> Дапусцім, што ў пачатковы момант часу <math>t=0\ </math> напружанасць поля з’яўляецца адвольнай вектарнай функцыяй <math>z\ </math>. З цягам часу гэта функцыя будзе зрушвацца ў прасторы ўздоўж восі <math>z\ </math> з хуткасцю <math>c/\sqrt{\varepsilon\mu}</math>. У электрамагнітнай хвалі ў агульным выпадку напружанасць поля можа быць адвольнай неперыядычнай функцыяй <math>u=\mathbf{n}\mathbf{r}-c t/\sqrt{\varepsilon\mu}</math>. Напрыклад, рашэнне ў выглядзе плоскай хвалі можа апісваць электрамагнітны імпульс, лакалізаваны ўздоўж напрамку руху. У плоскасці, перпендыкулярнай <math>\mathbf{n}</math>, электрамагнітныя палі не змяняюцца, што азначае, што ў гэтай плоскасці плоская хваля не абмежавана і мае плоскі [[фазавы фронт]] (іменна таму хваля называецца '''плоскай'''). Электрычнае і магнітнае палі пры распаўсюджванні плоскай хвалі ўвесь час застаюцца перпендыкулярнымі вектару <math>\mathbf{n}</math>, таму такія хвалі называюць «папярочнымі» або «трансверсальнымі». Вектары <math>\mathbf{E}</math> і <math>\mathbf{B}</math>, па ўласцівасці вектарнага здабытку, таксама перпендыкулярныя адзін аднаму. <math>\bullet</math> Шчыльнасці энергіі электрычнага і магнітнага поля ў плоскай хвалі роўныя адна адной: {| class="standard" align="center" width="75%" |- !width="50%"|<center>[[СГС]]</center>|| width="50%"|<center>[[СІ]]</center> |- | : <math>w_E=w_H = \frac{\varepsilon}{8\pi}\, \mathbf{E}^2</math> | : <math>w_E=w_H = \frac{\varepsilon\varepsilon_0}{2} \, \mathbf{E}^2</math> |} [[Вектар Пойнтынга]] (шчыльнасць патоку энергіі), незалежна ад сістэмы адзінак, звязаны з поўнай шчыльнасцю энергіі наступным чынам: <center> <math> \mathbf{S}=\frac{c}{\sqrt{\varepsilon\mu}}\, \mathbf{n}\, (w_E+w_H). </math> </center> Гэтыя суадносіны адпавядаюць ураўненням сувязі імпульсу і энергіі для [[Бязмасавыя часціцы|бязмасавай часціцы]] ў [[Спецыяльная тэорыя адноснасці|рэлятывісцкай тэорыі]]. Аднак хуткасць <math>c/\sqrt{\varepsilon\mu}</math> ў асяроддзі меншая, чым хуткасць святла ў вакууме <math>c\,</math>. [[Файл:Circular.Polarization.Circularly.Polarized.Light And.Linearly.Polarized.Light.Comparison.svg|280px|міні|справа|Цыркулярна і лінейна палярызаваная плоская электрамагнітная хваля]] Плоскія і папярочныя хвалі з’яўляюцца матэматычнымі абстракцыямі. Рэальныя хвалі канечнай [[Апертура (оптыка)|апертуры]] з-за эфекту [[дыфракцыя|дыфракцыі]] можна лічыць плоскімі і папярочнымі толькі ў некаторым прыбліжэнні. <math>\bullet</math> Важны асобны выпадак рашэння ў выглядзе плоскіх хваль узнікае, калі напружанасці палёў з’яўляюцца гарманічнымі перыядычнымі функцыямі. Выберам каардынатную вось <math>z\,</math>, уздоўж хвалевага вектара <math>\mathbf{k}</math>. Тады вектар электрычнага поля (як, зрэшты, і магнітнага) будзе ляжаць у плоскасці <math>(x,y)\,</math>, г. зн. <math>\mathbf{E}=(E_x,E_y,0)</math>. Калі па кожнай праекцыі ў гэтай плоскасці электрычнае поле здзяйсняе перыядычныя ваганні, то такую ​​хвалю называюць монахраматычнай плоскай хваляй: <center> <math> E_x=a\, \cos(\omega t-\mathbf{k}\mathbf{r}+\phi_1),~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ E_y=b\, \cos(\omega t-\mathbf{k}\mathbf{r}+\phi_2). </math> </center> Параўнанне з агульным рашэннем для плоскай хвалі прыводзіць да наступнай сувязі паміж вектарам <math>\mathbf{k}</math> і канстантай <math>\omega\,</math>, якая называецца [[Закон дысперсіі|ўраўненнем дысперсіі]]: <center> <math> \mathbf{k}= \mathbf{n}\, \frac{\sqrt{\varepsilon\mu}}{c}\,\omega,~~~~~~~~~~~~~\mathbf{k}^2 = \frac{\varepsilon\mu}{c^2}\,\omega^2. </math> </center> У гэтым выпадку, вектар <math>\mathbf{k}</math> называецца [[хвалевы вектар|хвалевым вектарам]], а <math>\omega\,</math> — [[Кругавая частата|кругавой частатой]] монахраматычнай электрамагнітнай хвалі. Модуль хвалевага вектара і кругавая частата звязаны з даўжынёй хвалі <math>\lambda\,</math> і яе частатой <math>\nu\,</math> наступным чынам: <center> <math> k = \frac{2\pi}{\lambda},~~~~~~~~~\omega=2\pi\nu,~~~~~~~~~~~\lambda\nu = \frac{c}{\sqrt{\varepsilon\mu}}. </math> </center> Канстанты <math>\phi_1\,</math> і <math>\phi_2\,</math> з’яўляюцца зрухамі фазы, а <math>a\,</math> і <math>b\,</math> — амплітудамі ваганняў уздоўж кожнай восі. У фіксаванай кропцы прасторы (<math>\mathbf{k}\mathbf{r}=\mathrm{const}</math>) вектар электрычнага поля, у агульным выпадку, апісвае ў плоскасці <math>(x,y)\ </math> [[эліпс]], таму такія хвалі называюцца эліптычна палярызаванымі. Іх асобным выпадкам з’яўляюцца хвалі, палярызаваныя па крузе. Выраджаны ў прамую эліпс адпавядае ваганням напружанасці поля ўздоўж адной прамой у плоскасці <math>(x,y)\ </math>. Такія хвалі называюцца лінейна палярызаванымі. Аналагічная сітуацыя з вектарам магнітнай індукцыі, які ўвесь час перпендыкулярны напружанасці электрычнага поля. == Сувязь з іншымі тэорыямі == Ураўненні Максвела цалкам сумяшчальныя з прынцыпамі [[Спецыяльная тэорыя адноснасці|спецыяльнай тэорыі адноснасці]]. Яны таксама дастасавальныя пры мікраскапічным апісанні рэчыва, калі зараджаныя часціцы падпарадкоўваюцца прынцыпам [[Квантавая механіка|квантавай механікі]], а [[электрамагнітнае поле]] застаецца [[Класічная фізіка|класічным]] (не квантавым). У гэтым выпадку квантавыя аб’екты (напрыклад, [[электрон]]ы) апісваюцца [[Ураўненне Шродзінгера|ўраўненнем Шродзінгера]] або [[Ураўненне Дзірака|ўраўненнем Дзірака]], аднак патэнцыялы [[Электрамагнітнае ўзаемадзеянне|электрамагнітнага ўзаемадзеяння]] ў гэтых ураўненнях вызначаюцца класічнымі ўраўненнямі Максвела. Тым не менш, існуюць з’явы, для апісання якіх патрэбна больш паслядоўнае аб’яднанне палявога падыходу Фарадэя — Максвелла з прынцыпамі квантавай механікі. Яно ажыццяўляецца пры дапамозе метадаў [[Квантавая тэорыя поля|квантавай тэорыі поля]] ў [[Квантавая электрадынаміка|квантавай электрадынаміцы]]. У гэтым выпадку форма ўраўненняў Максвела (лагранжыян) застаецца нязменнай, аднак палі становяцца аператарамі, а ўраўненні Максвелла — аператарнымі [[Ураўненне Гейзенберга|ўраўненнямі Гейзенберга]]. Рашэнне падобных ураўненняў прыводзіць да з’яўлення новых эфектаў, якія адсутнічаюць у класічнай тэорыі поля. Гэтыя эфекты істотныя, у прыватнасці, у наступных фізічных сітуацыях: * Звышмоцныя палі (<math>E \sim m_e^2c^3/e\hbar</math>≈1.32×10<sup>18</sup> В/м, дзе <math>m_e\ </math> — маса электрона, <math>e\ </math> — яго зарад, <math>\hbar</math> — [[пастаянная Планка]]) — [[Механічная работа|работа]] такога поля на [[Комптанаўская даўжыня хвалі|комптанаўскай даўжыні хвалі]] электрона роўная па парадку велічыні [[энергія спакою|энергіі спакою]] электрона, што прыводзіць да самаадвольнай генерацыі электрон-пазітронных пар з вакууму ([[эфект Швінгера]])<ref>{{артыкул|аўтар=Schwinger J.|загаловак=On gauge invariance and vacuum polarization|мова=en|выданне=Phys. Rev. Lett.|год=1951|том=82|старонкі=664}}</ref>. У выніку ўзнікае эфектыўнае ўзаемадзеянне [[фатон]]аў, якое адсутнічае ў класічнай электрадынаміцы і прыводзіць да эфектыўнай змены лагранжыяна поля (напрыклад, на нізкаэнергетычнай граніцы поле апісваецца лагранжыянам Гейзенберга — Эйлера<ref>{{артыкул|аўтар=Heisenberg W., Euler H.|загаловак=Folgerungen aus der Dlracschen Theorie des Positrons|мова=de|выданне=Z. Phys.|год=1936|том=98|старонкі=714}}</ref>). * Звышслабыя палі, з энергіяй <math>\sim\hbar\omega</math>, дзе <math>\omega\ </math> — частата поля (гл. [[формула Планка]]). У гэтым выпадку становяцца прыкметнымі асобныя кванты электрамагнітнага поля — [[фатон]]ы. * Для апісання эфектаў паглынання і выпускання святла атамамі і малекуламі. * Для апісання некласічных, напрыклад, [[сціснуты стан поля|сціснутых станаў поля]]<ref>А. В. Белинский, А. С. Чиркин {{З|ФЭ|http://www.femto.com.ua/articles/part_2/3613.html|загаловак=Сжатое состояние}}</ref>. * На малых адлегласцях, параўнальных з [[Комптанаўская даўжыня хвалі|комптанаўскай даўжынёй хвалі]] [[электрон]]а, <math>\lambda_e=\hbar/m_ec</math> ≈ 3,86×10<sup>−13</sup> м, калі ў выніку вакуумных эфектаў мадыфікуецца, напрыклад, [[закон Кулона]]. == Аксіяматычны падыход == Гістарычна ўраўненні Максвела ўзніклі ў выніку абагульнення розных эксперыментальных адкрыццяў. Аднак з аксіяматычнага пункту гледжання іх можна атрымаць пры дапамозе наступнай паслядоўнасці крокаў<ref>Парселл Э. Берклеевский курс физики. — М.: Наука. — Т. II. Электричество и магнетизм. — С. 149—181.</ref>: * Пастуліруюцца: ** [[закон Кулона]] (сіла <math>\mathbf{F}</math>, якая дзейнічае на пробны зарад <math>q\,</math>, з боку нерухомага зарада <math>Q\,</math>); ** інварыянтнасць зараду ў розных інерцыяльных сістэмах адліку; ** [[прынцып суперпазіцыі]]. * Пры дапамозе [[пераўтварэнні Лорэнца|пераўтварэнняў Лорэнца]] атрымліваецца значэнне для вектара сілы <math>\mathbf{F}</math>, якая дзейнічае на пробны зарад, з боку зарада <math>Q\,</math>, які раўнамерна рухаецца з хуткасцю <math>\mathbf{u}</math>. Атрыманае значэнне супадае з [[Сіла Лорэнца|сілай Лорэнца]]. * [[Дывергенцыя, матэматыка|Дывергенцыя]] і [[ротар, матэматыка|ротар]], вылічаныя ад электрычнага (<math>\mathbf{E}</math>) і магнітнага (<math>\mathbf{B}</math>) складнікаў сілы, даюць ураўненні Максвела для кропкавага зарада. З дапамогай прынцыпу суперпазіцыі яны запісваюцца для адвольнага размеркавання зарадаў і токаў. У заключэнне пастуліруецца прыдатнасць гэтых ураўненняў і да паскоранага руху зарадаў. Другі падыход заснаваны на лагранжавым фармалізме<ref>Ландау, Л. Д., Лифшиц, Е. М. Теория поля. — Издание 7-е, исправленное. — М.: Наука, 1988. — 512 с. — («Теоретическая физика», том II). — ISBN 5-02-014420-7</ref>. Пры гэтым пастуліруецца, што электрамагнітнае поле апісваецца лінейным узаемадзеяннем чатырохмернага патэнцыялу <math>A^\alpha\,</math>, з чатырох-вектарам электрычнага току <math>j^\alpha\,</math>, а свабодны лагранжыян прапарцыянальны інварыянтнай згортцы квадрата тэнзара электрамагнітнага поля <math>F^{\alpha\beta}\,</math>. Як у першым, так і ў другім падыходзе лічацца ўстаноўленымі прынцыпы [[Тэорыя адноснасці|тэорыі адноснасці]]. Хоць гістарычна яна ўзнікла на аснове ўраўненняў Максвела і другога пастулата Эйнштэйна, вядомы ўзыходзячы да работ Ігнатоўскага<ref>''von W. v. Ignatowsky'' «Einige allgemeine Bemerkungen zum Relativitätsprinzip» Verh. d. Deutsch. Phys. Ges. 12, 788-96, 1910 ([http://synset.com/ru/Игнатовский_1910 рускі пераклад] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170702070802/http://synset.com/ru/%D0%98%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_1910 |date=2 ліпеня 2017 }})</ref>, Франка і Ротэ<ref>''von Philipp Frank'' und ''Hermann Rothe'' «Über die Transformation der Raumzeitkoordinaten von ruhenden auf bewegte Systeme» Ann. der Physik, Ser. 4, Vol. 34, No. 5, 1911, pp. 825—855 ([http://synset.com/ru/Франк_Роте_1911 рускі пераклад] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140829234711/http://synset.com/ru/%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA_%D0%A0%D0%BE%D1%82%D0%B5_1911 |date=29 жніўня 2014 }})</ref> аксіяматычны спосаб пабудовы [[Спецыяльная тэорыя адноснасці|СТА]], які не выкарыстоўвае пастулата аб інварыянтнай хуткасці святла і ўраўненняў Максвела. У абодвух аксіяматычных падыходах атрымліваюцца ўраўненні Максвела ў вакууме пры наяўнасці свабодных зарадаў. Пашырэнне гэтых ураўненняў на [[Электрадынаміка суцэльных асяроддзяў|электрадынаміку суцэльных асяроддзяў]] патрабуе далейшага прыцягнення розных мадэльных уяўленняў аб структуры рэчыва. == Адзінасць рашэнняў ураўненняў Максвела == Ураўненні Максвела з’яўляюцца [[дыферэнцыяльнае ўраўненне ў частковых вытворных|дыферэнцыяльнымі ўраўненнямі ў частковых вытворных]]. Таму для іх рашэння неабходна задаць [[пачатковыя і межавыя ўмовы]]. Пры фіксаваных функцыях шчыльнасці зарада і току для нестацыянарных палёў рашэнне будзе адзінае. Гэты факт фармулюецца ў выглядзе тэарэмы<ref>Стрэттон Дж. А. Теория электромагнетизма. — М.-Л.: ГИТТЛ, 1948. — С. 429—430. — 539 с. — 8000 экз.</ref><ref>''Никольский В. В., Никольская Т. И.'' Электродинамика и распространение радиоволн. М.: Наука, 1989. — C. 128—130</ref><ref>X. L. Zhou «On independence, completeness of Maxwell’s equations and uniqueness theorems in electromagnetics» Progress In Electromagnetics Research, PIER 64, 117—134, '''2006''' [http://ceta.mit.edu/PIER/pier64/08.06061302.Zhou.pdf pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100602133223/http://ceta.mit.edu/PIER/pier64/08.06061302.Zhou.pdf |date=2 чэрвеня 2010 }}</ref>: <blockquote> Калі напружанасці электрычнага і магнітнага палёў зададзены ў пачатковы момант часу <math>t=0</math> у кожнай кропцы некаторай вобласці прасторы <math>v</math> і на працягу ўсяго часу <math>t\ge 0</math> зададзены тангенцыяльныя (датычныя) складнікі напружанасці электрычнага або магнітнага поля на мяжы гэтай вобласці <math>s</math>, то існуе адзінае рашэнне ўраўненняў Максвела. </blockquote> {{Hider| title = ''Доказ'' | content = <!-------------------------------------------------------------------------------------> Няхай электрычная і магнітная індукцыі звязаны з напружанасцямі палёў пры дапамозе наступных матэрыяльных ураўненняў: <center> <math> \mathbf{D}(\mathbf{r}, t)=\hat{\varepsilon}(\mathbf{r})\cdot\mathbf{E}(\mathbf{r}, t), ~~~~~~~~~~~~~~~~~ \mathbf{B}(\mathbf{r}, t)=\hat{\mu}(\mathbf{r})\cdot\mathbf{H}(\mathbf{r}, t), </math> </center> дзе <math>\hat{\varepsilon}(\mathbf{r})</math> і <math>\hat{\mu}(\mathbf{r})</math> — дадатна вызначаныя, сіметрычныя, стацыянарныя матрыцы. Калі пры дадзеных пачатковых і межавых умовах існуюць два розныя рашэнні, то наступныя велічыні будуць адрознівацца ад нуля: <center> <math> \mathbf{e}(\mathbf{r}, t)=\mathbf{E}_2(\mathbf{r}, t)-\mathbf{E}_1(\mathbf{r}, t), ~~~~~~~~~~~~~~~~~ \mathbf{h}(\mathbf{r}, t)=\mathbf{H}_2(\mathbf{r}, t)-\mathbf{H}_1(\mathbf{r}, t), </math> </center> дзе індэксам пазначаны нумар рашэння. А раз пачатковыя і межавыя ўмовы зададзены (аднолькавыя для абодвух магчымых рашэнняў), то: <center> <math> \mathbf{e}(\mathbf{r}, 0)=\mathbf{h}(\mathbf{r}, 0)=0,~~~~~~~~~~~~~~~ [\mathbf{e}_\tau(\mathbf{r}, t) \cup \mathbf{h}_\tau(\mathbf{r}, t)]\Big|_s=0. </math> </center> Першыя суадносіны адпавядаюць пачатковым умовам, а другія — межавым умовам на паверхні <math>s</math>, дзе <math>\mathbf{e}=\mathbf{e}_n+\mathbf{e}_\tau</math>. (Індэкс <math>n</math> — нармальны складнік да паверхні, а <math>\tau</math> — датычная. Аналагічна для <math>\mathbf{h}</math>). Падстаноўка функцый <math>\mathbf{e}(\mathbf{r}, t)</math> і <math>\mathbf{h}(\mathbf{r}, t)</math> ва ўраўненні Максвела для ротараў прыводзіць да наступных ўраўненняў: <center> <math> k\,\nabla\times\mathbf{e}=-\frac{\partial (\hat{\mu}\cdot\mathbf{h})}{\partial t}, ~~~~~~~~~~~~~~~~~ k\,\nabla\times\mathbf{h}=\frac{\partial (\hat{\varepsilon}\cdot\mathbf{e})}{\partial t}, </math> </center> дзе каэфіцыент <math>k</math> роўны <math>c</math> ў сістэме [[СГС]] і адзінцы ў сістэме [[СІ]]. Калі адно з рознасных палёў <math>\mathbf{e}</math> або <math>\mathbf{h}</math> роўна нулю, то ў сілу нулявых пачатковых умоў, адпаведна, з першага або другога ўраўнення вынікае роўнасць нулю нявызначанага рознаснага поля, адпаведна, <math>\mathbf{h}</math> або <math>\mathbf{e}</math>, і адзінасць у гэтых прыватных выпадках даказаная. Дапусцім, што не роўныя нулю абодва рознасныя палі. Калі першае ўраўненне дамножыць на <math>\mathbf{h}</math>, а другое на <math>\mathbf{e}</math>, і адняць адно ад другога, атрымаецца наступны выраз: <center><math>-2k\,\nabla\cdot(\mathbf{e}\times\mathbf{h})= \frac{\partial (\mathbf{e}\cdot\hat{\varepsilon}\cdot\mathbf{e})}{\partial t} +\frac{\partial (\mathbf{h}\cdot\hat{\mu}\cdot\mathbf{h})}{\partial t}. </math></center> Гэты выраз можна праінтэграваць па аб'ёме <math>v</math>, і прымяніць [[Тэарэма Гауса|тэарэму Гауса]]: <center><math>-2k\oint_s [\mathbf{e}\times\mathbf{h}]\,d\mathbf{s} = \frac{d}{d t} \int_v (\mathbf{e}\cdot\hat{\varepsilon}\cdot\mathbf{e}+\mathbf{h}\cdot\hat{\mu}\cdot\mathbf{h})\, dv.</math></center> Тангенцыяльныя (датычныя) да паверхні <math>s</math> кампаненты вектараў <math>\mathbf{e}_\tau</math> або \<math>\mathbf{h}_\tau</math> пры любым <math>t\ge 0</math> роўныя нулю (межавыя ўмовы), таму роўны нулю і інтэграл па паверхні. Такім чынам: <center><math>\frac{d}{d t} \int_v (\mathbf{e}\cdot\hat{\varepsilon}\cdot\mathbf{e}+\mathbf{h}\cdot\hat{\mu}\cdot\mathbf{h})\, dv = 0.</math></center> Атрыманыя суадносіны інтэгруюцца па часе. А раз у пачатковы момант часу <math>t=0</math> функцыі <math>\mathbf{e}(\mathbf{r}, 0)=\mathbf{h}(\mathbf{r}, 0)=0</math>, то канстанта інтэгравання роўная нулю, і пры любым <math>t</math>: <center><math>\int_v (\mathbf{e}\cdot\hat{\varepsilon}\cdot\mathbf{e}+\mathbf{h}\cdot\hat{\mu}\cdot\mathbf{h})\,dv = 0.</math></center> Падінтэгральная функцыя з'яўляецца дадатна вызначанай (заўсёды большая або роўная нулю). Інтэграл ад такой функцыі роўны нулю толькі ў тым выпадку, калі падінтэгральная функцыя тоесна роўная нулю. Такім чынам, у любы момант часу ўнутры аб'ёму <math>\mathbf{e}(\mathbf{r}, t)=0</math> і <math>\mathbf{h}(\mathbf{r}, t)=0</math>. Таму рашэнні супадаюць. <!-------------------------------------------------------------------------------------> |frame-style = border: 1px solid rgb(200,200,200); | title-style = color: black; background-color: rgb(255,255,221); font-weight: bold; text-align: left;| content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; | hidden=1 }} Для адзінасці рашэння ўраўненняў Максвела замест задання тангенцыяльных кампанент поля можна патрэбаваць выканання на мяжы ўмовы імпеданснага тыпу <center><math>\left(\mathbf{E}_\tau - Z [\mathbf{n}\times \mathbf{H}]\right)\Big|_s=0,</math></center> дзе імпеданс <math>Z</math> выбраны так, каб выключыць прыток энергіі звонку. Такая ўмова дазваляе сфармуляваць тэарэму адзінасці і ў неабмежаваным выпадку, пры гэтым імпедансная ўмова ператвараецца ва ўмову выпраменьвання Зомерфельда на бесканечнасці. Для гарманічных у часе працэсаў адзінасць рашэння задачы без пачатковых умоў забяспечваецца як заўгодна малым паглынаннем энергіі ўнутры аб’ёму <math>v</math> ці яе ўцечкай праз паверхню <math>s</math> (якія выключаюць уласныя ваганні на рэчаісных [[рэзананс]]ных частотах). У стацыянарных задачах [[Электрастатыка|электрастатыкі]] і [[Магнітастатыка|магнітастатыкі]] адзінае рашэнне для сталых палёў вызначаецца толькі межавымі ўмовамі. == Лікавае рашэнне ўраўненняў Максвела == З развіццём вылічальнай тэхнікі стала магчымым развязваць многія задачы электрадынамікі лікавымі метадамі<ref>{{cite book|last=Chew W. C., Jin J., Michielssen E., Song J.|title=Fast and Efficient Algorithms in Computational Electromagnetics |url=https://archive.org/details/fastefficientalg0000unse|publisher=Artech House |year=2001|isbn=1-58053-152-0}}</ref>, якія дазваляюць вызначыць размеркаванне электрамагнітнага поля пры зададзеных пачатковых і межавых умовах, выкарыстоўваючы алгарытмы, заснаваныя на ўраўненнях Максвела. Асноўнымі метадамі з’яўляюцца праекцыйныя, у якіх рашэнне праецыруецца на які-небудзь зручны функцыянальны базіс, і дыскрэтызацыйныя — вобласць прасторы разбіваецца на мноства малых канечных абласцей. * У праекцыйным метадзе Бубнова — Галёркіна<ref>''Никольский В. В., Никольская Т. И.'' Электродинамика и распространение радиоволн. М.: Наука, 1989. — C. 416—436</ref> рашэнне межавой задачы разглядаецца ў выглядзе прыбліжанага канечнага разлажэння па базісных функцыях. Пасля падстаноўкі раскладання ў зыходныя ўраўненні з улікам патрабавання артаганальнасці [[невязка|невязкі]], якая атрымліваецца, абраным базісным функцыям атрымліваецца сістэма лінейных ураўненняў для каэфіцыентаў раскладання. Для [[камп’ютар]]ных разлікаў часцей прымяняюцца больш універсальныя дыскрэтызацыйныя метады: * [[Метад канечных элементаў]] (FEM), які выкарыстоўваецца для рашэння шырокага класа задач, што зводзяцца да ўраўненняў ў частковых вытворных. У тэорыі электрамагнетызму часцей выкарыстоўваецца для разліку задач электрастатыкі, магнітастатыкі, распаўсюджвання хваль і квазістацыянарных з’яў<ref>{{Кніга|аўтар =Сильвестер П. и Феррари Р.|загаловак = Метод конечных элементов для радиоинженеров и инженеров-электриков|месца = М.|выдавецтва = Мир |год = 1986|старонак =336}}</ref><ref>{{cite book|last=Monk, P.|title=Finite Element Methods for Maxwell's Equations |publisher=Clarendon Press, Oxford |year=2003}}</ref>. У метадзе канечных элементаў вобласць прасторы, у якой шукаецца рашэнне, разбіваецца на вялікую колькасць простых дыскрэтных элементаў, звычайна, але не абавязкова, трохвугольнай (у двухмерным выпадку) або тэтраэдрычнай формы (у трохмерным выпадку). Форма і шчыльнасць элементаў прыстасоўваюцца да патрабаванняў задачы. Паводзіны асобных элементаў разглядаюцца як вынік лінейнага ўзаемадзеяння суседніх вузлоў рашоткі разбіцця пад дзеяннем знешніх сіл і апісваюцца матрычнымі ўраўненнямі. Рашэнне задачы зводзіцца, такім чынам, да рашэння разрэджаных сістэм вялікага ліку лінейных матрычных ураўненняў. Метад рэалізаваны ў многіх камерцыйных і свабодных праграмных пакетах (гл. артыкул [[Метад канечных элементаў]]). * [[Метад канечных рознасцей]] у часавай вобласці (FDTD) для знаходжання часавых і спектральных залежнасцей<ref>{{cite book|last=Taflove A. and Hagness S. C.|title=Computational Electrodynamics: The Finite-Difference Time-Domain Method|publisher=Artech House |year=2005}}</ref><ref>{{cite book|last=Jin, J.|title=The Finite Element Method in Electromagnetics|edition=2nd |publisher=Wiley-IEEE Press|year=2002|isbn=0-47143-818-9}}</ref> быў распрацаваны спецыяльна для рашэння ўраўненняў Максвела, у якіх змена электрычнага і магнітнага поля ў часе залежыць ад змены, адпаведна, магнітнага і электрычнага поля ў прасторы. У рамках гэтага метаду вобласць прасторы і часавы прамежак падвяргаюцца раўнамернай дыскрэтызацыі з заданнем пачатковых умоў. Атрыманыя з ураўненняў Максвела канечна-рознасныя ўраўненні развязваюцца ў кожны наступны момант часавай сеткі, пакуль не будзе атрымана рашэнне пастаўленай задачы на ўсім патрэбным часавым прамежку. == Гл. таксама == * [[Электрадынаміка]] * [[Квантавая электрадынаміка]] * [[Джэймс Клерк Максвел]] * [[Тэорыя Янга — Мілса]] * [[Закон электрамагнітнай індукцыі Фарадэя]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{Wikisource|en:Author:James Clerk Maxwell}} ;Гістарычныя публікацыі * {{Кніга|аўтар = Максвелл Дж. К.|загаловак = Статьи и речи|месца = М.|спасылка =http://ivanik3.narod.ru/linksMaksvStatyRechy.html |выдавецтва = Наука |год = 1968|старонак =423}} * {{артыкул|аўтар =Maxwell J. C.|загаловак =A dynamical theory of the electromagnetic field|спасылка =http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/A_Dynamical_Theory_of_the_Electromagnetic_Field.pdf|выданне =Philosophical Transactions of the Royal Society of London|год =1865|том =155|старонкі =459—512}} * ''Maxwell J. C.'', [http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._1 A Treatise on Electricity And Magnetism — Volume 1 — 1873] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070627013509/http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._1 |date=27 чэрвеня 2007 }} — Posner Memorial Collection — Carnegie Mellon University * ''Maxwell J. C.'', [http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._2 A Treatise on Electricity And Magnetism — Volume 2 — 1873] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070627013446/http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._2 |date=27 чэрвеня 2007 }} — Posner Memorial Collection — Carnegie Mellon University * {{артыкул|аўтар =Maxwell J. C.|загаловак =On Physical Lines of Force|спасылка =http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b8/On_Physical_Lines_of_Force.pdf|выданне =Philosophical Magazine|тып =Ser. 4|год =1861,1862|том =11,13|старонкі =161—175, 281—291, 338—347; 12—23, 85—95}} * {{артыкул|аўтар =Maxwell J. C.|загаловак =On Faraday's Lines of Force|спасылка =http://blazelabs.com/On%20Faraday's%20Lines%20of%20Force.pdf|выданне =Transactions of the Cambridge Philosophical Society|год =1856|том =10|нумар =1|старонкі =155—229}} ;Гісторыя развіцця * {{Кніга|аўтар =Болотовский Б. М.|загаловак = Оливер Хевисайд|месца = М.|спасылка =http://vivovoco.rsl.ru/VV/BOOKS/HEAVISIDE/CONTENT.HTM|выдавецтва = Наука |год = 1985|старонак =260}} * {{Кніга|аўтар =Карцев В. П.|загаловак = Максвелл (Жизнь замечательных людей)|месца = М.|выдавецтва = Молодая гвардия |год = 1976|старонак =336}} * {{Кніга|аўтар =Карцев В. П.|загаловак = Приключения великих уравнений|месца = М.|спасылка =http://n-t.ru/ri/kr/pu.htm|выдавецтва = Знание |год = 1986|старонак =288}} * {{артыкул|аўтар = Шапиро И. С.|загаловак =К истории открытия уравнений Максвелла |спасылка =http://ufn.ru/ufn72/ufn72_10/Russian/r7210f.pdf|выданне = УФН|год =1972|том = 108|нумар = 2|старонкі = 319-333}} * {{Кніга|аўтар =Купер Л.|загаловак = Физика для всех. т.1|месца = М.|арыгінал =''Leon N. Cooper'' An Introduction to the Meaning and Structure of Phisics, 1968,1970|спасылка =http://www.log-in.ru/books/19216/|выдавецтва = Мир|год = 1973}} ;Агульныя курсы фізікі * {{Кніга|аўтар =Астахов А. В., Широков Ю. М.|загаловак = Курс физики, Т. II, Электромагнитное поле |месца = М.|выдавецтва =Наука |год = 1980|старонак =360}} * {{Кніга|аўтар =Баскаков С. И.|загаловак = Основы электродинамики |месца = М.|выдавецтва =Сов. радио |год = 1973|старонак =248}} * {{Кніга|аўтар =Калашников С. Г.|загаловак = Электричество (Общий курс физики, т. 2). |месца = М.|выдавецтва = Физматлит, 6-е изд. |год = 2003|isbn = 5-9221-0312-1|старонак =624}} * ''Матвеев А. Н.'' Электричество и магнетизм. — М.: Высшая школа, 1983. * ''Никольский В. В., Никольская Т. И.'' Электродинамика и распространение радиоволн. М.: Наука, 1989. * ''Пеннер Д. И., Угаров В. А.'' Электродинамика и специальная теория относительности. М.: Просвещение, 1980. * ''Парселл Э.'' Электричество и магнетизм. Берклеевский курс физики. Том 2. М.: Наука, 1971. * [http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Tonnela1962ru.djvu ''Тоннела М. А.'' Основы электромагнетизма и теории относительности. М.: ИЛ, 1962.] * ''Фейнман Р., Лейтон Р., Сэндс М.'' Фейнмановские лекции по физике. Том 5. Электричество и магнетизм. М.: Мир, 1965 * ''Фейнман Р., Лейтон Р., Сэндс М.'' Фейнмановские лекции по физике. Том 6. Электродинамика. М.: Мир, 1966 ;Курсы тэарэтычнай фізікі * ''Баранов А. М., Овчинников С. Г., Золотов О. А., Паклин Н. Н., Титов Л. С.'' [http://www.kirensky.ru/zdoc/lectures_sgo/electrodyn.pdf Теоретическая физика: Электродинамика. Электродинамика сплошных сред. Учебное пособие по курсу «Электродинамика и основы электродинамики сплошных сред»]{{Недаступная спасылка}} // СФУ, Красноярск, 2008. — 198 с. * {{Кніга|аўтар =Джексон Дж.|загаловак = Классическая электродинамика|месца = М.|выдавецтва = Мир |год = 1965}} * {{Кніга|аўтар =Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М.|загаловак = Теория поля (Теоретическая физика, т. II)|месца = М.|выдавецтва = Физматлит |год = 2003|isbn = 5-9221-0056-4|старонак =536}} * {{Кніга|аўтар =Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М.|загаловак = Электродинамика сплошных сред (Теоретическая физика, т. VIII)|месца = М.|выдавецтва = Физматлит|год = 2005|isbn = 5-9221-0123-4|старонак =656}} * {{Кніга|аўтар =Батыгин В. В., Топтыгин И. Н.|загаловак = Современная электродинамика. Часть 1. Микроскопическая теория|месца = М.|выдавецтва = НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика»|год = 2005|isbn = 5-93972-492-2|старонак =736}} * {{Кніга|аўтар =Топтыгин И. Н.|загаловак = Современная электродинамика. Часть 2. Теория электромагнитных явлений в веществе|месца = М.|выдавецтва = НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика»|год = 2005|isbn = 5-93972-493-0|старонак =848}} * {{Кніга|аўтар =Тамм И. Е.|загаловак = Основы теории электричества|месца = М.|выдавецтва = Наука |год = 1989}} * ''Фущич В. И., Никитин А. Г.'' Симметрия уравнений Максвелла. — Киев: Наук. думка, 1983. — C. 200. * ''Болибрух А. А.'' [http://www.mccme.ru/dubna/2001/material/bol1.pdf Уравнения Максвелла и дифференциальные формы]. — МЦНМО, 2002. ;Рашэнні ўраўненняў Максвела * {{Кніга|аўтар =Баландин М. Ю., Шурина Э. П.|загаловак = Векторный метод конечных элементов: Учебное пособие |месца = Новосибирск |спасылка =http://window.edu.ru/window_catalog/files/r41184/nstu145.pdf |выдавецтва = НГТУ |год = 2001 |старонак =69}} * ''Вайнштейн Л. А.'' Электромагнитные волны. — М.: Радио и связь, 1988. * ''Вонсовский С. В.'' Магнетизм. Магнитные свойства диа-, пара-, ферро-, антиферро-, и ферримагнетиков. — М.: Наука, 1971. * ''Гинзбург В. Л.'' Распространение электромагнитных волн в плазме. — 2-е изд. — М.: Наука, 1967. * {{Кніга|аўтар =Сильвестер П. и Феррари Р. |загаловак = Метод конечных элементов для радиоинженеров и инженеров-электриков |месца = М. |выдавецтва = Мир |год = 1986|старонак =336}} == Спасылкі == * [http://elementy.ru/trefil/24 Уравнения Максвелла (Научный портал «Элементы большой науки»)] {{Нарматыўны кантроль}} {{Выдатны артыкул|Фізіка}} {{Артыкул года|2013}} [[Катэгорыя:Электрадынаміка]] [[Катэгорыя:Дыферэнцыяльныя ўраўненні ў частковых вытворных]] [[Катэгорыя:Фізічныя законы і ўраўненні]] aj56xxuvx7ecvy6o8laxqzp1oqunjr4 Верлібр 0 183254 5166483 3946813 2026-07-16T07:52:08Z M.L.Bot 261 /* Верлібр у беларускай літаратуры */ 5166483 wikitext text/x-wiki '''Верлі́бр''' або '''свабо́дны верш''' — дысметрычны [[верш]], у аснове рытму якога — чаргаванне якіх-небудзь дапаможных рытмастваральных кампанентаў. Надзвычай важнае значэнне набывае ў ім графічная разбіўка верша на радкі, вызначэнне месца міжрадковых паўзаў. Менавіта вершаваны радок як цэласны інтанацыйна-сінтаксічны і сэнсавы комплекс, выразна выдзелены паўзамі (а на пісьме — яшчэ і графічна), выступае ў верлібры ў якасці асноўнай рытмічнай адзінкі. Інтанацыйная аднатыпнасць асобных радкоў дасягаецца падабенствам іх унутранай лексіка-граматычнай структуры, што стварае пэўную меру паўтору па «вертыкалі». У радках свабоднага верша паўтараюцца наступныя дапаможныя рытмастваральныя кампаненты: аднатыпныя сінтаксічныя канструкцыі, аднолькавыя ці крыху відазмененыя радкі, аднолькавыя словы ці іх марфалагічныя формы, гукаспалучэнні, [[націск]]і на пэўных месцах і г. д. Спарадычна можна сустрэць нават прыметы танічнага верша, падначаленыя агульнай інтанацыйнай структуры верлібра (чаргаванне моцных або апорных націскаў, [[рыфмоід]]ы і інш.). Прычым у свабодным вершы адсутнічае адзіная скразная мера паўтору, яна ўвесь час мяняецца. Так, напрыклад, першыя тры радкі твора, напісанага верлібрам, вызначаюцца аднатыпнасцю іх сінтаксічнай пабудовы, чатыры наступныя — паўторам на пачатку радкоў [[назоўнік]]аў у пэўным склоне, яшчэ тры радкі суадносяцца рытмічнымі націскамі, скажам, на трэцім і сёмым [[склад]]ах, і г. д. Для верлібра характэрна надзвычайнае багацце і гнуткасць паэтычнага сінтаксісу, у тым ліку розных рытарычных фігураў, сінтаксічных перыядаў, што надае інтанацыйнаму малюнку разнастайнасць (пералічэнне, далучэнне, супрацьпастаўленне і г. д.). у межах адной рытміка-інтанацыйнай структуры. == Гісторыя верлібра == Узнік верлібр у амерыканскай і еўрапейскай літаратурах у сярэдзіне XIX ст. ([[Уітмен]], [[Генрых Гейнэ|Гейнэ]]), сустракаўся ў класічнай рускай паэзіі ([[А. Фет]], [[Я. Палонскі]], [[М. Міхайлаў]]). Паняцце «верлібр» уведзена французскім пісьменнікам Г. Канам у 1884 годзе. Асаблівае распаўсюджанне гэты верш набыў у XX ст. ([[Аляксандр Блок|А. Блок]], [[В. Брусаў]], [[Уладзімір Маякоўскі|У. Маякоўскі]], [[М. Цвятаева]], [[Э. Межэлайціс]], [[У. Салаўхін]], [[Я. Вінакураў]], [[I. Драч]], [[С. Маўленаў]]), стаў для некаторых паэтаў ледзь не адзінай вершаванай формай ([[Пабла Неруда|Неруда]], [[Назым Хікмет|Хікмет]], [[Яніс Рыцас|Рыцас]], [[Артур Лундквіст|Лундквіст]] і інш.). == Верлібр у беларускай літаратуры == Родапачынальнік верлібра на Беларусі -- [[Максім Багдановіч]]. У 1920-я гады свабодным вершам шырока карыстаўся [[Вацлаў Ластоўскі]]. У беларускай паэзіі другой паловы ХХ ст. свабодны верш найчасцей сустракаецца ў [[Пімен Панчанка|П. Панчанкі]], [[С. Дзяргай|С. Дзяргая]], [[Кастусь Кірэенка|К. Кірэенкі]], [[Анатоль Вярцінскі|А. Вярцінскага]], [[Алег Лойка|А. Лойкі]], [[П. Макаль|П. Макаля]], [[Янка Сіпакоў|Я. Сіпакова]], [[А. Наўроцкі|А. Наўроцкага]], [[Рыгор Міхайлавіч Семашкевіч|Р. Семашкевіча]], [[Ю. Голуб]]а, [[Н. Загорская|Н. Загорскай]] і інш. У [[Максім Танк|М. Танка]] верлібр стаў адным з асноўных відаў верша. Ён у паэта найчасцей ужываўся ў філасофскіх і медытатыўных творах-роздумах, свабодны рытм якіх арганічна яднаецца з умоўна-асацыятыўнай вобразнасцю. == Літаратура == * {{Крыніцы/Паэтычны слоўнік}} * {{Крыніцы/Тэорыя літаратуры ў тэрмінах}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свабодны верш, верлібр|[[А. А. Майсейчык|Майсейчык А. А.]]|245}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Метрыка]] [[Катэгорыя:Графіка верша]] ffgq0rkd99eizho8zzh8nn11r0q065u 5166488 5166483 2026-07-16T08:19:48Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя верлібра */ вф 5166488 wikitext text/x-wiki '''Верлі́бр''' або '''свабо́дны верш''' — дысметрычны [[верш]], у аснове рытму якога — чаргаванне якіх-небудзь дапаможных рытмастваральных кампанентаў. Надзвычай важнае значэнне набывае ў ім графічная разбіўка верша на радкі, вызначэнне месца міжрадковых паўзаў. Менавіта вершаваны радок як цэласны інтанацыйна-сінтаксічны і сэнсавы комплекс, выразна выдзелены паўзамі (а на пісьме — яшчэ і графічна), выступае ў верлібры ў якасці асноўнай рытмічнай адзінкі. Інтанацыйная аднатыпнасць асобных радкоў дасягаецца падабенствам іх унутранай лексіка-граматычнай структуры, што стварае пэўную меру паўтору па «вертыкалі». У радках свабоднага верша паўтараюцца наступныя дапаможныя рытмастваральныя кампаненты: аднатыпныя сінтаксічныя канструкцыі, аднолькавыя ці крыху відазмененыя радкі, аднолькавыя словы ці іх марфалагічныя формы, гукаспалучэнні, [[націск]]і на пэўных месцах і г. д. Спарадычна можна сустрэць нават прыметы танічнага верша, падначаленыя агульнай інтанацыйнай структуры верлібра (чаргаванне моцных або апорных націскаў, [[рыфмоід]]ы і інш.). Прычым у свабодным вершы адсутнічае адзіная скразная мера паўтору, яна ўвесь час мяняецца. Так, напрыклад, першыя тры радкі твора, напісанага верлібрам, вызначаюцца аднатыпнасцю іх сінтаксічнай пабудовы, чатыры наступныя — паўторам на пачатку радкоў [[назоўнік]]аў у пэўным склоне, яшчэ тры радкі суадносяцца рытмічнымі націскамі, скажам, на трэцім і сёмым [[склад]]ах, і г. д. Для верлібра характэрна надзвычайнае багацце і гнуткасць паэтычнага сінтаксісу, у тым ліку розных рытарычных фігураў, сінтаксічных перыядаў, што надае інтанацыйнаму малюнку разнастайнасць (пералічэнне, далучэнне, супрацьпастаўленне і г. д.). у межах адной рытміка-інтанацыйнай структуры. == Гісторыя верлібра == Узнік верлібр у амерыканскай і еўрапейскай літаратурах у сярэдзіне XIX ст. ([[Уітмен]], [[Генрых Гейнэ|Гейнэ]]), сустракаўся ў класічнай рускай паэзіі ([[А. Фет]], [[Якаў Пятровіч Палонскі|Я. Палонскі]], [[Міхаіл Ларыёнавіч Міхайлаў|М. Міхайлаў]]). Паняцце «верлібр» увёў французскі пісьменнік Г. Кан у 1884 годзе. Асабліва распаўсюдзіўся гэты верш у XX ст. ([[Аляксандр Блок|А. Блок]], [[В. Брусаў]], [[Уладзімір Маякоўскі|У. Маякоўскі]], [[М. Цвятаева]], [[Э. Межэлайціс]], [[У. Салаўхін]], [[Я. Вінакураў]], [[I. Драч]], [[С. Маўленаў]]), стаў для некаторых паэтаў ледзь не адзінай вершаванай формай ([[Пабла Неруда|Неруда]], [[Назым Хікмет|Хікмет]], [[Яніс Рыцас|Рыцас]], [[Артур Лундквіст|Лундквіст]] і іншыя). == Верлібр у беларускай літаратуры == Родапачынальнік верлібра на Беларусі -- [[Максім Багдановіч]]. У 1920-я гады свабодным вершам шырока карыстаўся [[Вацлаў Ластоўскі]]. У беларускай паэзіі другой паловы ХХ ст. свабодны верш найчасцей сустракаецца ў [[Пімен Панчанка|П. Панчанкі]], [[С. Дзяргай|С. Дзяргая]], [[Кастусь Кірэенка|К. Кірэенкі]], [[Анатоль Вярцінскі|А. Вярцінскага]], [[Алег Лойка|А. Лойкі]], [[П. Макаль|П. Макаля]], [[Янка Сіпакоў|Я. Сіпакова]], [[А. Наўроцкі|А. Наўроцкага]], [[Рыгор Міхайлавіч Семашкевіч|Р. Семашкевіча]], [[Ю. Голуб]]а, [[Н. Загорская|Н. Загорскай]] і інш. У [[Максім Танк|М. Танка]] верлібр стаў адным з асноўных відаў верша. Ён у паэта найчасцей ужываўся ў філасофскіх і медытатыўных творах-роздумах, свабодны рытм якіх арганічна яднаецца з умоўна-асацыятыўнай вобразнасцю. == Літаратура == * {{Крыніцы/Паэтычны слоўнік}} * {{Крыніцы/Тэорыя літаратуры ў тэрмінах}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свабодны верш, верлібр|[[А. А. Майсейчык|Майсейчык А. А.]]|245}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Метрыка]] [[Катэгорыя:Графіка верша]] da5siruhwft4uqr0215thxgcwt14g6i Уваскрэсенне сына удавы з Наіна 0 192142 5166311 4462072 2026-07-15T12:35:00Z Ілля Касакоў 21245 5166311 wikitext text/x-wiki [[Файл:Aufweckung-Jüngling-Nain-15.jpg|thumb|240px|Уваскрасенне сына ўдавы з Наіна, алтарная частка пэндзля [[Лукаса Кранаха Малодшага]] ў кірсе ў [[Вітэнберг]]у]] '''Уваскрэсенне сына удавы з Наіна''' — евангельская падзея, адзін з [[Цуды Ісуса Хрыста|цудаў Ісуса Хрыста]], запісаная у [[Евангелле паводле Лукі|Евангеллі ад Лукі]]. Гэта першы з трох цудаў Ісуса ў [[Кананічныя Евангеллі|кананічных Евангеллях]], калі Ён уваскрашае мёртвых, два іншыя тычацца ўваскрасення [[Уваскрэсенне дачкі Іяіра|дачкі Яіра]] і [[Уваскрэсенне Лазара|Лазара]]. == Біблейскае апавяданне == Згодна Евангеллю ад Лукі Ісус прыбыў у вёску Наін, калі ішла цырымонія пахавання сына ўдавы, у суправаджэнні Сваіх вучняў і вялікага натоўпа. Сяло Наін знаходзілася ў трох кіламетрах на поўдзень ад [[гара Фавор|гары Фавор]]. Сам цуд у Евангеллі апісваецца так: ''Пасля гэтага Ісус пайшоў у горад, які называўся Наін, і з Ім ішлі многія вучні Ягоныя і мноства людзей. Калі ж Ён наблізіўся да гарадской брамы, тут выносілі памерлага, адзінага сына ў маці, а яна была ўдава; і шмат людзей ішло з ёю з горада. Убачыўшы яе, Гасподзь умілажаліўся з яе і сказаў ёй: не плач. І падышоўшы, дакрануўся да мараў; тыя, што неслі, спыніліся; і Ён сказаў: хлопча! табе кажу, устань. Мёртвы, падняўшыся, сеў і пачаў гаварыць; і аддаў яго Ісус маці ягонай. І ўсіх апанаваў страх, і славілі Бога, кажучы: вялікі прарок паўстаў сярод нас, і Бог наведаў народ Свой. Такая пагалоска пра Яго разышлася па ўсёй Іудзеі і па ўсім наваколлі.'' У гэтым эпізодзе [[Ісус Хрыстос]] паўстае ў ролі вялікага прарока, вялікага Бога і Збаўцы Ізраіля ў плоці, Які лечыць не толькі праз дэлегаваныя паўнамоцтвы ад Бога, але і ў рамках Сваіх паўнамоцтваў, без рытуалаў і малітваў, з простым словам сілы. Уваскрэсенне сына ўдавы пераклікаецца з [[Уваскрэсенне сына ўдавы з Сарэпты|уваскрэсеннем сына ўдавы з Сарэпты]], якое зрабіў [[Стары Запавет|старазапаветны]] прарок [[Ілья (прарок)|Ілля]]. {{Цуды Ісуса Хрыста}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хрысціянства]] [[Катэгорыя:Цуды Ісуса Хрыста]] 6hcsl4xmvwnoh2ih21x7zhthcbbrlgs Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы 100 193441 5166340 5165932 2026-07-15T15:50:34Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5166340 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Дарога Р43|2026-07-14T23:08:13Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|2-і завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T15:08:36Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T14:43:47Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Шмырова)|2026-07-13T19:46:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Чэхава)|2026-07-13T19:33:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|XVIII Рэспубліканскі конкурс на найлепшы архітэктурны твор|2026-07-11T10:41:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Венсан Кальбо|2026-07-11T10:10:17Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Тадэвуш Фурдына|2026-07-11T08:13:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Могілкі Маціса|2026-07-10T11:22:50Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Могілкі Райніса|2026-07-09T12:18:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Айварс Гулбіс|2026-07-09T11:49:56Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Лясныя могілкі (Рыга)|2026-07-09T11:39:48Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Канстанцінс Пэкшэнс|2026-07-09T11:26:06Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Энергетычны праезд (Мінск)|2026-07-09T10:41:19Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Карал Пуркіне|2026-07-09T08:33:38Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ян Эвангеліста Пуркіне|2026-07-09T08:18:39Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Яніс Алксніс|2026-07-09T06:57:07Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|3-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:35:12Z|Андрэй 2403 Б}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0nm9mhecka8epo1wevxmlu2cqv0dyhm Аб’яднанне Германіі (1871) 0 206627 5166393 4571674 2026-07-15T20:10:58Z Emilia Noah 155537 5166393 wikitext text/x-wiki [[Файл:Deutsches Reich (1871-1918)-en.png|thumb|400px|[[Германская імперыя]] з 1871 па 1918. Пасля выключэння з імперыі нямецкамоўнай часткі шматнацыянальнай [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]], гэтае геаграфічнае збудаванне стала вырашэннем [[Германскае пытанне|германскага пытання]].]] Фармальнае аб’яднанне [[Германія|Германіі]] ў палітычна- і адміністрацыйна-інтэграваную нацыянальную дзяржаву афіцыйна адбылося 18 студзеня 1871 года ў [[Люстэркавая зала, Версальскі палац|люстэркавай зале]] [[Версальскі палац|Версальскага палаца]] ў [[Францыя|Францыі]]. Князі германскіх дзяржаў сабраліся там, каб абвясціць [[Вільгельм I Гогенцолерн|Вільгельма]] [[Прусія|Прускага]] імператарам [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] пасля капітуляцыі [[Францыя|Францыі]] ў [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайне]]. Неафіцыйна, дэ-факта пераход большасці нямецкамоўнага насельніцтва ў федэратыўную арганізацыю дзяржаў адбыўся значна раней, з дапамогай фармальных і нефармальных саюзаў паміж дваранамі, але яны ж, клапоцячыся аб сваіх асабістых інтарэсах, абцяжарвалі працэс аб’яднання, які стаў вынікам росту [[нацыяналізм]]у на працягу эпохі [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], пасля амаль стагоддзя з распаду [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] (1806). Аб’яднанне выявіла некалькі сур’ёзных рэлігійных, моўных, сацыяльных і культурных адрозненняў паміж жыхарамі новай дзяржавы, паказаўшы, што 1871 год з’яўляецца толькі пачаткам у працэсе аб’яднання. Імператара [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] часта называлі «імператарам усіх Германій», што прывяло да з’яўлення выразу «Германіі», і вышэйшае дваранства ў імперыі называлі «прынцамі Германіі» альбо «прынцамі Германій» — землі, якія называлі [[Усходне-франкскае каралеўства|усходне-франкскімі]], кіраваліся як марыянеткавыя каралеўствы, дынастычныя незалежныя дзяржавы, якія ўзначальвалі кіруючыя класы з часоў задоўга да ўзнікнення [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (800 г. н.э.). Улічваючы горную мясцовасць большай часткі тэрыторыі, было відавочна, што розныя народы будуць развіваць культурныя, адукацыйныя, моўныя і рэлігійныя асновы асобна ад астатніх. Але ў дзевятнаццатым стагоддзі ў Германіі вельмі актыўна карысталіся транспартам, і сувязь паміж народамі паляпшалася, з’яўлялася развітая культура, як і ва ўсім свеце пад уплывам развіцця камунікацыйных і транспартных інфраструктур. [[Свяшчэнная Рымская імперыя]] германскай нацыі уключала ў сябе больш за 500 незалежных дзяржаў, шмат з якіх былі аб’яднаныя пасля таго, як імператар [[Франц II]] адрокся ад пасаду (6 жніўня 1806 года) падчас [[Вайна трэцяй кааліцыі|вайны трэцяй кааліцыі]] і імперыя спыніла сваё існаванне. Нягледзячы на юрыдычныя, адміністрацыйныя і палітычныя канфлікты, звязаныя з распадам [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], насельніцтва яе нямецкамоўных абласцей мела агульныя моўныя, культурныя і прававыя традыцыі, якія ўзмацніліся дзякуючы іх сумеснаму ўдзелу ў [[Французскія рэвалюцыйныя войны|французскіх рэвалюцыйных]] і [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнах]]. Многія незалежныя дзяржавы таксама мелі асабісты кіруючы клас, феадальныя асацыяцыі, традыцыі і мясцовыя законы. Дваранства перашкаджала аб’яднанню, бо жадала захаваць свае дробязныя прэрагатывы. [[Еўрапейскі лібералізм]] прапанаваў інтэлектуальную аснову для аб’яднання, кідаючы выклік [[Дынастыя|дынастычным]] і [[Абсалютызм, гісторыя Еўропы|абсалютысцкім]] мадэлям сацыяльнай і палітычнай арганізацыі; яго нямецкія прыхільнікі падкрэслівалі важнасць традыцыі, адукацыі і моўнага адзінства народаў у гэтым рэгіёне. З эканамічнага пункту гледжання стварэнне прускага [[Германскі мытны саюз|мытнага саюзу]] ў 1818 годзе і яго наступнае пашырэнне, якое ўключыла ў яго іншыя дзяржавы [[Германскі саюз|Германскага саюзу]], знізіла канкурэнцыю паміж дзяржавамі і ўнутры іх. З’яўленне новых відаў транспарту спрыяла развіццю бізнэсу і турызму, што прывяло да кантактавання і часам канфліктавання паміж сабой нямецкамоўнага насельніцтва з усёй Цэнтральнай Еўропы. [[Венскі кангрэс]] 1814—1815 гадоў падтрымаў панаванне [[Аўстрыя|Аўстрыі]] ў Цэнтральнай Еўропе. Тым не менш, удзельнікі перамоваў у Вене не прымалі пад увагу ўплыў [[Прусія|Прусіі]], які нарастаў сярод германскіх дзяржаў, і не прадбачылі, што [[Прусія]] зможа супернічаць з [[Аўстрыя]]й за лідарства сярод германскіх дзяржаў. Гэты [[Супрацьстаянне Аўстрыі і Прусіі|нямецкі дуалізм]] меў два шляхі вырашэння праблемы аб’яднанняː малагерманскі ({{lang-de|Kleindeutsche Lösung}}) пад вяршынствам Прусіі і вялікагерманскі ({{lang-de|Großdeutsche Lösung}}) пад вяршынствам Аўстрыі. Гісторыкі спрачаюцца, ці [[Ота фон Бісмарк]], [[прэм'ер-міністр Прусіі]], меў генеральны план па пашырэнні [[Паўночна-Германская канфедэрацыя|Паўночна-Германскай канфедэрацыі]] 1866 года, аб’яднаўшы астатнія незалежныя германскія дзяржавы, ці проста жадаў пашырыць уладу [[каралеўства Прусія]]. Яны прыходзяць да высновы, што фактары і трываласць [[Рэальная палітыка|рэальнай палітыкі]] [[Ота фон Бісмарк|Бісмарка]] прывялі раннія сучасныя дзяржавы да рэарганізавання палітычных, эканамічных, ваенных і дыпламатычных адносін у дзевятнаццатым стагоддзі. Рэакцыяй на дацкі і французскі [[нацыяналізм]]ы стала выражэнне германскага адзінства. Ваенныя поспехі, асабліва прускія, у трох рэгіянальных войнах паспрыялі з’яўленню энтузіязму і гонару, які выкарысталі палітыкі для аб’яднання. Гэтыя войны нагадалі аб узаемнам доўгу ў войнах супраць Напалеона, асабліва ў [[Вайна шасці кааліцый|вызваленчай вайне]] 1813—1814 гадоў. Такім чынам, палітычнае і адміністрацыйнае аб’яднанне ў 1871 годзе па меншай меры часова вырашыла праблему дуалізму, усталяваўшы адзіную Германію, але без Аўстрыі. ==Зноскі}} {{Крыніцы}} ==Спасылкі== {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Канфлікты 1866 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1871 года]] [[Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Германіі]] [[Катэгорыя:Германская імперыя]] [[Катэгорыя:Аб’яднанні дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі (1806—1918)]] [[Катэгорыя:Ірэдэнтызм]] hxqafiicp6sbtes1b6hhjv4vqm8ojml 5166394 5166393 2026-07-15T20:11:15Z Emilia Noah 155537 5166394 wikitext text/x-wiki [[Файл:Deutsches Reich (1871-1918)-en.png|thumb|400px|[[Германская імперыя]] з 1871 па 1918. Пасля выключэння з імперыі нямецкамоўнай часткі шматнацыянальнай [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]], гэтае геаграфічнае збудаванне стала вырашэннем [[Германскае пытанне|германскага пытання]].]] Фармальнае аб’яднанне [[Германія|Германіі]] ў палітычна- і адміністрацыйна-інтэграваную нацыянальную дзяржаву афіцыйна адбылося 18 студзеня 1871 года ў [[Люстэркавая зала, Версальскі палац|люстэркавай зале]] [[Версальскі палац|Версальскага палаца]] ў [[Францыя|Францыі]]. Князі германскіх дзяржаў сабраліся там, каб абвясціць [[Вільгельм I Гогенцолерн|Вільгельма]] [[Прусія|Прускага]] імператарам [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] пасля капітуляцыі [[Францыя|Францыі]] ў [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайне]]. Неафіцыйна, дэ-факта пераход большасці нямецкамоўнага насельніцтва ў федэратыўную арганізацыю дзяржаў адбыўся значна раней, з дапамогай фармальных і нефармальных саюзаў паміж дваранамі, але яны ж, клапоцячыся аб сваіх асабістых інтарэсах, абцяжарвалі працэс аб’яднання, які стаў вынікам росту [[нацыяналізм]]у на працягу эпохі [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], пасля амаль стагоддзя з распаду [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] (1806). Аб’яднанне выявіла некалькі сур’ёзных рэлігійных, моўных, сацыяльных і культурных адрозненняў паміж жыхарамі новай дзяржавы, паказаўшы, што 1871 год з’яўляецца толькі пачаткам у працэсе аб’яднання. Імператара [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] часта называлі «імператарам усіх Германій», што прывяло да з’яўлення выразу «Германіі», і вышэйшае дваранства ў імперыі называлі «прынцамі Германіі» альбо «прынцамі Германій» — землі, якія называлі [[Усходне-франкскае каралеўства|усходне-франкскімі]], кіраваліся як марыянеткавыя каралеўствы, дынастычныя незалежныя дзяржавы, якія ўзначальвалі кіруючыя класы з часоў задоўга да ўзнікнення [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (800 г. н.э.). Улічваючы горную мясцовасць большай часткі тэрыторыі, было відавочна, што розныя народы будуць развіваць культурныя, адукацыйныя, моўныя і рэлігійныя асновы асобна ад астатніх. Але ў дзевятнаццатым стагоддзі ў Германіі вельмі актыўна карысталіся транспартам, і сувязь паміж народамі паляпшалася, з’яўлялася развітая культура, як і ва ўсім свеце пад уплывам развіцця камунікацыйных і транспартных інфраструктур. [[Свяшчэнная Рымская імперыя]] германскай нацыі уключала ў сябе больш за 500 незалежных дзяржаў, шмат з якіх былі аб’яднаныя пасля таго, як імператар [[Франц II]] адрокся ад пасаду (6 жніўня 1806 года) падчас [[Вайна трэцяй кааліцыі|вайны трэцяй кааліцыі]] і імперыя спыніла сваё існаванне. Нягледзячы на юрыдычныя, адміністрацыйныя і палітычныя канфлікты, звязаныя з распадам [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], насельніцтва яе нямецкамоўных абласцей мела агульныя моўныя, культурныя і прававыя традыцыі, якія ўзмацніліся дзякуючы іх сумеснаму ўдзелу ў [[Французскія рэвалюцыйныя войны|французскіх рэвалюцыйных]] і [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнах]]. Многія незалежныя дзяржавы таксама мелі асабісты кіруючы клас, феадальныя асацыяцыі, традыцыі і мясцовыя законы. Дваранства перашкаджала аб’яднанню, бо жадала захаваць свае дробязныя прэрагатывы. [[Еўрапейскі лібералізм]] прапанаваў інтэлектуальную аснову для аб’яднання, кідаючы выклік [[Дынастыя|дынастычным]] і [[Абсалютызм, гісторыя Еўропы|абсалютысцкім]] мадэлям сацыяльнай і палітычнай арганізацыі; яго нямецкія прыхільнікі падкрэслівалі важнасць традыцыі, адукацыі і моўнага адзінства народаў у гэтым рэгіёне. З эканамічнага пункту гледжання стварэнне прускага [[Германскі мытны саюз|мытнага саюзу]] ў 1818 годзе і яго наступнае пашырэнне, якое ўключыла ў яго іншыя дзяржавы [[Германскі саюз|Германскага саюзу]], знізіла канкурэнцыю паміж дзяржавамі і ўнутры іх. З’яўленне новых відаў транспарту спрыяла развіццю бізнэсу і турызму, што прывяло да кантактавання і часам канфліктавання паміж сабой нямецкамоўнага насельніцтва з усёй Цэнтральнай Еўропы. [[Венскі кангрэс]] 1814—1815 гадоў падтрымаў панаванне [[Аўстрыя|Аўстрыі]] ў Цэнтральнай Еўропе. Тым не менш, удзельнікі перамоваў у Вене не прымалі пад увагу ўплыў [[Прусія|Прусіі]], які нарастаў сярод германскіх дзяржаў, і не прадбачылі, што [[Прусія]] зможа супернічаць з [[Аўстрыя]]й за лідарства сярод германскіх дзяржаў. Гэты [[Супрацьстаянне Аўстрыі і Прусіі|нямецкі дуалізм]] меў два шляхі вырашэння праблемы аб’яднанняː малагерманскі ({{lang-de|Kleindeutsche Lösung}}) пад вяршынствам Прусіі і вялікагерманскі ({{lang-de|Großdeutsche Lösung}}) пад вяршынствам Аўстрыі. Гісторыкі спрачаюцца, ці [[Ота фон Бісмарк]], [[прэм'ер-міністр Прусіі]], меў генеральны план па пашырэнні [[Паўночна-Германская канфедэрацыя|Паўночна-Германскай канфедэрацыі]] 1866 года, аб’яднаўшы астатнія незалежныя германскія дзяржавы, ці проста жадаў пашырыць уладу [[каралеўства Прусія]]. Яны прыходзяць да высновы, што фактары і трываласць [[Рэальная палітыка|рэальнай палітыкі]] [[Ота фон Бісмарк|Бісмарка]] прывялі раннія сучасныя дзяржавы да рэарганізавання палітычных, эканамічных, ваенных і дыпламатычных адносін у дзевятнаццатым стагоддзі. Рэакцыяй на дацкі і французскі [[нацыяналізм]]ы стала выражэнне германскага адзінства. Ваенныя поспехі, асабліва прускія, у трох рэгіянальных войнах паспрыялі з’яўленню энтузіязму і гонару, які выкарысталі палітыкі для аб’яднання. Гэтыя войны нагадалі аб узаемнам доўгу ў войнах супраць Напалеона, асабліва ў [[Вайна шасці кааліцый|вызваленчай вайне]] 1813—1814 гадоў. Такім чынам, палітычнае і адміністрацыйнае аб’яднанне ў 1871 годзе па меншай меры часова вырашыла праблему дуалізму, усталяваўшы адзіную Германію, але без Аўстрыі. ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Спасылкі== {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Канфлікты 1866 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1871 года]] [[Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Германіі]] [[Катэгорыя:Германская імперыя]] [[Катэгорыя:Аб’яднанні дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі (1806—1918)]] [[Катэгорыя:Ірэдэнтызм]] 0a7tv0jwma6z7043188cffej1x8nq3l 5166396 5166394 2026-07-15T20:12:44Z Emilia Noah 155537 5166396 wikitext text/x-wiki [[Файл:Deutsches Reich (1871-1918)-en.png|thumb|400px|[[Германская імперыя]] з 1871 па 1918. Пасля выключэння з імперыі нямецкамоўнай часткі шматнацыянальнай [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]], гэтае геаграфічнае збудаванне стала вырашэннем [[Германскае пытанне|германскага пытання]].]] Фармальнае аб’яднанне [[Германія|Германіі]] ў палітычна- і адміністрацыйна-інтэграваную нацыянальную дзяржаву афіцыйна адбылося 18 студзеня 1871 года ў [[Люстэркавая зала, Версальскі палац|люстэркавай зале]] [[Версальскі палац|Версальскага палаца]] ў [[Францыя|Францыі]]. Князі германскіх дзяржаў сабраліся там, каб абвясціць [[Вільгельм I Гогенцолерн|Вільгельма]] [[Прусія|Прускага]] імператарам [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] пасля капітуляцыі [[Францыя|Францыі]] ў [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайне]]. Неафіцыйна, дэ-факта пераход большасці нямецкамоўнага насельніцтва ў федэратыўную арганізацыю дзяржаў адбыўся значна раней, з дапамогай фармальных і нефармальных саюзаў паміж дваранамі, але яны ж, клапоцячыся аб сваіх асабістых інтарэсах, абцяжарвалі працэс аб’яднання, які стаў вынікам росту [[нацыяналізм]]у на працягу эпохі [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], пасля амаль стагоддзя з распаду [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] (1806). Аб’яднанне выявіла некалькі сур’ёзных рэлігійных, моўных, сацыяльных і культурных адрозненняў паміж жыхарамі новай дзяржавы, паказаўшы, што 1871 год з’яўляецца толькі пачаткам у працэсе аб’яднання. Імператара [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] часта называлі «імператарам усіх Германій», што прывяло да з’яўлення выразу «Германіі», і вышэйшае дваранства ў імперыі называлі «прынцамі Германіі» альбо «прынцамі Германій» — землі, якія называлі [[Усходне-франкскае каралеўства|усходне-франкскімі]], кіраваліся як марыянеткавыя каралеўствы, дынастычныя незалежныя дзяржавы, якія ўзначальвалі кіруючыя класы з часоў задоўга да ўзнікнення [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] (800 г. н.э.). Улічваючы горную мясцовасць большай часткі тэрыторыі, было відавочна, што розныя народы будуць развіваць культурныя, адукацыйныя, моўныя і рэлігійныя асновы асобна ад астатніх. Але ў дзевятнаццатым стагоддзі ў Германіі вельмі актыўна карысталіся транспартам, і сувязь паміж народамі паляпшалася, з’яўлялася развітая культура, як і ва ўсім свеце пад уплывам развіцця камунікацыйных і транспартных інфраструктур. [[Свяшчэнная Рымская імперыя]] германскай нацыі уключала ў сябе больш за 500 незалежных дзяржаў, шмат з якіх былі аб’яднаныя пасля таго, як імператар [[Франц II]] адрокся ад пасаду (6 жніўня 1806 года) падчас [[Вайна трэцяй кааліцыі|вайны трэцяй кааліцыі]] і імперыя спыніла сваё існаванне. Нягледзячы на юрыдычныя, адміністрацыйныя і палітычныя канфлікты, звязаныя з распадам [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], насельніцтва яе нямецкамоўных абласцей мела агульныя моўныя, культурныя і прававыя традыцыі, якія ўзмацніліся дзякуючы іх сумеснаму ўдзелу ў [[Французскія рэвалюцыйныя войны|французскіх рэвалюцыйных]] і [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнах]]. Многія незалежныя дзяржавы таксама мелі асабісты кіруючы клас, феадальныя асацыяцыі, традыцыі і мясцовыя законы. Дваранства перашкаджала аб’яднанню, бо жадала захаваць свае дробязныя прэрагатывы. [[Еўрапейскі лібералізм]] прапанаваў інтэлектуальную аснову для аб’яднання, кідаючы выклік [[Дынастыя|дынастычным]] і [[Абсалютызм, гісторыя Еўропы|абсалютысцкім]] мадэлям сацыяльнай і палітычнай арганізацыі; яго нямецкія прыхільнікі падкрэслівалі важнасць традыцыі, адукацыі і моўнага адзінства народаў у гэтым рэгіёне. З эканамічнага пункту гледжання стварэнне прускага [[Германскі мытны саюз|мытнага саюзу]] ў 1818 годзе і яго наступнае пашырэнне, якое ўключыла ў яго іншыя дзяржавы [[Германскі саюз|Германскага саюзу]], знізіла канкурэнцыю паміж дзяржавамі і ўнутры іх. З’яўленне новых відаў транспарту спрыяла развіццю бізнэсу і турызму, што прывяло да кантактавання і часам канфліктавання паміж сабой нямецкамоўнага насельніцтва з усёй Цэнтральнай Еўропы. [[Венскі кангрэс]] 1814—1815 гадоў падтрымаў панаванне [[Аўстрыя|Аўстрыі]] ў Цэнтральнай Еўропе. Тым не менш, удзельнікі перамоваў у Вене не прымалі пад увагу ўплыў [[Прусія|Прусіі]], які нарастаў сярод германскіх дзяржаў, і не прадбачылі, што [[Прусія]] зможа супернічаць з [[Аўстрыя]]й за лідарства сярод германскіх дзяржаў. Гэты [[Супрацьстаянне Аўстрыі і Прусіі|нямецкі дуалізм]] меў два шляхі вырашэння праблемы аб’яднанняː малагерманскі ({{lang-de|Kleindeutsche Lösung}}) пад вяршынствам Прусіі і вялікагерманскі ({{lang-de|Großdeutsche Lösung}}) пад вяршынствам Аўстрыі. Гісторыкі спрачаюцца, ці [[Ота фон Бісмарк]], [[прэм'ер-міністр Прусіі]], меў генеральны план па пашырэнні [[Паўночна-Германская канфедэрацыя|Паўночна-Германскай канфедэрацыі]] 1866 года, аб’яднаўшы астатнія незалежныя германскія дзяржавы, ці проста жадаў пашырыць уладу [[каралеўства Прусія]]. Яны прыходзяць да высновы, што фактары і трываласць [[Рэальная палітыка|рэальнай палітыкі]] [[Ота фон Бісмарк|Бісмарка]] прывялі раннія сучасныя дзяржавы да рэарганізавання палітычных, эканамічных, ваенных і дыпламатычных адносін у дзевятнаццатым стагоддзі. Рэакцыяй на дацкі і французскі [[нацыяналізм]]ы стала выражэнне германскага адзінства. Ваенныя поспехі, асабліва прускія, у трох рэгіянальных войнах паспрыялі з’яўленню энтузіязму і гонару, які выкарысталі палітыкі для аб’яднання. Гэтыя войны нагадалі аб узаемнам доўгу ў войнах супраць Напалеона, асабліва ў [[Вайна шасці кааліцый|вызваленчай вайне]] 1813—1814 гадоў. Такім чынам, палітычнае і адміністрацыйнае аб’яднанне ў 1871 годзе па меншай меры часова вырашыла праблему дуалізму, усталяваўшы адзіную Германію, але без Аўстрыі. ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Спасылкі== {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Канфлікты 1866 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1871 года]] [[Катэгорыя:XIX стагоддзе ў Германіі]] [[Катэгорыя:Германская імперыя]] [[Катэгорыя:Аб’яднанні дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі (1806—1918)]] [[Катэгорыя:Ірэдэнтызм]] 813wospjjjmks0en0tprmik7244vp1v Дняпроўскія балты 0 212724 5166332 5166188 2026-07-15T14:43:22Z Dware 76901 1) Выправіў напісанне "Днепра-Дзвінская" і дадаў спасылку. 2) Вярнуў назад выдалены мной раней сказ пра субстрат (мая памылка) 5166332 wikitext text/x-wiki {{Няма крыніц}} [[Файл:East europe 3-4cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры III—IV стст. і арэал балтыйскіх гідронімаў.]] [[Файл:East europe 5-6cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.]] '''Дняпроўскія балты''' — [[балты|балтыйскія]] плямёны, якія насялялі басейн [[Днепр|Дняпра]] паміж басейнамі [[Вісла|Віслы]] і [[Волга|Волгі]] ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.). Дняпроўскія балты сфарміраваліся на фіна-ўгорскім субстраце. Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія [[гідронім]]ы і археалагічныя знаходкі. Пісьмовых помнікаў гэтыя плямёны не пакінулі. У 1962 годзе расійскія мовазнаўцы У. Тапароў і А. Трубачоў у даследаванні «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя» паведамілі, што сярод гідронімаў басейна Дняпра выявілі каля 800 назваў балцкага паходжання, якія сведчаць пра ранейшы балцкі этнічны характар гэтай тэрыторыі. Мяркуючы па розных археалагічных помніках, а таксама па распаўсюджанні гідронімаў балцкага паходжання, у канцы неаліту (III—II тыс. да н. э.) у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе існавала некалькі блізкароднасных, прынамсі гіпатэтычна балцкіх, культур: [[Паморская культура|Паморская]], (позняя) [[Нарвенская культура|Нарвенская]] і (позняя) [[Нёманская культура|Нёманская]]. Найстаражытнейшая з іх —Паморская культура — займала толькі вузкую паласу паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора. У [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавым]] і [[Жалезны век на Беларусі|жалезным]] вяках (II—I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.) на тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад сучасных Літвы і Латвіі існавалі ўжо несумненна балцкія культуры: позняя Нарвенская і сфарміраваная на яе аснове [[культура штрыхаванай керамікі]] (іх арэалы ахоплівалі таксама ўсходнія часткі сучасных Літвы і Латвіі), [[Днепра-дзвінская культура|Днепра-Дзвінская]] (таксама вядомая як «Смаленская культура гарадзішчаў»), [[Мілаградская культура|Мілаградская]], [[Юхнаўская культура|Юхнаўская]] і позняя [[Дзякоўская культура|Дзякoўская]] культуры (каля пачатку нашай эры ва ўсходняй частцы басейна верхняй Акі яе стварылі нашчадкі мясцовага насельніцтва Дняпроўска-Дзвінскай культуры і перасяленцаў-юхнаўцаў). У III—V стагоддзях гэтыя балцкія культуры басейнаў Дняпра, Дзвіны і Акі пад моцным уплывам заходніх балтаў (носьбітаў зарубінецкай культуры), якія яшчэ ў II—I стст. да н. э. праніклі з тэрыторыі сучаснай Польшчы далёка ў басейн Дняпра, трансфармаваліся ў [[Калочынская культура|Калочынскую]], [[Банцараўская культура|Банцараўска-Тушамлянскую]] і Мошчынскую культуры, што існавалі да VIII—X стагоддзяў. Мошчынскую культуру лічаць культурай продкаў усходніх галіндаў ([[голядзь|голядзі]]<ref>[http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm Балтаславяне і «вялікае перасяленне народаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140112170746/http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm |date=12 студзеня 2014 }}</ref>), якія жылі ў Падмаскоўі, у басейне ракі Протвы, да канца Сярэднявечча. Прыкладна ў пачатку VI — канцы VII стст. на тэрыторыю дняпроўскіх балтаў пачалі пранікаць [[славяне]], якія да таго часу жылі толькі на тэрыторыі сучаснай правабярэжнай Украіны, але паступова прасунуліся ва ўсходнюю частку басейна Дняпра. У IX—X стст. рухаючыся на поўнач уздоўж Дняпра. славянскія перасяленцы аддзялілі большую частку дняпроўскіх балтаў ад іншых, больш заходніх балтаў У XI—XII стст. амаль усе дняпроўскія балты (за выключэннем усходніх галіндаў) былі асіміляваныя ўсходнімі славянамі. Працэс іх культурнай і моўнай славянізацыі, які пачаўся яшчэ на мяжы VII—VIII стагоддзяў, значна паскорыўся пасля прыняцця праваслаўнага хрысціянства рознамоўнымі плямёнамі Кіеўскай Русі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што пасля афіцыйнага хрышчэння Русі ў 988 годзе частка дняпроўскіх балтаў перасялілася на захад і з цягам часу ўвайшла ў склад этнасаў літоўцаў і латгалаў. Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з [[Мядзведзь|мядзведжымі]] галовамі<ref>Траццякоў П. М. [http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm Славяне і балты ў Верхнім Падняпроўі ў сярэдзіне і трэцяй чвэрці I тыс. н.э.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141214103544/http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm |date=14 снежня 2014 }}</ref>, якое можа быць звязана з [[балта-славянскія мовы|балта-славянскім]] культам [[Вялес]]а-[[Вяльняс]]а<ref>[http://slovisha.chat.ru/volos.htm Волос]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Балтыйскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходнія балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Дагістарычная Расія]] 2bzod3waed36a8vsryh8kz0e5jgy6n7 5166333 5166332 2026-07-15T14:47:34Z JerzyKundrat 174 5166333 wikitext text/x-wiki [[Файл:East europe 3-4cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры III—IV стст. і арэал балтыйскіх гідронімаў.]] [[Файл:East europe 5-6cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.]] '''Дняпроўскія балты''' — [[балты|балтыйскія]] плямёны, якія насялялі басейн [[Днепр|Дняпра]] паміж басейнамі [[Вісла|Віслы]] і [[Волга|Волгі]] ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.). Дняпроўскія балты сфарміраваліся на фіна-ўгорскім субстраце. Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія [[гідронім]]ы і археалагічныя знаходкі. Пісьмовых помнікаў гэтыя плямёны не пакінулі. У 1962 годзе расійскія мовазнаўцы У. Тапароў і А. Трубачоў у даследаванні «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя» паведамілі, што сярод гідронімаў басейна Дняпра выявілі каля 800 назваў балцкага паходжання, якія сведчаць пра ранейшы балцкі этнічны характар гэтай тэрыторыі. Мяркуючы па розных археалагічных помніках, а таксама па распаўсюджанні гідронімаў балцкага паходжання, у канцы неаліту (III—II тыс. да н. э.) у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе існавала некалькі блізкароднасных, прынамсі гіпатэтычна балцкіх, культур: [[Паморская культура|Паморская]], (позняя) [[Нарвенская культура|Нарвенская]] і (позняя) [[Нёманская культура|Нёманская]]. Найстаражытнейшая з іх —Паморская культура — займала толькі вузкую паласу паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора. У [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавым]] і [[Жалезны век на Беларусі|жалезным]] вяках (II—I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.) на тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад сучасных Літвы і Латвіі існавалі ўжо несумненна балцкія культуры: позняя Нарвенская і сфарміраваная на яе аснове [[культура штрыхаванай керамікі]] (іх арэалы ахоплівалі таксама ўсходнія часткі сучасных Літвы і Латвіі), [[Днепра-дзвінская культура|Днепра-Дзвінская]] (таксама вядомая як «Смаленская культура гарадзішчаў»), [[Мілаградская культура|Мілаградская]], [[Юхнаўская культура|Юхнаўская]] і позняя [[Дзякоўская культура|Дзякoўская]] культуры (каля пачатку нашай эры ва ўсходняй частцы басейна верхняй Акі яе стварылі нашчадкі мясцовага насельніцтва Дняпроўска-Дзвінскай культуры і перасяленцаў-юхнаўцаў). У III—V стагоддзях гэтыя балцкія культуры басейнаў Дняпра, Дзвіны і Акі пад моцным уплывам заходніх балтаў (носьбітаў зарубінецкай культуры), якія яшчэ ў II—I стст. да н. э. праніклі з тэрыторыі сучаснай Польшчы далёка ў басейн Дняпра, трансфармаваліся ў [[Калочынская культура|Калочынскую]], [[Банцараўская культура|Банцараўска-Тушамлянскую]] і Мошчынскую культуры, што існавалі да VIII—X стагоддзяў. Мошчынскую культуру лічаць культурай продкаў усходніх галіндаў ([[голядзь|голядзі]]<ref>[http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm Балтаславяне і «вялікае перасяленне народаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140112170746/http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm |date=12 студзеня 2014 }}</ref>), якія жылі ў Падмаскоўі, у басейне ракі Протвы, да канца Сярэднявечча. Прыкладна ў пачатку VI — канцы VII стст. на тэрыторыю дняпроўскіх балтаў пачалі пранікаць [[славяне]], якія да таго часу жылі толькі на тэрыторыі сучаснай правабярэжнай Украіны, але паступова прасунуліся ва ўсходнюю частку басейна Дняпра. У IX—X стст. рухаючыся на поўнач уздоўж Дняпра. славянскія перасяленцы аддзялілі большую частку дняпроўскіх балтаў ад іншых, больш заходніх балтаў У XI—XII стст. амаль усе дняпроўскія балты (за выключэннем усходніх галіндаў) былі асіміляваныя ўсходнімі славянамі. Працэс іх культурнай і моўнай славянізацыі, які пачаўся яшчэ на мяжы VII—VIII стагоддзяў, значна паскорыўся пасля прыняцця праваслаўнага хрысціянства рознамоўнымі плямёнамі Кіеўскай Русі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што пасля афіцыйнага хрышчэння Русі ў 988 годзе частка дняпроўскіх балтаў перасялілася на захад і з цягам часу ўвайшла ў склад этнасаў літоўцаў і латгалаў. Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з [[Мядзведзь|мядзведжымі]] галовамі<ref>Траццякоў П. М. [http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm Славяне і балты ў Верхнім Падняпроўі ў сярэдзіне і трэцяй чвэрці I тыс. н.э.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141214103544/http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm |date=14 снежня 2014 }}</ref>, якое можа быць звязана з [[балта-славянскія мовы|балта-славянскім]] культам [[Вялес]]а-[[Вяльняс]]а<ref>[http://slovisha.chat.ru/volos.htm Волос]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{rq|refless}} {{Балтыйскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходнія балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Дагістарычная Расія]] 5v7n5kv7s5lz643iphcxniyotfk4rk3 5166334 5166333 2026-07-15T14:47:47Z Dware 76901 5166334 wikitext text/x-wiki [[Файл:East europe 3-4cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры III—IV стст. і арэал балтыйскіх гідронімаў.]] [[Файл:East europe 5-6cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.]] '''Дняпроўскія балты''' — [[балты|балтыйскія]] плямёны, якія насялялі басейн [[Днепр|Дняпра]] паміж басейнамі [[Вісла|Віслы]] і [[Волга|Волгі]] ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.). Дняпроўскія балты сфарміраваліся на фіна-ўгорскім субстраце. Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія [[гідронім]]ы і археалагічныя знаходкі. Пісьмовых помнікаў гэтыя плямёны не пакінулі. У 1962 годзе расійскія мовазнаўцы У. Тапароў і А. Трубачоў у даследаванні «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя» паведамілі, што сярод гідронімаў басейна Дняпра выявілі каля 800 назваў балцкага паходжання, якія сведчаць пра ранейшы балцкі этнічны характар гэтай тэрыторыі. Мяркуючы па розных археалагічных помніках, а таксама па распаўсюджанні гідронімаў балцкага паходжання, у канцы неаліту (III—II тыс. да н. э.) у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе існавала некалькі блізкароднасных, прынамсі гіпатэтычна балцкіх, культур: [[Паморская культура|Паморская]], (позняя) [[Нарвенская культура|Нарвенская]] і (позняя) [[Нёманская культура|Нёманская]]. Найстаражытнейшая з іх —Паморская культура — займала толькі вузкую паласу паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора. У [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавым]] і [[Жалезны век на Беларусі|жалезным]] вяках (II—I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.) на тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад сучасных Літвы і Латвіі існавалі ўжо несумненна балцкія культуры: позняя Нарвенская і сфарміраваная на яе аснове [[культура штрыхаванай керамікі]] (іх арэалы ахоплівалі таксама ўсходнія часткі сучасных Літвы і Латвіі), [[Днепра-дзвінская культура|Днепра-Дзвінская]] (таксама вядомая як «Смаленская культура гарадзішчаў»), [[Мілаградская культура|Мілаградская]], [[Юхнаўская культура|Юхнаўская]] і позняя [[Дзякоўская культура|Дзякoўская]] культуры (каля пачатку нашай эры ва ўсходняй частцы басейна верхняй Акі яе стварылі нашчадкі мясцовага насельніцтва Днепра-Дзвінскай культуры і перасяленцаў-юхнаўцаў). У III—V стагоддзях гэтыя балцкія культуры басейнаў Дняпра, [[Дзвіна|Дзвіны]] і [[Ака|Акі]] пад моцным уплывам заходніх балтаў (носьбітаў [[Зарубінецкая культура|Зарубінецкай культуры]]), якія яшчэ ў II—I стст. да н. э. праніклі з тэрыторыі сучаснай Польшчы далёка ў басейн Дняпра, трансфармаваліся ў [[Калочынская культура|Калочынскую]], [[Банцараўская культура|Банцараўска-Тушамлянскую]] і Мошчынскую культуры, што існавалі да VIII—X стагоддзяў. Мошчынскую культуру лічаць культурай продкаў усходніх галіндаў ([[голядзь|голядзі]]<ref>[http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm Балтаславяне і «вялікае перасяленне народаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140112170746/http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm |date=12 студзеня 2014 }}</ref>), якія жылі ў Падмаскоўі, у басейне ракі Протвы, да канца Сярэднявечча. Прыкладна ў пачатку VI — канцы VII стст. на тэрыторыю дняпроўскіх балтаў пачалі пранікаць [[славяне]], якія да таго часу жылі толькі на тэрыторыі сучаснай правабярэжнай Украіны, але паступова прасунуліся ва ўсходнюю частку басейна Дняпра. У IX—X стст. рухаючыся на поўнач уздоўж Дняпра. славянскія перасяленцы аддзялілі большую частку дняпроўскіх балтаў ад іншых, больш заходніх балтаў У XI—XII стст. амаль усе дняпроўскія балты (за выключэннем усходніх галіндаў) былі асіміляваныя ўсходнімі славянамі. Працэс іх культурнай і моўнай славянізацыі, які пачаўся яшчэ на мяжы VII—VIII стагоддзяў, значна паскорыўся пасля прыняцця праваслаўнага хрысціянства рознамоўнымі плямёнамі Кіеўскай Русі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што пасля афіцыйнага хрышчэння Русі ў 988 годзе частка дняпроўскіх балтаў перасялілася на захад і з цягам часу ўвайшла ў склад этнасаў літоўцаў і латгалаў. Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з [[Мядзведзь|мядзведжымі]] галовамі<ref>Траццякоў П. М. [http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm Славяне і балты ў Верхнім Падняпроўі ў сярэдзіне і трэцяй чвэрці I тыс. н.э.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141214103544/http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm |date=14 снежня 2014 }}</ref>, якое можа быць звязана з [[балта-славянскія мовы|балта-славянскім]] культам [[Вялес]]а-[[Вяльняс]]а<ref>[http://slovisha.chat.ru/volos.htm Волос]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{rq|refless}} {{Балтыйскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходнія балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Дагістарычная Расія]] e00xmc4bjts2qyrwzne3yajlj4rpj0e 5166412 5166334 2026-07-15T20:50:04Z M.L.Bot 261 /* Крыніцы */ што зноскі, калі крыніц нуль 5166412 wikitext text/x-wiki [[Файл:East europe 3-4cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры III—IV стст. і арэал балтыйскіх гідронімаў.]] [[Файл:East europe 5-6cc.png|thumb|400px|Балтыйскія і славянскія археалагічныя культуры ў V—VI стст.]] '''Дняпроўскія балты''' — [[балты|балтыйскія]] плямёны, якія насялялі басейн [[Днепр|Дняпра]] паміж басейнамі [[Вісла|Віслы]] і [[Волга|Волгі]] ў эпоху жалезнага веку (I тыс. да н.э. — I тыс. н.э.). Дняпроўскія балты сфарміраваліся на фіна-ўгорскім субстраце. Пра прысутнасць балтаў у басейне Дняпра сведчаць шматлікія [[гідронім]]ы і археалагічныя знаходкі. Пісьмовых помнікаў гэтыя плямёны не пакінулі. У 1962 годзе расійскія мовазнаўцы У. Тапароў і А. Трубачоў у даследаванні «Лінгвістычны аналіз гідронімаў Верхняга Падняпроўя» паведамілі, што сярод гідронімаў басейна Дняпра выявілі каля 800 назваў балцкага паходжання, якія сведчаць пра ранейшы балцкі этнічны характар гэтай тэрыторыі. Мяркуючы па розных археалагічных помніках, а таксама па распаўсюджанні гідронімаў балцкага паходжання, у канцы неаліту (III—II тыс. да н. э.) у Цэнтральнай і Усходняй Еўропе існавала некалькі блізкароднасных, прынамсі гіпатэтычна балцкіх, культур: [[Паморская культура|Паморская]], (позняя) [[Нарвенская культура|Нарвенская]] і (позняя) [[Нёманская культура|Нёманская]]. Найстаражытнейшая з іх —Паморская культура — займала толькі вузкую паласу паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Балтыйскага мора. У [[Бронзавы век на Беларусі|бронзавым]] і [[Жалезны век на Беларусі|жалезным]] вяках (II—I тыс. да н. э. — I тыс. н. э.) на тэрыторыі на ўсход і поўдзень ад сучасных Літвы і Латвіі існавалі ўжо несумненна балцкія культуры: позняя Нарвенская і сфарміраваная на яе аснове [[культура штрыхаванай керамікі]] (іх арэалы ахоплівалі таксама ўсходнія часткі сучасных Літвы і Латвіі), [[Днепра-дзвінская культура|Днепра-Дзвінская]] (таксама вядомая як «Смаленская культура гарадзішчаў»), [[Мілаградская культура|Мілаградская]], [[Юхнаўская культура|Юхнаўская]] і позняя [[Дзякоўская культура|Дзякoўская]] культуры (каля пачатку нашай эры ва ўсходняй частцы басейна верхняй Акі яе стварылі нашчадкі мясцовага насельніцтва Днепра-Дзвінскай культуры і перасяленцаў-юхнаўцаў). У III—V стагоддзях гэтыя балцкія культуры басейнаў Дняпра, [[Дзвіна|Дзвіны]] і [[Ака|Акі]] пад моцным уплывам заходніх балтаў (носьбітаў [[Зарубінецкая культура|Зарубінецкай культуры]]), якія яшчэ ў II—I стст. да н. э. праніклі з тэрыторыі сучаснай Польшчы далёка ў басейн Дняпра, трансфармаваліся ў [[Калочынская культура|Калочынскую]], [[Банцараўская культура|Банцараўска-Тушамлянскую]] і Мошчынскую культуры, што існавалі да VIII—X стагоддзяў. Мошчынскую культуру лічаць культурай продкаў усходніх галіндаў ([[голядзь|голядзі]]<ref>[http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm Балтаславяне і «вялікае перасяленне народаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140112170746/http://www.lants.tellur.ru:8100/history/danilevsky/d02.htm |date=12 студзеня 2014 }}</ref>), якія жылі ў Падмаскоўі, у басейне ракі Протвы, да канца Сярэднявечча. Прыкладна ў пачатку VI — канцы VII стст. на тэрыторыю дняпроўскіх балтаў пачалі пранікаць [[славяне]], якія да таго часу жылі толькі на тэрыторыі сучаснай правабярэжнай Украіны, але паступова прасунуліся ва ўсходнюю частку басейна Дняпра. У IX—X стст. рухаючыся на поўнач уздоўж Дняпра. славянскія перасяленцы аддзялілі большую частку дняпроўскіх балтаў ад іншых, больш заходніх балтаў У XI—XII стст. амаль усе дняпроўскія балты (за выключэннем усходніх галіндаў) былі асіміляваныя ўсходнімі славянамі. Працэс іх культурнай і моўнай славянізацыі, які пачаўся яшчэ на мяжы VII—VIII стагоддзяў, значна паскорыўся пасля прыняцця праваслаўнага хрысціянства рознамоўнымі плямёнамі Кіеўскай Русі. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што пасля афіцыйнага хрышчэння Русі ў 988 годзе частка дняпроўскіх балтаў перасялілася на захад і з цягам часу ўвайшла ў склад этнасаў літоўцаў і латгалаў. Паводле меркавання некаторых даследчыкаў, язычніцкая рэлігія дняпроўскіх балтаў уключала шанаванне слупоў з [[Мядзведзь|мядзведжымі]] галовамі<ref>Траццякоў П. М. [http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm Славяне і балты ў Верхнім Падняпроўі ў сярэдзіне і трэцяй чвэрці I тыс. н.э.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141214103544/http://sinsam.kirsoft.com.ru/KSNews_731.htm |date=14 снежня 2014 }}</ref>, якое можа быць звязана з [[балта-славянскія мовы|балта-славянскім]] культам [[Вялес]]а-[[Вяльняс]]а<ref>[http://slovisha.chat.ru/volos.htm Волос]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{rq|sources}} {{Балтыйскія плямёны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зніклыя народы Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходнія балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Дагістарычная Расія]] 4otcsdfw7unhacejzs0te0y93yqr3v1 Калніньш 0 246904 5166433 2016946 2026-07-16T05:59:59Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ +1 5166433 wikitext text/x-wiki '''Калніньш''' ({{lang-lv|Kalniņš}}) — латышскае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Алфрэдс Калніньш]], латвійскі кампазітар * [[Альберт Пятровіч Калніньш]], беларускі архітэктар * [[Эдуардс Калніньш]], латышскі жывапісец-марыніст * [[Яніс Калніньш]], латышскі пісьменнік {{неадназначнасць}} 1qz7mcoyyswt0qc7a02ehkuqurowvvg Таліца (Слуцкі раён) 0 283446 5166324 5166230 2026-07-15T12:46:42Z M.L.Bot 261 афармленне 5166324 wikitext text/x-wiki {{Арфаграфія}} {{значэнні|Спасылка=Таліца}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Таліца |вобласць = Мінская |раён = Слуцкі |сельсавет = Вясейскі }} '''Та́ліца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Talica}}, {{lang-ru|Талица}}) — [[вёска]] ў [[Слуцкі раён|Слуцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Вясейскі сельсавет|Вясейскага сельсавета]]. За 16 км на Усход ад Слуцка, за 100.4 км на Поўдзень ад Мінска ([[Нулявы кіламетр Беларусі|нулявога кiламетра]]). У вёсцы адна Г-падобная вуліца — Таліцкая. Рэльеф роўны. Таліца знаходзіцца ў кутку лесу. == Гісторыя == У 1852 годзе Таліца згадваецца як [[хутар]] у казённым маёнтку Выбранецкае Слуцкага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі.<ref>кнiга: {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=[https://knihi.com/none/Harady_i_vioski_Bielarusi_djvu.zip.html#HVB.Minskaja.4.pdf_406 Таліца]|том=8-4|старонкі=405}}</ref> У 1854 годзе спадчынны дваранін Міхаіл Фёдаравіч Рэўт (13.01.1814-12.03.1878/1893), дваранін герба [[Газдава (герб)|Газдава]], з засценка Меляшкевічы, купіў зямлю ў казённым хутары Таліца і пабудаваў там дом, дзе пасяліўся з жонкай (Марыя Рыгораўна, па нараджэнні Баркоўская) і дзецьмі (Іван, Андрэй, Параска).<ref>[https://niab.by Национальный Исторический Архив Республики Беларусь]</ref> У 1854—1856 гадах дваюрадны брат Міхаіла Фёдаравіча — Фёдар Данілавіч Рэўт — купіў зямлю побач і таксама пабудаваў дом. Яго дом знаходзіўся бліжэй да Г-падобнага павароту ў цэнтры хутара Таліца. З 1854 года Таліца пазначаецца як [[урочышча]]. У 1856 годзе ў Таліцы жылі дваране і мяшчане, і яна пачала звацца [[засценак]]. У 1856 годзе ў засценку Таліца было 6 двароў: # Іван Міхайлавіч Рэўт (01.02.1848-1893~)<ref>кніга: [http://yasynvash.by/ru/books/11/ «Я — сын Ваш: Корсакі гербаў „Корсак“ i „Ліс“, Рэўты герба „Газдава“ …» Летапic Беларускай шляхты — Мінск, 2017. — 576 страниц. Анатолий Статкевич-Чебоганов. ISBN 978985-7107-04-9. Старонка 321, пункт 396/229.]</ref> ад Міхаіла (13.01.1814-12.03.1878~1893) ад Фёдара (1773-16.02.1834) ад Якава Фёдарава (1747—1812) — дваране герба «[[Газдава (герб)|Газдава]]». # Сямён Рэўт (17.04.1835-?) і яго брат Іван (22.10.1830-?) ад Фёдара (1807-?) ад Данііла (1781-11.02.1828) ад Якава Фёдарава (1747—1812) — дваране герба «Газдава». # Рыгор Балвановіч — дваранін са шляхты герба «[[Праўдзіц (герб)|Праўдзіц]]». # Мацей Рыгоравіч Балвановіч — дваранін са шляхты герба «Праўдзіц». # Лонгін Іванавіч Забродскі з засценка Меляшкевічы<ref>кнiга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е.Глинский, А.Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. страница 69, пункт 207/124.</ref> — мешчанін са шляхты герба «[[Прус ІІ (герб)|Прус ІІ]]». # Якаў Іванавіч Забродскі ўнук ад Фёдара Якаўлевіча Рэўта сын ад Еўдакіі Фёдараўны Рэўт і Івана Іванавіча Заброцкага з засценка Меляшкевічы<ref>книга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е. Глинский, А. Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. старонка 71, пункт 267/184.</ref> — мешчанін са шляхты герба «Прус ІІ». У 1893 годзе і пазней амаль да 1919 года Таліца згадваецца як засценак у Слуцкай воласці Слуцкага павета Мінскай губерні Расійскай імперыі. З 1919 года Таліца ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці [[БССР]]. У вёсцы Таліца была дагаворная школа. 19.11.1928 жыхары вёсцы Таліца напісалі заяву на адкрыццё дагаворнай школы ў адной з хат вёскі. Заява была задаволена. Школа ўтрымлівалася сродкамі жыхароў вёскі. У школе працаваў настаўнік, якому жыхары прапанавалі хату і грошы ў суме 55 рублёў. У школе навучалася 13-15 дзяцей.<ref>{{Cite web |url=https://narb.by/ |title=Национальный Архив Республики Беларусь |access-date=8 ліпеня 2025 |archive-date=14 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614130548/http://www.narb.by/ |url-status=dead }}</ref> З 20.09.1944 да 08.01.1954 — вёска Таліца ў складзе Слуцкага раёна Бабруйскай вобласці БССР. У Таліцы была кузня з кавалём. Таксама ў вёсцы Таліца быў клуб, які пазней выкарыстоўваўся як магазін, стаяў злева ад дарогі пры самым ўездзе ў Таліцу, калі ехаць па дарозе з [[Боркі (Вясейскі сельсавет)|Борак]]. Некалькі гадоў запар (прыкладна каля 1975 года) у вёску Таліца са Слуцка хадзіў рэйсавы аўтобус. Аўтобусная прыпынак знаходзілася ў цэнтры вёскі, каля павароту. == Помнікі гісторыі і культуры == * У канцы вёсцы, за апошняй хатай, знаходзяцца [[Таліцкія могілкі]]. * За 1,7 км ад Таліцы ў кірунку на сяло [[Сорагі]], у лесе знаходзіцца [[Помнік невядомаму лётчыку (Таліца)|помнік невядомаму лётчыку]], усталяваны на месцы падзення падбітага 26.06.1941 года савецкага самалёта.<ref>артыкул пра помнік невядомаму лётчыку каля Таліцы [https://nasledie-sluck.by/ru/Poisk/6093/ 03.08.2016 «Экіпаж адлятае ў вечнасць…» — Лариса КАРАСИНА] </ref> == Вядомыя асобы == * [[Алег Васілевіч Румо]] (нар. 1941) — беларускі [[урач|ўрач]] і палітык. == Насельніцтва == * 1999 год — 9 чалавек * 2010 год — 1 чалавек == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * кніга: {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|артыкул=[https://knihi.com/none/Harady_i_vioski_Bielarusi_djvu.zip.html#HVB.Minskaja.4.pdf_406 Таліца]|том=8-4|старонкі=405}} * кніга: [https://familio.org/api/v1/images/catalogs/minsk1909/198.jpg Города Минской Губернии. — 1909. — С.198] * газета: [https://nasledie-sluck.by/ru/sluchina/toponim/2981/ «Слуцкі край», 06.11.2003, артыкул Таліца ''Тычына М.'' (фота А. Жоглы)] * кніга: [https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/media/priestdb/materialattachment/attachment/bb/6e/bb6ed5a9-5487-4595-9302-9aa80fbd9f37.pdf#16 Минские епархиальные ведомости № 11, 1876. — С. 479, пункт 4.] * газета горада Слуцка: «Інфа-Кур’ер» за 20.05.2020, артыкул «Танцавалі на Выгане» — Людміла Марозава з Гомеля. «Як жыла вёска Таліца пад Слуцкам больш за 60 год таму (фотаздымкі мясцовага жыхара)». — дзе гіперспасылка? * артыкул пра помнік невядомаму лётчыку каля Таліцы [https://nasledie-sluck.by/ru/Poisk/6093/ 03.08.2016 «Экіпаж адлятае ў вечнасць…» — Лариса КАРАСИНА] * кніга: [http://yasynvash.by/ru/books/11/ «Я — сын Ваш: Корсакі гербаў „Корсак“ i „Ліс“, Рэўты герба „Газдава“ …» Летапic Беларускай шляхты — Мінск, 2017. — 576 страниц. Анатолий Статкевич-Чебоганов. ISBN 978985-7107-04-9. Старонка 321, пункт 396/229.] * кніга: «Гербоўнік Беларускай Шляхты». Том 7. — Мінск: Беларусь, 2020. — 799 страниц. Е.Глинский, А.Рахуба. ISBN 978985-01-1347-4. Старонка 69, пункт 207/124. * кніга: [https://archive.org/details/bel-enc-pamiac/MIN.Slucki_2.2001 Памяць: Слуцкі раён. Слуцк. Гiсторыка-дакументальныя хронiкi гарадоў i раёнаў Беларусi. Кнiга 2. — Мiнск: БЕЛТА, 2001. — 567 странiц. М. З. Башлакоў, З.I.Дзямешка, Г. К. Кiсялёў, Я.I.Бараноўскi. ISBN 978985-6302-31-5. Старонка 565] == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вясейскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вясейскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёна]] lk4d1ru7xqtqlkvchvjueym4iauvczi Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016) 0 340100 5166384 4769177 2026-07-15T20:00:04Z Emilia Noah 155537 /* Хроніка падзей */ шаблон 5166384 wikitext text/x-wiki {{вікіфікацыя}}{{фарматаванне}}{{арфаграфія}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Спроба дзяржаўнага перавароту ў [[Турцыя|Турцыі]] |дата = * з 15 па 16 ліпеня 2016 г |месца = * [[Турцыя]] |прычына = * Жаданне часткі ваеннага кіраўніцтва краіны захапіць уладу ў Турцыі. |вынік = * Перамога [[Рэджэп Таіп Эрдаган|Рэджэпа Таіпа Эрдагана]] і ўрада Турцыі над змоўшчыкамі. |праціўнік1 = * Так званы "Мірны савет" * Рух "Хизмет" (па сцвярджэннях турэцкіх уладаў) |праціўнік2 = * Прэзідэнт [[Турцыя|Турцыі]] * Урад [[Турцыя|Турцыі]] |камандзір1 = Меркаваныя лідары путчыстаў: * Мухарам Кёсэ * Акын Азцюрк * Мецін Ійідыль |камандзір2 = * [[Рэджэп Таіп Эрдаган]] * [[Біналі Йылдырым]] * Хулусі Акар |страты1 = * 2 верталёта (Збітыя раніцай над Анкарой) * 1 генерал (забіты) * 2839 вайскоўцаў (Затрыманы або здаліся самі) * 29 палкоўнікаў (Адхілены ад службы) * 5 генералаў (Адхіленыя ад службы) * 1 контр-адмірал (арыштаваны) * ''Усяго загінула 104 путчыста'' (лічбы не канчатковыя, інфармацыя абнаўляецца). |страты2 = * 41 паліцэйскі * 2 ваенных * 47 грамадзянскіх * ''Усяго загінула 90 прыхільнікаў уладаў'' (лічбы не канчатковыя, інфармацыя абнаўляецца). |агульныя страты = * 312 чалавек загінула і 1440 атрымала раненні (лічбы не канчатковыя, інфармацыя абнаўляецца). }} '''Спроба дзяржаўнага перавароту ў [[Турцыя|Турцыі]]''' – падзея, якая адбылася з вечара [[15 ліпеня|15]] па [[16 ліпеня]] [[2016]] года ў [[Турцыя|Турцыі]], калі частка турэцкіх ваенных зрабіла спробу здзейсніць [[ваенны пераварот]] у краіне, узяўшы пад свой кантроль шэраг стратэгічна важных аб'ектаў у [[Анкара|Анкары]], [[Стамбул]]е, [[Конья|Коньі]], [[Мармарыс]]е і [[Малат’я|Малат’і]]. Аднак гэтая спроба правалілася, а ўлада засталася ў [[Легітымнасць|законна абранага]] [[Прэзідэнт Турцыі|Прэзідэнта]] і [[Прэм'ер-міністр Турцыі|Урада Турцыі]]. Падзеі пачаліся ўвечары 15 ліпеня, калі прэзідэнт Турцыі [[Рэджэп Таіп Эрдаган]] адпачываў са сваёй сям'ёй у [[Гасцініца|гатэлі]] [[Мармарысе]]. [[Эрдаган]] заявіў, што калі б ён затрымаўся ў гатэлі на 10 хвілін, яго б забілі.[http://ria.ru/world/20160719/1470670608.html] [[Эрдаган]] паспеў пакінуць гатэль незадоўга да таго, як той падвергнуўся штурму путчыстамі, а пасля дабраўся да бліжэйшага [[Даламан (аэрапорт)|аэрапорта]] і менш чым праз гадзіну даляцеў да [[Стамбул]]а ноччу 16 ліпеня, калі беспарадкі ў гэтым горадзе сціхлі. Ноччу і раніцай 16 ліпеня ў сталіцы краіны [[Анкара|Анкары]] знішчальнікі F-16 Fighting Falcon змоўшчыкаў наносілі авіяўдары па Прэзідэнцкаму палацу і будынку парламента, калі ў ім ішло паседжанне дэпутатаў.[http://ren.tv/novosti/2016-07-16/myatezhniki-sovershili-ocherednoy-avianalet-na-rezidenciyu-erdogana-v-ankare] Раніцай таго ж дня гэтыя будынкі штурмавалі танкі. Адначасова путчысты ўзялі пад свой кантроль міжнародныя [[аэрапорт]]ы, масты праз [[Басфор]] ў Стамбуле, будынак [[Партыі справядлівасці і развіцця]] ў Анкары, розныя дзяржустановы і галоўныя офісы тэлекампаній. Паведамлялася аб пажары ў будынку [[Нацыянальнай разведвальнай арганізацыі]].У сваім тэлезвароце мяцежнікі заявілі, што Генштаб узброеных сіл ўзяў уладу ў краіне ў свае рукі, а турэцкае кіраўніцтва больш не мае улады. Путчысты абвясцілі [[ваеннае становішча]] і [[каменданцкую гадзіну]].[http://www.dw.com/ru/%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8C-2745-%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B9-%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/a-19403684] Прэзідэнту Эрдагану ўдалося выйсці ў тэлеэфір праз адну з незахваченных на той момант тэлекампаній з заявай аб незаконнасці ваеннага перавароту і заклікам да турэцкага народа выйсьці на вуліцы Анкары і Стамбула для процідзеяння путчыстам, што і было ажыццёўлена народнымі масамі. Падчас падзей была зачынена мяжа Турцыі з [[Балгарыяй]], [[Іран]]ам і [[Грузія]]й. [[Узброеныя сілы Грэцыі]] былі прыведзены ў поўную баявую гатоўнасць – гэта першы і на дадзены момант адзіны ў гісторыі выпадак, калі краіна-член блока [[НАТА]] была прыведзена ў поўную баявую гатоўнасць з-за небяспекі ад іншай краіны-члена блока. Дзякуючы таму, што ўся паліцыя і частка арміі краіны засталіся вернымі ўраду, а таксама масавай падтрымцы народа і духавенства, путчыстам не ўдалося ўтрымаць захопленыя аб'екты і ўладу, а выкарыстоўваная імі баявая авіяцыя была нейтралізавана. Частка мяцежнікаў была знiшчана на месцах, невялікая група змоўшчыкаў і здраднікаў бегла на верталёце ў Грэцыю. У ходзе наступных чыстак ўладамі было арыштавана і затрымана больш за 9 тысяч падазраваных у саўдзеле ў путчы. У ходзе супрацьстаяння загінула амаль тры сотні чалавек і амаль паўтары тысячы чалавек было паранена, а вуліцам галоўных гарадоў краіны быў нанесены значны ўрон. Пасля некаторай паўзы спроба перавароту была шырока асуджана ў свеце. === Перадумовы путчу === Актыўнае ўмяшальніцтва арміі ў палітычныя працэсы, якія адбываюцца ўнутры краіны, заўсёды было адной з асаблівасцяў гісторыі сучаснай дзяржавы [[Турцыя|Турцыі]], якая была створана ў 1923 годзе. [[Узброеныя сілы Турцыі]] арганізоўвалі перавароты тройчы - у 1960, 1971 і 1980 гадах, а таксама ў 1997 годзе ўмяшаліся з дапамогай ваеннага мемарандума. Ваенныя гістарычна разглядалі сябе ў якасці гаранта турэцкай дзяржавы. Пасля таго, як у [[2003]] годзе Рэджэп Таіп Эрдаган стаў [[Прэм'ер-міністр Турцыі|прэм'ер-міністрам Турцыі]], ён пачаў адкрыта праводзіць курс на перафарматаванне ваенна-грамадзянскіх адносін, у ходзе якога ваенныя адыходзілі ад удзелу ў палітычным жыцці, як і ў любой дэмакратычнай краіне. Па завяршэнні так званага "мірнага працэсу" з тагачаснымі лідарамі турэцкіх курдаў, [[Рэджэп Таіп Эрдаган]] быў вымушаны пайсці на стварэнне тактычнага саюза з «армейскай элітай», якую ён актыўна выцясняў з палітычнага жыцця краіны на працягу 2007-2008 гадоў. Восенню 2015 года падчас антытэрарыстычнай аперацыі супраць курдскіх тэрарыстаў, урад даў дазвол ваеннаму камандаванню на правядзенне ваенных аперацый ўнутры краіны. [[13 ліпеня]] 2016 года, менш чым за два дні да спробы перавароту, прэзідэнт Турцыі падпісаў законапраект, які прадстаўляе турэцкім вайскоўцам імунітэт ад судовага пераследу падчас удзелу ва ўнутраных аперацыях па забеспячэнню бяспекі. Ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць камандзіраў сцвярджаецца прэм'ер-міністрам, а ў дачыненні да салдат малодшага рангу – губернатарамі. Законапраект імунітэту быў спробай наладзіць узаемаадносіны паміж урадам і ўзброенымі сіламі, якія ўсё часцей прымаюць удзел у ваенных аперацыях у курдскіх раёнах. Гэты законапраект мог паслужыць спускавым кручком для турэцкіх вайскоўцаў да перавароту . === Хроніка падзей === Вечарам [[15 ліпеня]] 2016 года на вуліцах сталіцы і Стамбула пачуліся першыя стрэлы з агнястрэльнай зброі, над Анкарой лётала ваенная авіяцыя, а у Стамбуле былі заўважаны танкі. Па паведамленнях відавочцаў была чутная страляніна ў [[Міжнародным аэрапорце Атацюрка]] і адбыўся выбух у цэнтры падрыхтоўкі сіл спецыяльнага прызначэння ў Анкары. У 22:49 па мясцовым часе абодва моста праз [[Басфорскі праліў]] у Стамбуле ([[Басфорскі мост]] і [[мост султана Мехмеда Фаціха]]) былі перакрыты ваеннымі. Каля 23:00 захопленыя турэцкія сродкі масавай інфармацыі] ([[Турэцкая тэлерадыёкампанія]] [[Doğan Holding]]") перадалі камюніке аб пераходзе ўлады ў краіне ў рукі так званага «Мірнага савета» і аб увядзенні каменданцкай гадзіны і ваеннага становішча. Вядучая Ціжэн Караш, якая чытала заяву путчыстаў у прамым эфіры, пазней расказала, што яе прымусілі прачытаць паведамленне нібыта ад імя Генштаба людзі ў ваеннай форме. У 23:05 ваенныя заблакавалі доступ да асноўных [[сацыяльных сетках]]. Праз хвіліну баявой верталёт путчыстаў адкрыў агонь па будынку [[Нацразведкі]]. Танкі былі перакінуты да аэрапорта Стамбула. У штаб-кватэры турэцкіх узброеных сілаў быў узяты ў закладнікі начальнік Генеральнага штаба [[АКАР, Хулусі|Хулусі АКАР]] разам з некаторымі іншымі кіраўнікамі турэцкай арміі. Адзначалася, што путчысты ўзялі ў закладнікі Галаўкама [[ВПС Турцыі]]. Паведамлялася, што путчысты праніклі ў прэзідэнцкі палац, нейтралізаваўшы яго ахову. Тэлеканал NBC News падчас спробы перавароту выступіў з інфармацыяй аб тым, што прэзідэнт Эрдаган, нібыта, папрасіў сховішча ў Германіі і яго самалёт ужо накіраваўся ў бок гэтай краіны. Прадстаўнікі канала заявілі тады, што дадзеная інфармацыя была атрымана з амерыканскіх ваенных крыніц. Журналіст канала [[Кайлі Грыфін]] распаўсюдзіла гэтую ілжывую інфармацыю ў сацыяльнай сетцы Twitter. Прэм'ер-міністр Турцыі [[Біналі Йылдырым]] абвясціў на мітынгу пра спробу ваеннага перавароту. [https://mirror.co.uk/news/world-news/turkey-coup-live-updates-explosion-8431256]. Некалькі пазней Рэджэпу Таіпу Эрдагану ўдалося зрабіць заяву праз [[FaceTime]] з эфіру незахваченной тэлекампаніі, у якім ён заклікаў турэцкі народ да супраціву путчыстам. Паводле яго слоў, за пераваротам стаяць прыхільнікі палітыка [[Фетхуллаха Гюлена]], які хаваецца ад турэцкага правасуддзя ў ЗША, у той час як вышэйшае кіраўніцтва арміі выступала за прэзідэнта. Мэр Анкары [[Ібрахім Меліхаў Гёкчек]] праз [[Twitter]] папрасіў людзей выйсці на вуліцы горада, нягледзячы на абвешчаны ваеннымі каменданцкую гадзіну. З [[мінарэт]]аў праз гучнагаварыцелі таксама заклікалі народ падтрымаць законнага і дэмакратычнаабранага прэзідэнта. Каля 02:00 у Генштабе [[Узброеныя сілы Турцыі|УС Турцыі]] адбыўся раскол. Як перадала тэлестанцыя «[[Аль-Маядзін]]», путчысты атрымалі падтрымку толькі сярод [[Сухапутных войскаў]], [[Жандармерыі]] і [[Ваенна-паветраных сіл Турцыі]]. Камандуючы войскамі спецпрызначэння Генштаба УС генерал Зэка Аксакаллы між тым заявіў, што «група здраднікаў замахнуліся на ўладу». Паводле яго слоў, «турэцкі спецназ будзе стаяць на баку народа і ўрада». Як адзначае арабскі ваенны эксперт Амін Хотейт, суадносіны сіл паміж мяцежнікамі і камандуючым родамі войскаў, якія захавалі вернасць Эрдагану, змянялася на вачах. [[16 ліпеня]] на вуліцы выйшлі тысячы прыхільнікаў дзеючай улады. Некаторыя з іх спрабавалі блакаваць перасоўванне ваеннай тэхнікі. Ваенныя адкрылі стральбу па грамадзянскім асобам, якія мелі намер перайсці па мосце праз Басфорскі праліў ў Стамбуле. У прыватнасці, быў смяротна паранены арганізатар выбарчай кампаніі Рэджэпа Таіпа Эрдагана Эрол Альчак і яго 16-гадовы сын. На пахаванні свайго сябра, Эрдаган не змог стрымаць слёз.[http://www.trt.net.tr/russian/mir/2016/07/24/amierikanskii-tielievizionnyi-kanal-nbc-news-rasprostranial-lzhivuiu-informatsiiu-o-priezidientie-turtsii-536449]{{Недаступная спасылка}} Турэцкія СМІ каля 3 гадзін ночы паведамілі пра атаку з верталётаў на галоўнае ўпраўленне паліцыі ў Анкары і на будынак парламента, дзе ў той час шло паседжанне дэпутатаў. Меркавана па той жа прычыне адбыўся выбух у офісе дзяржаўнага тэлебачання. Раніцай паступілі паведамленні, што верныя ўраду паліцэйскія сілы пачалі праводзіць арышты змоўшчыкаў. Многія салдаты здаваліся самі і заяўлялі, што камандзіры іх падманулі, паслаўшы на нібы вучэнні. Праўладным самалётам атрымалася збіць два верталёта путчыстаў у небе над Анкарой. Мяцеж вайскоўцаў у Стамбуле уціхамірылі, а вайскоўцы, якія блакавалі масты праз Басфор, пакінулі тэхніку і выйшлі з паднятымі рукамі. Падзеі транслявалі турэцкія тэлеканалы, а ваенныя з Басфорскага моста здаліся ўладам. Прыкладна ў гэты ж час у Грэцыі, у горадзе [[Александрупаліс]], прызямліўся турэцкі верталёт [[Black Hawk]] з 8 людзьмі на борце. Яны былі звязаны з пучыстамі і арыштаваны грэцкімі праваахоўнікамі. Пазней [[Міністэрства замежных спраў Турцыі|МЗС Турцыі]] звярнулася да Грэцыі з просьбай аб выдачы гэтых вайскоўцаў. процедуры. Да поўдня 16 ліпеня была адноўлена работа ўсіх аэрапортаў краіны. Турэцкія ўлады адкрылі для праходу судам Басфорскі праліў. Прыкладна ў дзве гадзіны дня 16 ліпеня ў СМІ з'явілася інфармацыя пра тое, што путчысты захапілі [[фрэгат]] [[ВМС Турцыі]] і таксама ўзялі ў закладнікі камандуючага ВМС краіны. У Стамбуле ў аэрапорце аб'явіўся прэзідэнт Турцыі Эрдаган, якому ўдалося пакінуць гатэль у Мармарысе незадоўга перад яго штурмам і вылецець на самалёце, якому давялося здзейсніць каля Стамбула шмат колаў, пакуль сітуацыя не пачала мяняцца на карысць законай уладзе. Эрдаган прыляцеў у Стамбул і выйшаў да прыхільнікаў каля аэрапорта. Пасля ўдзелу на мітынгу ён паляцеў з аэрапорта Стамбула ў Анкару. Пазней падзеі сталі разгортвацца ў Генеральным штабе Турцыі. Каля 700 вайскоўцаў адтуль здаліся ў палон. Іх перавялі ў Інстытут статыстыкі, а затым у паліцэйскую акадэмію Анкары. Да 14:30 паступіла інфармацыя, што 150 змоўшчыкаў забарыкадаваліся ў будынку Генштаба. Таксама было заяўлена, што праведзена спецаперацыя для затрымання пакінутых мяцежнікаў, падрабязнасці не паведамляюцца. У канцы дня афіцыйны прадстаўнік Нацыянальнай разведвальнай арганізацыі Турцыі Нух Йылмаз заявіў, што спроба ваеннага перавароту цалкам папярэджана. Меркаванага лідара путчыстаў, былога галоўнакамандуючага ВПС Турцыі генерала Акына Азцюрка, начальніка базы турэцкіх ВПС у [[Балыкесір]]ы генерал-лейтэнанта Ісхака Дайыоглу і яшчэ каля 3 тысяч іншых змоўшчыкаў затрымалі ў той жа дзень. Турцыя на некаторы час зачыняла паветраную прастору вакол ваеннай базы [[Інджырлік]]. На ёй грунтуюцца турэцкія і [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|амерыканскія]] ВВС. Праз некалькі гадзін паветраную прастору адкрылі толькі на прыём: амерыканскія самалёты змаглі прызямліцца, але ўсё вылеты заставаліся пад забаронай. Кіраўнік МЗС Турцыі [[Чавушаглу, Меўлют|Меўлют Чавушоглу]] заявіў, што некалькі турэцкіх вайскоўцаў, якія несьлі службу на авіябазе НАТА ў Турцыі «Інджырлік», датычныя да падрыхтоўкі дзяржаўнага перавароту ў рэспубліцы. Ён таксама дадаў, што аперацыя супраць путчыстаў на авіябазе завершана. Па словах міністра, Турцыя адновіць рэйды на пазіцыі тэрарыстычнай групоўкі [[ДАІШ]] ў бліжэйшы час. У далейшым трое турэцкіх ваенных правадыроў, па словах міністра абароны Турцыі [[Фікры Ышік]], захопленыя на базе прыхільнікамі ваеннага перавароту, былі вызвалены. Па заяве кіраўніка турэцкага МЗС, Афіны паабяцалі выдаць Анкары васьмярых удзельнікаў спробы ваеннага перавароту. Затым Міністэрства замежных спраў Грэцыі зноў заявіла, што Афіны асуджаюць спробу перавароту ў Турцыі, але пытанне выдачы васьмі турэцкіх грамадзян, якія запыталі прытулку, будзе разгледжана ў адпаведнасці з грэцкім і міжнародным заканадаўствам. [[17 ліпеня]] сутыкненні паміж паліцыяй і пучыстамі адбыліся блізу аэрапорта Стамбула і на авіябазе ў [[Конья|Конье]]. Таксама, 17 ліпеня, улады Грэцыі вярнулі Турцыі паліцэйскі верталёт Black Hawk, на якім схаваліся восем удзельнікаў мяцяжу. Самі путчысты застаюцца ў Грэцыі. Пазней Грэцыя адмовіла Турцыі ў выдачы турэцкіх вайскоўцаў, абвінавачаных Анкарой ва ўдзеле ў спробе ваеннага перавароту/ Пасол назваў адмову Грэцыі выдаць Турцыі мяцежнікаў няслушным рашэннем. [[18 ліпеня]] турэцкі спецназ вырабіў зачыстку акадэміі ВПС Турцыі ў прыгарадзе Стамбула. [[19 ліпеня]] турэцкія ВПС нанеслі авіяўдары па пазіцыях тэрарыстаў[[Працоўная партыя Курдыстана|Рабочай партыі Курдыстана (РПК)]] на поўначы [[Ірак]]а. {{Вонкавыя спасыокі}} [[Катэгорыя:Падзеі 15 ліпеня]] [[Катэгорыя:Ліпень 2016 года]] [[Катэгорыя:2016 год у Турцыі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2016 года]] [[Катэгорыя:Узброеныя канфлікты]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты ў Турцыі]] [[Катэгорыя:Спроба ваеннага перавароту ў Турцыі, 2016|Спроба ваеннага перавароту ў Турцыі]] [[Катэгорыя:Путч]] [[Катэгорыя:Палітыка Турцыі]] dpfq8q84rw378gltejs09c0pom34utg 5166385 5166384 2026-07-15T20:00:32Z Emilia Noah 155537 /* Хроніка падзей */ 5166385 wikitext text/x-wiki {{вікіфікацыя}}{{фарматаванне}}{{арфаграфія}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Спроба дзяржаўнага перавароту ў [[Турцыя|Турцыі]] |дата = * з 15 па 16 ліпеня 2016 г |месца = * [[Турцыя]] |прычына = * Жаданне часткі ваеннага кіраўніцтва краіны захапіць уладу ў Турцыі. |вынік = * Перамога [[Рэджэп Таіп Эрдаган|Рэджэпа Таіпа Эрдагана]] і ўрада Турцыі над змоўшчыкамі. |праціўнік1 = * Так званы "Мірны савет" * Рух "Хизмет" (па сцвярджэннях турэцкіх уладаў) |праціўнік2 = * Прэзідэнт [[Турцыя|Турцыі]] * Урад [[Турцыя|Турцыі]] |камандзір1 = Меркаваныя лідары путчыстаў: * Мухарам Кёсэ * Акын Азцюрк * Мецін Ійідыль |камандзір2 = * [[Рэджэп Таіп Эрдаган]] * [[Біналі Йылдырым]] * Хулусі Акар |страты1 = * 2 верталёта (Збітыя раніцай над Анкарой) * 1 генерал (забіты) * 2839 вайскоўцаў (Затрыманы або здаліся самі) * 29 палкоўнікаў (Адхілены ад службы) * 5 генералаў (Адхіленыя ад службы) * 1 контр-адмірал (арыштаваны) * ''Усяго загінула 104 путчыста'' (лічбы не канчатковыя, інфармацыя абнаўляецца). |страты2 = * 41 паліцэйскі * 2 ваенных * 47 грамадзянскіх * ''Усяго загінула 90 прыхільнікаў уладаў'' (лічбы не канчатковыя, інфармацыя абнаўляецца). |агульныя страты = * 312 чалавек загінула і 1440 атрымала раненні (лічбы не канчатковыя, інфармацыя абнаўляецца). }} '''Спроба дзяржаўнага перавароту ў [[Турцыя|Турцыі]]''' – падзея, якая адбылася з вечара [[15 ліпеня|15]] па [[16 ліпеня]] [[2016]] года ў [[Турцыя|Турцыі]], калі частка турэцкіх ваенных зрабіла спробу здзейсніць [[ваенны пераварот]] у краіне, узяўшы пад свой кантроль шэраг стратэгічна важных аб'ектаў у [[Анкара|Анкары]], [[Стамбул]]е, [[Конья|Коньі]], [[Мармарыс]]е і [[Малат’я|Малат’і]]. Аднак гэтая спроба правалілася, а ўлада засталася ў [[Легітымнасць|законна абранага]] [[Прэзідэнт Турцыі|Прэзідэнта]] і [[Прэм'ер-міністр Турцыі|Урада Турцыі]]. Падзеі пачаліся ўвечары 15 ліпеня, калі прэзідэнт Турцыі [[Рэджэп Таіп Эрдаган]] адпачываў са сваёй сям'ёй у [[Гасцініца|гатэлі]] [[Мармарысе]]. [[Эрдаган]] заявіў, што калі б ён затрымаўся ў гатэлі на 10 хвілін, яго б забілі.[http://ria.ru/world/20160719/1470670608.html] [[Эрдаган]] паспеў пакінуць гатэль незадоўга да таго, як той падвергнуўся штурму путчыстамі, а пасля дабраўся да бліжэйшага [[Даламан (аэрапорт)|аэрапорта]] і менш чым праз гадзіну даляцеў да [[Стамбул]]а ноччу 16 ліпеня, калі беспарадкі ў гэтым горадзе сціхлі. Ноччу і раніцай 16 ліпеня ў сталіцы краіны [[Анкара|Анкары]] знішчальнікі F-16 Fighting Falcon змоўшчыкаў наносілі авіяўдары па Прэзідэнцкаму палацу і будынку парламента, калі ў ім ішло паседжанне дэпутатаў.[http://ren.tv/novosti/2016-07-16/myatezhniki-sovershili-ocherednoy-avianalet-na-rezidenciyu-erdogana-v-ankare] Раніцай таго ж дня гэтыя будынкі штурмавалі танкі. Адначасова путчысты ўзялі пад свой кантроль міжнародныя [[аэрапорт]]ы, масты праз [[Басфор]] ў Стамбуле, будынак [[Партыі справядлівасці і развіцця]] ў Анкары, розныя дзяржустановы і галоўныя офісы тэлекампаній. Паведамлялася аб пажары ў будынку [[Нацыянальнай разведвальнай арганізацыі]].У сваім тэлезвароце мяцежнікі заявілі, што Генштаб узброеных сіл ўзяў уладу ў краіне ў свае рукі, а турэцкае кіраўніцтва больш не мае улады. Путчысты абвясцілі [[ваеннае становішча]] і [[каменданцкую гадзіну]].[http://www.dw.com/ru/%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8C-2745-%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B9-%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/a-19403684] Прэзідэнту Эрдагану ўдалося выйсці ў тэлеэфір праз адну з незахваченных на той момант тэлекампаній з заявай аб незаконнасці ваеннага перавароту і заклікам да турэцкага народа выйсьці на вуліцы Анкары і Стамбула для процідзеяння путчыстам, што і было ажыццёўлена народнымі масамі. Падчас падзей была зачынена мяжа Турцыі з [[Балгарыяй]], [[Іран]]ам і [[Грузія]]й. [[Узброеныя сілы Грэцыі]] былі прыведзены ў поўную баявую гатоўнасць – гэта першы і на дадзены момант адзіны ў гісторыі выпадак, калі краіна-член блока [[НАТА]] была прыведзена ў поўную баявую гатоўнасць з-за небяспекі ад іншай краіны-члена блока. Дзякуючы таму, што ўся паліцыя і частка арміі краіны засталіся вернымі ўраду, а таксама масавай падтрымцы народа і духавенства, путчыстам не ўдалося ўтрымаць захопленыя аб'екты і ўладу, а выкарыстоўваная імі баявая авіяцыя была нейтралізавана. Частка мяцежнікаў была знiшчана на месцах, невялікая група змоўшчыкаў і здраднікаў бегла на верталёце ў Грэцыю. У ходзе наступных чыстак ўладамі было арыштавана і затрымана больш за 9 тысяч падазраваных у саўдзеле ў путчы. У ходзе супрацьстаяння загінула амаль тры сотні чалавек і амаль паўтары тысячы чалавек было паранена, а вуліцам галоўных гарадоў краіны быў нанесены значны ўрон. Пасля некаторай паўзы спроба перавароту была шырока асуджана ў свеце. === Перадумовы путчу === Актыўнае ўмяшальніцтва арміі ў палітычныя працэсы, якія адбываюцца ўнутры краіны, заўсёды было адной з асаблівасцяў гісторыі сучаснай дзяржавы [[Турцыя|Турцыі]], якая была створана ў 1923 годзе. [[Узброеныя сілы Турцыі]] арганізоўвалі перавароты тройчы - у 1960, 1971 і 1980 гадах, а таксама ў 1997 годзе ўмяшаліся з дапамогай ваеннага мемарандума. Ваенныя гістарычна разглядалі сябе ў якасці гаранта турэцкай дзяржавы. Пасля таго, як у [[2003]] годзе Рэджэп Таіп Эрдаган стаў [[Прэм'ер-міністр Турцыі|прэм'ер-міністрам Турцыі]], ён пачаў адкрыта праводзіць курс на перафарматаванне ваенна-грамадзянскіх адносін, у ходзе якога ваенныя адыходзілі ад удзелу ў палітычным жыцці, як і ў любой дэмакратычнай краіне. Па завяршэнні так званага "мірнага працэсу" з тагачаснымі лідарамі турэцкіх курдаў, [[Рэджэп Таіп Эрдаган]] быў вымушаны пайсці на стварэнне тактычнага саюза з «армейскай элітай», якую ён актыўна выцясняў з палітычнага жыцця краіны на працягу 2007-2008 гадоў. Восенню 2015 года падчас антытэрарыстычнай аперацыі супраць курдскіх тэрарыстаў, урад даў дазвол ваеннаму камандаванню на правядзенне ваенных аперацый ўнутры краіны. [[13 ліпеня]] 2016 года, менш чым за два дні да спробы перавароту, прэзідэнт Турцыі падпісаў законапраект, які прадстаўляе турэцкім вайскоўцам імунітэт ад судовага пераследу падчас удзелу ва ўнутраных аперацыях па забеспячэнню бяспекі. Ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць камандзіраў сцвярджаецца прэм'ер-міністрам, а ў дачыненні да салдат малодшага рангу – губернатарамі. Законапраект імунітэту быў спробай наладзіць узаемаадносіны паміж урадам і ўзброенымі сіламі, якія ўсё часцей прымаюць удзел у ваенных аперацыях у курдскіх раёнах. Гэты законапраект мог паслужыць спускавым кручком для турэцкіх вайскоўцаў да перавароту . === Хроніка падзей === Вечарам [[15 ліпеня]] 2016 года на вуліцах сталіцы і Стамбула пачуліся першыя стрэлы з агнястрэльнай зброі, над Анкарой лётала ваенная авіяцыя, а у Стамбуле былі заўважаны танкі. Па паведамленнях відавочцаў была чутная страляніна ў [[Міжнародным аэрапорце Атацюрка]] і адбыўся выбух у цэнтры падрыхтоўкі сіл спецыяльнага прызначэння ў Анкары. У 22:49 па мясцовым часе абодва моста праз [[Басфорскі праліў]] у Стамбуле ([[Басфорскі мост]] і [[мост султана Мехмеда Фаціха]]) былі перакрыты ваеннымі. Каля 23:00 захопленыя турэцкія сродкі масавай інфармацыі] ([[Турэцкая тэлерадыёкампанія]] [[Doğan Holding]]") перадалі камюніке аб пераходзе ўлады ў краіне ў рукі так званага «Мірнага савета» і аб увядзенні каменданцкай гадзіны і ваеннага становішча. Вядучая Ціжэн Караш, якая чытала заяву путчыстаў у прамым эфіры, пазней расказала, што яе прымусілі прачытаць паведамленне нібыта ад імя Генштаба людзі ў ваеннай форме. У 23:05 ваенныя заблакавалі доступ да асноўных [[сацыяльных сетках]]. Праз хвіліну баявой верталёт путчыстаў адкрыў агонь па будынку [[Нацразведкі]]. Танкі былі перакінуты да аэрапорта Стамбула. У штаб-кватэры турэцкіх узброеных сілаў быў узяты ў закладнікі начальнік Генеральнага штаба [[АКАР, Хулусі|Хулусі АКАР]] разам з некаторымі іншымі кіраўнікамі турэцкай арміі. Адзначалася, што путчысты ўзялі ў закладнікі Галаўкама [[ВПС Турцыі]]. Паведамлялася, што путчысты праніклі ў прэзідэнцкі палац, нейтралізаваўшы яго ахову. Тэлеканал NBC News падчас спробы перавароту выступіў з інфармацыяй аб тым, што прэзідэнт Эрдаган, нібыта, папрасіў сховішча ў Германіі і яго самалёт ужо накіраваўся ў бок гэтай краіны. Прадстаўнікі канала заявілі тады, што дадзеная інфармацыя была атрымана з амерыканскіх ваенных крыніц. Журналіст канала [[Кайлі Грыфін]] распаўсюдзіла гэтую ілжывую інфармацыю ў сацыяльнай сетцы Twitter. Прэм'ер-міністр Турцыі [[Біналі Йылдырым]] абвясціў на мітынгу пра спробу ваеннага перавароту. [https://mirror.co.uk/news/world-news/turkey-coup-live-updates-explosion-8431256]. Некалькі пазней Рэджэпу Таіпу Эрдагану ўдалося зрабіць заяву праз [[FaceTime]] з эфіру незахваченной тэлекампаніі, у якім ён заклікаў турэцкі народ да супраціву путчыстам. Паводле яго слоў, за пераваротам стаяць прыхільнікі палітыка [[Фетхуллаха Гюлена]], які хаваецца ад турэцкага правасуддзя ў ЗША, у той час як вышэйшае кіраўніцтва арміі выступала за прэзідэнта. Мэр Анкары [[Ібрахім Меліхаў Гёкчек]] праз [[Twitter]] папрасіў людзей выйсці на вуліцы горада, нягледзячы на абвешчаны ваеннымі каменданцкую гадзіну. З [[мінарэт]]аў праз гучнагаварыцелі таксама заклікалі народ падтрымаць законнага і дэмакратычнаабранага прэзідэнта. Каля 02:00 у Генштабе [[Узброеныя сілы Турцыі|УС Турцыі]] адбыўся раскол. Як перадала тэлестанцыя «[[Аль-Маядзін]]», путчысты атрымалі падтрымку толькі сярод [[Сухапутных войскаў]], [[Жандармерыі]] і [[Ваенна-паветраных сіл Турцыі]]. Камандуючы войскамі спецпрызначэння Генштаба УС генерал Зэка Аксакаллы між тым заявіў, што «група здраднікаў замахнуліся на ўладу». Паводле яго слоў, «турэцкі спецназ будзе стаяць на баку народа і ўрада». Як адзначае арабскі ваенны эксперт Амін Хотейт, суадносіны сіл паміж мяцежнікамі і камандуючым родамі войскаў, якія захавалі вернасць Эрдагану, змянялася на вачах. [[16 ліпеня]] на вуліцы выйшлі тысячы прыхільнікаў дзеючай улады. Некаторыя з іх спрабавалі блакаваць перасоўванне ваеннай тэхнікі. Ваенныя адкрылі стральбу па грамадзянскім асобам, якія мелі намер перайсці па мосце праз Басфорскі праліў ў Стамбуле. У прыватнасці, быў смяротна паранены арганізатар выбарчай кампаніі Рэджэпа Таіпа Эрдагана Эрол Альчак і яго 16-гадовы сын. На пахаванні свайго сябра, Эрдаган не змог стрымаць слёз.[http://www.trt.net.tr/russian/mir/2016/07/24/amierikanskii-tielievizionnyi-kanal-nbc-news-rasprostranial-lzhivuiu-informatsiiu-o-priezidientie-turtsii-536449]{{Недаступная спасылка}} Турэцкія СМІ каля 3 гадзін ночы паведамілі пра атаку з верталётаў на галоўнае ўпраўленне паліцыі ў Анкары і на будынак парламента, дзе ў той час шло паседжанне дэпутатаў. Меркавана па той жа прычыне адбыўся выбух у офісе дзяржаўнага тэлебачання. Раніцай паступілі паведамленні, што верныя ўраду паліцэйскія сілы пачалі праводзіць арышты змоўшчыкаў. Многія салдаты здаваліся самі і заяўлялі, што камандзіры іх падманулі, паслаўшы на нібы вучэнні. Праўладным самалётам атрымалася збіць два верталёта путчыстаў у небе над Анкарой. Мяцеж вайскоўцаў у Стамбуле уціхамірылі, а вайскоўцы, якія блакавалі масты праз Басфор, пакінулі тэхніку і выйшлі з паднятымі рукамі. Падзеі транслявалі турэцкія тэлеканалы, а ваенныя з Басфорскага моста здаліся ўладам. Прыкладна ў гэты ж час у Грэцыі, у горадзе [[Александрупаліс]], прызямліўся турэцкі верталёт [[Black Hawk]] з 8 людзьмі на борце. Яны былі звязаны з пучыстамі і арыштаваны грэцкімі праваахоўнікамі. Пазней [[Міністэрства замежных спраў Турцыі|МЗС Турцыі]] звярнулася да Грэцыі з просьбай аб выдачы гэтых вайскоўцаў. процедуры. Да поўдня 16 ліпеня была адноўлена работа ўсіх аэрапортаў краіны. Турэцкія ўлады адкрылі для праходу судам Басфорскі праліў. Прыкладна ў дзве гадзіны дня 16 ліпеня ў СМІ з'явілася інфармацыя пра тое, што путчысты захапілі [[фрэгат]] [[ВМС Турцыі]] і таксама ўзялі ў закладнікі камандуючага ВМС краіны. У Стамбуле ў аэрапорце аб'явіўся прэзідэнт Турцыі Эрдаган, якому ўдалося пакінуць гатэль у Мармарысе незадоўга перад яго штурмам і вылецець на самалёце, якому давялося здзейсніць каля Стамбула шмат колаў, пакуль сітуацыя не пачала мяняцца на карысць законай уладзе. Эрдаган прыляцеў у Стамбул і выйшаў да прыхільнікаў каля аэрапорта. Пасля ўдзелу на мітынгу ён паляцеў з аэрапорта Стамбула ў Анкару. Пазней падзеі сталі разгортвацца ў Генеральным штабе Турцыі. Каля 700 вайскоўцаў адтуль здаліся ў палон. Іх перавялі ў Інстытут статыстыкі, а затым у паліцэйскую акадэмію Анкары. Да 14:30 паступіла інфармацыя, што 150 змоўшчыкаў забарыкадаваліся ў будынку Генштаба. Таксама было заяўлена, што праведзена спецаперацыя для затрымання пакінутых мяцежнікаў, падрабязнасці не паведамляюцца. У канцы дня афіцыйны прадстаўнік Нацыянальнай разведвальнай арганізацыі Турцыі Нух Йылмаз заявіў, што спроба ваеннага перавароту цалкам папярэджана. Меркаванага лідара путчыстаў, былога галоўнакамандуючага ВПС Турцыі генерала Акына Азцюрка, начальніка базы турэцкіх ВПС у [[Балыкесір]]ы генерал-лейтэнанта Ісхака Дайыоглу і яшчэ каля 3 тысяч іншых змоўшчыкаў затрымалі ў той жа дзень. Турцыя на некаторы час зачыняла паветраную прастору вакол ваеннай базы [[Інджырлік]]. На ёй грунтуюцца турэцкія і [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|амерыканскія]] ВВС. Праз некалькі гадзін паветраную прастору адкрылі толькі на прыём: амерыканскія самалёты змаглі прызямліцца, але ўсё вылеты заставаліся пад забаронай. Кіраўнік МЗС Турцыі [[Чавушаглу, Меўлют|Меўлют Чавушоглу]] заявіў, што некалькі турэцкіх вайскоўцаў, якія несьлі службу на авіябазе НАТА ў Турцыі «Інджырлік», датычныя да падрыхтоўкі дзяржаўнага перавароту ў рэспубліцы. Ён таксама дадаў, што аперацыя супраць путчыстаў на авіябазе завершана. Па словах міністра, Турцыя адновіць рэйды на пазіцыі тэрарыстычнай групоўкі [[ДАІШ]] ў бліжэйшы час. У далейшым трое турэцкіх ваенных правадыроў, па словах міністра абароны Турцыі [[Фікры Ышік]], захопленыя на базе прыхільнікамі ваеннага перавароту, былі вызвалены. Па заяве кіраўніка турэцкага МЗС, Афіны паабяцалі выдаць Анкары васьмярых удзельнікаў спробы ваеннага перавароту. Затым Міністэрства замежных спраў Грэцыі зноў заявіла, што Афіны асуджаюць спробу перавароту ў Турцыі, але пытанне выдачы васьмі турэцкіх грамадзян, якія запыталі прытулку, будзе разгледжана ў адпаведнасці з грэцкім і міжнародным заканадаўствам. [[17 ліпеня]] сутыкненні паміж паліцыяй і пучыстамі адбыліся блізу аэрапорта Стамбула і на авіябазе ў [[Конья|Конье]]. Таксама, 17 ліпеня, улады Грэцыі вярнулі Турцыі паліцэйскі верталёт Black Hawk, на якім схаваліся восем удзельнікаў мяцяжу. Самі путчысты застаюцца ў Грэцыі. Пазней Грэцыя адмовіла Турцыі ў выдачы турэцкіх вайскоўцаў, абвінавачаных Анкарой ва ўдзеле ў спробе ваеннага перавароту/ Пасол назваў адмову Грэцыі выдаць Турцыі мяцежнікаў няслушным рашэннем. [[18 ліпеня]] турэцкі спецназ вырабіў зачыстку акадэміі ВПС Турцыі ў прыгарадзе Стамбула. [[19 ліпеня]] турэцкія ВПС нанеслі авіяўдары па пазіцыях тэрарыстаў[[Працоўная партыя Курдыстана|Рабочай партыі Курдыстана (РПК)]] на поўначы [[Ірак]]а. {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Падзеі 15 ліпеня]] [[Катэгорыя:Ліпень 2016 года]] [[Катэгорыя:2016 год у Турцыі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2016 года]] [[Катэгорыя:Узброеныя канфлікты]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты ў Турцыі]] [[Катэгорыя:Спроба ваеннага перавароту ў Турцыі, 2016|Спроба ваеннага перавароту ў Турцыі]] [[Катэгорыя:Путч]] [[Катэгорыя:Палітыка Турцыі]] n5fuhsjzjsqzjy74nrlll4s3qjue9mh Рык і Морці 0 343618 5166403 5139564 2026-07-15T20:40:25Z DzBar 156353 Сезоны / дапаўненне 5166403 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял |Выява = Rick and Morty.svg }} '''«Рык і Морці»''' ({{lang-en|Rick and Morty}}) - [[ЗША|амерыканскі]] [[мультсерыял]], створаны {{нп3|Джасцін Ройланд|Джасцінам Ройландам|ru|Ройланд, Джастин}} і {{нп3|Дэн Харман|Дэнам Харманам|en|Dan Harmon}}, прэм’ера якога адбылася [[2 снежня]] [[2013]] года ў праграмным блоку [[Adult Swim]] на тэлеканале [[Cartoon Network]]. Ройланд агучыў галоўных персанажаў: Рыка, [[Навуковец|навукоўца]] і алкаголіка, і яго ўнука Морці. Серыял узнік з анімацыйнага кароткаметражнага фільма-пародыі на «[[Назад у будучыню]]», створанага Ройландам для Channel 101, фестывалю кароткаметражных фільмаў, адным з заснавальнікаў якога быў Хармон. З моманту свайго дэбюту серыял атрымаў прызнанне крытыкаў за свой сцэнарый, арыгінальнасць, крэатыўнасць і гумар. Ён быў намінаваны на тры прэміі «[[Эмі]]» за найлепшую анімацыйную праграму і выйграў гэтую ўзнагароду ў 2018 і 2020 гадах<ref>{{cite web |url=http://www.emmys.com/shows/rick-and-morty |title=Rick and Morty - Awards & Nominations |website=Television Academy |access-date=2018-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019063538/http://www.emmys.com/shows/rick-and-morty |archive-date=2018-10-19 |url-status=live }}</ref>. Серыял таксама атрымаў дзве прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]»<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2018/02/annie-awards-winners-list-2018-live-blog-1202277765/ |title='Coco' Dominates Annies; 'Rick And Morty' Tops TV: Complete Winners List |last1=Pedersen |first1=Erik |last2=Haithman |first2=Diane |date=February 4, 2018 |work=Deadline Hollywood |access-date=2018-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180204055112/http://deadline.com/2018/02/annie-awards-winners-list-2018-live-blog-1202277765/ |archive-date=2018-02-04 |url-status=live }}</ref>. == Сюжэт == У цэнтры сюжэту — школьнік па імені Морці і яго дзядуля Рык. Морці — самы звычайны хлопчык, які нічым не адрозніваецца ад сваіх аднагодкаў. А вось яго дзядуля займаецца незвычайнымі навуковымі даследаваннямі і часта цалкам неадэкватны. Ён можа ў любы час дня і ночы схапіць унука і адправіцца разам з ім у вар’яцкія прыгоды з дапамогай пабудаванай з рознага хламу лятаючай талеркі, якая здольная перамяшчацца скрозь міжпрасторавы тунэль. Кожны раз гэта парачка аказваецца ў самых нечаканых месцах і самых недарэчных сітуацыях. == Сезоны == {{Series overview|color1=#25285D|link1=#Сезон 1 (2013–14)|episodes1=11|start1={{Start date|2013|12|2|df=y}}|end1={{End date|2014|4|14|df=y}}|color2=#CFEDF7|link2=#Сезон 2 (2015)|episodes2=10|start2={{Start date|2015|7|26|df=y}}|end2={{End date|2015|10|4|df=y}}|color3=#376226|link3=#Сезон 3 (2017)|episodes3=10|start3={{Start date|2017|4|1|df=y}}|end3={{End date|2017|10|1|df=y}}|color4=#58235B|link4=#Сезон 4 (2019–20)|episodes4=10|start4={{Start date|2019|11|10|df=y}}|end4={{End date|2020|5|31|df=y}}|color5=#D5CAB0|link5=#Сезон 5 (2021)|episodes5=10|start5={{Start date|2021|6|20|df=y}}|end5={{End date|2021|9|5|df=y}}|color6=#232325|link6=#Сезон 6 (2022)|episodes6=10|start6={{Start date|2022|9|4|df=y}}|end6={{End date|2022|12|11|df=y}}|color7=#2D643A|link7=#Сезон 7 (2023)|episodes7=10|start7={{Start date|2023|10|15|df=y}}|end7={{End date|2023|12|17|df=y}}|color8=#2F5E73|link8=#Сезон 8 (2025)|episodes8=10|start8={{Start date|2025|5|25|df=y}}|end8={{End date|2025|7|27|df=y}}|color9=#671FC4|link9=#Сезон 9 (2026)|episodes9=10|start9={{Start date|2026|5|24|df=y}}|end9={{End date|2026|7|26|df=y}}}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2013 года]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы-сіткомы]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы Warner Bros. Television]] n9od8ijgary8iy61eeokep8ryn4mqsc Цэсіс 0 472919 5166441 5152565 2026-07-16T06:07:30Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ +1 5166441 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Цэсіс |арыгінальная назва= Cēsis |падначаленне = |краіна =Латвія |рэгіён = |рэгіён у табліцы ={{!}} |від рэгіёна =вобласць |раён = |раён у табліцы = |від раёна =раён }} '''Цэсіс''' ({{lang-lv|Cēsis}}) — горад у [[Латвія|Латвіі]], на рацэ [[Гаўя (рака)|Гаўя]]. == Насельніцтва == Нацыянальны склад горада паводле перапісу насельніцтва 1989 года i па ацэнцы на пачатак 2015 года<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic1989.htm |title=Ethnic composition: 1989 census |access-date=1 жніўня 2017 |archive-date=23 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823105722/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic1989.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2015.htm |title=Ethnic composition: 2015 estimation |access-date=1 жніўня 2017 |archive-date=8 снежня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208062344/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2015.htm |url-status=dead }}</ref>: {|class="standard sortable" ! нацыянальнасць || чал. <br />(1989) || % || чал. <br />(2015) || % |- | усяго|| align=right | 21123 || align=right | 100,00 % || align=right | 15666 || align=right | 100,00 % |- |[[латышы]] || align=right | 16223 || align=right | 76,80 % || align=right | 13549 || align=right | 86,49 % |- |[[рускія]]|| align=right | 3734 || align=right | 17,68 % || align=right | 1451 || align=right | 9,26 % |- |[[беларусы]] || align=right | 366 || align=right | 1,73 % || align=right | 180 || align=right | 1,15 % |- |[[украінцы]] || align=right | 291 || align=right | 1,38 % || align=right | 123 || align=right | 0,79 % |- |[[палякі]] || align=right | 220 || align=right | 1,04 % || align=right | 156 || align=right | 1,00 % |- |[[літоўцы]] || align=right | 77 || align=right | 0,36 % || align=right | 62 || align=right | 0,40 % |- |іншыя|| align=right | 212 || align=right | 1,00 % || align=right | 145 || align=right | 0,93 % |} {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Лайма Вайкуле]] (нар. 1954), латвійская спявачка і актрыса. * [[Ніна Барысаўна Ватацы]] (1908—1997), беларускі бібліёграф. * [[Алфрэдс Калніньш]], латвійскі кампазітар == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://cesis.lv/ru Афіцыйны турыстычны сайт Цесіскага края]{{ref-lv}}{{ref-en}}{{ref-de}} {{Гарады Латвіі}} [[Катэгорыя:Гарады Латвіі]] [[Катэгорыя:Цэсіс| ]] b4cwxvhfnz75m3gvezo9rkts75pkqmz Алесь Плотка 0 518952 5166515 5015536 2026-07-16T10:51:06Z ~2026-39913-96 171204 5166515 wikitext text/x-wiki {{музыкант | Імя = Алесь Плотка | Подпіс = | Фота = | Апісанне_фота = | Дата нараджэння = 28.11 | Месца нараджэння = | Гады = [[2000]] — цяперашні час | Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | Прафесіі = | Інструменты = [[вакал]] | Жанр = [[рок-музыка|рок]] [[метал]] [[рэп]] | Псеўданімы = Baisan, JL Pixel | Гурты = Sož, Baisan & Yasinski JazzLatex, TerraKod, [[Туфли Гну]], Baisan & Buben,Buben Naruszewicz Baisan | Супрацоўніцтва = [[Vopli Vidopliassova]][[Gods Tower]][[Naka]][[Bigi]][[IvoryGod]] | Сайт = https://www.facebook.com/baisan2000 }} '''Алесь Baisan Плотка''' ([[28 лістапада]], год невядомы, [[Гомель|г. Гомель]]) — беларускі [[музыкант|музыка]] і літаратар. == Біяграфія == Нарадзіўся ў чарнобыльскай зоне за савецкім часам, выступае пад псеўданімам Байсан (на марскім слэнгу — «зямляк»). [https://www.svaboda.org/a/26742361.html Хварэў на сухоты.] == Музыка == Франтмэн [https://www.youtube.com/channel/UCD0XkLhTgaxQvffHZH2RqFg?sub_confirmation=1 гурту Sož] і голас праекта Baisan&Yasinski. Выхадзец з гомельскага андэрграўнду, у 2005-2015 вакаліст JazzLatex і Samadhi Boom (Гомель), TerraKod (Берасце), і супергурта «Туфли Гну» (разам з рэперам [[Сярога]]м, праект даў [https://www.youtube.com/watch?v=hbl_uGtY5Mc адзін жывы выступ] у 2015-ым і быў [https://www.youtube.com/watch?v=oeN7Xzx0j9w замарожаны]). '''Альбомы:''' [https://music.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_mHpJzwqiLEAyIjYXSOYEtwPvK3syPQZms Baisan & Bedzvin — Bloodlands (single, 2023)] [https://onerpm.link/211995180091 Sož — Apošnija Tancory (EP, 2022)] [https://baisan8yasinski.bandcamp.com/album/baranavi-y-centra-nyja Baisan & Yasinski — Baranavičy Centraĺnyja (LP, 2021)] [https://www.youtube.com/watch?v=UsCvC5oYiyI&list=OLAK5uy_n75fW9vdMUIfoYzOIp8eCyp3ZDyFgLLyc Baisan & Frantisz — Śmierć Biełaruskaja (LP, 2021)] [https://soundcloud.com/terrakod/sets/paspality-1 TerraKod] [https://www.discogs.com/JazzLatex-The-best-2006-2008/release/9324441 —] Paspality (LP, 2015) [https://www.discogs.com/JazzLatex-The-best-2006-2008/release/9324441 JazzLatex community — The best of 2006—2008 (LP, 2008)] '''Кліпы:''' [https://www.youtube.com/watch?v=QyLY2TYlEOQ Sož — Eras i Tanatas (2025)] [https://www.youtube.com/watch?v=U54uLeJwMZc&t=1s Sož — Apošnija Tancory (2023)] [https://www.youtube.com/watch?v=td9PuJQac1k Sož — Stotis (2022)] [https://www.youtube.com/watch?v=hn2bzjMRJ9U Sož — Malako (2020)] [https://www.youtube.com/watch?v=jqnQ0keJu9U&list=PL7vrbt6tbOFmqA3iHkFcAVog9GrlPgA_B&index=3 Baisan & Buben — F5 (2014)] '''Пяснярства:''' Песні на словы ёсць у рэпертуары гуртоў [[Воплі Відоплясова|Vopli Vidopliassova]] (беларуская версія культавай песні «Танці»[https://novychas.by/kultura/vopli-vidopljasova-razam-z-dzicjaczym-kalektyvam]), [[Naka]], [https://www.youtube.com/watch?v=Ns8WJeRIMSY Пирятин], [https://soundcloud.com/baisan2010/yellow-brick-road-00s Yellow Brick Road], [[Gods Tower]] [http://kamunikat.org/Plotka_Ales.html], [https://www.youtube.com/watch?v=0o-gSh3M9E8 Sciana], [https://www.youtube.com/watch?v=nVMTa0pM3qY Батьківський комітет], Юлка Каціч, «Сразу Май», Піліп Беспамылковы, Kawa, [https://www.youtube.com/watch?v=d6T0VNnB5oA&list=PL7vrbt6tbOFnoFbchQUm01YepXYvXx5fc Atesta], [https://soundcloud.com/baisan2010/sets/bigi-quadromania Bigi], IvoryGod, Evthanasia. == Літаратура == Лаўрэат літаратурных прэмій. Вершы і пераклады друкаваліся ў выданнях «Дзеяслоў», «Большой», «Новы час», «Гутарка», «Лікнеп», «Маладосць».[http://kamunikat.org/Plotka_Ales.html] '''Кнігі:''' [https://skarynapress.sumupstore.com/product/bloodlands Bloodlands 20/22: Belarus/Ukraine (выд. «Скарына», Лондан, 2023 г.)— арт-бук фота і вершаў у суаўтарстве з фатографамі Алесем Пілецкім і Станіславам Крупажам.] «Лотас на асфальце» (выд. «Люта Справа», Кіеў, 2020 г.) — зборнік паэзіі.[http://books.lutasprava.com/index.php?route=product/product&product_id=188] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201129133627/http://books.lutasprava.com/index.php?route=product%2Fproduct&product_id=188 |date=29 лістапада 2020 }} «Байсан» (выд. «Кнігазбор», Мінск, 2015 г.) — зборнік паэзіі. [http://budzma.by/news/alyes-plotka-vydaw-knihu-z-lyohkim-homyelskim-pontam.html] '''Пераклады:''' [https://minsk.hochroth.eu/be/product/9197/ Human Right] (выд. Hochroth Minsk, Берлін, 2025г.) — вершы Юрко Іздрыка, пераклад на беларускую. Укладальнік і суперакладчык (разам з Наталляй Русецкай). «[https://kamunikat.org/belaruski-snayper-sherepka-leshek Беларускі снайпер]» (выд. Фонд Kamunikat.org, Беласток, 2025г.) — раман Лешака Шарэпкі, пераклад на беларускую. «Свінні» (выд. «[[Янушкевіч (выдавецтва)|Янушкевіч]]», Варшава, 2023) — пераклад з расейскай раману [[Аляксандр Чарнуха|Аляксандра Чарнухі]]. [http://halijafy.by/krama/izdryk-yuryj-papyarosy/ «Папяросы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210224210747/http://halijafy.by/krama/izdryk-yuryj-papyarosy/ |date=24 лютага 2021 }} (выд. «Галіяфы», Мінск, 2020 г.) — вершы [[:uk:Іздрик Юрій Романович|Юрко Іздрыка]], пераклад на беларускую (першая версія выйшла як альбом, запісаны разам з Леанідам Нарушэвічам і Ўладам Бубенам).[https://www.racyja.com/kultura/kniga-izdryka-papirosi-vyjshla-pa-bel/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180101070515/http://www.racyja.com/kultura/kniga-izdryka-papirosi-vyjshla-pa-bel/ |date=1 студзеня 2018 }} «[http://books.lutasprava.com/index.php?route=product/product&path=60_64&product_id=95 Прыгоды павіяна Томаса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026113707/http://books.lutasprava.com/index.php?route=product%2Fproduct&path=60_64&product_id=95 |date=26 кастрычніка 2021 }} (выд. «Люта Справа», Кіеў, 2017 г.) — раман [[:uk:Семесюк Іван Леонідович|Івана Сэмесюка]], пераклад на беларускую. Пераклаў з украінскай нізкі вершаў Анжэлы Багачэнка [http://old3.zviazda.by/wp-content/uploads/2017/11/%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200102123840/http://old3.zviazda.by/wp-content/uploads/2017/11/%25D0%25A3%25D0%25BA%25D1%2580%25D0%25B0%25D1%2596%25D0%25BD%25D1%2581%25D0%25BA%25D1%2596%25D1%258F-%25D0%25BF%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BA%25D0%25BB%25D0%25B0%25D0%25B4%25D1%258B.pdf |date=2 студзеня 2020 }} і Вано Кругера [https://litrazh.org/article/medytacyya-tybeckaga-lamy], Алега Коцарава [https://litrazh.org/article/cyvilizacyya]. == Лічбавая паэзія: супраца з Бубенам і Нарушэвічам == '''Альбомы:''' [https://soundcloud.com/baisan88/sets/dances-with-buben-b52 Tancy z Bubnam — B 52 (Улад Бубен і беларускія паэты) (2012)] [https://music.apple.com/us/album/iambnbass/742065416 Baisan & Buben — Iamb’n’Bass (2013)] [https://music.apple.com/us/album/skweee-belarus-buben-vs-baisan/937820425 Baisan & Buben — Skweee Belarus (2014)] [https://soundcloud.com/baisan88/sets/bulbahuana Buben Naruszewicz Baisan — Bulbahuana (2017)] [https://soundcloud.com/baisan88/sets/enighet-ensamhet-album Buben Naruszewicz Baisan — Enighet Ensamhet (2017)] [https://soundcloud.com/buben_naruszewicz_baisan/sets/izdryk-papirosy-piatka-bielaruskaja-live Buben Naruszewicz Baisan — Papiarosy LIVE at Azgur (на вершы Юрко Іздрыка) (2017)] [https://soundcloud.com/buben_naruszewicz_baisan/sets/1937d Buben Naruszewicz Baisan — 1937 (на вершы паэтаў '''«'''расстралянага адраджэння'''»''') (2018)] [https://soundcloud.com/buben_naruszewicz_baisan/sets/todar Buben Naruszewicz Baisan — Z nažom na sonca (на вершы Тодара Кляшторнага) (2018)] '''Відэа-канцэрты:''' Buben Naruszewicz Baisan — Papiarosy LIVE at Azgur (на вершы Юрко Іздрыка) (2017) [https://www.youtube.com/watch?v=-0RziR0nt3c&list=PL7vrbt6tbOFnBMRgPi8_rTaTljMJtgmb-] [https://www.youtube.com/watch?v=lLLtPH3twmA&list=PL7vrbt6tbOFmqrjs7g0ILmSRB4dsUorqS Naruszewicz & Baisan — Вершы Анжэлы Багачэнка (2018)] [https://www.youtube.com/watch?v=ExpAb01UPug&list=PL7vrbt6tbOFnTVZl7CLo0BuX0zu55DVom Buben Naruszewicz Baisan — Паэма Міхася Чарота '''«'''Карчма'''»''' (Live in Rakau) (2018)] == Грамадская дзейнасць == Арганізатар чытання і онлайн-трансляцыі перакладу «Анегіна» на беларускую мову, які лічыўся згубленым 80 гадоў. 29 кастрычніка 2017-га году глава твору была прачытаная ў прамым эфіры, як у прэм’ерным 1936-ым, калі трансляцыя ішла на увесь Мінск праз рэпрадуктары<ref>[https://bel.sputnik.by/poster/20171023/1031513873/zgubleny-peraklad-anegina-alesya-dudara-praguchyc-u-pramym-ehfiry.html]</ref>. Дэкламавала народная артыстка Беларусі [[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка|Зінаіда Бандарэнка]]. Праграма «1937» на вершы паэтаў трыццатых была запісаная на студыі дзяржаўнага радыё, яе прэзентацыя адбылася ў праграме «Тэрыторыя гуку» на Першым канале. Пад акампанемент Леаніда Нарушэвіча<ref>[https://ru.wikinews.org/wiki/Категория:Леонид_Нарушевич]</ref> і Ўлада Бубена дэкламуюцца вершы [[Юлій Таўбін|Юлія Таўбіна]], [[Яўгенія Эргардаўна Пфляўмбаўм|Яўгеніі Пфляўмбаўм]], [[Алесь Дудар|Алеся Дудара]], [[Міхась Чарот|Міхася Чарота]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]]. Там жа быў запісаны альбом «З нажом на Сонца» паводле паэмы «Калі асядае муць» [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. «''Мы цешымся, што афіцыйная прэзентацыя адбылася на цэнтральным радыёканале, бо менавіта там мусяць гучаць нацыянальныя героі. Сёння мы імкнемся вярнуць паэзію 30-х у сучасны кантэкст, калі ўжо не кожны счытае сэнс вокладкі з фарамі машыны пад домам''»<ref>[https://budzma.by/news/albom-1937-rasstralyanaya-paeziya-zahuchala-pad-elyektroniku.html]</ref>. Адзін са стваральнікаў брэнду грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]»<ref>[http://budzma.by/?asoba=ales-plotka]</ref>. == Спасылкі == * [https://litrazh.org/name/ales-plotka Нізкі вершаў 2016 — 2021 на партале '''«'''ЛітРАЖ'''»'''] * [http://budzma.by/news/alyes-plotka-vydaw-myedyya-nizku-vyershaw-spes-phtisica.html Нізка вершаў '''«'''Spes Phtisica'''»''' створаная падчас лекавання сухотаў 11/2014-07/2015] * Рэцэнзія на кнігу '''«'''Байсан'''»''', Лідзія Міхеева [http://journalby.com/news/ales-plotka-pisha-chotka-medyya-paeziya-novay-generacyi-567] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200102123849/http://journalby.com/news/ales-plotka-pisha-chotka-medyya-paeziya-novay-generacyi-567 |date=2 студзеня 2020 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Плотка Алесь}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] lemle0fyu7ocgmkc666dhqtr2v7obl4 5166517 5166515 2026-07-16T10:52:55Z ~2026-39913-96 171204 лінк 5166517 wikitext text/x-wiki {{музыкант | Імя = Алесь Плотка | Подпіс = | Фота = | Апісанне_фота = | Дата нараджэння = 28.11 | Месца нараджэння = | Гады = [[2000]] — цяперашні час | Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | Прафесіі = | Інструменты = [[вакал]] | Жанр = [[рок-музыка|рок]] [[метал]] [[рэп]] | Псеўданімы = Baisan, JL Pixel | Гурты = Sož, Baisan & Yasinski JazzLatex, TerraKod, [[Туфли Гну]], Baisan & Buben,Buben Naruszewicz Baisan | Супрацоўніцтва = [[Vopli Vidopliassova]][[Gods Tower]][[Naka]][[Bigi]][[IvoryGod]] | Сайт = https://www.facebook.com/baisan2000 }} '''Алесь Baisan Плотка''' ([[28 лістапада]], год невядомы, [[Гомель|г. Гомель]]) — беларускі [[музыкант|музыка]] і літаратар. == Біяграфія == Нарадзіўся ў чарнобыльскай зоне за савецкім часам, выступае пад псеўданімам Байсан (на марскім слэнгу — «зямляк»). [https://www.svaboda.org/a/26742361.html Хварэў на сухоты.] == Музыка == Франтмэн [https://www.youtube.com/channel/UCD0XkLhTgaxQvffHZH2RqFg?sub_confirmation=1 гурту Sož] і голас праекта Baisan&Yasinski. Выхадзец з гомельскага андэрграўнду, у 2005-2015 вакаліст JazzLatex і Samadhi Boom (Гомель), TerraKod (Берасце), і супергурта «Туфли Гну» (разам з рэперам [[Сярога]]м, праект даў [https://www.youtube.com/watch?v=hbl_uGtY5Mc адзін жывы выступ] у 2015-ым і быў [https://www.youtube.com/watch?v=oeN7Xzx0j9w замарожаны]). '''Альбомы:''' [https://music.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_mHpJzwqiLEAyIjYXSOYEtwPvK3syPQZms Baisan & Bedzvin — Bloodlands (single, 2023)] [https://onerpm.link/211995180091 Sož — Apošnija Tancory (EP, 2022)] [https://baisan8yasinski.bandcamp.com/album/baranavi-y-centra-nyja Baisan & Yasinski — Baranavičy Centraĺnyja (LP, 2021)] [https://www.youtube.com/watch?v=UsCvC5oYiyI&list=OLAK5uy_n75fW9vdMUIfoYzOIp8eCyp3ZDyFgLLyc Baisan & Frantisz — Śmierć Biełaruskaja (LP, 2021)] [https://soundcloud.com/terrakod/sets/paspality-1 TerraKod] [https://www.discogs.com/JazzLatex-The-best-2006-2008/release/9324441 —] Paspality (LP, 2015) [https://www.discogs.com/JazzLatex-The-best-2006-2008/release/9324441 JazzLatex community — The best of 2006—2008 (LP, 2008)] '''Кліпы:''' [https://www.youtube.com/watch?v=QyLY2TYlEOQ Sož — Eras i Tanatas (2025)] [https://www.youtube.com/watch?v=U54uLeJwMZc&t=1s Sož — Apošnija Tancory (2023)] [https://www.youtube.com/watch?v=td9PuJQac1k Sož — Stotis (2022)] [https://www.youtube.com/watch?v=hn2bzjMRJ9U Sož — Malako (2020)] [https://www.youtube.com/watch?v=jqnQ0keJu9U&list=PL7vrbt6tbOFmqA3iHkFcAVog9GrlPgA_B&index=3 Baisan & Buben — F5 (2014)] '''Пяснярства:''' Песні на словы ёсць у рэпертуары гуртоў [[Воплі Відоплясова|Vopli Vidopliassova]] (беларуская версія культавай песні «Танці»[https://novychas.by/kultura/vopli-vidopljasova-razam-z-dzicjaczym-kalektyvam]), [[Naka]], [https://www.youtube.com/watch?v=Ns8WJeRIMSY Пирятин], [https://soundcloud.com/baisan2010/yellow-brick-road-00s Yellow Brick Road], [[Gods Tower]] [http://kamunikat.org/Plotka_Ales.html], [https://www.youtube.com/watch?v=0o-gSh3M9E8 Sciana], [https://www.youtube.com/watch?v=nVMTa0pM3qY Батьківський комітет], Юлка Каціч, «Сразу Май», Піліп Беспамылковы, Kawa, [https://www.youtube.com/watch?v=d6T0VNnB5oA&list=PL7vrbt6tbOFnoFbchQUm01YepXYvXx5fc Atesta], [https://soundcloud.com/baisan2010/sets/bigi-quadromania Bigi], IvoryGod, Evthanasia. == Літаратура == Лаўрэат літаратурных прэмій. Вершы і пераклады друкаваліся ў выданнях «Дзеяслоў», «Большой», «Новы час», «Гутарка», «Лікнеп», «Маладосць».[http://kamunikat.org/Plotka_Ales.html] '''Кнігі:''' [https://skarynapress.sumupstore.com/product/bloodlands Bloodlands 20/22: Belarus/Ukraine (выд. «Скарына», Лондан, 2023 г.)— арт-бук фота і вершаў у суаўтарстве з фатографамі Алесем Пілецкім і Станіславам Крупажам.] «Лотас на асфальце» (выд. «Люта Справа», Кіеў, 2020 г.) — зборнік паэзіі.[http://books.lutasprava.com/index.php?route=product/product&product_id=188] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201129133627/http://books.lutasprava.com/index.php?route=product%2Fproduct&product_id=188 |date=29 лістапада 2020 }} «Байсан» (выд. «Кнігазбор», Мінск, 2015 г.) — зборнік паэзіі. [http://budzma.by/news/alyes-plotka-vydaw-knihu-z-lyohkim-homyelskim-pontam.html] '''Пераклады:''' [https://minsk.hochroth.eu/be/product/9197/ Human Right] (выд. Hochroth Minsk, Берлін, 2025г.) — вершы Юрко Іздрыка, пераклад на беларускую. Укладальнік і суперакладчык (разам з Наталляй Русецкай). «[https://kamunikat.org/belaruski-snayper-sherepka-leshek Беларускі снайпер]» (выд. Фонд Kamunikat.org, Беласток, 2025г.) — раман [[Лешак Шарэпка|Лешака Шарэпкі]], пераклад на беларускую. «Свінні» (выд. «[[Янушкевіч (выдавецтва)|Янушкевіч]]», Варшава, 2023) — пераклад з расейскай раману [[Аляксандр Чарнуха|Аляксандра Чарнухі]]. [http://halijafy.by/krama/izdryk-yuryj-papyarosy/ «Папяросы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210224210747/http://halijafy.by/krama/izdryk-yuryj-papyarosy/ |date=24 лютага 2021 }} (выд. «Галіяфы», Мінск, 2020 г.) — вершы [[:uk:Іздрик Юрій Романович|Юрко Іздрыка]], пераклад на беларускую (першая версія выйшла як альбом, запісаны разам з Леанідам Нарушэвічам і Ўладам Бубенам).[https://www.racyja.com/kultura/kniga-izdryka-papirosi-vyjshla-pa-bel/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180101070515/http://www.racyja.com/kultura/kniga-izdryka-papirosi-vyjshla-pa-bel/ |date=1 студзеня 2018 }} «[http://books.lutasprava.com/index.php?route=product/product&path=60_64&product_id=95 Прыгоды павіяна Томаса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026113707/http://books.lutasprava.com/index.php?route=product%2Fproduct&path=60_64&product_id=95 |date=26 кастрычніка 2021 }} (выд. «Люта Справа», Кіеў, 2017 г.) — раман [[:uk:Семесюк Іван Леонідович|Івана Сэмесюка]], пераклад на беларускую. Пераклаў з украінскай нізкі вершаў Анжэлы Багачэнка [http://old3.zviazda.by/wp-content/uploads/2017/11/%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200102123840/http://old3.zviazda.by/wp-content/uploads/2017/11/%25D0%25A3%25D0%25BA%25D1%2580%25D0%25B0%25D1%2596%25D0%25BD%25D1%2581%25D0%25BA%25D1%2596%25D1%258F-%25D0%25BF%25D0%25B5%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BA%25D0%25BB%25D0%25B0%25D0%25B4%25D1%258B.pdf |date=2 студзеня 2020 }} і Вано Кругера [https://litrazh.org/article/medytacyya-tybeckaga-lamy], Алега Коцарава [https://litrazh.org/article/cyvilizacyya]. == Лічбавая паэзія: супраца з Бубенам і Нарушэвічам == '''Альбомы:''' [https://soundcloud.com/baisan88/sets/dances-with-buben-b52 Tancy z Bubnam — B 52 (Улад Бубен і беларускія паэты) (2012)] [https://music.apple.com/us/album/iambnbass/742065416 Baisan & Buben — Iamb’n’Bass (2013)] [https://music.apple.com/us/album/skweee-belarus-buben-vs-baisan/937820425 Baisan & Buben — Skweee Belarus (2014)] [https://soundcloud.com/baisan88/sets/bulbahuana Buben Naruszewicz Baisan — Bulbahuana (2017)] [https://soundcloud.com/baisan88/sets/enighet-ensamhet-album Buben Naruszewicz Baisan — Enighet Ensamhet (2017)] [https://soundcloud.com/buben_naruszewicz_baisan/sets/izdryk-papirosy-piatka-bielaruskaja-live Buben Naruszewicz Baisan — Papiarosy LIVE at Azgur (на вершы Юрко Іздрыка) (2017)] [https://soundcloud.com/buben_naruszewicz_baisan/sets/1937d Buben Naruszewicz Baisan — 1937 (на вершы паэтаў '''«'''расстралянага адраджэння'''»''') (2018)] [https://soundcloud.com/buben_naruszewicz_baisan/sets/todar Buben Naruszewicz Baisan — Z nažom na sonca (на вершы Тодара Кляшторнага) (2018)] '''Відэа-канцэрты:''' Buben Naruszewicz Baisan — Papiarosy LIVE at Azgur (на вершы Юрко Іздрыка) (2017) [https://www.youtube.com/watch?v=-0RziR0nt3c&list=PL7vrbt6tbOFnBMRgPi8_rTaTljMJtgmb-] [https://www.youtube.com/watch?v=lLLtPH3twmA&list=PL7vrbt6tbOFmqrjs7g0ILmSRB4dsUorqS Naruszewicz & Baisan — Вершы Анжэлы Багачэнка (2018)] [https://www.youtube.com/watch?v=ExpAb01UPug&list=PL7vrbt6tbOFnTVZl7CLo0BuX0zu55DVom Buben Naruszewicz Baisan — Паэма Міхася Чарота '''«'''Карчма'''»''' (Live in Rakau) (2018)] == Грамадская дзейнасць == Арганізатар чытання і онлайн-трансляцыі перакладу «Анегіна» на беларускую мову, які лічыўся згубленым 80 гадоў. 29 кастрычніка 2017-га году глава твору была прачытаная ў прамым эфіры, як у прэм’ерным 1936-ым, калі трансляцыя ішла на увесь Мінск праз рэпрадуктары<ref>[https://bel.sputnik.by/poster/20171023/1031513873/zgubleny-peraklad-anegina-alesya-dudara-praguchyc-u-pramym-ehfiry.html]</ref>. Дэкламавала народная артыстка Беларусі [[Зінаіда Аляксандраўна Бандарэнка|Зінаіда Бандарэнка]]. Праграма «1937» на вершы паэтаў трыццатых была запісаная на студыі дзяржаўнага радыё, яе прэзентацыя адбылася ў праграме «Тэрыторыя гуку» на Першым канале. Пад акампанемент Леаніда Нарушэвіча<ref>[https://ru.wikinews.org/wiki/Категория:Леонид_Нарушевич]</ref> і Ўлада Бубена дэкламуюцца вершы [[Юлій Таўбін|Юлія Таўбіна]], [[Яўгенія Эргардаўна Пфляўмбаўм|Яўгеніі Пфляўмбаўм]], [[Алесь Дудар|Алеся Дудара]], [[Міхась Чарот|Міхася Чарота]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]]. Там жа быў запісаны альбом «З нажом на Сонца» паводле паэмы «Калі асядае муць» [[Тодар Кляшторны|Тодара Кляшторнага]]. «''Мы цешымся, што афіцыйная прэзентацыя адбылася на цэнтральным радыёканале, бо менавіта там мусяць гучаць нацыянальныя героі. Сёння мы імкнемся вярнуць паэзію 30-х у сучасны кантэкст, калі ўжо не кожны счытае сэнс вокладкі з фарамі машыны пад домам''»<ref>[https://budzma.by/news/albom-1937-rasstralyanaya-paeziya-zahuchala-pad-elyektroniku.html]</ref>. Адзін са стваральнікаў брэнду грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]»<ref>[http://budzma.by/?asoba=ales-plotka]</ref>. == Спасылкі == * [https://litrazh.org/name/ales-plotka Нізкі вершаў 2016 — 2021 на партале '''«'''ЛітРАЖ'''»'''] * [http://budzma.by/news/alyes-plotka-vydaw-myedyya-nizku-vyershaw-spes-phtisica.html Нізка вершаў '''«'''Spes Phtisica'''»''' створаная падчас лекавання сухотаў 11/2014-07/2015] * Рэцэнзія на кнігу '''«'''Байсан'''»''', Лідзія Міхеева [http://journalby.com/news/ales-plotka-pisha-chotka-medyya-paeziya-novay-generacyi-567] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200102123849/http://journalby.com/news/ales-plotka-pisha-chotka-medyya-paeziya-novay-generacyi-567 |date=2 студзеня 2020 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Плотка Алесь}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] g0cwckbdus3h0htf63zz96ihmdgacvt Аколь-арман-шаруашылігі 0 544367 5166526 4978924 2026-07-16T11:13:48Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Лясгасп Аляксееўскі]] у [[Лясгас Аляксееўскі]] 4978924 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = лясгасп |беларуская назва = Лясгасп Аляксееўскі |казахская назва = Алексеев орманшар |герб = |сцяг = |lat_deg = 52 |lat_min = 1 |lat_sec = 11.99 |lon_deg = 70 |lon_min = 48 |lon_sec = 26.65 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Акмолінская вобласць (Казахстан){{!}}Акмолінская вобласць |рэгіён у табліцы = Акмолінская вобласць{{!}}Акмолінская |від раёна = |раён = Акольскі раён |раён у табліцы = Акольскі раён{{!}}Акольскі |від абшчыны = Гарадская адміністрацыя |абшчына = Акольская гарадская адміністрацыя |абшчына ў табліцы = Акольская гарадская адміністрацыя{{!}}Акольская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 353 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 113220200 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Лясгасп Аляксееўскі''' ({{lang-kz|Алексеев орманшар}}) — лясгасп у [[Акольскі раён|Акольскім раёне]] [[Акмолінская вобласць (Казахстан)|Акмолінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Акольскай гарадской адміністрацыі. Знаходзіцца прыкладна за 10 км на заход ад цэнтра горада [[Аколь]]. Код КАТА — 113220200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=2013-02-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва лясгаспа складала 484 чалавекі (245 мужчын і 239 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=29 красавіка 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у лясгаспе пражывалі 353 чалавекі (175 мужчын і 178 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Акольскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акольскага раёна]] 0yhu7jr5ctt4zs4laf2dl8vhu15bt4f 5166529 5166526 2026-07-16T11:14:31Z Autumndancer 168015 5166529 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = лясгасп |беларуская назва = Лясгас Аляксееўскі |казахская назва = Алексеев орманшар |герб = |сцяг = |lat_deg = 52 |lat_min = 1 |lat_sec = 11.99 |lon_deg = 70 |lon_min = 48 |lon_sec = 26.65 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Акмолінская вобласць (Казахстан){{!}}Акмолінская вобласць |рэгіён у табліцы = Акмолінская вобласць{{!}}Акмолінская |від раёна = |раён = Акольскі раён |раён у табліцы = Акольскі раён{{!}}Акольскі |від абшчыны = Гарадская адміністрацыя |абшчына = Акольская гарадская адміністрацыя |абшчына ў табліцы = Акольская гарадская адміністрацыя{{!}}Акольская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 353 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 113220200 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Лясгас Аляксееўскі''' ({{lang-kz|Алексеев орманшар}}) — лясгасп у [[Акольскі раён|Акольскім раёне]] [[Акмолінская вобласць (Казахстан)|Акмолінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Акольскай гарадской адміністрацыі. Знаходзіцца прыкладна за 10 км на заход ад цэнтра горада [[Аколь]]. Код КАТА — 113220200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=2013-02-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва лясгаспа складала 484 чалавекі (245 мужчын і 239 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=29 красавіка 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у лясгаспе пражывалі 353 чалавекі (175 мужчын і 178 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Акольскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акольскага раёна]] 4ue5e5l03ocez7yckrj9kpuz7b9zhpg 5166539 5166529 2026-07-16T11:24:20Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Лясгас Аляксееўскі]] у [[Аколь-арман-шаруашылігі]] 5166529 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = лясгасп |беларуская назва = Лясгас Аляксееўскі |казахская назва = Алексеев орманшар |герб = |сцяг = |lat_deg = 52 |lat_min = 1 |lat_sec = 11.99 |lon_deg = 70 |lon_min = 48 |lon_sec = 26.65 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Акмолінская вобласць (Казахстан){{!}}Акмолінская вобласць |рэгіён у табліцы = Акмолінская вобласць{{!}}Акмолінская |від раёна = |раён = Акольскі раён |раён у табліцы = Акольскі раён{{!}}Акольскі |від абшчыны = Гарадская адміністрацыя |абшчына = Акольская гарадская адміністрацыя |абшчына ў табліцы = Акольская гарадская адміністрацыя{{!}}Акольская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 353 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 113220200 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Лясгас Аляксееўскі''' ({{lang-kz|Алексеев орманшар}}) — лясгасп у [[Акольскі раён|Акольскім раёне]] [[Акмолінская вобласць (Казахстан)|Акмолінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Акольскай гарадской адміністрацыі. Знаходзіцца прыкладна за 10 км на заход ад цэнтра горада [[Аколь]]. Код КАТА — 113220200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=2013-02-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва лясгаспа складала 484 чалавекі (245 мужчын і 239 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=29 красавіка 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у лясгаспе пражывалі 353 чалавекі (175 мужчын і 178 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Акольскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акольскага раёна]] 4ue5e5l03ocez7yckrj9kpuz7b9zhpg 5166541 5166539 2026-07-16T11:25:08Z Autumndancer 168015 5166541 wikitext text/x-wiki {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = лясгасп |беларуская назва = Аколь-арман-шаруашыліг |казахская назва = Алексеев орманшар |герб = |сцяг = |lat_deg = 52 |lat_min = 1 |lat_sec = 11.99 |lon_deg = 70 |lon_min = 48 |lon_sec = 26.65 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Акмолінская вобласць (Казахстан){{!}}Акмолінская вобласць |рэгіён у табліцы = Акмолінская вобласць{{!}}Акмолінская |від раёна = |раён = Акольскі раён |раён у табліцы = Акольскі раён{{!}}Акольскі |від абшчыны = Гарадская адміністрацыя |абшчына = Акольская гарадская адміністрацыя |абшчына ў табліцы = Акольская гарадская адміністрацыя{{!}}Акольская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 353 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 113220200 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Аколь-арман-шаруашылігі''', да 2016 года '''Лясгас Аляксееўскі''' ({{lang-kz|Алексеев орманшар}}) — лясгасп у [[Акольскі раён|Акольскім раёне]] [[Акмолінская вобласць (Казахстан)|Акмолінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Акольскай гарадской адміністрацыі. Знаходзіцца прыкладна за 10 км на заход ад цэнтра горада [[Аколь]]. Код КАТА — 113220200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=2013-02-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkeOB9bs?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва лясгаспа складала 484 чалавекі (245 мужчын і 239 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=29 красавіка 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у лясгаспе пражывалі 353 чалавекі (175 мужчын і 178 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Акольскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акольскага раёна]] r9150kx4053u7gpy6kbv9o7982qdsuq Карасай (Акмолінская вобласць) 0 544376 5166536 4978157 2026-07-16T11:18:51Z Autumndancer 168015 5166536 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Карасай}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = аул |беларуская назва = Карасай |казахская назва = Ќарасай |герб = |сцяг = |lat_deg = 51 |lat_min = 54 |lat_sec = 2.15 |lon_deg = 71 |lon_min = 57 |lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Акмолінская вобласць (Казахстан){{!}}Акмолінская вобласць |рэгіён у табліцы = Акмолінская вобласць{{!}}Акмолінская |від раёна = |раён = Акольскі раён |раён у табліцы = Акольскі раён{{!}}Акольскі |від абшчыны = Аульная акруга |абшчына = Карасайская аульная акруга |абшчына ў табліцы = Карасайская аульная акруга{{!}}Карасайская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 497 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 113241200 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Карасай''' ({{lang-kz|Ќарасай}}) — аул у [[Акольскі раён|Акольскім раёне]] [[Акмолінская вобласць (Казахстан)|Акмолінскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Уваходзіць у склад Карасайскай аульнай акругі. Знаходзіцца прыкладна за 71 км на ўсход ад цэнтра горада [[Аколь]]. Код КАТА — 113241200<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/государственные/katonew1.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=2013-02-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6F0XRLRTT?url=http://www.stat.kz/klassifikacii/DocLib/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5/katonew1.xls|archivedate=10 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва аула складала 861 чалавек (428 мужчын і 433 жанчыны)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у ауле пражывалі 497 чалавек (250 мужчын і 247 жанчын)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Акольскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акольскага раёна]] rt3h4g1vsp6b469x4yr0sqspsy3olk7 Шаблон:Падзеі 15 ліпеня 10 564325 5166386 5166023 2026-07-15T20:03:11Z JerzyKundrat 174 дуюсьпікінгліш 5166386 wikitext text/x-wiki '''[[15 ліпеня]]''' : {{Сцягафікацыя|Украіна}} — [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]] * [[1240]]: У [[Неўская бітва|Неўскай бітве]] дружына [[Аляксандр Яраславіч Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Адбылося буйное вывяржэнне вулкана [[Бандай]]. * [[1918]]: Пачалася [[Бітва на Марне (1918)|бітва на Марне]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|715]] </noinclude> 6sn6zz0nydmhbahtnldtq8szxupvqyl Тарасава 0 597457 5166498 4647099 2026-07-16T09:24:31Z Ueschar 151377 Трохі абнавіў і сістэматызаваў неадназначнасць 5166498 wikitext text/x-wiki '''Тара́сава''' — назва населеных пунктаў, а таксама жаночая форма прозвішча [[Тарасаў]]. == Населеныя пункты == === Беларусь === ==== Віцебская вобласць ==== * [[Тарасава (Гарадоцкі раён)|Тарасава]] — былая вёска ў [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]]. ==== Мінская вобласць ==== * [[Тарасава (Мінскі раён)|Тарасава]] — вёска ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]]; * [[Тарасава (Стаўбцоўскі раён)|Тарасава]] — былы хутар у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]]. === Расія === ==== Смаленская вобласць ==== * [[Тарасава (Андрэйкаўскае сельскае паселішча)|Тарасава]] — вёска ў [[Вяземскі раён (Смаленская вобласць)|Вяземскім раёне]], у складзе Андрэйкаўскага сельскага паселішча; * [[Тарасава (Успенскае сельскае паселішча)|Тарасава]] — вёска ў Вяземскім раёне, у складзе Успенскага сельскага паселішча; * [[Тарасава (Духаўшчынскі раён)|Тарасава]] — вёска ў [[Духаўшчынскі раён|Духаўшчынскім раёне]]; * [[Тарасава (Манастыршчынскі раён)|Тарасава]] — вёска ў [[Манастыршчынскі раён|Манастыршчынскім раёне]]; * [[Тарасава (Сычоўскі раён)|Тарасава]] — вёска ў [[Сычоўскі раён|Сычоўскім раёне]]. == Асобы == * [[Ала Канстанцінаўна Тарасава]] (1898—1973) — савецкая актрыса тэатра і кіно, педагог; * [[Аляксандра Яўгенаўна Тарасава]] (нар. 1988) — беларуская баскетбалістка; * [[Галіна Генадзеўна Тарасава]] (нар. 1947) — беларускі архітэктар. == Гл. таксама == * [[Тарасаў]] * [[Тарасава-Ратамскае патрыятычнае падполле]] * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Тарасава)]] {{Неадназначнасць}} obzlco591lszqtxk6kijti4tgydjpem Юрый Аляксандравіч Дудзь 0 614025 5166501 4769922 2026-07-16T09:42:36Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Відэаблогеры]]; дададзена [[Катэгорыя:Відэаблогеры Расіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5166501 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Юрый Аляксандравіч Дудзь''' ({{lang-ru|Ю́рий Алекса́ндрович Дудь}}, нар. {{ДН|11|10|1986}}, {{МН|Патсдам||}}, [[ГДР]]) — расійскі журналіст і відэаблогер. Былы галоўны рэдактар выдання Sports.ru, з верасня 2018 года — намеснік генеральнага дырэктара. З 2017 года — вядучы аўтарскага шоў на YouTube-канале «вДудь», дзе бярэ інтэрв’ю ў вядомых журналістаў, бізнесменаў, палітыкаў, дзеячаў інтэрнэту, тэлебачання, тэатра, кіно і шоу-бізнесу. == Біяграфія == Нарадзіўся 11 кастрычніка 1986 года ў [[Патсдам]]е, Германская Дэмакратычная Рэспубліка. У СССР разам з бацькамі вярнуўся ў 1990 годзе. У 10 гадоў кінуў футбол з-за сур’ёзнай траўмы калена. У 11 гадоў пісаў нататкі для «Юношеской газеты». У 13 гадоў практыкаваўся ў газеце «Сегодня». У 14 гадоў, пачынаючы з красавіка 2001 года, працаваў пазаштатным карэспандэнтам у газеце «Весці». З 2003 па жнівень 2006 года быў штатным супрацоўнікам газеты. У 2007 годзе працаваў у часопісе «PROспорт». У 2008 годзе скончыў факультэт журналістыкі [[МДУ]]. У красавіку 2019 года Дудзь выпусціў дакументальны фільм «Калыма — радзіма нашага страху», у якім ён праехаў па трасе «Калыма», пабудаванай ахвярамі сталінскіх рэпрэсій, і пагутарыў з мясцовымі жыхарамі. Зняў дакументальны фільм «Беслан. Памятай» пра тэракт у школе ў [[Беслан]]е, які адбыўся ў 2004 годзе. == Прэміі і намінацыі == Пераможца прэміі GQ «Чалавек года 2016» у намінацыі «Твар з тэлевізара» разам з сувядучым па праграме «Культ тура» Яўгенам Савіным. Пераможца прэміі GQ «Чалавек года 2017» у намінацыі «Твар з экрана». Пераможца прэміі «Рэдкалегія» ў 2017 годзе за дакументальны фільм «Сяргей Бадроў — галоўны рускі супергерой». == Спасылкі == * [https://yurij-dud.ru/ yurij-dud.ru] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дудзь Юрый Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] [[Катэгорыя:Спартыўныя журналісты]] [[Катэгорыя:Тэлевядучыя Расіі]] [[Катэгорыя:Відэаблогеры Расіі]] jj7y7q0r75cyll7bv0ecmdagb25s4yn Спіс заслужаных настаўнікаў Беларусі 0 651762 5166314 5166265 2026-07-15T12:37:12Z M.L.Bot 261 5166314 wikitext text/x-wiki {{змест справа}} == 1941 == * [[М. А. Акульміна]] * [[Н. Ф. Арлова]] * [[Я. В. Астроўскі]] * [[М. С. Арцюхоў]] * [[П. І. Біран]] * [[B. С. Бірыч]] * [[М. І. Гайсёнак]] * [[А. Г. Гарачун]] * [[А. С. Дарашчанка]] * [[К. Л. Зайцава]] * [[І. К. Зіновіч]] * [[М. І. Канавальчыкаў]] * [[І. Г. Крукоўскі]] * [[А. Ф. Крылова]] * [[А. С. Крыцкая]] * [[Э. А. Дютарэвіч]] * [[Г. В. Макарава]] * [[П. С. Нікалаенка]] * [[А. Р. Нікіценка]] * [[Х. Р. Пранік]] * [[У. П. Пушкарэвіч]] * [[П. І. Сівой]] * [[Н. І. Сіўко]] * [[Д. К. Талкачоў]] * [[Г. В. Харытановіч]] * [[А. А. Шаплыка]] == 1944 == * [[І. М. Галынец]] == 1945 == * [[В. Р. Адзінцова]] * [[К. В. Асмалоўская]] * [[Н. Г. Афанасьева]] * [[П. А. Бабіцкі]] * [[К. Л. Барысевіч]] * [[Ю. І. Букатая]] * [[К. Л. Бурдзілава]] * [[І. С. Вадэйка]] * [[Л. Г. Валачковіч]] * [[П. С. Васілеўскі]] * [[В. Д. Вільтоўская]] * [[І. П. Вольскі]] * [[Л. П. Воранава]] * [[П. С. Вяндзіла]] * [[М. М. Гаваркоў]] * [[Г. П. Гілевіч]] * [[Я. Р. Грыгор’еў]] * [[Л. В. Грынаўцова]] * [[Г. Д. Дзівак]] * [[А. К. Дзяруга]] * [[Е. С. Елісеева]] * [[Н. П. Жукаў]] * [[A. І. Іваноў]] * [[М. Л. Кавалевіч]] * [[М. К. Кандрацьеў]] * [[І. У. Капаевіч]] * [[А. Л. Кармалітава]] * [[B. Ц. Карпенка]] * [[Г. І. Катлінскі]] * [[А. М. Кісялёва]] * [[К. Ф. Коршук]] * [[Б. Р. Крупадзёраў]] * [[В. С. Кузьміна]] * [[В. М. Кунько]] * [[Б. М. Лаўрыновец]] * [[В. І. Діяранцэвіч]] * [[Т. Л. Лютароўская]] * [[М. С. Магільніцкая]] * [[П. Л. Макарэня]] * [[Ю. Л. Марозава]] * [[З. П. Міроненка]] * [[С. Л. Нікіцін]] * [[Н. Я. Паднясінская]] * [[М. Ф. Паніткова]] * [[Б. Л. Петрашкевіч]] * [[М. М. Пруднікава]] * [[В. Л. Прэйс]] * [[М. Р. Разоўскі]] * [[А. Н. Салоха]] * [[Васіль Андрэевіч Самцэвіч|В. А. Самцэвіч]] * [[І. Л. Сасіновіч]] * [[Г. К. Севярнёва]] * [[Я. У. Семяноўская]] * [[H. І. Слайчэўская]] * [[М. Ф. Старычонак]] * [[М. М. Сяргеенка]] * [[Я. А. Федчанка]] * [[А. А. Чаркас]] * [[А. Б. Чарноў]] * [[П. Л. Чуліцкі]] * [[І. П. Шаплыка]] * [[Н. В. Шыдлоўская]] * [[А. А. Яўнас]] * [[Е. С. Яўсеева]] == 1946 == * [[Ф. С. Голуб]] == 1947 == * [[Я. Г. Лбросава]] * [[В. С. Бандарчык]] * [[М. С. Баразнёнак]] * [[Раіса Рыгораўна Барам|Р. Р. Барам]]<ref>[https://rg.ru/2005/03/17/alferov.html Главы из книги Жореса Алферова в «Союзе»]</ref> * [[Л. М. Белавусава]] * [[Г. Р. Блаў]] * [[А. М. Былінская]] * [[Л. А. Васілевіч]] * [[Дз. Л. Вінаградаў]] * [[ІЛ. Гальчук]] * [[М. П. Гапановіч]] * [[Васіль Савіч Гарбацэвіч|В. С. Гарбацэвіч]] * [[М. Б. Голуб]] * [[Р. М. Гуткоўскі]] * [[М. Р. Дамарацкі]] * [[А. Я. Дарашэвіч]] * [[В. А. Дашук]] * [[І. Л. Дзешчыц]] * [[С. С. Дзіковіч]] * [[П. І. Дубінін]] * [[Н. Я. Жыльчык]] * [[А. І. Ігнацьева]] * [[С. А. Казак-Цяста]] * [[Елізавета Мікалаеўна Казлоўская|Л. М. Казлоўская]] * [[А. Л. Калістратава]] * [[Л. С. Карась]] * [[Г. М. Кац]] * [[А. Н. Котаў]] * [[Г. К. Кузняцоў]] * [[Е. В. Дазарэтава]] * [[H. М. Дапушанская]] * [[П. М. Депяшынскі]] * [[М. І. Добан]] * [[П. С. Дубяка]] * [[А. І. Дьвова]] * [[Г. Ф. Дявонава]] * [[А. Я. Мажэйка]] * [[І. А. Пісарчык]] * [[Е. С. Прэйс]] * [[Я. М. Разумоўская]] * [[Т. Ф. Сапелкіна]] * [[І. Л. Скрынікава]] * [[А. Н. Стахоўскі]] * [[Таццяна Піліпаўна Сцяшковіч|Т. П. Сцяшковіч]] * [[П. П. Фядотаў]] * [[Г. У. Хадоска]] * [[А. Г. Цыкуноў]] * [[З. А. Чарнагорцава]] * [[М. Ц. Шабураў]] * [[С. Ф. Шаснеўская]] * [[А. Л. Шаўко]] * [[П. П. Шымановіч]] * [[М. К. Яновіч]] * [[Г. Л. Ярмусік]] == 1949 == * [[М. М. Азараў]] * [[Т. І. Лзёрнікава]] * [[У. К. Азёрнікаў]] * [[Л. Г. Ллександровіч]] * [[Я. В. Андрэева]] * [[К. А. Лрлова]] * [[В. П. Лрлоў]] * [[Д. Д. Арцямюк]] * [[Я. М. Баранава]] * [[А. П. Балтрушэвіч]] * [[В. І. Бальшова]] * [[Г. М. Буланчыкава]] * [[І. Р. Вадэйка]] * [[Ю. В. Валавікова]] * [[Г. Л. Варановіч]] * [[В. П. Васілеўская]] * [[Л. Я. Васільеў]] * [[К. М. Весяліцкая]] * [[К. М. Вярыга]] * [[Л. А. Вяткіна]] * [[З. І. Дарашэвіч-Дынкіна]] * [[І. І. Жардзецкі]] * [[П. І. Забелін]] * [[К. М. Захар’яш]] * [[М. Л. Казлоўская]] * [[А. П. Калецкі]] * [[Д. К. Карага]] * [[В. І. Кацямірава]] * [[І. І. Кмеша]] * [[Л. Т. Кур’ян]] * [[Я. Д. Кушнер]] * [[Г. М. Дабузноў]] * [[С. М. Латушка]] * [[Я. Г. Лахноца]] * [[М. І. Деанёнак]] * [[К. С. Дучкоў]] * [[Ф. Я. Лысянкоў]] * [[М. І. Малкова]] * [[К. І. Мілановіч]] * [[К. Р. Нікалаева]] * [[І. В. Папко]] * [[Ф. І. Раманюк]] * [[A. Ф. Рымараў]] * [[С. Л. Сацэвіч]] * [[К. Дз. Севасцьянава]] * [[В. І. Смірнова]] * [[М. С. Стральчэнка]] * [[Я. І. Фанкевіч]] * [[М. І. Федчанка]] * [[Т. А. Хальпукова]] * [[М. Ф. Хальпукоў]] * [[І. Ф. Шаланкевіч]] * [[В. У. Шкарубская]] * [[І. А. Шмуляўцаў]] * [[К. П. Шчаглавітава]] * [[М. Я. Якушэвіч]] == 1950 == * [[А. Дз. Базыка]] * [[В. Я. Высоцкая]] * [[П. Дз. Гагарын]] * [[В. Л. Гусарэвіч]] * [[З. С. Жгун]] * [[З. І. Закржэўская]] * [[П. А. Клімковіч]] * [[Т. А. Красоўская]] * [[Н. Л. Крыўцова]] * [[А. Ц. Навіцкая]] * [[І. П. Новікаў]] * [[В. П. Пучкоўская]] * [[Дз. С. Раздзёраў]] * [[Л. Л. Ржавускі]] * [[Л. М. Саламаха]] * [[А. П. Травулька]] * [[Я. М. Тэпо]] * [[М. Ф. Целяшоў]] * [[Р. В. Шакун]] == 1953 == * [[B. С. Багдановіч]] * [[М. К. Беразоўскі]] * [[Н. В. Міхалковіч]] * [[М. Л. Раман]] * [[У. М. Самусік]] * [[Г. Г. Субоціна]] == 1954 == * [[Ф. ЛАзарава]] * [[І. Ф. Лфанасенка]] * [[Г. В. Вайткевіч]] * [[З. С. Гуло]] * [[М. Ф. Гусак]] * [[В. Б. Іванчыкава]] * [[М. І. ГІяшкоўская]] * [[У. П. Раздзялоўскі]] * [[Ф. С. Скеп’ян]] * [[Н. М. Талехцсая]] * [[Ф. Н. Чаўновік]] == 1955 == * [[Т. І. Аўчыннікава]] * [[С. Дз. Белы]] * [[Я. П. Бярэзіна]] * [[В. Л. Варончанка]] * [[Ізраіль Рыгоравіч Герман|І. Р. Герман]] * [[В. В. Гурыновіч]] * [[Я. М. Дабратворская]] * [[Н. Я. Дарасевіч]] * [[А. Дз. Ермакова]] * [[З. П. Калашнікава]] * [[С. Дз. Кітовіч]] * [[М. П. Красоўская]] * [[П. П. Куяўскі]] * [[Дз. Ц. Лу-шчаеў]] * [[М. Г. Мазінг]] * [[М. Ф. Марчанка]] * [[Р. Ш. Мендзелева]] * [[Н. І. Міцкевіч]] * [[Г. Р. Новікаў]] * [[А. А. Папоў]] * [[В. І. Савідкая]] * [[М. Г. Сачнёва]] * [[У. С. Сліж]] * [[А. С. Смаршкова]] * [[Анатоль Мікалаевіч Тычына|А. М. Тычына]] * [[П. У. Хадоска]] * [[М. Р. Чарнышова]] * [[Н. А. Шамоўская]] * [[С. М. Шарабайка]] == 1956 == * [[В. Л. Градзенчык]] * [[А. М. Дудар]] * [[Р. І. Жыглевіч]] * [[Р. Л. Зылькоў]] * [[К. А. Каліна]] * [[Н. С. Пятроўская]] * [[М. У. Салоха]] * [[Н. І. Сінская]] == 1957 == * [[У. Ц. Альфер]] * [[В. Ф. Альшэўская]] * [[С. С. Лрлоўская]] * [[М. М. Арэхаў]] * [[М. М. Астраховіч]] * [[В. В. Багданенка]] * [[Т. А. Балтрукевіч]] * [[Дз. Ц. Басько]] * [[Д. В. Бекарэвіч]] * [[С. Г. Беланожка]] * [[А. К. Белашова]] * [[Н. Р. Бельская]] * [[І. Н. Булойчык]] * [[Ф. С. Бусел]] * [[Н. Л. Быкоўская]] * [[В. У. Бяляева]] * [[H. Д. Бярозкін]] * [[Л. І. І. Ванькевіч]] * [[Я. Н. Варонін]] * [[Дз. Я. Верам’юк]] * [[С. Л. Вестэрман]] * [[Я. І. Вігура]] * [[З. Л. Вінаградава]] * [[Г. А. Вішнеўская]] * [[К. В. Волкава]] * [[Л. С. Гайдаш]] * [[І. А. Грабцэвіч]] * [[А. А. Гуцько]] * [[Ю. Э. Дабражынецкая]] * [[К. С. Дабрынская]] * [[А. Я. Джэжорэ]] * [[І. К. Дзіковіч]] * [[А. І. Дробыш]] * [[A. С. Елісеенка]] * [[А. Ф. Ерафееў]] * [[Л. В. Ждановіч]] * [[А. В. Жукава]] * [[Е. Ф. Жыгач]] * [[B. П. Зайцава]] * [[Г. В. Зайцава]] * [[А. І. Зайцаў]] * [[H. К. Захарава]] * [[В. Л. Захарошка]] * [[В. М. Зелянькевіч]] * [[Л. Ф. Знаменская]] * [[Дз. П. Івашка]] * [[Я. Н. Івашкова]] * [[К. Дз. Ігнацьеў]] * [[Г. М. Ісаева]] * [[Н. І. Ішчанка]] * [[М. А. Кавалёва]] * [[І. М. Казак]] * [[А. Р. Каласоўская]] * [[Дз. Л. Карлоўскі]] * [[В. А. Карпінская]] * [[В. І. Касабуцкая]] * [[Л. Ф. Качан]] * [[В. Л. Кашыцкі]] * [[І. Дз. Кірэй]] * [[Г. П. Клейнава]] * [[А. Ш. Клябанаў]] * [[Ю. А. Краснова]] * [[С. П. Кузьма]] * [[К. Х. Куэьміцкая]] * [[П. П. Кучаравенкаў]] * [[М. П. Ладэс]] * [[В. Р. Лапіцкі]] * [[Ю. Л. Лявоненка]] * [[К. Ф. Лявонцьева]] * [[Н. У. Ліпская]] * [[Я. П. Лосева]] * [[А. Р. Лукіна]] * [[К. С. Лукоўнікава]] * [[А. Л. Ляшкевіч]] * [[П. Р. Мазалаў]] * [[В. П. Мароцкая]] * [[Л. Ф. Мацкевіч]] * [[А. М. Меркуль]] * [[М. В. Мілава]] * [[М. П. Молчан]] * [[Т. І. Мурашка]] * [[М. М. Мядзведзева]] * [[Н. М. Мялкоўская]] * [[М. І. Нікіценка]] * [[С. С. Нікіціна]] * [[В. Я. Новікава]] * [[К. Л. Новікава]] * [[С. Р. Новікаў]] * [[Л. М. Падбярэзная]] * [[Н. В. Падікарповіч]] * [[І. І. Праліска]] * [[Н. У. Пратасевіч]] * [[В. Л. Прачук]] * [[Г. В. Пушіікава]] * [[П. А. Пцічкіна]] * [[М. І. Пяткевіч]] * [[Н. Л. Рабчанка]] * [[З. В. Размыслова]] * [[З. І. Раманенка]] * [[Р. К. Рамановіч]] * [[Сяргей Фёдаравіч Рубанаў|С. Ф. Рубанаў]] * [[Г. Л. Рудза]] * [[М. А. Рудкоўская]] * [[Л. Л. Ружанцава]] * [[Е. І. Садкоўскі]] * [[А. П. Саковіч]] * [[В. І. Сераггіна]] * [[Н. І. Случаноўская]] * [[Ю. В. Смаршкова]] * [[Г. К. Сталовіч]] * [[А. М. Субоціна]] * [[В. Т. Сцепаненка]] * [[К. П. Сцяпанава]] * [[А. І. Сычова]] * [[Л. А. Сяргейчык]] * [[П. В. Тур]] * [[П. Р. Тышкевіч]] * [[Н. Я. Уласава]] * [[У. П. Фомчанка]] * [[М. Е. Францішаў]] * [[У. В. Фурсаў]] * [[М. Л. Хадасевіч]] * [[Л. І. Хвалько]] * [[К. П. Цітавец]] * [[Н. В. Чарненкава]] * [[Н. Н. Шарай]] * [[М. П. Шаўчук]] * [[Н. М. Шляпіна]] * [[Г. С. Шумейка]] * [[М. Н. Шчэрбава]] * [[А. С. Якубчык]] == 1958 == * [[В. П. Александроўская]] * [[К. М. Астахава]] * [[А. Г. Атрошчанка]] * [[І. Ф. Бабковіч]] * [[Е. Е. Бабыр]] * [[А. В. Багамазава]] * [[Т. Л. Балабаеў]] * [[Д. Б. Баршчоўская]] * [[М. С. Бахаўчук]] * [[Н. С. Бейзарава]] * [[Г. Ц. Гардзей]] * [[В. Р. Дубровіна]] * [[К. С. Кавалёнак]] * [[Н. Е. Кацько]] * [[М. М. Крукоўская]] * [[Ф. К. Лагацкая]] * [[Л. М. Нікалаева]] * [[Г. І. Рэут]] * [[К. Ц. Садоўская]] * [[Р. В. Сазоненка]] * [[Н. Я. Саковіч]] * [[А. Ц. Сарокіна]] * [[А. Ф. Сасноўскі]] * [[А. І. Страпчанка]] * [[В. Л. Філютовіч]] * [[К. Л. Шабека]] == 1959 == * [[Н. А. Арол]] * [[М. Е. Арцем’ева]] * [[У. І. Баран]] * [[І. В. Барсукоў]] * [[В. І. Берзін]] * [[К. С. Бялова]] * [[І. К. Галіноўскі]] * [[Л. П. Гарбацкая]] * [[Н. Л. Гарнакова]] * [[Л. В. Гітковіч]] * [[У. Дз. Грышановіч]] * [[М. П. Дарафеенка]] * [[М. Ф. Драбушэвіч]] * [[М. П. Дылёнак]] * [[І. І. Запрудскі]] * [[А. І. Зяновіч]] * [[М. У. Івашын]] * [[П. С. Кісялёў]] * [[С. Л. Крэмез]] * [[Л. І. Лешына]] * [[К. С. Несцяровіч]] * [[М. С. Няронскі]] * [[З. М. Пакроўская]] * [[А. Л. Парабковіч]] * [[Дз. С. Прыхожы]] * [[ЯЛ. Ржавуская]] * [[К. Л. Старынская]] * [[Л. А. Талкачова]] * [[Ф. Я. Таран]] * [[М. Я. Францэвіч]] * [[І. Н. Храмцоў]] * [[М. Г. Цыбульская]] * [[М. А. Цымановіч]] * [[К. А. Шкляроўская]] * [[М. В. Шляхота]] * [[Т. А. Шпакоўская]] * [[Г. А. Шчэмелеў]] == 1960 == * [[В. І. Адамовіч]] * [[Я. Ф. Анціпенка]] * [[Л. А. Асташкевіч]] * [[М. М. Аўчыннікава]] * [[H. Л. Бабкова]] * [[М. П. Багамазава]] * [[Н. П. Бальшакова]] * [[Ф. М. Батурэвіч]] * [[Б. Л. Белкіна]] * [[М. І. Беціна]] * [[Е. В. Брусава]] * [[В. І. Буры]] * [[І. Д. Буяк]] * [[І. У. Бяляўскі]] * [[Н. У. Валькова]] * [[А. С. Васілеўская]] * [[В. М. Васільева]] * [[Ф. І. Велічкевіч]] * [[Н. Л. Вільтоўская]] * [[Т. С. Віткіна]] * [[Г. В. Волкава]] * [[Х. Я. Генкіна]] * [[В. І. Гіргель]] * [[Т. П. Гладкая]] * [[М. С. Грушэвіч]] * [[Н. В. Грыбко]] * [[М. Л. Грынкевіч]] * [[С. П. Гурын]] * [[С. П. Гурыновіч]] * [[Ф. М. Гуткоўскі]] * [[Е. П. Дайнека]] * [[М. І. Додалева]] * [[А. П. Драчьшоўская]] * [[Г. П. Жук]] * [[В. Л. Жукоўская]] * [[В. В. Замыка]] * [[Я. І. Злотнік]] * [[А. А. Зюзіна]] * [[М. Я. Іванчыкава]] * [[Д. А. Казлоўская]] * [[М. І. Каэлоўская]] * [[Н. К. Калантаева]] * [[К. І. Кандратовіч]] * [[А. П. Каралёў]] * [[Г. І. Карпюк]] * [[Н. І. Кевіш]] * [[Я. А. Кернажыцкая]] * [[В. І. Кляўз]] * [[А. А. Корбут]] * [[К. А. Корзун]] * [[А. Л. Крэз]] * [[Н. С. Кузняцова]] * [[Л. М. Кузняцоў]] * [[А. К. Кулініч]] * [[A. М. Куляшова]] * [[З. П. Лапата]] * [[М. І. Ліхач]] * [[М. Г. І. Лучына]] * [[В. І. Лысакова]] * [[П. М. Лычкоўскі]] * [[М. А. Любанская]] * [[Н. А. Мажэйка]] * [[А. А. Майсейкава]] * [[П. І. Малаток]] * [[Г. К. Мальцава]] * [[С. В. Масько]] * [[В. І. Матросава]] * [[Г. І. Мацвеенка]] * [[М. П. Машкоўская]] * [[B. І. Мельнікава]] * [[Н. Н. Моніч]] * [[В. Ц. Мядзведская]] * [[Т. М. Назарава]] * [[М. У. Назарэнка]] * [[Г. І. Назіна]] * [[Е. М. Небрадоўская]] * [[Э. М. Некрашэвіч]] * [[В. Б. Нікольская]] * [[М. П. Ніценка]] * [[В. Я. Озераў]] * [[М. Г. Осіпава]] * [[А. Ф. Палішына]] * [[І. Ф. Палтарацкі]] * [[А. П. Панамарова]] * [[Л. Дз. Папова]] * [[Л. Ф. Парфёнава]] * [[А. В. Паўлава]] * [[Л. Я. Паўлюшчанка]] * [[А. І. Перагуд]] * [[М. В. Полаў]] * [[Я. В. Попала]] * [[М. П. Пусоўскі]] * [[А. У. Пятровіч]] * [[Г. К. Пятровіч]] * [[Н. С. Пятрэня]] * [[В. Я. Раманоўская]] * [[К. Ф. Рамашкова]] * [[А. І. Рачок]] * [[B. М. Рудая]] * [[А. В. Рыбская]] * [[А. І. Садоўская]] * [[Л. Г. Сакалова]] * [[В. А. Саўчанка]] * [[В. М. Семчанка]] * [[К. П. Славецкая]] * [[Н. Дз. Станкевіч]] * [[Г. Р. Ставер]] * [[В. В. Суша]] * [[С. Я. Сычоўская]] * [[C. І. Сяргееў]] * [[Х. Д. Тайманава]] * [[К. М. Туцкі]] * [[Л. П. Урагова]] * [[Ф. М. Уронская]] * [[П. М. Усцінаў]] * [[В. М. Храмовіч]] * [[В. А. Чувасава]] * [[М. Я. Шавельдзіна]] * [[Л. Е. Шаўлоўская]] * [[А. А. Шафарэнка]] * [[С. Д. Шмакава]] * [[Л. М. Шыкіравая]] * [[З. Г. Шынгель]] * [[Г. С. Шыянок]] * [[Э. А. Юшкевіч]] * [[М. В. Ядроўская]] * [[Н. І. Язерская]] * [[Я. Н. Ярмоленка]] * [[В. С. Ярэміна]] == 1961 == * [[І. С. Салдаценкаў]] * [[Л. І. Чыстоўскі]] == 1963 == * [[П. Л. Аленскі]] * [[Я. Ф. Анціпенка]] * [[Г. С. Апянчук]] * [[Л. Ю. Бань]] * [[Р. Р. Барысава]] * [[К. Л. Башаркіна]] * [[Ю. Н. Борда]] * [[А. А. Булат]] * [[К. Ц. Бялова]] * [[Я. А. Бярэзіна]] * [[С. М. Валодзін]] * [[І. М. Вашчылін]] * [[Н. Я. Ганчарова]] * [[К. П. Гарбялёва]] * [[М. Т. Глушнева]] * [[Г. А. Громава]] * [[В. А. Гудзень]] * [[М. М. Дудкіна]] * [[І. А. Ерафеенка]] * [[Р. І. Еўдакімчык]] * [[Г. А. Зарыцкевіч]] * [[Л. І. Зімацкая]] * [[К. С. Зінькевіч]] * [[Я. В. Зяблікава]] * [[В. Р. Іванова]] * [[В. К. Івашкевіч]] * [[В. В. Ізмайлаў]] * [[М. П. Ільінец]] * [[П. Ф. Ільюкевіч]] * [[В. І. Камандзенка]] * [[Г. П. Касякова]] * [[Ф. У. Кец]] * [[М. К. Князева]] * [[М. Б. Коласава]] * [[І. Ф. Крук]] * [[У. І. Кудзеліч]] * [[А. С. Кудраўцава]] * [[В. І. Кулікоўская]] * [[Р. Ц. Куляшова]] * [[М. М. Курловіч]] * [[М. А. Лісава]] * [[Н. Г. Літвінава]] * [[М. Ф. Лосеў]] * [[Н. І. Лысенка]] * [[Л. У. Ляшкевіч]] * [[Я. І. Маеўская]] * [[Ц. М. Меднік]] * [[А. І. Мілеўскі]] * [[А. Н. Мінкова]] * [[В. С. Мірановіч]] * [[А. А. Міткевіч]] * [[А. В. Міхайлава]] * [[І. М. Мурзаў]] * [[Н. Я. Набярэжнева]] * [[П. Н. Несцярэнка]] * [[В. Я. Пагужэльская]] * [[М. І. Пасюцін]] * [[Н. С. Пашэвіч]] * [[К. Ф. Пшонка]] * [[І. М. Пярэдня]] * [[А. І. Рамашова]] * [[А. Я. Рашэцька]] * [[І. С. Русаковіч]] * [[Н. Б. Савельева]] * [[М. В. Савічава]] * [[П. М. Свірка]] * [[М. М. Седранок]] * [[В. Дз. Семачкін]] * [[A. Р. Семяненя]] * [[Т. М. Сінельнікава]] * [[Л. П. Слепакурава]] * [[Н. Ф. Смірнова]] * [[М. А. Сталяроў]] * [[М. С. Старава]] * [[З. І. Студнева]] * [[Е. М. Сцепаненка]] * [[А. К. Тарайкоўская]] * [[Ф. В. Фёдараў]] * [[Н. Я. Цікунова]] * [[А. С. Чабан]] * [[B. Я. Чаранок]] * [[Н. І. Чэчыкава]] * [[Н. Л. Шаўрукова]] * [[Л. А. Штукар]] * [[Н. А. Шумілоўская]] * [[М. Ф. Шупейка]] * [[Р. І. Элькінд]] * [[М. Р. Юдава]] * [[Л. І. Язвінская]] == 1964 == * [[Н. Е. Агароднікава]] * [[А. С. Адамчык]] * [[М. Я. Аляшкевіч]] * [[Н. Я. Андрэева]] * [[В. Л. Андрэйчыкава]] * [[М. М. Арарэй]] * [[А. З. Арэшка]] * [[М. І. Базылёва]] * [[Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч| М. К. Балвановіч]] * [[Н. А. Банцырава]] * [[М. М. Бардовіч]] * [[З. А. Баўбель]] * [[М. М. Бачыла]] * [[С. А. Белік]] * [[М. Я. Белянкоў]] * [[М. Б. Біскін]] * [[З. З. Бондарава]] * [[В. І. Брэцкая]] * [[Г. А. Букрэеў]] * [[Л. М. Быстрэнка]] * [[М. У. Бяспалава]] * [[М. І. Валасевіч]] * [[М. І. Варанько]] * [[Л. Я. Васільева]] * [[В. К. Вернікоўская]] * [[І. Л. Гайманаў]] * [[В. П. Галавашына]] * [[В. С. Ганчарова]] * [[М. П. Гаранін]] * [[М. К. Гарбаценка]] * [[В. В. Гарбачова]] * [[Г. І. Генералава]] * [[Н. І. Грашнова]] * [[В. Ф. Грашчанка]] * [[Н. П. Гусінцава]] * [[К. П. Давідчык]] * [[Л. Дз. Дамарацкая]] * [[М. С. Данілевіч]] * [[Міхаіл Апанасавіч Дзмітрыеў|М. А. Дзмітрыеў]] * [[Н. А. Еўдачэнка]] * [[І. В. Жук]] * [[З. Г. Жукоўская]] * [[К. П. Жураўкова]] * [[Л. І. Жыліна]] * [[М. М. Зарэцкі]] * [[Л. П. Звонава]] * [[С. М. Зубоўскі]] * [[Н. Дз. Зуева]] * [[Н. К. Зязюліна]] * [[М. Ф. Ільюшэнка]] * [[М. А. Кавальчук]] * [[Р. П. Казімірава]] * [[Г. Е. Каэлова]] * [[В. І. Каленік]] * [[С. І. Калугіна]] * [[Л. Ф. Камароўскі]] * [[В. А. Кандрацьеў]] * [[Н. Ф. Капіч]] * [[М. Л. Картузаў]] * [[В. С. Карцель]] * [[Т. І. Касцюкевіч]] * [[А. С. Кецко]] * [[Г. А. Кір’янава]] * [[В. Е. Клімовіч]] * [[В. Дз. Кляменценка]] * [[Т. Ф. Корж]] * [[Ф. Л. Крайнік]] * [[А. М. Красціна]] * [[М. М. Кудраўцава]] * [[В. І. І. Кукуруза]] * [[Г. І. Кунцэвіч]] * [[Г. А. Лабанок]] * [[Т. П. Дазарава]] * [[Л. І. Дайко]] * [[А. Т. Дебедзева]] * [[Н. М. Лебедзева]] * [[І. І. Луцаеў]] * [[Л. М. Дюбімцава]] * [[М. Ц. Макаева]] * [[Л. П. Малахава]] * [[В. Ф. Малышава]] * [[М. М. Манышаў]] * [[М. М. Марцінкевіч]] * [[М. М. Маторына]] * [[С. К. Мірановіч]] * [[A. Р. Міхалёнак]] * [[С. І. Мялешка]] * [[В. У. Навуменка]] * [[Н. А. Навуменка]] * [[А. М. Несцярук]] * [[B. М. Нікалаеня]] * [[В. І. Нікіфаровіч]] * [[Е. Дз. Новік]] * [[З. Н. Носава]] * [[В. Д. Някрасаў]] * [[М. М. Няпраўскі]] * [[В. Е. Паўлава]] * [[К. П. Паўлава]] * [[Л. Я. Паўлава]] * [[З. П. Петрачкоў]] * [[Г. А. Платонава]] * [[І. Ф. Пратасевіч]] * [[А. С. Пушкін]] * [[Т. В. Пушная]] * [[В. К. Раждзественская]] * [[В. В. Ражкова]] * [[Л. Ф. Разгуляева]] * [[В. І. Расінскі]] * [[В. І. Рузава]] * [[М. С. Рынкевіч]] * [[B. В. Рэгель]] * [[У. В. Савельеў]] * [[Р. М. Савіцкі]] * [[Р. У. Салаўёва]] * [[Р. І. Салдаценка]] * [[С. Д. Самушчаў]] * [[В. Ф. Самцэвіч]] * [[М. Р. Семяненя]] * [[C. Ф. Серапін]] * [[М. М. Сівакова]] * [[Т. Р. Сідарчук]] * [[А. М. Скавароднік]] * [[С. Т. Смялоўская]] * [[H. Дз. Сокалава]] * [[Н. М. Сокалава]] * [[Н. А. Сосна]] * [[К. І. Стаброўская]] * [[Г. С. Стукалава]] * [[Л. Р. Суворава]] * [[М. М. Супічэнка]] * [[В. У. Сухавей]] * [[А. Я. Сцефаненка]] * [[М. М. Сянкевіч]] * [[М. І. Талейка]] * [[М. С. Талочка]] * [[Н. С. Талстая]] * [[І. Р. Тупіцын]] * [[Д. П. Уласава]] * [[Р. І. Ушакова]] * [[П. І. Фядоценка]] * [[Г. П. Хадкевіч]] * [[В. М. Хіль]] * [[В. Р. Цабкала]] * [[Н. М. Цітарэнка]] * [[Н. Е. Ціханава]] * [[В. А. Чанцава]] * [[A. М. Чарнякоў]] * [[Б. Я. Чорнабародава]] * [[В. Г. Чысцякова]] * [[С. Г. І. Чэчка]] * [[М. М. Шайкоўскі]] * [[А. І. Шкурдзюк]] * [[Л. Я. Шляхціна]] * [[К. А. Шот-Чатовіч]] * [[Б. Б. Шумейка]] * [[К. Т. Шынкевіч]] * [[Н. А. Юркавец]] * [[В. А. Якушава]] == 1965 == * [[Н. М. Агалец]] * [[Д. К. Анісімава]] * [[B. У. Антановіч]] * [[В. І. Архіпаў]] * [[М. І. Аўраменка]] * [[Ганна Іванаўна Бабарыкіна|Г. І. Бабарыкіна]] * [[Ф. У. Багдановіч]] * [[A. М. Балаболіна]] * [[В. М. Баліна]] * [[Е. І. Банчук]] * [[Н. Н. Барысава]] * [[А. М. Барысенка]] * [[І. Д. Бельская]] * [[І. А. Беразінская]] * [[Д. Ц. Бірулёў]] * [[Н. Н. Бірыч]] * [[Я. В. Бродскі]] * [[В. Р. Бязмозгая]] * [[П. Ф. Бяляк]] * [[М. В. Бярэзіна]] * [[B. І. Вайцянкова]] * [[А. Ф. Валюкевіч]] * [[Н. Н. Вараб’ёва]] * [[Н. А. Верамейчык]] * [[Е. І. Вішнеўская]] * [[К. І. Воранава]] * [[Г. А. Вырадаў]] * [[A. В. Галкіна]] * [[У. А. Гардусенка]] * [[П. М. Гарэлінкаў]] * [[К. І. Геаргберыдзе]] * [[Р. С. Гінзбург]] * [[У. А. Глінскі]] * [[В. М. Гсшубеў]] * [[К. Л. Грабайла]] * [[Л. Ф. Грынчук]] * [[Ц. А. Грычанок]] * [[А. Ф. Гудоўская]] * [[А. С. Гулевіч]] * [[І. Ф. Гуркоў]] * [[І. С. Данілаў]] * [[П. А. Данюк]] * [[Е. С. Дзенісюк]] * [[Я. П. Дзіканава]] * [[Вікенцій Дзмітрыевіч Дзмітрыеў|В. Д. Дзмітрыеў]] * [[Х. А. Драбкіна]] * [[Г. І. Жураўская]] * [[М. І. Забродзіна]] * [[Н. К. Залужная]] * [[І. І. Захарэнка]] * [[Я. А. Зінкевіч]] * [[Е. Д. Іваніцкая]] * [[Г. І. Іваноўская]] * [[Б. В. Іванюк]] * [[Т. С. Ігнаценка]] * [[Г. С. Кавалёва]] * [[У. А. Казакевіч]] * [[Арыядна Іванаўна Казей|А. І. Казей]] * [[І. С. Казлоў]] * [[Л. С. Казлоў]] * [[М. А. Кайрыш]] * [[C. В. Калачык]] * [[А. С. Калеснікава]] * [[М. М. Калістратаў]] * [[М. М. Калкоўскі]] * [[А. В. Качкоў]] * [[К. М. Кіявіцкая]] * [[С. П. Класоўская]] * [[B. Р. Ключынская]] * [[Я. В. Кляноўская]] * [[Т. М. Краўцова]] * [[А. А. Круцько]] * [[С. І. Ксянзоў]] * [[В. В. Кузьмін]] * [[М. І. Кузьміна]] * [[Н. Б. Куляшова]] * [[Т. М. Курдо]] * [[М. І. Курловіч]] * [[Л. А. Кустова]] * [[М. П. Куцапалава]] * [[Т. А. Лазарава]] * [[М. Я. Лазук]] * [[В. Ф. Ларыёнава]] * [[К. С. Лісоўская]] * [[П. Г. Ліхачоў]] * [[Н. М. Лугавая]] * [[Р. М. Лук’янчык]] * [[А. А. Мазанік]] * [[Г. А. Майсеева]] * [[Я. П. Малюгіна]] * [[В. П. Маркаў]] * [[А. А. Мароз]] * [[Л. А. Мартыненка]] * [[І. Ф. Марціновіч]] * [[В. І. Маціеўская]] * [[Г. С. Мельнік]] * [[К. І. Мельнікава]] * [[Н. Х. Міхальчук]] * [[З. У. Мурашка]] * [[М. В. Мурашка]] * [[Г. І. Мусакоў]] * [[Е. С. Мядзведзева]] * [[А. І. Мякішкова]] * [[В. С. Мяцеліца]] * [[К. Ф. Мяшкоўская]] * [[А. П. Некрашэвіч]] * [[М. Д. Некрашэвіч]] * [[А. А. Нікіфарава]] * [[Л. Дз. Ніціеўская]] * [[Н. С. Новікава]] * [[М. С. Орсіч]] * [[П. Я. Паграбной]] * [[С. С. Палейка]] * [[В. І. Палянскоў]] * [[М. А. Панцыраў]] * [[Уладзімір Аляксеевіч Парахневіч|У. А. Парахневіч]] * [[А. І. Пасько]] * [[Г. П. Перапёлава]] * [[М. Ф. Петрыкевіч]] * [[А. І. Прадзедава]] * [[Е. М. Прохарава]] * [[В. Р. Прохарык]] * [[Я. І. Пушкарова]] * [[А. І. Ржэўская]] * [[М. Р. Рыбак]] * [[М. Ц. Рыжанкова]] * [[В. С. Рымдзёнак]] * [[Ф. С. Савік]] * [[А. М. Савошчык]] * [[Р. Ф. Самойлаў]] * [[Г. Ф. Сініцына]] * [[А. Ф. Сіранькоў]] * [[Л. І. Сіткевіч]] * [[Б. Ф. Сіўко]] * [[Г. А. Смірнова]] * [[Г. А. Сташэўская]] * [[М. Д. Сукачова]] * [[Л. П. Сухадольская]] * [[І. І. Н. Сянкевіч]] * [[А. Ф. Трафімаў]] * [[М. У. Трыпуцін]] * [[К. С. Тышкевіч]] * [[Ф. М. Ус]] * [[Б. Д. Фалкіна]] * [[Р. Ц. Фугіна]] * [[К. А. Харкевіч]] * [[А. К. Цабкала]] * [[У. Ц. Цабо]] * [[І. Я. Цімашкоў]] * [[З. І. Чарапкоў]] * [[І. Н. Чаркасава]] * [[М. М. Шабурава]] * [[Л. М. Шапіра]] * [[Г. П. Шарай]] * [[А. А. Шаўчук]] * [[І. К. Шашэнька]] * [[А. П. Шнейдэр]] * [[Н. П. Шэмет]] * [[А. А. Эмінава]] * [[Г. М. Юхнавец]] * [[А. М. Якаўлева]] * [[С. С. Якаўлеў]] * [[К. В. Якімовіч]] * [[М. І. Якімюк]] * [[Я. Дз. Янчанка]] * [[В. Ф. Ясінская]] * [[Я. Ф. Ясноўскі]] * [[А. П. Яфрэменка]] == 1966 == * [[А. А. Абрамовіч]] * [[А. Р. Адзінец]] * [[Дз. С. Акімава]] * [[Р. П. Акуліч]] * [[В. П. Аленькава]] * [[В. А. Алешын]] * [[Л. Г. Анжыеўская]] * [[І. А. Апанасевіч]] * [[М. Р. Арлова]] * [[Ф. Ф. Аскерка]] * [[A. В. Асмалоўскі]] * [[У. Т. Аўсеенкаў]] * [[Л. Ф. Афанасьева]] * [[М. І. Ачкін]] * [[А. Т. Бабкоў]] * [[B. М. Балашова]] * [[А. С. Бандарэнка]] * [[В. І. Бараноўскі]] * [[В. С. Барысава]] * [[В. І. Барысавец]] * [[Т. Р. Белякова]] * [[Б. Х. Берлін]] * [[П. А. Берташ]] * [[A. Р. Будзіловіч]] * [[З. С. Буракова]] * [[Н. І. Быкава]] * [[А. В. Валчок]] * [[Н. К. Валчок]] * [[В. Э. Варатынская]] * [[В. І. Васілеўская]] * [[І. Р. Васільева]] * [[Б. Т. Васкавец]] * [[А. М. Віннічак]] * [[В. І. Воранава]] * [[Віктар Іванавіч Вярсоцкі|В. І. Вярсоцкі]] * [[А. П. Гавароўская]] * [[Э. А. Гакава]] * [[З. С. Галаніна]] * [[А. М. Галкін]] * [[К. В. Гарбачова]] * [[І. С. Гаруноў]] * [[Н. К. Гаўрыкава]] * [[П. С. Гершан]] * [[Г. А. Глуздакова]] * [[Б. С. Грачыха]] * [[М. С. Грынцэвіч]] * [[Г. І. Грышына]] * [[М. П. Гулевіч]] * [[Мікалай Мікалаевіч Гуль|М. М. Гуль]] * [[С. Р. Гушча]] * [[У. Ф. Далжанкоў]] * [[М. Г. Даманцэвіч]] * [[Э. М. Дамінікевіч]] * [[Е. Г. Дарафеева]] * [[У. А. Дарашук]] * [[Ю. І. Джасава]] * [[Я. П. Дземідовіч]] * [[П. Ц. Дзівакоў]] * [[К. В. Дзмітрыева]] * [[А. М. Дзмітрыеў]] * [[Э. М. Дзягілава]] * [[А. А. Дзядзюля]] * [[Ц. Ф. Дзянісаў]] * [[В. П. Драздоўская]] * [[K. І. Дунец]] * [[Д. В. Ерамеева]] * [[Л. Р. Ерафеева]] * [[B. І. Жадзейка]] * [[В. Ю. Жалкоўскі]] * [[В. І. Жарская]] * [[В. А. Жорава]] * [[М. І. Жураўская]] * [[B. Г. Жываглод]] * [[Н. І. Жыгмунт]] * [[Г. С. Забалотная]] * [[Н. М. Зантовіч]] * [[В. М. Зікунова]] * [[A. B. Зубец]] * [[Н. Т. Зуева]] * [[В. Я. Ігнатовіч]] * [[H. А. Ігнатовіч]] * [[Т. А. Ільінская]] * [[М. М. Іоначкіна]] * [[В. Н. Ісаевіч]] * [[А. П. Ісаенка]] * [[M. Я. Кавалеўскі]] * [[М. П. Казакоў]] * [[С. Р. Казачонак]] * [[В. В. Канавальчык]] * [[А. Р. Кандратовіч]] * [[К. А. Канцавой]] * [[М. Д. Капеліёвіч]] * [[І. М. Капітан]] * [[М. Ф. Капскі]] * [[С. І. Карпечкін]] * [[Л. У. Кармалітава]] * [[Ю. І. Касабуцкая]] * [[Сяргей Пятровіч Каткоў|C. П. Каткоў]] * [[З. С. Качарэўская]] * [[А. М. Качынскі]] * [[Я. І. Кашалёва]] * [[П. Р. Квашніна]] * [[Т. А. Кляпацкая]] * [[Н. І. Кобрына]] * [[А. М. Колас]] * [[М. П. Краўцова]] * [[Г. У. Краўчанка]] * [[В. А. Кротава]] * [[В. Д. Крушаніцкая]] * [[З. А. Кубіцкая]] * [[І. М. Кузін]] * [[Н. П. Кузіна]] * [[Т. А. Кузнечык]] * [[І. М. Кузьмін]] * [[В. М. Кузьміна]] * [[Н. С. Кузьмянок]] * [[К. А. Кукушкіна]] * [[В. Я. Кулакова]] * [[М. В. Курдо]] * [[У. Я. Курловіч]] * [[А. Ц. Курылін]] * [[Г. Я. Кутневіч]] * [[Л. С. Дабус]] * [[М. І. Лавер]] * [[М. М. Лазоўская]] * [[В. І. Лаленка]] * [[Г. М. Лапо]] * [[Т. А. Лапчынская]] * [[М. Ф. Ларыёнава]] * [[Г. Ф. Лаппсова]] * [[М. Ф. Левановіч]] * [[В. С. Леўчанкава]] * [[Н. І. Ліпская]] * [[Н. І. Логінава]] * [[І. М. Лукашык]] * [[П. Ф. Лук’янскі]] * [[Е. В. Ляіцсо]] * [[Я. Л. Макаеў]] * [[Я. Ф. Максіменка]] * [[І. В. Малец]] * [[С. П. Малішэўскі]] * [[В. І. Малюк]] * [[Н. М. Манеўская]] * [[Мікалай Аляксандравіч Маніс|М. А. Маніс]] * [[Я. Г. Марцінкевіч]] * [[Г. М. Марчанка]] * [[З. І. Марчанка]] * [[Л. П. Масальскі]] * [[Я. Р. Маткоўская]] * [[В. І. Матус]] * [[М. А. Махачкеева]] * [[А. П. Мельнікава]] * [[М. А. Мельнікаў]] * [[К. М. Мікрукова]] * [[Л. У. Мілей]] * [[С. А. Мілун]] * [[М. А. Мінюк]] * [[С. Я. Міронаў]] * [[Дз. С. Мішкуцёнак]] * [[І. А. Музычкін]] * [[Е. С. Мяжэнін]] * [[В. С. Навагран]] * [[В. Р. Навумаў]] * [[А. С. Налягач]] * [[Н. П. Новік]] * [[С. П. Нярэціна]] * [[К. Б. Падольскі]] * [[Л. М. Пазнякоў]] * [[Н. В. Пакроўская]] * [[Е. П. Палоўнікава]] * [[М. І. Палтарацкая]] * [[Т. Ф. Палхоўская]] * [[С. Г. Папова]] * [[В. А. Паташкоў]] * [[Н. Дз. Паўлава]] * [[З. С. Пачкаева]] * [[І. І. Пашкоўская]] * [[Я. В. Перавозная]] * [[П. С. Пехцяроў]] * [[А. І. Печкурэнка]] * [[С. А. Піскунова]] * [[Н. Г. Пляханава]] * [[У. Ф. Праневіч]] * [[М. І. Пырачкін]] * [[Мікалай Макаравіч Пятрэнка|М. М. Пятрэнка]] * [[Ф. С. Рабічка]] * [[В. Я. Раманава]] * [[Р. М. Раманенка]] * [[Г. Х. Раманькова]] * [[Р. Ф. Растаргуеў]] * [[В. Р. Рашкевіч]] * [[В. І. Рымашэўская]] * [[М. Л. Рэлес]] * [[Л. М. Садоўская]] * [[М. Н. Саковіч]] * [[М. Г. Сарагавец]] * [[В. В. Секержыцкая]] * [[B. І. Семяновіч]] * [[М. А. Семяняка]] * [[Г. М. Серабракова]] * [[М. С. Серада]] * [[А. М. Сеўба]] * [[І. У. Сівак]] * [[А. В. Сімакоў]] * [[В. М. Скотнікава]] * [[К. М. Скробаў]] * [[С. Г. Славінская]] * [[Т. В. Славінская]] * [[І. І. Смарыга]] * [[Г. М. Сопель]] * [[М. М. Станкевіч]] * [[І. А. Станілевіч]] * [[М. П. Старыковіч]] * [[А. Дз. Страўе]] * [[М. Ц. Стэльмах]] * [[Л. Б. Суле]] * [[Г. С. Сухадолец]] * [[М. Ф. Сцепанькова]] * [[К. М. Сцёпін]] * [[А. В. Сялюгін]] * [[Т. А. Тарасевіч]] * [[А. Я. Точын]] * [[А. М. Троцкая]] * [[Р. М. Туравец]] * [[З. І. Удальцова]] * [[А. В. Уласава]] * [[Г. І. Усольцава]] * [[М. А. Фалейчык]] * [[М. М. Федасенка]] * [[ЗЛ. Фенчанка]] * [[М. К. Фешчанка]] * [[І. М. Фёдараў]] * [[Г. П. Філіпава]] * [[Уладзімір Іванавіч Філіпенка|У. І. Філіпенка]] * [[А. П. Фінскі]] * [[М. І. Хадаронак]] * [[С. Р. Халяўка]] * [[А. А. Хандожка]] * [[С. М. Хацьянаў]] * [[Л. В. Цімаховіч]] * [[Г. Е. Ціханава]] * [[М. Н. Цыбірова]] * [[К. В. Цыбулька]] * [[М. С. Цяслюк]] * [[C. Р. Чакмарова]] * [[Л. П. Чарткова]] * [[В. Дз. Шавялёва]] * [[П. І. Шадурын]] * [[А. Дз. Шайтэр]] * [[Е. М. Шамшурава]] * [[М. А. Шамкавяк]] * [[A. П. Шацікава]] * [[П. А. Шыбаева]] * [[А. П. Шышонак]] * [[Н. І. Юрцэвіч]] * [[В. С. Юферава]] * [[B. В. Язвінскі]] * [[Л. В. Якаўлева]] * [[Г. Дз. Яроміна]] * [[Д. В. Яфрэмава]] * [[Р. М. Яфрэменка]] == 1967 == * [[П. Н. Абушкевіч]] * [[В. С. Агароднік]] * [[Т. П. Адамовіч]] * [[Г. П. Адамчык]] * [[Н. Ф. Азарава]] * [[М. Б. Аксельрод]] * [[А. І. Акуліч]] * [[Г. П. Алекса]] * [[З. Г. Альхімовіч]] * [[А. М. Аляксееў]] * [[В. Ф. Амплейкін]] * [[Т. А. Андрэева]] * [[А. С. Анісімава]] * [[К. П. Антонава]] * [[Ганна Лявонаўна Арлоўская|Г. Л. Арлоўская]] * [[Л. І. Арлоўская]] * [[Н. Ф. Асінская]] * [[Л. Л. Асоўская]] * [[Л. Н. Астафурава]] * [[М. Р. Атрашонак]] * [[Н. В. Аўраменка]] * [[П. М. Багадзяж]] * [[Я. Е. Багатырова]] * [[А. І. Базылевіч]] * [[В. В. Бакунова]] * [[В. Ц. Баранава]] * [[Т. І. Барсток]] * [[А. С. Барысенка]] * [[В. І. Барысовіч]] * [[А. П. Берасцевіч]] * [[Б. З. Бодніч]] * [[Г. П. Бохан]] * [[Ф. І. Браноўская]] * [[В. К. Брыкін]] * [[Л. І. Буйневіч]] * [[М. І. Булан]] * [[І. М. Бурдзіна]] * [[Дз. С. Бяклемішаў]] * [[В. А. Бяліцкі]] * [[К. Л. Ваньковіч]] * [[К. С. Вараб’ёва]] * [[А. П. Васільеў]] * [[Г. А. Верамейчык]] * [[К. А. Віктароўскі]] * [[Віяна Гомес дэ фонсеа Харарда]] * [[Г. Ф. Воранава]] * [[І. М. Воюш]] * [[В. Р. Вялічка]] * [[Ф. А. Вярцінскі]] * [[М. В. Вяршкова]] * [[Э. С. Вярыга]] * [[К. П. Вятрова]] * [[Т. Ц. Гагалінская]] * [[Л. П. Гажэнка]] * [[Р. Р. Ганжураў]] * [[З. В. Гарадзецкая]] * [[Л. А. Гарадзецкая]] * [[Н. П. Гарбачова]] * [[Л. Г. Гарбузава]] * [[З. І. Гардзейка]] * [[М. К. Гардзіенка]] * [[Е. А. Гарнізонава]] * [[В. В. Гарох]] * [[Я. В. Гарэцкая]] * [[В. Р. Гатальскі]] * [[І. Г. Гаўрылаў]] * [[М. М. Генкіна]] * [[В. С. Герасіменка]] * [[Л. Дз. Герасімовіч]] * [[У. А. Германовіч]] * [[К. С. Главінская]] * [[З. А. Гладоўскі]] * [[У. І. Гляцэвіч]] * [[Л. А. Гніларыбава]] * [[М. Н. Горбач]] * [[Б. З. Гордзін]] * [[А. П. Грамыка]] * [[Л. А. Грахоўская]] * [[T. П. Грысюк]] * [[М. М. Грыцкевіч]] * [[А. М. Грышкіна]] * [[М. Я. Гузман]] * [[П. А. Гулько]] * [[А. Р. Давыдзько]] * [[Г. І. Дайнека]] * [[Л. В. Дайнека]] * [[Г. А. Далецкая]] * [[А. А. Дамарацкі]] * [[І. П. Дзегялевіч]] * [[Р. П. Дзяйкун]] * [[Л. І. Дзялендзік]] * [[І. Ц. Дэямідаў]] * [[М. Г. Драека]] * [[Ц. В. Дражын]] * [[Л. А. Драздова]] * [[С. П. Дрангоўскі]] * [[Г. І. Дуранкова]] * [[Ц. Р. Евельсон]] * [[Г. М. Емяльянава]] * [[М. А. Еўдакімаў]] * [[І. М. Жарыкаў]] * [[В. Г. Жук]] * [[У. С. Жук]] * [[Н. Я. Жукава]] * [[Н. А. Жыгарова]] * [[К. Ф. Жыгунова]] * [[А. Г. Жыткевіч]] * [[Г. Д. Зарачанская]] * [[С. М. Затоненка]] * [[М. П. Зыль]] * [[К. А. Іванова]] * [[Н. Т. Іванова]] * [[Р. М. Іванова]] * [[Л. Дз. Іванькова]] * [[В. Дз. Івашына]] * [[З. А. Іонкіна]] * [[К. Р. Іўковіч]] * [[А. В. Каваленка]] * [[Н. П. Кавалёва]] * [[Т. Л. Кавалёва]] * [[В. З. Кавалёў]] * [[Р. Б. Кадзін]] * [[В. У. Кадышаў]] * [[У. К. Казакова]] * [[К. М. Казьміна]] * [[П. Я. Каленчыц]] * [[BA. Калінава]] * [[Н. А. Камарова]] * [[Н. В. Камарова]] * [[Ф. А. Камарова]] * [[В. П. Камароўская]] * [[Я. С. Кананюк]] * [[М. А. Капусціна]] * [[К. А. Каратай]] * [[І. В. Карнееў]] * [[А. П. Каршуноў]] * [[Н. А. Касабуцкая]] * [[А. А. Касабуцкі]] * [[Н. Ф. Катлярова]] * [[М. І. Кірылаў]] * [[Ф. С. Кісялёва]] * [[С. А. Клокаў]] * [[Г. Н. Клепча]] * [[П. В. Конанава]] * [[Г. А. Корбан]] * [[М. А. Корнева]] * [[Н. Я. Коцікава]] * [[М. М. Красненкаў]] * [[В. А. Красуцкая]] * [[М. С. Круцікаў]] * [[Н. С. Круцько]] * [[А. М. Кузняцоў]] * [[М. А. Кулагіна]] * [[В. П. Кулай]] * [[А. П. Курганскі]] * [[К. А. Кухарэнка]] * [[Н. Г. Лабанава]] * [[Ф. К. Лагутаў]] * [[Н. М. Дамакіна]] * [[Г. К. Ламшэўская]] * [[Н. А. Лаўрэнава]] * [[Мікалай Афанасьевіч Лебедзеў|М. А. Лебедзеў]] * [[У. А. Лебедзеў]] * [[Н. І. Левін]] * [[С. І. Леўчык]] * [[А. А. Лешчына]] * [[Л. Ц. Ліхачэўская]] * [[Г. М. Лугаўцова]] * [[М. І. Дунь]] * [[Л. І. Дюбецкая]] * [[Л. У. Лютко]] * [[А. А. Мазаляка]] * [[З. В. Макрыца]] * [[М. І. Максіменка]] * [[К. С. Малахава]] * [[М. В. Малышава]] * [[А. І. Маркаў]] * [[С. Р. Маркевіч]] * [[І. І. Мароз]] * [[М. М. Мартынаў]] * [[Н. В. Маскалёва]] * [[А. М. Маталыцкі]] * [[А. А. Мельнікава]] * [[Г. Р. Мельнікава]] * [[В. Дз. Мельнікаў]] * [[М. К. Мерабішвілі]] * [[Р. С. Мінчанка]] * [[М. М. Мірончык]] * [[М. В. Мірыцкі]] * [[С. В. Місяюк]] * [[В. В. Мурашка]] * [[В. У. Мурашка]] * [[Н. А. Мяшкова]] * [[Г. І. Набокіна]] * [[М. В. Навіцкая]] * [[Г. А. Немагай]] * [[А. Л. Новікава]] * [[В. К. Новікава]] * [[А. Дз. Нядзведская]] * [[А. Ф. Нячаеў]] * [[М. Г. Ойстрах]] * [[Г. І. Осіпава]] * [[Л. І. Пакаташкін]] * [[Н. В. Палавінка]] * [[Я. А. Палішчук]] * [[В. А. Панамарова]] * [[М. І. Панасюк]] * [[В. С. Панцялеева]] * [[Т. П. Паплаўская]] * [[І. І. Папоў]] * [[П. С. Патапейка]] * [[З. Ф. Паўлоўская]] * [[М. П. Пацёмкіна]] * [[І. Я. Петраш]] * [[А. А. Пігулеўскі]] * [[Н. А. Платко]] * [[Л. П. Пракоф’ева]] * [[С. І. Праўко]] * [[М. Р. Прывалава]] * [[В. М. Прышчэпчык]] * [[Л. В. Прэйс]] * [[П. П. Пукала]] * [[У. І. Пуцееў]] * [[М. В. Пушкарова]] * [[У. А. Пятроўскі]] * [[В. Я. Пячаткіна]] * [[І. М. Равуцкі]] * [[Л. Дз. Раманенка]] * [[Э. А. Рапапорт]] * [[А. І. Ратковіч]] * [[А. Ц. Русакоў]] * [[Е. Ф. Савельева]] * [[Н. А. Савіцкая]] * [[Р. І. Садкоўская]] * [[Н. Д. Сазонава]] * [[У. Дз. Салавей]] * [[А. І. Салаўёва]] * [[Ф. П. Сапроненка]] * [[А. М. Сасноўская]] * [[Л. В. Сасноўская]] * [[У. М. Саўко]] * [[П. П. Сачыўка]] * [[М. Я. Свірыдзенка]] * [[Ц. Т. Свістуноў]] * [[М. С. Селіверстава]] * [[М. У. Семак]] * [[Ф. І. Семчанка]] * [[М. А. Семянкова]] * [[А. М. Семяновіч]] * [[Г. У. Сіліч]] * [[Н. А. Сілкіна]] * [[П. П. Сінякевіч]] * [[Ю. А. Скваркоўская]] * [[Л. І. Скварцова]] * [[Т. В. Скібіцкі]] * [[Л. І. Скокава]] * [[В. М. Станкевіч]] * [[А. Ф. Старавойтава]] * [[В. П. Старавойтаў]] * [[Н. Г. Строк]] * [[Н. І. Суворава]] * [[Л. А. Сцефаненка]] * [[А. І. Сцешыц]] * [[В. С. Сцяпанава]] * [[Г. Ц. Сцяпук]] * [[Г. А. Сяльскова]] * [[А. С. Сямашка]] * [[Г. М. Тагановіч]] * [[В. М. Такарэўская]] * [[Н. М. Тамарава]] * [[Т. П. Тамашэвіч]] * [[Б. В. Таранчук]] * [[В. А. Тарасевіч]] * [[П. Я. Тарасенка]] * [[У. І. Трафіменкаў]] * [[Г. І. Трубская]] * [[Н. М. Тужыкава]] * [[Г. В. Тумашкова]] * [[Ц. І. Тупіца]] * [[П. Дэ.Урублеўскі]] * [[В. П. Ускоў]] * [[В. А. Усціменка]] * [[А. П. Ушкалава]] * [[З. І. Філімоненка]] * [[Г. М. Філіпава]] * [[І. Г. Фясенка]] * [[Л. В. Хіжынская]] * [[М. Л. Ходар]] * [[К. Ф. Целюкова]] * [[Л. М. Цітко]] * [[М. М. Цітова]] * [[М. І. І. Ціцяк]] * [[А. П. Цыхун]] * [[Ю. А. Цярэня]] * [[В. М. Чабатаронак]] * [[Б. У. Чабоцька]] * [[А. П. Чакліна]] * [[Е. С. Чарнова]] * [[А. Ф. Чарнякова]] * [[М. А. Чорная]] * [[Г. І. Шавель]] * [[І. Г. Шадур]] * [[С. А. Шалак]] * [[Н. П. Шалонік]] * [[Т. М. Шалюта]] * [[Р. І. Шамко]] * [[В. В. Шапялевіч]] * [[Я. В. Шарыпава]] * [[П. Р. Шастакоў]] * [[Л. В. Шахлевіч]] * [[Г. І. Швабоўская]] * [[П. Ф. Шкаленка]] * [[К. Я. Шкуднова]] * [[Н. І. Шматкова]] * [[В. П. Шульга]] * [[М. М. Шумаў]] * [[М. С. Шумская]] * [[B. В. Шчасная]] * [[М. П. Шыпінская]] * [[Н. А. Шыфрына]] * [[З. К. Шышова]] * [[В. П. Эгліт]] * [[А. У. Юдашкіна]] * [[М. П. Юдзеніч]] * [[З. Ц. Юдзянкоў]] * [[Я. І. Юралайц]] * [[З. А. Язерская]] * [[Н. Ф. Якаўлева]] * [[Ц. С. Яльчык]] * [[Е. І. Янушкевіч]] * [[Н. А. Ярэміна]] * [[Я. Р. Ярэц]] * [[В. А. Яўнайс]] * [[М. І. Яфімава]] * [[Р. С. Яфрэмава]] * [[Ю. М. Яшчак]] == 1968 == * [[І. І. Абрамовіч]] * [[Е. Ф. Авярковіч]] * [[Т. С. Агеенка]] * [[А. С. Агінская]] * [[П. Д. Адзінцоў]] * [[К. С. Акачонак]] * [[Т. М. Аляксеенка]] * [[Н. Е. Амбразевіч]] * [[Ц. Ц. Андрэеў]] * [[К. М. Андраюк]] * [[Л. Г. Андрухіна]] * [[Ж. І. Андрушкевіч]] * [[А. Ф. Антончык]] * [[Н. В. Апацкая]] * [[І. Л. Архіпенка]] * [[Зінаіда Яфімаўна Арцем’ева|З. Я. Арцем’ева]] * [[Я. П. Арэтаў]] * [[П. А. Астапенка]] * [[Н. Д. Асюлева]] * [[В. І. Аўрукевіч]] * [[К. С. Аўчыннікаў]] * [[З. М. Афонская]] * [[С. Р. Бажко]] * [[М. Н. Бакатанава]] * [[Н. М. Балвановіч]] * [[Н. А. Баравая]] * [[H. В. Баранава]] * [[Г. М. Барановіч]] * [[К. І. Бараноўская]] * [[М. С. Бароўскі]] * [[А. І. Барысевіч]] * [[А. І. Барэйка]] * [[Дз. Х. Батрова]] * [[В. Я. Баханькоў]] * [[Е. А. Бахарава]] * [[Г. В. Бежалёва]] * [[Р. Р. Бейненсон]] * [[Л. П. Бекерава]] * [[Н. М. Белайчук]] * [[В. А. Белакурская]] * [[В. В. Белая]] * [[Сымон Міхайлавіч Белы|C. М. Белы]] * [[У. І. Белы]] * [[М. П. Бельскі]] * [[А. П. Берасцнёў]] * [[М. Я. Бернштэйн]] * [[І. В. Бешанцаў]] * [[М. С. Блінкова]] * [[З. А. Бондар]] * [[І. Р. Бочкін]] * [[З. І. Бранавец]] * [[Я. С. Бранавіцкая]] * [[Ф. У. Бубен]] * [[І. А. Будай]] * [[Г. Дз. Буднікава]] * [[А. Г. Бузава]] * [[Н. І. Бузо]] * [[П. Я. Букініч]] * [[М. М. Буланкова]] * [[З. І. Булыга]] * [[І. П. Булыка]] * [[С. П. Бурак]] * [[С. В. Бусел]] * [[Г. Ю. Бухаўцова]] * [[Я. І. Бухцеева]] * [[Г. Я. Буцэнка]] * [[М. Ю. Буцявіцкі]] * [[Я. І. Бычкоўская]] * [[Вольга Іванаўна Бялугіна|В. І. Бялугіна]] * [[A. Р. Бяспалава]] * [[С. Ф. Валатовіч]] * [[Т. М. Валадзько]] * [[В. А. Валожына]] * [[П. І. Валуй]] * [[Т. А. Валынец]] * [[А. П. Ванаршэнка]] * [[П. К. Варывончык]] * [[Ф. Ф. Васілевіч]] * [[М. М. Васілеўская]] * [[Б. Г. Васільеў]] * [[В. Э. Васілько]] * [[У. Я. Васілюк]] * [[А. П. Васькоўская]] * [[А. М. Ваўчкова]] * [[В. С. Вераб’ёў]] * [[А. Дз. Весялова]] * [[B. М. Віннікава]] * [[Я. П. Вішнеўскі]] * [[І. І. Волкаў]] * [[З. В. Вярбіцкая]] * [[М. М. Гавядзінаў]] * [[А. І. Галавешкін]] * [[А. С. Галакціёнава]] * [[П. Д. Галенчык]] * [[С. П. Гарабчанка]] * [[К. А. Гарбацэвіч]] * [[Л. В. Гарлачова]] * [[М. У. Гасцёва]] * [[В. А. Гатоўка]] * [[Н. П. Гаўрусейка]] * [[Е. П. Гаўрылава]] * [[Н. І. І. Герашчанка]] * [[А. І. Гертман]] * [[Н. Г. Гетманская]] * [[В. В. Гіліцкая]] * [[Д. Г. Гінзбург]] * [[І. Л. Гінсбург]] * [[Е. В. Гладкевіч]] * [[І. І. Глушцоў]] * [[В. Г. Гоева]] * [[З. Л. Голубева]] * [[М. Дз. Гразнова]] * [[Г. І. Грыгор’ева]] * [[A. А. Грынчык]] * [[В. М. Грынчык]] * [[І. А. Грыцук]] * [[П. Н. Гурко]] * [[Т. Ц. Гурская]] * [[Д. І. Гурчанка]] * [[Н. В. Гурына]] * [[Л. С. Гурэвіч]] * [[І. С. Гуцеў]] * [[Н. А. Дабравольская]] * [[А. А. Давыдаў]] * [[І. П. Данілевіч]] * [[В. З. Данільчык]] * [[У. М. Дарафей]] * [[В. А. Дарошка]] * [[А. М. Дашкоўская]] * [[B. М. Дзенісюк]] * [[Г. К. Дзенчык]] * [[З. А. Дзіцяціна]] * [[Т. І. Дзядзюль]] * [[Н. П. Дзяжурка]] * [[М. І. Дзякевіч]] * [[С. Ц. Дзямешка]] * [[Н. І. Драбышэўская]] * [[Г. В. Драніцкая]] * [[К. Я. Другамілава]] * [[Ф. С. Дубінчык]] * [[П. М. Дубовік]] * [[А. Ц. Дубоўская]] * [[ГІ .А. Дуброўскі]] * [[Дз. В. Дудараў]] * [[Н. І. Дудко]] * [[В. А. Дунец]] * [[Я. П. Дусь]] * [[М. А. Елісееў]] * [[П. С. Ерамейчык]] * [[Ц. А. Ерафеенка]] * [[В. У. Жабуртовіч]] * [[А. С. Жук]] * [[М. А. Жук]] * [[А. П. Жукава]] * [[Лідзія Андрэеўна Жукоўская|Л. А. Жукоўская]] * [[М. М. Жукоўскі]] * [[З. С. Жураўлёва]] * [[А. П. Забенька]] * [[І. В. Завадскі]] * [[А. І. Задора]] * [[П. М. Зайкін]] * [[Е. І. Зайкоўская]] * [[Л. Н. Зайчык]] * [[Г. С. Зароўская]] * [[У. І. Зарэцкі]] * [[А. Л. Захарэнка]] * [[Т. І. Заяц]] * [[У. А. Зінавенка]] * [[К. С. Злобіна]] * [[А. Т. Зялёны]] * [[В. М. Зяньковіч]] * [[Г. А. Іванова]] * [[З. К. Іванова]] * [[П. М. Іванцоў]] * [[В. К. Івашкевіч]] * [[І. М. Івашкоў]] * [[Г. І. Ігнацьева]] * [[Л. Э. Іофе]] * [[В. І. Іцянкоў]] * [[Л. А. Ішчанка]] * [[А. І. Кавалёва]] * [[Е. А. Кавальчук]] * [[Т. К. Кадрэвіч]] * [[Л. Р. Кажамякіна]] * [[A. В. Казлова]] * [[Ф. А. Казлоўскі]] * [[Л. Я. Калініна]] * [[Н. І. Каліноўская]] * [[С. К. Кальчук]] * [[Аляксандр Карнеевіч Калясень|А. К. Калясень]] * [[М. Дз. Камярылава]] * [[А. П. Кандратовіч]] * [[М. М. Кандраценка]] * [[М. Ф. Кандрацкі]] * [[Н. А. Кандрусь]] * [[У. І. Канецкі]] * [[Т. А. Канцавая]] * [[П. А. Капусцін]] * [[М. М. Капусціна]] * [[М. К. Каралёва]] * [[А. П. Каралькоў]] * [[А. Н. Караткова]] * [[С. С. Карачун]] * [[Я. Ц. Кардаш]] * [[В. А. Карміліна]] * [[Г. В. Кароль]] * [[М. М. Карпенка]] * [[М. Е. Карпучок]] * [[П. С. Карэтнікаў]] * [[В. Ф. Кастко]] * [[М. А. Касцюкевіч]] * [[І. П. Касцючэнка]] * [[М. І. Касяк]] * [[Н. В. Кацора]] * [[М. Т. Кіеня]] * [[Міхаіл Аляксандравіч Кілачыцкі|М. А. Кілачыцкі]] * [[Е. М. Кіпнюк]] * [[А. А. Юсялёў]] * [[С. І. Кісялёў]] * [[А. С. Козік]] * [[Г. І. Конах]] * [[М. М. Кончыц]] * [[Н. Я. Корсікава]] * [[Ш. М. Коўнер]] * [[М. А. Кравец]] * [[Т. І. Крапошына]] * [[Л. В. Краўцова]] * [[П. В. Краўчанка]] * [[І. Г. Краўчанка]] * [[Г. Г. Круганава]] * [[А. І. Кругленя]] * [[А. Дз. Крукоўскі]] * [[У. Дз. Крукоўскі]] * [[Л. Д. Крупская]] * [[Я. С. Крываблоцкая]] * [[Т. Т. Крывалапава]] * [[В. М. Крышко]] * [[Л. К. Кудраўцава]] * [[П. І. Куземчык]] * [[А. Е. Кузняцова]] * [[Ф. І. Куксін]] * [[К. Ф. Кулакова]] * [[Л. Н. Кулакоўская]] * [[А. А. Кулікава]] * [[Т. М. Кулінковіч]] * [[Г. М. Кунцэвіч]] * [[К. Р. Купершток]] * [[Я. В. Купрыянава]] * [[М. Т. Купрыянец]] * [[В. П. Курацева]] * [[Н. Г. Курачыцкая]] * [[А. Г. І. Курносаў]] * [[А. М. Курчэўская]] * [[К. Ф. Кухарава]] * [[Ф. Дз. Кухарава]] * [[М. В. Кухараў]] * [[Г. П. Кушалеўскі]] * [[Р. В. Дагачова]] * [[М. А. Ладуцька]] * [[І. П. Дазук]] * [[І. І. Лакішык]] * [[А. Р. Лапанькоў]] * [[Н. Ф. Дапіцкая]] * [[П. Р. Лапіцкі]] * [[Р. І. Лапіцкі]] * [[А. М. Дапунова]] * [[З. Ф. Датышова]] * [[Ф. В. Лаўчынскі]] * [[М. В. Дебедзева]] * [[Н. С. Лебедзева]] * [[І. Ц. Деўкін]] * [[М. П. Літвінаў]] * [[В. К. Лобан]] * [[В. Ц. Донь]] * [[B. П. Лукашовіч]] * [[Г. І. Дылава]] * [[К. Е. Лысенка]] * [[Н. П. Лысуха]] * [[Я. С. Дябецкая]] * [[Р. С. Ляндацкі]] * [[І. А. Дяўда]] * [[І. Ф. Дяўковіч]] * [[А. І. Ляхаў]] * [[Л. А. Мазгавая]] * [[Т. І. Макейчык]] * [[Я. І. Макутонін]] * [[Е. П. Малаковіч]] * [[МА. Малашук]] * [[М. Ф. Маліноўская]] * [[А. М. Малышка]] * [[А. Л. Мальдаў]] * [[У. С. Марозаў]] * [[П. А. Мартыненка]] * [[І. М. Мартыновіч]] * [[П. А. Марцінята]] * [[М. І. Масальская]] * [[М. Г. Мастовіч]] * [[У. Ф. Матрунчык]] * [[К. І. Мачаліна]] * [[І. А. Мацкевіч]] * [[Т. П. Мацкевіч]] * [[АВ. Мілова]] * [[А. А. Мінчук]] * [[Л. Ф. Мірановіч]] * [[Т. В. Міроненка]] * [[Н. В. Місюк]] * [[Л. А. Міхановіч]] * [[І. І. Муравіцкі]] * [[А. А. Мусцейкіс]] * [[А. Б. Муха]] * [[Г. Р. Навумава]] * [[Н. В. Навумава]] * [[А. А. Налягач]] * [[В. І. Напрэенка]] * [[В. К. Насілоўская]] * [[М. С. Нацэвіч]] * [[П. П. Несцераў]] * [[З. А. Нікольская]] * [[С. К. Нікуленка]] * [[А. Ф. Новік]] * [[К. І. Новікава]] * [[В. А. Падзвінская]] * [[Г. І. Палонская]] * [[В. І. Папова]] * [[К. Дз. Папова]] * [[Л. К. Папова]] * [[М. М. Папоў]] * [[Я. С. Парфененка]] * [[Г. Ц. Парфёнава]] * [[В. Я. Паўлава]] * [[Л. М. Паўлоўская]] * [[Л. М. Пафнуцьева]] * [[П. К. Пацей]] * [[Н. С. Пацкевіч]] * [[T. П. Пачынская]] * [[К. А. Пекар]] * [[Н. А. Петрачэнка]] * [[В. П. Піваварава]] * [[С. В. Піскун]] * [[Ф. А. Пішчыкава]] * [[Б. С. Пладуноў]] * [[М. М. Плескачоўская]] * [[К. Т. Прахарэвіч]] * [[Л. І. Прышчэпчык]] * [[Л. Ф. Пуранкоў]] * [[Э. М. Пяткевіч]] * [[А. Д. Пятрова]] * [[К. М. Пятровіч]] * [[Ю. Ф. Пятроўская]] * [[М. М. Пятрухін]] * [[Е. І. Рабцава]] * [[К. Л. Равянок]] * [[А. Н. Радэечка]] * [[М. Р. Радзянкова]] * [[Л. А. Радзішэўскі]] * [[A. А. Радоўская]] * [[Г. М. Радзько]] * [[Г. М. Разанка]] * [[Л. І. Разнюк]] * [[Д. Л. Ракашова]] * [[Ф. К. Расінскі]] * [[З. І. Родзін]] * [[Н. М. Роскач]] * [[Р. І. Румянцаў]] * [[В. С. Русакова]] * [[У. Т. Рыжыкаў]] * [[М. І. Рьшьскі]] * [[Б. А. Р*ымашэўскі]] * [[В. В. Рытчык]] * [[Н. В. Саевіч]] * [[Р. П. Сакалова]] * [[Віктар Арсеньевіч Саковіч|В. А. Саковіч]] * [[С. В. Салагуб]] * [[Л. В. Самовіч]] * [[Г. М. Саўкіна]] * [[Н. Ф. Сачкова]] * [[Г. М. Селеванчук]] * [[М. Р. Семашкевіч]] * [[Г. І. Семянцова]] * [[В. П. Сергіеня]] * [[С. К. Сердзюкоў]] * [[К. А. Сідзюк]] * [[А. Р. Сімчанка]] * [[П. М. Сінічкін]] * [[П. П. Сірош]] * [[Н. М. Скалабова]] * [[B. В. Скалубовіч]] * [[М. А. Скуратовіч]] * [[К. І. Слабуха]] * [[К. Н. Смірнова]] * [[В. Ф. Сопатава]] * [[І. А. Сотнікаў]] * [[П. М. Сотчанка]] * [[Я. А. Сошнікава]] * [[В. А. Сошына]] * [[М. Дз. Станевіч]] * [[М. І. Старчанка]] * [[У. А. Стаскевіч]] * [[С. Г. Статкевіч]] * [[Т. Л. Стахоўская]] * [[А. А. Сташэўскі]] * [[У. С. Субоцін]] * [[М. М. Сулкоўскі]] * [[Н. Я. Сумарокава]] * [[А. К. Сураўцова]] * [[І. А. Сухарукаў]] * [[В. М. Сушкевіч]] * [[У. М. Сцяпанаў]] * [[І. І. Сысой]] * [[П. М. Сяргеенка]] * [[Ф. І. Сяргееў]] * [[М. І. Сятун]] * [[Н. В. Талмазава]] * [[М. Я.'Галмачоў]] * [[Р. І. Талюш]] * [[Е. А. Тамаева]] * [[Л. І. Тамковіч]] * [[Е. З. Тараноўская]] * [[С. І. Тарасевіч]] * [[Г. Б. Ткачэнка]] * [[А. П. Тоўсцік]] * [[C. Р. Троцкі]] * [[А. М. Трошына]] * [[М. І. Трусаў]] * [[С. І. Трызна]] * [[М. П. Тузаў]] * [[І. Г. Тунякоў]] * [[П. П. Турайкевіч]] * [[Ф. А. Турскі]] * [[Л. Ф. Украінская]] * [[М. І. Унучак]] * [[Дз. П. Усаў]] * [[Н. І. Усікава]] * [[З. І. Усовіч]] * [[В. С. Фаміна]] * [[К. М. Фаміна]] * [[В. У. Фомчанка]] * [[Ф. П. Фрайман]] * [[Г. А. Фядосава]] * [[Е. С. Хадарэнка]] * [[Р. І. Хамчонак]] * [[Н. Я. Хамякова]] * [[С. М. Ханенка]] * [[BA. Хапалюк]] * [[А. Л. Хашкоўская]] * [[З. У. Хвір]] * [[Н. П. Хмурчык]] * [[Л. С. Храмцова]] * [[A. І. Цалко]] * [[Н. Дз. Царова]] * [[П. П. Ціванюк]] * [[Ш. В. Цівес]] * [[С. І. Цімошчанка]] * [[В. А. Цітова]] * [[Г. А. Цітова]] * [[В. К. Ціхамірава]] * [[С. І. Цішкавец]] * [[І. І. Цяртычная]] * [[М. П. Цярэшка]] * [[М. М. Цярэшчанка]] * [[Я. А. Чабан]] * [[В. К. Чайкоўская]] * [[Б. Р. Чамаданаў]] * [[М. Б. Чаркас]] * [[М. І. Чарняўскі]] * [[М. К. Чмярэнка]] * [[А. Т. Чубкоў]] * [[Р. Е. Чэрні]] * [[А. М. Чэрнік]] * [[B. С. Шабалтас]] * [[М. Я. Шабан]] * [[С. Л. Шакулава]] * [[Е. Г. Шалак]] * [[В. Дз. Шалуха]] * [[М. Ц. Шалышка]] * [[Я. К. Шалькевіч]] * [[М. П. Шалюта]] * [[Г. С. Шанько]] * [[Т. В. Шапавалава]] * [[І. З. Шапіра]] * [[А. С. Шарыбчанка]] * [[А. П. Шарэц]] * [[М. Л. Шатанава]] * [[Р. Ф. Шаўчук]] * [[С. С. Шаўчук]] * [[Л. Н. Шафранаў]] * [[Ф. Е. І. Йашэнька]] * [[І. М. Шведаў]] * [[Л. Ф. Шкляр]] * [[В. А. Школьнікаў]] * [[М. Р. Шкрабава]] * [[A. К. Шкутаў]] * [[В. М. Шлец]] * [[Н. А. Шляхценка]] * [[З. А. Шмуратка]] * [[В. І. Шніп]] * [[А. Ф. Шурупова]] * [[І. Г. Шут]] * [[У. М. Шугко]] * [[М. С. ІПчарбачэня]] * [[А. А. Шчарбіна]] * [[У. Л. Шыла]] * [[Н. Р. Шылкіна]] * [[А. В. Шынгель]] * [[В. Г. Шынгель]] * [[П. А. Шынкароў]] * [[Н. Р. Шырай]] * [[А. В. Шэдаў]] * [[М. І. Шэйпак]] * [[С. Р. Шэміс]] * [[Г. І. Юркевіч]] * [[М. Н. Юркевіч]] * [[А. С. Юркоў]] * [[B. І. Якубовіч]] * [[М. І. Якуніна]] * [[М. І. Якушэнка]] * [[Я. Ц. Яраслаўцаў]] * [[М. Р. Ярашэвіч]] * [[А. В. Ярмоленка]] * [[І. І. Ярмусік]] * [[Б. К. Яроцкі]] * [[А. П. Яўланава]] == 1970 == * [[П. М. Абраменка]] * [[Н. А. Агнішчанка]] * [[В. М. Аксёнава]] * [[Н. М. Акунёва]] * [[В. А. Алісіевіч]] * [[М. С. Аляксеенкава]] * [[В. В. Анішчук]] * [[А. П. Анцімонік]] * [[C. Дз. Арлова]] * [[К. М. Бабіцкая]] * [[М. А. Багдановіч]] * [[В. І. Баран]] * [[А. В. Бараноўскі]] * [[Т. Я. Баталка]] * [[Г. М. Баўшава]] * [[Т. В. Белянкова]] * [[В. А. Бембель]] * [[М. Дз. Брашко]] * [[М. М. Буеўская]] * [[М. М. Бусел]] * [[А. К. Бяглюк]] * [[І. М. Валошын]] * [[Г. І. Вараненка]] * [[Н. А. Васілеўская]] * [[Г. Ф. Вянцковіч]] * [[М. І. Гараднічы]] * [[Б. І. Гемская]] * [[Н. П. Голікава]] * [[Г. М. Грыбоўская]] * [[Я. К. Дзяменцьеў]] * [[З. У. Дзямідзенка]] * [[Г. Н. Дрожжа]] * [[А. Р. Друшчыц]] * [[А. П. Дубініна]] * [[І. Я. Дуброўская]] * [[А. С. Жук]] * [[В. Р. Жукавец]] * [[І. І. Жураўскі]] * [[Т. І. Заяц]] * [[В. І. Іцянкова]] * [[Н. П. Кавака]] * [[Р. І. Кавалёва]] * [[І. К. Кавалёў]] * [[В. П. Кавалькоў]] * [[Т. П. Кажамякіна]] * [[М. М. Калеснікаў]] * [[T. М. Калядка]] * [[З. І. Канавалава]] * [[Е. Т. Каралёва]] * [[Л. У. Каржыцкая]] * [[М. В. Каўцэвіч]] * [[Л. Г. Кірпічэнка]] * [[У. К. Кісялёва]] * [[М. В. Козел]] * [[Г. П. Корзун]] * [[М. П. Косцеў]] * [[Ф. Ф. Кудасаў]] * [[Дз. А. Кудрыс]] * [[Н. А. Кулакова]] * [[А. Дз. Кунцэвіч]] * [[В. А. Купрэйчык]] * [[М. П. Кучкоў]] * [[Г. С. Лабовіч]] * [[М. А. Лазарава]] * [[М. Ц. Лейфман]] * [[Н. М. Лістратава]] * [[Л. Я. Лукашок]] * [[Н. А. Лукічова]] * [[С. З. Ляйховіч]] * [[М. Ц. Лялькова]] * [[Е. І. Ляшчанка]] * [[Д. М. Маёрава]] * [[Р. М. Макарэвіч]] * [[У. С. Малчанаў]] * [[А. Ф. Марозава]] * [[Я. І. Марцінюк]] * [[Г. А. Мілашэўскі]] * [[П. М. Міхалап]] * [[Я. І. Муралава]] * [[П. А. Мускі]] * [[В. І. Назарэвіч]] * [[Я. П. Нікіцін]] * [[І. А. Новік]] * [[Г. М. Новікава]] * [[Л. К. Новікава]] * [[Т. Р. Паборцава]] * [[І. Ф. Пабудзінская]] * [[Д. А. Пацеенка]] * [[Л. Дз. Петракова]] * [[С. Ц. Пігулеўскі]] * [[Г. Ф. Праходская]] * [[М. А. Пухава]] * [[Н. К. Рабёнкава]] * [[К. Дз. Рабчынская]] * [[Э. А. Рыдзеўскі]] * [[Ю. Ш. Рыўкіна]] * [[BA. Савіцкая]] * [[Я. І. Санько]] * [[В. Е. Саўчанка]] * [[М. М. Саўчанчык]] * [[Алена Мікалаеўна Сачок|А. М. Сачок]] * [[А. Ф. Свістунова]] * [[Н. К. Сідаровіч]] * [[A. Р. Сідракова]] * [[А. А. Сімчанка]] * [[А. І. Сінкевіч]] * [[Э. Л. Сінкевіч]] * [[Н. І. Сляпчук]] * [[А. А. Собаль]] * [[М. І. Сушко]] * [[М. М. Сцепаненка]] * [[М. А. Сэй]] * [[В. А. Талокіна]] * [[А. І. Таранда]] * [[Б. І. Таўбін]] * [[Н. С. Трафіменкава]] * [[А. Ц. Траццякова]] * [[Я. А. Урублеўскі]] * [[Т. М. Фадзеева]] * [[Н. Я. Філазафовіч]] * [[Т. П. Філіпенка]] * [[А. П. Церахаў]] * [[Н. П. Ціханюк]] * [[Л. Я. Цярэнцьеў]] * [[Г. М. Чэпікава]] * [[М. Дз. Шалай]] * [[Л. В. Шалуха]] * [[К. Ф. Шандрык]] * [[Л. М. Шарава]] * [[Л. А. Шнурко]] * [[П. П. Шпакоўская]] * [[B. П. Шупенькава]] * [[Н. І. Шыганава]] * [[М. А. Язвінская]] * [[Я. І. Якубоўскі]] * [[Л. М. Якушава]] == 1971 == * [[С. А. Абразцова]] * [[М. В. Абросімаў]] * [[К. Г. Агурцова]] * [[А. І. Акуленка]] * [[В. М. Амялюсік]] * [[А. Ц. Армонік]] * [[М. А. Асмалоўскі]] * [[Г. І. Бабіч]] * [[М. Ц. Бабуркін]] * [[Э. І. Багдановіч]] * [[Л. А. Бакава]] * [[Ф. Ф. Бандаровіч]] * [[В. М. Бандарэнка]] * [[Г. Ю. Бароўка]] * [[М. Л. Басацкі]] * [[Н. І. Безбародзька]] * [[М. А. Берасцевіч]] * [[У. М. Бусел]] * [[В. М. Буяк]] * [[Г. У. Варабей]] * [[А. І. Варонін]] * [[Г. М. Васіленка]] * [[Р. І. Васілеўская]] * [[H. Р. Вашацькова]] * [[В. І. Вільчынскі]] * [[Дз. К. Воранава]] * [[А. І. Вялічка]] * [[А. І. Вярбіцкая]] * [[В. М. Гарэленка]] * [[Н. І. Герасімава]] * [[Л. М. Гінзбург]] * [[Г. Я. Гольцман]] * [[В. С. Гражданкіна]] * [[М. С. Давыдава]] * [[Т. П. Дзіканава]] * [[A. С. Дзялендзік]] * [[М. П. Дзятлава]] * [[Р. А. Дражнюк]] * [[Н. І. Ерамёнак]] * [[С. Р. Ерашова]] * [[B. С. Еўдакіменка]] * [[А. І. Жаваранкава]] * [[А. Р. Жукава]] * [[Н. М. Збітнева]] * [[І. Ц. Зяневіч]] * [[К. П. Зяньковіч]] * [[М. С. Іеўлева]] * [[І. Л. Каваленка]] * [[Галіна Раманаўна Кадырка|Г. Р. Кадырка]] * [[А. П. Казловіч]] * [[І. Дз. Калінін]] * [[К. Т. Камароў]] * [[Л. В. Камінская]] * [[М. Б. Карабан]] * [[І. У. Карабанава]] * [[A. Ц. Карпіловіч]] * [[С. І. Каршук]] * [[Л. Р. Катлярова]] * [[Г. Е. Кіршчына]] * [[В. І. Кірылава]] * [[І. В. Клікунец]] * [[К. К. Клімаў]] * [[З. Я. Кожар]] * [[B. В. Косцева]] * [[М. Ф. Красніцкая]] * [[Н. У. Красько]] * [[Н. А. Куляшова]] * [[Л. К. Купчэня]] * [[Г. І. Куцяпалава]] * [[З. Л. Лабкова]] * [[М. Дз. Лазарэвіч]] * [[Л. В. Ліпай]] * [[К. П. Лусікава]] * [[Л. П. Майсеня]] * [[Н. П. Малашка]] * [[В. А. Мамыкіна]] * [[С. У. Марозаў]] * [[В. П. Марудава]] * [[K. С. Маханькова]] * [[З. Я. Мельнікава]] * [[В. П. Млынарчык]] * [[З. П. Наронская]] * [[Н. І. Нахаева]] * [[В. М. Нікіценка]] * [[В. К. Нікіцін]] * [[П. У. Новік]] * [[Я. Дз. Панасенка]] * [[В. М. Панкевіч]] * [[B. Г. Пляскач]] * [[М. А. Побаль]] * [[Г. М. Прохарава]] * [[Е. Ц. Рабочая]] * [[Н. П. Рагацэвіч]] * [[М. І. Рамушэвіч]] * [[І. В. Раўнейка]] * [[Ч. К. Рацько]] * [[В. Д. Рубанава]] * [[У. А. Рыбчык]] * [[А. Н. Савінава]] * [[В. В. Савіч]] * [[А. П. Салдаткіна]] * [[А. І. Сіліна]] * [[А. М. Сіткевіч]] * [[М. Н. Смалюк]] * [[Л. І. Стока]] * [[Н. П. Стралкоўская]] * [[П. В. Студзянкоў]] * [[М. А. Сурта]] * [[М. К. Сцегін]] * [[C. С. Сянюк]] * [[Г. Р. Сяргеенка]] * [[Р. І. Сярноў]] * [[М. С. Талмачоў]] * [[Л. Б. Топаль]] * [[І. Ф. Тоўкач]] * [[С. А. Умрэйка]] * [[К. М. Філатава]] * [[Н. І. Фядосава]] * [[М. М. Ханцэвіч]] * [[З. І. Хілько]] * [[Н. А. Цілюпа]] * [[М. П. Цыганоў]] * [[Г. П. Цыялкава]] * [[A. B. Чапко]] * [[М. І. Чарнякевіч]] * [[А. І. Чарткова]] * [[Г. К. Шарапаў]] * [[С. І. Шлапакова]] * [[В. А. Шульга]] * [[Г. Р. Шынкарова]] * [[Г. І. Яблонская]] * [[А. П. Яроменка]] * [[Ю. С. Яроцкая]] * [[Г. С. Яўстратчык]] == 1972 == * [[М. І. Антошчанка]] * [[Э. А. Аржанік]] * [[Н. П. Арыніч]] * [[Г. І. Аўчыннікава]] * [[А. В. Ахраменка]] * [[Н. В. Бабіна]] * [[А. Р. Бабова]] * [[М. К. Бакаць]] * [[Г. Ф. Баркоўская]] * [[Я. І. Бердашкевіч]] * [[А. П. Берднікава]] * [[Л. Л. Блешанкова]] * [[Г. М. Бондар]] * [[П. Р. Бондарава]] * [[В. Д. Брундукоў]] * [[К. П. Булыга]] * [[Л. І. Вялічка]] * [[М. І. Гавейна]] * [[Г. В. Ганчарова]] * [[Л. Б. Ганчарова]] * [[М. Ю. Гарашчук]] * [[Н. В. Гваздзюкевіч]] * [[К. І. Грузімава]] * [[В. А. Гурын]] * [[З. С. Дарафеева]] * [[К. Л. Дзешкавец]] * [[В. Д. Дрозд]] * [[Г. А. Явоста]] * [[Г. Я. Ерамейчык]] * [[АД. Жалковіч]] * [[Р. Т. Жанеўская]] * [[Н. Н. Жарнакова]] * [[І. І. Забабуха]] * [[Т. М. Забароўская]] * [[Аляксандра Фёдараўна Занько|А. Ф. Занько]] * [[В. Дз. Іваноў]] * [[Л. І. Каваленка]] * [[У. В. Казлоў]] * [[Л. А. Кайровіч]] * [[А. А. Кандрацюк]] * [[Г. І. Канцавая]] * [[В. К. Карпікава]] * [[Н. Х. Касаткіна]] * [[М. А. Кірпічэнка]] * [[М. І. Кір’янаў]] * [[З. А. Клемзікава]] * [[М. У. Клігуно-ва]] * [[М. П. Кляцкова]] * [[М. А. Кот]] * [[Е. А. Котава]] * [[Н. К. Кравец]] * [[В. Е. Краснік]] * [[Л. І. Кузняцова]] * [[Н. В. Кулагіна]] * [[Ч. І. Кучынская]] * [[С. П. Лагун]] * [[Р. Ф. Лазовік]] * [[Т. Э. Лапаціна]] * [[П. А. Леанідава]] * [[Мікалай Іванавіч Левы|М. І. Левы]] * [[А. І. Ляончыкава]] * [[К. Ф. Майсевіч]] * [[Р. А. Манкевіч]] * [[Т. Р. Марозава]] * [[Н. Н. Матора]] * [[Н. А. Мохава]] * [[М. А. Мятліцкі]] * [[В. Л. Навіцкі]] * [[М. І. Няронская]] * [[П. С. Падалка]] * [[М. М. Палякоў]] * [[Я. В. Панкоў]] * [[П. П. Парункевіч]] * [[Н. А. Паўлава]] * [[А. У. Паўловіч]] * [[Т. І. Паўловіч]] * [[М. С. Паўлючэнка]] * [[П. П. Пашкевіч]] * [[З. А. Прохар]] * [[М. У. Прэткель]] * [[А. Р. Пушкарэвіч]] * [[Н. І. Рагаўцова]] * [[Н. П. Раентава]] * [[Ф. М. Раманчанка]] * [[А. А. Раткевіч]] * [[З. А. Рупрэхт]] * [[Я. У. Сакалінская]] * [[Н. Дз. Свадкоўская]] * [[А. С. Скабей]] * [[Я. Ц. Смірнова]] * [[Г. І. Станютка]] * [[М. М. Стрынкевіч]] * [[П. І. Трафімовіч]] * [[Л. М. Хаткевіч]] * [[А. П. Царэнка]] * [[Р. Р. Цодзікава]] * [[Ю. П. Цярохіна]] * [[В. В. Чачко]] * [[В. Х. Чыкіда]] * [[В. І. Шаблюк]] * [[Е. І. Шавель]] * [[Л. К. Шапялевіч]] * [[К. Я. Шпадарук]] * [[У. У. Юрчык]] * [[Дз. П. Якаўчык]] * [[У. К. Якімовіч]] * [[Н. П. Ярмак]] * [[М. М. Яскевіч]] * [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. С. Яўневіч]] * [[Г. Ц. Яцына]] * [[Т. М. Яшына]] == 1973 == * [[Л. М. Антонава]] * [[П. З. Антонаў]] * [[Вольга Сысоеўна Аўраменка|В. С. Аўраменка]] * [[Л. С. Багдановіч]] * [[A. Л. Байчык]] * [[П. М. Бобрык]] * [[Г. П. Бруштунава]] * [[В. П. Вашкевіч]] * [[Валянціна Сямёнаўна Галуза]] * [[Н. Я. Грачанкова]] * [[А. А. Гонтарава]] * [[Я. А. Гурыновіч]] * [[К. М. Данілава]] * [[Р. С. Дзенбург]] * [[B. М. Дзям’янкава]] * [[Г. І. Дзівак]] * [[Г. Г. Дунец]] * [[В. П. Жук]] * [[Р. Ф. Жук]] * [[Я. А. Зінкевіч]] * [[В. Я. Зубар]] * [[У. І. Іваноў]] * [[У. А. Лваньковіч]] * [[Надзея Іванаўна Кавалец|Н. І. Кавалец]] * [[І. В. Капуста]] * [[З. М. Карасёва]] * [[А. В. Карпава]] * [[Б. А. Карпаў]] * [[І. А. Касуха]] * [[В. Н. Катасонава]] * [[П. І. Катлярчук]] * [[К. І. Каўбаска]] * [[В. І. Клімовіч]] * [[Т. І. Крачэўская]] * [[М. М. Круглей]] * [[І. С. Кулага]] * [[Т. К. Лазарэвіч]] * [[В. М. Лакатко]] * [[З. В. Ліцвіненка]] * [[Л. В. Лясовіч]] * [[Р. І. Макшова]] * [[М. М. Манак]] * [[Н. Т. Маторная]] * [[С. К. Мікульская]] * [[М. Г. Мінкевіч]] * [[Н. Т. Міцкевіч]] * [[В. А. Навіцкі]] * [[Г. П. Нагорная]] * [[Георгій Канстанцінавіч Нацэўскі|Г. К. Нацэўскі]] * [[Л. А. Недарэзава]] * [[Р. С. Паляшчук]] * [[К. Я. Панамарова]] * [[Г. І. Паспелава]] * [[В. М. Пішчалава]] * [[Р. М. Прохарава]] * [[Т. Ц. Пясоцкая]] * [[А. Я. Радзішэўская]] * [[М. І. Раманава]] * [[В. Д. Рывоненка]] * [[З. Н. Рыдлеўская]] * [[Г. С. Рэянтовіч]] * [[М. С. Семяняка]] * [[М. А. Сідарэнка]] * [[Л. А. Сініцкая]] * [[К. С. Слесарчук]] * [[Л. В. Старавойтава]] * [[В. Р. Старасотнікава]] * [[Л. І. Старчанка]] * [[І. С. Сукрысцік]] * [[Г. Д. Сыроватка]] * [[А. Л. Фаміна]] * [[Г. П. Фрод]] * [[Л. А. Цішкевіч]] * [[Я. А. Чаховіч]] * [[Л. Т. Шарко]] * [[З. Р. Шкурынская]] * [[С. І. Штурыч]] * [[К. В. Шчацінкіна]] * [[Т. Л. Шыпількевіч]] * [[А. В. Язвінская]] * [[М. Я. Яўсеенка]] == 1974 == * [[Н. І. Андрушкіна]] * [[М. М. Антановіч]] * [[Н. І. Бабровіч]] * [[А. А. Бандарэнка]] * [[В. З. Басарыгіна]] * [[Ф. Г. Бядунька]] * [[Г. Е. Бурак]] * [[В. К. Валадзько]] * [[А. Ю. Валошына]] * [[М. П. Васілеўскі]] * [[В. М. Верамяюк]] * [[А. В. Верас]] * [[А. А. Вінакураў]] * [[Данута Браніславаўна Ганусевіч|Д. Б. Ганусевіч]] * [[Валянціна Георгіеўна Гаховіч|В. Г. Гаховіч]] * [[М. П. Герасіменка]] * [[П. Б. Голад]] * [[М. Г. Голікава]] * [[В. В. Голубева]] * [[С. М. Грэнкаў]] * [[Н. Ф. Дзёміна]] * [[Я. Я. Дзмітрук]] * [[М. Г. Драгун]] * [[Уладзімір Аляксандравіч Дударэнка|У. А. Дударэнка]] * [[У. А. Жукоўскі]] * [[Р. Ф. Закржэўская]] * [[М. Н. Зубчынская]] * [[С. П. Зяцікаў]] * [[В. А. Іванова]] * [[К. Ф. Іванова]] * [[П. М. Іовік]] * [[В. М. Казак]] * [[У. С. Казлова]] * [[А. Ф. Казлоўская]] * [[Л. К. Кандратава]] * [[А. П. Комлеў]] * [[І. П. Кашына]] * [[Н. П. Краміч]] * [[І. Р. Краўцоў]] * [[В. П. Кукішаў]] * [[В. Ф. Кульбіцкі]] * [[К. А. Дісоўская]] * [[В. С. Дось]] * [[Н. А. Дур’е]] * [[Н. Ц. Лычова]] * [[В. Ф. Мазурын]] * [[Н. Б. Мажайская]] * [[Л. Ф. Маркевіч]] * [[Я. І. Масквічоў]] * [[Ч. П. Махнач]] * [[М. А. Мікульскі]] * [[Л. М. Міцкевіч]] * [[І. Я. Мішэнін]] * [[М. Ф. Мяснікоў]] * [[Г. А. Мяцеліца]] * [[Н. Ф. Новік]] * [[А. Ф. Новікава]] * [[В. І. Палубан]] * [[М. І. Паўлаў]] * [[Н. П. Пуцькова]] * [[П. І. Пшанічная]] * [[М. С. Радзюкоў]] * [[Т. П. Раманоўская]] * [[Г. А. Раманчык]] * [[Г. І. Рымараў]] * [[І. В. Семянчук]] * [[Н. А. Сесіцкі]] * [[У. В. Скараходаў]] * [[Э. І. Смольская]] * [[Т. Б. Стасевіч]] * [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч|Л. К. Тарасевіч]] * [[Е. Р. Тараховіч]] * [[Я. І. Траснікова]] * [[Г. Я. Трухан]] * [[Н. В. Усевіч]] * [[Л. С. Харловіч]] * [[Л. М. Цвірко]] * [[Н. С. Цвяткова]] * [[В. У. Чаркасава]] * [[У. М. Чупрынскі]] * [[T. І. Шабаліна]] * [[П. М. Шарэпа]] * [[Л. В. Шутава]] * [[У. Шырко]] * [[І. С. Ярмолінскі]] == 1975 == * [[Л. С. Абазоўскі]] * [[В. З. Алейнікава]] * [[В. І. Александроўская]] * [[П. М. Анічэнка]] * [[Віктар Рыгоравіч Арлоў|В. Р. Арлоў]] * [[Н. Г. Арлоўская]] * [[Р. І. Арцімовіч]] * [[H. Я. Асмалоўская]] * [[У. М. Асамлоўскі]] * [[А. С. Астапенка]] * [[Я. В. Аўсянская]] * [[Н. Я. Балмакова]] * [[В. С. Банадзькева]] * [[Т. Н. Бандарчык]] * [[B. A. Баркоўская]] * [[В. А. Баркоўскі]] * [[А. Дз. Белагорцаў]] * [[М. А. Бетанава]] * [[М. Ф. Бобаў]] * [[П. А. Бобрык]] * [[Ч. П. Бондар]] * [[А. А. Бранкоўская]] * [[А. А. Булаўка]] * [[А. Д. Булашаў]] * [[І. У. Буры]] * [[І. Г. Варабей]] * [[Ф. С. Варабей]] * [[Л. І. Васько]] * [[Т. П. Відура]] * [[Л. К. Вярбіцкая]] * [[Т. Ц. Ганчарова]] * [[І. К. Гінтаўт]] * [[Г. П. Грозберг]] * [[Т. Я. Гурэвіч]] * [[Я. М. Гучак]] * [[В. А. Дабаровіч]] * [[І. Д. Дворкін]] * [[Л. М. Ермачонак]] * [[Т. Д. Еўдакімава]] * [[А. К. Еўсявіцкая]] * [[ГД. Жызнеўская]] * [[Г. Я. Жызнеўская]] * [[А. П. Жукава]] * [[В. С. Заброцкая]] * [[Л. А. Зарэцкая]] * [[А. А. Здраеўскі]] * [[Р. І. Зянькоў]] * [[В. І. Кабяк]] * [[H. С. Кавалкіна]] * [[У. С. Казлоў]] * [[Я. М. Кананчук]] * [[І. В. Каравацкі]] * [[А. І. Карпава]] * [[Л. А. Карпінская]] * [[А. Р. Касцюкевіч]] * [[В. М. Касцян]] * [[В. Ф. Кашпар]] * [[А. Л. Кебец]] * [[І. І. Кожар]] * [[М. П. Корж]] * [[В. К. Котаў]] * [[М. П. Красікава]] * [[Г. С. Краўчанка]] * [[Н. І. Крэнь]] * [[Г. С. Кузёмкіна]] * [[В. Г. Кудрашоў]] * [[А. М. Кулік]] * [[Я. Д. Курган]] * [[М. П. Курганскі]] * [[Н. І. Кутынка]] * [[Я. А. Дазавік]] * [[В. І. Дазарава]] * [[М. І. Дазарэнка]] * [[М. І. Макарчук]] * [[М. І. Макеенак]] * [[В. Н. Маркевіч]] * [[Л. М. Марозава]] * [[М. С. Мароснікава]] * [[М. А. Марціновіч]] * [[Я. А. Марцулевіч]] * [[В. П. Маскаленка]] * [[Л. А. Маўчанюк]] * [[Л. М. Махнач]] * [[М. М. Мачанава]] * [[В. С. Міхайлаў]] * [[Г. А. Мураўёва]] * [[С. М. Муркоў]] * [[Г. І. Назарчук]] * [[Л. М. Палевікова]] * [[Я. В. Палонская]] * [[Г. Н. Панасенка]] * [[Н. Ф. Панасюк]] * [[З. А. Парыгіна]] * [[Л. Ф. Пашынскі]] * [[М. А. Прылуцкая]] * [[С. К. Радзевіч]] * [[Г. Я. Радзько]] * [[І. В. Радчанка]] * [[У. І. Радчанка]] * [[Я. Ф. Расудоўская]] * [[К. І. Савіцкі]] * [[С. С. Сазонік]] * [[Ларыса Фёдараўна Салавей|Л. Ф. Салавей]] * [[Т. І. Самцова]] * [[І. Ф. Селязнёва]] * [[Р. М. Серыкава]] * [[Г. П. Сідорка]] * [[А. С. Сілівёрстава]] * [[В. І. Сіневіч]] * [[H. І. Сіцкевіч]] * [[І. А. Скаруцкая]] * [[С. Б. Смолкін]] * [[М. К. Сувалаў]] * [[В. П. Сураўнёва]] * [[Л. Д. Сцефановіч]] * [[Р. І. Сянько]] * [[Я. С. Таборка]] * [[М. Г. Трафімовіч]] * [[А. І. Траццякова]] * [[І. В. Філіпава]] * [[І. І. Фрадкін]] * [[Л. Ц. Фралянкова]] * [[Г. В. З. Хітрык]] * [[М. І. Царык]] * [[Ю. І. Цвірко]] * [[В. М. Цыуля]] * [[А. С. Чаранко]] * [[І. В. Чарніцкі]] * [[А. П. Чаша]] * [[А. М. Чурыла]] * [[А. І. Шалак]] * [[Г. Дз. Шаніна]] * [[Л. А. Шатраўка]] * [[М. С. Шаўкун]] * [[Дз. В. Шульгоўская]] * [[М. І. Шумская]] * [[Н. С. Шуплякова]] * [[У. Ф. Шутаў]] * [[В. С. Шышоў]] == 1976 == * [[Л. У. Андрэева]] * [[М. П. Аронаў]] * [[В. М. Бабакова]] * [[Я. М. Баркова]] * [[А. Б. Будніцкая]] * [[М. В. Ваніна]] * [[Т. С. Вараб’ёва]] * [[Ф. А. Варашніна]] * [[Н. М. Васілеўская]] * [[Г. У. Васільева]] * [[В. Ф. Васюшка]] * [[A. Е. Герашчанка]] * [[Я. П. Грыб]] * [[Я. Я. Грыгуць]] * [[П. Е. Гукаў]] * [[А. П. Дамарацкая]] * [[М. І. Дварэцкая]] * [[Н. Н. Еўпак]] * [[В. І. Жалезная]] * [[Т. С. Жук]] * [[К. Н. Загуста]] * [[М. П. Зайчук]] * [[Н. Г. Засценская]] * [[А. І. Заяц]] * [[М. А. Казбярук]] * [[І. Ц. Казырыцкі]] * [[В. У. Каладзінская]] * [[Г. Н. Кандрацьева]] * [[Л. А. Капыпова]] * [[Л. С. Караленка]] * [[С. Ф. Каранеўская]] * [[А. С. Каржукова]] * [[М. А. Кібісава]] * [[М. І. Козел]] * [[П. І. Краўцэвіч]] * [[Л. К. Крыцкая]] * [[Т. Р. Лабур]] * [[Г. Р. Дось]] * [[А. Т. Лукашэвіч]] * [[Уладзімір Ігнатавіч Ляпёшкін|У. І. Ляпёшкін]] * [[А. А. Ляхота]] * [[В. І. Манаскіна]] * [[Р. А. Марачава]] * [[М. С. Марціновіч]] * [[Л. П. Мінчукова]] * [[Э. С. Мірановіч]] * [[З. Р. Мяшкова]] * [[С. С. Найдзен]] * [[Л. П. Нікановіч]] * [[В. І. Піляўская]] * [[Н. Т. Гірыбыткіна]] * [[В. К. Рабцэвіч]] * [[М. Ф. Рыжанкова]] * [[В. І. Савенка]] * [[М. М. Сарынава]] * [[К. І. Серада]] * [[Г. І. Сідаровіч]] * [[П. І. Сікора]] * [[І. П. Сіманоўскі]] * [[Б. І. Смародзін]] * [[А. Р. Спарбер]] * [[Э. П. Стаховіч]] * [[А. М. Талабаева]] * [[І. І. Трус]] * [[В. А. Феакцістаў]] * [[Г. М. Фількова]] * [[Т. М. Цёмная]] * [[Т. І. Чобатава]] * {{нп5|Вера Дзмітрыеўна Шасцерыкова|B. Д. Шасцерыкова|d|Q97963001}} * [[Л. І. Якімовіч]] == 1977 == * [[В. Г. Акулава]] * [[К. А. Антонава]] * [[Т. В. Аўсеенка]] * [[Ю. А. Бабіч]] * [[Н. В. Багамолава]] * [[Н. І. Багацюк]] * [[М. І. Багачоў]] * [[Н. С. Багданава]] * [[Н. С. Балантэр]] * [[Т. К. Бандарэнка]] * [[П. Ц. Баравік]] * [[Н. Дз. Баравіцкая]] * [[Н. В. Беладзед]] * [[A. А. Брач]] * [[В. С. Былюк]] * [[К. Я. Бычкова]] * [[Н. І. Варанецкая]] * [[В. Т. Вірынскі]] * [[А. П. Герачынская]] * [[Ю. М. Гірдзь]] * [[Н. Р. Гняўко]] * [[П. П. Грабеннікаў]] * [[А. М. Грыцаў]] * [[А. І. Гурскі]] * [[А. П. Давыдаў]] * [[Г. П. Данешчык]] * [[Н. М. Данілава]] * [[Р. П. Дарошка]] * [[Л. К. Дзмітрыева]] * [[Л. М. Дзянісман]] * [[Э. К. Дубаневіч]] * [[Л. І. Ждановіч]] * [[Т. Дз. Жыліна]] * [[С. Д. Жылко]] * [[М. І. Жырніс]] * [[Н. П. Жыткова]] * [[З. П. Зайцава]] * [[А. І. Зарэцкая]] * [[М. К. Здрок]] * [[В. М. Зуб]] * [[Л. Д. Іваноў]] * [[М. П. Ігнаценка]] * [[В. І. Ісаева]] * [[Р. П. Калеснік]] * [[Т. М. Карпенка]] * [[В. П. Кацянкоў]] * [[В. Р. Качурка]] * [[З. З. Кашырына]] * [[Т. М. Кісель]] * [[H. Р. Кіяшка]] * [[А. А. Крэнь]] * [[А. М. Куранкова]] * [[І. Б. Дебедзева]] * [[Н. Р. Лівенцава]] * [[В. Г. Лісоўскі]] * [[А. А. Добач]] * [[Н. Р. Малей]] * [[B. І. Марціновіч]] * [[Г. В. Марцякова]] * [[М. Я. Мікульчык]] * [[Б. А. Муляраў]] * [[В. Г. Мурашка]] * [[І. Б. Навумовіч]] * [[А. М. Несцярчук]] * [[І. І. Палій]] * [[В. Дз. Палікіна]] * [[Г. А. Палуянская]] * [[Ф. П. Панцялеева]] * [[Р. М. Панчанка]] * [[М. Г. Парашчанка]] * [[Г. А. Паўлоўская]] * [[У. Ф. Піляк]] * [[К. А. Пісарык]] * [[Дз. В. Прастаквашын]] * [[І. Л. Пятрова]] * [[Л. С. Радкевіч]] * [[Т. А. Разгуліна]] * [[В. І. Разумава]] * [[А. З. Раса]] * [[Павел Кірылавіч Родзічкін|П. К. Родзічкін]] * [[М. А. Семянчук]] * [[К. Л. Сімаковіч]] * [[І. М. Сіманенка]] * [[Р. А. Сташынская]] * [[В. А. Сташэўскі]] * [[А. А. Стральчонак]] * [[Л. Р. Сямёнава]] * [[К. М. Трафімук]] * [[Ф. А. Туміловіч]] * [[В. М. Турбан]] * [[У. В. Усціновіч]] * [[А. У. Хмяльніцкі]] * [[Л. П. Худалеева]] * [[А. Д. Хутарны]] * [[М. П. Цішчук]] * [[А. Я. Цярэнцьева]] * [[Л. В. Чыгір]] * [[Л. К. Шатухіна]] * [[П. М. Шэлест]] * [[В. Ц. Якаўлева]] * [[Я. Дз. Якімовіч]] * [[В. С. Якубовіч]] * [[Л. Я. Яшнова]] == 1978 == * [[А. М. Азарка]] * [[Н. В. Амельянюк]] * [[М. У. Андрончык]] * [[Л. А. Анзель]] * [[В. М. Анціпкіна]] * [[В. Р. Аўраменка]] * [[Г. П. Аўтуховіч]] * [[А. К. Афанасенка]] * [[Л. У. Барабанава]] * [[В. І. Бараноўская]] * [[А. А. Барысевіч]] * [[А. С. Бельская]] * [[А. П. Бузаева]] * [[І. П. Бу-ланава]] * [[Н. М. Бяляцкая]] * [[З. І. Варшаўская]] * [[Г. А. Васілеўская]] * [[Л. М. Вінцэўская]] * [[В. А. Воран]] * [[А. Р. Галавач]] * [[Р. Ф. Ганчар]] * [[A. Н. Гарканава]] * [[А. П. Гілевіч]] * [[Н. А. Гірсянок]] * [[А. А. Глазоўскі]] * [[В. М. Грыгор’ева]] * [[Дз. Р. Дошчык]] * [[Л. Ц. Дубко]] * [[А. К. Жахоўская]] * [[В. Г. І. Іваненка]] * [[В. С. Іванова]] * [[B. С. Казлякова]] * [[А. І. Каменка]] * [[В. П. Кручанок]] * [[Г. П. Крывянкова]] * [[С. С. Крэчка]] * [[З. У. Лазоўская]] * [[І. М. Лашук]] * [[М. Г. Лівенцаў]] * [[А. П. Лісаў]] * [[Г. І. Ліцвіновіч]] * [[К. Я. Лойка]] * [[Л. С. Луцэвіч]] * [[В. П. Максімовіч]] * [[Г. Л. Малаш]] * [[М. В. Маркусенка]] * [[М. Ф. Марозаў]] * [[Л. Я. Мільшына]] * [[І. І. Міхалка]] * [[A. В. Міхнікевіч]] * [[Я. А. Мураўская]] * [[М. Дз. Мядзведзева]] * [[І. А. Палуянчык]] * [[Г. М. Паўлава]] * [[М. В. Петрашкевіч]] * [[В. П. Пілюта]] * [[П. І. Радзькоў]] * [[У. І. Рубан]] * [[І. І. Русак]] * [[B. Р. Р*усанава]] * [[М. І. Рында]] * [[М. Д. Сагановіч]] * [[К. В. Сажына]] * [[І. Ф. Салавейка]] * [[С. М. Самолейнка]] * [[Н. Дз. Сачанка]] * [[Г. А. Серакова]] * [[Н. Дз. Сідарава]] * [[М. А. Скіпар]] * [[В. С. Сраброўская]] * [[К. М. Сталярова]] * [[М. М. Труханава]] * [[Т. Р. Трыгубская]] * [[Р. П. Туравец]] * [[В. М. Туркевіч]] * [[А. А. Цімошчанка]] * [[А. Т. Цітоў]] * [[Ф. Ф. Цудзіла]] * [[З. Дз. Цябут]] * [[Л. І. Шаўчэнка]] * [[А. С. Ясяновіч]] == 1979 == * [[Мікалай Георгіевіч Агурцоў|М. Г. Агурцоў]] * [[Г. І. Аляксеенка]] * [[Ф. Р. Багдановіч]] * [[М. У. Вараб’ёва]] * [[Р. Ц. Васшевіч]] * [[Н. Р. Ваяводзіна]] * [[В. Я. Верамеева]] * [[Л. І. Віткоўская]] * [[Л. І. Вялічка]] * [[К. І. Гаякоўская]] * [[Л. Б. Гінтаўт]] * [[Л. А. Грубенка]] * [[Н. В. Гурэева]] * [[Н. Ц. Забермаг]] * [[В. А. Здановіч]] * [[К. А. Тсай]] * [[М. А. Казакоўцава]] * [[У. Л. Кастрыцкі]] * [[Н. Н. Круглова]] * [[Я. А. Кудраўцава]] * [[М. І. Лацянкова]] * [[Л. М. Леўс]] * [[Г. К. Лісоўская]] * [[А. А. Лопан]] * [[А. А. Максімаў]] * [[В. П. Марозава]] * [[У. А. Мацюкевіч]] * [[Ж. П. Міронава]] * [[В. П. Мядзведзь]] * [[Л. Ф. Паваляева]] * [[Т. М. Патапава]] * [[Л. Н. Пісарэвіч]] * [[К. С. Пракаповіч]] * [[A. П. Пуцькоў]] * [[І. П. Пятрова]] * [[М. С. Пятрова]] * [[Н. М. Сандрозд]] * [[М. А. Санько]] * [[Н. М. Сідарэнка]] * [[Н. С. Слясарчык]] * [[Р. І. Старасвецкая]] * [[У. П. Стрэльнікаў]] * [[Г. Р. Табанюхава]] * [[Н. А. Хайноўская]] * [[І. І. Хацкевіч]] * [[В. П. Хургіна]] * [[Г. Р. Цітова]] * [[І. М. Шаламіцкі]] * [[Я. І. Шыбека]] * [[Н. А. Шэлехава]] * [[М. С. Юрэвіч]] * [[В. І. Якавенка]] == 1980 == * [[Д. М. Абразцова]] * [[Б. А. Акалатовіч]] * [[В. П. Бадабед]] * [[В. А. Бакава]] * [[А. В. Башчук]] * [[B. І. Башылава]] * [[Г. М. Бугрова]] * [[А. Я. Васільчанкаў]] * [[І. В. Валадзько]] * [[В. І. Варажэйкіна]] * [[А. Дз. Вяль]] * [[Г. М. Гараніна]] * [[В. А. Гурыновіч]] * [[Я. Р. Духовіч]] * [[К. Ф. Заяц]] * [[А. Дз. Зобнінская]] * [[М. Ф. Змітровіч]] * [[В. В. Зуева]] * [[Дз. М. Калапетка]] * [[А. Р. Каменшчыкаў]] * [[Р. Дз. Каралёў]] * [[В. К. Кісель]] * [[М. І. Краўчанка]] * [[І. П. Лейка]] * [[С. І. Ліноўскі]] * [[Б. А. Літкін]] * [[М. Г. Лугаўцова]] * [[Л. І. Лузгіна]] * [[А. Т. Макарэвіч]] * [[І. П. Макарэдіч]] * [[М. М. Маталыгаў]] * [[М. В. Некрашэвіч]] * [[В. В. Нікалаеў]] * [[В. П. Пакаташкін]] * [[С. І. Палей]] * [[В. Д. Панкевіч]] * [[C. К. Пятрушка]] * [[Л. Дз. Румянцава]] * [[У. І. Рэкуць]] * [[І. А. Саковіч]] * [[Г. Р. Саўчанка]] * [[А. С. Саўчык]] * [[Т. В. Сушкова]] * [[М. Л. Федзяцова]] * [[В. З. Холад]] * [[А. Я. Чудакоў]] * [[Т. М. Чырьнэнка]] * [[В. І. Шапавалава]] * [[М. Н. Юркавец]] * [[Р. Э. Юркевіч]] * [[М. І. Якубовіч]] * [[П. І. Ярмола]] == 1981 == * [[Б. Ф. Агароднікаў]] * [[Я. А. Аляхновіч]] * [[І. П. Антоненкаў]] * [[І. Л. Ведзянеева]] * [[А. П. Глухараў]] * [[Л. С. Жугер]] * [[В. А. Мацкевіч]] * [[Г. М. Попель]] * [[Г. Ф. Сцяжко]] * [[А. Я. Трафімук]] * [[К. А. Юша]] == 1982 == * [[А. С. Асіпенка]] * [[Г. Р. Атаманчук]] * [[С. Г. Багдановіч]] * [[М. П. Баранава]] * [[П. М. Валасюк]] * [[Л. Н. Волкава]] * [[Ф. М. Ф. Вранко]] * [[Ж. М. Гарбунова]] * [[У. П. Гуд]] * [[Б. А. Гуляеў]] * [[Т. А. Давідовіч]] * [[П. Дз. Дзмітрыеў]] * [[Марыя Цімафееўна Кавалёва|М. Ц. Кавалёва]] * [[Н. Л. Касяк]] * [[Ф. Р. Кітуновіч]] * [[А. М. Клачко]] * [[Е. Я. Лабачова]] * [[М. Ф. Падсіткаў]] * [[Н. Г. Паўлава]] * [[Н. С. Пашкоўская]] * [[Т. А. Пісьмянкова]] * [[Я. С. Рымкевіч]] * [[Б. Б. Федаровіч]] * [[М. К. Філановіч]] * [[Г. І. Шумская]] * [[Л. С. Шчарбовіч]] == 1983 == * [[М. М. Дворак]] * [[І. Л. Емяльянава]] * [[Л. Ц. Калядка]] * [[У. М. Кацнельсон]] * [[Я. М. Крылоў]] * [[С. І. Слізскі]] * [[Г. І. Тарасава]] == 1984 == * [[А. П. Агаркава]] * [[А. І. Брэсцкая]] * [[Л. В. Высоцкая]] * [[Г. А. Каршакоўскі]] * [[Г. І. Русак]] * [[Н. Г. Салаўёва]] * [[У. А. Сіневіч]] * [[В. Дз. Яцухно]] == 1985 == * [[Н. А. Анішчанка]] * [[Г. Ю. Бурынская]] * [[М. А. Быкоўсю]] * [[Ф. Р. Гераскевіч]] * [[М. Ф. Гукаў]] * [[В. Н. Кісялёў]] * [[В. І. Раманчук]] * [[Л. У. Рачкоўская]] * [[М. М. Рудэнка]] * [[А. Ф. Худалей]] == 1986 == * [[Л. У. Кур’ян]] * [[Т. П. Парфёнава]] == 1987 == * [[А. В. Букач]] * [[С. Е. Варакса]] * [[М. П. Жыгалава]] * [[Ф. Г. Забродскі]] * [[Н. П. Кароткая]] * [[М. Б. Касьянюк]] * [[Д. А. Курчэўскі]] * [[А. В. Р'уцкая]] * [[Н. В. Сухоцкая]] == 1988 == * [[Л. К. Сухнат]] == 1996 == * [[В. А. Гербутаў]] * [[У. М. Здановіч]] * [[Ю. У. Маслаў]] * [[В. М. Прахарэнка]] * [[З. К. Чумакова]] == 1997 == * [[Л. М. Дзмітрыева]] * [[Г. А. Зарэцкі]] * [[М. М. Серафімава]] * [[К. С. Фарына]] == 2001 == * [[Святлана Мікалаеўна Сямёнава|С. М. Сямёнава]]<ref>[http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/2139-70-gadou-z-dnya-narazhenya-svyatlany-mikalaeyny-syamenavaya 24 снежня 2020 г. — 70 гадоў з дня нараджэння Святланы Мікалаеўны Сямёнавай (1950), заслужанага настаўніка Рэспублікі Беларусь, ганаровага грамадзяніна г. Брэста]</ref> {{Зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|6|Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь}} [[Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі Рэспублікі Беларусь| ]] [[Катэгорыя:Спісы ўладальнікаў ганаровага звання Беларусі|Заслужаныя настаўнікі ]] osdjxjn961xaa10b835ylarltmvrg1m 5166315 5166314 2026-07-15T12:39:09Z M.L.Bot 261 5166315 wikitext text/x-wiki {{змест справа}} == 1941 == * [[М. А. Акульміна]] * [[Н. Ф. Арлова]] * [[Я. В. Астроўскі]] * [[М. С. Арцюхоў]] * [[П. І. Біран]] * [[B. С. Бірыч]] * [[М. І. Гайсёнак]] * [[А. Г. Гарачун]] * [[А. С. Дарашчанка]] * [[К. Л. Зайцава]] * [[І. К. Зіновіч]] * [[М. І. Канавальчыкаў]] * [[І. Г. Крукоўскі]] * [[А. Ф. Крылова]] * [[А. С. Крыцкая]] * [[Э. А. Дютарэвіч]] * [[Г. В. Макарава]] * [[П. С. Нікалаенка]] * [[А. Р. Нікіценка]] * [[Х. Р. Пранік]] * [[У. П. Пушкарэвіч]] * [[П. І. Сівой]] * [[Н. І. Сіўко]] * [[Д. К. Талкачоў]] * [[Г. В. Харытановіч]] * [[А. А. Шаплыка]] == 1944 == * [[І. М. Галынец]] == 1945 == * [[В. Р. Адзінцова]] * [[К. В. Асмалоўская]] * [[Н. Г. Афанасьева]] * [[П. А. Бабіцкі]] * [[К. Л. Барысевіч]] * [[Ю. І. Букатая]] * [[К. Л. Бурдзілава]] * [[І. С. Вадэйка]] * [[Л. Г. Валачковіч]] * [[П. С. Васілеўскі]] * [[В. Д. Вільтоўская]] * [[І. П. Вольскі]] * [[Л. П. Воранава]] * [[П. С. Вяндзіла]] * [[М. М. Гаваркоў]] * [[Г. П. Гілевіч]] * [[Я. Р. Грыгор’еў]] * [[Л. В. Грынаўцова]] * [[Г. Д. Дзівак]] * [[А. К. Дзяруга]] * [[Е. С. Елісеева]] * [[Н. П. Жукаў]] * [[A. І. Іваноў]] * [[М. Л. Кавалевіч]] * [[М. К. Кандрацьеў]] * [[І. У. Капаевіч]] * [[А. Л. Кармалітава]] * [[B. Ц. Карпенка]] * [[Г. І. Катлінскі]] * [[А. М. Кісялёва]] * [[К. Ф. Коршук]] * [[Б. Р. Крупадзёраў]] * [[В. С. Кузьміна]] * [[В. М. Кунько]] * [[Б. М. Лаўрыновец]] * [[В. І. Діяранцэвіч]] * [[Т. Л. Лютароўская]] * [[М. С. Магільніцкая]] * [[П. Л. Макарэня]] * [[Ю. Л. Марозава]] * [[З. П. Міроненка]] * [[С. Л. Нікіцін]] * [[Н. Я. Паднясінская]] * [[М. Ф. Паніткова]] * [[Б. Л. Петрашкевіч]] * [[М. М. Пруднікава]] * [[В. Л. Прэйс]] * [[М. Р. Разоўскі]] * [[А. Н. Салоха]] * [[Васіль Андрэевіч Самцэвіч|В. А. Самцэвіч]] * [[І. Л. Сасіновіч]] * [[Г. К. Севярнёва]] * [[Я. У. Семяноўская]] * [[H. І. Слайчэўская]] * [[М. Ф. Старычонак]] * [[М. М. Сяргеенка]] * [[Я. А. Федчанка]] * [[А. А. Чаркас]] * [[А. Б. Чарноў]] * [[П. Л. Чуліцкі]] * [[І. П. Шаплыка]] * [[Н. В. Шыдлоўская]] * [[А. А. Яўнас]] * [[Е. С. Яўсеева]] == 1946 == * [[Ф. С. Голуб]] == 1947 == * [[Я. Г. Лбросава]] * [[В. С. Бандарчык]] * [[М. С. Баразнёнак]] * [[Раіса Рыгораўна Барам|Р. Р. Барам]]<ref>[https://rg.ru/2005/03/17/alferov.html Главы из книги Жореса Алферова в «Союзе»]</ref> * [[Л. М. Белавусава]] * [[Г. Р. Блаў]] * [[А. М. Былінская]] * [[Л. А. Васілевіч]] * [[Дз. Л. Вінаградаў]] * [[ІЛ. Гальчук]] * [[М. П. Гапановіч]] * [[Васіль Савіч Гарбацэвіч|В. С. Гарбацэвіч]] * [[М. Б. Голуб]] * [[Р. М. Гуткоўскі]] * [[М. Р. Дамарацкі]] * [[А. Я. Дарашэвіч]] * [[В. А. Дашук]] * [[І. Л. Дзешчыц]] * [[С. С. Дзіковіч]] * [[П. І. Дубінін]] * [[Н. Я. Жыльчык]] * [[А. І. Ігнацьева]] * [[С. А. Казак-Цяста]] * [[Елізавета Мікалаеўна Казлоўская|Л. М. Казлоўская]] * [[А. Л. Калістратава]] * [[Л. С. Карась]] * [[Г. М. Кац]] * [[А. Н. Котаў]] * [[Г. К. Кузняцоў]] * [[Е. В. Дазарэтава]] * [[H. М. Дапушанская]] * [[П. М. Депяшынскі]] * [[М. І. Добан]] * [[П. С. Дубяка]] * [[А. І. Дьвова]] * [[Г. Ф. Дявонава]] * [[А. Я. Мажэйка]] * [[І. А. Пісарчык]] * [[Е. С. Прэйс]] * [[Я. М. Разумоўская]] * [[Т. Ф. Сапелкіна]] * [[І. Л. Скрынікава]] * [[А. Н. Стахоўскі]] * [[Таццяна Піліпаўна Сцяшковіч|Т. П. Сцяшковіч]] * [[П. П. Фядотаў]] * [[Г. У. Хадоска]] * [[А. Г. Цыкуноў]] * [[З. А. Чарнагорцава]] * [[М. Ц. Шабураў]] * [[С. Ф. Шаснеўская]] * [[А. Л. Шаўко]] * [[П. П. Шымановіч]] * [[М. К. Яновіч]] * [[Г. Л. Ярмусік]] == 1949 == * [[М. М. Азараў]] * [[Т. І. Лзёрнікава]] * [[У. К. Азёрнікаў]] * [[Л. Г. Ллександровіч]] * [[Я. В. Андрэева]] * [[К. А. Лрлова]] * [[В. П. Лрлоў]] * [[Д. Д. Арцямюк]] * [[Я. М. Баранава]] * [[А. П. Балтрушэвіч]] * [[В. І. Бальшова]] * [[Г. М. Буланчыкава]] * [[І. Р. Вадэйка]] * [[Ю. В. Валавікова]] * [[Г. Л. Варановіч]] * [[В. П. Васілеўская]] * [[Л. Я. Васільеў]] * [[К. М. Весяліцкая]] * [[К. М. Вярыга]] * [[Л. А. Вяткіна]] * [[З. І. Дарашэвіч-Дынкіна]] * [[І. І. Жардзецкі]] * [[П. І. Забелін]] * [[К. М. Захар’яш]] * [[М. Л. Казлоўская]] * [[А. П. Калецкі]] * [[Д. К. Карага]] * [[В. І. Кацямірава]] * [[І. І. Кмеша]] * [[Л. Т. Кур’ян]] * [[Я. Д. Кушнер]] * [[Г. М. Дабузноў]] * [[С. М. Латушка]] * [[Я. Г. Лахноца]] * [[М. І. Деанёнак]] * [[К. С. Дучкоў]] * [[Ф. Я. Лысянкоў]] * [[М. І. Малкова]] * [[К. І. Мілановіч]] * [[К. Р. Нікалаева]] * [[І. В. Папко]] * [[Ф. І. Раманюк]] * [[A. Ф. Рымараў]] * [[С. Л. Сацэвіч]] * [[К. Дз. Севасцьянава]] * [[В. І. Смірнова]] * [[М. С. Стральчэнка]] * [[Я. І. Фанкевіч]] * [[М. І. Федчанка]] * [[Т. А. Хальпукова]] * [[М. Ф. Хальпукоў]] * [[І. Ф. Шаланкевіч]] * [[В. У. Шкарубская]] * [[І. А. Шмуляўцаў]] * [[К. П. Шчаглавітава]] * [[М. Я. Якушэвіч]] == 1950 == * [[А. Дз. Базыка]] * [[В. Я. Высоцкая]] * [[П. Дз. Гагарын]] * [[В. Л. Гусарэвіч]] * [[З. С. Жгун]] * [[З. І. Закржэўская]] * [[П. А. Клімковіч]] * [[Т. А. Красоўская]] * [[Н. Л. Крыўцова]] * [[А. Ц. Навіцкая]] * [[І. П. Новікаў]] * [[В. П. Пучкоўская]] * [[Дз. С. Раздзёраў]] * [[Л. Л. Ржавускі]] * [[Л. М. Саламаха]] * [[А. П. Травулька]] * [[Я. М. Тэпо]] * [[М. Ф. Целяшоў]] * [[Р. В. Шакун]] == 1953 == * [[B. С. Багдановіч]] * [[М. К. Беразоўскі]] * [[Н. В. Міхалковіч]] * [[М. Л. Раман]] * [[У. М. Самусік]] * [[Г. Г. Субоціна]] == 1954 == * [[Ф. ЛАзарава]] * [[І. Ф. Лфанасенка]] * [[Г. В. Вайткевіч]] * [[З. С. Гуло]] * [[М. Ф. Гусак]] * [[В. Б. Іванчыкава]] * [[М. І. ГІяшкоўская]] * [[У. П. Раздзялоўскі]] * [[Ф. С. Скеп’ян]] * [[Н. М. Талехцсая]] * [[Ф. Н. Чаўновік]] == 1955 == * [[Т. І. Аўчыннікава]] * [[С. Дз. Белы]] * [[Я. П. Бярэзіна]] * [[В. Л. Варончанка]] * [[Ізраіль Рыгоравіч Герман|І. Р. Герман]] * [[В. В. Гурыновіч]] * [[Я. М. Дабратворская]] * [[Н. Я. Дарасевіч]] * [[А. Дз. Ермакова]] * [[З. П. Калашнікава]] * [[С. Дз. Кітовіч]] * [[М. П. Красоўская]] * [[П. П. Куяўскі]] * [[Дз. Ц. Лу-шчаеў]] * [[М. Г. Мазінг]] * [[М. Ф. Марчанка]] * [[Р. Ш. Мендзелева]] * [[Н. І. Міцкевіч]] * [[Г. Р. Новікаў]] * [[А. А. Папоў]] * [[В. І. Савідкая]] * [[М. Г. Сачнёва]] * [[У. С. Сліж]] * [[А. С. Смаршкова]] * [[Анатоль Мікалаевіч Тычына|А. М. Тычына]] * [[П. У. Хадоска]] * [[М. Р. Чарнышова]] * [[Н. А. Шамоўская]] * [[С. М. Шарабайка]] == 1956 == * [[В. Л. Градзенчык]] * [[А. М. Дудар]] * [[Р. І. Жыглевіч]] * [[Р. Л. Зылькоў]] * [[К. А. Каліна]] * [[Н. С. Пятроўская]] * [[М. У. Салоха]] * [[Н. І. Сінская]] == 1957 == * [[У. Ц. Альфер]] * [[В. Ф. Альшэўская]] * [[С. С. Лрлоўская]] * [[М. М. Арэхаў]] * [[М. М. Астраховіч]] * [[В. В. Багданенка]] * [[Т. А. Балтрукевіч]] * [[Дз. Ц. Басько]] * [[Д. В. Бекарэвіч]] * [[С. Г. Беланожка]] * [[А. К. Белашова]] * [[Н. Р. Бельская]] * [[І. Н. Булойчык]] * [[Ф. С. Бусел]] * [[Н. Л. Быкоўская]] * [[В. У. Бяляева]] * [[H. Д. Бярозкін]] * [[Л. І. І. Ванькевіч]] * [[Я. Н. Варонін]] * [[Дз. Я. Верам’юк]] * [[С. Л. Вестэрман]] * [[Я. І. Вігура]] * [[З. Л. Вінаградава]] * [[Г. А. Вішнеўская]] * [[К. В. Волкава]] * [[Л. С. Гайдаш]] * [[І. А. Грабцэвіч]] * [[А. А. Гуцько]] * [[Ю. Э. Дабражынецкая]] * [[К. С. Дабрынская]] * [[А. Я. Джэжорэ]] * [[І. К. Дзіковіч]] * [[А. І. Дробыш]] * [[A. С. Елісеенка]] * [[А. Ф. Ерафееў]] * [[Л. В. Ждановіч]] * [[А. В. Жукава]] * [[Е. Ф. Жыгач]] * [[B. П. Зайцава]] * [[Г. В. Зайцава]] * [[А. І. Зайцаў]] * [[H. К. Захарава]] * [[В. Л. Захарошка]] * [[В. М. Зелянькевіч]] * [[Л. Ф. Знаменская]] * [[Дз. П. Івашка]] * [[Я. Н. Івашкова]] * [[К. Дз. Ігнацьеў]] * [[Г. М. Ісаева]] * [[Н. І. Ішчанка]] * [[М. А. Кавалёва]] * [[І. М. Казак]] * [[А. Р. Каласоўская]] * [[Дз. Л. Карлоўскі]] * [[В. А. Карпінская]] * [[В. І. Касабуцкая]] * [[Л. Ф. Качан]] * [[В. Л. Кашыцкі]] * [[І. Дз. Кірэй]] * [[Г. П. Клейнава]] * [[А. Ш. Клябанаў]] * [[Ю. А. Краснова]] * [[С. П. Кузьма]] * [[К. Х. Куэьміцкая]] * [[П. П. Кучаравенкаў]] * [[М. П. Ладэс]] * [[В. Р. Лапіцкі]] * [[Ю. Л. Лявоненка]] * [[К. Ф. Лявонцьева]] * [[Н. У. Ліпская]] * [[Я. П. Лосева]] * [[А. Р. Лукіна]] * [[К. С. Лукоўнікава]] * [[А. Л. Ляшкевіч]] * [[П. Р. Мазалаў]] * [[В. П. Мароцкая]] * [[Л. Ф. Мацкевіч]] * [[А. М. Меркуль]] * [[М. В. Мілава]] * [[М. П. Молчан]] * [[Т. І. Мурашка]] * [[М. М. Мядзведзева]] * [[Н. М. Мялкоўская]] * [[М. І. Нікіценка]] * [[С. С. Нікіціна]] * [[В. Я. Новікава]] * [[К. Л. Новікава]] * [[С. Р. Новікаў]] * [[Л. М. Падбярэзная]] * [[Н. В. Падікарповіч]] * [[І. І. Праліска]] * [[Н. У. Пратасевіч]] * [[В. Л. Прачук]] * [[Г. В. Пушіікава]] * [[П. А. Пцічкіна]] * [[М. І. Пяткевіч]] * [[Н. Л. Рабчанка]] * [[З. В. Размыслова]] * [[З. І. Раманенка]] * [[Р. К. Рамановіч]] * [[Сяргей Фёдаравіч Рубанаў|С. Ф. Рубанаў]] * [[Г. Л. Рудза]] * [[М. А. Рудкоўская]] * [[Л. Л. Ружанцава]] * [[Е. І. Садкоўскі]] * [[А. П. Саковіч]] * [[В. І. Сераггіна]] * [[Н. І. Случаноўская]] * [[Ю. В. Смаршкова]] * [[Г. К. Сталовіч]] * [[А. М. Субоціна]] * [[В. Т. Сцепаненка]] * [[К. П. Сцяпанава]] * [[А. І. Сычова]] * [[Л. А. Сяргейчык]] * [[П. В. Тур]] * [[П. Р. Тышкевіч]] * [[Н. Я. Уласава]] * [[У. П. Фомчанка]] * [[М. Е. Францішаў]] * [[У. В. Фурсаў]] * [[М. Л. Хадасевіч]] * [[Л. І. Хвалько]] * [[К. П. Цітавец]] * [[Н. В. Чарненкава]] * [[Н. Н. Шарай]] * [[М. П. Шаўчук]] * [[Н. М. Шляпіна]] * [[Г. С. Шумейка]] * [[М. Н. Шчэрбава]] * [[А. С. Якубчык]] == 1958 == * [[В. П. Александроўская]] * [[К. М. Астахава]] * [[А. Г. Атрошчанка]] * [[І. Ф. Бабковіч]] * [[Е. Е. Бабыр]] * [[А. В. Багамазава]] * [[Т. Л. Балабаеў]] * [[Д. Б. Баршчоўская]] * [[М. С. Бахаўчук]] * [[Н. С. Бейзарава]] * [[Г. Ц. Гардзей]] * [[В. Р. Дубровіна]] * [[К. С. Кавалёнак]] * [[Н. Е. Кацько]] * [[М. М. Крукоўская]] * [[Ф. К. Лагацкая]] * [[Л. М. Нікалаева]] * [[Г. І. Рэут]] * [[К. Ц. Садоўская]] * [[Р. В. Сазоненка]] * [[Н. Я. Саковіч]] * [[А. Ц. Сарокіна]] * [[А. Ф. Сасноўскі]] * [[А. І. Страпчанка]] * [[В. Л. Філютовіч]] * [[К. Л. Шабека]] == 1959 == * [[Н. А. Арол]] * [[М. Е. Арцем’ева]] * [[У. І. Баран]] * [[І. В. Барсукоў]] * [[В. І. Берзін]] * [[К. С. Бялова]] * [[І. К. Галіноўскі]] * [[Л. П. Гарбацкая]] * [[Н. Л. Гарнакова]] * [[Л. В. Гітковіч]] * [[У. Дз. Грышановіч]] * [[М. П. Дарафеенка]] * [[М. Ф. Драбушэвіч]] * [[М. П. Дылёнак]] * [[І. І. Запрудскі]] * [[А. І. Зяновіч]] * [[М. У. Івашын]] * [[П. С. Кісялёў]] * [[С. Л. Крэмез]] * [[Л. І. Лешына]] * [[К. С. Несцяровіч]] * [[М. С. Няронскі]] * [[З. М. Пакроўская]] * [[А. Л. Парабковіч]] * [[Дз. С. Прыхожы]] * [[ЯЛ. Ржавуская]] * [[К. Л. Старынская]] * [[Л. А. Талкачова]] * [[Ф. Я. Таран]] * [[М. Я. Францэвіч]] * [[І. Н. Храмцоў]] * [[М. Г. Цыбульская]] * [[М. А. Цымановіч]] * [[К. А. Шкляроўская]] * [[М. В. Шляхота]] * [[Т. А. Шпакоўская]] * [[Г. А. Шчэмелеў]] == 1960 == * [[В. І. Адамовіч]] * [[Я. Ф. Анціпенка]] * [[Л. А. Асташкевіч]] * [[М. М. Аўчыннікава]] * [[H. Л. Бабкова]] * [[М. П. Багамазава]] * [[Н. П. Бальшакова]] * [[Ф. М. Батурэвіч]] * [[Б. Л. Белкіна]] * [[М. І. Беціна]] * [[Е. В. Брусава]] * [[В. І. Буры]] * [[І. Д. Буяк]] * [[І. У. Бяляўскі]] * [[Н. У. Валькова]] * [[А. С. Васілеўская]] * [[В. М. Васільева]] * [[Ф. І. Велічкевіч]] * [[Н. Л. Вільтоўская]] * [[Т. С. Віткіна]] * [[Г. В. Волкава]] * [[Х. Я. Генкіна]] * [[В. І. Гіргель]] * [[Т. П. Гладкая]] * [[М. С. Грушэвіч]] * [[Н. В. Грыбко]] * [[М. Л. Грынкевіч]] * [[С. П. Гурын]] * [[С. П. Гурыновіч]] * [[Ф. М. Гуткоўскі]] * [[Е. П. Дайнека]] * [[М. І. Додалева]] * [[А. П. Драчьшоўская]] * [[Г. П. Жук]] * [[В. Л. Жукоўская]] * [[В. В. Замыка]] * [[Я. І. Злотнік]] * [[А. А. Зюзіна]] * [[М. Я. Іванчыкава]] * [[Д. А. Казлоўская]] * [[М. І. Каэлоўская]] * [[Н. К. Калантаева]] * [[К. І. Кандратовіч]] * [[А. П. Каралёў]] * [[Г. І. Карпюк]] * [[Н. І. Кевіш]] * [[Я. А. Кернажыцкая]] * [[В. І. Кляўз]] * [[А. А. Корбут]] * [[К. А. Корзун]] * [[А. Л. Крэз]] * [[Н. С. Кузняцова]] * [[Л. М. Кузняцоў]] * [[А. К. Кулініч]] * [[A. М. Куляшова]] * [[З. П. Лапата]] * [[М. І. Ліхач]] * [[М. Г. І. Лучына]] * [[В. І. Лысакова]] * [[П. М. Лычкоўскі]] * [[М. А. Любанская]] * [[Н. А. Мажэйка]] * [[А. А. Майсейкава]] * [[П. І. Малаток]] * [[Г. К. Мальцава]] * [[С. В. Масько]] * [[В. І. Матросава]] * [[Г. І. Мацвеенка]] * [[М. П. Машкоўская]] * [[B. І. Мельнікава]] * [[Н. Н. Моніч]] * [[В. Ц. Мядзведская]] * [[Т. М. Назарава]] * [[М. У. Назарэнка]] * [[Г. І. Назіна]] * [[Е. М. Небрадоўская]] * [[Э. М. Некрашэвіч]] * [[В. Б. Нікольская]] * [[М. П. Ніценка]] * [[В. Я. Озераў]] * [[М. Г. Осіпава]] * [[А. Ф. Палішына]] * [[І. Ф. Палтарацкі]] * [[А. П. Панамарова]] * [[Л. Дз. Папова]] * [[Л. Ф. Парфёнава]] * [[А. В. Паўлава]] * [[Л. Я. Паўлюшчанка]] * [[А. І. Перагуд]] * [[М. В. Полаў]] * [[Я. В. Попала]] * [[М. П. Пусоўскі]] * [[А. У. Пятровіч]] * [[Г. К. Пятровіч]] * [[Н. С. Пятрэня]] * [[В. Я. Раманоўская]] * [[К. Ф. Рамашкова]] * [[А. І. Рачок]] * [[B. М. Рудая]] * [[А. В. Рыбская]] * [[А. І. Садоўская]] * [[Л. Г. Сакалова]] * [[В. А. Саўчанка]] * [[В. М. Семчанка]] * [[К. П. Славецкая]] * [[Н. Дз. Станкевіч]] * [[Г. Р. Ставер]] * [[В. В. Суша]] * [[С. Я. Сычоўская]] * [[C. І. Сяргееў]] * [[Х. Д. Тайманава]] * [[К. М. Туцкі]] * [[Л. П. Урагова]] * [[Ф. М. Уронская]] * [[П. М. Усцінаў]] * [[В. М. Храмовіч]] * [[В. А. Чувасава]] * [[М. Я. Шавельдзіна]] * [[Л. Е. Шаўлоўская]] * [[А. А. Шафарэнка]] * [[С. Д. Шмакава]] * [[Л. М. Шыкіравая]] * [[З. Г. Шынгель]] * [[Г. С. Шыянок]] * [[Э. А. Юшкевіч]] * [[М. В. Ядроўская]] * [[Н. І. Язерская]] * [[Я. Н. Ярмоленка]] * [[В. С. Ярэміна]] == 1961 == * [[І. С. Салдаценкаў]] * [[Л. І. Чыстоўскі]] == 1963 == * [[П. Л. Аленскі]] * [[Я. Ф. Анціпенка]] * [[Г. С. Апянчук]] * [[Л. Ю. Бань]] * [[Р. Р. Барысава]] * [[К. Л. Башаркіна]] * [[Ю. Н. Борда]] * [[А. А. Булат]] * [[К. Ц. Бялова]] * [[Я. А. Бярэзіна]] * [[С. М. Валодзін]] * [[І. М. Вашчылін]] * [[Н. Я. Ганчарова]] * [[К. П. Гарбялёва]] * [[М. Т. Глушнева]] * [[Г. А. Громава]] * [[В. А. Гудзень]] * [[М. М. Дудкіна]] * [[І. А. Ерафеенка]] * [[Р. І. Еўдакімчык]] * [[Г. А. Зарыцкевіч]] * [[Л. І. Зімацкая]] * [[К. С. Зінькевіч]] * [[Я. В. Зяблікава]] * [[В. Р. Іванова]] * [[В. К. Івашкевіч]] * [[В. В. Ізмайлаў]] * [[М. П. Ільінец]] * [[П. Ф. Ільюкевіч]] * [[В. І. Камандзенка]] * [[Г. П. Касякова]] * [[Ф. У. Кец]] * [[М. К. Князева]] * [[М. Б. Коласава]] * [[І. Ф. Крук]] * [[У. І. Кудзеліч]] * [[А. С. Кудраўцава]] * [[В. І. Кулікоўская]] * [[Р. Ц. Куляшова]] * [[М. М. Курловіч]] * [[М. А. Лісава]] * [[Н. Г. Літвінава]] * [[М. Ф. Лосеў]] * [[Н. І. Лысенка]] * [[Л. У. Ляшкевіч]] * [[Я. І. Маеўская]] * [[Ц. М. Меднік]] * [[А. І. Мілеўскі]] * [[А. Н. Мінкова]] * [[В. С. Мірановіч]] * [[А. А. Міткевіч]] * [[А. В. Міхайлава]] * [[І. М. Мурзаў]] * [[Н. Я. Набярэжнева]] * [[П. Н. Несцярэнка]] * [[В. Я. Пагужэльская]] * [[М. І. Пасюцін]] * [[Н. С. Пашэвіч]] * [[К. Ф. Пшонка]] * [[І. М. Пярэдня]] * [[А. І. Рамашова]] * [[А. Я. Рашэцька]] * [[І. С. Русаковіч]] * [[Н. Б. Савельева]] * [[М. В. Савічава]] * [[П. М. Свірка]] * [[М. М. Седранок]] * [[В. Дз. Семачкін]] * [[A. Р. Семяненя]] * [[Т. М. Сінельнікава]] * [[Л. П. Слепакурава]] * [[Н. Ф. Смірнова]] * [[М. А. Сталяроў]] * [[М. С. Старава]] * [[З. І. Студнева]] * [[Е. М. Сцепаненка]] * [[А. К. Тарайкоўская]] * [[Ф. В. Фёдараў]] * [[Н. Я. Цікунова]] * [[А. С. Чабан]] * [[B. Я. Чаранок]] * [[Н. І. Чэчыкава]] * [[Н. Л. Шаўрукова]] * [[Л. А. Штукар]] * [[Н. А. Шумілоўская]] * [[М. Ф. Шупейка]] * [[Р. І. Элькінд]] * [[М. Р. Юдава]] * [[Л. І. Язвінская]] == 1964 == * [[Н. Е. Агароднікава]] * [[А. С. Адамчык]] * [[М. Я. Аляшкевіч]] * [[Н. Я. Андрэева]] * [[В. Л. Андрэйчыкава]] * [[М. М. Арарэй]] * [[А. З. Арэшка]] * [[М. І. Базылёва]] * [[Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч|М. К. Балвановіч]] * [[Н. А. Банцырава]] * [[М. М. Бардовіч]] * [[З. А. Баўбель]] * [[М. М. Бачыла]] * [[С. А. Белік]] * [[М. Я. Белянкоў]] * [[М. Б. Біскін]] * [[З. З. Бондарава]] * [[В. І. Брэцкая]] * [[Г. А. Букрэеў]] * [[Л. М. Быстрэнка]] * [[М. У. Бяспалава]] * [[М. І. Валасевіч]] * [[М. І. Варанько]] * [[Л. Я. Васільева]] * [[В. К. Вернікоўская]] * [[І. Л. Гайманаў]] * [[В. П. Галавашына]] * [[В. С. Ганчарова]] * [[М. П. Гаранін]] * [[М. К. Гарбаценка]] * [[В. В. Гарбачова]] * [[Г. І. Генералава]] * [[Н. І. Грашнова]] * [[В. Ф. Грашчанка]] * [[Н. П. Гусінцава]] * [[К. П. Давідчык]] * [[Л. Дз. Дамарацкая]] * [[М. С. Данілевіч]] * [[Міхаіл Апанасавіч Дзмітрыеў|М. А. Дзмітрыеў]] * [[Н. А. Еўдачэнка]] * [[І. В. Жук]] * [[З. Г. Жукоўская]] * [[К. П. Жураўкова]] * [[Л. І. Жыліна]] * [[М. М. Зарэцкі]] * [[Л. П. Звонава]] * [[С. М. Зубоўскі]] * [[Н. Дз. Зуева]] * [[Н. К. Зязюліна]] * [[М. Ф. Ільюшэнка]] * [[М. А. Кавальчук]] * [[Р. П. Казімірава]] * [[Г. Е. Каэлова]] * [[В. І. Каленік]] * [[С. І. Калугіна]] * [[Л. Ф. Камароўскі]] * [[В. А. Кандрацьеў]] * [[Н. Ф. Капіч]] * [[М. Л. Картузаў]] * [[В. С. Карцель]] * [[Т. І. Касцюкевіч]] * [[А. С. Кецко]] * [[Г. А. Кір’янава]] * [[В. Е. Клімовіч]] * [[В. Дз. Кляменценка]] * [[Т. Ф. Корж]] * [[Ф. Л. Крайнік]] * [[А. М. Красціна]] * [[М. М. Кудраўцава]] * [[В. І. І. Кукуруза]] * [[Г. І. Кунцэвіч]] * [[Г. А. Лабанок]] * [[Т. П. Дазарава]] * [[Л. І. Дайко]] * [[А. Т. Дебедзева]] * [[Н. М. Лебедзева]] * [[І. І. Луцаеў]] * [[Л. М. Дюбімцава]] * [[М. Ц. Макаева]] * [[Л. П. Малахава]] * [[В. Ф. Малышава]] * [[М. М. Манышаў]] * [[М. М. Марцінкевіч]] * [[М. М. Маторына]] * [[С. К. Мірановіч]] * [[A. Р. Міхалёнак]] * [[С. І. Мялешка]] * [[В. У. Навуменка]] * [[Н. А. Навуменка]] * [[А. М. Несцярук]] * [[B. М. Нікалаеня]] * [[В. І. Нікіфаровіч]] * [[Е. Дз. Новік]] * [[З. Н. Носава]] * [[В. Д. Някрасаў]] * [[М. М. Няпраўскі]] * [[В. Е. Паўлава]] * [[К. П. Паўлава]] * [[Л. Я. Паўлава]] * [[З. П. Петрачкоў]] * [[Г. А. Платонава]] * [[І. Ф. Пратасевіч]] * [[А. С. Пушкін]] * [[Т. В. Пушная]] * [[В. К. Раждзественская]] * [[В. В. Ражкова]] * [[Л. Ф. Разгуляева]] * [[В. І. Расінскі]] * [[В. І. Рузава]] * [[М. С. Рынкевіч]] * [[B. В. Рэгель]] * [[У. В. Савельеў]] * [[Р. М. Савіцкі]] * [[Р. У. Салаўёва]] * [[Р. І. Салдаценка]] * [[С. Д. Самушчаў]] * [[В. Ф. Самцэвіч]] * [[М. Р. Семяненя]] * [[C. Ф. Серапін]] * [[М. М. Сівакова]] * [[Т. Р. Сідарчук]] * [[А. М. Скавароднік]] * [[С. Т. Смялоўская]] * [[H. Дз. Сокалава]] * [[Н. М. Сокалава]] * [[Н. А. Сосна]] * [[К. І. Стаброўская]] * [[Г. С. Стукалава]] * [[Л. Р. Суворава]] * [[М. М. Супічэнка]] * [[В. У. Сухавей]] * [[А. Я. Сцефаненка]] * [[М. М. Сянкевіч]] * [[М. І. Талейка]] * [[М. С. Талочка]] * [[Н. С. Талстая]] * [[І. Р. Тупіцын]] * [[Д. П. Уласава]] * [[Р. І. Ушакова]] * [[П. І. Фядоценка]] * [[Г. П. Хадкевіч]] * [[В. М. Хіль]] * [[В. Р. Цабкала]] * [[Н. М. Цітарэнка]] * [[Н. Е. Ціханава]] * [[В. А. Чанцава]] * [[A. М. Чарнякоў]] * [[Б. Я. Чорнабародава]] * [[В. Г. Чысцякова]] * [[С. Г. І. Чэчка]] * [[М. М. Шайкоўскі]] * [[А. І. Шкурдзюк]] * [[Л. Я. Шляхціна]] * [[К. А. Шот-Чатовіч]] * [[Б. Б. Шумейка]] * [[К. Т. Шынкевіч]] * [[Н. А. Юркавец]] * [[В. А. Якушава]] == 1965 == * [[Н. М. Агалец]] * [[Д. К. Анісімава]] * [[B. У. Антановіч]] * [[В. І. Архіпаў]] * [[М. І. Аўраменка]] * [[Ганна Іванаўна Бабарыкіна|Г. І. Бабарыкіна]] * [[Ф. У. Багдановіч]] * [[A. М. Балаболіна]] * [[В. М. Баліна]] * [[Е. І. Банчук]] * [[Н. Н. Барысава]] * [[А. М. Барысенка]] * [[І. Д. Бельская]] * [[І. А. Беразінская]] * [[Д. Ц. Бірулёў]] * [[Н. Н. Бірыч]] * [[Я. В. Бродскі]] * [[В. Р. Бязмозгая]] * [[П. Ф. Бяляк]] * [[М. В. Бярэзіна]] * [[B. І. Вайцянкова]] * [[А. Ф. Валюкевіч]] * [[Н. Н. Вараб’ёва]] * [[Н. А. Верамейчык]] * [[Е. І. Вішнеўская]] * [[К. І. Воранава]] * [[Г. А. Вырадаў]] * [[A. В. Галкіна]] * [[У. А. Гардусенка]] * [[П. М. Гарэлінкаў]] * [[К. І. Геаргберыдзе]] * [[Р. С. Гінзбург]] * [[У. А. Глінскі]] * [[В. М. Гсшубеў]] * [[К. Л. Грабайла]] * [[Л. Ф. Грынчук]] * [[Ц. А. Грычанок]] * [[А. Ф. Гудоўская]] * [[А. С. Гулевіч]] * [[І. Ф. Гуркоў]] * [[І. С. Данілаў]] * [[П. А. Данюк]] * [[Е. С. Дзенісюк]] * [[Я. П. Дзіканава]] * [[Вікенцій Дзмітрыевіч Дзмітрыеў|В. Д. Дзмітрыеў]] * [[Х. А. Драбкіна]] * [[Г. І. Жураўская]] * [[М. І. Забродзіна]] * [[Н. К. Залужная]] * [[І. І. Захарэнка]] * [[Я. А. Зінкевіч]] * [[Е. Д. Іваніцкая]] * [[Г. І. Іваноўская]] * [[Б. В. Іванюк]] * [[Т. С. Ігнаценка]] * [[Г. С. Кавалёва]] * [[У. А. Казакевіч]] * [[Арыядна Іванаўна Казей|А. І. Казей]] * [[І. С. Казлоў]] * [[Л. С. Казлоў]] * [[М. А. Кайрыш]] * [[C. В. Калачык]] * [[А. С. Калеснікава]] * [[М. М. Калістратаў]] * [[М. М. Калкоўскі]] * [[А. В. Качкоў]] * [[К. М. Кіявіцкая]] * [[С. П. Класоўская]] * [[B. Р. Ключынская]] * [[Я. В. Кляноўская]] * [[Т. М. Краўцова]] * [[А. А. Круцько]] * [[С. І. Ксянзоў]] * [[В. В. Кузьмін]] * [[М. І. Кузьміна]] * [[Н. Б. Куляшова]] * [[Т. М. Курдо]] * [[М. І. Курловіч]] * [[Л. А. Кустова]] * [[М. П. Куцапалава]] * [[Т. А. Лазарава]] * [[М. Я. Лазук]] * [[В. Ф. Ларыёнава]] * [[К. С. Лісоўская]] * [[П. Г. Ліхачоў]] * [[Н. М. Лугавая]] * [[Р. М. Лук’янчык]] * [[А. А. Мазанік]] * [[Г. А. Майсеева]] * [[Я. П. Малюгіна]] * [[В. П. Маркаў]] * [[А. А. Мароз]] * [[Л. А. Мартыненка]] * [[І. Ф. Марціновіч]] * [[В. І. Маціеўская]] * [[Г. С. Мельнік]] * [[К. І. Мельнікава]] * [[Н. Х. Міхальчук]] * [[З. У. Мурашка]] * [[М. В. Мурашка]] * [[Г. І. Мусакоў]] * [[Е. С. Мядзведзева]] * [[А. І. Мякішкова]] * [[В. С. Мяцеліца]] * [[К. Ф. Мяшкоўская]] * [[А. П. Некрашэвіч]] * [[М. Д. Некрашэвіч]] * [[А. А. Нікіфарава]] * [[Л. Дз. Ніціеўская]] * [[Н. С. Новікава]] * [[М. С. Орсіч]] * [[П. Я. Паграбной]] * [[С. С. Палейка]] * [[В. І. Палянскоў]] * [[М. А. Панцыраў]] * [[Уладзімір Аляксеевіч Парахневіч|У. А. Парахневіч]] * [[А. І. Пасько]] * [[Г. П. Перапёлава]] * [[М. Ф. Петрыкевіч]] * [[А. І. Прадзедава]] * [[Е. М. Прохарава]] * [[В. Р. Прохарык]] * [[Я. І. Пушкарова]] * [[А. І. Ржэўская]] * [[М. Р. Рыбак]] * [[М. Ц. Рыжанкова]] * [[В. С. Рымдзёнак]] * [[Ф. С. Савік]] * [[А. М. Савошчык]] * [[Р. Ф. Самойлаў]] * [[Г. Ф. Сініцына]] * [[А. Ф. Сіранькоў]] * [[Л. І. Сіткевіч]] * [[Б. Ф. Сіўко]] * [[Г. А. Смірнова]] * [[Г. А. Сташэўская]] * [[М. Д. Сукачова]] * [[Л. П. Сухадольская]] * [[І. І. Н. Сянкевіч]] * [[А. Ф. Трафімаў]] * [[М. У. Трыпуцін]] * [[К. С. Тышкевіч]] * [[Ф. М. Ус]] * [[Б. Д. Фалкіна]] * [[Р. Ц. Фугіна]] * [[К. А. Харкевіч]] * [[А. К. Цабкала]] * [[У. Ц. Цабо]] * [[І. Я. Цімашкоў]] * [[З. І. Чарапкоў]] * [[І. Н. Чаркасава]] * [[М. М. Шабурава]] * [[Л. М. Шапіра]] * [[Г. П. Шарай]] * [[А. А. Шаўчук]] * [[І. К. Шашэнька]] * [[А. П. Шнейдэр]] * [[Н. П. Шэмет]] * [[А. А. Эмінава]] * [[Г. М. Юхнавец]] * [[А. М. Якаўлева]] * [[С. С. Якаўлеў]] * [[К. В. Якімовіч]] * [[М. І. Якімюк]] * [[Я. Дз. Янчанка]] * [[В. Ф. Ясінская]] * [[Я. Ф. Ясноўскі]] * [[А. П. Яфрэменка]] == 1966 == * [[А. А. Абрамовіч]] * [[А. Р. Адзінец]] * [[Дз. С. Акімава]] * [[Р. П. Акуліч]] * [[В. П. Аленькава]] * [[В. А. Алешын]] * [[Л. Г. Анжыеўская]] * [[І. А. Апанасевіч]] * [[М. Р. Арлова]] * [[Ф. Ф. Аскерка]] * [[A. В. Асмалоўскі]] * [[У. Т. Аўсеенкаў]] * [[Л. Ф. Афанасьева]] * [[М. І. Ачкін]] * [[А. Т. Бабкоў]] * [[B. М. Балашова]] * [[А. С. Бандарэнка]] * [[В. І. Бараноўскі]] * [[В. С. Барысава]] * [[В. І. Барысавец]] * [[Т. Р. Белякова]] * [[Б. Х. Берлін]] * [[П. А. Берташ]] * [[A. Р. Будзіловіч]] * [[З. С. Буракова]] * [[Н. І. Быкава]] * [[А. В. Валчок]] * [[Н. К. Валчок]] * [[В. Э. Варатынская]] * [[В. І. Васілеўская]] * [[І. Р. Васільева]] * [[Б. Т. Васкавец]] * [[А. М. Віннічак]] * [[В. І. Воранава]] * [[Віктар Іванавіч Вярсоцкі|В. І. Вярсоцкі]] * [[А. П. Гавароўская]] * [[Э. А. Гакава]] * [[З. С. Галаніна]] * [[А. М. Галкін]] * [[К. В. Гарбачова]] * [[І. С. Гаруноў]] * [[Н. К. Гаўрыкава]] * [[П. С. Гершан]] * [[Г. А. Глуздакова]] * [[Б. С. Грачыха]] * [[М. С. Грынцэвіч]] * [[Г. І. Грышына]] * [[М. П. Гулевіч]] * [[Мікалай Мікалаевіч Гуль|М. М. Гуль]] * [[С. Р. Гушча]] * [[У. Ф. Далжанкоў]] * [[М. Г. Даманцэвіч]] * [[Э. М. Дамінікевіч]] * [[Е. Г. Дарафеева]] * [[У. А. Дарашук]] * [[Ю. І. Джасава]] * [[Я. П. Дземідовіч]] * [[П. Ц. Дзівакоў]] * [[К. В. Дзмітрыева]] * [[А. М. Дзмітрыеў]] * [[Э. М. Дзягілава]] * [[А. А. Дзядзюля]] * [[Ц. Ф. Дзянісаў]] * [[В. П. Драздоўская]] * [[K. І. Дунец]] * [[Д. В. Ерамеева]] * [[Л. Р. Ерафеева]] * [[B. І. Жадзейка]] * [[В. Ю. Жалкоўскі]] * [[В. І. Жарская]] * [[В. А. Жорава]] * [[М. І. Жураўская]] * [[B. Г. Жываглод]] * [[Н. І. Жыгмунт]] * [[Г. С. Забалотная]] * [[Н. М. Зантовіч]] * [[В. М. Зікунова]] * [[A. B. Зубец]] * [[Н. Т. Зуева]] * [[В. Я. Ігнатовіч]] * [[H. А. Ігнатовіч]] * [[Т. А. Ільінская]] * [[М. М. Іоначкіна]] * [[В. Н. Ісаевіч]] * [[А. П. Ісаенка]] * [[M. Я. Кавалеўскі]] * [[М. П. Казакоў]] * [[С. Р. Казачонак]] * [[В. В. Канавальчык]] * [[А. Р. Кандратовіч]] * [[К. А. Канцавой]] * [[М. Д. Капеліёвіч]] * [[І. М. Капітан]] * [[М. Ф. Капскі]] * [[С. І. Карпечкін]] * [[Л. У. Кармалітава]] * [[Ю. І. Касабуцкая]] * [[Сяргей Пятровіч Каткоў|C. П. Каткоў]] * [[З. С. Качарэўская]] * [[А. М. Качынскі]] * [[Я. І. Кашалёва]] * [[П. Р. Квашніна]] * [[Т. А. Кляпацкая]] * [[Н. І. Кобрына]] * [[А. М. Колас]] * [[М. П. Краўцова]] * [[Г. У. Краўчанка]] * [[В. А. Кротава]] * [[В. Д. Крушаніцкая]] * [[З. А. Кубіцкая]] * [[І. М. Кузін]] * [[Н. П. Кузіна]] * [[Т. А. Кузнечык]] * [[І. М. Кузьмін]] * [[В. М. Кузьміна]] * [[Н. С. Кузьмянок]] * [[К. А. Кукушкіна]] * [[В. Я. Кулакова]] * [[М. В. Курдо]] * [[У. Я. Курловіч]] * [[А. Ц. Курылін]] * [[Г. Я. Кутневіч]] * [[Л. С. Дабус]] * [[М. І. Лавер]] * [[М. М. Лазоўская]] * [[В. І. Лаленка]] * [[Г. М. Лапо]] * [[Т. А. Лапчынская]] * [[М. Ф. Ларыёнава]] * [[Г. Ф. Лаппсова]] * [[М. Ф. Левановіч]] * [[В. С. Леўчанкава]] * [[Н. І. Ліпская]] * [[Н. І. Логінава]] * [[І. М. Лукашык]] * [[П. Ф. Лук’янскі]] * [[Е. В. Ляіцсо]] * [[Я. Л. Макаеў]] * [[Я. Ф. Максіменка]] * [[І. В. Малец]] * [[С. П. Малішэўскі]] * [[В. І. Малюк]] * [[Н. М. Манеўская]] * [[Мікалай Аляксандравіч Маніс|М. А. Маніс]] * [[Я. Г. Марцінкевіч]] * [[Г. М. Марчанка]] * [[З. І. Марчанка]] * [[Л. П. Масальскі]] * [[Я. Р. Маткоўская]] * [[В. І. Матус]] * [[М. А. Махачкеева]] * [[А. П. Мельнікава]] * [[М. А. Мельнікаў]] * [[К. М. Мікрукова]] * [[Л. У. Мілей]] * [[С. А. Мілун]] * [[М. А. Мінюк]] * [[С. Я. Міронаў]] * [[Дз. С. Мішкуцёнак]] * [[І. А. Музычкін]] * [[Е. С. Мяжэнін]] * [[В. С. Навагран]] * [[В. Р. Навумаў]] * [[А. С. Налягач]] * [[Н. П. Новік]] * [[С. П. Нярэціна]] * [[К. Б. Падольскі]] * [[Л. М. Пазнякоў]] * [[Н. В. Пакроўская]] * [[Е. П. Палоўнікава]] * [[М. І. Палтарацкая]] * [[Т. Ф. Палхоўская]] * [[С. Г. Папова]] * [[В. А. Паташкоў]] * [[Н. Дз. Паўлава]] * [[З. С. Пачкаева]] * [[І. І. Пашкоўская]] * [[Я. В. Перавозная]] * [[П. С. Пехцяроў]] * [[А. І. Печкурэнка]] * [[С. А. Піскунова]] * [[Н. Г. Пляханава]] * [[У. Ф. Праневіч]] * [[М. І. Пырачкін]] * [[Мікалай Макаравіч Пятрэнка|М. М. Пятрэнка]] * [[Ф. С. Рабічка]] * [[В. Я. Раманава]] * [[Р. М. Раманенка]] * [[Г. Х. Раманькова]] * [[Р. Ф. Растаргуеў]] * [[В. Р. Рашкевіч]] * [[В. І. Рымашэўская]] * [[М. Л. Рэлес]] * [[Л. М. Садоўская]] * [[М. Н. Саковіч]] * [[М. Г. Сарагавец]] * [[В. В. Секержыцкая]] * [[B. І. Семяновіч]] * [[М. А. Семяняка]] * [[Г. М. Серабракова]] * [[М. С. Серада]] * [[А. М. Сеўба]] * [[І. У. Сівак]] * [[А. В. Сімакоў]] * [[В. М. Скотнікава]] * [[К. М. Скробаў]] * [[С. Г. Славінская]] * [[Т. В. Славінская]] * [[І. І. Смарыга]] * [[Г. М. Сопель]] * [[М. М. Станкевіч]] * [[І. А. Станілевіч]] * [[М. П. Старыковіч]] * [[А. Дз. Страўе]] * [[М. Ц. Стэльмах]] * [[Л. Б. Суле]] * [[Г. С. Сухадолец]] * [[М. Ф. Сцепанькова]] * [[К. М. Сцёпін]] * [[А. В. Сялюгін]] * [[Т. А. Тарасевіч]] * [[А. Я. Точын]] * [[А. М. Троцкая]] * [[Р. М. Туравец]] * [[З. І. Удальцова]] * [[А. В. Уласава]] * [[Г. І. Усольцава]] * [[М. А. Фалейчык]] * [[М. М. Федасенка]] * [[ЗЛ. Фенчанка]] * [[М. К. Фешчанка]] * [[І. М. Фёдараў]] * [[Г. П. Філіпава]] * [[Уладзімір Іванавіч Філіпенка|У. І. Філіпенка]] * [[А. П. Фінскі]] * [[М. І. Хадаронак]] * [[С. Р. Халяўка]] * [[А. А. Хандожка]] * [[С. М. Хацьянаў]] * [[Л. В. Цімаховіч]] * [[Г. Е. Ціханава]] * [[М. Н. Цыбірова]] * [[К. В. Цыбулька]] * [[М. С. Цяслюк]] * [[C. Р. Чакмарова]] * [[Л. П. Чарткова]] * [[В. Дз. Шавялёва]] * [[П. І. Шадурын]] * [[А. Дз. Шайтэр]] * [[Е. М. Шамшурава]] * [[М. А. Шамкавяк]] * [[A. П. Шацікава]] * [[П. А. Шыбаева]] * [[А. П. Шышонак]] * [[Н. І. Юрцэвіч]] * [[В. С. Юферава]] * [[B. В. Язвінскі]] * [[Л. В. Якаўлева]] * [[Г. Дз. Яроміна]] * [[Д. В. Яфрэмава]] * [[Р. М. Яфрэменка]] == 1967 == * [[П. Н. Абушкевіч]] * [[В. С. Агароднік]] * [[Т. П. Адамовіч]] * [[Г. П. Адамчык]] * [[Н. Ф. Азарава]] * [[М. Б. Аксельрод]] * [[А. І. Акуліч]] * [[Г. П. Алекса]] * [[З. Г. Альхімовіч]] * [[А. М. Аляксееў]] * [[В. Ф. Амплейкін]] * [[Т. А. Андрэева]] * [[А. С. Анісімава]] * [[К. П. Антонава]] * [[Ганна Лявонаўна Арлоўская|Г. Л. Арлоўская]] * [[Л. І. Арлоўская]] * [[Н. Ф. Асінская]] * [[Л. Л. Асоўская]] * [[Л. Н. Астафурава]] * [[М. Р. Атрашонак]] * [[Н. В. Аўраменка]] * [[П. М. Багадзяж]] * [[Я. Е. Багатырова]] * [[А. І. Базылевіч]] * [[В. В. Бакунова]] * [[В. Ц. Баранава]] * [[Т. І. Барсток]] * [[А. С. Барысенка]] * [[В. І. Барысовіч]] * [[А. П. Берасцевіч]] * [[Б. З. Бодніч]] * [[Г. П. Бохан]] * [[Ф. І. Браноўская]] * [[В. К. Брыкін]] * [[Л. І. Буйневіч]] * [[М. І. Булан]] * [[І. М. Бурдзіна]] * [[Дз. С. Бяклемішаў]] * [[В. А. Бяліцкі]] * [[К. Л. Ваньковіч]] * [[К. С. Вараб’ёва]] * [[А. П. Васільеў]] * [[Г. А. Верамейчык]] * [[К. А. Віктароўскі]] * [[Віяна Гомес дэ фонсеа Харарда]] * [[Г. Ф. Воранава]] * [[І. М. Воюш]] * [[В. Р. Вялічка]] * [[Ф. А. Вярцінскі]] * [[М. В. Вяршкова]] * [[Э. С. Вярыга]] * [[К. П. Вятрова]] * [[Т. Ц. Гагалінская]] * [[Л. П. Гажэнка]] * [[Р. Р. Ганжураў]] * [[З. В. Гарадзецкая]] * [[Л. А. Гарадзецкая]] * [[Н. П. Гарбачова]] * [[Л. Г. Гарбузава]] * [[З. І. Гардзейка]] * [[М. К. Гардзіенка]] * [[Е. А. Гарнізонава]] * [[В. В. Гарох]] * [[Я. В. Гарэцкая]] * [[В. Р. Гатальскі]] * [[І. Г. Гаўрылаў]] * [[М. М. Генкіна]] * [[В. С. Герасіменка]] * [[Л. Дз. Герасімовіч]] * [[У. А. Германовіч]] * [[К. С. Главінская]] * [[З. А. Гладоўскі]] * [[У. І. Гляцэвіч]] * [[Л. А. Гніларыбава]] * [[М. Н. Горбач]] * [[Б. З. Гордзін]] * [[А. П. Грамыка]] * [[Л. А. Грахоўская]] * [[T. П. Грысюк]] * [[М. М. Грыцкевіч]] * [[А. М. Грышкіна]] * [[М. Я. Гузман]] * [[П. А. Гулько]] * [[А. Р. Давыдзько]] * [[Г. І. Дайнека]] * [[Л. В. Дайнека]] * [[Г. А. Далецкая]] * [[А. А. Дамарацкі]] * [[І. П. Дзегялевіч]] * [[Р. П. Дзяйкун]] * [[Л. І. Дзялендзік]] * [[І. Ц. Дэямідаў]] * [[М. Г. Драека]] * [[Ц. В. Дражын]] * [[Л. А. Драздова]] * [[С. П. Дрангоўскі]] * [[Г. І. Дуранкова]] * [[Ц. Р. Евельсон]] * [[Г. М. Емяльянава]] * [[М. А. Еўдакімаў]] * [[І. М. Жарыкаў]] * [[В. Г. Жук]] * [[У. С. Жук]] * [[Н. Я. Жукава]] * [[Н. А. Жыгарова]] * [[К. Ф. Жыгунова]] * [[А. Г. Жыткевіч]] * [[Г. Д. Зарачанская]] * [[С. М. Затоненка]] * [[М. П. Зыль]] * [[К. А. Іванова]] * [[Н. Т. Іванова]] * [[Р. М. Іванова]] * [[Л. Дз. Іванькова]] * [[В. Дз. Івашына]] * [[З. А. Іонкіна]] * [[К. Р. Іўковіч]] * [[А. В. Каваленка]] * [[Н. П. Кавалёва]] * [[Т. Л. Кавалёва]] * [[В. З. Кавалёў]] * [[Р. Б. Кадзін]] * [[В. У. Кадышаў]] * [[У. К. Казакова]] * [[К. М. Казьміна]] * [[П. Я. Каленчыц]] * [[BA. Калінава]] * [[Н. А. Камарова]] * [[Н. В. Камарова]] * [[Ф. А. Камарова]] * [[В. П. Камароўская]] * [[Я. С. Кананюк]] * [[М. А. Капусціна]] * [[К. А. Каратай]] * [[І. В. Карнееў]] * [[А. П. Каршуноў]] * [[Н. А. Касабуцкая]] * [[А. А. Касабуцкі]] * [[Н. Ф. Катлярова]] * [[М. І. Кірылаў]] * [[Ф. С. Кісялёва]] * [[С. А. Клокаў]] * [[Г. Н. Клепча]] * [[П. В. Конанава]] * [[Г. А. Корбан]] * [[М. А. Корнева]] * [[Н. Я. Коцікава]] * [[М. М. Красненкаў]] * [[В. А. Красуцкая]] * [[М. С. Круцікаў]] * [[Н. С. Круцько]] * [[А. М. Кузняцоў]] * [[М. А. Кулагіна]] * [[В. П. Кулай]] * [[А. П. Курганскі]] * [[К. А. Кухарэнка]] * [[Н. Г. Лабанава]] * [[Ф. К. Лагутаў]] * [[Н. М. Дамакіна]] * [[Г. К. Ламшэўская]] * [[Н. А. Лаўрэнава]] * [[Мікалай Афанасьевіч Лебедзеў|М. А. Лебедзеў]] * [[У. А. Лебедзеў]] * [[Н. І. Левін]] * [[С. І. Леўчык]] * [[А. А. Лешчына]] * [[Л. Ц. Ліхачэўская]] * [[Г. М. Лугаўцова]] * [[М. І. Дунь]] * [[Л. І. Дюбецкая]] * [[Л. У. Лютко]] * [[А. А. Мазаляка]] * [[З. В. Макрыца]] * [[М. І. Максіменка]] * [[К. С. Малахава]] * [[М. В. Малышава]] * [[А. І. Маркаў]] * [[С. Р. Маркевіч]] * [[І. І. Мароз]] * [[М. М. Мартынаў]] * [[Н. В. Маскалёва]] * [[А. М. Маталыцкі]] * [[А. А. Мельнікава]] * [[Г. Р. Мельнікава]] * [[В. Дз. Мельнікаў]] * [[М. К. Мерабішвілі]] * [[Р. С. Мінчанка]] * [[М. М. Мірончык]] * [[М. В. Мірыцкі]] * [[С. В. Місяюк]] * [[В. В. Мурашка]] * [[В. У. Мурашка]] * [[Н. А. Мяшкова]] * [[Г. І. Набокіна]] * [[М. В. Навіцкая]] * [[Г. А. Немагай]] * [[А. Л. Новікава]] * [[В. К. Новікава]] * [[А. Дз. Нядзведская]] * [[А. Ф. Нячаеў]] * [[М. Г. Ойстрах]] * [[Г. І. Осіпава]] * [[Л. І. Пакаташкін]] * [[Н. В. Палавінка]] * [[Я. А. Палішчук]] * [[В. А. Панамарова]] * [[М. І. Панасюк]] * [[В. С. Панцялеева]] * [[Т. П. Паплаўская]] * [[І. І. Папоў]] * [[П. С. Патапейка]] * [[З. Ф. Паўлоўская]] * [[М. П. Пацёмкіна]] * [[І. Я. Петраш]] * [[А. А. Пігулеўскі]] * [[Н. А. Платко]] * [[Л. П. Пракоф’ева]] * [[С. І. Праўко]] * [[М. Р. Прывалава]] * [[В. М. Прышчэпчык]] * [[Л. В. Прэйс]] * [[П. П. Пукала]] * [[У. І. Пуцееў]] * [[М. В. Пушкарова]] * [[У. А. Пятроўскі]] * [[В. Я. Пячаткіна]] * [[І. М. Равуцкі]] * [[Л. Дз. Раманенка]] * [[Э. А. Рапапорт]] * [[А. І. Ратковіч]] * [[А. Ц. Русакоў]] * [[Е. Ф. Савельева]] * [[Н. А. Савіцкая]] * [[Р. І. Садкоўская]] * [[Н. Д. Сазонава]] * [[У. Дз. Салавей]] * [[А. І. Салаўёва]] * [[Ф. П. Сапроненка]] * [[А. М. Сасноўская]] * [[Л. В. Сасноўская]] * [[У. М. Саўко]] * [[П. П. Сачыўка]] * [[М. Я. Свірыдзенка]] * [[Ц. Т. Свістуноў]] * [[М. С. Селіверстава]] * [[М. У. Семак]] * [[Ф. І. Семчанка]] * [[М. А. Семянкова]] * [[А. М. Семяновіч]] * [[Г. У. Сіліч]] * [[Н. А. Сілкіна]] * [[П. П. Сінякевіч]] * [[Ю. А. Скваркоўская]] * [[Л. І. Скварцова]] * [[Т. В. Скібіцкі]] * [[Л. І. Скокава]] * [[В. М. Станкевіч]] * [[А. Ф. Старавойтава]] * [[В. П. Старавойтаў]] * [[Н. Г. Строк]] * [[Н. І. Суворава]] * [[Л. А. Сцефаненка]] * [[А. І. Сцешыц]] * [[В. С. Сцяпанава]] * [[Г. Ц. Сцяпук]] * [[Г. А. Сяльскова]] * [[А. С. Сямашка]] * [[Г. М. Тагановіч]] * [[В. М. Такарэўская]] * [[Н. М. Тамарава]] * [[Т. П. Тамашэвіч]] * [[Б. В. Таранчук]] * [[В. А. Тарасевіч]] * [[П. Я. Тарасенка]] * [[У. І. Трафіменкаў]] * [[Г. І. Трубская]] * [[Н. М. Тужыкава]] * [[Г. В. Тумашкова]] * [[Ц. І. Тупіца]] * [[П. Дэ.Урублеўскі]] * [[В. П. Ускоў]] * [[В. А. Усціменка]] * [[А. П. Ушкалава]] * [[З. І. Філімоненка]] * [[Г. М. Філіпава]] * [[І. Г. Фясенка]] * [[Л. В. Хіжынская]] * [[М. Л. Ходар]] * [[К. Ф. Целюкова]] * [[Л. М. Цітко]] * [[М. М. Цітова]] * [[М. І. І. Ціцяк]] * [[А. П. Цыхун]] * [[Ю. А. Цярэня]] * [[В. М. Чабатаронак]] * [[Б. У. Чабоцька]] * [[А. П. Чакліна]] * [[Е. С. Чарнова]] * [[А. Ф. Чарнякова]] * [[М. А. Чорная]] * [[Г. І. Шавель]] * [[І. Г. Шадур]] * [[С. А. Шалак]] * [[Н. П. Шалонік]] * [[Т. М. Шалюта]] * [[Р. І. Шамко]] * [[В. В. Шапялевіч]] * [[Я. В. Шарыпава]] * [[П. Р. Шастакоў]] * [[Л. В. Шахлевіч]] * [[Г. І. Швабоўская]] * [[П. Ф. Шкаленка]] * [[К. Я. Шкуднова]] * [[Н. І. Шматкова]] * [[В. П. Шульга]] * [[М. М. Шумаў]] * [[М. С. Шумская]] * [[B. В. Шчасная]] * [[М. П. Шыпінская]] * [[Н. А. Шыфрына]] * [[З. К. Шышова]] * [[В. П. Эгліт]] * [[А. У. Юдашкіна]] * [[М. П. Юдзеніч]] * [[З. Ц. Юдзянкоў]] * [[Я. І. Юралайц]] * [[З. А. Язерская]] * [[Н. Ф. Якаўлева]] * [[Ц. С. Яльчык]] * [[Е. І. Янушкевіч]] * [[Н. А. Ярэміна]] * [[Я. Р. Ярэц]] * [[В. А. Яўнайс]] * [[М. І. Яфімава]] * [[Р. С. Яфрэмава]] * [[Ю. М. Яшчак]] == 1968 == * [[І. І. Абрамовіч]] * [[Е. Ф. Авярковіч]] * [[Т. С. Агеенка]] * [[А. С. Агінская]] * [[П. Д. Адзінцоў]] * [[К. С. Акачонак]] * [[Т. М. Аляксеенка]] * [[Н. Е. Амбразевіч]] * [[Ц. Ц. Андрэеў]] * [[К. М. Андраюк]] * [[Л. Г. Андрухіна]] * [[Ж. І. Андрушкевіч]] * [[А. Ф. Антончык]] * [[Н. В. Апацкая]] * [[І. Л. Архіпенка]] * [[Зінаіда Яфімаўна Арцем’ева|З. Я. Арцем’ева]] * [[Я. П. Арэтаў]] * [[П. А. Астапенка]] * [[Н. Д. Асюлева]] * [[В. І. Аўрукевіч]] * [[К. С. Аўчыннікаў]] * [[З. М. Афонская]] * [[С. Р. Бажко]] * [[М. Н. Бакатанава]] * [[Н. М. Балвановіч]] * [[Н. А. Баравая]] * [[H. В. Баранава]] * [[Г. М. Барановіч]] * [[К. І. Бараноўская]] * [[М. С. Бароўскі]] * [[А. І. Барысевіч]] * [[А. І. Барэйка]] * [[Дз. Х. Батрова]] * [[В. Я. Баханькоў]] * [[Е. А. Бахарава]] * [[Г. В. Бежалёва]] * [[Р. Р. Бейненсон]] * [[Л. П. Бекерава]] * [[Н. М. Белайчук]] * [[В. А. Белакурская]] * [[В. В. Белая]] * [[Сымон Міхайлавіч Белы|C. М. Белы]] * [[У. І. Белы]] * [[М. П. Бельскі]] * [[А. П. Берасцнёў]] * [[М. Я. Бернштэйн]] * [[І. В. Бешанцаў]] * [[М. С. Блінкова]] * [[З. А. Бондар]] * [[І. Р. Бочкін]] * [[З. І. Бранавец]] * [[Я. С. Бранавіцкая]] * [[Ф. У. Бубен]] * [[І. А. Будай]] * [[Г. Дз. Буднікава]] * [[А. Г. Бузава]] * [[Н. І. Бузо]] * [[П. Я. Букініч]] * [[М. М. Буланкова]] * [[З. І. Булыга]] * [[І. П. Булыка]] * [[С. П. Бурак]] * [[С. В. Бусел]] * [[Г. Ю. Бухаўцова]] * [[Я. І. Бухцеева]] * [[Г. Я. Буцэнка]] * [[М. Ю. Буцявіцкі]] * [[Я. І. Бычкоўская]] * [[Вольга Іванаўна Бялугіна|В. І. Бялугіна]] * [[A. Р. Бяспалава]] * [[С. Ф. Валатовіч]] * [[Т. М. Валадзько]] * [[В. А. Валожына]] * [[П. І. Валуй]] * [[Т. А. Валынец]] * [[А. П. Ванаршэнка]] * [[П. К. Варывончык]] * [[Ф. Ф. Васілевіч]] * [[М. М. Васілеўская]] * [[Б. Г. Васільеў]] * [[В. Э. Васілько]] * [[У. Я. Васілюк]] * [[А. П. Васькоўская]] * [[А. М. Ваўчкова]] * [[В. С. Вераб’ёў]] * [[А. Дз. Весялова]] * [[B. М. Віннікава]] * [[Я. П. Вішнеўскі]] * [[І. І. Волкаў]] * [[З. В. Вярбіцкая]] * [[М. М. Гавядзінаў]] * [[А. І. Галавешкін]] * [[А. С. Галакціёнава]] * [[П. Д. Галенчык]] * [[С. П. Гарабчанка]] * [[К. А. Гарбацэвіч]] * [[Л. В. Гарлачова]] * [[М. У. Гасцёва]] * [[В. А. Гатоўка]] * [[Н. П. Гаўрусейка]] * [[Е. П. Гаўрылава]] * [[Н. І. І. Герашчанка]] * [[А. І. Гертман]] * [[Н. Г. Гетманская]] * [[В. В. Гіліцкая]] * [[Д. Г. Гінзбург]] * [[І. Л. Гінсбург]] * [[Е. В. Гладкевіч]] * [[І. І. Глушцоў]] * [[В. Г. Гоева]] * [[З. Л. Голубева]] * [[М. Дз. Гразнова]] * [[Г. І. Грыгор’ева]] * [[A. А. Грынчык]] * [[В. М. Грынчык]] * [[І. А. Грыцук]] * [[П. Н. Гурко]] * [[Т. Ц. Гурская]] * [[Д. І. Гурчанка]] * [[Н. В. Гурына]] * [[Л. С. Гурэвіч]] * [[І. С. Гуцеў]] * [[Н. А. Дабравольская]] * [[А. А. Давыдаў]] * [[І. П. Данілевіч]] * [[В. З. Данільчык]] * [[У. М. Дарафей]] * [[В. А. Дарошка]] * [[А. М. Дашкоўская]] * [[B. М. Дзенісюк]] * [[Г. К. Дзенчык]] * [[З. А. Дзіцяціна]] * [[Т. І. Дзядзюль]] * [[Н. П. Дзяжурка]] * [[М. І. Дзякевіч]] * [[С. Ц. Дзямешка]] * [[Н. І. Драбышэўская]] * [[Г. В. Драніцкая]] * [[К. Я. Другамілава]] * [[Ф. С. Дубінчык]] * [[П. М. Дубовік]] * [[А. Ц. Дубоўская]] * [[ГІ .А. Дуброўскі]] * [[Дз. В. Дудараў]] * [[Н. І. Дудко]] * [[В. А. Дунец]] * [[Я. П. Дусь]] * [[М. А. Елісееў]] * [[П. С. Ерамейчык]] * [[Ц. А. Ерафеенка]] * [[В. У. Жабуртовіч]] * [[А. С. Жук]] * [[М. А. Жук]] * [[А. П. Жукава]] * [[Лідзія Андрэеўна Жукоўская|Л. А. Жукоўская]] * [[М. М. Жукоўскі]] * [[З. С. Жураўлёва]] * [[А. П. Забенька]] * [[І. В. Завадскі]] * [[А. І. Задора]] * [[П. М. Зайкін]] * [[Е. І. Зайкоўская]] * [[Л. Н. Зайчык]] * [[Г. С. Зароўская]] * [[У. І. Зарэцкі]] * [[А. Л. Захарэнка]] * [[Т. І. Заяц]] * [[У. А. Зінавенка]] * [[К. С. Злобіна]] * [[А. Т. Зялёны]] * [[В. М. Зяньковіч]] * [[Г. А. Іванова]] * [[З. К. Іванова]] * [[П. М. Іванцоў]] * [[В. К. Івашкевіч]] * [[І. М. Івашкоў]] * [[Г. І. Ігнацьева]] * [[Л. Э. Іофе]] * [[В. І. Іцянкоў]] * [[Л. А. Ішчанка]] * [[А. І. Кавалёва]] * [[Е. А. Кавальчук]] * [[Т. К. Кадрэвіч]] * [[Л. Р. Кажамякіна]] * [[A. В. Казлова]] * [[Ф. А. Казлоўскі]] * [[Л. Я. Калініна]] * [[Н. І. Каліноўская]] * [[С. К. Кальчук]] * [[Аляксандр Карнеевіч Калясень|А. К. Калясень]] * [[М. Дз. Камярылава]] * [[А. П. Кандратовіч]] * [[М. М. Кандраценка]] * [[М. Ф. Кандрацкі]] * [[Н. А. Кандрусь]] * [[У. І. Канецкі]] * [[Т. А. Канцавая]] * [[П. А. Капусцін]] * [[М. М. Капусціна]] * [[М. К. Каралёва]] * [[А. П. Каралькоў]] * [[А. Н. Караткова]] * [[С. С. Карачун]] * [[Я. Ц. Кардаш]] * [[В. А. Карміліна]] * [[Г. В. Кароль]] * [[М. М. Карпенка]] * [[М. Е. Карпучок]] * [[П. С. Карэтнікаў]] * [[В. Ф. Кастко]] * [[М. А. Касцюкевіч]] * [[І. П. Касцючэнка]] * [[М. І. Касяк]] * [[Н. В. Кацора]] * [[М. Т. Кіеня]] * [[Міхаіл Аляксандравіч Кілачыцкі|М. А. Кілачыцкі]] * [[Е. М. Кіпнюк]] * [[А. А. Юсялёў]] * [[С. І. Кісялёў]] * [[А. С. Козік]] * [[Г. І. Конах]] * [[М. М. Кончыц]] * [[Н. Я. Корсікава]] * [[Ш. М. Коўнер]] * [[М. А. Кравец]] * [[Т. І. Крапошына]] * [[Л. В. Краўцова]] * [[П. В. Краўчанка]] * [[І. Г. Краўчанка]] * [[Г. Г. Круганава]] * [[А. І. Кругленя]] * [[А. Дз. Крукоўскі]] * [[У. Дз. Крукоўскі]] * [[Л. Д. Крупская]] * [[Я. С. Крываблоцкая]] * [[Т. Т. Крывалапава]] * [[В. М. Крышко]] * [[Л. К. Кудраўцава]] * [[П. І. Куземчык]] * [[А. Е. Кузняцова]] * [[Ф. І. Куксін]] * [[К. Ф. Кулакова]] * [[Л. Н. Кулакоўская]] * [[А. А. Кулікава]] * [[Т. М. Кулінковіч]] * [[Г. М. Кунцэвіч]] * [[К. Р. Купершток]] * [[Я. В. Купрыянава]] * [[М. Т. Купрыянец]] * [[В. П. Курацева]] * [[Н. Г. Курачыцкая]] * [[А. Г. І. Курносаў]] * [[А. М. Курчэўская]] * [[К. Ф. Кухарава]] * [[Ф. Дз. Кухарава]] * [[М. В. Кухараў]] * [[Г. П. Кушалеўскі]] * [[Р. В. Дагачова]] * [[М. А. Ладуцька]] * [[І. П. Дазук]] * [[І. І. Лакішык]] * [[А. Р. Лапанькоў]] * [[Н. Ф. Дапіцкая]] * [[П. Р. Лапіцкі]] * [[Р. І. Лапіцкі]] * [[А. М. Дапунова]] * [[З. Ф. Датышова]] * [[Ф. В. Лаўчынскі]] * [[М. В. Дебедзева]] * [[Н. С. Лебедзева]] * [[І. Ц. Деўкін]] * [[М. П. Літвінаў]] * [[В. К. Лобан]] * [[В. Ц. Донь]] * [[B. П. Лукашовіч]] * [[Г. І. Дылава]] * [[К. Е. Лысенка]] * [[Н. П. Лысуха]] * [[Я. С. Дябецкая]] * [[Р. С. Ляндацкі]] * [[І. А. Дяўда]] * [[І. Ф. Дяўковіч]] * [[А. І. Ляхаў]] * [[Л. А. Мазгавая]] * [[Т. І. Макейчык]] * [[Я. І. Макутонін]] * [[Е. П. Малаковіч]] * [[МА. Малашук]] * [[М. Ф. Маліноўская]] * [[А. М. Малышка]] * [[А. Л. Мальдаў]] * [[У. С. Марозаў]] * [[П. А. Мартыненка]] * [[І. М. Мартыновіч]] * [[П. А. Марцінята]] * [[М. І. Масальская]] * [[М. Г. Мастовіч]] * [[У. Ф. Матрунчык]] * [[К. І. Мачаліна]] * [[І. А. Мацкевіч]] * [[Т. П. Мацкевіч]] * [[АВ. Мілова]] * [[А. А. Мінчук]] * [[Л. Ф. Мірановіч]] * [[Т. В. Міроненка]] * [[Н. В. Місюк]] * [[Л. А. Міхановіч]] * [[І. І. Муравіцкі]] * [[А. А. Мусцейкіс]] * [[А. Б. Муха]] * [[Г. Р. Навумава]] * [[Н. В. Навумава]] * [[А. А. Налягач]] * [[В. І. Напрэенка]] * [[В. К. Насілоўская]] * [[М. С. Нацэвіч]] * [[П. П. Несцераў]] * [[З. А. Нікольская]] * [[С. К. Нікуленка]] * [[А. Ф. Новік]] * [[К. І. Новікава]] * [[В. А. Падзвінская]] * [[Г. І. Палонская]] * [[В. І. Папова]] * [[К. Дз. Папова]] * [[Л. К. Папова]] * [[М. М. Папоў]] * [[Я. С. Парфененка]] * [[Г. Ц. Парфёнава]] * [[В. Я. Паўлава]] * [[Л. М. Паўлоўская]] * [[Л. М. Пафнуцьева]] * [[П. К. Пацей]] * [[Н. С. Пацкевіч]] * [[T. П. Пачынская]] * [[К. А. Пекар]] * [[Н. А. Петрачэнка]] * [[В. П. Піваварава]] * [[С. В. Піскун]] * [[Ф. А. Пішчыкава]] * [[Б. С. Пладуноў]] * [[М. М. Плескачоўская]] * [[К. Т. Прахарэвіч]] * [[Л. І. Прышчэпчык]] * [[Л. Ф. Пуранкоў]] * [[Э. М. Пяткевіч]] * [[А. Д. Пятрова]] * [[К. М. Пятровіч]] * [[Ю. Ф. Пятроўская]] * [[М. М. Пятрухін]] * [[Е. І. Рабцава]] * [[К. Л. Равянок]] * [[А. Н. Радэечка]] * [[М. Р. Радзянкова]] * [[Л. А. Радзішэўскі]] * [[A. А. Радоўская]] * [[Г. М. Радзько]] * [[Г. М. Разанка]] * [[Л. І. Разнюк]] * [[Д. Л. Ракашова]] * [[Ф. К. Расінскі]] * [[З. І. Родзін]] * [[Н. М. Роскач]] * [[Р. І. Румянцаў]] * [[В. С. Русакова]] * [[У. Т. Рыжыкаў]] * [[М. І. Рьшьскі]] * [[Б. А. Р*ымашэўскі]] * [[В. В. Рытчык]] * [[Н. В. Саевіч]] * [[Р. П. Сакалова]] * [[Віктар Арсеньевіч Саковіч|В. А. Саковіч]] * [[С. В. Салагуб]] * [[Л. В. Самовіч]] * [[Г. М. Саўкіна]] * [[Н. Ф. Сачкова]] * [[Г. М. Селеванчук]] * [[М. Р. Семашкевіч]] * [[Г. І. Семянцова]] * [[В. П. Сергіеня]] * [[С. К. Сердзюкоў]] * [[К. А. Сідзюк]] * [[А. Р. Сімчанка]] * [[П. М. Сінічкін]] * [[П. П. Сірош]] * [[Н. М. Скалабова]] * [[B. В. Скалубовіч]] * [[М. А. Скуратовіч]] * [[К. І. Слабуха]] * [[К. Н. Смірнова]] * [[В. Ф. Сопатава]] * [[І. А. Сотнікаў]] * [[П. М. Сотчанка]] * [[Я. А. Сошнікава]] * [[В. А. Сошына]] * [[М. Дз. Станевіч]] * [[М. І. Старчанка]] * [[У. А. Стаскевіч]] * [[С. Г. Статкевіч]] * [[Т. Л. Стахоўская]] * [[А. А. Сташэўскі]] * [[У. С. Субоцін]] * [[М. М. Сулкоўскі]] * [[Н. Я. Сумарокава]] * [[А. К. Сураўцова]] * [[І. А. Сухарукаў]] * [[В. М. Сушкевіч]] * [[У. М. Сцяпанаў]] * [[І. І. Сысой]] * [[П. М. Сяргеенка]] * [[Ф. І. Сяргееў]] * [[М. І. Сятун]] * [[Н. В. Талмазава]] * [[М. Я.'Галмачоў]] * [[Р. І. Талюш]] * [[Е. А. Тамаева]] * [[Л. І. Тамковіч]] * [[Е. З. Тараноўская]] * [[С. І. Тарасевіч]] * [[Г. Б. Ткачэнка]] * [[А. П. Тоўсцік]] * [[C. Р. Троцкі]] * [[А. М. Трошына]] * [[М. І. Трусаў]] * [[С. І. Трызна]] * [[М. П. Тузаў]] * [[І. Г. Тунякоў]] * [[П. П. Турайкевіч]] * [[Ф. А. Турскі]] * [[Л. Ф. Украінская]] * [[М. І. Унучак]] * [[Дз. П. Усаў]] * [[Н. І. Усікава]] * [[З. І. Усовіч]] * [[В. С. Фаміна]] * [[К. М. Фаміна]] * [[В. У. Фомчанка]] * [[Ф. П. Фрайман]] * [[Г. А. Фядосава]] * [[Е. С. Хадарэнка]] * [[Р. І. Хамчонак]] * [[Н. Я. Хамякова]] * [[С. М. Ханенка]] * [[BA. Хапалюк]] * [[А. Л. Хашкоўская]] * [[З. У. Хвір]] * [[Н. П. Хмурчык]] * [[Л. С. Храмцова]] * [[A. І. Цалко]] * [[Н. Дз. Царова]] * [[П. П. Ціванюк]] * [[Ш. В. Цівес]] * [[С. І. Цімошчанка]] * [[В. А. Цітова]] * [[Г. А. Цітова]] * [[В. К. Ціхамірава]] * [[С. І. Цішкавец]] * [[І. І. Цяртычная]] * [[М. П. Цярэшка]] * [[М. М. Цярэшчанка]] * [[Я. А. Чабан]] * [[В. К. Чайкоўская]] * [[Б. Р. Чамаданаў]] * [[М. Б. Чаркас]] * [[М. І. Чарняўскі]] * [[М. К. Чмярэнка]] * [[А. Т. Чубкоў]] * [[Р. Е. Чэрні]] * [[А. М. Чэрнік]] * [[B. С. Шабалтас]] * [[М. Я. Шабан]] * [[С. Л. Шакулава]] * [[Е. Г. Шалак]] * [[В. Дз. Шалуха]] * [[М. Ц. Шалышка]] * [[Я. К. Шалькевіч]] * [[М. П. Шалюта]] * [[Г. С. Шанько]] * [[Т. В. Шапавалава]] * [[І. З. Шапіра]] * [[А. С. Шарыбчанка]] * [[А. П. Шарэц]] * [[М. Л. Шатанава]] * [[Р. Ф. Шаўчук]] * [[С. С. Шаўчук]] * [[Л. Н. Шафранаў]] * [[Ф. Е. І. Йашэнька]] * [[І. М. Шведаў]] * [[Л. Ф. Шкляр]] * [[В. А. Школьнікаў]] * [[М. Р. Шкрабава]] * [[A. К. Шкутаў]] * [[В. М. Шлец]] * [[Н. А. Шляхценка]] * [[З. А. Шмуратка]] * [[В. І. Шніп]] * [[А. Ф. Шурупова]] * [[І. Г. Шут]] * [[У. М. Шугко]] * [[М. С. ІПчарбачэня]] * [[А. А. Шчарбіна]] * [[У. Л. Шыла]] * [[Н. Р. Шылкіна]] * [[А. В. Шынгель]] * [[В. Г. Шынгель]] * [[П. А. Шынкароў]] * [[Н. Р. Шырай]] * [[А. В. Шэдаў]] * [[М. І. Шэйпак]] * [[С. Р. Шэміс]] * [[Г. І. Юркевіч]] * [[М. Н. Юркевіч]] * [[А. С. Юркоў]] * [[B. І. Якубовіч]] * [[М. І. Якуніна]] * [[М. І. Якушэнка]] * [[Я. Ц. Яраслаўцаў]] * [[М. Р. Ярашэвіч]] * [[А. В. Ярмоленка]] * [[І. І. Ярмусік]] * [[Б. К. Яроцкі]] * [[А. П. Яўланава]] == 1970 == * [[П. М. Абраменка]] * [[Н. А. Агнішчанка]] * [[В. М. Аксёнава]] * [[Н. М. Акунёва]] * [[В. А. Алісіевіч]] * [[М. С. Аляксеенкава]] * [[В. В. Анішчук]] * [[А. П. Анцімонік]] * [[C. Дз. Арлова]] * [[К. М. Бабіцкая]] * [[М. А. Багдановіч]] * [[В. І. Баран]] * [[А. В. Бараноўскі]] * [[Т. Я. Баталка]] * [[Г. М. Баўшава]] * [[Т. В. Белянкова]] * [[В. А. Бембель]] * [[М. Дз. Брашко]] * [[М. М. Буеўская]] * [[М. М. Бусел]] * [[А. К. Бяглюк]] * [[І. М. Валошын]] * [[Г. І. Вараненка]] * [[Н. А. Васілеўская]] * [[Г. Ф. Вянцковіч]] * [[М. І. Гараднічы]] * [[Б. І. Гемская]] * [[Н. П. Голікава]] * [[Г. М. Грыбоўская]] * [[Я. К. Дзяменцьеў]] * [[З. У. Дзямідзенка]] * [[Г. Н. Дрожжа]] * [[А. Р. Друшчыц]] * [[А. П. Дубініна]] * [[І. Я. Дуброўская]] * [[А. С. Жук]] * [[В. Р. Жукавец]] * [[І. І. Жураўскі]] * [[Т. І. Заяц]] * [[В. І. Іцянкова]] * [[Н. П. Кавака]] * [[Р. І. Кавалёва]] * [[І. К. Кавалёў]] * [[В. П. Кавалькоў]] * [[Т. П. Кажамякіна]] * [[М. М. Калеснікаў]] * [[T. М. Калядка]] * [[З. І. Канавалава]] * [[Е. Т. Каралёва]] * [[Л. У. Каржыцкая]] * [[М. В. Каўцэвіч]] * [[Л. Г. Кірпічэнка]] * [[У. К. Кісялёва]] * [[М. В. Козел]] * [[Г. П. Корзун]] * [[М. П. Косцеў]] * [[Ф. Ф. Кудасаў]] * [[Дз. А. Кудрыс]] * [[Н. А. Кулакова]] * [[А. Дз. Кунцэвіч]] * [[В. А. Купрэйчык]] * [[М. П. Кучкоў]] * [[Г. С. Лабовіч]] * [[М. А. Лазарава]] * [[М. Ц. Лейфман]] * [[Н. М. Лістратава]] * [[Л. Я. Лукашок]] * [[Н. А. Лукічова]] * [[С. З. Ляйховіч]] * [[М. Ц. Лялькова]] * [[Е. І. Ляшчанка]] * [[Д. М. Маёрава]] * [[Р. М. Макарэвіч]] * [[У. С. Малчанаў]] * [[А. Ф. Марозава]] * [[Я. І. Марцінюк]] * [[Г. А. Мілашэўскі]] * [[П. М. Міхалап]] * [[Я. І. Муралава]] * [[П. А. Мускі]] * [[В. І. Назарэвіч]] * [[Я. П. Нікіцін]] * [[І. А. Новік]] * [[Г. М. Новікава]] * [[Л. К. Новікава]] * [[Т. Р. Паборцава]] * [[І. Ф. Пабудзінская]] * [[Д. А. Пацеенка]] * [[Л. Дз. Петракова]] * [[С. Ц. Пігулеўскі]] * [[Г. Ф. Праходская]] * [[М. А. Пухава]] * [[Н. К. Рабёнкава]] * [[К. Дз. Рабчынская]] * [[Э. А. Рыдзеўскі]] * [[Ю. Ш. Рыўкіна]] * [[BA. Савіцкая]] * [[Я. І. Санько]] * [[В. Е. Саўчанка]] * [[М. М. Саўчанчык]] * [[Алена Мікалаеўна Сачок|А. М. Сачок]] * [[А. Ф. Свістунова]] * [[Н. К. Сідаровіч]] * [[A. Р. Сідракова]] * [[А. А. Сімчанка]] * [[А. І. Сінкевіч]] * [[Э. Л. Сінкевіч]] * [[Н. І. Сляпчук]] * [[А. А. Собаль]] * [[М. І. Сушко]] * [[М. М. Сцепаненка]] * [[М. А. Сэй]] * [[В. А. Талокіна]] * [[А. І. Таранда]] * [[Б. І. Таўбін]] * [[Н. С. Трафіменкава]] * [[А. Ц. Траццякова]] * [[Я. А. Урублеўскі]] * [[Т. М. Фадзеева]] * [[Н. Я. Філазафовіч]] * [[Т. П. Філіпенка]] * [[А. П. Церахаў]] * [[Н. П. Ціханюк]] * [[Л. Я. Цярэнцьеў]] * [[Г. М. Чэпікава]] * [[М. Дз. Шалай]] * [[Л. В. Шалуха]] * [[К. Ф. Шандрык]] * [[Л. М. Шарава]] * [[Л. А. Шнурко]] * [[П. П. Шпакоўская]] * [[B. П. Шупенькава]] * [[Н. І. Шыганава]] * [[М. А. Язвінская]] * [[Я. І. Якубоўскі]] * [[Л. М. Якушава]] == 1971 == * [[С. А. Абразцова]] * [[М. В. Абросімаў]] * [[К. Г. Агурцова]] * [[А. І. Акуленка]] * [[В. М. Амялюсік]] * [[А. Ц. Армонік]] * [[М. А. Асмалоўскі]] * [[Г. І. Бабіч]] * [[М. Ц. Бабуркін]] * [[Э. І. Багдановіч]] * [[Л. А. Бакава]] * [[Ф. Ф. Бандаровіч]] * [[В. М. Бандарэнка]] * [[Г. Ю. Бароўка]] * [[М. Л. Басацкі]] * [[Н. І. Безбародзька]] * [[М. А. Берасцевіч]] * [[У. М. Бусел]] * [[В. М. Буяк]] * [[Г. У. Варабей]] * [[А. І. Варонін]] * [[Г. М. Васіленка]] * [[Р. І. Васілеўская]] * [[H. Р. Вашацькова]] * [[В. І. Вільчынскі]] * [[Дз. К. Воранава]] * [[А. І. Вялічка]] * [[А. І. Вярбіцкая]] * [[В. М. Гарэленка]] * [[Н. І. Герасімава]] * [[Л. М. Гінзбург]] * [[Г. Я. Гольцман]] * [[В. С. Гражданкіна]] * [[М. С. Давыдава]] * [[Т. П. Дзіканава]] * [[A. С. Дзялендзік]] * [[М. П. Дзятлава]] * [[Р. А. Дражнюк]] * [[Н. І. Ерамёнак]] * [[С. Р. Ерашова]] * [[B. С. Еўдакіменка]] * [[А. І. Жаваранкава]] * [[А. Р. Жукава]] * [[Н. М. Збітнева]] * [[І. Ц. Зяневіч]] * [[К. П. Зяньковіч]] * [[М. С. Іеўлева]] * [[І. Л. Каваленка]] * [[Галіна Раманаўна Кадырка|Г. Р. Кадырка]] * [[А. П. Казловіч]] * [[І. Дз. Калінін]] * [[К. Т. Камароў]] * [[Л. В. Камінская]] * [[М. Б. Карабан]] * [[І. У. Карабанава]] * [[A. Ц. Карпіловіч]] * [[С. І. Каршук]] * [[Л. Р. Катлярова]] * [[Г. Е. Кіршчына]] * [[В. І. Кірылава]] * [[І. В. Клікунец]] * [[К. К. Клімаў]] * [[З. Я. Кожар]] * [[B. В. Косцева]] * [[М. Ф. Красніцкая]] * [[Н. У. Красько]] * [[Н. А. Куляшова]] * [[Л. К. Купчэня]] * [[Г. І. Куцяпалава]] * [[З. Л. Лабкова]] * [[М. Дз. Лазарэвіч]] * [[Л. В. Ліпай]] * [[К. П. Лусікава]] * [[Л. П. Майсеня]] * [[Н. П. Малашка]] * [[В. А. Мамыкіна]] * [[С. У. Марозаў]] * [[В. П. Марудава]] * [[K. С. Маханькова]] * [[З. Я. Мельнікава]] * [[В. П. Млынарчык]] * [[З. П. Наронская]] * [[Н. І. Нахаева]] * [[В. М. Нікіценка]] * [[В. К. Нікіцін]] * [[П. У. Новік]] * [[Я. Дз. Панасенка]] * [[В. М. Панкевіч]] * [[B. Г. Пляскач]] * [[М. А. Побаль]] * [[Г. М. Прохарава]] * [[Е. Ц. Рабочая]] * [[Н. П. Рагацэвіч]] * [[М. І. Рамушэвіч]] * [[І. В. Раўнейка]] * [[Ч. К. Рацько]] * [[В. Д. Рубанава]] * [[У. А. Рыбчык]] * [[А. Н. Савінава]] * [[В. В. Савіч]] * [[А. П. Салдаткіна]] * [[А. І. Сіліна]] * [[А. М. Сіткевіч]] * [[М. Н. Смалюк]] * [[Л. І. Стока]] * [[Н. П. Стралкоўская]] * [[П. В. Студзянкоў]] * [[М. А. Сурта]] * [[М. К. Сцегін]] * [[C. С. Сянюк]] * [[Г. Р. Сяргеенка]] * [[Р. І. Сярноў]] * [[М. С. Талмачоў]] * [[Л. Б. Топаль]] * [[І. Ф. Тоўкач]] * [[С. А. Умрэйка]] * [[К. М. Філатава]] * [[Н. І. Фядосава]] * [[М. М. Ханцэвіч]] * [[З. І. Хілько]] * [[Н. А. Цілюпа]] * [[М. П. Цыганоў]] * [[Г. П. Цыялкава]] * [[A. B. Чапко]] * [[М. І. Чарнякевіч]] * [[А. І. Чарткова]] * [[Г. К. Шарапаў]] * [[С. І. Шлапакова]] * [[В. А. Шульга]] * [[Г. Р. Шынкарова]] * [[Г. І. Яблонская]] * [[А. П. Яроменка]] * [[Ю. С. Яроцкая]] * [[Г. С. Яўстратчык]] == 1972 == * [[М. І. Антошчанка]] * [[Э. А. Аржанік]] * [[Н. П. Арыніч]] * [[Г. І. Аўчыннікава]] * [[А. В. Ахраменка]] * [[Н. В. Бабіна]] * [[А. Р. Бабова]] * [[М. К. Бакаць]] * [[Г. Ф. Баркоўская]] * [[Я. І. Бердашкевіч]] * [[А. П. Берднікава]] * [[Л. Л. Блешанкова]] * [[Г. М. Бондар]] * [[П. Р. Бондарава]] * [[В. Д. Брундукоў]] * [[К. П. Булыга]] * [[Л. І. Вялічка]] * [[М. І. Гавейна]] * [[Г. В. Ганчарова]] * [[Л. Б. Ганчарова]] * [[М. Ю. Гарашчук]] * [[Н. В. Гваздзюкевіч]] * [[К. І. Грузімава]] * [[В. А. Гурын]] * [[З. С. Дарафеева]] * [[К. Л. Дзешкавец]] * [[В. Д. Дрозд]] * [[Г. А. Явоста]] * [[Г. Я. Ерамейчык]] * [[АД. Жалковіч]] * [[Р. Т. Жанеўская]] * [[Н. Н. Жарнакова]] * [[І. І. Забабуха]] * [[Т. М. Забароўская]] * [[Аляксандра Фёдараўна Занько|А. Ф. Занько]] * [[В. Дз. Іваноў]] * [[Л. І. Каваленка]] * [[У. В. Казлоў]] * [[Л. А. Кайровіч]] * [[А. А. Кандрацюк]] * [[Г. І. Канцавая]] * [[В. К. Карпікава]] * [[Н. Х. Касаткіна]] * [[М. А. Кірпічэнка]] * [[М. І. Кір’янаў]] * [[З. А. Клемзікава]] * [[М. У. Клігуно-ва]] * [[М. П. Кляцкова]] * [[М. А. Кот]] * [[Е. А. Котава]] * [[Н. К. Кравец]] * [[В. Е. Краснік]] * [[Л. І. Кузняцова]] * [[Н. В. Кулагіна]] * [[Ч. І. Кучынская]] * [[С. П. Лагун]] * [[Р. Ф. Лазовік]] * [[Т. Э. Лапаціна]] * [[П. А. Леанідава]] * [[Мікалай Іванавіч Левы|М. І. Левы]] * [[А. І. Ляончыкава]] * [[К. Ф. Майсевіч]] * [[Р. А. Манкевіч]] * [[Т. Р. Марозава]] * [[Н. Н. Матора]] * [[Н. А. Мохава]] * [[М. А. Мятліцкі]] * [[В. Л. Навіцкі]] * [[М. І. Няронская]] * [[П. С. Падалка]] * [[М. М. Палякоў]] * [[Я. В. Панкоў]] * [[П. П. Парункевіч]] * [[Н. А. Паўлава]] * [[А. У. Паўловіч]] * [[Т. І. Паўловіч]] * [[М. С. Паўлючэнка]] * [[П. П. Пашкевіч]] * [[З. А. Прохар]] * [[М. У. Прэткель]] * [[А. Р. Пушкарэвіч]] * [[Н. І. Рагаўцова]] * [[Н. П. Раентава]] * [[Ф. М. Раманчанка]] * [[А. А. Раткевіч]] * [[З. А. Рупрэхт]] * [[Я. У. Сакалінская]] * [[Н. Дз. Свадкоўская]] * [[А. С. Скабей]] * [[Я. Ц. Смірнова]] * [[Г. І. Станютка]] * [[М. М. Стрынкевіч]] * [[П. І. Трафімовіч]] * [[Л. М. Хаткевіч]] * [[А. П. Царэнка]] * [[Р. Р. Цодзікава]] * [[Ю. П. Цярохіна]] * [[В. В. Чачко]] * [[В. Х. Чыкіда]] * [[В. І. Шаблюк]] * [[Е. І. Шавель]] * [[Л. К. Шапялевіч]] * [[К. Я. Шпадарук]] * [[У. У. Юрчык]] * [[Дз. П. Якаўчык]] * [[У. К. Якімовіч]] * [[Н. П. Ярмак]] * [[М. М. Яскевіч]] * [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. С. Яўневіч]] * [[Г. Ц. Яцына]] * [[Т. М. Яшына]] == 1973 == * [[Л. М. Антонава]] * [[П. З. Антонаў]] * [[Вольга Сысоеўна Аўраменка|В. С. Аўраменка]] * [[Л. С. Багдановіч]] * [[A. Л. Байчык]] * [[П. М. Бобрык]] * [[Г. П. Бруштунава]] * [[В. П. Вашкевіч]] * [[Валянціна Сямёнаўна Галуза]] * [[Н. Я. Грачанкова]] * [[А. А. Гонтарава]] * [[Я. А. Гурыновіч]] * [[К. М. Данілава]] * [[Р. С. Дзенбург]] * [[B. М. Дзям’янкава]] * [[Г. І. Дзівак]] * [[Г. Г. Дунец]] * [[В. П. Жук]] * [[Р. Ф. Жук]] * [[Я. А. Зінкевіч]] * [[В. Я. Зубар]] * [[У. І. Іваноў]] * [[У. А. Лваньковіч]] * [[Надзея Іванаўна Кавалец|Н. І. Кавалец]] * [[І. В. Капуста]] * [[З. М. Карасёва]] * [[А. В. Карпава]] * [[Б. А. Карпаў]] * [[І. А. Касуха]] * [[В. Н. Катасонава]] * [[П. І. Катлярчук]] * [[К. І. Каўбаска]] * [[В. І. Клімовіч]] * [[Т. І. Крачэўская]] * [[М. М. Круглей]] * [[І. С. Кулага]] * [[Т. К. Лазарэвіч]] * [[В. М. Лакатко]] * [[З. В. Ліцвіненка]] * [[Л. В. Лясовіч]] * [[Р. І. Макшова]] * [[М. М. Манак]] * [[Н. Т. Маторная]] * [[С. К. Мікульская]] * [[М. Г. Мінкевіч]] * [[Н. Т. Міцкевіч]] * [[В. А. Навіцкі]] * [[Г. П. Нагорная]] * [[Георгій Канстанцінавіч Нацэўскі|Г. К. Нацэўскі]] * [[Л. А. Недарэзава]] * [[Р. С. Паляшчук]] * [[К. Я. Панамарова]] * [[Г. І. Паспелава]] * [[В. М. Пішчалава]] * [[Р. М. Прохарава]] * [[Т. Ц. Пясоцкая]] * [[А. Я. Радзішэўская]] * [[М. І. Раманава]] * [[В. Д. Рывоненка]] * [[З. Н. Рыдлеўская]] * [[Г. С. Рэянтовіч]] * [[М. С. Семяняка]] * [[М. А. Сідарэнка]] * [[Л. А. Сініцкая]] * [[К. С. Слесарчук]] * [[Л. В. Старавойтава]] * [[В. Р. Старасотнікава]] * [[Л. І. Старчанка]] * [[І. С. Сукрысцік]] * [[Г. Д. Сыроватка]] * [[А. Л. Фаміна]] * [[Г. П. Фрод]] * [[Л. А. Цішкевіч]] * [[Я. А. Чаховіч]] * [[Л. Т. Шарко]] * [[З. Р. Шкурынская]] * [[С. І. Штурыч]] * [[К. В. Шчацінкіна]] * [[Т. Л. Шыпількевіч]] * [[А. В. Язвінская]] * [[М. Я. Яўсеенка]] == 1974 == * [[Н. І. Андрушкіна]] * [[М. М. Антановіч]] * [[Н. І. Бабровіч]] * [[А. А. Бандарэнка]] * [[В. З. Басарыгіна]] * [[Ф. Г. Бядунька]] * [[Г. Е. Бурак]] * [[В. К. Валадзько]] * [[А. Ю. Валошына]] * [[М. П. Васілеўскі]] * [[В. М. Верамяюк]] * [[А. В. Верас]] * [[А. А. Вінакураў]] * [[Данута Браніславаўна Ганусевіч|Д. Б. Ганусевіч]] * [[Валянціна Георгіеўна Гаховіч|В. Г. Гаховіч]] * [[М. П. Герасіменка]] * [[П. Б. Голад]] * [[М. Г. Голікава]] * [[В. В. Голубева]] * [[С. М. Грэнкаў]] * [[Н. Ф. Дзёміна]] * [[Я. Я. Дзмітрук]] * [[М. Г. Драгун]] * [[Уладзімір Аляксандравіч Дударэнка|У. А. Дударэнка]] * [[У. А. Жукоўскі]] * [[Р. Ф. Закржэўская]] * [[М. Н. Зубчынская]] * [[С. П. Зяцікаў]] * [[В. А. Іванова]] * [[К. Ф. Іванова]] * [[П. М. Іовік]] * [[В. М. Казак]] * [[У. С. Казлова]] * [[А. Ф. Казлоўская]] * [[Л. К. Кандратава]] * [[А. П. Комлеў]] * [[І. П. Кашына]] * [[Н. П. Краміч]] * [[І. Р. Краўцоў]] * [[В. П. Кукішаў]] * [[В. Ф. Кульбіцкі]] * [[К. А. Дісоўская]] * [[В. С. Дось]] * [[Н. А. Дур’е]] * [[Н. Ц. Лычова]] * [[В. Ф. Мазурын]] * [[Н. Б. Мажайская]] * [[Л. Ф. Маркевіч]] * [[Я. І. Масквічоў]] * [[Ч. П. Махнач]] * [[М. А. Мікульскі]] * [[Л. М. Міцкевіч]] * [[І. Я. Мішэнін]] * [[М. Ф. Мяснікоў]] * [[Г. А. Мяцеліца]] * [[Н. Ф. Новік]] * [[А. Ф. Новікава]] * [[В. І. Палубан]] * [[М. І. Паўлаў]] * [[Н. П. Пуцькова]] * [[П. І. Пшанічная]] * [[М. С. Радзюкоў]] * [[Т. П. Раманоўская]] * [[Г. А. Раманчык]] * [[Г. І. Рымараў]] * [[І. В. Семянчук]] * [[Н. А. Сесіцкі]] * [[У. В. Скараходаў]] * [[Э. І. Смольская]] * [[Т. Б. Стасевіч]] * [[Лідзія Кузьмінічна Тарасевіч|Л. К. Тарасевіч]] * [[Е. Р. Тараховіч]] * [[Я. І. Траснікова]] * [[Г. Я. Трухан]] * [[Н. В. Усевіч]] * [[Л. С. Харловіч]] * [[Л. М. Цвірко]] * [[Н. С. Цвяткова]] * [[В. У. Чаркасава]] * [[У. М. Чупрынскі]] * [[T. І. Шабаліна]] * [[П. М. Шарэпа]] * [[Л. В. Шутава]] * [[У. Шырко]] * [[І. С. Ярмолінскі]] == 1975 == * [[Л. С. Абазоўскі]] * [[В. З. Алейнікава]] * [[В. І. Александроўская]] * [[П. М. Анічэнка]] * [[Віктар Рыгоравіч Арлоў|В. Р. Арлоў]] * [[Н. Г. Арлоўская]] * [[Р. І. Арцімовіч]] * [[H. Я. Асмалоўская]] * [[У. М. Асамлоўскі]] * [[А. С. Астапенка]] * [[Я. В. Аўсянская]] * [[Н. Я. Балмакова]] * [[В. С. Банадзькева]] * [[Т. Н. Бандарчык]] * [[B. A. Баркоўская]] * [[В. А. Баркоўскі]] * [[А. Дз. Белагорцаў]] * [[М. А. Бетанава]] * [[М. Ф. Бобаў]] * [[П. А. Бобрык]] * [[Ч. П. Бондар]] * [[А. А. Бранкоўская]] * [[А. А. Булаўка]] * [[А. Д. Булашаў]] * [[І. У. Буры]] * [[І. Г. Варабей]] * [[Ф. С. Варабей]] * [[Л. І. Васько]] * [[Т. П. Відура]] * [[Л. К. Вярбіцкая]] * [[Т. Ц. Ганчарова]] * [[І. К. Гінтаўт]] * [[Г. П. Грозберг]] * [[Т. Я. Гурэвіч]] * [[Я. М. Гучак]] * [[В. А. Дабаровіч]] * [[І. Д. Дворкін]] * [[Л. М. Ермачонак]] * [[Т. Д. Еўдакімава]] * [[А. К. Еўсявіцкая]] * [[ГД. Жызнеўская]] * [[Г. Я. Жызнеўская]] * [[А. П. Жукава]] * [[В. С. Заброцкая]] * [[Л. А. Зарэцкая]] * [[А. А. Здраеўскі]] * [[Р. І. Зянькоў]] * [[В. І. Кабяк]] * [[H. С. Кавалкіна]] * [[У. С. Казлоў]] * [[Я. М. Кананчук]] * [[І. В. Каравацкі]] * [[А. І. Карпава]] * [[Л. А. Карпінская]] * [[А. Р. Касцюкевіч]] * [[В. М. Касцян]] * [[В. Ф. Кашпар]] * [[А. Л. Кебец]] * [[І. І. Кожар]] * [[М. П. Корж]] * [[В. К. Котаў]] * [[М. П. Красікава]] * [[Г. С. Краўчанка]] * [[Н. І. Крэнь]] * [[Г. С. Кузёмкіна]] * [[В. Г. Кудрашоў]] * [[А. М. Кулік]] * [[Я. Д. Курган]] * [[М. П. Курганскі]] * [[Н. І. Кутынка]] * [[Я. А. Дазавік]] * [[В. І. Дазарава]] * [[М. І. Дазарэнка]] * [[М. І. Макарчук]] * [[М. І. Макеенак]] * [[В. Н. Маркевіч]] * [[Л. М. Марозава]] * [[М. С. Мароснікава]] * [[М. А. Марціновіч]] * [[Я. А. Марцулевіч]] * [[В. П. Маскаленка]] * [[Л. А. Маўчанюк]] * [[Л. М. Махнач]] * [[М. М. Мачанава]] * [[В. С. Міхайлаў]] * [[Г. А. Мураўёва]] * [[С. М. Муркоў]] * [[Г. І. Назарчук]] * [[Л. М. Палевікова]] * [[Я. В. Палонская]] * [[Г. Н. Панасенка]] * [[Н. Ф. Панасюк]] * [[З. А. Парыгіна]] * [[Л. Ф. Пашынскі]] * [[М. А. Прылуцкая]] * [[С. К. Радзевіч]] * [[Г. Я. Радзько]] * [[І. В. Радчанка]] * [[У. І. Радчанка]] * [[Я. Ф. Расудоўская]] * [[К. І. Савіцкі]] * [[С. С. Сазонік]] * [[Ларыса Фёдараўна Салавей|Л. Ф. Салавей]] * [[Т. І. Самцова]] * [[І. Ф. Селязнёва]] * [[Р. М. Серыкава]] * [[Г. П. Сідорка]] * [[А. С. Сілівёрстава]] * [[В. І. Сіневіч]] * [[H. І. Сіцкевіч]] * [[І. А. Скаруцкая]] * [[С. Б. Смолкін]] * [[М. К. Сувалаў]] * [[В. П. Сураўнёва]] * [[Л. Д. Сцефановіч]] * [[Р. І. Сянько]] * [[Я. С. Таборка]] * [[М. Г. Трафімовіч]] * [[А. І. Траццякова]] * [[І. В. Філіпава]] * [[І. І. Фрадкін]] * [[Л. Ц. Фралянкова]] * [[Г. В. З. Хітрык]] * [[М. І. Царык]] * [[Ю. І. Цвірко]] * [[В. М. Цыуля]] * [[А. С. Чаранко]] * [[І. В. Чарніцкі]] * [[А. П. Чаша]] * [[А. М. Чурыла]] * [[А. І. Шалак]] * [[Г. Дз. Шаніна]] * [[Л. А. Шатраўка]] * [[М. С. Шаўкун]] * [[Дз. В. Шульгоўская]] * [[М. І. Шумская]] * [[Н. С. Шуплякова]] * [[У. Ф. Шутаў]] * [[В. С. Шышоў]] == 1976 == * [[Л. У. Андрэева]] * [[М. П. Аронаў]] * [[В. М. Бабакова]] * [[Я. М. Баркова]] * [[А. Б. Будніцкая]] * [[М. В. Ваніна]] * [[Т. С. Вараб’ёва]] * [[Ф. А. Варашніна]] * [[Н. М. Васілеўская]] * [[Г. У. Васільева]] * [[В. Ф. Васюшка]] * [[A. Е. Герашчанка]] * [[Я. П. Грыб]] * [[Я. Я. Грыгуць]] * [[П. Е. Гукаў]] * [[А. П. Дамарацкая]] * [[М. І. Дварэцкая]] * [[Н. Н. Еўпак]] * [[В. І. Жалезная]] * [[Т. С. Жук]] * [[К. Н. Загуста]] * [[М. П. Зайчук]] * [[Н. Г. Засценская]] * [[А. І. Заяц]] * [[М. А. Казбярук]] * [[І. Ц. Казырыцкі]] * [[В. У. Каладзінская]] * [[Г. Н. Кандрацьева]] * [[Л. А. Капыпова]] * [[Л. С. Караленка]] * [[С. Ф. Каранеўская]] * [[А. С. Каржукова]] * [[М. А. Кібісава]] * [[М. І. Козел]] * [[П. І. Краўцэвіч]] * [[Л. К. Крыцкая]] * [[Т. Р. Лабур]] * [[Г. Р. Дось]] * [[А. Т. Лукашэвіч]] * [[Уладзімір Ігнатавіч Ляпёшкін|У. І. Ляпёшкін]] * [[А. А. Ляхота]] * [[В. І. Манаскіна]] * [[Р. А. Марачава]] * [[М. С. Марціновіч]] * [[Л. П. Мінчукова]] * [[Э. С. Мірановіч]] * [[З. Р. Мяшкова]] * [[С. С. Найдзен]] * [[Л. П. Нікановіч]] * [[В. І. Піляўская]] * [[Н. Т. Гірыбыткіна]] * [[В. К. Рабцэвіч]] * [[М. Ф. Рыжанкова]] * [[В. І. Савенка]] * [[М. М. Сарынава]] * [[К. І. Серада]] * [[Г. І. Сідаровіч]] * [[П. І. Сікора]] * [[І. П. Сіманоўскі]] * [[Б. І. Смародзін]] * [[А. Р. Спарбер]] * [[Э. П. Стаховіч]] * [[А. М. Талабаева]] * [[І. І. Трус]] * [[В. А. Феакцістаў]] * [[Г. М. Фількова]] * [[Т. М. Цёмная]] * [[Т. І. Чобатава]] * {{нп5|Вера Дзмітрыеўна Шасцерыкова|B. Д. Шасцерыкова|d|Q97963001}} * [[Л. І. Якімовіч]] == 1977 == * [[В. Г. Акулава]] * [[К. А. Антонава]] * [[Т. В. Аўсеенка]] * [[Ю. А. Бабіч]] * [[Н. В. Багамолава]] * [[Н. І. Багацюк]] * [[М. І. Багачоў]] * [[Н. С. Багданава]] * [[Н. С. Балантэр]] * [[Т. К. Бандарэнка]] * [[П. Ц. Баравік]] * [[Н. Дз. Баравіцкая]] * [[Н. В. Беладзед]] * [[A. А. Брач]] * [[В. С. Былюк]] * [[К. Я. Бычкова]] * [[Н. І. Варанецкая]] * [[В. Т. Вірынскі]] * [[А. П. Герачынская]] * [[Ю. М. Гірдзь]] * [[Н. Р. Гняўко]] * [[П. П. Грабеннікаў]] * [[А. М. Грыцаў]] * [[А. І. Гурскі]] * [[А. П. Давыдаў]] * [[Г. П. Данешчык]] * [[Н. М. Данілава]] * [[Р. П. Дарошка]] * [[Л. К. Дзмітрыева]] * [[Л. М. Дзянісман]] * [[Э. К. Дубаневіч]] * [[Л. І. Ждановіч]] * [[Т. Дз. Жыліна]] * [[С. Д. Жылко]] * [[М. І. Жырніс]] * [[Н. П. Жыткова]] * [[З. П. Зайцава]] * [[А. І. Зарэцкая]] * [[М. К. Здрок]] * [[В. М. Зуб]] * [[Л. Д. Іваноў]] * [[М. П. Ігнаценка]] * [[В. І. Ісаева]] * [[Р. П. Калеснік]] * [[Т. М. Карпенка]] * [[В. П. Кацянкоў]] * [[В. Р. Качурка]] * [[З. З. Кашырына]] * [[Т. М. Кісель]] * [[H. Р. Кіяшка]] * [[А. А. Крэнь]] * [[А. М. Куранкова]] * [[І. Б. Дебедзева]] * [[Н. Р. Лівенцава]] * [[В. Г. Лісоўскі]] * [[А. А. Добач]] * [[Н. Р. Малей]] * [[B. І. Марціновіч]] * [[Г. В. Марцякова]] * [[М. Я. Мікульчык]] * [[Б. А. Муляраў]] * [[В. Г. Мурашка]] * [[І. Б. Навумовіч]] * [[А. М. Несцярчук]] * [[І. І. Палій]] * [[В. Дз. Палікіна]] * [[Г. А. Палуянская]] * [[Ф. П. Панцялеева]] * [[Р. М. Панчанка]] * [[М. Г. Парашчанка]] * [[Г. А. Паўлоўская]] * [[У. Ф. Піляк]] * [[К. А. Пісарык]] * [[Дз. В. Прастаквашын]] * [[І. Л. Пятрова]] * [[Л. С. Радкевіч]] * [[Т. А. Разгуліна]] * [[В. І. Разумава]] * [[А. З. Раса]] * [[Павел Кірылавіч Родзічкін|П. К. Родзічкін]] * [[М. А. Семянчук]] * [[К. Л. Сімаковіч]] * [[І. М. Сіманенка]] * [[Р. А. Сташынская]] * [[В. А. Сташэўскі]] * [[А. А. Стральчонак]] * [[Л. Р. Сямёнава]] * [[К. М. Трафімук]] * [[Ф. А. Туміловіч]] * [[В. М. Турбан]] * [[У. В. Усціновіч]] * [[А. У. Хмяльніцкі]] * [[Л. П. Худалеева]] * [[А. Д. Хутарны]] * [[М. П. Цішчук]] * [[А. Я. Цярэнцьева]] * [[Л. В. Чыгір]] * [[Л. К. Шатухіна]] * [[П. М. Шэлест]] * [[В. Ц. Якаўлева]] * [[Я. Дз. Якімовіч]] * [[В. С. Якубовіч]] * [[Л. Я. Яшнова]] == 1978 == * [[А. М. Азарка]] * [[Н. В. Амельянюк]] * [[М. У. Андрончык]] * [[Л. А. Анзель]] * [[В. М. Анціпкіна]] * [[В. Р. Аўраменка]] * [[Г. П. Аўтуховіч]] * [[А. К. Афанасенка]] * [[Л. У. Барабанава]] * [[В. І. Бараноўская]] * [[А. А. Барысевіч]] * [[А. С. Бельская]] * [[А. П. Бузаева]] * [[І. П. Бу-ланава]] * [[Н. М. Бяляцкая]] * [[З. І. Варшаўская]] * [[Г. А. Васілеўская]] * [[Л. М. Вінцэўская]] * [[В. А. Воран]] * [[А. Р. Галавач]] * [[Р. Ф. Ганчар]] * [[A. Н. Гарканава]] * [[А. П. Гілевіч]] * [[Н. А. Гірсянок]] * [[А. А. Глазоўскі]] * [[В. М. Грыгор’ева]] * [[Дз. Р. Дошчык]] * [[Л. Ц. Дубко]] * [[А. К. Жахоўская]] * [[В. Г. І. Іваненка]] * [[В. С. Іванова]] * [[B. С. Казлякова]] * [[А. І. Каменка]] * [[В. П. Кручанок]] * [[Г. П. Крывянкова]] * [[С. С. Крэчка]] * [[З. У. Лазоўская]] * [[І. М. Лашук]] * [[М. Г. Лівенцаў]] * [[А. П. Лісаў]] * [[Г. І. Ліцвіновіч]] * [[К. Я. Лойка]] * [[Л. С. Луцэвіч]] * [[В. П. Максімовіч]] * [[Г. Л. Малаш]] * [[М. В. Маркусенка]] * [[М. Ф. Марозаў]] * [[Л. Я. Мільшына]] * [[І. І. Міхалка]] * [[A. В. Міхнікевіч]] * [[Я. А. Мураўская]] * [[М. Дз. Мядзведзева]] * [[І. А. Палуянчык]] * [[Г. М. Паўлава]] * [[М. В. Петрашкевіч]] * [[В. П. Пілюта]] * [[П. І. Радзькоў]] * [[У. І. Рубан]] * [[І. І. Русак]] * [[B. Р. Р*усанава]] * [[М. І. Рында]] * [[М. Д. Сагановіч]] * [[К. В. Сажына]] * [[І. Ф. Салавейка]] * [[С. М. Самолейнка]] * [[Н. Дз. Сачанка]] * [[Г. А. Серакова]] * [[Н. Дз. Сідарава]] * [[М. А. Скіпар]] * [[В. С. Сраброўская]] * [[К. М. Сталярова]] * [[М. М. Труханава]] * [[Т. Р. Трыгубская]] * [[Р. П. Туравец]] * [[В. М. Туркевіч]] * [[А. А. Цімошчанка]] * [[А. Т. Цітоў]] * [[Ф. Ф. Цудзіла]] * [[З. Дз. Цябут]] * [[Л. І. Шаўчэнка]] * [[А. С. Ясяновіч]] == 1979 == * [[Мікалай Георгіевіч Агурцоў|М. Г. Агурцоў]] * [[Г. І. Аляксеенка]] * [[Ф. Р. Багдановіч]] * [[М. У. Вараб’ёва]] * [[Р. Ц. Васшевіч]] * [[Н. Р. Ваяводзіна]] * [[В. Я. Верамеева]] * [[Л. І. Віткоўская]] * [[Л. І. Вялічка]] * [[К. І. Гаякоўская]] * [[Л. Б. Гінтаўт]] * [[Л. А. Грубенка]] * [[Н. В. Гурэева]] * [[Н. Ц. Забермаг]] * [[В. А. Здановіч]] * [[К. А. Тсай]] * [[М. А. Казакоўцава]] * [[У. Л. Кастрыцкі]] * [[Н. Н. Круглова]] * [[Я. А. Кудраўцава]] * [[М. І. Лацянкова]] * [[Л. М. Леўс]] * [[Г. К. Лісоўская]] * [[А. А. Лопан]] * [[А. А. Максімаў]] * [[В. П. Марозава]] * [[У. А. Мацюкевіч]] * [[Ж. П. Міронава]] * [[В. П. Мядзведзь]] * [[Л. Ф. Паваляева]] * [[Т. М. Патапава]] * [[Л. Н. Пісарэвіч]] * [[К. С. Пракаповіч]] * [[A. П. Пуцькоў]] * [[І. П. Пятрова]] * [[М. С. Пятрова]] * [[Н. М. Сандрозд]] * [[М. А. Санько]] * [[Н. М. Сідарэнка]] * [[Н. С. Слясарчык]] * [[Р. І. Старасвецкая]] * [[У. П. Стрэльнікаў]] * [[Г. Р. Табанюхава]] * [[Н. А. Хайноўская]] * [[І. І. Хацкевіч]] * [[В. П. Хургіна]] * [[Г. Р. Цітова]] * [[І. М. Шаламіцкі]] * [[Я. І. Шыбека]] * [[Н. А. Шэлехава]] * [[М. С. Юрэвіч]] * [[В. І. Якавенка]] == 1980 == * [[Д. М. Абразцова]] * [[Б. А. Акалатовіч]] * [[В. П. Бадабед]] * [[В. А. Бакава]] * [[А. В. Башчук]] * [[B. І. Башылава]] * [[Г. М. Бугрова]] * [[А. Я. Васільчанкаў]] * [[І. В. Валадзько]] * [[В. І. Варажэйкіна]] * [[А. Дз. Вяль]] * [[Г. М. Гараніна]] * [[В. А. Гурыновіч]] * [[Я. Р. Духовіч]] * [[К. Ф. Заяц]] * [[А. Дз. Зобнінская]] * [[М. Ф. Змітровіч]] * [[В. В. Зуева]] * [[Дз. М. Калапетка]] * [[А. Р. Каменшчыкаў]] * [[Р. Дз. Каралёў]] * [[В. К. Кісель]] * [[М. І. Краўчанка]] * [[І. П. Лейка]] * [[С. І. Ліноўскі]] * [[Б. А. Літкін]] * [[М. Г. Лугаўцова]] * [[Л. І. Лузгіна]] * [[А. Т. Макарэвіч]] * [[І. П. Макарэдіч]] * [[М. М. Маталыгаў]] * [[М. В. Некрашэвіч]] * [[В. В. Нікалаеў]] * [[В. П. Пакаташкін]] * [[С. І. Палей]] * [[В. Д. Панкевіч]] * [[C. К. Пятрушка]] * [[Л. Дз. Румянцава]] * [[У. І. Рэкуць]] * [[І. А. Саковіч]] * [[Г. Р. Саўчанка]] * [[А. С. Саўчык]] * [[Т. В. Сушкова]] * [[М. Л. Федзяцова]] * [[В. З. Холад]] * [[А. Я. Чудакоў]] * [[Т. М. Чырьнэнка]] * [[В. І. Шапавалава]] * [[М. Н. Юркавец]] * [[Р. Э. Юркевіч]] * [[М. І. Якубовіч]] * [[П. І. Ярмола]] == 1981 == * [[Б. Ф. Агароднікаў]] * [[Я. А. Аляхновіч]] * [[І. П. Антоненкаў]] * [[І. Л. Ведзянеева]] * [[А. П. Глухараў]] * [[Л. С. Жугер]] * [[В. А. Мацкевіч]] * [[Г. М. Попель]] * [[Г. Ф. Сцяжко]] * [[А. Я. Трафімук]] * [[К. А. Юша]] == 1982 == * [[А. С. Асіпенка]] * [[Г. Р. Атаманчук]] * [[С. Г. Багдановіч]] * [[М. П. Баранава]] * [[П. М. Валасюк]] * [[Л. Н. Волкава]] * [[Ф. М. Ф. Вранко]] * [[Ж. М. Гарбунова]] * [[У. П. Гуд]] * [[Б. А. Гуляеў]] * [[Т. А. Давідовіч]] * [[П. Дз. Дзмітрыеў]] * [[Марыя Цімафееўна Кавалёва|М. Ц. Кавалёва]] * [[Н. Л. Касяк]] * [[Ф. Р. Кітуновіч]] * [[А. М. Клачко]] * [[Е. Я. Лабачова]] * [[М. Ф. Падсіткаў]] * [[Н. Г. Паўлава]] * [[Н. С. Пашкоўская]] * [[Т. А. Пісьмянкова]] * [[Я. С. Рымкевіч]] * [[Б. Б. Федаровіч]] * [[М. К. Філановіч]] * [[Г. І. Шумская]] * [[Л. С. Шчарбовіч]] == 1983 == * [[М. М. Дворак]] * [[І. Л. Емяльянава]] * [[Л. Ц. Калядка]] * [[У. М. Кацнельсон]] * [[Я. М. Крылоў]] * [[С. І. Слізскі]] * [[Г. І. Тарасава]] == 1984 == * [[А. П. Агаркава]] * [[А. І. Брэсцкая]] * [[Л. В. Высоцкая]] * [[Г. А. Каршакоўскі]] * [[Г. І. Русак]] * [[Н. Г. Салаўёва]] * [[У. А. Сіневіч]] * [[В. Дз. Яцухно]] == 1985 == * [[Н. А. Анішчанка]] * [[Г. Ю. Бурынская]] * [[М. А. Быкоўсю]] * [[Ф. Р. Гераскевіч]] * [[М. Ф. Гукаў]] * [[В. Н. Кісялёў]] * [[В. І. Раманчук]] * [[Л. У. Рачкоўская]] * [[М. М. Рудэнка]] * [[А. Ф. Худалей]] == 1986 == * [[Л. У. Кур’ян]] * [[Т. П. Парфёнава]] == 1987 == * [[А. В. Букач]] * [[С. Е. Варакса]] * [[М. П. Жыгалава]] * [[Ф. Г. Забродскі]] * [[Н. П. Кароткая]] * [[М. Б. Касьянюк]] * [[Д. А. Курчэўскі]] * [[А. В. Р'уцкая]] * [[Н. В. Сухоцкая]] == 1988 == * [[Л. К. Сухнат]] == 1996 == * [[В. А. Гербутаў]] * [[У. М. Здановіч]] * [[Ю. У. Маслаў]] * [[В. М. Прахарэнка]] * [[З. К. Чумакова]] == 1997 == * [[Л. М. Дзмітрыева]] * [[Г. А. Зарэцкі]] * [[М. М. Серафімава]] * [[К. С. Фарына]] == 2001 == * [[Святлана Мікалаеўна Сямёнава|С. М. Сямёнава]]<ref>[http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/2139-70-gadou-z-dnya-narazhenya-svyatlany-mikalaeyny-syamenavaya 24 снежня 2020 г. — 70 гадоў з дня нараджэння Святланы Мікалаеўны Сямёнавай (1950), заслужанага настаўніка Рэспублікі Беларусь, ганаровага грамадзяніна г. Брэста]</ref> {{Зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|6|Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь}} [[Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі Рэспублікі Беларусь| ]] [[Катэгорыя:Спісы ўладальнікаў ганаровага звання Беларусі|Заслужаныя настаўнікі ]] 3vemkvlaeb4fmfq20yivycr72u3761h Ала Канстанцінаўна Тарасава 0 684881 5166495 5127843 2026-07-16T09:15:18Z Ueschar 151377 вікіфікацыя, арфаграфія, арфаграфія 5166495 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тарасава}} {{Тэатральны дзеяч|Арыгінал імя={{lang-ru|Алла Константиновна Тарасова}}}} '''Ала Канстанцінаўна Тара́сава'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|А́лла Константи́новна Тара́сова}}; 25 студзеня (6 лютага) 1898, [[Кіеў]] — {{ДС|5|4|1973}}, [[Масква]]) — савецкая [[актрыса]] тэатра і кіно, педагог; вучаніца [[Канстанцін Сяргеевіч Станіслаўскі|Канстанціна Станіслаўскага]] і [[Уладзімір Іванавіч Неміровіч-Данчанка|Уладзіміра Неміровіча-Данчанкі]]<ref>{{Крыніцы/БелЭн|15|Тара́сава Ала Канстанцінаўна||436}}</ref>. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1973), [[народная артыстка СССР]] (1937). Лаўрэат пяці [[Сталінская прэмія|Сталінскіх прэмій]] (1941, 1946 — двойчы, 1947, 1949). Кавалер трох [[ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (1948, 1967, 1973). ==Біяграфія== Нарадзілася 25 студзеня (6 лютага паводле старога стылю) 1998 года ў сям’і прафесара медыцынскага факультэта Кіеўскага ўніверсітэта Канстанціна Пракоф’евіча Тарасава (1865—1931) і Леанілы Мікалаеўны Тарасавай (1870—1966). З 1906 па 1910 год вучылася ў [[Кіева-Пячэрская жаночая гімназія|Кіева-Пячэрскай жаночай гімназіі]], у 1910—1914 гадах — у прыватнай гімназіі на Фундуклееўскай вуліцы. З 1914 жыла ў Маскве, вучылася ў прыватнай Школе драматычнага мастацтва Масаліцінава, Аляксандрава і Падгорнага, хадзіла на лекцыі [[Маскоўскім гарадскім народным універсітэце імя Шаняўскага]]. У 1916 годзе Школу пераўтварылі ў Другую студыю Маскоўскага Мастацкага тэатра. З 1916 года іграла ў спектаклях ММТ. Падчас Грамадзянскай вайны з 19919 па 1922 года гастралявала з «Качалаўскай групай». Колькі часу жыла ў ЗША. З 1923 года гастралявала з групай за мяжою. З 1925 — у трупе Маскоўскага Мастацкага Акадэмічнага тэатра, дзе праслужыла да канца дзён. Тарасава праславілася ў васямнаццаць гол, сыграўшы ў п’есе [[Зінаіда Мікалаеўна Гіпіус|Зінаіды Гіпіус]] «Зялёнае кальцо». Асаблівы поспех мела ў спектаклях па п’есах [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]]. З 1951 па 1955 года Ала Тарасава — дырэктарка [[МХАТ|Маскоўскага мастацкага акадэмічнага тэатра (МХАТ)]], з 1970 па 1973 год — старшыня Рады старэйшын МХАТ. З 1967 года была педагогам у Школе-студыі МХАТ (з 1968 года — прафесарам). Член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1954 года. Дэпутат Вярховага Савета СССР 3—5 склікання (1952—1960). Сканала 5 кастрычніка 1973 года ў Маскве, пахавана на Увядзенскіх могілках. ==Сям’я== Ала Тарасава мела двух братоў — Яўгенія і Георгія, і дзвюх сясцёр — Алену і Ніну, дачка каторай — Галіна Каліноўская — таксама стала акторкай ММАТ і народнай артысткай РСФСР. Тарасава тройчы была замужам. Першы муж — Аляксандр Кузьмін, сын ад іх шлюбу — Аляксей Кузьмін-Тарасаў. Дрцгі муж — [[Іван Масквін]] (1874—1946) — актор, тэатральны рэжысёр. Падчас шлюбу абое сужэнцы набылі званне [[Народны артыст СССР|Народных артыстаў СССР]]. Трэці раз Тарасава была ў шлюбе з [[Генерал-маёр|генерал-маёрам]] авіяцыі Аляксандрам Проніным. ==Званні і ўзнагароды== *Герой сацыялістычнай працы(1973) *Заслужаная артыстка РСФСР (1933) *Народная артыстка СССР (1937) *Сталінская прэмія першай ступені (1941) — за выдатныя дасягненні ў сферы тэатральна-драматычнага мастацтва *Сталінская прэмія першай ступені (1946) — за выкананне ролі Юліі Тугіной у спектаклі ''«Последняя жертва»'' А. М. Астроўскага *Сталінская прэмія другой ступені (1946) — за выкананне ролі Кручынінай у фільме ''«Без вины виноватые»'' (1945) *Сталінская прэмія першай ступені (1947) — за выкананне ролі Лізы Мураўёвай у спектаклі ''«Победители»'' Б. Ф. Чырскова *Сталінская прэмія першай ступені (1949) — за выкананне ролі Соф’і Раманаўны ў спектаклі ''«Зелёная улица»'' А. А. Сурава *Тры ордэны Леніна (1948, 1967, 1973) *Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі (1978) *Ордэн працоўнага чырвонага сцяга (03.05.1937) — за выдатныя заслугі развіцця ў справе рускага тэатральнага мастацтва *Ордэн «Знак Пашаны» (23.03.1938) — в сувязі з выпускам «выбітных кінафільмаў, што атрымалі аднадушнае адабрэнне гледачоў» —''«Ленин в Октябре»'', ''«Петр I»'' і ''«Богатая невеста»'' *Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» *Медаль «У памяць 800-годдзя Масквы» {{перакласці|ru|Тарасова, Алла Константиновна}} == Творчасць == === Ролі ў тэатры === ==== Другая студыя Маскоўскага Мастацкага тэатра ==== * 1916 — ''«Зелёное кольцо»'', паводле Зінаіды Гіпіус, — ''Фіначка'' ==== Маскоўскі Мастацкі тэатр ==== * 1916 — ''«Царь Фёдор Иоаннович»'', паводле А. К. Талстога, — ''Спадарычна'' (Боярышня)<ref>По материалам сайта [http://tarasova2007.narod.ru Алла Тарасова: Неугасимая Звезда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071113084934/http://tarasova2007.narod.ru/ |date=13 лістапада 2007 }}</ref> ==== Гастролі «Качалаўскай групы» ==== * 1919 — ''«Вишнёвый сад»'', паводле А. П. Чехова — ''Аня'' * 1919 — ''«Осенние скрипки»'', паводле Ільі Сургучова, — ''Верачка'' * 1921 — ''«У жизни в лапах»'', паводле Кнута Гамсуна, — ''Фані Норман'' * 1921 — «[[Гамлет]]», паводле У. Шэкспіра, — ''Афелія'' * 1921 — ''«Три сестры»'', паводле А. П. Чэхава, — ''Пакаёўка'' ==== Маскоўскі Мастацкі Акадэмічны тэатр ==== * [[1923 — ''«На дне»'', паводле Максіма Горкага, — ''Насця'' * [[1923 — ''«Три сестры»'', паводле Чэхава, — ''Ірына'' * [[1923 — ''«Братья Карамазовы»'' паводле Ф. М. Дастаеўскага — ''Грушенька'' * [[1923 — ''«Иванов»'' паводле Чэхава — ''Саша'' * [[1923 — ''«У жизни в лапах»'', паводле Гамсуна, — ''Служанка ў Гіле'' * [[1924 — ''«Дядя Ваня»'', паводле Чэхава — ''Соня'' * [[1924 — ''«Царь Фёдор Иоаннович»'', паводле А. К. Талстога, — ''Княжна Мсціслаўская'' * [[1925 — ''«Горе от ума»'' паводле А. С. Грыбаедава, — ''Наталья Дзмітрыеўна'' * [[1925 — ''«Пугачёвщина»'', паводле Канстанціна Транёва, — ''Усцінья'' * [[1926 — ''«На всякого мудреца довольно простоты»'', паводле А. М. Астроўскага — ''Машенька'' * [[1926 — ''«Горячее сердце»'', паводле А. М. Астроўскага — ''Параша'' * [[1926 — ''«Дни Турбиных»'', паводле М. А. Булгакава — ''Алена'' * [[1927 — ''«Бронепоезд 14-69»'', паводле Усевалада Іванова — ''Маша'' * [[1928 — ''«Елизавета Петровна''», паводле Д. Смоліна, — ''Елізавета Пятроўна'' * [[1928 — ''«Унтиловск»'', паводле Леаніда Ляонава, — ''Васка'' * [[1929 — ''«Безумный день, или Женитьба Фигаро»'' (фр. ''La Folle Journée, ou le Mariage de Figaro''), паводле Бомарше — ''Сюзанна'' * 1930 — ''«Отелло»'' (анг. ''Othello''), паводле Шэкспіра — ''Дэздэмона'' * 1931 — ''«Хлеб»'', паводле В. М. Кіршона — ''Вольга'' * 1931 — ''«Страх»'', паводле А. Н Афінагенава, — ''Алена Макарава'' * 1933 — ''«Таланты и поклонники»'', паводле А. М. Астроўскага, — ''Негіна'' * 1935 — ''«Враги»'', паводле М. Горкага, — ''Тацьяна'' * 1937 — ''«Анна Каренина»'' («Ганна Карэніна»), паводле Л. М. Талстога, — ''Ганна Карэніна'' * 1940 — ''«Три сестры»'', паводле Чэхава — ''Маша'' * 1944 — ''«Последние дни»'', паводле Булгакава, — ''Пушкіна'' * 1944— ''«Последняя жертва»'', паводле А. М. Астроўскага — ''Юлія Паўлаўна Тугіна'' * 1947 — ''«Победители»'', паводле Барыса Чырскова, — ''Ліза Мураўёва'' * 1947 — ''«Дядя Ваня»'', паводле А. П. Чэхава — ''Алена Андрэеўна'' * 1948 — «Зелёная улица», паводле Анатолія Сурава, — ''Соф’я Раманаўна'' * 1949 — ''«Заговор обречённых»'', паводле Мікалая Вірта, — ''Ганна Лихта'' * 1953 — ''«Дачники»'', паводле Горкага — ''Варвара'' * 1953 — ''«Ломоносов»'', паводле Усевалада Іванова, — ''Нарышкіна'' * 1954 — ''«Сердце не прощает»'', паводле Анатолія Сафронава, — ''Екацярына Тапіліна'' * 1957 — «[[Марыя Сцюарт (п’еса)|Марыя Сцюарт]]» (''Мария Стюарт'', анг., ням. ''Mary Stuart''), паводле Фрыдрыха Шылера, — ''Марыя Сцюарт'' * 1958 — ''«Вишнёвый сад»'', паводле Чэхава, — ''Ранеўская'' * 1960 — ''«Чайка»'', паводле Чэхава, — ''Аркадзіна'' * 1961 — ''«Цветы живые»'', паводле Мікалая Пагодзіна, — ''Серафіма'' * 1963 — ''«Без вины виноватые»'', паводле А. М. Астроўскага — ''Кручыніна'' * 1964 — ''«Кремлёвские куранты»'', паводле М. Пагодзіна — ''Забеліна'' * 1965 — ''«Чти отца своего»'', паводле В. Лаўрэнцьева, — ''Соф’я Іванаўна'' * 1966 — ''«Тяжкое обвинение»'', паводле Л. Шэйніна — ''Ларыса Лукінічна'' * 1968 — ''«Дым отечества»'', паводле Канстанціна Сіманава, — ''Маці'' * 1968 — ''«Враги»'', паводле Горкага — ''Паліна'' * 1969 — ''«Царская милость»'', паводле Камена Зідарава, — ''Ірына Радзівонава'' * 1971 — ''«Валентин и Валентина»'', паводле М. Рошчына, — ''Маці Валянціны'' ==== Century-Theatre (Нью-Ёрк) ==== * 1924 — ''«Миракль»'', паводле К. Фалмелера, — ''Манахіня'' === Фильмография === # 1923 —«''Раскольников»''  — ''Дуня'' # 1927 — «''Кто ты такой?»'' — ''Мэры'' # 1928 — «''Василисина победа»'' — ''Васіліса'' # 1933 — «''Гроза»'' — ''Кацярына'' # 1934 — «''Мечтатели»'' (''«Восстание человека»'') — ''Наталья Тварагова''<ref>{{Cite web|url=http://www.tvmuseum.ru/attach.asp?a_no=3709|title=Мастера советского театра и кино|access-date=2010-01-07|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065644/http://www.tvmuseum.ru/attach.asp?a_no=3709|deadlink=no}}</ref> # 1937—1938 — ''«Пётр Первый»'' — ''Екацярына I''; # 1940 — ''«Бабы»'' — ''Варвара Кладава'' # 1945 — ''«Без вины виноватые»'' — ''Кручыніна'' # 1966 — ''«Долгая счастливая жизнь»'' — ''Ранеўская (эпізод са спектакля «Вишнёвый сад»)'' == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тара́сава Ала Канстанцінаўна||436}} * {{ВСЭ3|Тара́сова Алла Константиновна|25|274—275|аўтар=Зубков Ю. А.}} * ''[[Ганна Георгіеўна Абразцова|Образцова А. Г.]]'' Тара́сова Алла Константиновна // Театральная энциклопедия. В 5 томах. / Под редакцией С. С. Мокульского (том 1), [[Павел Аляксандравіч Маркаў|П. А. Маркова]] (тома 2—5). — М., Советская энциклопедия, 1961—1967. — Т. 5: Табакова — Яшугин. — М., 1967. — Стб. 57—58. — 1136 стб. с илл., 8 л. илл. — 38 000 экз.{{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Тарасава Ала Канстанцінаўна}} [[Катэгорыя:Тэатральныя педагогі СССР]] [[Катэгорыя:Тэатральныя педагогі XX стагоддзя]] tnvvelzicks7tshhjwby7u1ifmi2176 Арсен Барысавіч Авакаў 0 687199 5166422 4574528 2026-07-16T04:05:40Z StarDeg 16311 5166422 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Арсен Барысавіч Авакаў | арыгінал імя = {{lang-uk|Арсен Борисович Аваков}} | выява = Arsen Avakov 2010-08-12.jpg | памер = | апісанне выявы = | пасада = [[Міністэрства ўнутраных спраў Украіны|Міністр унутраных спраў Украіны]] | сцяг = Геральдичний знак - емблема МВС України.svg | сцяг2 = Flag of Ukraine.svg | перыядпачатак = 27 лютага 2014 | перыядканец = 15 ліпеня 2021 <br><small>(в. а. 22—27 лютага 2014)</small> | прэзідэнт = [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандр Турчынаў]] (в. а.)<br>[[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пётр Парашэнка]]<br>[[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] | прэм’ер = [[Сяргей Генадзьевіч Арбузаў|Сяргей Арбузаў]] (в. а.)<br>[[Арсеній Пятровіч Яцанюк|Арсеній Яцінюк]]<br>[[Уладзімір Барысавіч Гройсман|Уладзімір Гройсман]]<br>[[Аляксей Валер’евіч Ганчарук|Аляксей Ганчарук]]<br>[[Дзяніс Анатольевіч Шмыгаль|Дзяніс Шмыгаль]] | папярэднік = [[Віталь Юр’евіч Захарчанка|Віталь Захарчанка]] | пераемнік = [[Дзяніс Анатольевіч Манастырскі|Дзяніс Манастырскі]] | пасада_2 = Старшыня Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі | сцяг2_2 = Flag of Kharkiv Oblast.svg | сцяг_2 = COA of Kharkiv Oblast.svg | перыядпачатак_2 = 4 лютага 2005 | перыядканец_2 = 4 лютага 2010 | папярэднік_2 = Сцяпан Масельскі | пераемнік_2 = [[Міхаіл Маркавіч Добкін|Міхаіл Добкін]] | прэм’ер_2 = | прэзідэнт_2 = [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Віктар Юшчанка]] | пасада_3 = Народны дэпутат Украіны VII склікання | сцяг2_3 = Flag of Ukraine.svg | сцяг_3 = Logo of the Verkhovna Rada of Ukraine.svg | перыядпачатак_3 = 12 снежня 2012 | перыядканец_3 = 17 сакавіка 2014 | пасада_4 = Народны дэпутат Украіны VIII склікання | сцяг2_4 = Flag of Ukraine.svg | сцяг_4 = Logo of the Verkhovna Rada of Ukraine.svg | перыядпачатак_4 = 27 лістапада | перыядканец_4 = 2 снежня 2014 | пасада_5 = Член [[Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны|Савета нацыянальнай бяспекі і абароны]] (2007–2008; 2014–2021) | сцяг2_5 = Flag of Ukraine.svg | сцяг_5 = NSDCU emblem.svg | дата нараджэння = | месца нараджэння = | нацыянальнасць = [[армянін]] | назва палітычнай арганізацыі = | партыя = [[Бацькаўшчына (усеўкраінскае аб’яднанне)|Бацькаўшчына]] (2010–2014)<br>Народны фронт (з 2014) | дзейнасць = палітык, дзяржаўны служачы | жонка = | дзеці = Аляксандр | бацька = | маці = | род = | адукацыя = [[Харкаўскі політэхнічны інстытут]] | рэлігія = | аўтограф = Arsen Avakov’s Autograph.jpg | узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} [[File:Zaslek.jpg|30px]] {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} [[File:Order of Merit 3rd Class of Ukraine.png|30px]] [[File:Legion Honneur Chevalier ribbon.svg|30px]] {{!}}} }} '''Арсе́н Бары́савіч Ава́каў''' ({{lang-uk|Арсен Борисович Аваков}}, {{lang-hy|Արսեն Բորիսի Ավակով}}; нарадзіўся 2 студзеня 1964, [[Баку]], [[Азербайджанская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Азербайджанская ССР]]) — [[Украіна|украінскі]] дзяржаўны і палітычны дзеяч армянскага паходжання. [[Міністэрства ўнутраных спраў Украіны|Міністр унутраных спраў Украіны]] ў 2014—2021 гадах. == Біяграфія == Нарадзіўся 2 студзеня 1964 года ў [[Баку]] ў сям’і вайскоўца. Па нацыянальнасці армянін. З 1966 года стала жыве ва [[Украіна|Украіне]]. Грамадзянін Украіны. У 1988 годзе скончыў Харкаўскі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Аўтаматызаваныя сістэмы кіравання», кваліфікацыя — інжынер-сістэматэхнік. У 1987—1990 гадах працаваў інжынерам ва Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце аховы вод у [[Харкаў|Харкаве]]. У 1990 годзе заснаваў і ўзначаліў АТ «Інвестар», а ў 1992 годзе — камерцыйны банк «Базіс». У 2002 годзе абраны членам выканаўчага камітэта Харкаўскага гарадскога савета. Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ва Украіне (2004)|прэзідэнцкай кампаніі 2004 года]] быў намеснікам кіраўніка харкаўскага штабу [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Віктара Юшчанкі]]. 4 лютага 2005 года ўказам прэзідэнта Украіны [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Віктара Юшчанкі]] прызначаны старшынём Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі. З восені 2011 года да снежня 2012 года знаходзіўся ў палітычнай эміграцыі ў [[Італія|Італіі]] праз пераслед ва Украіне з боку рэжыму [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктара Януковіча]]. У 2012 годзе абраны [[Народны дэпутат Украіны|народным дэпутатам Украіны]]. Падчас Рэвалюцыі 2014 года быў адным з камендантаў [[Еўрамайдан]]а. 27 лютага 2014 года [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўная рада Украіны]] зацвердзіла Арсена Авакава на пасадзе міністра ўнутраных спраў Украіны. Па ініцыятыве Авакава ў 2014 годзе былі створаны [[Нацыянальная гвардыя Украіны]] і [[Азоў (брыгада МУС Украіны)|добраахвотніцкія батальёны]]. Яны далі магчымасць спыніць [[Вайна на ўсходзе Украіны|ваенную агрэсію з боку Расійскай федэрацыі на Усходзе Украіны]]. У ноч з 7 на 8 красавіка 2014 года Авакаў асабіста кіраваў штурмам будынка [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі]], які быў [[:ru:Пророссийские волнения в Харькове (2014)|захоплены сепаратыстамі і баевікамі з Расійскай Федэрацыі]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/ukrainian/ukraine_in_russian/2015/04/150408_ru_s_kharkiv|title="ХНР": Харьковская неудавшаяся республика|publisher=[[BBC]]|website=bbc.com|author=Святослав Хоменко|date=2015-04-08}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dsnews.ua/politics/17-minutnyy-shturm-hoga-otrezvil-kreml---avakov-08042019151200|title=17-минутный штурм ХОГА отрезвил Кремль, - Аваков|website=dsnews.ua|date=2019-04-08}}</ref>. Авакаў ініцыяваў намаганні МУС па ўкараненні біяметрычных пашпартоў, што было ўмовай увядзення [[Пагадненне паміж Украінай і ЕС аб спрашчэнні афармлення віз|бязвізавага рэжыму Украіны з краінамі ЕС]]. Авакаў абараняў байца Нацыянальнай гвардыі Украіны Віталя Марківа ў Італіі. Пры ўдзеле Авакава суд у [[Мілан]]е ([[Італія]]) зняў з Марківа абвінавачанні ў гібелі фотарэпарцёра Андрэа Ракелі (Італія) і Андрэя Міронава (Расійская Федэрацыя) у [[Супрацьстаянне ў Славянску|Славянску]] ў маі 2014 года<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/russian/international/2014/05/140526_slavyansk_journalists_death|title=ОБСЕ требует расследовать гибель Рокелли и Миронова|publisher=[[BBC]]|website=bbc.com|date=2014-05-26}}</ref>. Авакаў быў міністрам унутраных спраў Украіны з 24 лютага 2014 да 15 ліпеня 2021 года, пры двух [[Прэзідэнт Украіны|Прэзідэнтах Украіны]] — [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пятру Парашэнку]] і [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзіміры Зяленскім]], уваходзіў у пяць складаў [[Кабінет міністраў Украіны|Кабінета міністраў Украіны]]. Гэта самая доўгая кадэнцыя за гісторыю незалежнай Украіне. == Дзяржаўныя ўзнагароды == * Заслужаны эканаміст Украіны (22.06.2007); * [[Ордэн «За заслугі» (Украіна)|Ордэн «За заслугі»]] III ступені (15.04.2016); * [[Ордэн Ганаровага легіёна]] ([[Францыя]]) (09.06.2022). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.avakov.com/ Асабісты сайт] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Авакаў Арсен Барысавіч}} [[Катэгорыя:Заслужаныя эканамісты Украіны]] [[Катэгорыя:Міністры ўнутраных спраў Украіны]] [[Катэгорыя:Эканамісты Украіны]] [[Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VII склікання]] [[Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VIII склікання]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага політэхнічнага інстытута]] [[Катэгорыя:Члены партыі «Наша Украіна»]] [[Катэгорыя:Члены УА «Бацькаўшчына»]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Аранжавай рэвалюцыі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Еўрамайдана]] [[Катэгорыя:Банкіры Украіны]] [[Катэгорыя:Члены СНБА Украіны]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Украіны]] 8lm3qxfkuf595c6w6wb0tldlk1jgs5e Жан-Мары Лен 0 691826 5166464 5150580 2026-07-16T06:47:01Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Жан Мары Лен]] у [[Жан-Мары Лен]]: Назва з памылкай правапісу: Састаўныя прозвішчы, імёны і назвы геаграфічных аб’ектаў пішуцца праз злучок 5150580 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Жан Мары Лен''' ({{Lang-fr|Jean-Marie Lehn}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі хімік, заснавальнік [[Супрамалекулярная хімія|супрамалекулярнай хіміі]]. Нобелеўскі лаўрэат па хіміі (1987). Член [[Французская акадэмія навук|французскай акадэміі навук]], замежны член [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] (1980)<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/members/45983.html Jean-Marie P. Lehn] {{ref-en}}</ref>, [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]] (1993)<ref>[https://royalsociety.org/people/jean-marie-lehn-11805/ Jean-Marie Lehn] {{ref-en}}</ref>. Нобелеўскую прэмію атрымаў сумесна з [[Чарлз Педэрсен|Ч.]] [[Чарлз Педэрсен|Дж. Педэрсанам]] і [[Дональд Джэймс Крэм|Д.]] [[Дональд Джэймс Крэм|Дж. Крэмам]] «за распрацоўку і прымяненне малекул са структурна-спецыфічнымі ўзаемадзеяннямі высокай выбіральнасці». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і булачніка. Паступіў у [[Страсбурскі ўніверсітэт|Страсбургскі універсітэт]], у 1963 годзе скончыў аспірантуру гэтага ВНУ (ступень [[Доктар філасофіі|доктара]] — docteur ès sciences). У 1963—1964 гадах стажыраваўся ў лабараторыі [[Роберт Бёрнс Вудвард|Р.&nbsp;Б.&nbsp;Вудварда]] у [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]]. У 1963—1979 гадах выкладаў у Страсбургскім універсітэце (з 1970 года прафесар, цяпер эмерыт), з 1979 года прафесар у [[Калеж дэ Франс]], цяпер там ганаровы прафесар хіміі. Член Вышэйшага савета па навуцы і тэхналогіі (з 2006 года). Асноўныя напрамкі даследаванняў — арганічны сінтэз і хімія комплексных злучэнняў. З 2010 года член Кансультатыўнага навуковага савета Фонда «Сколкава»<ref name="i-gorod-team">[http://www.sk.ru/ru-RU/Model/Team/KonsultSovet/Lehn.aspx Сколково. Что такое Сколково? > Команда > Консультативный научный совет > Жан-Мари Лен]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Грамадская дзейнасць == У 1992 годзе падпісаў «Папярэджанне чалавецтву»<ref>{{Cite web|url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|title=World Scientists' Warning To Humanity|author=|website=|date=1992-11-18|publisher=stanford.edu|lang=en|accessdate=2019-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/19981206115114/http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|archivedate=1998-12-06}}</ref>. У 2016 годзе падпісаў ліст з заклікам да [[Грынпіс|Greenpeace]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]] і ўрадам усяго свету спыніць барацьбу з генетычна мадыфікаванымі арганізмамі (ГМА)<ref>[https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/ 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs]</ref><ref>[http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)]</ref><ref>[http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html Список нобелевских лауреатов подписавших письмо]</ref>. == Узнагароды == * 1980 — [[Прэмія стагоддзя (Каралеўскае хімічнае таварыства)|Прэмія стагоддзя]] * 1981 — [[Залаты медаль Пія XI]] * 1981 — [[Залаты медаль Нацыянальнага цэнтра навуковых даследаванняў]] * 1982 — {{нп5|Прэмія Парацэльса||de|Paracelsus-Preis}} * 1982 — {{нп5|Прэмія Гей-Люсака — Гумбальта|||Gay-Lussac-Humboldt-Prize}} * 1986 — [[Лекцыі 3M]] універсітэта Заходняга Антарыа * 1987 — [[Нобелеўская прэмія па хіміі]] (супольна з [[Чарлз Педэрсен|Ч. Дж. Педэрсанам]] і [[Дональд Джэймс Крэм|Д. Дж. Крэмам]]) * 1988 — [[Вялікі залаты медаль SEP]] * 1989 — {{нп5|Прэмія Карла Цыглера||de|Karl-Ziegler-Preis}} * 1990 — {{нп5|Прэмія Роберта Робінсана||de|Robert Robinson Award}} * 1997 — {{нп5|Медаль Лавуазье||fr|Médaille Lavoisier}} * 1997 — [[Медаль Дэві]] * 2012 — {{нп5|Залаты медаль Дэрэка Бартана||de|Sir Derek H. Barton Gold Medal}} * 2015 — {{нп5|Медаль Анзагера|||Onsager Medal}} Ганаровы доктар [[Оксфард]]а (2014)<ref>{{Cite web |url=http://www.ox.ac.uk/news/2014-06-25-honorary-degrees-awarded |title=Honorary degrees awarded {{!}} University of Oxford |access-date=4 лістапада 2021 |archive-date=13 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713204735/http://www.ox.ac.uk/news/2014-06-25-honorary-degrees-awarded |url-status=dead }}</ref>. Вялікі афіцэр ордэна Ганаровага легіёна (2014)<ref>[https://www.dna.fr/actualite/2014/04/20/le-prix-nobel-jean-marie-lehn-grand-officier-de-la Le prix Nobel Jean-Marie Lehn grand officier de la légion d’honneur] {{ref-fr}}</ref>. Ганаровы член Каралеўскага таварыства хіміі Вялікабрытаніі. == Дачыненні з Беларуссю == 19 жніўня 2025 года падпісаў зварот дваццаці двух нобелеўскіх лаўрэатаў да прэзідэнта ЗША [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] з просьбай дамагчыся вызвалення каля 1300 беларускіх палітвязняў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/375074|title=Нобелеўскія лаўрэаты папрасілі Трампа дамагчыся вызвалення беларускіх палітвязняў|website=Наша Ніва|date=2025-08-20|access-date=2025-08-20}}</ref>. == Сачыненні == * ''Лен Ж.-М.'' Супрамалекулярная хімія. Канцэпцыі і перспектывы. — Новасібірск: Навука, 1998. — 334&nbsp;с. {{Зноскі|2}} == Літаратура == * ''Зеленин К. Н., Ноздрачев А. Д., Поляков Е. Л.'' Нобелевские премии по химии за 100 лет. — {{СПб}}: Гуманистика, 2003. * Жан-Мари Лен. Наука и искусство материи — Химия и жизнь // Курьер ЮНЕСКО. — Январь-март 2011. == Спасылкі == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1987/ Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта] {{Ref-en}} {{Нобелеўская прэмія па хіміі 1976—2000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лен Жан Мары}} [[Катэгорыя:Члены Ірландскай каралеўскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Члены Акадэміі навук і літаратуры ў Майнцы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Оксфардскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві]] [[Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства]] [[Катэгорыя:Замежныя члены РАН]] [[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Страсбурскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Францыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі]] [[Катэгорыя:Хімікі Францыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Афіцэры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Камандоры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў дэпартаменце Ніжні Рэйн]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук]] 66hbbwg5ls2at5600kc56x70xljx604 5166467 5166464 2026-07-16T06:51:37Z Ueschar 151377 арфаграфія, вычытка, удакладненне 5166467 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Жан-Мары Лен''' ({{Lang-fr|Jean-Marie Lehn}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі хімік, заснавальнік [[Супрамалекулярная хімія|супрамалекулярнай хіміі]]. Нобелеўскі лаўрэат па хіміі (1987). Член [[Французская акадэмія навук|французскай акадэміі навук]], замежны член [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] (1980)<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/members/45983.html Jean-Marie P. Lehn] {{ref-en}}</ref>, [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]] (1993)<ref>[https://royalsociety.org/people/jean-marie-lehn-11805/ Jean-Marie Lehn] {{ref-en}}</ref>. Нобелеўскую прэмію атрымаў сумесна з [[Чарлз Педэрсен|Чарльзам]] [[Чарлз Педэрсен|Педэрсанам]] і [[Дональд Джэймс Крэм|Дональдам Джэймсам Крэмам]] «за распрацоўку і прымяненне малекул са структурна-спецыфічнымі ўзаемадзеяннямі высокай выбіральнасці». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і булачніка. Паступіў у [[Страсбурскі ўніверсітэт|Страсбургскі ўніверсітэт]], у 1963 годзе скончыў аспірантуру гэтага ВНУ (ступень [[Доктар філасофіі|доктара]] — docteur ès sciences). У 1963—1964 гадах стажыраваўся ў лабараторыі [[Роберт Бёрнс Вудвард|Роберта Бёрнса Вудварда]] у [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]]. У 1963—1979 гадах выкладаў у Страсбургскім універсітэце (з 1970 года прафесар, цяпер пенсіянер), з 1979 года прафесар у [[Калеж дэ Франс]], цяпер там ганаровы прафесар хіміі. Член Вышэйшага савета па навуцы і тэхналогіі (з 2006 года). Асноўныя напрамкі даследаванняў — арганічны сінтэз і хімія комплексных злучэнняў. З 2010 года член Кансультатыўнага навуковай рады фонду «Сколкава»<ref name="i-gorod-team">[http://www.sk.ru/ru-RU/Model/Team/KonsultSovet/Lehn.aspx Сколково. Что такое Сколково? > Команда > Консультативный научный совет > Жан-Мари Лен]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Грамадская дзейнасць == У 1992 годзе падпісаў «Папярэджанне чалавецтву»<ref>{{Cite web|url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|title=World Scientists' Warning To Humanity|author=|website=|date=1992-11-18|publisher=stanford.edu|lang=en|accessdate=2019-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/19981206115114/http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|archivedate=1998-12-06}}</ref>. У 2016 годзе падпісаў ліст з заклікам да [[Грынпіс|Greenpeace]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]] і ўрадам усяго свету спыніць барацьбу з генетычна мадыфікаванымі арганізмамі (ГМА)<ref>[https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/ 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs]</ref><ref>[http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)]</ref><ref>[http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html Список нобелевских лауреатов подписавших письмо]</ref>. == Узнагароды == * 1980 — [[Прэмія стагоддзя (Каралеўскае хімічнае таварыства)|Прэмія стагоддзя]] * 1981 — [[Залаты медаль Пія XI]] * 1981 — [[Залаты медаль Нацыянальнага цэнтра навуковых даследаванняў]] * 1982 — {{нп5|Прэмія Парацэльса||de|Paracelsus-Preis}} * 1982 — {{нп5|Прэмія Гей-Люсака — Гумбальта|||Gay-Lussac-Humboldt-Prize}} * 1986 — [[Лекцыі 3M]] універсітэта Заходняга Антарыа * 1987 — [[Нобелеўская прэмія па хіміі]] (супольна з [[Чарлз Педэрсен|Ч. Дж. Педэрсанам]] і [[Дональд Джэймс Крэм|Д. Дж. Крэмам]]) * 1988 — [[Вялікі залаты медаль SEP]] * 1989 — {{нп5|Прэмія Карла Цыглера||de|Karl-Ziegler-Preis}} * 1990 — {{нп5|Прэмія Роберта Робінсана||de|Robert Robinson Award}} * 1997 — {{нп5|Медаль Лавуазье||fr|Médaille Lavoisier}} * 1997 — [[Медаль Дэві]] * 2012 — {{нп5|Залаты медаль Дэрэка Бартана||de|Sir Derek H. Barton Gold Medal}} * 2015 — {{нп5|Медаль Анзагера|||Onsager Medal}} Ганаровы доктар [[Оксфард]]а (2014)<ref>{{Cite web |url=http://www.ox.ac.uk/news/2014-06-25-honorary-degrees-awarded |title=Honorary degrees awarded {{!}} University of Oxford |access-date=4 лістапада 2021 |archive-date=13 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713204735/http://www.ox.ac.uk/news/2014-06-25-honorary-degrees-awarded |url-status=dead }}</ref>. Вялікі афіцэр ордэна Ганаровага легіёна (2014)<ref>[https://www.dna.fr/actualite/2014/04/20/le-prix-nobel-jean-marie-lehn-grand-officier-de-la Le prix Nobel Jean-Marie Lehn grand officier de la légion d’honneur] {{ref-fr}}</ref>. Ганаровы член Каралеўскага таварыства хіміі Вялікабрытаніі. == Дачыненні з Беларуссю == 19 жніўня 2025 года падпісаў зварот дваццаці двух нобелеўскіх лаўрэатаў да прэзідэнта ЗША [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] з просьбай дамагчыся вызвалення каля 1300 беларускіх палітвязняў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/375074|title=Нобелеўскія лаўрэаты папрасілі Трампа дамагчыся вызвалення беларускіх палітвязняў|website=Наша Ніва|date=2025-08-20|access-date=2025-08-20}}</ref>. == Творы == * ''Лен Ж.-М.'' Супрамалекулярная хімія. Канцэпцыі і перспектывы. — Навасібірск: Навука, 1998. — 334с. {{Зноскі|2}} == Літаратура == * ''Зеленин К. Н., Ноздрачев А. Д., Поляков Е. Л.'' Нобелевские премии по химии за 100 лет. — {{СПб}}: Гуманистика, 2003. * Жан-Мари Лен. Наука и искусство материи — Химия и жизнь // Курьер ЮНЕСКО. — Январь-март 2011. == Спасылкі == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1987/ Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта] {{Ref-en}} {{Нобелеўская прэмія па хіміі 1976—2000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лен Жан Мары}} [[Катэгорыя:Члены Ірландскай каралеўскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Члены Акадэміі навук і літаратуры ў Майнцы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Оксфардскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві]] [[Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства]] [[Катэгорыя:Замежныя члены РАН]] [[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Страсбурскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Францыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі]] [[Катэгорыя:Хімікі Францыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Афіцэры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Камандоры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў дэпартаменце Ніжні Рэйн]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук]] 2zg965h6bnfbl83njwyxvlhaypil1z6 5166468 5166467 2026-07-16T06:53:01Z Ueschar 151377 арфаграфія 5166468 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Жан-Мары Лен''' ({{Lang-fr|Jean-Marie Lehn}}; {{ВД-Прэамбула}}) — французскі хімік, заснавальнік [[Супрамалекулярная хімія|супрамалекулярнай хіміі]]. Нобелеўскі лаўрэат па хіміі (1987). Член [[Французская акадэмія навук|французскай акадэміі навук]], замежны член [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] (1980)<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/members/45983.html Jean-Marie P. Lehn] {{ref-en}}</ref>, [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]] (1993)<ref>[https://royalsociety.org/people/jean-marie-lehn-11805/ Jean-Marie Lehn] {{ref-en}}</ref>. Нобелеўскую прэмію атрымаў сумесна з [[Чарлз Педэрсен|Чарльзам Педэрсанам]] і [[Дональд Джэймс Крэм|Дональдам Джэймсам Крэмам]] «за распрацоўку і прымяненне малекул са структурна-спецыфічнымі ўзаемадзеяннямі высокай выбіральнасці». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і булачніка. Паступіў у [[Страсбурскі ўніверсітэт]], у 1963 годзе скончыў аспірантуру гэтага ВНУ (ступень [[Доктар філасофіі|доктара]] — docteur ès sciences). У 1963—1964 гадах стажыраваўся ў лабараторыі [[Роберт Бёрнс Вудвард|Роберта Бёрнса Вудварда]] у [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]]. У 1963—1979 гадах выкладаў у Страсбурскім універсітэце (з 1970 года прафесар, цяпер пенсіянер), з 1979 года прафесар у [[Калеж дэ Франс]], цяпер там ганаровы прафесар хіміі. Член Вышэйшага савета па навуцы і тэхналогіі (з 2006 года). Асноўныя напрамкі даследаванняў — арганічны сінтэз і хімія комплексных злучэнняў. З 2010 года член Кансультатыўнага навуковай рады фонду «Сколкава»<ref name="i-gorod-team">[http://www.sk.ru/ru-RU/Model/Team/KonsultSovet/Lehn.aspx Сколково. Что такое Сколково? > Команда > Консультативный научный совет > Жан-Мари Лен]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Грамадская дзейнасць == У 1992 годзе падпісаў «Папярэджанне чалавецтву»<ref>{{Cite web|url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|title=World Scientists' Warning To Humanity|author=|website=|date=1992-11-18|publisher=stanford.edu|lang=en|accessdate=2019-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/19981206115114/http://www-formal.stanford.edu/jmc/progress/ucs-statement.txt|archivedate=1998-12-06}}</ref>. У 2016 годзе падпісаў ліст з заклікам да [[Грынпіс|Greenpeace]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі Аб’яднаных Нацый]] і ўрадам усяго свету спыніць барацьбу з генетычна мадыфікаванымі арганізмамі (ГМА)<ref>[https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/more-than-100-nobel-laureates-take-on-greenpeace-over-gmo-stance/ 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs]</ref><ref>[http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)]</ref><ref>[http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html Список нобелевских лауреатов подписавших письмо]</ref>. == Узнагароды == * 1980 — [[Прэмія стагоддзя (Каралеўскае хімічнае таварыства)|Прэмія стагоддзя]] * 1981 — [[Залаты медаль Пія XI]] * 1981 — [[Залаты медаль Нацыянальнага цэнтра навуковых даследаванняў]] * 1982 — {{нп5|Прэмія Парацэльса||de|Paracelsus-Preis}} * 1982 — {{нп5|Прэмія Гей-Люсака — Гумбальта|||Gay-Lussac-Humboldt-Prize}} * 1986 — [[Лекцыі 3M]] універсітэта Заходняга Антарыа * 1987 — [[Нобелеўская прэмія па хіміі]] (супольна з [[Чарлз Педэрсен|Ч. Дж. Педэрсанам]] і [[Дональд Джэймс Крэм|Д. Дж. Крэмам]]) * 1988 — [[Вялікі залаты медаль SEP]] * 1989 — {{нп5|Прэмія Карла Цыглера||de|Karl-Ziegler-Preis}} * 1990 — {{нп5|Прэмія Роберта Робінсана||de|Robert Robinson Award}} * 1997 — {{нп5|Медаль Лавуазье||fr|Médaille Lavoisier}} * 1997 — [[Медаль Дэві]] * 2012 — {{нп5|Залаты медаль Дэрэка Бартана||de|Sir Derek H. Barton Gold Medal}} * 2015 — {{нп5|Медаль Анзагера|||Onsager Medal}} Ганаровы доктар [[Оксфард]]а (2014)<ref>{{Cite web |url=http://www.ox.ac.uk/news/2014-06-25-honorary-degrees-awarded |title=Honorary degrees awarded {{!}} University of Oxford |access-date=4 лістапада 2021 |archive-date=13 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713204735/http://www.ox.ac.uk/news/2014-06-25-honorary-degrees-awarded |url-status=dead }}</ref>. Вялікі афіцэр ордэна Ганаровага легіёна (2014)<ref>[https://www.dna.fr/actualite/2014/04/20/le-prix-nobel-jean-marie-lehn-grand-officier-de-la Le prix Nobel Jean-Marie Lehn grand officier de la légion d’honneur] {{ref-fr}}</ref>. Ганаровы член Каралеўскага таварыства хіміі Вялікабрытаніі. == Дачыненні з Беларуссю == 19 жніўня 2025 года падпісаў зварот дваццаці двух нобелеўскіх лаўрэатаў да прэзідэнта ЗША [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] з просьбай дамагчыся вызвалення каля 1300 беларускіх палітвязняў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/375074|title=Нобелеўскія лаўрэаты папрасілі Трампа дамагчыся вызвалення беларускіх палітвязняў|website=Наша Ніва|date=2025-08-20|access-date=2025-08-20}}</ref>. == Творы == * ''Лен Ж.-М.'' Супрамалекулярная хімія. Канцэпцыі і перспектывы. — Навасібірск: Навука, 1998. — 334с. {{Зноскі|2}} == Літаратура == * ''Зеленин К. Н., Ноздрачев А. Д., Поляков Е. Л.'' Нобелевские премии по химии за 100 лет. — {{СПб}}: Гуманистика, 2003. * Жан-Мари Лен. Наука и искусство материи — Химия и жизнь // Курьер ЮНЕСКО. — Январь-март 2011. == Спасылкі == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1987/ Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта] {{Ref-en}} {{Нобелеўская прэмія па хіміі 1976—2000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лен Жан Мары}} [[Катэгорыя:Члены Ірландскай каралеўскай акадэміі]] [[Катэгорыя:Члены Акадэміі навук і літаратуры ў Майнцы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Оксфардскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Дэві]] [[Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства]] [[Катэгорыя:Замежныя члены РАН]] [[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Страсбурскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з Францыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі]] [[Катэгорыя:Хімікі Францыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Афіцэры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Камандоры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў дэпартаменце Ніжні Рэйн]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Кітайскай акадэміі навук]] tepymo1kfelzl3w314wqr6z5ohxlaxm Віталь Анатолевіч Маклакоў 0 693205 5166493 5133927 2026-07-16T08:59:40Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5166493 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст |трэнерскія клубы = {{спартыўная кар’ера |2013—2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Гродна-93-ГрДУ]]|}} }} {{цёзкі2|Маклакоў}} '''Віталь Анатолевіч Маклакоў''' (нар. {{ДН|10|5|1970}}, [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]], [[Уладзімірская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]]<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-1/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B8/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%B2/ |title=Виталий Маклаков |access-date=16 лістапада 2021 |archive-date=16 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116124329/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%8B-1/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B8/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2-%D0%B2/ |url-status=dead }}</ref>) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]], трэнер. [[Дацэнт]] [[Факультэт фізічнай культуры ГрДУ|факультэта фізічнай культуры]] [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|ГрДУ імя Янкі Купалы]]<ref>[https://www.grsu.by/glavnaya/univer/rabotniki/item/13807-card76730.html Маклаков Виталий Анатольевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211116124331/https://www.grsu.by/glavnaya/univer/rabotniki/item/13807-card76730.html |date=16 лістапада 2021 }}</ref>. Галоўны трэнер каманды «[[Гродна-93-ГрДУ|Прынёманне-ГрДУ]]» (Гродна) (2013—2019). == Кар’ера баскетбаліста == Выхаванец ДзЮСШ «Собінка» Уладзімірскай вобласці. Першы трэнер — Вячаслаў Іванавіч Гадалаў<ref>[https://sportshkola-sobinka.nubex.ru/vospitanniki/ Детско-юношеская спортивная школа «Собинка». Лучшие воспитанники ДЮСШ]</ref>. Выступаў у чэмпіянаце СССР за [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|мінскі РТІ]] (1989—1992), у [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянаце Беларусі]] — за клубы [[ЭНКА (баскетбольны клуб)|ЭНКА]] з [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] (1992/93), [[Свіслач Асіповічы|асіповіцкі АЗАА]] (1993/94), «[[Гродна-93]]» (1994—1998), [[Рубон (баскетбольны клуб)|віцебскі «Лакаматыў»]] (1999/2000), [[Аўтазаводзец Мінск|мінскі «Аўтазаводзец-Джэнці»]] (2000/01), «Гродна-Азот» (2006/07). == Кар’ера трэнера == Працаваў галоўным трэнерам клубаў «Гродна-93-2» (2010—2013)<ref>{{Cite web |url=https://www.grsu.by/component/k2/item/8090-article670.html |title=Мужская сборная команда ГрГУ имени Янки Купалы в составе команды «Гродно-93-2» одержала победу в чемпионате Республики Беларусь по баскетболу |access-date=1 красавіка 2022 |archive-date=30 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230095624/https://www.grsu.by/component/k2/item/8090-article670.html |url-status=dead }}</ref>, «[[Гродна-93-ГрДУ|Прынёманне-ГрДУ]]» (2013—2019). У 2018—2020 гадах працаваў галоўным трэнерам [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе U-20]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/federatsiya/vitalij-maklakov-utverzhden-glavnym-trenerom-muzhskoj-molodezhnoj-komandy-u-20 ВИТАЛИЙ МАКЛАКОВ УТВЕРЖДЕН ГЛАВНЫМ ТРЕНЕРОМ МУЖСКОЙ МОЛОДЕЖНОЙ КОМАНДЫ U-20]</ref><ref>{{Cite web |title=Молодежная сборная Беларуси приступила к подготовке к чемпионату Европы в дивизионе "Б" |url=https://www.pressball.by/news/basketball/297275 |accessdate=1 красавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220401093330/https://www.pressball.by/news/basketball/297275 |archivedate=1 красавіка 2022 |url-status=dead }}</ref>. З 2021 года — другі трэнер [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|жаночай юніёрскай зборнай Беларусі (U-18)]]. З 2022 года — другі трэнер жаночай каманды [[Алімпія Гродна|«Алімпія» (Гродна)]]<ref>[https://vgr.by/2022/08/24/peremenyi-v-grodnenskom-basketbole-u-vseh-komand-smenilis-glavnyie-treneryi/ Перемены в гродненском баскетболе — у всех команд сменились главные тренеры]</ref>, з 2025 года — галоўны трэнер<ref>[https://betnews.by/u-bronzovyh-prizerov-zhenskoj-betera-superligi-po-basketbolu-smenilsya-glavnyj-trener/ У БРОНЗОВЫХ ПРИЗЕРОВ ЖЕНСКОЙ BETERA-СУПЕРЛИГИ ПО БАСКЕТБОЛУ СМЕНИЛСЯ ГЛАВНЫЙ ТРЕНЕР]</ref>. == Дасягненні == === У якасці баскетбаліста === * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|1996/1997]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|1998]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|1999]]. === У якасці трэнера === * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіён Беларусі сярод жанчын]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. {{Зноскі}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2018}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Маклакоў Віталь Анатолевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Ігракі РТІ]] [[Катэгорыя:Ігракі «Свіслачы» Асіповічы]] [[Катэгорыя:Ігракі «Рубона» Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі «Аўтазаводца» Мінск (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Гродна-93-ГрДУ»]] [[Катэгорыя:Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] 74ogheq1ne0ik4dcz64o1abwhgdd9aw Пракопчык 0 726788 5166442 5165356 2026-07-16T06:09:38Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ 5166442 wikitext text/x-wiki '''Пракопчык''' — прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Васіль Васілевіч Пракопчык]] (1947—2004) — беларускі спецыяліст у галіне электратэхнічных комплексаў і сістэм. * [[Леанід Цімафеевіч Пракопчык]] (1933—1998) — беларускі [[краязнавец]], [[пісьменнік]]. * [[Лізавета Сяргееўна Пракопчык]] (нар. 1999) — беларуская грамадская і палітычная дзеячка. {{спіс цёзак2}} nj3wh3g9vsm82a5jkghlx7y35pzycde Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка 4 729024 5166466 5155279 2026-07-16T06:48:53Z M.L.Bot 261 /* Autumndancer */ Адказ 5166466 wikitext text/x-wiki {{/Шапка}} <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Autumndancer == Прапаную надаць сцяг аўтадаглядчыка ўдзельніку [[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]], стаж і ўнёсак адпаведны, ніводнай праўкі, якая вымагала б перадогляду за гэты час не заўважыў. Калі будзе яго згода і вырашаць адміны, можа, і сцяг даглядчыка адразу. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:33, 17 чэрвеня 2026 (+03) :Народ, ну што? Праблемы з якасцю афармлення ёсць, але ўнёсак ўдзельніка выключна пазітыўны, за ім не трэба наглядаць. Аўтадаглядчыка можна даваць жа. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:48, 16 ліпеня 2026 (+03) == [[Удзельнік:Цімох|Цімох]] == {{закрыта}} Прапаную забраць сцяг аўтадаглядчыка ва ўдзельніка [[Удзельнік:Цімох|Цімох]], уклад не адпавядае мінімальным нормам. Здаецца, або капіпаст аднекуль, або перапрацоўка ШІ і закідванне гэтай сыравіны ў Вікіпедыю -- ні вікіфікацыі, а калі ёсць то тыпу РуВікі, то-бок не працуе, у раздзелах Спасылак няма лінкаў, але ёсць іх апісанні, няма далучэння да ЭВД, месцамі мова тыпу "Юнасць", яўныя машынныя сляды, якіх не кранала вока жывога чалавека, і шмат іншага. Паасобку недахопы можна цярпець, але ўсё разам -- прынамсі, аўтадаглядчыка сцяг трэба зняць. І паглядзіце хто даў сцяг, не бачу. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:24, 20 лютага 2026 (+03) :Рэакцыі ніякай, тым часам, за чатыры месяцы ўдзельнік нічога не паправіў са створанага ім, усё роўна ў тым стане і для догляду вымагае значнай перапрацоўкі, далучэння да Вікіданых і іншага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:36, 17 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Сцяг аўтадаглядчыка забраны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:02, 17 чэрвеня 2026 (+03) == [[Удзельніца:Emilia Noah|Emilia Noah]] == {{закрыта}} Вітаю. Стаж і ўнёсак удзельніцы [[Удзельніца:Emilia Noah|Emilia Noah]] цалкам адпавядае сцягу даглядчыцы. У тым ліку шмат неабходнай руціны робіць, як то архівацыя. Вядома, калі будзе яе згода. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:50, 12 лістапада 2025 (+03) :{{за}} цешуся і зычу ўдзельніцы поспехаў! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:03, 12 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўныя адміны, згода ўдзельніка наконт атрымання гэтага сцяга мае быць выказана (прынамсі ён мае пацвердзіць, што азнаёміўся з правіламі догляду). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 12 лістапада 2025 (+03) ::Так, згоды трэба дачакацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:04, 12 лістапада 2025 (+03) :::Так, слушна, нікуды не спяшаемся. Чакаем паведамлення ад @[[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:16, 12 лістапада 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], аўтадаглядчыка можна даць і без яўна выказанай згоды. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:56, 15 лістапада 2025 (+03) : {{за}} [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:54, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Згодны няма. Але можна разглядзець варыянт, прапанаваны JerzyKundrat вышэй, са сцягам аўтадаглядчыка без яўнай згоды. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:05, 16 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}! [[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah#Аўтадогляд|Сцяг выдаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:44, 16 лістапада 2025 (+03) : Згода [[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah#c-Emilia_Noah-20251116141100-MocnyDuham-20251116140600|ёсць]]! Удзельніца проста не бачыла размову. У такім выпадку я выдаю сцяг даглядчыка? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:28, 16 лістапада 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], удзельніца піша, што не будзе займацца доглядам, то аўтадолгяду ў такім разе хопіць. Калі вырашыць займацца, праз новы запыт без праблем дадасце і даглядчыка. Так мне здаецца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:29, 16 лістапада 2025 (+03) ::: Можа лепш даць, чым не даць, а там і ўцягнецца сама. Але вам у такіх пытаннях больш даверу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 16 лістапада 2025 (+03) == [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] — пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка == {{закрыта}} На [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]] быў паказаны падлог крыніц з боку ўдзельніка. Артыкулы ў такім разе не могуць быць пазначаны як аўтадагледжаныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:51, 15 лістапада 2025 (+03) :На РускВікі гэта [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 праблема ў 2023 годзе яўна паўстала], але была магчыма і значна раней, прынамсі памятаю выпадак з [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%BB%D1%83%D0%B1_%D0%BF%D0%B8%D1%89%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2_(%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA)&diff=prev&oldid=59916030 фотамантажом ажно ў 2013 годзе], відаць, тады не было ясна як так атрымалася. Калі пакараем, то праз столькі часу, хаця ў нас няма быццам "тэрмінаў даўніны", а, можа, удзельнік асэнсаваў і да такой практыкі не вернецца? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:56, 16 лістапада 2025 (+03) ::Тут або нам траціць свае высілкі і сачыць за ўдзельнікам, ягонымі новымі праўкамі, усё пераправяраць і калі што адпаведна рэагаваць. Або можам адрэагаваць прэвентыўна. Да таго ж, выглядае так, што шмат чаго з таго, што было сумніўным у ру вікі, трапіла ў бел вікі... Я не ўпэўнены, як паступіць лепш, але можа быць нам так будзе прасцей працаваць, калі пакуль што здымем сцяг + будзе рэакцыя на тое, што пісалі ў запытах да адміністратараў [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:29, 17 лістапада 2025 (+03) : Ёсць прыклады апошніх вандальных правак? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:50, 17 лістапада 2025 (+03) ::Капірую тэкст з іншай дыскусіі, якая раней праходзіла ў раздзеле "Запыты да адміністратараў": ::Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? ::Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. ::У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:24, 28 снежня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Ohlumon]], прашу Вас выказаць сваю пазіцыю ў разумны час наконт паднятага пытання. Пры гэтым звяртаю ўвагу, што рашэнне можа быць прынята, нават калі Вы не пракаментуеце гэты запыт па якой-кольвек прычыне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:20, 17 лістапада 2025 (+03) :Калегі, даўно ў белвікі не зазіраў, то выбачайце, што позна адказваю. Паглядзіце, якую вайну правак усчаў удзельнік Ohlumon у артыкуле [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%BC%D0%B0&action=history Беларуская карчма]. Я на прапанову JerzyKundrat пачаў "правіць смела": пераправяраў так званыя цытаты па крыніцах і там, дзе яны былі сфабрыкаваныя ўдзельнікам Ohlumon, выдаляў. Дык ён проста ўсё вярнуў на свае месцы, усе свае сфабрыкаваныя антысеміцкія штучкі. Паслухайце, ну там жа проста неймаверная ахінея. Напрыклад, Ohlumon спасылаецца на артыкул "''Тизенгаузен В. Г.'' Месца и роль евреев в Северо-Западном крае России" (зноска 48). Дык смею вас заверыць, што ў крыніцы і назва артыкула іншая, і ініцыялы аўтара іншыя, і нумар старонкі не той. І пецярбургскі чарнасоценны аўтар (не этнограф) ніякім чынам не мог выказваць думак беларускага сялянства (а цытата прыводзіцца ў падраздзеле вікіпедыйнага артыкула "Карчма і карчмар у этнаграфіі і беларускім фальклоры"). І гэта яшчэ прыклад, дзе цытата мае пад сабой аснову (была нейкая антысеміцкая пісаніна ў "''Трудах Минскаго церковнаго историко-археологическаго комитета''"). У іншых месцах ён проста прыдумляў "цытаты" пра "жыдоў-кравапіўцаў" і ўкідваў у вікіпедыю. Паглядзіце тое, што я выдаляў цягам лістапада ў вікіпедыйным артыкуле "Беларуская карчма", там усё рэльефна бачна. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:07, 28 снежня 2025 (+03) :Відаць, трэба сцяг забіраць, нават не за мінулыя грахі, а за вайну правак і за недапушчальнае стаўленне да якасці, магчыма, з прычыны не ведання беларускай мовы на належным узроўні, але тут розніцы няма чаму. Ужо мелі з гэтым справу ў артыкуле [[Андрэй Казіміравіч Меер]], але высноў тады не зроблена. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:28, 28 снежня 2025 (+03) : [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], пра антысемітізм. Нядаўна натыкнуўся на кнігу «Антысемітызм у антычным свеце». З таго часу з ім змагаемся, ніяк не адолеем. А мной, між іншым, напісаны артыкулы пра мінчукоў: [[Кім Хадзееў]], [[Гершон Трэстман]]. Пра таленавітых людзях і пісаць прыемна. Таксама яўрэі згадваюцца ў маіх артыкулах, якія атрымалі адзнаку добрых — [[Тэатр Вялікага Княства Літоўскага]], [[Краязнаўства Беларусі]], [[Рабінавая ноч]]. Зрабіў аналіз малавядомага верша Янкі Купалы [[Жыды (верш)]], дзе класік заклікаў яўрэяў аб'ядноўвацца з беларусамі ў барацьбе супраць маскалёў і палякаў)). Ананімнаму ўдзельніку не спадабалася як яўрэі адлюстраваны ў артыкуле [[Беларуская карчма]]. Артыкул ўжо даўно растыражавалі ў інтэрнэце, расцягнулі па рэфератах і ўніверсітэцкіх артыкулах. Але па ананіму ён «напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі»! Калі пішаш пра беларускую карчму, не абыдзеш яе ўтрымальніка-карчмара. Ну а хто карчмар? Калі б за стойкай стаяў чукча, я б пісаў пра чукчу. У запісках, дакументах, беларускім фальклоры карчмар фігура непрыемная. Няхай ананім дасць спасылкі на карчмара — добрага дзядзечку, сябра селяніна-беларуса. Адразу паставім у артыкул. І вось пад выглядам падлогі ён пачынае прыбіраць ілюстрацыі. Што з таго, што Піварскі польскі мастак? Выява карчмы ў яго носіць агульны характар. У артыкуле 58 спасылак, і што — гэта ўсё падлогі? Ананім пад выглядам падлог прыбірае дакладную запіску Гаўрылы Дзяржавіна, дзе гаворыцца пра беларускія корчмы, паколькі ў ёй негатыўна прадстаўлены яўрэі. Прыбірае статыстыку дадзеную пісьменнікам І. С. Аксаковым, паколькі той «вялікарускі шавініст». Тэкст Юзэфа Крашэўскага ён не знайшоў, — значыць, яго няма. Гэта пераклад. Пра ўкраінскі артыкул таксама падлог. І гэтак далей. У карчме акрамя карчмара ёсць яшчэ персанаж — гэта беларускі селянін. Менавіта яму прысвечаны радкі Мікалая Някрасава, якія ананім прыбірае. Вось такія падлогі.І яшчэ: дысертацыі выдаюцца пры Жыровіцкім манастыры, што не так? І ў артыкуле не напісана што гэта кнігі. Цяпер мяне гэта зусім не цікавіць. У дыскусію ўступаць не буду. Я малаактыўны. Няўжо што знайду штосьці невядомае ці забытае. Апошняе што даў — гэта артыкулы пра невядомых палескіх мастакоў — [[Фёдар Філіпавіч Лаўроў]] і [[Аляксандр Іванавіч Лазіцкі]]. На жаль, беларускіх тэм тут даецца вельмі мала.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:58, 18 лістапада 2025 (+03) : Наконт маёй непісьменнасці можна паглядзець мой жа артыкул [[Беларуская палеаграфія]].--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 09:29, 19 лістапада 2025 (+03) :Удзельнік Ohlumon, відаць, сапраўды не разумее, што не так са спасылкамі на неапублікаваныя дысертацыі. 1. Паўтараю: спасылкі былі аформленыя некарэктна, дысертацыі выдаваліся за кнігі, назвы дысертацый былі перакручаныя, скажоныя. Гэта недапушчальна. Такое павінен ведаць кожны школьнік і кожны вікіпедыст-пачатковец. А мы тут пра сцяг аўтадаглядчыка мову вядзём. 2. Спасылацца наўпрост на архіўныя дакументы (а неапублікаваная дысертацыя - гэта тое самае, што архіўны дакумент) на Вікіпедыі не прынята. Калі гэта самастойнае даследаванне, публікуйце яго ў рэцэнзаваным часопісе ці хоць бы ў газеце да таго, як устаўляць на Вікіпедыю. 3. У мяне ёсць поўная ўпэўненасць, што тых дысертацый Ohlumon у вочы не бачыў. То бок спасылкі на іх устаўляліся, каб прыкрыць адсутнасць надзейных крыніц інфармацыі, каб збіць з тропу чытача. Каб зрабіць вікіпедыйны артыкул знешне "салідным", хаця па сутнасці ён вельмі праблемны. Гэта фальсіфікацыя, падробка. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 20:05, 28 снежня 2025 (+03) Паспрабую апісаць пазіцыю бакоў. [[Удзельнік:Uladz v]] абвінавачвае удзельніка Ohlumon у плагіяце, падлогу крыніц і антысемітызме. Падстава: унёсак, зроблены апошнім у артыкулах «[[Литовские епархиальные ведомости]]», «[[Беларуская карчма]]». Таксама удзельнік Uladz v абвінавачвае удзельніка Ohlumon у тым, што ён не ведае беларускай мовы, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без належнай вычыткі, перакладае знешнія спасылкі. [[Удзельнік:Ohlumon]] мала ўдзельнічае ў дыскусіі па гэтым пытанні, сцісла каментуе прэтэнзіі ў свой бок і заяўляе, што ён — «малаактыўны». Ён адмаўляе абвінавачванні ў сваёй непісьменнасці, прыводзячы ў прыклад створаны ім артыкул «[[Беларуская палеаграфія]]». Канстатацыя фактаў. Паміж удзельнікамі Ohlumon і Uladz v ідзе вайна правак у артыкуле «[[Беларуская карчма]]». Пры гэтым <s>удзельнік Uladz v выдаляе часткі тэксту, у тым ліку падмацаваныя крыніцамі (напрыклад, [https://www.academia.edu/27619922/%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BD_%D0%B8_%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81_%D0%B2_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%B2_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5_XVIII_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B5_XIX_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 гэтай крыніцай] —</s> з артыкула знікла ўпамінанне [[Г. Р. Дзяржавін|Г. Р. Дзяржавіна]] і «яўрэйскага пытання» ў Расійскай імперыі ў канцы XVIII — пачатку XIX ст.). Г. Р. Дзяржавін — выдатны рускі паэт эпохі Асветніцтва, дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, яго пазіцыя важна для прадмета артыкула. Камень спатыкнення: пераклад на беларускую мову назвы запіскі сенатара Дзяржавіна на імя імператара [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]]. Відавочна, што праблема была ў пошуку адпаведніка ў сучаснай беларускай мове для састарэлага значэння слова «отвращение». На рускай мове назва запіскі гучыць літаральна: «Мнение сенатора Державина об отвращении в Белоруссии недостатка хлебного обузданием корыстных промыслов евреев, о их преобразовании и о прочем». Перекладаецца на беларускую мову (з захаваннем стылістыкі): «Меркаванне сенатара Дзяржавіна аб прадухіленні ў Беларусі недахопу хлебнага утаймаваннем карыслівых промыслаў яўрэяў, аб іх пераўтварэнні і аб іншым». У дадзеным выпадку пераклад слова «отвращение» як «агіда» стаў галоўнай падставай для абвінавачвання ў «жахлівым перакладзе» з рускай мовы. Існуючыя праблемы артыкула «Беларуская карчма»: # Некаторыя сцвержданні мяркуючы па стылістыцы тэксту з’яўляюцца цытатамі, але яны не падаюцца як такія, не ставяцца ў двухкоссі. # У артыкуле ёсць стылістычныя, арфаграфічныя, пунктуацыйныя памылкі (як у вельмі шмат якіх артыкулах у беларускай Вікіпедыі). Супраць пазбаўлення сцяга аўтадаглядчыка з прычыны неналежнага ўзроўню ведання беларускай мовай. # Артыкул патрабуе дапрацоўкі наконт выпраўлення памылак і стылістыкі, аднак гэта не крытычная заўвага для пазбаўлення сцяга аўтадаглядчыка, бо ёсць у нас яшчэ больш горшыя выпадкі, калі вікіпедысты тыражуюць памылкі. <s># Абвінавачваць у падлогу крыніц і пры гэтым выдаляць інфармацыю, падмацаваную крыніцамі, несумленна.</s> Калі інфармацыя грунтуецца на базе падлогаў крыніц, то яна мусіць быць выдаленай. <s>Нават адзінкавае дзеянне удзельніка Uladz v, якое заключалася ў тым, што «пад шумок» адбылося выдаленне са спрэчнага артыкула «Беларуская карчма» непажаданага для гэтага ўдзельніка блока інфармацыі са спасылкай на навуковае выданне, якое рэцэнзуецца, перакрэслівае яго добрыя памкненні.</s> Выдаленыя часткі артыкула<s>, падмацаваныя</s> з аўтарытэтнымі крыніцамі<s>,</s> мусяць быць адноўлены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:47, 28 снежня 2025 (+03) :Быў адназначны машынны пераклад, цяпер загладжаны ўжо многімі праўкамі іншых удзельнікаў. Але раніцай напрыклад была яшчэ "лаўка" замест "крамы", я выправіў, бо "лавка", а вынікаў машыннага перакладу Ohlumon не вычытваў. Гэта не першы выпадак, у артыкуле [[Андрэй Казіміравіч Меер]] была такая самая горкая сітуацыя, што толькі супольнымі высілкамі была выцягнута, а не выдалены артыкул. Наконт падлогу, трэба глядзець выпадкі, на РуВікі быццам ёсць даведзеныя выпадкі падлогу, таму і агульны давер страчаны. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:21, 28 снежня 2025 (+03) :Шаноўны [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], запіска Дзяржавіна мела месца. Але ў крыніцы, на якую спасылаўся Ohlumon НЕ БЫЛО "цытат", якія Ohlumon прыводзіў у абзацы. Калі ў Вас ёсць час заняцца пытаннем і напісаць абзац пра Дзяржавіна акуратна і па сутнасці, то калі ласка, займіцеся. У рэдакцыі ўдзельніка Ohlumon абзац быў наборам антыяўрэйскіх выказванняў, узятых "са столі", а не з крыніц. Там не было чаго правіць, там можна было толькі выдаліць. Вы глыбока памыляецеся, калі пішаце, нібыта я ў гэтым выпадку выдаліў інфармацыю, падмацаваную крыніцамі. Прашу Вас адмовіцца ад Вашага непадмацаванага крыніцамі сцверджання. Артыкул Цынцадзэ пра Дзяржавіна я сумленна знайшоў і прачытаў. Ohlumon спаслаўся на гэты артыкул, каб увесці чытача ў зман і "прапіхнуць" у Вікіпедыю свае фантазмы. У артыкуле Цынцадзэ корчмы згадваюцца адзін раз, шынкі - два разы (адзін раз у выглядзе "корчмы і шынкі"). Там не было з чаго браць інфармацыю пра корчмы. Хаця ў цэлым артыкул Цынцадзэ больш-менш прыймальны як крыніца (калі не лічыць таго, што апублікаваны ў "смеццевым", а не нармальным навуковым часопісе). [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 19:45, 28 снежня 2025 (+03) :: [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], намінацыя з'явілася, паколькі ''быў паказаны падлог крыніц''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:33, 28 снежня 2025 (+03) :::Вось, са свежага: пераправерыў цытаты з Паўла Шпілеўскага і Паўла Шэйна ў артыкуле "Беларуская карчма". Выявілася наступнае: усе цытаты былі недакладнымі. У адным выпадку быў прамы падлог: у тэкст Шэйна была ўключаная фраза "(карчмары часта разводзілі гарэлку вадой, дадавалі да яе дурману, падманвалі з мерай)," якой у Шэйна не было. У астатнім цытаты былі з памылкамі (не крытычнымі, але памылкамі), а каб знайсці цытаты, давялося пералапаціць кнігі цалкам, бо спасылкі на нумары старонак былі памылковымі або (у выпадку спасылак на Шэйна) проста адсутнічалі. Да таго яшчэ дадаваўся няпраўлены аўтапераклад з расійскай на беларускую. У выніку я выправіў цытаты. Якая выснова: кожную спасылку ўдзельніка Ohlumon трэба пераправяраць. Ён скажае тэксты, прыдумляе тэкст ад сябе, не расстаўляе нумароў старонак. І гэта проста першыя-лепшыя прыклады. Ёсць прыклады значна больш праблемныя, пра якія я пісаў вышэй, калі ўдзельнік Ohlumon прыдумляе тэксты з мэтамі распальвання міжнацыянальнай варожасці. Таму я і выступаю за пазбаўленне гэтага ўдзельніка сцягу аўтадаглядчыка. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:57, 31 снежня 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], гэта быў пачатак дыскусіі. Пазней да яе дадалося абмяркоўванне ўзроўню валодання беларускай мовай. Наконт недапушчальнага стаўлення да якасці — нажаль, яно мае месца. Манавіта гэта можа стаць падставай для пазбаўлення сцяга. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:47, 31 снежня 2025 (+03) ::::: Калі падлог крыніц не пацвярджаецца, то трэба падвесці вынік абмеркавання. Але ён, як выглядае, пацвярджаецца, акурат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:58, 31 снежня 2025 (+03) : Лічу заўвагі неабгрунтаванымі, надуманымі. Больш за тое, недарэчнымі. Заказуха.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:42, 19 студзеня 2026 (+03) : І яшчэ. Апанент паняцця не мае аб другасных крыніцах (вторичных источниках).--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 13:58, 21 студзеня 2026 (+03) : Апанент упірае на падлогі ў раздзеле ЛІТАРАТУРА ў артыкуле «Літоўскія епархіяльныя ведамасці». Здаецца, ад праваслаўя яго ўвогуле дрэчыць. У раздзеле ЛІТАРАТУРА часта даюцца не толькі кнігі, але і дысертацыі, навуковыя артыкулы і інш. Я, дарэчы, не пісаў што гэта кнігі. У П. Чысцякова гэта [http://opac.minda.by/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=6101 дысертацыя] на ступень кандыдата багаслоўя, у А. Нецветаева - дыпломная праца. Выданні Мінскай духоўнай Акадэміі, месца выдання Жыровічы. Гэта напісана на тытульных лістах работ. На гэтыя працы спасылаюцца ў шматлікіх артыкулах. Апошні аўтар, між іншым, служыць у мінскім кафедральным саборы, апанент можа схадзіць і спытаць у яго.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 17:36, 24 студзеня 2026 (+03) ::Дыпломная праца і неапублікаваная дысертацыя - гэта не тыя працы, на якія можна спаслацца ў Вікіпедыі. Спаслацца можна на апублікаваную дысертацыю ці магістарскую працу (напрыклад, апублікаваную ў рэпазіторыі). Дык спасылайцеся карэктна! У каталозе бібліятэкі Мінскай духоўнай акадэміі, на які спаслаўся [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], простым тэкстам напісана, што дысертацыя Чысцякова "не для выдачы". Як жа на яе можна спасылацца, калі яе ў чытальнай зале не выдаюць? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:55, 9 лютага 2026 (+03) ::Асобна варта адзначыць, што ўдзельнік [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] прапаноўвае пераправяраць пададзеную ім некарэктную інфармацыю, асабіста адшукваючы аўтараў крыніц. Чытач артыкула мусіць мець магчымасць праверыць карэктнасць інфармацыі, па магчымасці, не адыходзячы ад кампутара, ці прынамсі ў бібліятэцы. Калі дзеля таго, каб праверыць нешта, трэба ганяцца за аўтарамі... Ну, даруйце. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 15:21, 9 лютага 2026 (+03) : Прыбірае цытаты з дзікімі тлумачэннямі: «Меркаванне вялікадзяржаўнага шавініста Аксакава нам нецікава». Каму нам? Яўрэям? Мне, напрыклад, цікавыя ўсе гістарычныя развагі пра Беларусь, і пазітыўныя, і негатыўныя. Тым больш, уражанні класіка рускай літаратуры С. Т. Аксакава. Нажаль, цяперашняя беларуская навука стала весці адлік з 1941 года, быццам раней нічога не было. І нам тут пажадана гэтыя лакуны папаўняць, што я і раблю сваімі артыкуламі, якія атрымліваюць статус добрых.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:47, 27 студзеня 2026 (+03) ::Так, нам, "яўрэям", гэта сапраўды нецікава. Як казаў Сартр, "яўрэй - гэта той, каго антысеміт лічыць яўрэем". Па гэтых крытэрах Ohlumon можа залічваць мяне да яўрэяў. Ohlumon ізноў хлусіць. Я нічога не пісаў пра "нецікава". Матывацыя была наступная: "Тое, што там сабе думаў вялікарасійскі шавініст Аксакаў, не мае прамога дачынення да гісторыі беларускай карчмы. Гэта крыніца не па гісторыі беларускай карчмы, а па гісторыі расійскай грамадскай думкі". То бок пытанне стаяла не "цікава/нецікава", а "пра беларускую карчму / не пра беларускую карчму". Што там нафантазіраваў у сваёй Маскве Іван Аксакаў пра яўрэяў-карчмароў у Беларусі, да гісторыі беларускай карчмы проста не мае дачынення. Да таго ж цытата была жахлівым машынным перакладам. Яе можна было смела выдаляць толькі за машынны пераклад: "звыш таго таемных кабакоў, выключна змесцівам габрэямі". [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 15:07, 9 лютага 2026 (+03) : Доследныя ўдзельнікі ведаюць, што некаторыя крыніцы па сканчэнні часу не адчыняюцца. Апанент аб'яўляе падлогам усё, што ён не можа знайсці. Напрыклад, пра кнігу В. Н. Маракуева заяўляе што ў ёй нічога да тэмы няма. Адкуль ён ведае? Гэтую кнігу 1897 года можна знайсці толькі ў маскоўскай «Ленінцы». Ён што? Ездзіў спецыяльна ў Маскву, запісваўся ў Расійскую дзяржаўную бібліятэку? Разлік на тое, што ніхто не будзе затлумляцца і правяраць, — падлога, і ўсё! Аднак, на яе спасылаюцца ў [http://nasledie-zhirkevich.ru/wp-content/uploads/2020/08/verstka-belorussiya-2%202020-v-sbore-dlya-mi.pdf кнізе] «Белорусская земля в воспоминаниях и документах XIX–XX вв. Вып. 2. М.: ИМЛИ РАН, 2019: «Промыслов у полешуков мало; ремесел они не знают. Все кузнецы здесь — жиды. Чтобы сделать подкову или гвоздь, полешук должен ехать к жиду-кузнецу иногда верст за пятьдесят. Жиды содержат здесь корчмы. Жид-корчмарь — полновластный хозяин всей деревни, вся деревня, обыкновенно, у него в долгу и без его разрешения ничего не может сделать». :: ''Доследныя ўдзельнікі ведаюць'', што тут можна лухту аўтаперакладам фігачыць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:57, 29 студзеня 2026 (+03) ::Як у сваіх артыкулах на Вікіпедыі, так і ў гэтай дыскусіі ўдзельнік Ohlumon беспардонна хлусіць. Кніга Маракуева ёсць у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі (https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br238557?sid=85171518). Больш за тое, аблічбаваная і даступная зарэгістраваным карыстальнікам дыстанцыйна. На старонках 26-27 кнігі Маракуева (Адэса, 1897) няма нічога пра карчмароў. Так, у іншых месцах кнігі ён нешта пра іх піша. Дык тыя месцы і трэба было цытаваць, а не фальсіфікацыяй займацца. І ўжо пэўна можна сцвярджаць, што пры напісанні артыкула "Беларуская карчма" Ohlumon у "маскоўскую ленінку" (35 год як Расійская дзяржаўная бібліятэка імя Уладзіміра Ільіча не носіць) не ездзіў. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:46, 9 лютага 2026 (+03) : У рускай Вікіпедыі яўрэйскае лобі цяпер вельмі агрэсіўнае. Спадзяюся, Belviki не скаціцца ў гэта.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 13:42, 29 студзеня 2026 (+03) ::Я спадзяюся, што ўдзельнікаў, якія на кожным кроку шукаюць "яўрэйскае лобі", "(жыда)масонаў" і "антыславянскую змову" у беларускім раздзеле вікіпедыі не застанецца. У XXI стагоддзі не выпадае рэкламаваць у энцыклапедыях "Пратаколы сіёнскіх мудрацоў" і падобную літаратуру, якой абчытаўся спадар Ohlumon. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:50, 9 лютага 2026 (+03) : Бачу спробы заблакаваць мяне на год.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:45, 1 лютага 2026 (+03) :: Я хачу падвесці вынік, ці можаце вы неяк пракаментаваць падлог? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:25, 1 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], я ж прывёў пару прэтэнзій. І ўсё астатняе ў такім жа родзе. Ну вось, напрыклад: спасылка на артыкул Цынцадзэ ёсць спасылка другасная, і тэкст Г. Дзяржавіна мной не прыдуманы, ён сустракаецца ў розных выданнях, яго [http://Ревизионная%20поездка%20сенатора%20Державина%20(mishpoha.org) цытуе] нават яўрэйскі часопіс МІЖПОХА. Гэтак жа і з тэкстам Шпілеўскага, Шэйна і іншых. Праверце самі, і пераканаецеся.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 09:26, 2 лютага 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], думаю, мне можна зрабіць папярэджанне за нядобрасумленную вычытку маіх тэкстаў. Гэта прыму да ўвагі.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:32, 2 лютага 2026 (+03) ::::Правільна, тэкст Дзяржавіна дзесьці існуе. Толькі Ohlumon "цытуе" яго і не спасылаецца на крыніцу цытаты. Выдумляе цытату на хаду. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:33, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік быў нечакана заблакаваны Фондам Вікімедыя. Наступная размова пра сцяг не мае сэнсу. Сам заўважу, што кейс быў не самым відавочным, але атрымалася так, як атрымалася. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:58, 13 лютага 2026 (+03) == [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] — пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка == На [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]] быў паказаны падлог крыніц з боку ўдзельніка. Артыкулы ў такім разе не могуць быць пазначаны як аўтадагледжаныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:51, 15 лістапада 2025 (+03) :Можа, будуць прыклады, што менавіта названа "падлогам"? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 16 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], ці зможаце патлумачыць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 16 лістапада 2025 (+03) ::: Калі ласка. Яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў я прыводзіў цэлы спіс такіх прыкладаў. Курсівам там паказаны цытаты правак гэтага ўдзельніка, а далей (без курсіва) паказана, што на самой справе напісана ў згаданых крыніцах. Больш за 100 прыкладаў, прычым гэта толькі частка, толькі тое, на што хапіла маіх сіл і цярплівасці. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:06, 16 лістапада 2025 (+03) ::::Пераглядзеў тыя выпадкі, не думаю, што такое можна назваць падлогам крыніц. Звычайна, у крыніцы ёсць нешта, з чаго зроблены высновы і штосьці дадумана, дапоўнена самастойнымі аналогіямі. Праблема, што высновы і дадумыванне не для Вікіпедыі, якія б яны ні былі слушныя і трапныя. Спачатку мусіць быць публікацыя высноў і думак у адпаведным выданні, потым з яе ў Вікіпедыю, толькі такі парадак. З аналогіямі не ўпэўнены як разглядаць. Можа, гэта было не відавочна, то цяпер ужо не раз яўна напісана ў абмеркаванні праблемнай сітуацыі. Можа, гэта яшчэ і справа фармуліроўкі, як падаць і не ўвесці ненаўмысна ў зман чытачоў. Наконт самастойных аналогій, сам зрабіў такое ў артыкуле [[Манасеева]], мог бы паставіць і крыніцу, што было хроснае і інацкае імя Манасія, але ў іх вёска Манасеева не згадвалася б. Гэта быў бы падлог крыніцы або ўласнае даследаванне? Але аналогія заканамерная, пры гэтым я не напісаў, што назва вёскі ўтворана ад імя Манасія. Назва яўна патранімічная, аўтар у тэксце вышэй зыходзіць з гэтага, я прапанаваў іншы варыянт імя ад якога гэта магло быць, але яўна не сказаў гэта. Выкрэсліваем? Таму, супраць зняцця сцягу, пагатоў нават не даглядчыка, аўтадаглядчыка. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:22, 22 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:M.L.Bot|Пане Максіме]], Вікіпедыя створана для таго, каб кожны мог яе правіць смела! У БелВікі прынята паказваць шырокі погляд на рэчы, на гэтым грунце кансэнсус і будзем шукаць. Спробы накідвання жорсткіх рамак — няўдалыя патугі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:55, 22 лістапада 2025 (+03) ::::: Калі вам не падабаецца фармулёўка "падлог крыніц", вы можаце называць сітуацыю неяк інакш, аднак сутнасці гэта не мяняе. Амаль усе праўкі гэтага ўдзельніка праблемныя (а іх некалькі сотняў!), гэта значыць даверу таму, што ён піша, няма, трэба ўсё пераправяраць. Тады які сэнс таго, што ён мае сцяг аўтадаглядчыка? Я ўжо не кажу пра тое, што ён займаўся вандалізмам, выдаляючы праўдзівую інфармацыю, якая мае крыніцы, або выдаляючы запыты крыніц. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:44, 22 лістапада 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], (бес)сэнсоўныя адкаты як у [[Камайка]] ўспрымаюцца негатыўна. Адмяняецца чужая праўка з запытамі крыніц, але наступнай праўкай самі амаль усё сціраеце, то-бок згодны, што запыты былі ў асноўным па справе. Так выглядае. Чаму не сцерці без адкату перад гэтым, навошта дадатковая эмацыйныя нагрузка? Іншаму ўдзельніку ідзе паведамленне пра адкат, што выклікае вайну адкатаў/правак на пустым месцы. Па суме/выніках гэта не вандалізм, а ў асобных складніках ён яўны. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:30, 23 лістапада 2025 (+03) ::Дзеля зразумеласці было разбіта на 3 (тры) асобныя абзацы тое, што ў адной крыніцы ("Kamoja, Ad[utiškis]."). Астатняе (структура), як цяпер мяркую, для паспалітага чытача лішняе, няхай застанецца для спецыялізаваных публікацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:42, 23 лістапада 2025 (+03) = Архіў = * [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка/Архіў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Догляд]] 2ib463azho87nnhv7a1slra8xaqpn9c 5166490 5166466 2026-07-16T08:20:04Z Ueschar 151377 /* Autumndancer */ Адказ 5166490 wikitext text/x-wiki {{/Шапка}} <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Autumndancer == Прапаную надаць сцяг аўтадаглядчыка ўдзельніку [[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]], стаж і ўнёсак адпаведны, ніводнай праўкі, якая вымагала б перадогляду за гэты час не заўважыў. Калі будзе яго згода і вырашаць адміны, можа, і сцяг даглядчыка адразу. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:33, 17 чэрвеня 2026 (+03) :Народ, ну што? Праблемы з якасцю афармлення ёсць, але ўнёсак ўдзельніка выключна пазітыўны, за ім не трэба наглядаць. Аўтадаглядчыка можна даваць жа. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:48, 16 ліпеня 2026 (+03) :{{За}}, таксама робіць карысную справу з сістэматызацыяй артыкулаў [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:20, 16 ліпеня 2026 (+03) == [[Удзельнік:Цімох|Цімох]] == {{закрыта}} Прапаную забраць сцяг аўтадаглядчыка ва ўдзельніка [[Удзельнік:Цімох|Цімох]], уклад не адпавядае мінімальным нормам. Здаецца, або капіпаст аднекуль, або перапрацоўка ШІ і закідванне гэтай сыравіны ў Вікіпедыю -- ні вікіфікацыі, а калі ёсць то тыпу РуВікі, то-бок не працуе, у раздзелах Спасылак няма лінкаў, але ёсць іх апісанні, няма далучэння да ЭВД, месцамі мова тыпу "Юнасць", яўныя машынныя сляды, якіх не кранала вока жывога чалавека, і шмат іншага. Паасобку недахопы можна цярпець, але ўсё разам -- прынамсі, аўтадаглядчыка сцяг трэба зняць. І паглядзіце хто даў сцяг, не бачу. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:24, 20 лютага 2026 (+03) :Рэакцыі ніякай, тым часам, за чатыры месяцы ўдзельнік нічога не паправіў са створанага ім, усё роўна ў тым стане і для догляду вымагае значнай перапрацоўкі, далучэння да Вікіданых і іншага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:36, 17 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Сцяг аўтадаглядчыка забраны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:02, 17 чэрвеня 2026 (+03) == [[Удзельніца:Emilia Noah|Emilia Noah]] == {{закрыта}} Вітаю. Стаж і ўнёсак удзельніцы [[Удзельніца:Emilia Noah|Emilia Noah]] цалкам адпавядае сцягу даглядчыцы. У тым ліку шмат неабходнай руціны робіць, як то архівацыя. Вядома, калі будзе яе згода. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:50, 12 лістапада 2025 (+03) :{{за}} цешуся і зычу ўдзельніцы поспехаў! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:03, 12 лістапада 2025 (+03) :: Шаноўныя адміны, згода ўдзельніка наконт атрымання гэтага сцяга мае быць выказана (прынамсі ён мае пацвердзіць, што азнаёміўся з правіламі догляду). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 12 лістапада 2025 (+03) ::Так, згоды трэба дачакацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:04, 12 лістапада 2025 (+03) :::Так, слушна, нікуды не спяшаемся. Чакаем паведамлення ад @[[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:16, 12 лістапада 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], аўтадаглядчыка можна даць і без яўна выказанай згоды. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:56, 15 лістапада 2025 (+03) : {{за}} [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:54, 12 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Згодны няма. Але можна разглядзець варыянт, прапанаваны JerzyKundrat вышэй, са сцягам аўтадаглядчыка без яўнай згоды. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:05, 16 лістапада 2025 (+03) : {{Done}}! [[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah#Аўтадогляд|Сцяг выдаў]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:44, 16 лістапада 2025 (+03) : Згода [[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah#c-Emilia_Noah-20251116141100-MocnyDuham-20251116140600|ёсць]]! Удзельніца проста не бачыла размову. У такім выпадку я выдаю сцяг даглядчыка? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:28, 16 лістапада 2025 (+03) ::@[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], удзельніца піша, што не будзе займацца доглядам, то аўтадолгяду ў такім разе хопіць. Калі вырашыць займацца, праз новы запыт без праблем дадасце і даглядчыка. Так мне здаецца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:29, 16 лістапада 2025 (+03) ::: Можа лепш даць, чым не даць, а там і ўцягнецца сама. Але вам у такіх пытаннях больш даверу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:57, 16 лістапада 2025 (+03) == [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] — пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка == {{закрыта}} На [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]] быў паказаны падлог крыніц з боку ўдзельніка. Артыкулы ў такім разе не могуць быць пазначаны як аўтадагледжаныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:51, 15 лістапада 2025 (+03) :На РускВікі гэта [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2/2023/04#Ohlumon:_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B3_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 праблема ў 2023 годзе яўна паўстала], але была магчыма і значна раней, прынамсі памятаю выпадак з [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%BB%D1%83%D0%B1_%D0%BF%D0%B8%D1%89%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2_(%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA)&diff=prev&oldid=59916030 фотамантажом ажно ў 2013 годзе], відаць, тады не было ясна як так атрымалася. Калі пакараем, то праз столькі часу, хаця ў нас няма быццам "тэрмінаў даўніны", а, можа, удзельнік асэнсаваў і да такой практыкі не вернецца? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:56, 16 лістапада 2025 (+03) ::Тут або нам траціць свае высілкі і сачыць за ўдзельнікам, ягонымі новымі праўкамі, усё пераправяраць і калі што адпаведна рэагаваць. Або можам адрэагаваць прэвентыўна. Да таго ж, выглядае так, што шмат чаго з таго, што было сумніўным у ру вікі, трапіла ў бел вікі... Я не ўпэўнены, як паступіць лепш, але можа быць нам так будзе прасцей працаваць, калі пакуль што здымем сцяг + будзе рэакцыя на тое, што пісалі ў запытах да адміністратараў [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:29, 17 лістапада 2025 (+03) : Ёсць прыклады апошніх вандальных правак? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:50, 17 лістапада 2025 (+03) ::Капірую тэкст з іншай дыскусіі, якая раней праходзіла ў раздзеле "Запыты да адміністратараў": ::Па прыклады падлогу крыніц далёка хадзіць не трэба: у створаным гэтым летам артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] Ohlumon дадаў у спіс літаратуры дзве кнігі (Нецветаев А. «Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Православной Церкви Белоруссии. — Минск: Жировичи, 2003. — 131 с.; Чистяков П. Г. Церковно-краеведческая проблематика епархиальных ведомостей, издававшихся в Беларуси во второй половине XIX, начале XX столетий. — Минск: Жировичи, 2004. — 295 с.). Толькі вось кніг такіх у прыродзе няма (можна спраўдзіць у т.л. у каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі). Не было ў прыродзе і выдавецтва "Жировичи". Былі, здаецца, неапублікаваныя дысертацыі кандыдатаў багаслоўя, абароненыя ў духоўнай акадэміі. Але нават у іх назвы былі іншымі. Так, дысертацыя Нецвятаева, здаецца, называлася "«Литовские епархиальные ведомости» как источник по истории Белорусской Православной Церкви". І як можна на Вікіпедыі спасылацца на неапублікаваную дысертацыю, у дадатак называючы яе кнігай? Магу паспрачацца, што Ohlumon тую дысертацыю ў вочы не бачыў - дык тым больш як ён можа на яе спасылацца? ::Або вось яшчэ цікавей: артыкул [[Беларуская карчма]] быў, выглядае, напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі. Ад імя Юзафа Ігнацага Крашэўскага напісаны антысеміцкі абзац, у двукоссях, нібыта цытата, і спасылка ёсць (Kraszewski J. Wspomnienia Polesia. Wolynia і Litwy. Wilno, 1840. S. 82). Праходзім па спасылцы (https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/1502?id=1502), глядзім адпаведную старонку (82). Зразумела, ніякага антысеміцкага пасажу там няма, наогул мова не пра корчмы. ::У артыкуле [[Литовские епархиальные ведомости]] папахвае і плагіятам. Праўда, спасылкі на анлайн-выданне "Православной энциклопедии" Ohlumon дае, але ж гэта не дае яму права спісваць адтуль слова ў слова. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:24, 28 снежня 2025 (+03) : [[Удзельнік:Ohlumon]], прашу Вас выказаць сваю пазіцыю ў разумны час наконт паднятага пытання. Пры гэтым звяртаю ўвагу, што рашэнне можа быць прынята, нават калі Вы не пракаментуеце гэты запыт па якой-кольвек прычыне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:20, 17 лістапада 2025 (+03) :Калегі, даўно ў белвікі не зазіраў, то выбачайце, што позна адказваю. Паглядзіце, якую вайну правак усчаў удзельнік Ohlumon у артыкуле [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%87%D0%BC%D0%B0&action=history Беларуская карчма]. Я на прапанову JerzyKundrat пачаў "правіць смела": пераправяраў так званыя цытаты па крыніцах і там, дзе яны былі сфабрыкаваныя ўдзельнікам Ohlumon, выдаляў. Дык ён проста ўсё вярнуў на свае месцы, усе свае сфабрыкаваныя антысеміцкія штучкі. Паслухайце, ну там жа проста неймаверная ахінея. Напрыклад, Ohlumon спасылаецца на артыкул "''Тизенгаузен В. Г.'' Месца и роль евреев в Северо-Западном крае России" (зноска 48). Дык смею вас заверыць, што ў крыніцы і назва артыкула іншая, і ініцыялы аўтара іншыя, і нумар старонкі не той. І пецярбургскі чарнасоценны аўтар (не этнограф) ніякім чынам не мог выказваць думак беларускага сялянства (а цытата прыводзіцца ў падраздзеле вікіпедыйнага артыкула "Карчма і карчмар у этнаграфіі і беларускім фальклоры"). І гэта яшчэ прыклад, дзе цытата мае пад сабой аснову (была нейкая антысеміцкая пісаніна ў "''Трудах Минскаго церковнаго историко-археологическаго комитета''"). У іншых месцах ён проста прыдумляў "цытаты" пра "жыдоў-кравапіўцаў" і ўкідваў у вікіпедыю. Паглядзіце тое, што я выдаляў цягам лістапада ў вікіпедыйным артыкуле "Беларуская карчма", там усё рэльефна бачна. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 02:07, 28 снежня 2025 (+03) :Відаць, трэба сцяг забіраць, нават не за мінулыя грахі, а за вайну правак і за недапушчальнае стаўленне да якасці, магчыма, з прычыны не ведання беларускай мовы на належным узроўні, але тут розніцы няма чаму. Ужо мелі з гэтым справу ў артыкуле [[Андрэй Казіміравіч Меер]], але высноў тады не зроблена. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:28, 28 снежня 2025 (+03) : [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], пра антысемітізм. Нядаўна натыкнуўся на кнігу «Антысемітызм у антычным свеце». З таго часу з ім змагаемся, ніяк не адолеем. А мной, між іншым, напісаны артыкулы пра мінчукоў: [[Кім Хадзееў]], [[Гершон Трэстман]]. Пра таленавітых людзях і пісаць прыемна. Таксама яўрэі згадваюцца ў маіх артыкулах, якія атрымалі адзнаку добрых — [[Тэатр Вялікага Княства Літоўскага]], [[Краязнаўства Беларусі]], [[Рабінавая ноч]]. Зрабіў аналіз малавядомага верша Янкі Купалы [[Жыды (верш)]], дзе класік заклікаў яўрэяў аб'ядноўвацца з беларусамі ў барацьбе супраць маскалёў і палякаў)). Ананімнаму ўдзельніку не спадабалася як яўрэі адлюстраваны ў артыкуле [[Беларуская карчма]]. Артыкул ўжо даўно растыражавалі ў інтэрнэце, расцягнулі па рэфератах і ўніверсітэцкіх артыкулах. Але па ананіму ён «напісаны выключна з антысеміцкімі мэтамі»! Калі пішаш пра беларускую карчму, не абыдзеш яе ўтрымальніка-карчмара. Ну а хто карчмар? Калі б за стойкай стаяў чукча, я б пісаў пра чукчу. У запісках, дакументах, беларускім фальклоры карчмар фігура непрыемная. Няхай ананім дасць спасылкі на карчмара — добрага дзядзечку, сябра селяніна-беларуса. Адразу паставім у артыкул. І вось пад выглядам падлогі ён пачынае прыбіраць ілюстрацыі. Што з таго, што Піварскі польскі мастак? Выява карчмы ў яго носіць агульны характар. У артыкуле 58 спасылак, і што — гэта ўсё падлогі? Ананім пад выглядам падлог прыбірае дакладную запіску Гаўрылы Дзяржавіна, дзе гаворыцца пра беларускія корчмы, паколькі ў ёй негатыўна прадстаўлены яўрэі. Прыбірае статыстыку дадзеную пісьменнікам І. С. Аксаковым, паколькі той «вялікарускі шавініст». Тэкст Юзэфа Крашэўскага ён не знайшоў, — значыць, яго няма. Гэта пераклад. Пра ўкраінскі артыкул таксама падлог. І гэтак далей. У карчме акрамя карчмара ёсць яшчэ персанаж — гэта беларускі селянін. Менавіта яму прысвечаны радкі Мікалая Някрасава, якія ананім прыбірае. Вось такія падлогі.І яшчэ: дысертацыі выдаюцца пры Жыровіцкім манастыры, што не так? І ў артыкуле не напісана што гэта кнігі. Цяпер мяне гэта зусім не цікавіць. У дыскусію ўступаць не буду. Я малаактыўны. Няўжо што знайду штосьці невядомае ці забытае. Апошняе што даў — гэта артыкулы пра невядомых палескіх мастакоў — [[Фёдар Філіпавіч Лаўроў]] і [[Аляксандр Іванавіч Лазіцкі]]. На жаль, беларускіх тэм тут даецца вельмі мала.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:58, 18 лістапада 2025 (+03) : Наконт маёй непісьменнасці можна паглядзець мой жа артыкул [[Беларуская палеаграфія]].--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 09:29, 19 лістапада 2025 (+03) :Удзельнік Ohlumon, відаць, сапраўды не разумее, што не так са спасылкамі на неапублікаваныя дысертацыі. 1. Паўтараю: спасылкі былі аформленыя некарэктна, дысертацыі выдаваліся за кнігі, назвы дысертацый былі перакручаныя, скажоныя. Гэта недапушчальна. Такое павінен ведаць кожны школьнік і кожны вікіпедыст-пачатковец. А мы тут пра сцяг аўтадаглядчыка мову вядзём. 2. Спасылацца наўпрост на архіўныя дакументы (а неапублікаваная дысертацыя - гэта тое самае, што архіўны дакумент) на Вікіпедыі не прынята. Калі гэта самастойнае даследаванне, публікуйце яго ў рэцэнзаваным часопісе ці хоць бы ў газеце да таго, як устаўляць на Вікіпедыю. 3. У мяне ёсць поўная ўпэўненасць, што тых дысертацый Ohlumon у вочы не бачыў. То бок спасылкі на іх устаўляліся, каб прыкрыць адсутнасць надзейных крыніц інфармацыі, каб збіць з тропу чытача. Каб зрабіць вікіпедыйны артыкул знешне "салідным", хаця па сутнасці ён вельмі праблемны. Гэта фальсіфікацыя, падробка. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 20:05, 28 снежня 2025 (+03) Паспрабую апісаць пазіцыю бакоў. [[Удзельнік:Uladz v]] абвінавачвае удзельніка Ohlumon у плагіяце, падлогу крыніц і антысемітызме. Падстава: унёсак, зроблены апошнім у артыкулах «[[Литовские епархиальные ведомости]]», «[[Беларуская карчма]]». Таксама удзельнік Uladz v абвінавачвае удзельніка Ohlumon у тым, што ён не ведае беларускай мовы, выкарыстоўвае аўтаматычны пераклад без належнай вычыткі, перакладае знешнія спасылкі. [[Удзельнік:Ohlumon]] мала ўдзельнічае ў дыскусіі па гэтым пытанні, сцісла каментуе прэтэнзіі ў свой бок і заяўляе, што ён — «малаактыўны». Ён адмаўляе абвінавачванні ў сваёй непісьменнасці, прыводзячы ў прыклад створаны ім артыкул «[[Беларуская палеаграфія]]». Канстатацыя фактаў. Паміж удзельнікамі Ohlumon і Uladz v ідзе вайна правак у артыкуле «[[Беларуская карчма]]». Пры гэтым <s>удзельнік Uladz v выдаляе часткі тэксту, у тым ліку падмацаваныя крыніцамі (напрыклад, [https://www.academia.edu/27619922/%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%BD_%D0%B8_%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81_%D0%B2_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%B2_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5_XVIII_%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B5_XIX_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 гэтай крыніцай] —</s> з артыкула знікла ўпамінанне [[Г. Р. Дзяржавін|Г. Р. Дзяржавіна]] і «яўрэйскага пытання» ў Расійскай імперыі ў канцы XVIII — пачатку XIX ст.). Г. Р. Дзяржавін — выдатны рускі паэт эпохі Асветніцтва, дзяржаўны дзеяч Расійскай імперыі, яго пазіцыя важна для прадмета артыкула. Камень спатыкнення: пераклад на беларускую мову назвы запіскі сенатара Дзяржавіна на імя імператара [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]]. Відавочна, што праблема была ў пошуку адпаведніка ў сучаснай беларускай мове для састарэлага значэння слова «отвращение». На рускай мове назва запіскі гучыць літаральна: «Мнение сенатора Державина об отвращении в Белоруссии недостатка хлебного обузданием корыстных промыслов евреев, о их преобразовании и о прочем». Перекладаецца на беларускую мову (з захаваннем стылістыкі): «Меркаванне сенатара Дзяржавіна аб прадухіленні ў Беларусі недахопу хлебнага утаймаваннем карыслівых промыслаў яўрэяў, аб іх пераўтварэнні і аб іншым». У дадзеным выпадку пераклад слова «отвращение» як «агіда» стаў галоўнай падставай для абвінавачвання ў «жахлівым перакладзе» з рускай мовы. Існуючыя праблемы артыкула «Беларуская карчма»: # Некаторыя сцвержданні мяркуючы па стылістыцы тэксту з’яўляюцца цытатамі, але яны не падаюцца як такія, не ставяцца ў двухкоссі. # У артыкуле ёсць стылістычныя, арфаграфічныя, пунктуацыйныя памылкі (як у вельмі шмат якіх артыкулах у беларускай Вікіпедыі). Супраць пазбаўлення сцяга аўтадаглядчыка з прычыны неналежнага ўзроўню ведання беларускай мовай. # Артыкул патрабуе дапрацоўкі наконт выпраўлення памылак і стылістыкі, аднак гэта не крытычная заўвага для пазбаўлення сцяга аўтадаглядчыка, бо ёсць у нас яшчэ больш горшыя выпадкі, калі вікіпедысты тыражуюць памылкі. <s># Абвінавачваць у падлогу крыніц і пры гэтым выдаляць інфармацыю, падмацаваную крыніцамі, несумленна.</s> Калі інфармацыя грунтуецца на базе падлогаў крыніц, то яна мусіць быць выдаленай. <s>Нават адзінкавае дзеянне удзельніка Uladz v, якое заключалася ў тым, што «пад шумок» адбылося выдаленне са спрэчнага артыкула «Беларуская карчма» непажаданага для гэтага ўдзельніка блока інфармацыі са спасылкай на навуковае выданне, якое рэцэнзуецца, перакрэслівае яго добрыя памкненні.</s> Выдаленыя часткі артыкула<s>, падмацаваныя</s> з аўтарытэтнымі крыніцамі<s>,</s> мусяць быць адноўлены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:47, 28 снежня 2025 (+03) :Быў адназначны машынны пераклад, цяпер загладжаны ўжо многімі праўкамі іншых удзельнікаў. Але раніцай напрыклад была яшчэ "лаўка" замест "крамы", я выправіў, бо "лавка", а вынікаў машыннага перакладу Ohlumon не вычытваў. Гэта не першы выпадак, у артыкуле [[Андрэй Казіміравіч Меер]] была такая самая горкая сітуацыя, што толькі супольнымі высілкамі была выцягнута, а не выдалены артыкул. Наконт падлогу, трэба глядзець выпадкі, на РуВікі быццам ёсць даведзеныя выпадкі падлогу, таму і агульны давер страчаны. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:21, 28 снежня 2025 (+03) :Шаноўны [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], запіска Дзяржавіна мела месца. Але ў крыніцы, на якую спасылаўся Ohlumon НЕ БЫЛО "цытат", якія Ohlumon прыводзіў у абзацы. Калі ў Вас ёсць час заняцца пытаннем і напісаць абзац пра Дзяржавіна акуратна і па сутнасці, то калі ласка, займіцеся. У рэдакцыі ўдзельніка Ohlumon абзац быў наборам антыяўрэйскіх выказванняў, узятых "са столі", а не з крыніц. Там не было чаго правіць, там можна было толькі выдаліць. Вы глыбока памыляецеся, калі пішаце, нібыта я ў гэтым выпадку выдаліў інфармацыю, падмацаваную крыніцамі. Прашу Вас адмовіцца ад Вашага непадмацаванага крыніцамі сцверджання. Артыкул Цынцадзэ пра Дзяржавіна я сумленна знайшоў і прачытаў. Ohlumon спаслаўся на гэты артыкул, каб увесці чытача ў зман і "прапіхнуць" у Вікіпедыю свае фантазмы. У артыкуле Цынцадзэ корчмы згадваюцца адзін раз, шынкі - два разы (адзін раз у выглядзе "корчмы і шынкі"). Там не было з чаго браць інфармацыю пра корчмы. Хаця ў цэлым артыкул Цынцадзэ больш-менш прыймальны як крыніца (калі не лічыць таго, што апублікаваны ў "смеццевым", а не нармальным навуковым часопісе). [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 19:45, 28 снежня 2025 (+03) :: [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], намінацыя з'явілася, паколькі ''быў паказаны падлог крыніц''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:33, 28 снежня 2025 (+03) :::Вось, са свежага: пераправерыў цытаты з Паўла Шпілеўскага і Паўла Шэйна ў артыкуле "Беларуская карчма". Выявілася наступнае: усе цытаты былі недакладнымі. У адным выпадку быў прамы падлог: у тэкст Шэйна была ўключаная фраза "(карчмары часта разводзілі гарэлку вадой, дадавалі да яе дурману, падманвалі з мерай)," якой у Шэйна не было. У астатнім цытаты былі з памылкамі (не крытычнымі, але памылкамі), а каб знайсці цытаты, давялося пералапаціць кнігі цалкам, бо спасылкі на нумары старонак былі памылковымі або (у выпадку спасылак на Шэйна) проста адсутнічалі. Да таго яшчэ дадаваўся няпраўлены аўтапераклад з расійскай на беларускую. У выніку я выправіў цытаты. Якая выснова: кожную спасылку ўдзельніка Ohlumon трэба пераправяраць. Ён скажае тэксты, прыдумляе тэкст ад сябе, не расстаўляе нумароў старонак. І гэта проста першыя-лепшыя прыклады. Ёсць прыклады значна больш праблемныя, пра якія я пісаў вышэй, калі ўдзельнік Ohlumon прыдумляе тэксты з мэтамі распальвання міжнацыянальнай варожасці. Таму я і выступаю за пазбаўленне гэтага ўдзельніка сцягу аўтадаглядчыка. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:57, 31 снежня 2025 (+03) :::: [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], гэта быў пачатак дыскусіі. Пазней да яе дадалося абмяркоўванне ўзроўню валодання беларускай мовай. Наконт недапушчальнага стаўлення да якасці — нажаль, яно мае месца. Манавіта гэта можа стаць падставай для пазбаўлення сцяга. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:47, 31 снежня 2025 (+03) ::::: Калі падлог крыніц не пацвярджаецца, то трэба падвесці вынік абмеркавання. Але ён, як выглядае, пацвярджаецца, акурат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:58, 31 снежня 2025 (+03) : Лічу заўвагі неабгрунтаванымі, надуманымі. Больш за тое, недарэчнымі. Заказуха.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:42, 19 студзеня 2026 (+03) : І яшчэ. Апанент паняцця не мае аб другасных крыніцах (вторичных источниках).--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 13:58, 21 студзеня 2026 (+03) : Апанент упірае на падлогі ў раздзеле ЛІТАРАТУРА ў артыкуле «Літоўскія епархіяльныя ведамасці». Здаецца, ад праваслаўя яго ўвогуле дрэчыць. У раздзеле ЛІТАРАТУРА часта даюцца не толькі кнігі, але і дысертацыі, навуковыя артыкулы і інш. Я, дарэчы, не пісаў што гэта кнігі. У П. Чысцякова гэта [http://opac.minda.by/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=6101 дысертацыя] на ступень кандыдата багаслоўя, у А. Нецветаева - дыпломная праца. Выданні Мінскай духоўнай Акадэміі, месца выдання Жыровічы. Гэта напісана на тытульных лістах работ. На гэтыя працы спасылаюцца ў шматлікіх артыкулах. Апошні аўтар, між іншым, служыць у мінскім кафедральным саборы, апанент можа схадзіць і спытаць у яго.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 17:36, 24 студзеня 2026 (+03) ::Дыпломная праца і неапублікаваная дысертацыя - гэта не тыя працы, на якія можна спаслацца ў Вікіпедыі. Спаслацца можна на апублікаваную дысертацыю ці магістарскую працу (напрыклад, апублікаваную ў рэпазіторыі). Дык спасылайцеся карэктна! У каталозе бібліятэкі Мінскай духоўнай акадэміі, на які спаслаўся [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], простым тэкстам напісана, што дысертацыя Чысцякова "не для выдачы". Як жа на яе можна спасылацца, калі яе ў чытальнай зале не выдаюць? [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:55, 9 лютага 2026 (+03) ::Асобна варта адзначыць, што ўдзельнік [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] прапаноўвае пераправяраць пададзеную ім некарэктную інфармацыю, асабіста адшукваючы аўтараў крыніц. Чытач артыкула мусіць мець магчымасць праверыць карэктнасць інфармацыі, па магчымасці, не адыходзячы ад кампутара, ці прынамсі ў бібліятэцы. Калі дзеля таго, каб праверыць нешта, трэба ганяцца за аўтарамі... Ну, даруйце. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 15:21, 9 лютага 2026 (+03) : Прыбірае цытаты з дзікімі тлумачэннямі: «Меркаванне вялікадзяржаўнага шавініста Аксакава нам нецікава». Каму нам? Яўрэям? Мне, напрыклад, цікавыя ўсе гістарычныя развагі пра Беларусь, і пазітыўныя, і негатыўныя. Тым больш, уражанні класіка рускай літаратуры С. Т. Аксакава. Нажаль, цяперашняя беларуская навука стала весці адлік з 1941 года, быццам раней нічога не было. І нам тут пажадана гэтыя лакуны папаўняць, што я і раблю сваімі артыкуламі, якія атрымліваюць статус добрых.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:47, 27 студзеня 2026 (+03) ::Так, нам, "яўрэям", гэта сапраўды нецікава. Як казаў Сартр, "яўрэй - гэта той, каго антысеміт лічыць яўрэем". Па гэтых крытэрах Ohlumon можа залічваць мяне да яўрэяў. Ohlumon ізноў хлусіць. Я нічога не пісаў пра "нецікава". Матывацыя была наступная: "Тое, што там сабе думаў вялікарасійскі шавініст Аксакаў, не мае прамога дачынення да гісторыі беларускай карчмы. Гэта крыніца не па гісторыі беларускай карчмы, а па гісторыі расійскай грамадскай думкі". То бок пытанне стаяла не "цікава/нецікава", а "пра беларускую карчму / не пра беларускую карчму". Што там нафантазіраваў у сваёй Маскве Іван Аксакаў пра яўрэяў-карчмароў у Беларусі, да гісторыі беларускай карчмы проста не мае дачынення. Да таго ж цытата была жахлівым машынным перакладам. Яе можна было смела выдаляць толькі за машынны пераклад: "звыш таго таемных кабакоў, выключна змесцівам габрэямі". [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 15:07, 9 лютага 2026 (+03) : Доследныя ўдзельнікі ведаюць, што некаторыя крыніцы па сканчэнні часу не адчыняюцца. Апанент аб'яўляе падлогам усё, што ён не можа знайсці. Напрыклад, пра кнігу В. Н. Маракуева заяўляе што ў ёй нічога да тэмы няма. Адкуль ён ведае? Гэтую кнігу 1897 года можна знайсці толькі ў маскоўскай «Ленінцы». Ён што? Ездзіў спецыяльна ў Маскву, запісваўся ў Расійскую дзяржаўную бібліятэку? Разлік на тое, што ніхто не будзе затлумляцца і правяраць, — падлога, і ўсё! Аднак, на яе спасылаюцца ў [http://nasledie-zhirkevich.ru/wp-content/uploads/2020/08/verstka-belorussiya-2%202020-v-sbore-dlya-mi.pdf кнізе] «Белорусская земля в воспоминаниях и документах XIX–XX вв. Вып. 2. М.: ИМЛИ РАН, 2019: «Промыслов у полешуков мало; ремесел они не знают. Все кузнецы здесь — жиды. Чтобы сделать подкову или гвоздь, полешук должен ехать к жиду-кузнецу иногда верст за пятьдесят. Жиды содержат здесь корчмы. Жид-корчмарь — полновластный хозяин всей деревни, вся деревня, обыкновенно, у него в долгу и без его разрешения ничего не может сделать». :: ''Доследныя ўдзельнікі ведаюць'', што тут можна лухту аўтаперакладам фігачыць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:57, 29 студзеня 2026 (+03) ::Як у сваіх артыкулах на Вікіпедыі, так і ў гэтай дыскусіі ўдзельнік Ohlumon беспардонна хлусіць. Кніга Маракуева ёсць у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі (https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br238557?sid=85171518). Больш за тое, аблічбаваная і даступная зарэгістраваным карыстальнікам дыстанцыйна. На старонках 26-27 кнігі Маракуева (Адэса, 1897) няма нічога пра карчмароў. Так, у іншых месцах кнігі ён нешта пра іх піша. Дык тыя месцы і трэба было цытаваць, а не фальсіфікацыяй займацца. І ўжо пэўна можна сцвярджаць, што пры напісанні артыкула "Беларуская карчма" Ohlumon у "маскоўскую ленінку" (35 год як Расійская дзяржаўная бібліятэка імя Уладзіміра Ільіча не носіць) не ездзіў. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:46, 9 лютага 2026 (+03) : У рускай Вікіпедыі яўрэйскае лобі цяпер вельмі агрэсіўнае. Спадзяюся, Belviki не скаціцца ў гэта.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 13:42, 29 студзеня 2026 (+03) ::Я спадзяюся, што ўдзельнікаў, якія на кожным кроку шукаюць "яўрэйскае лобі", "(жыда)масонаў" і "антыславянскую змову" у беларускім раздзеле вікіпедыі не застанецца. У XXI стагоддзі не выпадае рэкламаваць у энцыклапедыях "Пратаколы сіёнскіх мудрацоў" і падобную літаратуру, якой абчытаўся спадар Ohlumon. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:50, 9 лютага 2026 (+03) : Бачу спробы заблакаваць мяне на год.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:45, 1 лютага 2026 (+03) :: Я хачу падвесці вынік, ці можаце вы неяк пракаментаваць падлог? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:25, 1 лютага 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], я ж прывёў пару прэтэнзій. І ўсё астатняе ў такім жа родзе. Ну вось, напрыклад: спасылка на артыкул Цынцадзэ ёсць спасылка другасная, і тэкст Г. Дзяржавіна мной не прыдуманы, ён сустракаецца ў розных выданнях, яго [http://Ревизионная%20поездка%20сенатора%20Державина%20(mishpoha.org) цытуе] нават яўрэйскі часопіс МІЖПОХА. Гэтак жа і з тэкстам Шпілеўскага, Шэйна і іншых. Праверце самі, і пераканаецеся.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 09:26, 2 лютага 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]], думаю, мне можна зрабіць папярэджанне за нядобрасумленную вычытку маіх тэкстаў. Гэта прыму да ўвагі.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 12:32, 2 лютага 2026 (+03) ::::Правільна, тэкст Дзяржавіна дзесьці існуе. Толькі Ohlumon "цытуе" яго і не спасылаецца на крыніцу цытаты. Выдумляе цытату на хаду. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:33, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Удзельнік быў нечакана заблакаваны Фондам Вікімедыя. Наступная размова пра сцяг не мае сэнсу. Сам заўважу, што кейс быў не самым відавочным, але атрымалася так, як атрымалася. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:58, 13 лютага 2026 (+03) == [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] — пазбаўленне сцяга аўтадаглядчыка == На [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў]] быў паказаны падлог крыніц з боку ўдзельніка. Артыкулы ў такім разе не могуць быць пазначаны як аўтадагледжаныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:51, 15 лістапада 2025 (+03) :Можа, будуць прыклады, што менавіта названа "падлогам"? -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:03, 16 лістапада 2025 (+03) :: [[Удзельнік:Için warum]], ці зможаце патлумачыць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 16 лістапада 2025 (+03) ::: Калі ласка. Яшчэ ў маі гэтага года на старонцы Запыты да адміністратараў я прыводзіў цэлы спіс такіх прыкладаў. Курсівам там паказаны цытаты правак гэтага ўдзельніка, а далей (без курсіва) паказана, што на самой справе напісана ў згаданых крыніцах. Больш за 100 прыкладаў, прычым гэта толькі частка, толькі тое, на што хапіла маіх сіл і цярплівасці. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 19:06, 16 лістапада 2025 (+03) ::::Пераглядзеў тыя выпадкі, не думаю, што такое можна назваць падлогам крыніц. Звычайна, у крыніцы ёсць нешта, з чаго зроблены высновы і штосьці дадумана, дапоўнена самастойнымі аналогіямі. Праблема, што высновы і дадумыванне не для Вікіпедыі, якія б яны ні былі слушныя і трапныя. Спачатку мусіць быць публікацыя высноў і думак у адпаведным выданні, потым з яе ў Вікіпедыю, толькі такі парадак. З аналогіямі не ўпэўнены як разглядаць. Можа, гэта было не відавочна, то цяпер ужо не раз яўна напісана ў абмеркаванні праблемнай сітуацыі. Можа, гэта яшчэ і справа фармуліроўкі, як падаць і не ўвесці ненаўмысна ў зман чытачоў. Наконт самастойных аналогій, сам зрабіў такое ў артыкуле [[Манасеева]], мог бы паставіць і крыніцу, што было хроснае і інацкае імя Манасія, але ў іх вёска Манасеева не згадвалася б. Гэта быў бы падлог крыніцы або ўласнае даследаванне? Але аналогія заканамерная, пры гэтым я не напісаў, што назва вёскі ўтворана ад імя Манасія. Назва яўна патранімічная, аўтар у тэксце вышэй зыходзіць з гэтага, я прапанаваў іншы варыянт імя ад якога гэта магло быць, але яўна не сказаў гэта. Выкрэсліваем? Таму, супраць зняцця сцягу, пагатоў нават не даглядчыка, аўтадаглядчыка. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:22, 22 лістапада 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:M.L.Bot|Пане Максіме]], Вікіпедыя створана для таго, каб кожны мог яе правіць смела! У БелВікі прынята паказваць шырокі погляд на рэчы, на гэтым грунце кансэнсус і будзем шукаць. Спробы накідвання жорсткіх рамак — няўдалыя патугі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:55, 22 лістапада 2025 (+03) ::::: Калі вам не падабаецца фармулёўка "падлог крыніц", вы можаце называць сітуацыю неяк інакш, аднак сутнасці гэта не мяняе. Амаль усе праўкі гэтага ўдзельніка праблемныя (а іх некалькі сотняў!), гэта значыць даверу таму, што ён піша, няма, трэба ўсё пераправяраць. Тады які сэнс таго, што ён мае сцяг аўтадаглядчыка? Я ўжо не кажу пра тое, што ён займаўся вандалізмам, выдаляючы праўдзівую інфармацыю, якая мае крыніцы, або выдаляючы запыты крыніц. [[Удзельнік:Için warum|Için warum]] ([[Размовы з удзельнікам:Için warum|размовы]]) 20:44, 22 лістапада 2025 (+03) :@[[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]], (бес)сэнсоўныя адкаты як у [[Камайка]] ўспрымаюцца негатыўна. Адмяняецца чужая праўка з запытамі крыніц, але наступнай праўкай самі амаль усё сціраеце, то-бок згодны, што запыты былі ў асноўным па справе. Так выглядае. Чаму не сцерці без адкату перад гэтым, навошта дадатковая эмацыйныя нагрузка? Іншаму ўдзельніку ідзе паведамленне пра адкат, што выклікае вайну адкатаў/правак на пустым месцы. Па суме/выніках гэта не вандалізм, а ў асобных складніках ён яўны. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:30, 23 лістапада 2025 (+03) ::Дзеля зразумеласці было разбіта на 3 (тры) асобныя абзацы тое, што ў адной крыніцы ("Kamoja, Ad[utiškis]."). Астатняе (структура), як цяпер мяркую, для паспалітага чытача лішняе, няхай застанецца для спецыялізаваных публікацый. [[Удзельнік:Peisatai|Peisatai]] ([[Размовы з удзельнікам:Peisatai|размовы]]) 15:42, 23 лістапада 2025 (+03) = Архіў = * [[Вікіпедыя:Запыты на статус даглядчыка/Архіў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Догляд]] cdn1b841m8ao9v81jmkk5vwlk1mfvkk Марыя Адашчык 0 744007 5166518 5159439 2026-07-16T10:54:08Z Slavazai1973 60865 /* Спасылкі */ 5166518 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Марыя Аляксандраўна Адашчык''' (нар. {{ДН|5|8|1998}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Атакуючы абаронца / лёгкі форвард. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]<ref>[https://belarus.basketball/images/news/2026/01-2026/%D0%96%D0%9D%D0%9A_3%D1%8532026.pdf СОСТАВ национальной и сборных команд РБ по баскетболу 3х3 (женщины) на 2026 год. Национальная команда (переменный состав)]</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванка Фізкультурна-спартыўнага цэнтра дзяцей і моладзі г. Мінска. Першы трэнер — Аляксандр Леанідавіч Варварчук-Пушкін<ref>[https://sportfpb.by/upload/iblock/9f6/js7wzc1ocubdsyyuooya6up16pzovq73.pdf СОСТАВ национальной и сборных команд РБ по баскетболу 3х3 (женщины) на 2024 год. Национальная команда (переменный состав)]</ref>. Гуляла за мінскі «[[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]», у складзе якога была сярэбраным прызёрам чэмпіянату Беларусі. У 2017 годзе адправілася ў [[Паўночная Амерыка|Паўночную Амерыку]], дзе тры гады выступала за «Panola College» і «Універсітэт Мінесоты»<ref>[https://donday.ru/rostovskij-bk-peresvet-jufu-podpisal-novogo-zaschitnika.html Ростовский БК «Пересвет-ЮФУ» подписал нового защитника]</ref>. У 2023 годзе пакінула [[Растоў-на-Доне|растоўскі]] «Перасвет-ПФУ» і падпісала кантракт з маскоўскай «Рунай»<ref>[https://championat-rostov.ru/news/view/13408/ Мария Адащик ушла из «Пересвета-ЮФУ»]</ref>. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|зборную U-18]] (2015—2016) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2017—2018)<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%89%D0%B8%D0%BA-%D0%BC/ |title=Мария Адащик |access-date=18 ліпеня 2023 |archive-date=18 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718152032/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8-u/%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%89%D0%B8%D0%BA-%D0%BC/ |url-status=dead }}</ref>. У складзе юніёрскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 стала сярэбранай прызёркай чэмпіянату Еўропы (U-18)-2015 у Мінску<ref>[https://minsknews.by/belorusskie-basketbolistki-stali-serebryanyimi-prizerami-molodezhnogo-chempionata-evropyi-3h3/ Белорусские баскетболистки стали серебряными призерами молодежного чемпионата Европы 3х3]</ref>. == Кар’ера == * 2015—2016 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] і Гарызонт-2-РЦАП (Мінск) * 2016—2017 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * 2017—2019 — Panola College (Карфаген, ЗША) * 2019—2020 — Minnesota Golden Gophers (Мінеапаліс, ЗША) * 2021—2022 — Платаў (Новачаркаск, Расія)<ref>[https://vk.com/wall-39592740_9762 БК "Платов" подписал беларуску Марию Адащик]</ref> * 2022 — [[УГМК Екацярынбург|УГМК (Екацярынбург, Расія)]] * 2022—2023 — Перасвет-ПФУ (Растоў-на-Доне, Расія) * 2023—2024 — Руна (Масква, Расія)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7980-igroki-natskomandy-chempiony-zhenskoj-superligi-rossii ИГРОКИ НАЦКОМАНДЫ – ЧЕМПИОНЫ ЖЕНСКОЙ СУПЕРЛИГИ РОССИИ]</ref> * з 2024 — Металург (Магнітагорск, Расія)<ref>[https://vk.com/wall-226372312_50 Добро пожаловать, Мария Адащик!]</ref> == Дасягненні == * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/women/player/?id=308686 Профіль на сайце РФБ] * [https://belarus.basketball/news/1677-intervyu-s-mariey-adaschik ХОЧУ ВСЕГДА БЫТЬ ПЕРВОЙ. ИНТЕРВЬЮ С МАРИЕЙ АДАЩИК] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Адашчык Марыя}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Перасвет-ПФУ» Растоў-на-Доне]] 6s2e2ps8mzmczr9w97b2ulbj1c0cr98 Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы 100 753274 5166343 5165935 2026-07-15T15:51:32Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5166343 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Тулгас (прыток Паўночнай Дзвіны)|2026-07-15T11:36:41Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Мга (рака)|2026-07-15T11:20:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Луангпхабанг|2026-07-15T10:32:38Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|2-і завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T15:08:36Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T14:43:47Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Ясеніца (раён Паважска Быстрыца)|2026-07-13T21:54:42Z|Lenleg5}} {{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Дзьянмэнь|2026-07-12T06:29:41Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Балупэ|2026-07-10T06:55:50Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ліелайс Ліепукалнс|2026-07-10T05:51:03Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Энергетычны праезд (Мінск)|2026-07-09T10:41:19Z|Андрэй 2403 Б}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> mzyy8duw9yp14pfwshzn065v64h3her Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5166341 5165933 2026-07-15T15:50:47Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5166341 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч|2026-07-15T10:56:38Z|Igor Viktorovich Yakhno}} {{Новы артыкул|Дарога Р43|2026-07-14T23:08:13Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|2-і завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T15:08:36Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы завулак Несцерава (Мінск)|2026-07-14T14:43:47Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|2026-07-14T05:09:18Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Шмырова)|2026-07-13T19:46:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Чэхава)|2026-07-13T19:33:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Антон Данатавіч Дрозд|2026-07-13T18:51:14Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Боркавіцкая школа механізацыі сельскай гаспадаркі|2026-07-13T15:14:18Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Іван Кушнярук|2026-07-12T17:40:05Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іосіф Давыдавіч Грынберг|2026-07-12T11:41:26Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Шталаг 313|2026-07-11T14:08:09Z|DBatura}} {{Новы артыкул|XVIII Рэспубліканскі конкурс на найлепшы архітэктурны твор|2026-07-11T10:41:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Тадэвуш Фурдына|2026-07-11T08:13:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> tg94rcnrbdfl76tdtezzqbpltqps88j Размовы з удзельнікам:Igor Viktorovich Yakhno 3 789856 5166318 5166289 2026-07-15T12:41:47Z M.L.Bot 261 /* Перанос */ новы падраздзел 5166318 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 2 ліпеня 2025 (+03) Медаль мужчынскага роду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:34, 15 ліпеня 2026 (+03) == Перанос == Вітаю. Артыкул перанесены пад найменне паводле прынятых правіл -- [[Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч]]. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:41, 15 ліпеня 2026 (+03) le4i0r230c92glj2y7sy8zi9qlfe9us 5166401 5166318 2026-07-15T20:33:25Z Igor Viktorovich Yakhno 153125 /* Перанос */ Адказ 5166401 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 2 ліпеня 2025 (+03) Медаль мужчынскага роду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:34, 15 ліпеня 2026 (+03) == Перанос == Вітаю. Артыкул перанесены пад найменне паводле прынятых правіл -- [[Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч]]. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:41, 15 ліпеня 2026 (+03) :Здравствуйте! Спасибо! [[Удзельнік:Igor Viktorovich Yakhno|Igor Viktorovich Yakhno]] ([[Размовы з удзельнікам:Igor Viktorovich Yakhno|размовы]]) 23:33, 15 ліпеня 2026 (+03) rep3wy032hv08iiaz6cjhoi4b6g0in3 Віктар Пятровіч Савіных 0 793593 5166420 5045601 2026-07-16T04:00:37Z StarDeg 16311 5166420 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савіных}} {{Асоба}} '''Віктар Пятровіч Савіных''' ({{lang-ru|Ви́ктор Петро́вич Савины́х}}; нар. {{ДН|7|3|1940}}, в. Бярозкіны, [[Арычаўскі раён]], [[Кіраўская вобласць]], [[РСФСР]]) — савецкі касманаўт, вучоны, арганізатар падрыхтоўкі кадраў у сістэме вышэйшай школы; доктар тэхнічных навук, [[прафесар]], акадэмік РАН (2019). [[Двойчы Герой Савецкага Саюза]]. Лаўрэат Дзяржаўных прэмій СССР і Расійскай Федэрацыі. У 1989—2007 — рэктар, з 2007 года прэзідэнт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта геадэзіі і картаграфіі (МІІГАіК), член экспертнай рады Нацыянальнай прэміі «Хрустальны компас». Поўны кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай». У сакавіку 2011 года быў абраны дэпутатам Заканадаўчага Сходу Кіраўскай вобласці пятага склікання па адзінай выбарчай акрузе ад партыі «[[Адзіная Расія]]». {{зноскі}} {{Лётчыкі-касманаўты СССР}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Касманаўты СССР]] {{DEFAULTSORT:Савіных}} 4dwedx7tnha9qo8ycah1i141g9cff29 5166421 5166420 2026-07-16T04:02:19Z StarDeg 16311 5166421 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Савіных}} {{Асоба}} '''Віктар Пятровіч Савіных''' ({{lang-ru|Ви́ктор Петро́вич Савины́х}}; нар. {{ДН|7|3|1940}}, в. Бярозкіны, [[Арычаўскі раён]], [[Кіраўская вобласць]], [[РСФСР]]) — савецкі касманаўт, вучоны, арганізатар падрыхтоўкі кадраў у сістэме вышэйшай школы; доктар тэхнічных навук, [[прафесар]], акадэмік РАН (2019). [[Двойчы Герой Савецкага Саюза]]. Лаўрэат Дзяржаўных прэмій СССР і Расійскай Федэрацыі. У 1989—2007 — рэктар, з 2007 года прэзідэнт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта геадэзіі і картаграфіі (МІІГАіК), член экспертнай рады Нацыянальнай прэміі «Хрустальны компас». Поўны кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай». У сакавіку 2011 года быў абраны дэпутатам Заканадаўчага Сходу Кіраўскай вобласці пятага склікання па адзінай выбарчай акрузе ад партыі «[[Адзіная Расія]]». {{зноскі}} {{Лётчыкі-касманаўты СССР}} {{Поўныя кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Касманаўты СССР]] {{DEFAULTSORT:Савіных}} a4o46d6399e48ny3x2igs4gp49nxmte Шаблон:Арабская мова 10 798297 5166399 5079156 2026-07-15T20:14:57Z Ілля Касакоў 21245 5166399 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | назва = Арабская мова | стан = <includeonly>{{{стан|collapsed}}}</includeonly> | загаловак = [[Арабская мова]] | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Агульныя звесткі | спіс1 = * [[Арабская мова|Мова]] ([[Гісторыя арабскай мовы|Гісторыя]]) * [[Абджад|Нумералогія]] * [[Арабізм]] * [[Арабізацыя]] | загаловак2 = [[Арабскае пісьмо|Пісьменства]] | спіс2 = * [[Арабскі алфавіт|Алфавіт]] * [[Аджамі]] * [[Гаршуні]] * [[Джаві]] * [[Гісторыя арабскага алфавіта|Гісторыя алфавіта]] * [[Пегон]] * [[Раманізацыя арабскага пісьма|Раманізацыя]] * [[Сяаэрцзін]] * [[Арабскі інтэрнэт-трансліт|Трансліт]] * [[Арабскі шрыфт Брайля|Шрыфт Брайля]] | загаловак3 = [[Арабскі алфавіт]] | спіс3 = * [[Арабскія лічбы]] * [[Усходне-арабскія лічбы|Усходнія лічбы]] * [[Агаласоўкі ў арабскім пісьме|Дыякрытыкі]] ** [[фатха]] ** [[кясра]] ** [[дама (дыякрытычны знак)|дама]] ** [[сукун]] * [[Хамза (знак)|Хамза]] * [[Та марбута]] * [[Аліф ханджарыя]] | загаловак4 = Літары | спіс4 = * [[Аліф]] * [[Ба (літара)|Ба]] * [[Та (трэцяя літара арабскага алфавіта)|Та]] * [[Са (літара)|Са]] * [[Джым (літара)|Джым]] * [[Ха (шостая літара арабскага алфавіта)|Ха]] * [[Ха (сёмая літара арабскага алфавіта)|Ха]] * [[Даль (літара)|Даль]] * [[Заль (літара)|Заль]] * [[Ра (літара)|Ра]] * [[Зайн (літара)|Зайн]] * [[Сін (літара)|Сін]] * [[Шын (літара)|Шын]] * [[Сад (літара)|Сад]] * [[Дад]] * [[Та (шаснаццатая літара арабскага алфавіта)|Та]] * [[За (літара)|За]] * [[Айн (літара)|Айн]] * [[Гайн]] * [[Фа (літара)|Фа]] * [[Каф (літара)|Каф]] * [[Кяф]] * [[Лям]] * [[Мім (літара)|Мім]] * [[Нун (літара)|Нун]] * [[Ха (дваццаць шостая літара арабскага алфавіта)|Ха]] * [[Вав (літара)|Вав]] * [[Йа (літара)|Йа]] | загаловак5 = Перыядызацыя | спіс5 = * [[Паўночнааравійскія мовы|Старажытна-паўночнааравійская]] * [[Да-класічная арабская мова|Да-класічная]] * [[Класічная арабская мова|Класічная]] * [[Літаратурная арабская мова|Сучасная літаратурная]] | загаловак6 = [[Разнавіднасці арабскай мовы|Разнавіднасці]] | спіс6 = {{Navbox subgroups |groupstyle = width:7.25em; font-weight:normal; |group1 = '''стандартная''' |list1 =[[Літаратурная арабская мова|сучасная літаратурная]] |group2 = '''рэгіянальныя''' |list2 = * [[Аравійскія дыялекты арабскай мовы|аравійскія]] * [[Егіпецкі дыялект арабскай мовы|егіпецка]]-[[Суданскі дыялект арабскай мовы|суданскія]] * [[Іракскі дыялект арабскай мовы|месапатамскія]] * [[Магрыбскія дыялекты арабскай мовы|магрыбскія]] * [[Сіра-палесцінскі дыялект арабскай мовы|сіра-палесцінскія]] * [[Сярэднеазіяцкія дыялекты арабскай мовы|сярэднеазіяцкія]] |group3 = '''іншыя''' |list3 = * [[Мальтыйская мова]] * [[Яўрэйска-арабская мова|Яўрэйска-арабскія дыялекты]] * [[Кантактныя мовы на арабскай аснове|кантактныя мовы]] }} | загаловак7 = Акадэмічныя дысцыпліны | спіс7 = * [[Арабістыка]] * [[Арабская літаратура|Літаратура]] * [[Школы граматыкі арабскай мовы|Школы граматыкі]] * [[Арабскае імя|Імёны]] * [[Акадэміі арабскай мовы|Акадэміі]] | загаловак8 = [[Арабская каліграфія|Каліграфія]] | спіс8 = {{Navbox subgroups |groupstyle = width:7.25em; font-weight:normal; |group1 = '''[[Шэсць арабскіх почыркаў|традыцыйная шасцёрка]]''' |list1 = * [[Мухакак]] * [[Насх]] * [[Райхан (почырк)|Райхані]] * [[Рыка (почырк)|Рыка]] * [[Сулюс]] * [[Таўкі]] |group2 = '''іншыя''' |list2 = * [[Хас андалусі|Андалусі]] * [[Хас біхары|Біхары]] * [[Дывані]] * [[Кірвані]] * [[Куфічнае пісьмо|Куфі]] * [[Магрыбі]] * [[Хас мадані|Мадані]] * [[Хас макі|Макі]] * [[Хас аль-машк|Машк]] * [[Насталік]] * [[Рука (почырк)|Рука]] * [[Сіні (шрыфт)|Сіні]] * [[Судані (шрыфт)|Судані]] * [[Фасі (шрыфт)|Фасі]] * [[Хіджазі]] * [[Шэкастэ насталік]] }} | загаловак9 = Лінгвістыка | спіс9 = * [[Фаналогія арабскай мовы|Фаналогія]] * [[Сонечныя і месячныя літары]] * [[Іраб]] * [[Граматыка арабскай мовы|Граматыка]] * [[Дзеяслоў у арабскай мове|Дзеяслоў]] * [[Семіцкі корань|Трохлітарны корань]] * [[Матрэс лекцыёніс]] * [[Міжнародны фанетычны алфавіт|МФА]] * [[Каранічны корпус арабскай мовы|Каранічны корпус]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Арабская мова| ]] </noinclude> ksvztg1ryuiuj917rzpw9n1ka0wq9wk Святлана Дзмітрыеўна Воцінава 0 803736 5166354 5166257 2026-07-15T16:29:13Z JerzyKundrat 174 5166354 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Святлана Дзмітрыеўна Воцінава''', да лістапада 2016 — '''Дзянісава''' ({{ВДП}}) — беларуская журналістка, літаратарка, даследчык творчасці [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]] і гісторыі беларускай медыцыны XIX—XX стагоддзяў, паводле адукацыі біёлаг. == Біяграфія == Нарадзілася 30 снежня 1972 года ў Гродне ў сям’і студэнтаў [[Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут|Гродзенскага сельскагаспадарчага інстытута]]. Дзяцінства прайшло ў [[Капыльскі раён|Капыльскім]] (вёскі [[Старыца (Капыльскі раён)|Старыца]] і [[Бабоўня]]) і [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім]] (вёскі [[Скірмантава]] і [[Баравое (Дзяржынскі раён)|Баравое]]) раёнах [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Да школы выхоўвалася ў вёсцы Старыца бабуляй Дзянісавай Людмілай Уладзіміраўнай — настаўніцай пачатковых класаў, якая навучыла чытаць і пісаць. З 1979 па 1989 гады вучылася ў Скірмантаўскай СШ, Лоцвінскай і Бабаўнянскай пачатковых школах, Старыцкай СШ, Лясноўскай СШ (Капыльскі раён), Бараўской СШ і СШ № 3 [[Дзяржынск]]а (цяпер гімназія), якую скончыла з Залатым медалём. У школьныя гады аднолькава актыўна цікавілася літаратурай, біялогіяй і астраноміяй. У старэйшых класах рыхтавалася да паступлення на факультэт журналістыкі МДУ імя Ламаносава, займалася там на завочных падрыхтоўчых курсах для школьнікаў, друкавалася ў раённай і абласной прэсе, але аддала дакументы ў [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]] (цяпер БДМУ). Пасля няўдачы з паступленнем у Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (цяпер БДМУ) паступіла ў Мінскае медыцынскае вучылішча № 2 (цяпер [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі каледж]]) на аддзяленне «Сястрынская справа», якое скончыла ў 1991 годзе з кваліфікацыяй «Медыцынская сястра» з адзнакай. Пасля другой няўдалай спробы паступлення ў МДМІ, у 1991—1999 гадах працавала ў Рэспубліканскай клінічнай стаматалагічнай паліклініцы (цяпер [[Рэспубліканскі клінічны стаматалагічны цэнтр]] — Універсітэцкая клініка). У 1995 годзе паступіла на біялагічны факультэт БДУ (спецыялізацыя — Фізіялогія чалавека і жывёл), які скончыла ў 2000 годзе з кваліфікацыяй «Біёлаг. Выкладчык біялогіі і хіміі», атрымаўшы дыплом з адзнакай. У 1999 годзе, за год да заканчэння ўніверсітэта, перайшла на працу ў [[Інстытут фізіялогіі НАН Беларусі]], у лабараторыю рэгуляторных бялкоў і пептыдаў. Выканала там дыпломную працу «Уплыў псіхастымулятараў і транквілізатараў на пратэалітычную актыўнасць субклетачных фракцый вялікіх паўшар’яў пацукоў». У 2002 годзе па прычыне несупадзення поглядаў на навуку з рэальным станам спраў звольнілася. Працавала медыцынскай сястрой у прыватным стаматалагічным цэнтры да 2006 года. З 2003 года рэгулярна друкавалася ў часопісах «Салон красоты», «Все сразу», «ЖЖ. Женский журнал» — пісала на тэмы здароўя, прыгажосці, псіхалогіі, кулінарыі, выхавання дзяцей, гісторыі [[брэнд]]аў і інш., а таксама рэкламныя тэксты. З пачатку 2008 да пачатку 2012 гадоў — намесніца галоўнага рэдактара ў рэдакцыі беларускага часопіса «ЖЖ. Женский журнал». З яе ініцыятывы ў гэты час там з’явіліся рэгулярныя публікацыі на беларускай мове: рубрыка «Архіў», якая да таго існавала па-руску, беларускамоўныя інтэрв’ю з дзеячамі нацыянальнай культуры, агляды беларускіх кніг. У 2011—2014 гадах супрацоўнічала з радыё «Беларусь»: рыхтавала і вяла выпускі «Музейныя таямніцы», «Беларусь ад А да Я», рабіла аўтарскія праграмы «Materia medica» і «У сваёй талерцы». З 11 студзеня 2012 да 2 лютага 2021 — галоўны рэдактар часопіса «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», у 2015—2017 адначасова выконвала абавязкі галоўнага рэдактара часопіса «[[Бярозка (часопіс)|Бярозка]]»<ref>У «Маладосцi» новый редактор и новые планы // Советская Белоруссия. — 16 февраля 2012 года.</ref> <ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.sb.by/articles/maladosts-stalee-ne-stareyuchy.html|title=“Маладосць” сталее, не старэючы|author=Іван Ждановіч|first=|last=|website=www.sb.by|date=2013-05-03|access-date=2026-03-11}}</ref>. Працягвала супрацоўніцтва з «глянцавым друкам»: пісала артыкулы па гісторыі Беларусі ў рубрыку «Архіў» часопіса «ЖЖ. Женский журнал», у рубрыку «Легенда» часопіса «Город женщин», рабіла для гэтых выданняў агляды новых беларускіх кніг. Пісала ў рубрыку «Здоровье». У газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» мела аўтарскія рубрыкі «Падарожнік», «Лісты да Жылібера» і «Нататнік Яго жонкі». На працягу многіх гадоў з’яўлялася старшынёй і членам журы шматлікіх літаратурных конкурсаў, ад рэгіянальных да рэспубліканскіх. У 2018—2020 гг. па прапанове [[Ігар Запрудскі|Ігара Запрудскага]] была суарганізатарам конкурсаў біяграфічных твораў «Слаўная кампанія: рэANIMAцыя», прысвечаных беларускім пісьменнікам ХІХ стагоддзя, па выніках якіх былі выдадзены два зборнікі мастацкіх біяграфій. У 2021—2024 гг. працавала адказным сакратаром навукова-практычнага і інфармацыйна-метадычнага часопіса «[[Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні]]». З 2024 года — рэдактар часопіса «1000 советов» у выдавецкім доме «ЮНИЛАЙН-БЕЛ». Аўтар мноства публікацый па медыцыне, гісторыі, літаратуры, вандроўках па Беларусі і інш. Актыўна супрацоўнічае з часопісам «Стоматолог». Штогод працуе ў якасці карэспандэнта на пляцоўках міжнародных стаматалагічных форумаў. Аўтар кнігі «Брекеты. Равнение на улыбку». Пастаянны шматгадовы аўтар артыкулаў па гісторыі медыцыны для газеты «Медицинский вестник». Даследуе жыццё і творчасць [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]]. Аўтар мноства навукова-папулярных і навуковых публікацый па гэтай тэме ў часопісах і зборніках канферэнцый. Праводзіла асобныя лекцыі і серыі лекцый: «Сны самотнага дзьмухаўца» (па біяграфіі Элізы Ажэшкі), «Пасля буры» (пра цыкл навел «[[Gloria victis (зборнік)|Gloria victis]]»), «Эліза Ажэшка і Новы год», «Эліза Ажэшка і Францішак Багушэвіч». == Сям’я == Мае трох сыноў. == Асноўныя публікацыі == Аўтар прадмовы да кнігі: Ажэшка Э. Над Нёманам: раман; Gloria victis: навелы / Эліза Ажэшка; пер. з пол. мовы Анатоля Бутэвіча; прадм. Святланы Воцінавай; навук. рэд. Іван Саверчанка. — Мінск: Беларуская навука, 2020. — 2020. — 829 с. — «Беларускі кнігазбор». Пераклала з польскай мовы на беларускую раман Элізы Ажэшкі «Дзікунка» («Два полюсы»), Элізы Ажэшкі і Тадэвуша Гарбоўскага «Ad astra». Пераклады выйшлі кнігамі: * Ажэшка Э. Дзікунка: раман XIX стагоддзя і як яго сёння чытаць / Эліза Ажэшка; пер. з польск., камент., уступ Святланы Воцінавай. Мінск : Галіяфы, 2021. 466 с. * Ажэшка Э., Гарбоўскі Т. Ad astra: празаічная паэма ў лістах / Пераклад, прадмова і пасляслоўе С. Воцінавай, — Warszawa: Czabor Publishing, 2025. Пераклала з рускай на беларускую раман Чынгіза Айтматава «Когда падают горы. Вечная невеста» (апублікаваны ў часопісе «Маладосць», № 8—12 за 2018 г.)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://by.mir24.tv/news/16338922/svetlana-votinova-rabota-nad-perevodom-knigi-aitmatova-zahvatyvayushchee-zanyatie-eksklyuziv|title=Светлана Вотинова: Перевод произведений Айтматова – захватывающее занятие. ЭКСКЛЮЗИВ|website=МИР 24|date=2025-03-07|access-date=2026-03-11}}</ref>. === Кнігі === ==== Уласнага аўтарства ==== * Воцінава, С. Д. [[Юрый Міхайлавіч Астроўскі|Астроўскі]]. Сонечны круг: [біяграфія беларускага біяхіміка] / Святлана Воцінава. — Мінск : Цымбераў Р. М., 2025. — 403 с. * Брекеты. Равнение на улыбку / С. Вотинова, Ю. Денисова / Центр ортодонтии «Брекетлаб», [Медицинский центр] «Doctor Profi», [Стоматологическая клиника] «Profi-Dent». — Минск: СтройМедиаПроект, 2023. — 77, [2] с. * «Скрозь „Маладосць“. Не самая сумная кніжка пра грошы, чорны шакалад, пісьменнікаў і літаратуру». Аўтар і ўкладальнік С. Дзянісава, 2013 год, Выдавецкі дом «Звязда». ==== Укладанне ==== * Слаўная кампанія: рэANIMацыя: зборнік гісторыка-бияграфічных твораў [у рамках аднайменнага конкурсу, які праводзіўся ў 2018 і 2019 гг. / складальнікі: С. Дз. Воцінава, І. М. Запрудскі]. — Мінск: БудМедыяПраект, 2022. — 349, [2] с. * Слаўная кампанія: рэANIMAцыя: зборнік гісторыка-біяграфічных твораў. Выпуск 2 / БДУ, Філалагічны фак., Каф. гісторыі беларускай літаратуры; [склад.: С. Д. Воцінава, І. М. Запрудскі]. — Мінск : БДУ 2023. — 361 с. == Прызнанне == * Грамата Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь (2018). * Прэмія «[[Добры слімак]]» рэсурсу «Новыя беларускія кнігі» («За вяртанне Элізы Ажэшкі ў Беларусь», 2025)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D1%88%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D1%8B-%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%BA-%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D1%86%D1%96%D0%BD%D0%B0/|title=Шосты "Добры слімак" – Святлане Воцінавай|last=|website=bellit.store -- Новыя беларускія кнігі|date=2025-10-18|access-date=2026-03-11}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Воцінава Святлана}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] 8a2bstakyw1xil9vwaxr4pmx4nscj4a Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2026 года 0 807037 5166317 5165521 2026-07-15T12:41:23Z SHKOVS 17924 абнаўленне вынікаў дзіцячага конкурса 5166317 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" style="width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%" cellspacing="2" ! class="summary" style="font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2" | '''<span style="color:Black;">{{PAGENAME}}</span>''' |- {{#if: {{{Лагатып|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} [[Файл:XXXVSB 2026.png|center|400px]] {{!}}- }} |- ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурсныя этапы'''</span> |- {{#if: {{{1-ы дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 1-ы дзень {{!}} Сусветны хіт {{!}}- }} {{#if: {{{2-і дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 2-і дзень {{!}} Славянскі хіт (з аркестрам) {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Правядзенне'''</span> |- {{#if: {{{Месца|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Месца правядзення {{!}} <span class="location">[[Летні амфітэатр]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{Вядучыя|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Вядучы(я) {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дырэктар|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырэктар {{!}} Глеб Лапіцкі {{!}}- }} {{#if: {{{Дырыжор|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырыжор {{!}} Віталь Кульбакоў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Удзельнікі'''</span> |- {{#if: {{{Колькасць краін|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Колькасць краін {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дэбют|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дэбют {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Сыход|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Адмовіліся ад удзелу {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| '''<span style="color:Black;">Галасаванне</span>''' |- {{#if: {{{Сістэма галасавання|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Сістэма галасавання {{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы {{!}}- }} {{#if: {{{Гран-пры|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Гран-пры {{!}} {{!}}- ! Першая прэмія {{!}} {{!}}- ! Другая прэмія {{!}} {{!}}- ! Трэццяя прэмія {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''</span> |- {{#if: {{{пап|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]► {{!}}- }} {{#if: {{{наст|<noinclude>-</noinclude>}}} | }} |} '''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года. '''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' традыцыйна праводзіўся разам з асноўным конкурсам на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск» 14 і 15 ліпеня 2026 года. Гран-пры дзіцячага конкурса атрымала прадстаўніца Беларусі Лізавета Цупрык набраўшы максімальную колькасць балаў за два дні. Гэта перамога стала сёмай для Беларусі за час існавання дзіцячай версіі конкурса. == Удзельнікі == Спіс удзельнікаў: {| class="wikitable" |+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»''' !Краіна !Дарослы конкурс !Дзіцячы конкурс<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref> |- |{{Flagicon|ARM}} Арменія<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27}}</ref> |Ліяна Даніэлян |Алекса Варданян |- |{{Сцяг Балгарыі}} Балгарыя | |Еліца Малакава |- |{{Flagicon|BLR}} Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}</ref> |Алена Кузняцова |Лізавета Цупрык<br/><small>удзельнічала пад імем Лізавета</small> |- |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна | |Маша Гашыч<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Maša</small> |- |{{Сцяг Грузіі}} Грузія | |Барбарэ Маргошыя<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Barbie</small> |- |{{Сцяг Ізраіля}} Ізраіль | |Кіра Абрамаў |- |{{Flagicon|ITA}} Італія |Розі Альфана |Давідэ Гуараджы |- |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Амалят Акерке |Жасміна Тузелава |- |{{Сцяг Кітая}} Кітай | |Гао Цзыду |- |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў |Алімхан Муратаў |- |{{Сцяг Мальты}} Мальта | |Кіяна Брайдан |- |{{Сцяг Манголіі}} Манголія | |Намуундары Ганзорыг<br/><small>удзельнічаў пад псеўданімам Nomuka</small> |- |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава-Мядзведзева |Валерыя Шаўчэнка |- |{{Сцяг Румыніі}} Румынія | |Лючыя Марыя Байку<br/><small>удзельнічала пад імем Лючыя Байку</small> |- |{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан | |Шырын Джумаева |- |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў |Шырын Азізава |- |{{Сцяг Харватыі}} Харватыя | |Карла Балог |- |{{Сцяг Швецыі}} Швецыя | |Ніколь Крукава<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Nicky SWE</small> |- |{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія | |Вів'ен Эльц |} == Рэгламент == Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны. Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны. Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна. Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным. == Калегія журы == Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі. Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа. Калегія журы дзіцячага конкурса<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026/|title=ЖЮРИ-2026|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref>: * {{Flagicon|RUS}} Ілона Браневіцкая - '''старшыня''', [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная Артыстка РФ]], спявачка * {{Flagicon|BLR}} [[Васіль Раінчык]] - [[Народны артыст Беларусі]], кампазітар, мастацкі кіраўнік [[Верасы|ВІА "Верасы"]] * {{Flagicon|BLR}} Вікторыя Алешка - [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка * {{Сцяг Ізраіля}} Рафаэль Даган - спявак, уладальнік гран-пры конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|Віцебск-1998]]" * {{Сцяг Латвіі}} Гайціс Лазданс - кампазітар * {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} Рыста Самарджыеў - кампазітар, спявак * {{Сцяг Малдовы}} Яўген Андрыянаў{{Efn|Яўген Андрыянаў удзельнічаў у калегіі журы толькі падчас другога конкурснага дня}} - саліст гурта [[DoReDos]], уладальнік ІІ прэміі конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2013 года|Віцебск-2013]]" {{notelist}} == Вынікі конкурсаў == ===XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск–2026»=== ===XXVI Міжнародны дзіцячы музыкальны конкурс «Віцебск–2026»=== У першы дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі [[Саўндтрэк|саўндтрэкі]] з папулярных мультфільмаў, [[Мультыплікацыя|анімацыйных]]/[[Мастацкі фільм|мастацкіх]] фільмаў, [[Мюзікл|мюзіклаў]] дзіцяча-юнацкай тэматыкі пад фанаграму "-1". У другі дзень конкурса ўдзельнікі выконвалі песню славянскага аўтара на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]] у суправаджэнні Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Беларусі імя [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]]. Абодва конкурсныя дні і галаканцэрт праходзілі ў канцэртнай залі «Віцебск». {| class="wikitable sortable" !№ !Краіна !Выканаўца !Дзень 1 !Дзень 2 !Агульны бал !Месца !Іншыя узнагароды |- | align="center" |1 |{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія |Вів'ен Эльц | align="center" |48 | align="center" |53 | align="center" |101 | align="center" | | |- | align="center" |2 |{{Flagicon|ISR}} Ізраіль |Кіра Абрамаў | align="center" |56 | align="center" |69 | align="center" |125 | align="center" | | |- | align="center" |3 |{{Flagicon|ROM}} Румынія |Лючыя Байку | align="center" |58 | align="center" |69 | align="center" |127 | align="center" | | |- | align="center" |4 |{{Сцяг Грузіі}} Грузія |Барбарэ Маргошыя | align="center" |48 | align="center" |54 | align="center" |102 | align="center" | | |- | align="center" |5 |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна |Маша Гашыч | align="center" |51 | align="center" |61 | align="center" |112 | align="center" | | |- | align="center" |6 |{{Сцяг Кітая}} Кітай |Гао Зыду | align="center" |44 | align="center" |55 | align="center" |99 | align="center" | | |- | align="center" |7 |{{Сцяг Манголіі}} Манголія |Намуундары Ганзорыг | align="center" |43 | align="center" |56 | align="center" |99 | align="center" | | |- | align="center" |8 |{{flagicon|BUL}} Балгарыя |Эліца Малакава | align="center" |54 | align="center" |65 | align="center" |119 | align="center" | | |- | align="center" |9 |{{Flagicon|ITA}} Італія |Давідэ Гуараджы | align="center" |54 | align="center" |61 | align="center" |115 | align="center" | | |- | align="center" |10 |{{Flagicon|CRO}} Харватыя |Карла Балаг | align="center" |54 | align="center" |63 | align="center" |117 | align="center" | | |- | align="center" |11 |{{Flagicon|ARM}} Арменія |Алекса Варданян | align="center" |55 | align="center" |63 | align="center" |118 | align="center" | | |- | align="center" |12 |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Жасміна Тузелава | align="center" |60 | align="center" |66 | align="center" |126 | align="center" | | |- | align="center" |13 |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Шырын Азізава | align="center" |55 | align="center" |64 | align="center" |119 | align="center" | | |- | align="center" |14 |{{Flagicon|RUS}} Расія |Валерыя Шаўчэнка | align="center" |54 | align="center" |65 | align="center" |119 | align="center" | | |- | align="center" |15 |{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан |Шырын Джумаева | align="center" |48 | align="center" |54 | align="center" |102 | align="center" | | |- | align="center" |16 |{{Flagicon|Malta}} Мальта |Кіяна Брайдан | align="center" |46 | align="center" |54 | align="center" |100 | align="center" | | |- style="font-weight: semi-bold; background: gold" | align="center"; |17 |'''{{Flagicon|BLR}} Беларусь''' |'''Лізавета Цупрык''' | align="center" |'''60''' | align="center" |'''70''' | align="center" |'''130''' | align="center" | | |- | align="center" |18 |{{Сцяг Швецыі}} Швецыя |Ніколь Крукава | align="center" |46 | align="center" |50 | align="center" |96 | align="center" | | |- | align="center" |19 |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Алімхан Муратаў | align="center" |46 | align="center" |52 | align="center" |98 | align="center" | | |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]] lj4wpefs1vii5a5kf9wyahea3iaea6q Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка 0 807439 5166335 5165175 2026-07-15T15:13:08Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5166335 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кузьменка}} {{мастак}} '''Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 жніўня 1935 года на тэрыторыі сучаснай Магілёўскай вобласці. Падчас Другой сусветнай вайны разам з маці, сястрой і братам вывезены акупантамі ў канцэнтрацыйны лагер Майданак. Пазней сям'ю перавезлі на прымусовыя працы ў Аўстрыю, дзе яна былі да вызвалення амерыканскімі войскамі.{{r|rodsl}}. Па сканчэнні вайны сям’я тры гады жыла ва Украінскай ССР, потым пераехала ў Літоўскую ССР. Праз цяжкія матэрыяльныя ўмовы Уладзіміра выхоўвалі ў дзіцячым доме ў [[Падброддзе|Паброддзі]], там атрымаў сярэднюю адукацыю.{{r|rodsl}} У 1953 годзе паступіў у [[Мінскае мастацкае вучылішча]], скончыў яго ў 1958 годзе. Працягваў адукацыю ў [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце]], дыплом атрымаў у 1965 годзе. Па сканчэнні інстытута пэўны час працаваў у БССР, потым назаўсёды пераехаў у ЛітССР.{{r|rodsl}} Актыўна ўдзельнічаў ў жыцці [[Беларусы ў Вільні|беларускай грамады Вільні]]. Займаўся мастацкім афармленнем беларускіх нацыянальных свят, выступаў на культурных імпрэзах, шмат падарожнічаў{{r|rodsl}}. Памёр 19 чэрвеня 2005 года{{r|rodsl}}. Пахаваны на [[Ліпоўскія могілкі|Ліпоўскіх могілках]] у Вільні{{r|rodsl}}. == Сям’я == Быў жанаты са Святланай Курман, ураджэнкай Барысава, разведзены з 1970-х гадоў. Дачка Уладзіміра — [[Інга-Ліна Ліндквіст|Інга-Ліна]] (Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist; нар. 25.4.1964, Вільня) з 1979 года жыве ў Швецыі, вядомая беларуска-шведская пісьменніца і літаратурная крытык{{r|alex}}{{r|bonnier}}. Імя ўнучцы выбрала маці Уладзіміра{{r|bonnier}}. == Творчасць == Уладзімір Кузьменка ствараў як разнапланавы мастак, выкарыстоўваў тэхніку [[Алейны жывапіс|алейнага жывапісу]], [[Рысунак|рысунку алоўкам]] і [[Акварэль|акварэлі]]. Асноўныя жанры і кірункі дзейнасці — [[партрэт]], [[нацюрморт]], [[Пейзаж|краявіды (пейзаж)]], замалёўкі паўсядзённага жыцця.{{r|rodsl}} Цэнтральнае месца ў творчасці займала старая Вільня і яе ваколіц. Даследчыкі адзначаюць, што творы Кузьменкі зафіксавалі архітэктурныя аб’екты горада, якія да 2010 года ўжо зніклі або могуць знікнуць неўзабаве.{{r|rodsl}} Творы захоўваюцца ў музейных фондах і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Польшчы, Расіі, Літве, Швецыі{{r|rodsl}}. == Памяць == У кастрычніку 2010 года Беларускае таварыства палітычных вязняў і ссыльных Вільні арганізавала выстаўку твораў Уладзіміра Кузьменкі ў зале нацыянальных меншасцей (Дом нацыянальных меншасцей). Адкрыццё выставы наведалі прадстаўнікі беларускай і літоўскай грамадскасці, а таксама маці, брат, сястра і дачка мастака.{{r|rodsl}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="rodsl">{{артыкул|ref = rodsl |аўтар = Павел Саўчанка |загаловак = Уладзімір Кузьменка: мастак зніклых краявідаў Вільні |арыгінал = |спасылка = https://pawet.net/ns/2010/42/%E2%84%96_42_(985).html |мова = беларуская |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Роднае слова |тып = газета |месца = Вільня |выдавецтва = |год = 2010 |выпуск = |том = |нумар = 42 (985) |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}}</ref> <ref name="alex">{{cite web|ref = alex | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina - Alex Författarlexikon |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = swedish |trans-title = Ліндквіст, Інга-Ліна - Лексікон аўтараў Alex |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="bonnier">{{cite web|ref = bonnier | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist - Wahlström & Widstrand |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = Wahlström & Widstrand |location = |page = |language = swedish |trans-title = Інга-Ліна Ліндквіст - Вальстрэм і Відстранд |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = Jag heter Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist. Förnamnet hittade farmor på, jag var ensam om det i Vitryssland. }}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кузьменка Уладзімір Міхайлавіч}} gi2yvtim9soqb34z9jmc9nkchswusck 5166351 5166335 2026-07-15T16:21:58Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5166351 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кузьменка}} {{мастак}} '''Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 жніўня 1935 года на тэрыторыі сучаснай Магілёўскай вобласці. Падчас Другой сусветнай вайны разам з маці, сястрой і братам вывезены акупантамі ў канцэнтрацыйны лагер Майданак. Пазней сям'ю перавезлі на прымусовыя працы ў Аўстрыю, дзе яны былі да вызвалення амерыканскімі войскамі.{{r|rodsl}}. Па сканчэнні вайны сям’я тры гады жыла ва Украінскай ССР, потым пераехала ў Літоўскую ССР. Праз цяжкія матэрыяльныя ўмовы Уладзіміра выхоўвалі ў дзіцячым доме ў [[Падброддзе|Паброддзі]], там атрымаў сярэднюю адукацыю.{{r|rodsl}} У 1953 годзе паступіў у [[Мінскае мастацкае вучылішча]], скончыў яго ў 1958 годзе. Працягваў адукацыю ў [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце]], дыплом атрымаў у 1965 годзе. Па сканчэнні інстытута пэўны час працаваў у БССР, потым назаўсёды пераехаў у ЛітССР.{{r|rodsl}} Актыўна ўдзельнічаў ў жыцці [[Беларусы ў Вільні|беларускай грамады Вільні]]. Займаўся мастацкім афармленнем беларускіх нацыянальных свят, выступаў на культурных імпрэзах, шмат падарожнічаў{{r|rodsl}}. Памёр 19 чэрвеня 2005 года{{r|rodsl}}. Пахаваны на [[Ліпоўскія могілкі|Ліпоўскіх могілках]] у Вільні{{r|rodsl}}. == Сям’я == Быў жанаты са Святланай Курман, ураджэнкай Барысава, разведзены з 1970-х гадоў. Дачка Уладзіміра — [[Інга-Ліна Ліндквіст|Інга-Ліна]] (Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist; нар. 25.4.1964, Вільня) з 1979 года жыве ў Швецыі, вядомая беларуска-шведская пісьменніца і літаратурная крытык{{r|alex}}{{r|bonnier}}. Імя ўнучцы выбрала маці Уладзіміра{{r|bonnier}}. == Творчасць == Уладзімір Кузьменка ствараў як разнапланавы мастак, выкарыстоўваў тэхніку [[Алейны жывапіс|алейнага жывапісу]], [[Рысунак|рысунку алоўкам]] і [[Акварэль|акварэлі]]. Асноўныя жанры і кірункі дзейнасці — [[партрэт]], [[нацюрморт]], [[Пейзаж|краявіды (пейзаж)]], замалёўкі паўсядзённага жыцця.{{r|rodsl}} Цэнтральнае месца ў творчасці займала старая Вільня і яе ваколіц. Даследчыкі адзначаюць, што творы Кузьменкі зафіксавалі архітэктурныя аб’екты горада, якія да 2010 года ўжо зніклі або могуць знікнуць неўзабаве.{{r|rodsl}} Творы захоўваюцца ў музейных фондах і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Польшчы, Расіі, Літве, Швецыі{{r|rodsl}}. == Памяць == У кастрычніку 2010 года Беларускае таварыства палітычных вязняў і ссыльных Вільні арганізавала выстаўку твораў Уладзіміра Кузьменкі ў зале нацыянальных меншасцей (Дом нацыянальных меншасцей). Адкрыццё выставы наведалі прадстаўнікі беларускай і літоўскай грамадскасці, а таксама маці, брат, сястра і дачка мастака.{{r|rodsl}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="rodsl">{{артыкул|ref = rodsl |аўтар = Павел Саўчанка |загаловак = Уладзімір Кузьменка: мастак зніклых краявідаў Вільні |арыгінал = |спасылка = https://pawet.net/ns/2010/42/%E2%84%96_42_(985).html |мова = беларуская |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Роднае слова |тып = газета |месца = Вільня |выдавецтва = |год = 2010 |выпуск = |том = |нумар = 42 (985) |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}}</ref> <ref name="alex">{{cite web|ref = alex | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina - Alex Författarlexikon |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = swedish |trans-title = Ліндквіст, Інга-Ліна - Лексікон аўтараў Alex |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="bonnier">{{cite web|ref = bonnier | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist - Wahlström & Widstrand |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = Wahlström & Widstrand |location = |page = |language = swedish |trans-title = Інга-Ліна Ліндквіст - Вальстрэм і Відстранд |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = Jag heter Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist. Förnamnet hittade farmor på, jag var ensam om det i Vitryssland. }}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кузьменка Уладзімір Міхайлавіч}} bmhwzf22qbp4fm449vqfo1d168rf4nm 5166352 5166351 2026-07-15T16:23:20Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5166352 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кузьменка}} {{мастак}} '''Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 жніўня 1935 года на тэрыторыі сучаснай Магілёўскай вобласці. Падчас Другой сусветнай вайны разам з маці, сястрой і братам вывезены акупантамі ў канцэнтрацыйны лагер Майданак. Пазней сям'ю перавезлі на прымусовыя працы ў Аўстрыю, дзе яны былі да вызвалення амерыканскімі войскамі.{{r|rodsl}}. Па сканчэнні вайны сям’я тры гады жыла ва Украінскай ССР, потым пераехала ў Літоўскую ССР. Праз цяжкія матэрыяльныя ўмовы Уладзіміра выхоўвалі ў дзіцячым доме ў [[Падброддзе|Паброддзі]], там атрымаў сярэднюю адукацыю.{{r|rodsl}} У 1953 годзе паступіў у [[Мінскае мастацкае вучылішча]], скончыў яго ў 1958 годзе. Працягваў адукацыю ў [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце]], дыплом атрымаў у 1965 годзе. Па сканчэнні інстытута пэўны час працаваў у БССР, потым назаўсёды пераехаў у ЛітССР.{{r|rodsl}} Актыўна ўдзельнічаў ў жыцці [[Беларусы ў Вільні|беларускай грамады Вільні]]. Займаўся мастацкім афармленнем беларускіх нацыянальных свят, выступаў на культурных імпрэзах, шмат падарожнічаў{{r|rodsl}}. Памёр 19 чэрвеня 2005 года{{r|rodsl}}. Пахаваны на [[Ліпоўскія могілкі|Ліпоўскіх могілках]] у Вільні{{r|rodsl}}. == Сям’я == Быў жанаты са Святланай Курман, ураджэнкай Барысава, разведзены з 1970-х гадоў. Дачка Уладзіміра — [[Інга-Ліна Ліндквіст|Інга-Ліна]] (Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist; нар. 25.4.1964, Вільня) з 1979 года жыве ў Швецыі, шведская пісьменніца і літаратурная крытык{{r|alex}}{{r|bonnier}}. Імя ўнучцы выбрала маці Уладзіміра{{r|bonnier}}. == Творчасць == Уладзімір Кузьменка ствараў як разнапланавы мастак, выкарыстоўваў тэхніку [[Алейны жывапіс|алейнага жывапісу]], [[Рысунак|рысунку алоўкам]] і [[Акварэль|акварэлі]]. Асноўныя жанры і кірункі дзейнасці — [[партрэт]], [[нацюрморт]], [[Пейзаж|краявіды (пейзаж)]], замалёўкі паўсядзённага жыцця.{{r|rodsl}} Цэнтральнае месца ў творчасці займала старая Вільня і яе ваколіц. Даследчыкі адзначаюць, што творы Кузьменкі зафіксавалі архітэктурныя аб’екты горада, якія да 2010 года ўжо зніклі або могуць знікнуць неўзабаве.{{r|rodsl}} Творы захоўваюцца ў музейных фондах і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Польшчы, Расіі, Літве, Швецыі{{r|rodsl}}. == Памяць == У кастрычніку 2010 года Беларускае таварыства палітычных вязняў і ссыльных Вільні арганізавала выстаўку твораў Уладзіміра Кузьменкі ў зале нацыянальных меншасцей (Дом нацыянальных меншасцей). Адкрыццё выставы наведалі прадстаўнікі беларускай і літоўскай грамадскасці, а таксама маці, брат, сястра і дачка мастака.{{r|rodsl}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="rodsl">{{артыкул|ref = rodsl |аўтар = Павел Саўчанка |загаловак = Уладзімір Кузьменка: мастак зніклых краявідаў Вільні |арыгінал = |спасылка = https://pawet.net/ns/2010/42/%E2%84%96_42_(985).html |мова = беларуская |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Роднае слова |тып = газета |месца = Вільня |выдавецтва = |год = 2010 |выпуск = |том = |нумар = 42 (985) |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}}</ref> <ref name="alex">{{cite web|ref = alex | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina - Alex Författarlexikon |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = swedish |trans-title = Ліндквіст, Інга-Ліна - Лексікон аўтараў Alex |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="bonnier">{{cite web|ref = bonnier | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist - Wahlström & Widstrand |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = Wahlström & Widstrand |location = |page = |language = swedish |trans-title = Інга-Ліна Ліндквіст - Вальстрэм і Відстранд |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = Jag heter Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist. Förnamnet hittade farmor på, jag var ensam om det i Vitryssland. }}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кузьменка Уладзімір Міхайлавіч}} 8p3zdoutz1l6s6d4s3btyn33huvaru2 5166383 5166352 2026-07-15T19:58:54Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5166383 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кузьменка}} {{мастак}} '''Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 жніўня 1935 года на тэрыторыі сучаснай Магілёўскай вобласці. Падчас Другой сусветнай вайны разам з маці, сястрой і братам вывезены акупантамі ў канцэнтрацыйны лагер Майданак. Пазней сям'ю перавезлі на прымусовыя працы ў Аўстрыю, дзе яны былі да вызвалення амерыканскімі войскамі.{{r|rodsl}}. Па сканчэнні вайны сям’я тры гады жыла ва Украінскай ССР, потым пераехала ў Літоўскую ССР. Праз цяжкія матэрыяльныя ўмовы Уладзіміра выхоўвалі ў дзіцячым доме ў [[Падброддзе|Паброддзі]], там атрымаў сярэднюю адукацыю.{{r|rodsl}} У 1953 годзе паступіў у [[Мінскае мастацкае вучылішча]], скончыў яго ў 1958 годзе. Працягваў адукацыю ў [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце]], дыплом атрымаў у 1965 годзе. Па сканчэнні інстытута пэўны час працаваў у БССР, потым назаўсёды пераехаў у ЛітССР.{{r|rodsl}} Актыўна ўдзельнічаў ў жыцці [[Беларусы ў Вільні|беларускай грамады Вільні]]. Займаўся мастацкім афармленнем беларускіх нацыянальных свят, выступаў на культурных імпрэзах, шмат падарожнічаў{{r|rodsl}}. Памёр 19 чэрвеня 2005 года{{r|rodsl}}. Пахаваны на [[Ліпоўскія могілкі|Ліпоўскіх могілках]] у Вільні{{r|rodsl}}. == Сям’я == Быў жанаты са Святланай Курман, ураджэнкай Барысава<ref>{{Cite web|url=https://rosenbloom.info/inga/inga.html|title=Кто такая Inga-Lina Lindqvist|website=rosenbloom.info|access-date=2026-07-15}}</ref>, разведзены з 1970-х гадоў. Дачка Уладзіміра — [[Інга-Ліна Ліндквіст|Інга-Ліна]] (Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist; нар. 25.4.1964, Вільня) з 1979 года жыве ў Швецыі, шведская пісьменніца і літаратурная крытык{{r|alex}}{{r|bonnier}}. Імя ўнучцы выбрала маці Уладзіміра{{r|bonnier}}. == Творчасць == Уладзімір Кузьменка ствараў як разнапланавы мастак, выкарыстоўваў тэхніку [[Алейны жывапіс|алейнага жывапісу]], [[Рысунак|рысунку алоўкам]] і [[Акварэль|акварэлі]]. Асноўныя жанры і кірункі дзейнасці — [[партрэт]], [[нацюрморт]], [[Пейзаж|краявіды (пейзаж)]], замалёўкі паўсядзённага жыцця.{{r|rodsl}} Цэнтральнае месца ў творчасці займала старая Вільня і яе ваколіц. Даследчыкі адзначаюць, што творы Кузьменкі зафіксавалі архітэктурныя аб’екты горада, якія да 2010 года ўжо зніклі або могуць знікнуць неўзабаве.{{r|rodsl}} Творы захоўваюцца ў музейных фондах і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Польшчы, Расіі, Літве, Швецыі{{r|rodsl}}. == Памяць == У кастрычніку 2010 года Беларускае таварыства палітычных вязняў і ссыльных Вільні арганізавала выстаўку твораў Уладзіміра Кузьменкі ў зале нацыянальных меншасцей (Дом нацыянальных меншасцей). Адкрыццё выставы наведалі прадстаўнікі беларускай і літоўскай грамадскасці, а таксама маці, брат, сястра і дачка мастака.{{r|rodsl}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="rodsl">{{артыкул|ref = rodsl |аўтар = Павел Саўчанка |загаловак = Уладзімір Кузьменка: мастак зніклых краявідаў Вільні |арыгінал = |спасылка = https://pawet.net/ns/2010/42/%E2%84%96_42_(985).html |мова = беларуская |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Роднае слова |тып = газета |месца = Вільня |выдавецтва = |год = 2010 |выпуск = |том = |нумар = 42 (985) |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}}</ref> <ref name="alex">{{cite web|ref = alex | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina - Alex Författarlexikon |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = swedish |trans-title = Ліндквіст, Інга-Ліна - Лексікон аўтараў Alex |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="bonnier">{{cite web|ref = bonnier | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist - Wahlström & Widstrand |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = Wahlström & Widstrand |location = |page = |language = swedish |trans-title = Інга-Ліна Ліндквіст - Вальстрэм і Відстранд |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = Jag heter Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist. Förnamnet hittade farmor på, jag var ensam om det i Vitryssland. }}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кузьменка Уладзімір Міхайлавіч}} 04mal3q1d2dvik83td2xnliejbm8fnk 5166482 5166383 2026-07-16T07:44:32Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5166482 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кузьменка}} {{мастак}} '''Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 жніўня 1935 года на тэрыторыі сучаснай Магілёўскай вобласці. Падчас Другой сусветнай вайны разам з маці, сястрой і братам вывезены акупантамі ў канцэнтрацыйны лагер Майданак. Пазней сям'ю перавезлі на прымусовыя працы ў Аўстрыю, дзе яны былі да вызвалення амерыканскімі войскамі.{{r|rodsl}}. Па сканчэнні вайны сям’я тры гады жыла ва Украінскай ССР, потым пераехала ў Літоўскую ССР. Праз цяжкія матэрыяльныя ўмовы Уладзіміра выхоўвалі ў дзіцячым доме ў [[Падброддзе|Паброддзі]], там атрымаў сярэднюю адукацыю.{{r|rodsl}} У 1953 годзе паступіў у [[Мінскае мастацкае вучылішча]], скончыў яго ў 1958 годзе. Працягваў адукацыю ў [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце]], дыплом атрымаў у 1965 годзе. Па сканчэнні інстытута пэўны час працаваў у БССР, потым назаўсёды пераехаў у ЛітССР.{{r|rodsl}} Актыўна ўдзельнічаў ў жыцці [[Беларусы ў Вільні|беларускай грамады Вільні]]. Займаўся мастацкім афармленнем беларускіх нацыянальных свят, выступаў на культурных імпрэзах, шмат падарожнічаў{{r|rodsl}}. Памёр 19 чэрвеня 2005 года{{r|rodsl}}. Пахаваны на [[Ліпоўскія могілкі|Ліпоўскіх могілках]] у Вільні{{r|rodsl}}. == Сям’я == Быў жанаты са Святланай Курман, ураджэнкай Барысава<ref>{{Cite web|url=https://rosenbloom.info/inga/inga.html|title=Кто такая Inga-Lina Lindqvist|website=rosenbloom.info|access-date=2026-07-15}}</ref>, разведзены з 1970-х гадоў. Дачка — [[Інга-Ліна Ліндквіст|Інга-Ліна]] (Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist; нар. 25.4.1964, Вільня), з 1979 года жыве ў Швецыі, шведская пісьменніца і літаратурная крытык{{r|alex}}{{r|bonnier}}. == Творчасць == Уладзімір Кузьменка ствараў як разнапланавы мастак, выкарыстоўваў тэхніку [[Алейны жывапіс|алейнага жывапісу]], [[Рысунак|рысунку алоўкам]] і [[Акварэль|акварэлі]]. Асноўныя жанры і кірункі дзейнасці — [[партрэт]], [[нацюрморт]], [[Пейзаж|краявіды (пейзаж)]], замалёўкі паўсядзённага жыцця.{{r|rodsl}} Цэнтральнае месца ў творчасці займала старая Вільня і яе ваколіц. Даследчыкі адзначаюць, што творы Кузьменкі зафіксавалі архітэктурныя аб’екты горада, якія да 2010 года ўжо зніклі або могуць знікнуць неўзабаве.{{r|rodsl}} Творы захоўваюцца ў музейных фондах і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Польшчы, Расіі, Літве, Швецыі{{r|rodsl}}. == Памяць == У кастрычніку 2010 года Беларускае таварыства палітычных вязняў і ссыльных Вільні арганізавала выстаўку твораў Уладзіміра Кузьменкі ў зале нацыянальных меншасцей (Дом нацыянальных меншасцей). Адкрыццё выставы наведалі прадстаўнікі беларускай і літоўскай грамадскасці, а таксама маці, брат, сястра і дачка мастака.{{r|rodsl}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="rodsl">{{артыкул|ref = rodsl |аўтар = Павел Саўчанка |загаловак = Уладзімір Кузьменка: мастак зніклых краявідаў Вільні |арыгінал = |спасылка = https://pawet.net/ns/2010/42/%E2%84%96_42_(985).html |мова = беларуская |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Роднае слова |тып = газета |месца = Вільня |выдавецтва = |год = 2010 |выпуск = |том = |нумар = 42 (985) |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}}</ref> <ref name="alex">{{cite web|ref = alex | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina - Alex Författarlexikon |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = swedish |trans-title = Ліндквіст, Інга-Ліна - Лексікон аўтараў Alex |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="bonnier">{{cite web|ref = bonnier | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist - Wahlström & Widstrand |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = Wahlström & Widstrand |location = |page = |language = swedish |trans-title = Інга-Ліна Ліндквіст - Вальстрэм і Відстранд |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = Jag heter Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist. Förnamnet hittade farmor på, jag var ensam om det i Vitryssland. }}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кузьменка Уладзімір Міхайлавіч}} 81pl8ex5akqgc55am99dq4isz9evzuq Акт аб празрыстасці файлаў Эпштэйна 0 809168 5166423 5152406 2026-07-16T04:21:43Z DBatura 73587 5166423 wikitext text/x-wiki [[20 лістапада]] [[2025]] года [[прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] падпісаў «'''Акт аб празрыстасці файлаў Эпштэйна'''», які абавязвае [[Міністэрства юстыцыі ЗША|Міністэрства юстыцыі]] апублікаваць на працягу 30 дзён «усе незасакрэчаныя запісы, дакументы, паведамленні і матэрыялы расследаванняў» па справе [[Джэфры Эпштэйн|Джэфры Эпштэйна]], абвінавачанага ў прымусе непаўналетніх да заняцця [[прастытуцыя]]й. Публікацыя дакументаў таксама павінна ахопліваць інфармацыю пра [[Смерць Джэфры Эпштэйна|яго смерць ў турме ў 2019 годзе]]. Апроч таго, закон забараняў утойваць матэрыялы праз шкоду рэпутацыі або палітычнай адчувальнасці. Згодна з актам, міністр юстыцыі мае права перашкаджаць публікацыі звестак, якія могуць перашкодзіць актыўнаму расследаванню або крымінальнаму пераследу. Са слоў Трампа, публікацыя адкрые звесткі пра сувязі Эпштэйна з буйнымі фігурамі [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакратычнай партыі]], уключаючы экс-прэзідэнта ЗША [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]], былога кіраўніка Мінфіна [[Лоўрэнс Самэрс|Лары Самэрса]], заснавальніка [[LinkedIn]] [[Рыд Хофман|Рыда Хофмана]], лідара дэмакратычнай меншасці ў [[Палата прадстаўнікоў ЗША|Палаце прадстаўнікоў]] [[Хакім Джэфрыс|Хакіма Джэфрыса]]<ref name="лайф">[https://life.ru/p/1812076 Файлы Эпштейна 2025: что известно о досье, когда выйдут и кого касаются имена Клинтона и Трампа]</ref>. Раней, 18-га чысла, акт ухваліў [[Кангрэс ЗША]]. «За» прагаласавалі 427 членаў амерыканскага парламента<ref name="лайф"/>. Выконваючы закон, Міністэрства юстыцыі ЗША ў снежні 2025 года апублікавала першую партыю матэрыялаў<ref name="Betts">{{cite news |last=Betts |first=Anna |date=19 December 2025 |title=US legislators say justice department is violating law by not releasing all Epstein files |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/dec/19/epstein-files-release-deadline |work=The Guardian}}</ref>, у студзені — другую. Агульны аб’ём апублікаванай інфармацыі — шэсць мільёнаў старонак. Частка рассакрэчаных файлаў пацвярджаюць сувязь Эпштэйна з шэрагам буйных палітыкаў і селебрыці. Сярод іх быў і сам Трамп. Некаторыя сведкі кажуць, што Эпштэйн і яго госці ўдзельнічалі ў рытуальных ахвярапрынашэннях і актах [[канібалізм]]у. Імёны ўдзельнікаў не раскрываюцца<ref>[https://lenta.ru/articles/2026/02/03/delo-epshteyna/ Весь мир обсуждает файлы Эпштейна. Подробный разбор архива скандального финансиста-педофила]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]][[Катэгорыя:Лістапад 2025 года]][[Катэгорыя:Падзеі 20 лістапада]][[Катэгорыя:2025 год у ЗША]] fqfs4imkudlffd5pav2jqn9yzig0bq1 Тарас Тарналіцкі 0 810360 5166301 5166197 2026-07-15T12:13:07Z 5166301 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Круцкі''', сапраўднае імя '''Тазар Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} 2oevhu0eo3xww3bgiknf3gx2oozzm4d 5166309 5166301 2026-07-15T12:33:44Z 5166309 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} k6fwexxyf5bzzoc9t2apra173damx0i 5166378 5166309 2026-07-15T19:30:11Z 5166378 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Круцкіх''', сапраўднае імя '''Тарас Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} s0a9z0cy92qsypa1mlz8x9n2uce29dp 5166438 5166378 2026-07-16T06:05:58Z 5166438 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} k6fwexxyf5bzzoc9t2apra173damx0i 5166450 5166438 2026-07-16T06:22:37Z 5166450 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (цяпер [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} 3cxmoh37lblv3b9p4h8s5eyhw5t32zo 5166462 5166450 2026-07-16T06:37:43Z 5166462 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 -- [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} pyc89iydbybe5rk37wrf34lq7m1xye8 5166477 5166462 2026-07-16T07:16:24Z 5166477 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} idsmwdhng201rdn0l0ewp5rcq5rlei5 5166489 5166477 2026-07-16T08:19:59Z 5166489 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Круцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 жніўня 1989 года ў ваенным гарадку Стоўбцы-2 (з 2004 — [[Наваколасава]])<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.onliner.by/2013/05/06/novokolosovo|title=Город. Instagram: Новоколосово — военный объект особой секретности - Недвижимость Onlíner|first=Тарас|last=Круцких|website=Onlíner|date=2013-05-06|access-date=2026-07-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/308837|title=«Разумець не абавязкова, галоўнае — любіць». Жбанкоў, Кацяловіч і Тарналіцкі вучаць, як адрозніваць добрае кіно ад кепскага|website=Наша Ніва|date=2023-02-05|access-date=2026-07-16}}</ref> [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} sfvjivw78p9tmvq3lkjgtywky0cbzxt Star Control II 0 810893 5166398 5166001 2026-07-15T20:14:42Z Emilia Noah 155537 /* */ 5166398 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Star Control II»''' — другая гульня серыі «{{Не перакладзена 5|Star Control (серыя гульняў)|Star Control|ru|Star Control (серия игр)}}». З’яўляецца касмічным [[Прыгодніцкая відэагульня|квэстам]] з элементамі RPG і аркаднымі баямі. ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Спасылкі== * [https://urqm.ru/sc/ Сайт, прысвечаны «Star Control II: Ur-Quan Masters»] {{Ref|ru}}. {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Star Control 2}} [[Катэгорыя:Відэагульні 1992 года]] [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Гульні для DOS]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] 2jsyd2urr6gxhw62oobhj00gk3l3cyi Дарога Р43 0 810895 5166380 5166206 2026-07-15T19:48:56Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5166380 wikitext text/x-wiki {{Аўтадарога | нумар = {{Дарога Беларусі|Р|43}} | назва = [[Івацэвічы]] - граніца [[РФ]] | назва2 = | выява = | подпіс = | краіна = {{BLR}} | рэгіён = | частка = | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадар]] | даўжыня = 478 | пачатак = [[Івацэвічы]] ад {{Таблічка-by|Р|20}} | праз = | канец = граніца [[РФ]] ([[Звянчатка]]) | пакрыццё = [[асфальт]] | дата = | вікісклад = | тэкст для спасылкі = }} '''Дарога {{Таблічка-by|Р|43}}''' — [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння]] ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Івацэвічы]] і граніцу [[РФ|Расійскай Федэрацыі]]. Працягласць — 478 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай]], [[Мінская вобласць|Мінскай]], [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай абласцей]]. З’яўляецца самай доўгай дарогай катэгорыі Р у Беларусі. Частка былой {{нп5|Маскоўска-Варшаўская шаша|Маскоўска-Варшаўскай шашы|ru|Варшавское шоссе (историческая дорога)}}. == Маршрут == * [[Брэсцкая вобласць]] ** [[Івацэвіцкі раён]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|Р|2}} *** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|М|1}} {{таблічка-eu|30}} *** [[Грудопаль]] ** [[Баранавіцкі раён]] *** [[Мілавіды (Баранавіцкі раён)|Мілавіды]] ** [[Ляхавіцкі раён]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|274}} *** [[Бярэзкі]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|796}} *** [[Марынова]] *** [[Вялікае Гарадзішча]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|794}} *** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|4}} * [[Мінская вобласць]] ** [[Клецкі раён]] *** [[Сіняўка]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|13}} *** [[Траццякі (Клецкі раён)|Траццякі]] *** [[Туча]] *** [[Навінкі (Клецкі раён)|Навінкі]] *** [[Заельня]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|8507}} *** [[Грыцэвічы (Мінская вобласць)|Грыцэвічы]] *** [[Цясноўка]] *** [[Цецеравец (Клецкі раён)|Цецеравец]] ** [[Капыльскі раён]] *** [[Філіпавічы (Семежаўскі сельсавет)|Філіпавічы]] *** [[Кіявічы]] *** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|61}} *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9637}} ** [[Слуцкі раён]] *** [[Лядна (Слуцкі раён)|Лядна]] *** [[Кавержыцы]] *** [[Селішча (Слуцкі раён)|Селішча]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9452}} {{Таблічка-by|Н|8542}} *** [[Івань]] *** [[Іванаўскія Агароднікі]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|23}} *** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Слуцк]] *** [[Вясея]] *** [[Васількова (Слуцкі раён)|Васількова]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|9482}} *** [[Кучына (Слуцкі раён)|Кучына]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|57}} *** [[Волашава]] ** [[Старадарожскі раён]] *** [[Паськавы Горкі]] *** [[Горкі (Старадарожскі раён)|Горкі]] *** [[Пад'яменец]] *** [[Солан (вёска)|Солан]] *** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Старыя Дарогі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|92}} *** [[Новыя Дарогі]] *** [[Штурма]] *** [[Паставічы]] * [[Магілёўская вобласць]] ** [[Глускі раён]] *** [[Горнае (Глускі раён)|Горнае]] *** [[Сіманавічы (Глускі раён)|Сіманавічы]] *** [[Завалочыцы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10234}} ** [[Бабруйскі раён]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}} *** [[Глуша (пасёлак)|Глуша]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|34}} *** [[Барок (Бабруйскі раён)|Барок]] *** [[Багушоўка (Бабруйскі раён)|Багушоўка]] *** [[Слабада Багушоўка]] *** [[Гарбацэвічы]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10108}} *** [[Маяк (Бабруйскі раён)|Маяк]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|31}} *** [[Слабодка (Бабруйскі раён)|Слабодка]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|55}} *** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Бабруйск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|93}} *** [[Бабіна 1]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|5}} {{таблічка-eu|271}} *** [[Слабада (Хімоўскі сельсавет)|Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px|24px]] {{Таблічка-by|Н|10089}}{{Таблічка-by|Н|10086}} *** [[Баршчоўка (Бабруйскі раён)|Баршчоўка]] *** [[Барак (пасёлак)|Барак]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10101}} *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10463}} *** [[Рыння]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10079}} *** [[Міхалёва 2]] *** [[Вялікія Бортнікі]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|10462}} *** [[Жаваранкі (Бабруйскі раён)|Жаваранкі]] * [[Гомельская вобласць]] ** [[Рагачоўскі раён]] *** [[Перасека (Рагачоўскі раён)|Перасека]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4555}} *** [[Дварэц (Рагачоўскі раён)|Дварэц]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4534}} *** [[Ліскаўская Слабада]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4561}} *** [[Смольнае (Рагачоўскі раён)|Смольнае]] *** [[Ямнае (Дварэцкі сельсавет)|Ямнае]] *** [[Кашара (Рагачоўскі раён)|Кашара]] *** [[Гусараўка (Рагачоўскі раён)|Гусараўка]] *** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4544}} *** [[Стрэнькі]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4543}} *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4532}} *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4548}} *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|39}} *** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Рагачоў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|97}} *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4541}} *** [[Гадзілавічы]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Н|4539}} *** [[Серабранка (Рагачоўскі раён)|Серабранка]] *** [[Доўск]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|М|8}} {{таблічка-eu|95}} *** [[Новыя Журавічы]] *** [[Крыстаполле]] * [[Магілёўская вобласць]] ** [[Слаўгарадскі раён]] *** [[Рэкта (Слаўгарадскі раён)|Рэкта]] *** [[Свенск]] *** [[Папоўка (Слаўгарадскі раён)|Папоўка]] *** [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|119}} *** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Слаўгарад]] [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|71}} ** [[Чэрыкаўскі раён]] *** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Чэрыкаў]] [[Файл:Sinnbild Autokreuzung.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|122}} *** [[Ямкі]] *** [[Вымач]] *** [[Рэчыца (Чэрыкаўскі раён)|Рэчыца]] ** [[Крычаўскі раён]] *** [[Прыгаўка]] *** [[Сакольнічы]] *** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24px]] [[Крычаў]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|16}} *** [[Міхеевічы (Крычаўскі раён)|Міхеевічы]] *** [[Красная Буда (Крычаўскі раён)|Красная Буда]] *** [[Красны Бор (Крычаўскі раён)|Красны Бор]] ** [[Клімавіцкі раён]] *** [[Барсукі (Клімавіцкі раён)|Барсукі]] [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|75}} *** [[Палошкава (Клімавіцкі раён)|Палошкава]] *** [[Дамамерычы]] *** [[Пянькоўка (Клімавіцкі раён)|Пянькоўка]] *** [[Красоўка]] *** [[Сялец (Клімавіцкі раён)|Сялец]] *** [[Звянчатка]] * [[Беларуска-расійская граніца|Граніца Расійскай Федэрацыі]] == Гл. таксама == * [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]] {{Дарогі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Р043}} [[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]] 40gn75vdmtm50v0cvi785e7foh3qn8p М. К. Балвановіч 0 810902 5166310 5166234 2026-07-15T12:34:25Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Балвановіч, Міхаіл Канстанцінавіч]] 5166310 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Балвановіч, Міхаіл Канстанцінавіч]] pklq8wztpq0x0fkp5vo172oe8ujd3ks 5166313 5166310 2026-07-15T12:36:29Z M.L.Bot 261 Мэта перасылкі зменена з [[Балвановіч, Міхаіл Канстанцінавіч]] на [[Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч]] 5166313 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч]] 5zjeboy5a5xw1pbewhm2eapf23ciptb Луангпхабанг 0 810904 5166302 5166269 2026-07-15T12:14:15Z Ueschar 151377 арфаграфія 5166302 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Луангпхабанг | арыгінальная назва = {{Lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}} | выява = Panoramic view of Mount Phou Si seen from Wat Chomphet in Luang Prabang Laos.jpg | подпіс = Луангпхабанг і гара Пхусі | краіна = Лаос | рэгіён = Луангпхабанг | від рэгіёна = Правінцыя | lat_deg = 19 | lat_min = 53 | lat_sec = 20 | lat_dir = N | lon_deg = 102 | lon_min = 08 | lon_sec = 00 | lon_dir = E | CoordScale = 100000 | ранейшыя назвы = Муанг-Суа, Сіенг-Тхонг | на беразе = Меконг | насельніцтва = 66 781 | крыніца насельніцтва = <ref name="census2015">{{cite book|title=Results of Population and Housing Census 2015|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2016|page=101|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}</ref> | год перапісу = 2015 | паштовы індэкс = 06000 | карта краіны = Лаос | commons = Luang Prabang }}'''Луангпхаба́нг''', таксама '''Луангпраба́нг''' ({{lang-lo|ຫຼວງພະບາງ}}, {{IPA|[lǔːaŋ pʰa.bàːŋ]}}), — горад на поўначы [[Лаос|Лаоса]], адміністрацыйны цэнтр [[Луангпхабанг (правінцыя)|правінцыі Луангпхабанг]]. Размешчаны на рацэ [[Меконг]] каля ўпадзення ў яе ракі [[Кхан]]. Былая сталіца дзяржавы [[Лансанг]], пазней — рэзідэнцыя каралёў Луангпхабанга і адзін з галоўных рэлігійных цэнтраў краіны.<ref name="БелЭн-Луангпрабанг2">{{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}}</ref><ref name="UNESCO2">{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/list/479/|title=Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}</ref> У 1995 годзе гістарычная частка Луангпхабанга ўключана ў [[Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]].<ref name="UNESCO-decision2">{{cite web|language=en|url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3092/|title=Decision 19 COM VIII.C.1: Inscription — The Town of Luang Prabang|website=UNESCO World Heritage Centre|date=1995|publisher=UNESCO|access-date=15 ліпеня 2026}}</ref> == Назва == У мінулым горад быў вядомы пад назвамі Муанг-Суа і Сіенг-Тхонг. Сучасная назва паходзіць ад Пха Банга — статуі [[Гаўтама Буда|Буды]], якая стала адной з галоўных рэлігійных святынь Лаоса.<ref name="UNESCO2" /> == Геаграфія == Горад знаходзіцца ў горнай вобласці паўночнага Лаоса. Яго гістарычны цэнтр займае паўвостраў, утвораны рэкамі Меконг і Кхан. У цэнтры горада ўзвышаецца гара Пхусі.<ref name="UNESCO2" /> == Гісторыя == У XIV стагоддзі Луангпхабанг стаў сталіцай дзяржавы Лансанг, заснаванай каралём [[Фа Нгум|Фа Нгумам]] у 1353 годзе. У 1560 годзе кароль Сетхатырат перанёс сталіцу ў [[В'енцьян|В'енцьян]], аднак Луангпхабанг захаваў значэнне рэлігійнага цэнтра.<ref name="БелЭн-Лаос2">Лаос // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск : БелЭн, 1999. — Т. 9 : Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9.</ref><ref name="UNESCO2" /> Пасля распаду Лансанга ў 1707 годзе, выкліканага дынастычным крызісам, горад стаў сталіцай асобнага княства Луангпхабанг. У канцы XIX стагоддзя яно апынулася пад французскім пратэктаратам.<ref name="БелЭн-Лаос2" /> [[Файл:Royal_Palace_in_Luang_Prabang.jpg|злева|міні|Былы Каралеўскі палац]] Луангпхабанг заставаўся каралеўскай рэзідэнцыяй да скасавання манархіі ў 1975 годзе. Былы Каралеўскі палац быў ператвораны ў музей.<ref name="БелЭн-Луангпрабанг2" /> == Архітэктура == У забудове Луангпхабанга спалучаюцца традыцыйная лаоская архітэктура і будынкі еўрапейскага тыпу, узведзеныя ў перыяд французскага панавання. Горад складаўся з асобных кварталаў, сфарміраваных вакол будыйскіх манастыроў. Традыцыйныя жылыя дамы будаваліся пераважна з дрэва, а храмы — з цэглы і каменю.<ref name="БелЭн-Лаос2" /><ref name="UNESCO2" /> [[Файл:Luang_Prabang_-_Wat_Xieng_Thong.jpg|міні|Храм Ват Сіенг-Тхонг]] Сярод помнікаў вылучаецца храм [[Ват Сіенг-Тхонг]], пабудаваны ў 1560 годзе пры каралі Сетхатыраце. Захаваліся таксама будыйскія храмы XVI—XIX стагоддзяў, ступа Чамсі, Каралеўскі палац і бібліятэка старажытных рукапісаў.<ref name="БелЭн-Лаос2" /><ref name="БелЭн-Луангпрабанг2" /> Пры ўключэнні горада ў Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА былі адзначаны захаванасць яго гістарычнай структуры і спалучэнне лаоскай і еўрапейскай архітэктурных традыцый. Аб'ект унесены ў спіс паводле крытэрыяў II, IV і V.<ref name="UNESCO-decision2" /> == Насельніцтва == Падчас французскай экспедыцыі па Меконгу ў 1867 годзе [[Франсіс Гарнье]] ацэньваў насельніцтва Луангпхабанга прыкладна ў 8 тысяч чалавек.<ref name="Garnier-pop">{{cite book|title=Further India: Being the Story of Exploration from the Earliest Times in Burma, Malaya, Siam and Indo-China|url=https://en.wikisource.org/wiki/Further_India/Ubon_to_Luang_Prabang%E2%80%94Mouhot_and_Other_Explorers|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}</ref> У пачатку XX стагоддзя ў горадзе налічвалася каля 9 тысяч жыхароў.<ref name="Britannica1911">{{cite encyclopedia|title=Luang-Prabang|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=11|year=1911|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Luang-Prabang|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}</ref> Паводле перапісу 2005 года, гарадское насельніцтва Луангпхабанга складала 55 027 чалавек, а паводле перапісу 2015 года — 66 781 чалавек.<ref name="census20052">{{cite book|title=Results from the Population and Housing Census 2005|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2005|language=en}}</ref><ref name="census2015">{{cite book|title=Results of Population and Housing Census 2015|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|publisher=Lao Statistics Bureau|location=Vientiane|year=2016|page=101|language=en|access-date=15 ліпеня 2026}}</ref>{{Колькасць насельніцтва|source=|2005=55 027|2015=66 781}} == Гаспадарка і транспарт == Луангпхабанг — гандлёвы і культурны цэнтр паўночнага Лаоса. У горадзе вырабляецца [[рыс]] і драўніна, развіты мастацкія рамёствы.<ref name="БелЭн-Луангпрабанг2" /> У горадзе дзейнічае [[Луангпхабанг (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт]]. У снежні 2021 года адкрыта чыгуначная станцыя на лініі [[В'енцьян|В'енцьян]] — [[Батэн]], якая злучыла лаоскую сталіцу з мяжой [[Кітай|Кітая]].<ref name="railway">{{cite web|language=en|url=https://laotiantimes.com/2018/02/28/the-laos-china-railway-project/|title=The Laos–China Railway Project|website=Laotian Times|date=28 лютага 2018|access-date=15 ліпеня 2026}}</ref> == Гл. таксама == * [[Лансанг]] * [[Ват Сіенг-Тхонг]] * [[В'енцьян]] * [[Меконг]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Луангпрабанг||353}} * Лаос // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1999. — Т. 9: Кулібін — Малаіта / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 128—130. — ISBN 985-11-0155-9. * Лоўчая Л. В. Меконг // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 2000. — Т. 10: Малайзія — Мугаджары / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — С. 261. — ISBN 985-11-0169-9. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Гарады Лаоса]] [[Катэгорыя:Аб'екты Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Лаосе]] [[Катэгорыя:Былыя сталіцы]] 3kwbuqtt287y2phy0ef0c8870e2ua4s Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч 0 810907 5166312 5166297 2026-07-15T12:35:54Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Балвановіч, Міхаіл Канстанцінавіч]] у [[Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч]] не пакінуўшы перасылкі 5166297 wikitext text/x-wiki '''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]]. 30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак Отличный Административный Работник |знакам «Отличный Административный Работник»]]. 30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак-ромб Отличник Народного Просвещения |знакам-ромбам «Отличник Народного Просвещения»]]. У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]]. 25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]]. 13 жніўня 1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]]. 17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю. 27 красавіка 1965 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]]. У 1969 годзе Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|медаллю У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]] 08 кастрычніка 1975 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]]. 10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]]. 3l962yugrypq7dyw1mv51bnbbpym8kj 5166321 5166312 2026-07-15T12:43:11Z JerzyKundrat 174 5166321 wikitext text/x-wiki {{хв|непісьменна, не артыкул}} '''Міхаіл Канстанцінавіч Балвановіч''' нарадзіўся 27 снежня 1912 года ў вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]], {{МН|Слуцкі раён|у Слуцкім раёне|}}, [[Мінская вобласць]], памёр 20 кастрычніка 1983 года ў горадзе [[Калінкавічы]], пахаваны на [[Таліцкія могілкі|Таліцкіх могілках]] каля вёсцы [[Таліца (Слуцкі раён)|Таліца]]. 30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак Отличный Административный Работник |знакам «Отличный Административный Работник»]]. 30 кастрычніка 1947 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч адзначаны [[Знак-ромб Отличник Народного Просвещения |знакам-ромбам «Отличник Народного Просвещения»]]. У ліпені 1946 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]]. 25 студзеня 1955 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «За працоўную адзнаку»|медаллю «За працоўную адзнаку»]]. 13 жніўня 1960 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР|Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР]]. 17 жніўня 1964 года Балвановіч Міхаілу Канстанцінавічу прысвоена званне [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] і ўзнагароджаны адпаведнай мядаллю. 27 красавіка 1965 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Дваццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]]. У 1969 годзе Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|медаллю У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]] 08 кастрычніка 1975 Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Юбілейны медаль «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|медаллю «Трыццаць гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]]. 10 кастрычніка 1985 года Балвановіч Міхаіл Канстанцінавіч ўзнагароджаны [[Медаль «Ветэран працы»|медаллю «Ветэран працы»]]. o91zahozw4g61ib84bwuopox487ly4v Вольга Станіславаўна Рацэвіч 0 810908 5166305 5166245 2026-07-15T12:19:15Z ZolaSukhar 169411 ілюстрацыя 5166305 wikitext text/x-wiki '''Вольга Станіславаўна Рацэвіч''' (нар. [[7 лістапада]] [[1985|1985 года]], [[Альхоўка (Бярэзінскі раён)|в. Альхоўка]], [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскі раён,]] [[Мінская вобласць]]) — галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», публіцыстка, перакладчыца. {{Пісьменнік | Імя = Вольга Станіславаўна Рацэвіч | Дата нараджэння = [[7 лістапада]] [[1985]] | Месца нараджэння = [[Альхоўка]], [[Бярэзінскі раён]], [[Мінская вобласць]] | Альма-матар = [[філалагічны факультэт БДУ]] | Род дзейнасці = рэдактарка, перакладчыца, публіцыстка | Выява = [[File:РацэвічВольгаСтаніславаўна.jpg|thumb|]] }} == Біяграфія == Рацэвіч Вольга Станіславаўна нарадзілася [[7 лістапада]] [[1985|1985 года]] ў [[Альхоўка (Бярэзінскі раён)|в. Альхоўка]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Скончыла сярэднюю школу № 2 [[Беразіно|г. Беразіно]], [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура». З 2008 г. па 2019 г. працавала ў [[Звязда (выдавецкі дом)|Выдавецкім доме «Звязда»]] — карэктарам, рэдактарам, загадчыкам аддзела кнігавыдання; з 2019 г. па 2021 г. — загадчыкам рэдакцыі мастацкай і навукова-папулярнай літаратуры выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]». З ліпеня 2021 г. — галоўны рэдактар часопіса «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]». == Прафесійная дзейнасць == Першая публікацыя — водгук на апавяданнні [[Міхась Скрыпка|Міхася Скрыпкі]] (нарадзіўся ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці). Артыкул «Калі зацвіталі верасы» быў апублікаваны ў раённай газеце «Бярэзінская панарама» ў 2002 годзе<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br204691?sid=132281602|загаловак=Шануючы вас...: аповесці, апавяданні / Міхась Скрыпка}}</ref>. Уклала фотаальбом «Молодежь Беларуси: традиции и будущее» (2008)<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0000244189?sid=132279044|загаловак=Молодежь Беларуси: традиции и будущее}}</ref>, «Сборник произведений для чтения в 11 классе» серыі «Школьная бібліятэка» (2017), навукова-папулярнае выданне «Далёкае — блізкае: знаёмствы, адкрыцці, дыялогі»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Collection/BY-NLB-br0001610368?sid=132281949|загаловак=Далёкае — блізкае: знаёмствы, адкрыцці, дыялогі}}</ref> серыі «Адрасы Беларусі ў свеце» (2019). Аўтар кніг для дзяцей «10 пытанняў пра звяроў»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001584183?sid=132277954|загаловак=10 пытанняў пра звяроў}}</ref> і «10 пытанняў пра расліны»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001800774?sid=132278573|загаловак=10 пытанняў пра расліны}}</ref> серыі «100 пытанняў пра Беларусь» (2021, 2024, «Мастацкая літаратура»). Пераклала з рускай мовы на беларускую дзве кнігі для дзяцей: [[Юлія Кузняцова]] «Першая вандроўка Мышкі»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001572509?sid=132279852|загаловак=Першая вандроўка Мышкі}}</ref> і [[Анастасія Валхоўская]] «Чарнічны Мішка. Каляндар летуценнікаў»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001653634?sid=132279994|загаловак=Чарнічны Мішка. Каляндар летуценнікаў}}</ref> (2020, «Мастацкая літаратура»). Яе пераклады на беларускую мову твораў мастацкай літаратуры можна сустрэць на старонках часопіса «Маладосць». Некалькі публіцыстычных эсэ было надрукавана ў «[[Літаратура і мастацтва (газета)|ЛіМе]]». З’яўляецца членам прафсаюза з 2003 года. У 2019—2024 гг. — старшыня пярвічнай прафсаюзнай арганізацыі УП «Мастацкая літаратура». == Крыніцы == 7ffv2ygah46c3jrkwfpeqaborfyu8ow 5166353 5166305 2026-07-15T16:25:11Z JerzyKundrat 174 5166353 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Вольга Станіславаўна Рацэвіч | Дата нараджэння = [[7 лістапада]] [[1985]] | Месца нараджэння = [[Альхоўка]], [[Бярэзінскі раён]], [[Мінская вобласць]] | Альма-матар = [[філалагічны факультэт БДУ]] | Род дзейнасці = рэдактарка, перакладчыца, публіцыстка | Выява = [[File:РацэвічВольгаСтаніславаўна.jpg|thumb|]] }} '''Вольга Станіславаўна Рацэвіч''' (нар. [[7 лістапада]] [[1985]], [[Альхоўка (Бярэзінскі раён)|в. Альхоўка]], [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскі раён,]] [[Мінская вобласць]]) — беларуская публіцыстка, перакладчыца, галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]». == Біяграфія == Рацэвіч Вольга Станіславаўна нарадзілася 7 лістапада 1985 года ў [[Альхоўка (Бярэзінскі раён)|в. Альхоўка]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Скончыла сярэднюю школу № 2 [[Беразіно|г. Беразіно]], [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура». З 2008 г. па 2019 г. працавала ў [[Звязда (выдавецкі дом)|Выдавецкім доме «Звязда»]] — карэктарам, рэдактарам, загадчыкам аддзела кнігавыдання; з 2019 г. па 2021 г. — загадчыкам рэдакцыі мастацкай і навукова-папулярнай літаратуры выдавецтва «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]». З ліпеня 2021 г. — галоўны рэдактар часопіса «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]». == Прафесійная дзейнасць == Першая публікацыя — водгук на апавяданнні [[Міхась Скрыпка|Міхася Скрыпкі]] (нарадзіўся ў Бярэзінскім раёне Мінскай вобласці). Артыкул «Калі зацвіталі верасы» быў апублікаваны ў раённай газеце «Бярэзінская панарама» ў 2002 годзе<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br204691?sid=132281602|загаловак=Шануючы вас...: аповесці, апавяданні / Міхась Скрыпка}}</ref>. Уклала фотаальбом «Молодежь Беларуси: традиции и будущее» (2008)<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0000244189?sid=132279044|загаловак=Молодежь Беларуси: традиции и будущее}}</ref>, «Сборник произведений для чтения в 11 классе» серыі «Школьная бібліятэка» (2017), навукова-папулярнае выданне «Далёкае — блізкае: знаёмствы, адкрыцці, дыялогі»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Collection/BY-NLB-br0001610368?sid=132281949|загаловак=Далёкае — блізкае: знаёмствы, адкрыцці, дыялогі}}</ref> серыі «Адрасы Беларусі ў свеце» (2019). Аўтар кніг для дзяцей «10 пытанняў пра звяроў»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001584183?sid=132277954|загаловак=10 пытанняў пра звяроў}}</ref> і «10 пытанняў пра расліны»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001800774?sid=132278573|загаловак=10 пытанняў пра расліны}}</ref> серыі «100 пытанняў пра Беларусь» (2021, 2024, «Мастацкая літаратура»). Пераклала з рускай мовы на беларускую дзве кнігі для дзяцей: [[Юлія Кузняцова]] «Першая вандроўка Мышкі»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001572509?sid=132279852|загаловак=Першая вандроўка Мышкі}}</ref> і [[Анастасія Валхоўская]] «Чарнічны Мішка. Каляндар летуценнікаў»<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0001653634?sid=132279994|загаловак=Чарнічны Мішка. Каляндар летуценнікаў}}</ref> (2020, «Мастацкая літаратура»). Яе пераклады на беларускую мову твораў мастацкай літаратуры можна сустрэць на старонках часопіса «Маладосць». Некалькі публіцыстычных эсэ было надрукавана ў «[[Літаратура і мастацтва (газета)|ЛіМе]]». З’яўляецца членам прафсаюза з 2003 года. У 2019—2024 гг. — старшыня пярвічнай прафсаюзнай арганізацыі УП «Мастацкая літаратура». == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Рацэвіч Вольга Станіславаўна}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] cv1pur16asmxib56wcllz8pkdin8cwc Узвіжанне 0 810916 5166307 2026-07-15T12:28:22Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Узвіжанне Крыжа Гасподняга]] 5166307 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Узвіжанне Крыжа Гасподняга]] emtvqjwsvx75qrwstgmhxs9p01kdo0d Удзельнік:Luppus 2 810917 5166316 2026-07-15T12:40:13Z Luppus 48584 Новая старонка: «{| width="100%" style="background-color:#AEEEEE; padding:5px; border-bottom:1px solid #000; border-left:1px solid #000; border-right:1px solid #000;" cellspacing="5" | valign="top" style="background-color:#fff;padding:5px" | {| class="infobox" align="right" !Infobox Luppus |- |{{User sk}} |- |{{user cs-3}} |- |{{user hu-1}} |} [[Файл:Earth-5-50.gif|100x100пкс]][[Файл:Tuhársky_potok_-_Lučenec.jpg|міні|''My hometown'']] == About me == ''Hello...» 5166316 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="background-color:#AEEEEE; padding:5px; border-bottom:1px solid #000; border-left:1px solid #000; border-right:1px solid #000;" cellspacing="5" | valign="top" style="background-color:#fff;padding:5px" | {| class="infobox" align="right" !Infobox Luppus |- |{{User sk}} |- |{{user cs-3}} |- |{{user hu-1}} |} [[Файл:Earth-5-50.gif|100x100пкс]][[Файл:Tuhársky_potok_-_Lučenec.jpg|міні|''My hometown'']] == About me == ''Hello there! My name is Ladislav Luppa. My hometown is Lučenec (Slovakia). Wikipedia really like, so happy to contribute to it.[https://en.wikipedia.org/wiki/User:Luppa]''→ [[:en:sk:Redaktor:Luppus|sk:Redaktor:Luppus]] |} 5l0idks8zggkbn27re9cvp4lfkjgdlz Гісторыя Пружанаў 0 810918 5166319 2026-07-15T12:41:59Z Ueschar 151377 "Пераклад" з тарашкевіцкай вікі 5166319 wikitext text/x-wiki '''[[Пружаны]]''' — [[горад]] [[Берасцейскі павет|гістарычнай Берасцейшчыны]]. Да нашага часу тут захавалася [[Сядзібна-паркавы ансамбль Швыкоўскіх (Пружаны)|сядзіба Швыкоўскіх]], помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XIX ст. Сярод мясцовых славутасцяў вылучаўся збудаваны ў стылі [[Класіцызм|класіцызму]] касцёл ([[Прачысценская царква (Пружаны)|Прачысценская царква]]), разбураны савецкімі ўладамі. == XV стагоддзе == {{Глядзіце таксама|Кобрынскае княства}}Датай заснавання Пружанаў лічыцца 1433 год, калі ў пісьмовых крыніцах упершыню сустракаецца згадка пра ''Прушаную воласць''. У гэтым годзе вялікі князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] звярнуўся з лістом да [[Ягайла|Ягайлы]]. Скардзячыся на [[Свідрыгайла|Свідрыгайлу]], ён паведамляе:{{Цытата|…около Берестя, около Каменца всё пусто учінілі, а ещё волості Прушаную, Кобрін, Здітов, Вяды і Слонімское волості зачінілі.}}У хроніках [[Тэўтонскі ордэн|ордэна крыжакоў]] пад 1401 годам таксама згаданы тэрмін «Прушын» (''von Pruszin hin ken Russin''), што супрацоўнікі [[Пружанскі палацык|Пружанскага музею]] называюць першай згадкай пра Пружаны<ref name="pruzh319">{{Спасылка|аўтар=Демидов С. Ю.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=10 лютага 2010|url=http://pruzhany.net/319-opornye-daty-po-istorii-g-pruzhany.html|загаловак=Опорные даты по истории г. Пружаны|фармат=|назва праекта=|выдавец=портал города Пружаны|дата доступу=27 ліпеня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. Аднак верагодней, што гэтак у летапісах называецца менавіта [[Прусія]]<ref>{{Артыкул|спасылка=http://www.belhistory.eu/henadz-sahanovich-rus-u-vajne-z-nyameckim-ordenam-kanec-xiii-pach-xv-st/|аўтар=[[Генадз Сагановіч|Сагановіч Г.]]|загаловак=«Русь» у вайне з Нямецкім ордэнам (канец XIII — пачатку XV ст.)|арыгінал=|год=снежань 2001|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Беларускі гістарычны агляд]]|выдавецтва=|тып=|том=8|выпуск=|нумар=1—2 (14—15)|старонкі=|isbn=}}</ref>. Сам горад упершыню называецца Пружанамі ў 1463 годзе як паселішча [[Кобрынскае княства|Кобрынскага княства]]. У 2-й палове XV стагоддзя тут існавалі княскі паляўнічы двор, [[псярня]], 2 вуліцы — Сялецкая і Задворная<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 481</ref>, {{Артыкул у іншым раздзеле|Хэўра кадыша|яўрэйскае пахавальнае братэрства||Chevra kadisha}}<ref name="rujen">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://rujen.ru/index.php/%D0%9F%D0%A0%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB|загаловак=Пружаны|фармат=|назва праекта=|выдавец=[[Расійская яўрэйская энцыкляпэдыя]]|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. У 1463 годзе ў яўрэйскім квартале паўстала першая [[сінагога]] (згарэла ў 1863). У 1473 князь [[Іван Кобрынскі]] з жонкай Фядорай, дачкой [[Іван Рагатынскі|Івана Рагатынскага]], зафундавалі пабудову ў Дабучыне [[Царква Нараджэння Хрыстовага (Пружаны)|царквы ў гонар Нараджэння Божага]], пра што сведчыць акт, датаваны 9 кастрычніка 1473, які знаходзіцца ў [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|літоўскай метрыцы]] і ў царкоўнай кнізе. Аднак ягоная аўтэнтычнасць паддаецца сумневу. Адным з доказаў таго, што дакумент падроблены, з'яўляецца той факт, што ў ім князь Іван Кобрынскі названы ўладаром цэлай жмудскай зямлі, хоць дакладна вядома, што ў гэты час (1450—1485) генеральным старостам [[Жамойць|Жмудзі]] быў [[Ян Кезгайлавіч]]. Царква знаходзілася між вытокам [[Мухавец|Мухаўцу]] і паваротам на сучасную [[Вуліца Камсамольская (Пружаны)|вуліцу Камсамольскую]]. Згарэла ў першай палове XIX стагоддзя. Да нядаўняга часу датай заснавання горад лічыўся 1487 год<ref name="evkl">{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 466.</ref>, калі ўпершыню згаданы ''Дабучын''. Заснаваць тут паселішча пастанавіў князь [[Іван Сямёнавіч Кобрынскі]], які збіраўся зрабіць Дабучын дваром [[Кобрынскае княства|кобрынскіх князёў]]. Паводле іншых звестак, паселішча заснаванае [[Прусы|прускімі]] насельнікамі, якія, уцякаючы ад пераследу [[Крыжакі|крыжакоў]], схаваліся ў валоданнях кобрынскіх князёў ля вёскі Дабучын, а пазней паселішча атрымала ад іх і назву<ref name="sg">Krzywicki J. Prużana // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. 110.</ref>. У 1492 годзе Дабучын увайшоў у Кобрынскае княства ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якое падпарадкоўвалася і належала вялікаму князю. У 1495 [[яўрэі]] былі выгнаныя з Пружанаў паводле загаду вялікага князя [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра]]. == XVI стагоддзе == Аднак ужо ў красавіку 1503 годзе Аляксандр Ягелон дазволіў яўрэям вярнуцца ў Вялікае Княства Літоўскае і вярнуў ім маёмасць. Наступны князь [[Жыгімонт Стары]] зраўняў яўрэяў у падатках з мяшчанамі, вызваліў іх ад абавязку выстаўляць на вайну тысячу вершнікаў, дазволіў свабоду гандлю і рамёстваў<ref name="lechaim">{{Артыкул|спасылка=http://www.lechaim.ru/ARHIV/175/VZR/m01.htm|аўтар=|загаловак=Эта бедная Белая Русь…|арыгінал=|год=лістапад 2006|мова=ru|аўтар выдання=|месца=|выданне=Лехаим|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=11 (175)|старонкі=|isbn=}}</ref>. Пасля смерці кобрынскага князя [[Юрый Пац|Юрыя Паца]] (1506) яго жонцы Фядоры давялося судзіцца за права валоданння княствам. У 1507 годзе вялікі князь Аляксандар выдаў Фядоры пацвярджальную грамату на валоданнне трэцяй часткай спадчынных і вотчынных маёнткаў у Кобрыне і Дабучынах<ref name="brestvobl185">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://karta.brestobl.com/18pruzan/185.html|загаловак=Пружаны в 1931 года|фармат=|назва праекта=Карты Брестской области|выдавец=|дата доступу=7 верасня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. Пасля смерці апошняй прадстаўніцы роду кобрынскіх князёў [[Ганна Кобрынская|Ганны]] Дабучын у складзе [[Кобрынскае староства|Кобрынскага староства]], перададзенага ў арэнду маршалку гаспадарскаму [[Вацлаў Касцевіч|Вацлаву Касцевічу]], у 1520 годзе ўвайшоў у [[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскі павет]] [[Падляшскае ваяводства (1513—1795)|Падляшскага ваяводства]]. Касцевіч заснаваў тут у 1522 годзе [[Касцёл Святых Жыгімонта і Вацлава (Пружаны)|касцёл Святых Жыгімонта і Вацлава]]. Пасля ягонае смерці ў 1532 годзе землі Кобрынскага староства перайшлі да каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], другой жонкі [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта I]], якая аднавіла касцёл<ref>{{Спасылка|аўтар=br. Jan Fibek OFMCap|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=5 жніўня 2008|url=http://www.radzima.org/be/object_comm/1012.html|загаловак=Апошнія паведамленні|фармат=|назва праекта=Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі|выдавец=«[[Радзіма майго духу]]»|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=pl|каментар=}}</ref> і заахвочвала развіццё рамёстваў, гандлю і земляробства. Пружаны за яе ўладай сталі мястэчкам. У 1563 яе рэвізор [[Дзмітрый Сапега|Дзмітры Сапега]] склаў {{Не перакладзена|Рэвізіі ў Вялікім Княстве Літоўскім|інвентарную кнігу|ru|Ревизии в Великом княжестве Литовском}}, паводле якой тут зафіксавана 278 гаспадарак і [[Спіс вуліц Пружанаў|7 вуліц]] ([[Вуліца Кобрынская (Пружаны)|Кобрынская]], [[Вуліца Леніна (Пружаны)|Хватка]], Загор’е, [[Вуліца Бахарава (Пружаны)|Дзярэчын]], [[Вуліца Шырмы (Пружаны)|Сялецкая]], Шыгодая і Задворная<ref name="pruzh319" />); працавалі 10 мяснікоў, 7 краўцоў, 6 кавалёў. [[Пружанскі каралеўскі двор]] служыў рэзідэнцыяй падчас палявання каралеўскай сям’і ў Ружанскай і Белавескай пушчах. У склад двару ўваходзілі аднапавярховы драўляны палац на мураваным фундаменце, 2 флігелі, гаспадарчыя пабудовы<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 481—482</ref>. Цікава, што ў даволі падрабязным апісанні зямель, паш, сенажацяў і да т. п. няма згадкі пра рачулкі Муха і Вец, толькі пра Мухавец ды Пружонку<ref name="brestvobl185" />. З 1566 года — у складзе [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. 3 мая 1588 года каралева [[Ганна Ягелонка]] даравала мястэчку [[Магдэбурскае права|Магдэбургскае права]] разам з пячаткай і [[Герб Пружанаў|гербам]] «у срэбным полі звілістая блакітная змяя з залатой каронай на галаве вывяргае дзіця»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх горадў|к}}</ref>, запазычаным ад роду Сфорцаў. Ад гэтага часу за горадам замацавалася назва ''Пружаны''. З прывілеям горад атрымаў дазвол на 2 рэгулярныя [[Кірмаш|кірмашы]] штогод: на другі дзень па [[Тройца (свята)|Тройцы]] і на дзень [[Перамяненне Гасподняе|Перамянення Пана]] або на [[Узвіжанне Крыжа Гасподняга|Узвіжанне]]; у даход горад пераходзілі падушныя, памерныя, сталповыя і лапаткавыя зборы. Мяшчане атрымалі дазвол на ўласныя крамы, васкабойні і {{Артыкул у іншым раздзеле|Мескія вагі|вагі|pl|Waga miejska}}. 6 мая 1589<ref name="sg" /> прывілей Ганны Ягелонкі быў пацверджаны<ref>{{Літаратура/Памяць/Пружанскі раён|Старонкі мінулага|24}}</ref> загадам караля [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III]] з наданнем дадатковага прывілею на правядзенне 4 кірмашоў штогод. Гэта спрыяла далейшаму развіццю ў горадзе рамёстваў і гандлю. Да пачатку XVII стагоддзя Пружаны зрабіліся буйным рамесніцкім цэнтрам, які славіўся вытворчасцю задымленага чорнага глінянага посуду і кафлі. У інвентары Пружанаў 1597 года адзначаны палац, 2 падворкавыя пабудовы, гаспадарчыя пабудовы, млын. == XVII стагоддзе == [[Файл:Pružany._Пружаны_(XIX).jpg|міні|Сядзіба Швыкоўскіх. Гравюра паводле А. Манюшка-Наўрачынскай, [[XIX стагоддззе|XIX ст.]]]] Ад пачатку XVII стагоддзя Пружаны славіліся вытворчасцю задымленага чорнага глінянага посуду і кафлі. [[Яўрэй|Яўрэйская]] грамада Пружаны па пастанове Літоўскага {{Артыкул у іншым раздзеле|Ваад|вааду||Vaad}} за 1623 год уключана ў склад Брэсцкай [[Кагал|кагальнай]] акругі. У 1628 годзе на пасяджэнні вааду, якое адбылося ў Пружанах, было пастаноўлена і надалей ладзіць яго пасяджэнні тут. Аднак насамрэч з той пары ніводзін сход тут так і не адбыўся<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%95%D0%AD%D0%91%D0%95/%D0%9F%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8B|загаловак=ЕЭБЕ/Пружаны|фармат=|назва праекта=Еврейская энциклопедия Бгодгауза и Ефрона|выдавец=[[Wikisource|Викитека]]|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. 20 снежня 1644 годзе кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] сваім прывілеям надаў яўрэям дазвол будаваць сінагогі (з той умоваю, каб яны не былі падобныя на каталіцкія касцёлы), набываць хаты, займацца вінакурствам і рамёствамі, варыць піва і мёд, весці гандаль. З гэтага часу Пружаны актыўна засяляліся яўрэям. У 1650 прывілеі (за выключэннем набыцця зямлі для сінагог) пацвердзіў [[Ян II Казімір Ваза|Ян Казімір]], пасля яны пацвярджаліся таксама ў 1677 і 1698<ref name="rujen" />. Адна з першых школ на тэрыторыі Пружаншчыны з'явілася пры кляштары манахаў-[[Базыльяне|базыльян]]. Праграма навучання ў базыльянскіх школах прадугледжвала вывучэнне [[Старабеларуская мова|рускай]], [[Грэцкая мова|грэцкай]], [[Лацінская мова|лацінскай]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]], [[Польская мова|польскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]], [[Француская мова|французскай]] моў. Выпускнікі мелі права паступаць ва ўніверсітэт<ref name="rbudni_19971106">{{Артыкул|спасылка=|аўтар=Машкала І.|загаловак=На пачатку стагоддзя настаўнік меў зарплату падпалкоўніка|арыгінал=|год=6 лістапада 1997|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Раённыя будні]]|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=|старонкі=4|isbn=}}</ref>. У час войнаў другой паловы XVII — першай паловы XVIII стагоддзяў было зруйнавана каля 80% забудовы Пружанаў, у 1661 годзе застаўся толькі 91 дым. == XVIII стагоддзе == Яўрэі (у тым ліку з секты [[Караімы|караімаў]]{{Заўвага|з'явіліся ў VIII ст. і не прызнавалі [[Талмуд]]у}}) у XVIII стагоддзі складалі ўжо блізу 40% насельніцтва мястэчка, якое складала 1500 жыхароў (першая [[сінагога]] паўстала яшчэ ў 1463). У 1776 годзе ў выніку разбурэнняў Пружаны былі пазбаўлены [[Магдэбурскае права|Магдэбургскага права]], але ў 1791 прывілей быў адноўлены<ref name="pruzh319" />. Да канца стагоддзя эканоміка была адноўленая, адбываўся гандаль збожжам, жывёлай і гарэлкай. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў]] (1795) горад апынулася ў складзе [[Расія|Расійскай імперыі]], цэнтр [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|павета]] [[Слонімская губерня|Слонімскай губерні]], ад 1797 года — [[Літоўская губерня|Літоўскай]], урэшце ад 1801 года — [[Гродзенская губерня|Гарадзенскай]]. [[Кацярына II]] падаравала Пружанскія землі графу, генералу-фельдмаршалу [[Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі|Румянцаву-Задунайскаму]]. Па яго смерці ў 1796 імі валодалі нашчадкі Мікалай, пасля Міхаіл Румянцавы. У 1798—1803 Міхаіл Румянцаў здаваў маёнтак у арэнду [[Маршалак павятовы|павятоваму маршалку]] [[Фэліцыян Грабоўскі|Фэліцыяну Грабоўскаму]]. == XIX стагоддзе == [[Файл:Pružanski_pałacyk._Пружанскі_палацык_(N._Orda,_28.05.1861-77).jpg|міні|Сядзіба Швыкоўскіх. Акварэль {{nowrap|[[Напалеон Орда|Н. Орды]]}}, 2-я пал. [[XIX стагоддззе|XIX ст.]]]] 9 верасня 1801 года загадам расійскага імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскі павет]] зрабіўся часткай [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], у складзе якой прабыў больш за 100 гадоў. У 1803 годзе складзены першы план Пружанаў. У найбольш старую частку горада ўваходзілі адцінкі вуліц Кобрынская (цяпер Савецкая) і Слонімская (цяпер Камсамольская) ды забудова на поўнач ад зліцця рэчак Муха і Вец і поймы [[Мухавец (рака)|Мухаўца]]. Румянцавы нядоўга валодалі землямі павета, хутка распрадаўшы іх {{Артыкул у іншым раздзеле|Трэмбіцкія|Трэмбіцкаму|pl|Trębiccy}}, [[Булгарыны|Булгарыну]] і [[Влодкі|Влодкам]]. Пружаны сталі ўласнасцю [[Маршалак павятовы|маршалка]] [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|кобрынскага]] Паўла Ягміна, а напрыканцы першай чвэрці стагоддзя нарэшце перайшлі да Бернарда [[Швыкоўскія|Швыкоўскага]]. У [[Вайна 1812 года|французска-расійскую вайну 1812 года]] Пружаны занятыя і разрабаваныя [[Напалеон Банапарт|французскімі]] войскамі пад кіраваннем [[Жан Луі Эбенэзэр Рэнье|генерала Рэнье]]. У 1817 годзе ў Пружанах заставалася 242 драўляныя хаты. Першы цагляны будынак — гарадская турма — паўстаў у 1820 годзе. У 1834 годзе як вынік вострай неабходнасці ў атрыманні ведаў па элементарнай граматыцы і арыфметыцы была адкрытая яўрэйская мяшчанская вучылішча. Аднак у гэтай установе навучаліся толькі яўрэйскія дзеці, а да таго ж яна не давала сярэдняй адукацыі, а адпаведна і магчымасць працягнуць адукацыю. Таму пружанская шляхта пачала дамагацца адкрыцця школьнай установы для свайго саслоўя. У 1837 годзе была адкрытая [[Пружанская дваранская вучылішча|дваранская вучылішча]], якая лічылася адной з найлепшых у заходняй Беларусі. Тут было 10 настаўнікаў і 130 вучняў, тэрмін навучання складаў 5 гадоў. Гэтую вучэльню ў 1844 скончыў вядомы беларускі гісторык і этнограф [[Павал Баброўскі]]. Аднак ужо ў 1848 яна была зачыненая з прычыны актыўнага ўдзелу настаўнікаў у грамадска-палітычным жыцці краю<ref name="rbudni_19971106" />. З сярэдзіны стагоддзя ў горадзе ладзіліся тэатральныя прадстаўленні. У 1838 годзе плошча Пружанаў складала 1398 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]. 3 вуліцы забрукаваныя (Новасялецкая, Рынкавая, часткова Кобрынская). У горадзе пражывалі 15 святароў, 10 ганаровых грамадзян, 34 купцы. У [[Белыя лаўкі|гандлёвых радах]] дзейнічалі 44 крамы; драўляныя дамы 562 і 3 мураваныя ([[гаўптвахта]], [[астрог]], гарадская [[казначэйства]]). Дзейнічалі [[гарбарня]], медны завод, 9 [[Кузня|кузняў]], 9 [[Млын|млыноў]], [[бровар]], [[бойня]] і [[лазня]], якімі валодаў яўрэй Янкель Гольдберг. Асноўным заняткам жыхароў быў гандаль віна-гарэлачнай прадукцыяй: у прыватных дамах знаходзіліся 5 вінных склепаў, 47 піўных, 4 карчмы, 12 шынкоў. Гандлявалі таксама палатнянымі і суконнымі вырабамі<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 483</ref>.{{Галерэя|Файл:Coat_of_Arms_of_Pružana,_Belarus,_1845.png|Герб узору 1845 годзе|Файл:Pruzhany COA (Grodno Governorate) (1845).png|Герб Пружанаў у складзе [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]|Файл:Coat of Arms of Pružana, Belarus, 1861.gif|Герб узору 1861 годзе|Назва=[[Герб Пружанаў|Гербы Пружанаў]]|Памер=250|Пазіцыя=right}}У 1843 годзе пасля смерці Пятра Бернардавіча Швыкоўскага маёмасць падзялілі два яго сыны [[Валенцій Швыкоўскі|Валенцій]] і Міхаіл, у выніку чаго [[пружанскі ключ]] быў падзелены на ўласна [[Пружана|Пружаны]] і [[Белавусаўшчына|Белавусаўшчыну]]<ref name="school_palac1">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.pruzanaschool3.narod.ru/sourses/pruzana/palac1.htm|загаловак=Историческая справка. Владельцы|фармат=|назва праекта=|выдавец=[[Сярэдняя школа №3 (Пружаны)|Сярэдняя школа №3 г. Пружаны]]|дата доступу=14 лістапада 2011|мова=ru|каментар=}}</ref>. У 1845 годзе горад атрымала [[Герб Пружанаў#Расійская імперыя|новы герб]] «на светла-карычневым тле яліна, на галінах якой вісіць паляўнічая труба». У 1857 годзе дзейнічалі бровар, маслабойня, тытунёвы, мукамольны і мылаварны заводы, 44 карчмы. У горадзе жылі 22 купцы, больш за 200 [[Ганчарства|ганчароў]], каля 80 краўцоў, 10 кавалёў, 20 цесляроў, 10 рамеснікаў. 13 лютага 1863 года атрады паўстанцаў [[Кастус Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]] (100 чалавек пад кіраўніцтвам [[Станіслаў Сангін|Станіслава Сангіна]] і [[Раман Рагінскі|Рамана Рагінскага]]) [[Паўстанне 1863 года на Пружаншчыне#Першыя атрады|занялі Пружаны]]. Жыхары горада спачувальна паставіліся да паўстанцаў, і гарадскія ўлады не здолелі даць адпор «каліноўцам». У гэтым самым годзе згарэла найстарэйшая пружанская сінагога. У 1866 годзе пабудаваны праваслаўны [[Сабор Аляксандра Неўскага (Пружаны)|сабор Аляксандра Неўскага]]{{Заўвага|Цяпер уключаны ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі]] пад [[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць славутасці/Спісы славутасцяў/Брэсцшчына/Пружаншчына|№113Г000590]]}}, праз 12 гадоў паўстала [[Спаса-Прэабражэнская царква (Пружаны)|Спаса-Прэабражэнская царква]]. У 1873 годзе дзейнічалі 4 сінагогі і бясплатная яўрэйская больніца. Дзейнічала лякарня, аптэка (аптэка). Існавалі тры брукаваныя вуліцы. Побач з горадм працавала цагелня. У 1878 годзе працавалі дзве праваслаўныя царквы (адна з іх прыходская), каталіцкія касцёл і капліца, паштовая станцыя, павятовая школа, шпіталь, тытунёвая і 2 запалкавыя фабрыкі, 2 бровары, паравы млын. 7 ліпеня 1873 годзе ў горадзе з'явіўся тэлеграф<ref>{{Артыкул|спасылка=|аўтар=|загаловак=Плывуць купальскія вяночкі|арыгінал=|год=2 ліпеня 2013|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Раённыя будні]]|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=51 (9596)|старонкі=8|isbn=}}</ref>. У 1881 годзе на месцы старога збудаваны [[Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Панны Марыі (Пружаны)|мураваны касцёл]]. У 1896 годзе на змену старым драўляным гандлёвым радам пабудаваныя новыя цагляныя — «[[Белыя лаўкі]]». У 1896 годзе ўкраінскія жыхары намагаліся стварыць у Пружанах самадзейны тэатр, аднак не атрымалі дазволу ад віленскага генерал-губернатара<ref>{{Кніга|спасылка=|аўтар=Леонюк В.|загаловак=Словник Берестейщини|адказны=|год=1996|частка=Хронологія Берестейщини|арыгінал=|выданне=|месца=Львів|выдавецтва=Видавнича фірма «Афіша»|том=|старонкі=353|старонак=|серыя=|isbn=966-95063-0-1|наклад=}}</ref>. У 1897 годзе ў горадзе было 769 двароў, 14 дробных прадпрыемстваў, павятовая прыходская вучылішча, 2 [[Царква|царквы]], касцёл, [[Пружанская сінагога|сінагога]], некалькі яўрэйскіх малітоўных дамоў. У 1899 годзе ў Пружанах адчынілася [[Пружанская другакласная школа|другакласная школка]] для падрыхтоўкі педагогаў. Першым яе кіраўнікам быў святар [[Іаан Катовіч]]. == XX стагоддзе == [[Файл:Pružany,_Rynak._Пружаны,_Рынак_(1915).jpg|міні|Рынак, фота пачатку [[XX стагоддззе|XX ст.]]]] У 1904 годзе 1157 двароў (з іх 71 мураваны), 2 шпіталі, аптэка, 5 навучальных устаноў, 2 друкарні, бібліятэка-чыталня, 13 фабрык і заводаў. Ладзіліся 5 кірмашоў штогод<ref name="givb485">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 485</ref>. У пачатку стагоддзя ў Пружанах паўсталі [[Сіянізм|сіянісцкія]] арганізацыі, у 1905 годзе створаны атрад самаабароны. Дзейнічалі 9 сінагог, [[Талмуд Тора]], яўрэйская вучылішча, могілкі. У 1915 годзе была адкрытая школа з выкладаннем на [[Ідыш|ідышы]]. Падчас [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў|рэвалюцыі 1905—1907]] у Пружанах адбываліся страйкі працоўных макароннай, тытунёвай фабрык і вінакурні. У жніўні 1915 года Пружаны акупіраваны войскамі Германы. Вялікая колькасць насельнікаў была эвакуіравана ў глыб Расіі. Большасць з іх трапілі ў [[Башкартастан|Башкірыю]]<ref name="pruzh319" />. Немцы збудавалі [[Пружанская чыгунка|чыгунку]], якая злучыла горад са станцыяй [[Лінова]] на лініі [[Брэст]]—[[Баранавічы]]. Выкладанне ў яўрэйскай школе вялося на нямецкай мове, але ў 1917 зноў было вернутае выкладанне на ідышы. У студзені 1919 года Пружаны на некалькі дзён занялі бальшавікі. 30 студзеня 1919 года з рук бальшавікоў яе адбіў Віленскі аддзел Польскага войска пад кіраўніцтвам ротмістра [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891—1927)|Уладзіслава Дамбоўскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=|аўтар=Wyszczelski L.|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919—1920|адказны=|год=2010|частка=Wstępna faza walk|арыгінал=|выданне=1|месца=Warszawa|выдавецтва=Bellona|том=|старонкі=52—53|старонак=|серыя=|isbn=978-83-11-11934-5|наклад=}}</ref>. 7 чэрвеня 1919 Пружаны ўвайшлі ў склад [[Брэсцкая акруга|Брэсцкай акругі]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|Грамадзянскага ўпраўлення Усходніх зямель]] — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі<ref>Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41.</ref>. 27 ліпеня 1920 года ў выніку {{Не перакладзена|Ліпеньская аперацыя (1920)|наступу Тухачэўскага|ru|Июльская операция (1920)}} бальшавікі [[Бітва пад Пружанамі (1920)|авалодалі горадам]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/applet?mimetype=image%2Fx.djvu&sec=false&handler=djvu_html5&content_url=%2FContent%2F309786%2Findex.djvu|аўтар=Witold Mańkowski.|загаловак=Zarys historji wojennej 7-go Pułku Saperów Wielkopolskich|адказны=|год=1934|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Warszawa|выдавецтва=Główna Drukarnia Wojskowa|том=|старонкі=23|старонак=|серыя=|isbn=|імя=Witold|прозвішча=Mańkowski|наклад=}}</ref>, які знаходзіўся пад іх уладай да 19 верасня<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=14 студзеня 2011|url=http://drevo-info.ru/articles/16812.html|загаловак=Добучин|фармат=|назва праекта=|выдавец=Древо|дата доступу=14 жніўня 2019|мова=ru|каментар=}}</ref>. === Міжваенная Польшча === {{Асноўны артыкул|Пружаншчына ў міжваеннай Польшчы}}18 сакавіка 1921 года паводле ўмоў [[Рыская дамова 1921 года|Рыскае дамовы]] [[Пружанскі павет (Другая Рэч Паспалітая)|Пружанскі павет]] у складзе [[Палескае ваяводзтва|Палескага ваяводзтва]] зрабіўся часткай міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскае Рэспублікі]], цэнтр [[Пружаны (гміна)|гміны]]. Сядзіба староства знаходзілася ў [[Пружанскі палацык|сядзібе]] [[Вера Кляйнміхель|Веры Кляйнміхель]]. Нягледзячы на ад’езд вялікай колькасці яўрэяў у [[ЗША]], іх колькасць павялічылася і ў 1921 складала 4152 чалавекі<ref name="florasam">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.flora-and-sam.com/finalversion/finishedversion/pages/PruzhanyHistory.htm|загаловак=Pruzhany history|фармат=|назва праекта=Ancestral towns|выдавец=|дата доступу=22 кастрычніка 2011|мова=en|каментар=}}</ref>. У 1927 годзе амаль 60% насельніцтва пружанцаў складалі [[яўрэйы]], якія займалі 16 з 24 пасадаў у выбарных органах улады. На цэнтральных вуліцах (раён [[Вуліца Шырмы (Пружаны)|Дамброўскай]], [[Вуліца Леніна (Пружаны)|Брэсцкай]], [[Вуліца Кобрынская (Пружаны)|Кобрынскай]] і [[Вуліца Савецкая (Пружаны)|доктара Пацэвіча]]) жылі пераважна яўрэі; прадстаўнікі іншых веравызнанняў (хрысціяне) насялялі пераважна ўскрайкі. У 1922 годзе ў Пружанах была адкрытая [[Гімназія імя Адама Міцкевіча (Пружаны)|гімназія імя Адама Міцкевіча]]. Працавала [[Пружанская настаўніцкая семінарыя імя Тадэвуша Касцюшкі|настаўніцкая семінарыя]]. У 20-я—30-я гады дзейнічалі 5 яўрэйскіх школ, у 1929 адкрытая [[ешыва]]. У 1930 годзе дзейнічала адна сінагога. Выдаваўся яўрэйскі [[Бунд|Бундысцкі]] штотыднёвік «Пружэнэр лебн» (1930—1939), з 1931 — [[Сіянізм|сіянісцкі]] штотыднёвік «Пружэнэр штымэ». Ладзіліся тры [[Кірмаш|кірмашы]] штогод: 15 і 30 кастрычніка, а таксама кірмаш сельскагаспадарчай прадукцыі на наступны дзень па [[Пяцідзясятніца|Пяцідзясятніцы]] паводле [[Стары стыль|старога стылю]]<ref name="cpsa_list1930">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://cpsa.info/pruzany/Pruzana_list_1930.html|загаловак=Pruzana list 1930|фармат=|назва праекта=|выдавец=Children of Pruzany and the Surrounding Area|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=en|каментар=}}</ref>. 18 красавіка 1934 года да горада далучылі паселішчы з [[Пружаны (гміна)|аднайменнай гміны]] — частка маёнтка Губерня й маёнтак Аўгустынаўка (123,9 гектара)<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340330306|загаловак=Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 kwietnia 1934 r. o zmianie granic miasta Prużany w powiecie prużańskim, województwie poleskiem, Dz. U. Nr 33, poz. 306|фармат=[[pdf]]|назва праекта=Internetowy System Aktów Prawnych|выдавец=Kancelaria Sejmu RP|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=pl|каментар=}}</ref>. Працавалі два памяшканні для паказу [[Нямое кіно|нямога кіно]]; пазней быў адкрыты [[кінатэатр]] на сталай аснове. Ладзіліся выступы вандроўных тэатраў. === Даваенныя Саветы === {{Асноўны артыкул|Пружаншчына пад першымі Саветамі}}19 верасня 1939 года Пружаны [[Савецкае ўварванне ў Польшчу|занялі]] войскі [[СССР]], 4-й Арміі камдыва [[Васіль Чуйкоў|Васіля Чуйкова]]. Неўзабаве польскія вайскоўцы, якія вярнуліся да сваіх сем'яў, былі інтэрніраваныя. У лютым 1940 годзе распачаліся арышты і высылка польскай інтэлігенцыі: шляхцічаў, прамыслоўцаў, лекараў, юрыстаў, настаўнікаў, леснікоў, купцоў<ref>{{артыкул|спасылка=http://echapolesia.pl/index.php?mact=Echa,cntnt01,showarticle,0&cntnt01rubric_id=&cntnt01article_id=259&cntnt01returnid=15|аўтар=Święciński A.|загаловак=Wspomnienia prużańskie (Cz.2)|арыгінал=|год=2011|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Echa Polesia]]|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=2|старонкі=|isbn=}}</ref>. Ад 15 студзеня 1940 па 1941 год горад было раённым цэнтрам [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[БССР|Беларускай ССР]] у складзе [[СССР|Саюзу Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]. З 1 студзеня 1940 года прадпрыемствы, гандаль і вытворчасць былі нацыяналізаваныя. У Пружанах было 1385 двароў, электрастанцыя, 6 механічных млыноў, 2 маслабойныя, кафельны заводы, 2 слясарныя майстэрні<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 486</ref>. Былі створаныя новыя працоўныя месцы для краўцоў, шаўцоў, кавалёў, стальмахоў, цырульнікаў; на працу прымаліся ўсе незалежна ад нацыянальнасці, у тым ліку і на адміністрацыйныя пасады. Абрагам Брэсцкі ў сваіх успамінах згадвае, што гэта было нязвыкла пасля перыяду [[Другая Рэч Паспалітая|пад польскай акупацыяй]]<ref name="abrabres">{{Спасылка|аўтар=Breski A.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.pruzhanydistrict.com.ar/yzkor_pruzhany/final_summary.htm|загаловак=Pruzhany’s Saint Kehila destruction summary|фармат=|назва праекта=|выдавец=Pruzhany uyezd research organization|дата доступу=26 снежня 2011|мова=en|каментар=}}</ref><ref name="abrahar_tempest">{{Спасылка|аўтар=Har’shalom (Friederg) A.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.pruzhanydistrict.com.ar/yzkor_pruzhany/alive_tempest.htm|загаловак=The tempest|фармат=|назва праекта=|выдавец=Pruzhany uyezd research organization|дата доступу=26 снежня 2011|мова=en|каментар=}}</ref>. Адбыўся перавод адукацыйных устаноў на савецкую сістэму. Была ўведзеная «дзесяцігодка». У Пружанах былі адкрытыя сярэднія школы на ўсіх чатырох мовах ([[Беларуская мова|беларускай]], [[Ідыш|ідышы]], [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]]). Для дарослых таксама была створаная вышэйшая школа. Навучанне было бясплатным. Неўзабаве колькасць школьнікаў павялічылася ўдвая ў параўнанні з мінулымі гадамі<ref name="abrabres" />. Дзейнічала грамадская бібліятэка з вялікай колькасцю кніг на ўсіх чатырох мовах. Выходзіла газета «[[Раённыя будні|Новы шлях]]». Два [[Дзіцячы прытулак|сірочыя прытулкі]] (яўрэйскі і хрысціянскі), якія дзейнічалі пад Польшчай, былі аб’яднаныя ў адзін пад дзяржаўным кіраваннем. Ён размяшчаўся на [[Вуліца Савецкая (Пружаны)|вуліцы Пацэвіча]]. Дзеці атрымлівалі добрае харчаванне, утрыманне і адукацыю<ref name="abrabres" />. Медычная дапамога таксама зрабілася бясплатнай. Гарадскі шпіталь утрая павялічыў колькасць ложкаў для хворых. З'явілася магчымасць таксама выклікаць доктара на дом. Была адкрытая [[Венерычнае захворванне|венералагічная]] клініка і [[радзільны дом]]. === Другая сусветная вайна === {{Асноўны артыкул|Пружаны пад нацысцкай акупацыяй}}У часы [[Другая сусветная вайна|нямецка-савецкае вайны 1941—1945]], ад 23 чэрвеня 1941 года — [[Пружаны пад нацысцкай акупацыяй|Пружаны пад нямецкай акупацыяй]]. Тут створана [[Пружанскае гета|гета]], дзе ўтрымлівалася да 10 000 чалавек, з якіх было знішчана больш за 4000. 17 ліпеня 1944 года ў Пружаны зноў увайшлі [[СССР|савецкія]] войскі [[Першы Беларускі фронт|Першага Беларускага фронту]]. За ваенны час горад было зруйнаванае на 70%, у ім налічвалася 5 тысяч жыхароў. === Савецкая ўлада === [[Файл:Pružany,_Zamkavaja._Пружаны,_Замкавая_(1916)_(2).jpg|міні|Замкавая вуліца, фота 1-й паловы XX стагоддзя]] {{Асноўны артыкул|Пружаншчына за савецкім часам}}16 жніўня 1945 Польшча і СССР прынялі дамову аб мяжы. Такім чынам, згодна з міжнародным правам, Пружаны фармальна перасталі быць часткай польскай тэрыторыі пад савецкай акупацыяй і зноў сталі раённым цэнтрам [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[БССР|Беларускай ССР]]. У 1944 годзе адноўлены райпрамкамбінат, харчовы камбінат, масласырзавод, скураны і мылаварны цэхі, вузел сувязі, 2 сярэднія школы. У 1945 адкрыты дзіцячы дом, у 1956 — школа-інтэрнат. Схема перапланіроўкі Пружанаў распрацаваная ў Баранавічах у 1959 годзе. У пачатку 60-х гадоў яўрэйскія могілкі былі зачыненыя. Будынак [[Пружанская сінагога|сінагогі]] аддадзены «Пружанскім электрасеткам». У 1974 годзе ў мінскай філіі Цэнтральнага НДІ горадабудаўніцтва быў складзены генеральны план забудовы Пружанаў, паводле якога яны значна змяніліся. 8 снежня 1991 года ў беларускай урадавай рэзідэнцыі ў [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] (каля былога хутару [[Віскулі]], Пружанскі раён) кіраўнікі [[БССР|Беларусі]] ([[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]], [[Вячаслаў Кебіч]]), [[РСФСР|Расіі]] ([[Барыс Ельцын]], [[Г. Бурбуліс]]) і [[УССР|Украіны]] ([[Леанід Краўчук]], [[В. Фокін]]) падпісалі [[Белавежскія пагадненні]] аб спыненні існавання [[СССР|Саюзу Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] і аб стварэнні [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|Садружнасці Незалежных Дзяржаў]]. З 1991 года Пружаны — у складзе [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. == XXI стагоддзе == 3—4 кастрычніка 2003 года ў Пружанах прайшоў дзяржаўны фестываль-кірмаш «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі]]-2003» (выдаткавана 60 мільярдаў [[Беларускі рубель|рублёў]])<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://brestobl.com/pruzany/dozinki/glw1.htm|загаловак=Дажынкі-2003 в Пружанах|фармат=|назва праекта=Брестчина|выдавец=Управа спорту і турызму Брэсцкага аблвыканкаму|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>, у выніку чаго выгляд цэнтральнай часткі горад значна змяніўся. У 2007 годзе адкрыты пружанскі [[Лядовы палац (Пружаны)|Лядовы палац]]<ref>{{Спасылка|аўтар=Мартинович В.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=29 жніўня 2007|url=http://ais.by/story/1212|загаловак=Большое тепло малой «Льдинки»: Ледовый дворец в Пружанах|фармат=|назва праекта=Спортивные сооружения|выдавец=Архитектура и строительство|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>, які стаў першай падобным аб'ектам у горадзе раённага падпарадкавання<ref>{{Спасылка|аўтар=Синицын Н.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=10 кастрычніка 2013|url=http://goals.by/hockey/articles/212347|загаловак=«Ежемесячно уходит порядка 500 миллионов»|фармат=|назва праекта=Goals.by|выдавец=|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. У 2010 годзе пабудаваны водны палац з [[Аквапарк|аквапаркам]]. == Галерэя == <gallery widths="150" heights="150" class="center" caption="Гістарычныя здымкі Пружанаў"> Файл:Second_class_school_in_Pružany_19xx.jpg|[[Пружанская другакласная школа|Другакласная школа]], пачатку XX стагоддзя Файл:Pružana_—_AlexanderStraße.Jpg|Александэрштрасе (цяпер [[Вуліца Рыгора Шырмы (Пружаны)|Рыгора Шырмы]]), 1915—1917 Файл:Pružana_—_Fleischerstraße.Jpg|Фляйшэрштрасэ (цяпер [[Вуліца Свабоды (Пружаны)|Свабоды]]), 1915—1918 Файл:Pružany,_Zamkavaja-Muchaviec._Пружаны,_Замкавая-Мухавец_(1917).jpg|Шлёсштрасэ (цяпер [[Вуліца Савецкая (Пружаны)|Савецкая]]) з мостам ля вытоку [[Мухавец|Мухаўцу]] і будынкам аптэкі (справа), 1915—1918 Файл:Pružany,_Šarašoŭskaja._Пружаны,_Шарашоўская_(1915-17).jpg|Тамашаўштрасэ (цяпер [[Вуліца Тармасава (Пружаны)|Тармасава]], 1915 </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Файл:Pružana — Marktplatz3.Jpg|Рынкавая плошча, 1915—1917 Файл:Pružana — Große Wäsche.Jpg|На [[Мухавец|Мухаўцы]], 1915—1917 Файл:Kwatermistrzostwo 25 pułku Ułanów Wlkp. w Prużanie.jpg|[[25-ы полк вялікапольскіх уланаў]] Файл:Gminna opłata administracyjna miasta Prużana.gif|Марка адміністрацыйнай аплаты гміны [[Пружаны (гміна)|Пружана]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Файл:Adam_Mickiewicz_gimnazjum_02.Jpg|[[Гімназія імя Адама Міцкевіча (Пружаны)|Гімназія імя Адама Міцкевіча]] Файл:Sztandar_gimnazyji_imja_Adama_Mickiewicza_u_Pružanie_3.jpg|[[Гімназія імя Адама Міцкевіча (Пружаны)#Штандар гімназіі|Штандар гімназіі імя Адама Міцкевіча]] Файл:Biełaruskaja_narodnaja_škola._Prużana,_1943-44.Jpg|Навучэнцы Беларускай народнай школы, што размяшчалася ў будынку былой гімназіі Адама Міцкевіча Файл:Pružanski_aeradrom_resztki_(1941).Jpg|Разбомблены немцамі [[Пружанскі аэрадром]], 1941 </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|13}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Нашы гарады}} * {{Літаратура/Памяць/Пружанскі раён}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх горадў}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|IX|110}} punn9trajuuqd5yw3v9oadphvtflzrc 5166323 5166319 2026-07-15T12:44:11Z Ueschar 151377 5166323 wikitext text/x-wiki '''[[Пружаны]]''' — [[горад]] [[Берасцейскі павет|гістарычнай Берасцейшчыны]]. Да нашага часу тут захавалася [[Сядзібна-паркавы ансамбль Швыкоўскіх (Пружаны)|сядзіба Швыкоўскіх]], помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XIX ст. Сярод мясцовых славутасцяў вылучаўся збудаваны ў стылі [[Класіцызм|класіцызму]] касцёл ([[Прачысценская царква (Пружаны)|Прачысценская царква]]), разбураны савецкімі ўладамі. == XV стагоддзе == {{Глядзіце таксама|Кобрынскае княства}}Датай заснавання Пружанаў лічыцца 1433 год, калі ў пісьмовых крыніцах упершыню сустракаецца згадка пра ''Прушаную воласць''. У гэтым годзе вялікі князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] звярнуўся з лістом да [[Ягайла|Ягайлы]]. Скардзячыся на [[Свідрыгайла|Свідрыгайлу]], ён паведамляе:{{Цытата|…около Берестя, около Каменца всё пусто учінілі, а ещё волості Прушаную, Кобрін, Здітов, Вяды і Слонімское волості зачінілі.}}У хроніках [[Тэўтонскі ордэн|ордэна крыжакоў]] пад 1401 годам таксама згаданы тэрмін «Прушын» (''von Pruszin hin ken Russin''), што супрацоўнікі [[Пружанскі палацык|Пружанскага музею]] называюць першай згадкай пра Пружаны<ref name="pruzh319">{{Спасылка|аўтар=Демидов С. Ю.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=10 лютага 2010|url=http://pruzhany.net/319-opornye-daty-po-istorii-g-pruzhany.html|загаловак=Опорные даты по истории г. Пружаны|фармат=|назва праекта=|выдавец=портал города Пружаны|дата доступу=27 ліпеня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. Аднак верагодней, што гэтак у летапісах называецца менавіта [[Прусія]]<ref>{{Артыкул|спасылка=http://www.belhistory.eu/henadz-sahanovich-rus-u-vajne-z-nyameckim-ordenam-kanec-xiii-pach-xv-st/|аўтар=[[Генадз Сагановіч|Сагановіч Г.]]|загаловак=«Русь» у вайне з Нямецкім ордэнам (канец XIII — пачатку XV ст.)|арыгінал=|год=снежань 2001|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Беларускі гістарычны агляд]]|выдавецтва=|тып=|том=8|выпуск=|нумар=1—2 (14—15)|старонкі=|isbn=}}</ref>. Сам горад упершыню называецца Пружанамі ў 1463 годзе як паселішча [[Кобрынскае княства|Кобрынскага княства]]. У 2-й палове XV стагоддзя тут існавалі княскі паляўнічы двор, [[псярня]], 2 вуліцы — Сялецкая і Задворная<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 481</ref>, {{Артыкул у іншым раздзеле|Хэўра кадыша|яўрэйскае пахавальнае братэрства||Chevra kadisha}}<ref name="rujen">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://rujen.ru/index.php/%D0%9F%D0%A0%D0%A3%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB|загаловак=Пружаны|фармат=|назва праекта=|выдавец=[[Расійская яўрэйская энцыкляпэдыя]]|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. У 1463 годзе ў яўрэйскім квартале паўстала першая [[сінагога]] (згарэла ў 1863). У 1473 князь [[Іван Кобрынскі]] з жонкай Фядорай, дачкой [[Іван Рагатынскі|Івана Рагатынскага]], зафундавалі пабудову ў Дабучыне [[Царква Нараджэння Хрыстовага (Пружаны)|царквы ў гонар Нараджэння Божага]], пра што сведчыць акт, датаваны 9 кастрычніка 1473, які знаходзіцца ў [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|літоўскай метрыцы]] і ў царкоўнай кнізе. Аднак ягоная аўтэнтычнасць паддаецца сумневу. Адным з доказаў таго, што дакумент падроблены, з'яўляецца той факт, што ў ім князь Іван Кобрынскі названы ўладаром цэлай жмудскай зямлі, хоць дакладна вядома, што ў гэты час (1450—1485) генеральным старостам [[Жамойць|Жмудзі]] быў [[Ян Кезгайлавіч]]. Царква знаходзілася між вытокам [[Мухавец|Мухаўцу]] і паваротам на сучасную [[Вуліца Камсамольская (Пружаны)|вуліцу Камсамольскую]]. Згарэла ў першай палове XIX стагоддзя. Да нядаўняга часу датай заснавання горад лічыўся 1487 год<ref name="evkl">{{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 466.</ref>, калі ўпершыню згаданы ''Дабучын''. Заснаваць тут паселішча пастанавіў князь [[Іван Сямёнавіч Кобрынскі]], які збіраўся зрабіць Дабучын дваром [[Кобрынскае княства|кобрынскіх князёў]]. Паводле іншых звестак, паселішча заснаванае [[Прусы|прускімі]] насельнікамі, якія, уцякаючы ад пераследу [[Крыжакі|крыжакоў]], схаваліся ў валоданнях кобрынскіх князёў ля вёскі Дабучын, а пазней паселішча атрымала ад іх і назву<ref name="sg">Krzywicki J. Prużana // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. 110.</ref>. У 1492 годзе Дабучын увайшоў у Кобрынскае княства ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якое падпарадкоўвалася і належала вялікаму князю. У 1495 [[яўрэі]] былі выгнаныя з Пружанаў паводле загаду вялікага князя [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра]]. == XVI стагоддзе == Аднак ужо ў красавіку 1503 годзе Аляксандр Ягелон дазволіў яўрэям вярнуцца ў Вялікае Княства Літоўскае і вярнуў ім маёмасць. Наступны князь [[Жыгімонт Стары]] зраўняў яўрэяў у падатках з мяшчанамі, вызваліў іх ад абавязку выстаўляць на вайну тысячу вершнікаў, дазволіў свабоду гандлю і рамёстваў<ref name="lechaim">{{Артыкул|спасылка=http://www.lechaim.ru/ARHIV/175/VZR/m01.htm|аўтар=|загаловак=Эта бедная Белая Русь…|арыгінал=|год=лістапад 2006|мова=ru|аўтар выдання=|месца=|выданне=Лехаим|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=11 (175)|старонкі=|isbn=}}</ref>. Пасля смерці кобрынскага князя [[Юрый Пац|Юрыя Паца]] (1506) яго жонцы Фядоры давялося судзіцца за права валоданння княствам. У 1507 годзе вялікі князь Аляксандар выдаў Фядоры пацвярджальную грамату на валоданнне трэцяй часткай спадчынных і вотчынных маёнткаў у Кобрыне і Дабучынах<ref name="brestvobl185">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://karta.brestobl.com/18pruzan/185.html|загаловак=Пружаны в 1931 года|фармат=|назва праекта=Карты Брестской области|выдавец=|дата доступу=7 верасня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. Пасля смерці апошняй прадстаўніцы роду кобрынскіх князёў [[Ганна Кобрынская|Ганны]] Дабучын у складзе [[Кобрынскае староства|Кобрынскага староства]], перададзенага ў арэнду маршалку гаспадарскаму [[Вацлаў Касцевіч|Вацлаву Касцевічу]], у 1520 годзе ўвайшоў у [[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскі павет]] [[Падляшскае ваяводства (1513—1795)|Падляшскага ваяводства]]. Касцевіч заснаваў тут у 1522 годзе [[Касцёл Святых Жыгімонта і Вацлава (Пружаны)|касцёл Святых Жыгімонта і Вацлава]]. Пасля ягонае смерці ў 1532 годзе землі Кобрынскага староства перайшлі да каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]], другой жонкі [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта I]], якая аднавіла касцёл<ref>{{Спасылка|аўтар=br. Jan Fibek OFMCap|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=5 жніўня 2008|url=http://www.radzima.org/be/object_comm/1012.html|загаловак=Апошнія паведамленні|фармат=|назва праекта=Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі|выдавец=«[[Радзіма майго духу]]»|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=pl|каментар=}}</ref> і заахвочвала развіццё рамёстваў, гандлю і земляробства. Пружаны за яе ўладай сталі мястэчкам. У 1563 яе рэвізор [[Дзмітрый Сапега|Дзмітры Сапега]] склаў {{Не перакладзена|Рэвізіі ў Вялікім Княстве Літоўскім|інвентарную кнігу|ru|Ревизии в Великом княжестве Литовском}}, паводле якой тут зафіксавана 278 гаспадарак і [[Спіс вуліц Пружанаў|7 вуліц]] ([[Вуліца Кобрынская (Пружаны)|Кобрынская]], [[Вуліца Леніна (Пружаны)|Хватка]], Загор’е, [[Вуліца Бахарава (Пружаны)|Дзярэчын]], [[Вуліца Шырмы (Пружаны)|Сялецкая]], Шыгодая і Задворная<ref name="pruzh319" />); працавалі 10 мяснікоў, 7 краўцоў, 6 кавалёў. [[Пружанскі каралеўскі двор]] служыў рэзідэнцыяй падчас палявання каралеўскай сям’і ў Ружанскай і Белавескай пушчах. У склад двару ўваходзілі аднапавярховы драўляны палац на мураваным фундаменце, 2 флігелі, гаспадарчыя пабудовы<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 481—482</ref>. Цікава, што ў даволі падрабязным апісанні зямель, паш, сенажацяў і да т. п. няма згадкі пра рачулкі Муха і Вец, толькі пра Мухавец ды Пружонку<ref name="brestvobl185" />. З 1566 года — у складзе [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. 3 мая 1588 года каралева [[Ганна Ягелонка]] даравала мястэчку [[Магдэбурскае права|Магдэбургскае права]] разам з пячаткай і [[Герб Пружанаў|гербам]] «у срэбным полі звілістая блакітная змяя з залатой каронай на галаве вывяргае дзіця»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх горадў|к}}</ref>, запазычаным ад роду Сфорцаў. Ад гэтага часу за горадам замацавалася назва ''Пружаны''. З прывілеям горад атрымаў дазвол на 2 рэгулярныя [[Кірмаш|кірмашы]] штогод: на другі дзень па [[Тройца (свята)|Тройцы]] і на дзень [[Перамяненне Гасподняе|Перамянення Пана]] або на [[Узвіжанне Крыжа Гасподняга|Узвіжанне]]; у даход горад пераходзілі падушныя, памерныя, сталповыя і лапаткавыя зборы. Мяшчане атрымалі дазвол на ўласныя крамы, васкабойні і [[Важніца|важніцу]]. 6 мая 1589<ref name="sg" /> прывілей Ганны Ягелонкі быў пацверджаны<ref>{{Літаратура/Памяць/Пружанскі раён|Старонкі мінулага|24}}</ref> загадам караля [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта III]] з наданнем дадатковага прывілею на правядзенне 4 кірмашоў штогод. Гэта спрыяла далейшаму развіццю ў горадзе рамёстваў і гандлю. Да пачатку XVII стагоддзя Пружаны зрабіліся буйным рамесніцкім цэнтрам, які славіўся вытворчасцю задымленага чорнага глінянага посуду і кафлі. У інвентары Пружанаў 1597 года адзначаны палац, 2 падворкавыя пабудовы, гаспадарчыя пабудовы, млын. == XVII стагоддзе == [[Файл:Pružany._Пружаны_(XIX).jpg|міні|Сядзіба Швыкоўскіх. Гравюра паводле А. Манюшка-Наўрачынскай, [[XIX стагоддззе|XIX ст.]]]] Ад пачатку XVII стагоддзя Пружаны славіліся вытворчасцю задымленага чорнага глінянага посуду і кафлі. [[Яўрэй|Яўрэйская]] грамада Пружаны па пастанове Літоўскага {{Артыкул у іншым раздзеле|Ваад|вааду||Vaad}} за 1623 год уключана ў склад Брэсцкай [[Кагал|кагальнай]] акругі. У 1628 годзе на пасяджэнні вааду, якое адбылося ў Пружанах, было пастаноўлена і надалей ладзіць яго пасяджэнні тут. Аднак насамрэч з той пары ніводзін сход тут так і не адбыўся<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%95%D0%AD%D0%91%D0%95/%D0%9F%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8B|загаловак=ЕЭБЕ/Пружаны|фармат=|назва праекта=Еврейская энциклопедия Бгодгауза и Ефрона|выдавец=[[Wikisource|Викитека]]|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. 20 снежня 1644 годзе кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] сваім прывілеям надаў яўрэям дазвол будаваць сінагогі (з той умоваю, каб яны не былі падобныя на каталіцкія касцёлы), набываць хаты, займацца вінакурствам і рамёствамі, варыць піва і мёд, весці гандаль. З гэтага часу Пружаны актыўна засяляліся яўрэям. У 1650 прывілеі (за выключэннем набыцця зямлі для сінагог) пацвердзіў [[Ян II Казімір Ваза|Ян Казімір]], пасля яны пацвярджаліся таксама ў 1677 і 1698<ref name="rujen" />. Адна з першых школ на тэрыторыі Пружаншчыны з'явілася пры кляштары манахаў-[[Базыльяне|базыльян]]. Праграма навучання ў базыльянскіх школах прадугледжвала вывучэнне [[Старабеларуская мова|рускай]], [[Грэцкая мова|грэцкай]], [[Лацінская мова|лацінскай]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]], [[Польская мова|польскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]], [[Француская мова|французскай]] моў. Выпускнікі мелі права паступаць ва ўніверсітэт<ref name="rbudni_19971106">{{Артыкул|спасылка=|аўтар=Машкала І.|загаловак=На пачатку стагоддзя настаўнік меў зарплату падпалкоўніка|арыгінал=|год=6 лістапада 1997|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Раённыя будні]]|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=|старонкі=4|isbn=}}</ref>. У час войнаў другой паловы XVII — першай паловы XVIII стагоддзяў было зруйнавана каля 80% забудовы Пружанаў, у 1661 годзе застаўся толькі 91 дым. == XVIII стагоддзе == Яўрэі (у тым ліку з секты [[Караімы|караімаў]]{{Заўвага|з'явіліся ў VIII ст. і не прызнавалі [[Талмуд]]у}}) у XVIII стагоддзі складалі ўжо блізу 40% насельніцтва мястэчка, якое складала 1500 жыхароў (першая [[сінагога]] паўстала яшчэ ў 1463). У 1776 годзе ў выніку разбурэнняў Пружаны былі пазбаўлены [[Магдэбурскае права|Магдэбургскага права]], але ў 1791 прывілей быў адноўлены<ref name="pruzh319" />. Да канца стагоддзя эканоміка была адноўленая, адбываўся гандаль збожжам, жывёлай і гарэлкай. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў]] (1795) горад апынулася ў складзе [[Расія|Расійскай імперыі]], цэнтр [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|павета]] [[Слонімская губерня|Слонімскай губерні]], ад 1797 года — [[Літоўская губерня|Літоўскай]], урэшце ад 1801 года — [[Гродзенская губерня|Гарадзенскай]]. [[Кацярына II]] падаравала Пружанскія землі графу, генералу-фельдмаршалу [[Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі|Румянцаву-Задунайскаму]]. Па яго смерці ў 1796 імі валодалі нашчадкі Мікалай, пасля Міхаіл Румянцавы. У 1798—1803 Міхаіл Румянцаў здаваў маёнтак у арэнду [[Маршалак павятовы|павятоваму маршалку]] [[Фэліцыян Грабоўскі|Фэліцыяну Грабоўскаму]]. == XIX стагоддзе == [[Файл:Pružanski_pałacyk._Пружанскі_палацык_(N._Orda,_28.05.1861-77).jpg|міні|Сядзіба Швыкоўскіх. Акварэль {{nowrap|[[Напалеон Орда|Н. Орды]]}}, 2-я пал. [[XIX стагоддззе|XIX ст.]]]] 9 верасня 1801 года загадам расійскага імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскі павет]] зрабіўся часткай [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], у складзе якой прабыў больш за 100 гадоў. У 1803 годзе складзены першы план Пружанаў. У найбольш старую частку горада ўваходзілі адцінкі вуліц Кобрынская (цяпер Савецкая) і Слонімская (цяпер Камсамольская) ды забудова на поўнач ад зліцця рэчак Муха і Вец і поймы [[Мухавец (рака)|Мухаўца]]. Румянцавы нядоўга валодалі землямі павета, хутка распрадаўшы іх {{Артыкул у іншым раздзеле|Трэмбіцкія|Трэмбіцкаму|pl|Trębiccy}}, [[Булгарыны|Булгарыну]] і [[Влодкі|Влодкам]]. Пружаны сталі ўласнасцю [[Маршалак павятовы|маршалка]] [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|кобрынскага]] Паўла Ягміна, а напрыканцы першай чвэрці стагоддзя нарэшце перайшлі да Бернарда [[Швыкоўскія|Швыкоўскага]]. У [[Вайна 1812 года|французска-расійскую вайну 1812 года]] Пружаны занятыя і разрабаваныя [[Напалеон Банапарт|французскімі]] войскамі пад кіраваннем [[Жан Луі Эбенэзэр Рэнье|генерала Рэнье]]. У 1817 годзе ў Пружанах заставалася 242 драўляныя хаты. Першы цагляны будынак — гарадская турма — паўстаў у 1820 годзе. У 1834 годзе як вынік вострай неабходнасці ў атрыманні ведаў па элементарнай граматыцы і арыфметыцы была адкрытая яўрэйская мяшчанская вучылішча. Аднак у гэтай установе навучаліся толькі яўрэйскія дзеці, а да таго ж яна не давала сярэдняй адукацыі, а адпаведна і магчымасць працягнуць адукацыю. Таму пружанская шляхта пачала дамагацца адкрыцця школьнай установы для свайго саслоўя. У 1837 годзе была адкрытая [[Пружанская дваранская вучылішча|дваранская вучылішча]], якая лічылася адной з найлепшых у заходняй Беларусі. Тут было 10 настаўнікаў і 130 вучняў, тэрмін навучання складаў 5 гадоў. Гэтую вучэльню ў 1844 скончыў вядомы беларускі гісторык і этнограф [[Павал Баброўскі]]. Аднак ужо ў 1848 яна была зачыненая з прычыны актыўнага ўдзелу настаўнікаў у грамадска-палітычным жыцці краю<ref name="rbudni_19971106" />. З сярэдзіны стагоддзя ў горадзе ладзіліся тэатральныя прадстаўленні. У 1838 годзе плошча Пружанаў складала 1398 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]]. 3 вуліцы забрукаваныя (Новасялецкая, Рынкавая, часткова Кобрынская). У горадзе пражывалі 15 святароў, 10 ганаровых грамадзян, 34 купцы. У [[Белыя лаўкі|гандлёвых радах]] дзейнічалі 44 крамы; драўляныя дамы 562 і 3 мураваныя ([[гаўптвахта]], [[астрог]], гарадская [[казначэйства]]). Дзейнічалі [[гарбарня]], медны завод, 9 [[Кузня|кузняў]], 9 [[Млын|млыноў]], [[бровар]], [[бойня]] і [[лазня]], якімі валодаў яўрэй Янкель Гольдберг. Асноўным заняткам жыхароў быў гандаль віна-гарэлачнай прадукцыяй: у прыватных дамах знаходзіліся 5 вінных склепаў, 47 піўных, 4 карчмы, 12 шынкоў. Гандлявалі таксама палатнянымі і суконнымі вырабамі<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 483</ref>.{{Галерэя|Файл:Coat_of_Arms_of_Pružana,_Belarus,_1845.png|Герб узору 1845 годзе|Файл:Pruzhany COA (Grodno Governorate) (1845).png|Герб Пружанаў у складзе [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]|Файл:Coat of Arms of Pružana, Belarus, 1861.gif|Герб узору 1861 годзе|Назва=[[Герб Пружанаў|Гербы Пружанаў]]|Памер=250|Пазіцыя=right}}У 1843 годзе пасля смерці Пятра Бернардавіча Швыкоўскага маёмасць падзялілі два яго сыны [[Валенцій Швыкоўскі|Валенцій]] і Міхаіл, у выніку чаго [[пружанскі ключ]] быў падзелены на ўласна [[Пружана|Пружаны]] і [[Белавусаўшчына|Белавусаўшчыну]]<ref name="school_palac1">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.pruzanaschool3.narod.ru/sourses/pruzana/palac1.htm|загаловак=Историческая справка. Владельцы|фармат=|назва праекта=|выдавец=[[Сярэдняя школа №3 (Пружаны)|Сярэдняя школа №3 г. Пружаны]]|дата доступу=14 лістапада 2011|мова=ru|каментар=}}</ref>. У 1845 годзе горад атрымала [[Герб Пружанаў#Расійская імперыя|новы герб]] «на светла-карычневым тле яліна, на галінах якой вісіць паляўнічая труба». У 1857 годзе дзейнічалі бровар, маслабойня, тытунёвы, мукамольны і мылаварны заводы, 44 карчмы. У горадзе жылі 22 купцы, больш за 200 [[Ганчарства|ганчароў]], каля 80 краўцоў, 10 кавалёў, 20 цесляроў, 10 рамеснікаў. 13 лютага 1863 года атрады паўстанцаў [[Кастус Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]] (100 чалавек пад кіраўніцтвам [[Станіслаў Сангін|Станіслава Сангіна]] і [[Раман Рагінскі|Рамана Рагінскага]]) [[Паўстанне 1863 года на Пружаншчыне#Першыя атрады|занялі Пружаны]]. Жыхары горада спачувальна паставіліся да паўстанцаў, і гарадскія ўлады не здолелі даць адпор «каліноўцам». У гэтым самым годзе згарэла найстарэйшая пружанская сінагога. У 1866 годзе пабудаваны праваслаўны [[Сабор Аляксандра Неўскага (Пружаны)|сабор Аляксандра Неўскага]]{{Заўвага|Цяпер уключаны ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі]] пад [[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць славутасці/Спісы славутасцяў/Брэсцшчына/Пружаншчына|№113Г000590]]}}, праз 12 гадоў паўстала [[Спаса-Прэабражэнская царква (Пружаны)|Спаса-Прэабражэнская царква]]. У 1873 годзе дзейнічалі 4 сінагогі і бясплатная яўрэйская больніца. Дзейнічала лякарня, аптэка (аптэка). Існавалі тры брукаваныя вуліцы. Побач з горадм працавала цагелня. У 1878 годзе працавалі дзве праваслаўныя царквы (адна з іх прыходская), каталіцкія касцёл і капліца, паштовая станцыя, павятовая школа, шпіталь, тытунёвая і 2 запалкавыя фабрыкі, 2 бровары, паравы млын. 7 ліпеня 1873 годзе ў горадзе з'явіўся тэлеграф<ref>{{Артыкул|спасылка=|аўтар=|загаловак=Плывуць купальскія вяночкі|арыгінал=|год=2 ліпеня 2013|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Раённыя будні]]|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=51 (9596)|старонкі=8|isbn=}}</ref>. У 1881 годзе на месцы старога збудаваны [[Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Панны Марыі (Пружаны)|мураваны касцёл]]. У 1896 годзе на змену старым драўляным гандлёвым радам пабудаваныя новыя цагляныя — «[[Белыя лаўкі]]». У 1896 годзе ўкраінскія жыхары намагаліся стварыць у Пружанах самадзейны тэатр, аднак не атрымалі дазволу ад віленскага генерал-губернатара<ref>{{Кніга|спасылка=|аўтар=Леонюк В.|загаловак=Словник Берестейщини|адказны=|год=1996|частка=Хронологія Берестейщини|арыгінал=|выданне=|месца=Львів|выдавецтва=Видавнича фірма «Афіша»|том=|старонкі=353|старонак=|серыя=|isbn=966-95063-0-1|наклад=}}</ref>. У 1897 годзе ў горадзе было 769 двароў, 14 дробных прадпрыемстваў, павятовая прыходская вучылішча, 2 [[Царква|царквы]], касцёл, [[Пружанская сінагога|сінагога]], некалькі яўрэйскіх малітоўных дамоў. У 1899 годзе ў Пружанах адчынілася [[Пружанская другакласная школа|другакласная школка]] для падрыхтоўкі педагогаў. Першым яе кіраўнікам быў святар [[Іаан Катовіч]]. == XX стагоддзе == [[Файл:Pružany,_Rynak._Пружаны,_Рынак_(1915).jpg|міні|Рынак, фота пачатку [[XX стагоддззе|XX ст.]]]] У 1904 годзе 1157 двароў (з іх 71 мураваны), 2 шпіталі, аптэка, 5 навучальных устаноў, 2 друкарні, бібліятэка-чыталня, 13 фабрык і заводаў. Ладзіліся 5 кірмашоў штогод<ref name="givb485">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 485</ref>. У пачатку стагоддзя ў Пружанах паўсталі [[Сіянізм|сіянісцкія]] арганізацыі, у 1905 годзе створаны атрад самаабароны. Дзейнічалі 9 сінагог, [[Талмуд Тора]], яўрэйская вучылішча, могілкі. У 1915 годзе была адкрытая школа з выкладаннем на [[Ідыш|ідышы]]. Падчас [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў|рэвалюцыі 1905—1907]] у Пружанах адбываліся страйкі працоўных макароннай, тытунёвай фабрык і вінакурні. У жніўні 1915 года Пружаны акупіраваны войскамі Германы. Вялікая колькасць насельнікаў была эвакуіравана ў глыб Расіі. Большасць з іх трапілі ў [[Башкартастан|Башкірыю]]<ref name="pruzh319" />. Немцы збудавалі [[Пружанская чыгунка|чыгунку]], якая злучыла горад са станцыяй [[Лінова]] на лініі [[Брэст]]—[[Баранавічы]]. Выкладанне ў яўрэйскай школе вялося на нямецкай мове, але ў 1917 зноў было вернутае выкладанне на ідышы. У студзені 1919 года Пружаны на некалькі дзён занялі бальшавікі. 30 студзеня 1919 года з рук бальшавікоў яе адбіў Віленскі аддзел Польскага войска пад кіраўніцтвам ротмістра [[Уладзіслаў Дамброўскі (1891—1927)|Уладзіслава Дамбоўскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=|аўтар=Wyszczelski L.|загаловак=Wojna polsko-rosyjska 1919—1920|адказны=|год=2010|частка=Wstępna faza walk|арыгінал=|выданне=1|месца=Warszawa|выдавецтва=Bellona|том=|старонкі=52—53|старонак=|серыя=|isbn=978-83-11-11934-5|наклад=}}</ref>. 7 чэрвеня 1919 Пружаны ўвайшлі ў склад [[Брэсцкая акруга|Брэсцкай акругі]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|Грамадзянскага ўпраўлення Усходніх зямель]] — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі<ref>Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41.</ref>. 27 ліпеня 1920 года ў выніку {{Не перакладзена|Ліпеньская аперацыя (1920)|наступу Тухачэўскага|ru|Июльская операция (1920)}} бальшавікі [[Бітва пад Пружанамі (1920)|авалодалі горадам]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/applet?mimetype=image%2Fx.djvu&sec=false&handler=djvu_html5&content_url=%2FContent%2F309786%2Findex.djvu|аўтар=Witold Mańkowski.|загаловак=Zarys historji wojennej 7-go Pułku Saperów Wielkopolskich|адказны=|год=1934|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Warszawa|выдавецтва=Główna Drukarnia Wojskowa|том=|старонкі=23|старонак=|серыя=|isbn=|імя=Witold|прозвішча=Mańkowski|наклад=}}</ref>, які знаходзіўся пад іх уладай да 19 верасня<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=14 студзеня 2011|url=http://drevo-info.ru/articles/16812.html|загаловак=Добучин|фармат=|назва праекта=|выдавец=Древо|дата доступу=14 жніўня 2019|мова=ru|каментар=}}</ref>. === Міжваенная Польшча === {{Асноўны артыкул|Пружаншчына ў міжваеннай Польшчы}}18 сакавіка 1921 года паводле ўмоў [[Рыская дамова 1921 года|Рыскае дамовы]] [[Пружанскі павет (Другая Рэч Паспалітая)|Пружанскі павет]] у складзе [[Палескае ваяводзтва|Палескага ваяводзтва]] зрабіўся часткай міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскае Рэспублікі]], цэнтр [[Пружаны (гміна)|гміны]]. Сядзіба староства знаходзілася ў [[Пружанскі палацык|сядзібе]] [[Вера Кляйнміхель|Веры Кляйнміхель]]. Нягледзячы на ад’езд вялікай колькасці яўрэяў у [[ЗША]], іх колькасць павялічылася і ў 1921 складала 4152 чалавекі<ref name="florasam">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.flora-and-sam.com/finalversion/finishedversion/pages/PruzhanyHistory.htm|загаловак=Pruzhany history|фармат=|назва праекта=Ancestral towns|выдавец=|дата доступу=22 кастрычніка 2011|мова=en|каментар=}}</ref>. У 1927 годзе амаль 60% насельніцтва пружанцаў складалі [[яўрэйы]], якія займалі 16 з 24 пасадаў у выбарных органах улады. На цэнтральных вуліцах (раён [[Вуліца Шырмы (Пружаны)|Дамброўскай]], [[Вуліца Леніна (Пружаны)|Брэсцкай]], [[Вуліца Кобрынская (Пружаны)|Кобрынскай]] і [[Вуліца Савецкая (Пружаны)|доктара Пацэвіча]]) жылі пераважна яўрэі; прадстаўнікі іншых веравызнанняў (хрысціяне) насялялі пераважна ўскрайкі. У 1922 годзе ў Пружанах была адкрытая [[Гімназія імя Адама Міцкевіча (Пружаны)|гімназія імя Адама Міцкевіча]]. Працавала [[Пружанская настаўніцкая семінарыя імя Тадэвуша Касцюшкі|настаўніцкая семінарыя]]. У 20-я—30-я гады дзейнічалі 5 яўрэйскіх школ, у 1929 адкрытая [[ешыва]]. У 1930 годзе дзейнічала адна сінагога. Выдаваўся яўрэйскі [[Бунд|Бундысцкі]] штотыднёвік «Пружэнэр лебн» (1930—1939), з 1931 — [[Сіянізм|сіянісцкі]] штотыднёвік «Пружэнэр штымэ». Ладзіліся тры [[Кірмаш|кірмашы]] штогод: 15 і 30 кастрычніка, а таксама кірмаш сельскагаспадарчай прадукцыі на наступны дзень па [[Пяцідзясятніца|Пяцідзясятніцы]] паводле [[Стары стыль|старога стылю]]<ref name="cpsa_list1930">{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://cpsa.info/pruzany/Pruzana_list_1930.html|загаловак=Pruzana list 1930|фармат=|назва праекта=|выдавец=Children of Pruzany and the Surrounding Area|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=en|каментар=}}</ref>. 18 красавіка 1934 года да горада далучылі паселішчы з [[Пружаны (гміна)|аднайменнай гміны]] — частка маёнтка Губерня й маёнтак Аўгустынаўка (123,9 гектара)<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19340330306|загаловак=Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 kwietnia 1934 r. o zmianie granic miasta Prużany w powiecie prużańskim, województwie poleskiem, Dz. U. Nr 33, poz. 306|фармат=[[pdf]]|назва праекта=Internetowy System Aktów Prawnych|выдавец=Kancelaria Sejmu RP|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=pl|каментар=}}</ref>. Працавалі два памяшканні для паказу [[Нямое кіно|нямога кіно]]; пазней быў адкрыты [[кінатэатр]] на сталай аснове. Ладзіліся выступы вандроўных тэатраў. === Даваенныя Саветы === {{Асноўны артыкул|Пружаншчына пад першымі Саветамі}}19 верасня 1939 года Пружаны [[Савецкае ўварванне ў Польшчу|занялі]] войскі [[СССР]], 4-й Арміі камдыва [[Васіль Чуйкоў|Васіля Чуйкова]]. Неўзабаве польскія вайскоўцы, якія вярнуліся да сваіх сем'яў, былі інтэрніраваныя. У лютым 1940 годзе распачаліся арышты і высылка польскай інтэлігенцыі: шляхцічаў, прамыслоўцаў, лекараў, юрыстаў, настаўнікаў, леснікоў, купцоў<ref>{{артыкул|спасылка=http://echapolesia.pl/index.php?mact=Echa,cntnt01,showarticle,0&cntnt01rubric_id=&cntnt01article_id=259&cntnt01returnid=15|аўтар=Święciński A.|загаловак=Wspomnienia prużańskie (Cz.2)|арыгінал=|год=2011|аўтар выдання=|месца=|выданне=[[Echa Polesia]]|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=2|старонкі=|isbn=}}</ref>. Ад 15 студзеня 1940 па 1941 год горад было раённым цэнтрам [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[БССР|Беларускай ССР]] у складзе [[СССР|Саюзу Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]. З 1 студзеня 1940 года прадпрыемствы, гандаль і вытворчасць былі нацыяналізаваныя. У Пружанах было 1385 двароў, электрастанцыя, 6 механічных млыноў, 2 маслабойныя, кафельны заводы, 2 слясарныя майстэрні<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2к}} — С. 486</ref>. Былі створаныя новыя працоўныя месцы для краўцоў, шаўцоў, кавалёў, стальмахоў, цырульнікаў; на працу прымаліся ўсе незалежна ад нацыянальнасці, у тым ліку і на адміністрацыйныя пасады. Абрагам Брэсцкі ў сваіх успамінах згадвае, што гэта было нязвыкла пасля перыяду [[Другая Рэч Паспалітая|пад польскай акупацыяй]]<ref name="abrabres">{{Спасылка|аўтар=Breski A.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.pruzhanydistrict.com.ar/yzkor_pruzhany/final_summary.htm|загаловак=Pruzhany’s Saint Kehila destruction summary|фармат=|назва праекта=|выдавец=Pruzhany uyezd research organization|дата доступу=26 снежня 2011|мова=en|каментар=}}</ref><ref name="abrahar_tempest">{{Спасылка|аўтар=Har’shalom (Friederg) A.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://www.pruzhanydistrict.com.ar/yzkor_pruzhany/alive_tempest.htm|загаловак=The tempest|фармат=|назва праекта=|выдавец=Pruzhany uyezd research organization|дата доступу=26 снежня 2011|мова=en|каментар=}}</ref>. Адбыўся перавод адукацыйных устаноў на савецкую сістэму. Была ўведзеная «дзесяцігодка». У Пружанах былі адкрытыя сярэднія школы на ўсіх чатырох мовах ([[Беларуская мова|беларускай]], [[Ідыш|ідышы]], [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]]). Для дарослых таксама была створаная вышэйшая школа. Навучанне было бясплатным. Неўзабаве колькасць школьнікаў павялічылася ўдвая ў параўнанні з мінулымі гадамі<ref name="abrabres" />. Дзейнічала грамадская бібліятэка з вялікай колькасцю кніг на ўсіх чатырох мовах. Выходзіла газета «[[Раённыя будні|Новы шлях]]». Два [[Дзіцячы прытулак|сірочыя прытулкі]] (яўрэйскі і хрысціянскі), якія дзейнічалі пад Польшчай, былі аб’яднаныя ў адзін пад дзяржаўным кіраваннем. Ён размяшчаўся на [[Вуліца Савецкая (Пружаны)|вуліцы Пацэвіча]]. Дзеці атрымлівалі добрае харчаванне, утрыманне і адукацыю<ref name="abrabres" />. Медычная дапамога таксама зрабілася бясплатнай. Гарадскі шпіталь утрая павялічыў колькасць ложкаў для хворых. З'явілася магчымасць таксама выклікаць доктара на дом. Была адкрытая [[Венерычнае захворванне|венералагічная]] клініка і [[радзільны дом]]. === Другая сусветная вайна === {{Асноўны артыкул|Пружаны пад нацысцкай акупацыяй}}У часы [[Другая сусветная вайна|нямецка-савецкае вайны 1941—1945]], ад 23 чэрвеня 1941 года — [[Пружаны пад нацысцкай акупацыяй|Пружаны пад нямецкай акупацыяй]]. Тут створана [[Пружанскае гета|гета]], дзе ўтрымлівалася да 10 000 чалавек, з якіх было знішчана больш за 4000. 17 ліпеня 1944 года ў Пружаны зноў увайшлі [[СССР|савецкія]] войскі [[Першы Беларускі фронт|Першага Беларускага фронту]]. За ваенны час горад было зруйнаванае на 70%, у ім налічвалася 5 тысяч жыхароў. === Савецкая ўлада === [[Файл:Pružany,_Zamkavaja._Пружаны,_Замкавая_(1916)_(2).jpg|міні|Замкавая вуліца, фота 1-й паловы XX стагоддзя]] {{Асноўны артыкул|Пружаншчына за савецкім часам}}16 жніўня 1945 Польшча і СССР прынялі дамову аб мяжы. Такім чынам, згодна з міжнародным правам, Пружаны фармальна перасталі быць часткай польскай тэрыторыі пад савецкай акупацыяй і зноў сталі раённым цэнтрам [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[БССР|Беларускай ССР]]. У 1944 годзе адноўлены райпрамкамбінат, харчовы камбінат, масласырзавод, скураны і мылаварны цэхі, вузел сувязі, 2 сярэднія школы. У 1945 адкрыты дзіцячы дом, у 1956 — школа-інтэрнат. Схема перапланіроўкі Пружанаў распрацаваная ў Баранавічах у 1959 годзе. У пачатку 60-х гадоў яўрэйскія могілкі былі зачыненыя. Будынак [[Пружанская сінагога|сінагогі]] аддадзены «Пружанскім электрасеткам». У 1974 годзе ў мінскай філіі Цэнтральнага НДІ горадабудаўніцтва быў складзены генеральны план забудовы Пружанаў, паводле якога яны значна змяніліся. 8 снежня 1991 года ў беларускай урадавай рэзідэнцыі ў [[Белавеская пушча|Белавескай пушчы]] (каля былога хутару [[Віскулі]], Пружанскі раён) кіраўнікі [[БССР|Беларусі]] ([[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]], [[Вячаслаў Кебіч]]), [[РСФСР|Расіі]] ([[Барыс Ельцын]], [[Г. Бурбуліс]]) і [[УССР|Украіны]] ([[Леанід Краўчук]], [[В. Фокін]]) падпісалі [[Белавежскія пагадненні]] аб спыненні існавання [[СССР|Саюзу Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] і аб стварэнні [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|Садружнасці Незалежных Дзяржаў]]. З 1991 года Пружаны — у складзе [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. == XXI стагоддзе == 3—4 кастрычніка 2003 года ў Пружанах прайшоў дзяржаўны фестываль-кірмаш «[[Дажынкі (фестываль)|Дажынкі]]-2003» (выдаткавана 60 мільярдаў [[Беларускі рубель|рублёў]])<ref>{{Спасылка|аўтар=|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=|url=http://brestobl.com/pruzany/dozinki/glw1.htm|загаловак=Дажынкі-2003 в Пружанах|фармат=|назва праекта=Брестчина|выдавец=Управа спорту і турызму Брэсцкага аблвыканкаму|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>, у выніку чаго выгляд цэнтральнай часткі горад значна змяніўся. У 2007 годзе адкрыты пружанскі [[Лядовы палац (Пружаны)|Лядовы палац]]<ref>{{Спасылка|аўтар=Мартинович В.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=29 жніўня 2007|url=http://ais.by/story/1212|загаловак=Большое тепло малой «Льдинки»: Ледовый дворец в Пружанах|фармат=|назва праекта=Спортивные сооружения|выдавец=Архитектура и строительство|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>, які стаў першай падобным аб'ектам у горадзе раённага падпарадкавання<ref>{{Спасылка|аўтар=Синицын Н.|прозвішча=|імя=|аўтарlink=|суаўтары=|дата публікацыі=10 кастрычніка 2013|url=http://goals.by/hockey/articles/212347|загаловак=«Ежемесячно уходит порядка 500 миллионов»|фармат=|назва праекта=Goals.by|выдавец=|дата доступу=19 жніўня 2014|мова=ru|каментар=}}</ref>. У 2010 годзе пабудаваны водны палац з [[Аквапарк|аквапаркам]]. == Галерэя == <gallery widths="150" heights="150" class="center" caption="Гістарычныя здымкі Пружанаў"> Файл:Second_class_school_in_Pružany_19xx.jpg|[[Пружанская другакласная школа|Другакласная школа]], пачатку XX стагоддзя Файл:Pružana_—_AlexanderStraße.Jpg|Александэрштрасе (цяпер [[Вуліца Рыгора Шырмы (Пружаны)|Рыгора Шырмы]]), 1915—1917 Файл:Pružana_—_Fleischerstraße.Jpg|Фляйшэрштрасэ (цяпер [[Вуліца Свабоды (Пружаны)|Свабоды]]), 1915—1918 Файл:Pružany,_Zamkavaja-Muchaviec._Пружаны,_Замкавая-Мухавец_(1917).jpg|Шлёсштрасэ (цяпер [[Вуліца Савецкая (Пружаны)|Савецкая]]) з мостам ля вытоку [[Мухавец|Мухаўцу]] і будынкам аптэкі (справа), 1915—1918 Файл:Pružany,_Šarašoŭskaja._Пружаны,_Шарашоўская_(1915-17).jpg|Тамашаўштрасэ (цяпер [[Вуліца Тармасава (Пружаны)|Тармасава]], 1915 </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Файл:Pružana — Marktplatz3.Jpg|Рынкавая плошча, 1915—1917 Файл:Pružana — Große Wäsche.Jpg|На [[Мухавец|Мухаўцы]], 1915—1917 Файл:Kwatermistrzostwo 25 pułku Ułanów Wlkp. w Prużanie.jpg|[[25-ы полк вялікапольскіх уланаў]] Файл:Gminna opłata administracyjna miasta Prużana.gif|Марка адміністрацыйнай аплаты гміны [[Пружаны (гміна)|Пружана]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Файл:Adam_Mickiewicz_gimnazjum_02.Jpg|[[Гімназія імя Адама Міцкевіча (Пружаны)|Гімназія імя Адама Міцкевіча]] Файл:Sztandar_gimnazyji_imja_Adama_Mickiewicza_u_Pružanie_3.jpg|[[Гімназія імя Адама Міцкевіча (Пружаны)#Штандар гімназіі|Штандар гімназіі імя Адама Міцкевіча]] Файл:Biełaruskaja_narodnaja_škola._Prużana,_1943-44.Jpg|Навучэнцы Беларускай народнай школы, што размяшчалася ў будынку былой гімназіі Адама Міцкевіча Файл:Pružanski_aeradrom_resztki_(1941).Jpg|Разбомблены немцамі [[Пружанскі аэрадром]], 1941 </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|13}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Нашы гарады}} * {{Літаратура/Памяць/Пружанскі раён}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх горадў}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|IX|110}} iyi5mete2hej7iu4oe4qd409f86kqc3 Вольга Рацэвіч 0 810919 5166322 2026-07-15T12:44:03Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Вольга Станіславаўна Рацэвіч]] 5166322 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Вольга Станіславаўна Рацэвіч]] ar6yo2m86cd2axyh6ooe0eu10svxghg Ліля Юр'еўна Брык 0 810920 5166336 2026-07-15T15:33:02Z Valt3r1861 171179 Створана перакладам першага раздзела старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/153335621|Брик, Лиля Юрьевна]]» 5166336 wikitext text/x-wiki '''Лі́ля Юр'еўна Брык''' (імя пры нараджэнні — '''Ліля''' ( '''Лілі''' ) '''Урыеўна Каган''' ; [[Масква]] {{Sfn|Генс|2011}}, [[Расійская імперыя]] - [[4 жніўня]] [[1978]], [[Масква]] {{Sfn|Катанян|2002}}, [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ) - савецкая [[Проза|празаічка]] і [[Перакладчык|перакладчыца]], "муза рускага авангарда ", гаспадыня аднаго з самых вядомых у XX стагоддзі літаратурна-мастацкіх салонаў. Аўтарка мемуараў, адрасатка твораў [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], якая адыграла вялікую ролю ў жыцці паэта. 15 гадоў была каханай Маякоўскага. Брык пазнаёмілася з паэтам у 1915 годзе. Ёй, у прыватнасці, былі прысвечаны паэмы “Пра гэта”, “ Флейта-хрыбетнік ”, вершы “Да ўсяго”, “ Лілічка! Замест ліста » і многія іншыя творы. Родная сястра Эльзы Трыяле . Была афіцыйна замужам за Восіпам Брыкам . Жыла ў грамадзянскім шлюбе з [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзімірам Маякоўскім]], Віталём Прымаковым і Васілём Катанянам . Біяграфія Лілі Брык пераплецена з лёсамі многіх дзеячаў мастацтва і літаратуры розных краін, у тым ліку Сяргея Нараўчатава, Паўла Когана, Міхаіла Кульчыцкага, [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]], [[Радзівон Канстанцінавіч Шчадрын|Радзівона Шчадрына]], [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]], [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|Андрэя Вазнясенскага]], [[Марцірос Сяргеевіч Сар’ян|Марціраса Сар'яса]], [[Пабла Пікаса|Марціраса]] [[Марк Шагал|Сар'яна]], [[Марк Шагал|Марка Шагала]], [[Пабла Пікаса]] і іншых. Атрымаўшы палову правоў на творчую спадчыну Маякоўскага, Ліля Юр'еўна ўдзельнічала ў выпуску поўнага збору твораў паэта. Стварыла першы ў Маскве музей Маякоўскага (пасля ліквідаваны). З канца 1950-х гадоў цэнзура імкнулася выключыць прозвішча Брык з біяграфіі Маякоўскага. Ліля Юр'еўна Брык скончыла жыццё самагубствам у 1978 годзе ва ўзросце 86 гадоў. mp4awjikdpyjnzgkwys19ee1zyyvlzo 5166337 5166336 2026-07-15T15:34:42Z Valt3r1861 171179 /* * 5166337 wikitext text/x-wiki '''Лі́ля Юр'еўна Брык''' (імя пры нараджэнні — '''Ліля''' ('''Лілі''') '''Урыеўна Каган'''; [[Масква]] {{Sfn|Генс|2011}}, [[Расійская імперыя]] - [[4 жніўня]] [[1978]], [[Масква]] {{Sfn|Катанян|2002}}, [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] ) - савецкая [[Проза|празаічка]] і [[Перакладчык|перакладчыца]], "муза рускага авангарда", гаспадыня аднаго з самых вядомых у XX стагоддзі літаратурна-мастацкіх салонаў. Аўтарка мемуараў, адрасатка твораў [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], якая адыграла вялікую ролю ў жыцці паэта. 15 гадоў была каханай Маякоўскага. Брык пазнаёмілася з паэтам у 1915 годзе. Ёй, у прыватнасці, былі прысвечаны паэмы “Пра гэта”, “Флейта-хрыбетнік”, вершы “Да ўсяго”, “Лілічка! Замест ліста» і многія іншыя творы. Родная сястра Эльзы Трыяле . Была афіцыйна замужам за Восіпам Брыкам . Жыла ў грамадзянскім шлюбе з [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзімірам Маякоўскім]], Віталём Прымаковым і Васілём Катанянам . Біяграфія Лілі Брык пераплецена з лёсамі многіх дзеячаў мастацтва і літаратуры розных краін, у тым ліку Сяргея Нараўчатава, Паўла Когана, Міхаіла Кульчыцкага, [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]], [[Радзівон Канстанцінавіч Шчадрын|Радзівона Шчадрына]], [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]], [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|Андрэя Вазнясенскага]], [[Марцірос Сяргеевіч Сар’ян|Марціраса Сар'яса]], [[Пабла Пікаса|Марціраса]] [[Марк Шагал|Сар'яна]], [[Марк Шагал|Марка Шагала]], [[Пабла Пікаса]] і іншых. Атрымаўшы палову правоў на творчую спадчыну Маякоўскага, Ліля Юр'еўна ўдзельнічала ў выпуску поўнага збору твораў паэта. Стварыла першы ў Маскве музей Маякоўскага (пасля ліквідаваны). З канца 1950-х гадоў цэнзура імкнулася выключыць прозвішча Брык з біяграфіі Маякоўскага. Ліля Юр'еўна Брык скончыла жыццё самагубствам у 1978 годзе ва ўзросце 86 гадоў. g739hhpoodvj5zin0cxr147xt15rwxt 5166346 5166337 2026-07-15T16:15:40Z JerzyKundrat 174 5166346 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Лі́ля Юр’еўна Брык''' (імя пры нараджэнні — '''Ліля''' ('''Лілі''') '''Урыеўна Каган'''; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкая [[Проза|празаічка]] і [[Перакладчык|перакладчыца]], «муза рускага авангарда», гаспадыня аднаго з самых вядомых у XX стагоддзі літаратурна-мастацкіх салонаў. Аўтарка мемуараў, адрасатка твораў [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], якая адыграла вялікую ролю ў жыцці паэта. 15 гадоў была каханай Маякоўскага. Брык пазнаёмілася з паэтам у 1915 годзе. Ёй, у прыватнасці, былі прысвечаны паэмы «Пра гэта», «Флейта-хрыбетнік», вершы «Да ўсяго», «Лілічка! Замест ліста» і многія іншыя творы. Родная сястра Эльзы Трыяле . Была афіцыйна замужам за Восіпам Брыкам . Жыла ў грамадзянскім шлюбе з [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзімірам Маякоўскім]], Віталём Прымаковым і Васілём Катанянам . Біяграфія Лілі Брык пераплецена з лёсамі многіх дзеячаў мастацтва і літаратуры розных краін, у тым ліку Сяргея Нараўчатава, Паўла Когана, Міхаіла Кульчыцкага, [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]], [[Радзівон Канстанцінавіч Шчадрын|Радзівона Шчадрына]], [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]], [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|Андрэя Вазнясенскага]], [[Марцірос Сяргеевіч Сар’ян|Марціраса Сар’яса]], [[Пабла Пікаса|Марціраса]] [[Марк Шагал|Сар’яна]], [[Марк Шагал|Марка Шагала]], [[Пабла Пікаса]] і іншых. Атрымаўшы палову правоў на творчую спадчыну Маякоўскага, Ліля Юр’еўна ўдзельнічала ў выпуску поўнага збору твораў паэта. Стварыла першы ў Маскве музей Маякоўскага (пасля ліквідаваны). З канца 1950-х гадоў цэнзура імкнулася выключыць прозвішча Брык з біяграфіі Маякоўскага. Ліля Юр’еўна Брык скончыла жыццё самагубствам у 1978 годзе ва ўзросце 86 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Брык Ліля Юр'еўна}} h2qw649v33wxxiulcqrvpvz4f0cvk5j 5166347 5166346 2026-07-15T16:16:02Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Брык, Ліля Юр'еўна]] у [[Ліля Юр'еўна Брык]]: Уніфікацыя назваў 5166346 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Лі́ля Юр’еўна Брык''' (імя пры нараджэнні — '''Ліля''' ('''Лілі''') '''Урыеўна Каган'''; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкая [[Проза|празаічка]] і [[Перакладчык|перакладчыца]], «муза рускага авангарда», гаспадыня аднаго з самых вядомых у XX стагоддзі літаратурна-мастацкіх салонаў. Аўтарка мемуараў, адрасатка твораў [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], якая адыграла вялікую ролю ў жыцці паэта. 15 гадоў была каханай Маякоўскага. Брык пазнаёмілася з паэтам у 1915 годзе. Ёй, у прыватнасці, былі прысвечаны паэмы «Пра гэта», «Флейта-хрыбетнік», вершы «Да ўсяго», «Лілічка! Замест ліста» і многія іншыя творы. Родная сястра Эльзы Трыяле . Была афіцыйна замужам за Восіпам Брыкам . Жыла ў грамадзянскім шлюбе з [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзімірам Маякоўскім]], Віталём Прымаковым і Васілём Катанянам . Біяграфія Лілі Брык пераплецена з лёсамі многіх дзеячаў мастацтва і літаратуры розных краін, у тым ліку Сяргея Нараўчатава, Паўла Когана, Міхаіла Кульчыцкага, [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]], [[Радзівон Канстанцінавіч Шчадрын|Радзівона Шчадрына]], [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]], [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|Андрэя Вазнясенскага]], [[Марцірос Сяргеевіч Сар’ян|Марціраса Сар’яса]], [[Пабла Пікаса|Марціраса]] [[Марк Шагал|Сар’яна]], [[Марк Шагал|Марка Шагала]], [[Пабла Пікаса]] і іншых. Атрымаўшы палову правоў на творчую спадчыну Маякоўскага, Ліля Юр’еўна ўдзельнічала ў выпуску поўнага збору твораў паэта. Стварыла першы ў Маскве музей Маякоўскага (пасля ліквідаваны). З канца 1950-х гадоў цэнзура імкнулася выключыць прозвішча Брык з біяграфіі Маякоўскага. Ліля Юр’еўна Брык скончыла жыццё самагубствам у 1978 годзе ва ўзросце 86 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Брык Ліля Юр'еўна}} h2qw649v33wxxiulcqrvpvz4f0cvk5j 5166349 5166347 2026-07-15T16:17:32Z JerzyKundrat 174 5166349 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Лі́ля Юр’еўна Брык''' ({{lang-ru|Лиля Юрьевна Брик}}, імя пры нараджэнні — '''Ліля''' ('''Лілі''') '''Урыеўна Каган'''; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкая [[Проза|празаічка]] і [[Перакладчык|перакладчыца]], «муза рускага авангарда», гаспадыня аднаго з самых вядомых у XX стагоддзі літаратурна-мастацкіх салонаў. Аўтарка мемуараў, адрасатка твораў [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], якая адыграла вялікую ролю ў жыцці паэта. 15 гадоў была каханай Маякоўскага. Брык пазнаёмілася з паэтам у 1915 годзе. Ёй, у прыватнасці, былі прысвечаны паэмы «Пра гэта», «Флейта-хрыбетнік», вершы «Да ўсяго», «Лілічка! Замест ліста» і многія іншыя творы. Родная сястра Эльзы Трыяле . Была афіцыйна замужам за Восіпам Брыкам . Жыла ў грамадзянскім шлюбе з [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзімірам Маякоўскім]], Віталём Прымаковым і Васілём Катанянам . Біяграфія Лілі Брык пераплецена з лёсамі многіх дзеячаў мастацтва і літаратуры розных краін, у тым ліку Сяргея Нараўчатава, Паўла Когана, Міхаіла Кульчыцкага, [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]], [[Радзівон Канстанцінавіч Шчадрын|Радзівона Шчадрына]], [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]], [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|Андрэя Вазнясенскага]], [[Марцірос Сяргеевіч Сар’ян|Марціраса Сар’яса]], [[Пабла Пікаса|Марціраса]] [[Марк Шагал|Сар’яна]], [[Марк Шагал|Марка Шагала]], [[Пабла Пікаса]] і іншых. Атрымаўшы палову правоў на творчую спадчыну Маякоўскага, Ліля Юр’еўна ўдзельнічала ў выпуску поўнага збору твораў паэта. Стварыла першы ў Маскве музей Маякоўскага (пасля ліквідаваны). З канца 1950-х гадоў цэнзура імкнулася выключыць прозвішча Брык з біяграфіі Маякоўскага. Ліля Юр’еўна Брык скончыла жыццё самагубствам у 1978 годзе ва ўзросце 86 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Брык Ліля Юр'еўна}} n8f1ibs64nap9li73lqaltqvc1i536s 5166350 5166349 2026-07-15T16:19:49Z JerzyKundrat 174 не праўвялічваем 5166350 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Лі́ля Юр’еўна Брык''' ({{lang-ru|Лиля Юрьевна Брик}}, імя пры нараджэнні — '''Ліля''' ('''Лілі''') '''Урыеўна Каган'''; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкая [[Проза|празаічка]] і [[Перакладчык|перакладчыца]], «муза рускага авангарда», гаспадыня аднаго з самых вядомых у XX стагоддзі літаратурна-мастацкіх салонаў у [[Санкт-Пецярбург]]у. Аўтарка мемуараў, адрасатка твораў [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], якая адыграла вялікую ролю ў жыцці паэта. 15 гадоў была каханай Маякоўскага. Брык пазнаёмілася з паэтам у 1915 годзе. Ёй, у прыватнасці, былі прысвечаны паэмы «Пра гэта», «Флейта-хрыбетнік», вершы «Да ўсяго», «Лілічка! Замест ліста» і многія іншыя творы. Родная сястра Эльзы Трыяле . Была афіцыйна замужам за Восіпам Брыкам . Жыла ў грамадзянскім шлюбе з [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзімірам Маякоўскім]], Віталём Прымаковым і Васілём Катанянам . Біяграфія Лілі Брык пераплецена з лёсамі многіх дзеячаў мастацтва і літаратуры розных краін, у тым ліку Сяргея Нараўчатава, Паўла Когана, Міхаіла Кульчыцкага, [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]], [[Радзівон Канстанцінавіч Шчадрын|Радзівона Шчадрына]], [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]], [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|Андрэя Вазнясенскага]], [[Марцірос Сяргеевіч Сар’ян|Марціраса Сар’яса]], [[Пабла Пікаса|Марціраса]] [[Марк Шагал|Сар’яна]], [[Марк Шагал|Марка Шагала]], [[Пабла Пікаса]] і іншых. Атрымаўшы палову правоў на творчую спадчыну Маякоўскага, Ліля Юр’еўна ўдзельнічала ў выпуску поўнага збору твораў паэта. Стварыла першы ў Маскве музей Маякоўскага (пасля ліквідаваны). З канца 1950-х гадоў цэнзура імкнулася выключыць прозвішча Брык з біяграфіі Маякоўскага. Ліля Юр’еўна Брык скончыла жыццё самагубствам у 1978 годзе ва ўзросце 86 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Брык Ліля Юр'еўна}} 1ozx2eot4xgvyfywv0q9kf4yi5etjfh 5166377 5166350 2026-07-15T19:28:48Z JerzyKundrat 174 размахнарубль 5166377 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Лі́ля Юр’еўна Брык''' ({{lang-ru|Лиля Юрьевна Брик}}, імя пры нараджэнні — '''Ліля''' ('''Лілі''') '''Урыеўна Каган'''; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкая [[Проза|празаічка]] і [[Перакладчык|перакладчыца]], «муза рускага авангарда», гаспадыня аднаго з самых вядомых літаратурна-мастацкіх салонаў у [[Санкт-Пецярбург]]у. Аўтарка мемуараў, адрасатка твораў [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], якая адыграла вялікую ролю ў жыцці паэта. 15 гадоў была каханай Маякоўскага. Брык пазнаёмілася з паэтам у 1915 годзе. Ёй, у прыватнасці, былі прысвечаны паэмы «Пра гэта», «Флейта-хрыбетнік», вершы «Да ўсяго», «Лілічка! Замест ліста» і многія іншыя творы. Родная сястра Эльзы Трыяле . Была афіцыйна замужам за Восіпам Брыкам . Жыла ў грамадзянскім шлюбе з [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзімірам Маякоўскім]], Віталём Прымаковым і Васілём Катанянам . Біяграфія Лілі Брык пераплецена з лёсамі многіх дзеячаў мастацтва і літаратуры розных краін, у тым ліку Сяргея Нараўчатава, Паўла Когана, Міхаіла Кульчыцкага, [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]], [[Радзівон Канстанцінавіч Шчадрын|Радзівона Шчадрына]], [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]], [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|Андрэя Вазнясенскага]], [[Марцірос Сяргеевіч Сар’ян|Марціраса Сар’яса]], [[Пабла Пікаса|Марціраса]] [[Марк Шагал|Сар’яна]], [[Марк Шагал|Марка Шагала]], [[Пабла Пікаса]] і іншых. Атрымаўшы палову правоў на творчую спадчыну Маякоўскага, Ліля Юр’еўна ўдзельнічала ў выпуску поўнага збору твораў паэта. Стварыла першы ў Маскве музей Маякоўскага (пасля ліквідаваны). З канца 1950-х гадоў цэнзура імкнулася выключыць прозвішча Брык з біяграфіі Маякоўскага. Ліля Юр’еўна Брык скончыла жыццё самагубствам у 1978 годзе ва ўзросце 86 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Брык Ліля Юр'еўна}} h9ekxpvfjvsvzby49ab5bcog41140bb 5166379 5166377 2026-07-15T19:30:41Z JerzyKundrat 174 Артыкул — машынны пераклад іншамоўнага тэксту. 5166379 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Асоба}} '''Лі́ля Юр’еўна Брык''' ({{lang-ru|Лиля Юрьевна Брик}}, імя пры нараджэнні — '''Ліля''' ('''Лілі''') '''Урыеўна Каган'''; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкая [[Проза|празаічка]] і [[Перакладчык|перакладчыца]], «муза рускага авангарда», гаспадыня аднаго з самых вядомых літаратурна-мастацкіх салонаў у [[Санкт-Пецярбург]]у. Аўтарка мемуараў, адрасатка твораў [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], якая адыграла вялікую ролю ў жыцці паэта. 15 гадоў была каханай Маякоўскага. Брык пазнаёмілася з паэтам у 1915 годзе. Ёй, у прыватнасці, былі прысвечаны паэмы «Пра гэта», «Флейта-пазваночнік», вершы «Да ўсяго», «Лілічка! Замест ліста» і многія іншыя творы. Родная сястра Эльзы Трыяле . Была афіцыйна замужам за Восіпам Брыкам. Жыла ў грамадзянскім шлюбе з [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзімірам Маякоўскім]], Віталём Прымаковым і Васілём Катанянам. Біяграфія Лілі Брык пераплецена з лёсамі многіх дзеячаў мастацтва і літаратуры розных краін, у тым ліку Сяргея Нараўчатава, Паўла Когана, Міхаіла Кульчыцкага, [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]], [[Радзівон Канстанцінавіч Шчадрын|Радзівона Шчадрына]], [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]], [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі|Андрэя Вазнясенскага]], [[Марцірос Сяргеевіч Сар’ян|Марціраса Сар’яса]], [[Пабла Пікаса|Марціраса]] [[Марк Шагал|Сар’яна]], [[Марк Шагал|Марка Шагала]], [[Пабла Пікаса]] і іншых. Атрымаўшы палову правоў на творчую спадчыну Маякоўскага, Ліля Юр’еўна ўдзельнічала ў выпуску поўнага збору твораў паэта. Стварыла першы ў Маскве музей Маякоўскага (пасля ліквідаваны). З канца 1950-х гадоў цэнзура імкнулася выключыць прозвішча Брык з біяграфіі Маякоўскага. Ліля Юр’еўна Брык скончыла жыццё самагубствам у 1978 годзе ва ўзросце 86 гадоў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Брык Ліля Юр'еўна}} ixsl2u2604o4cmrwm9utzzqw8kmzlxx Брык, Ліля Юр'еўна 0 810921 5166348 2026-07-15T16:16:02Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Брык, Ліля Юр'еўна]] у [[Ліля Юр'еўна Брык]]: Уніфікацыя назваў 5166348 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ліля Юр'еўна Брык]] egoa53jl47q2c044ejj8jn0ght5b589 Twisted Metal 2 0 810922 5166357 2026-07-15T16:53:58Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Subst:l}}{{Картка гульні}}» 5166357 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=15 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}} qaiw37plx4qilrxdw8yquwk775ylfg5 5166358 5166357 2026-07-15T16:58:26Z Emilia Noah 155537 5166358 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=15 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}} '''«Twisted Metal 2»''' ({{Lang-be|Скрыгат металу 2}}), у Еўропе вядомая пад назвай Twisted Metal: World Tour, у Японіі — Twisted Metal EX — гоначная камп’ютарная гульня распрацаваная «Sony Interactive Studios America», «SingleTrac» і выдадзеная «Sony Computer Entertainment». Гэта апошняя гульня ў серыі, якую распрацоўвалі «SingleTrac». 28zapsv9vrbr3sv5pmqg4txyuzsrboz 5166360 5166358 2026-07-15T17:04:55Z Emilia Noah 155537 5166360 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=15 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}} '''«Twisted Metal 2»''' ({{Lang-be|Скрыгат металу 2}}), у Еўропе вядомая пад назвай '''Twisted Metal: World Tour''', у Японіі — '''Twisted Metal EX''' — гоначная [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] распрацаваная «{{Не перакладзена 5|989 Studios|Sony Interactive Studios America|ru|989 Studios}}», «{{Не перакладзена 5|SingleTrac|SingleTrac|ru|SingleTrac}}» і выдадзеная «{{Не перакладзена 5|Sony Interactive Entertainment|Sony Computer Entertainment|ru|Sony Interactive Entertainment}}». Гэта апошняя {{Не перакладзена 5||гульня ў серыі|ru|Twisted Metal, якую распрацоўвалі «SingleTrac». oxkfhc8xwiimobk6zdj1z6n771nwcnc 5166361 5166360 2026-07-15T17:08:02Z Emilia Noah 155537 5166361 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=15 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}} '''«Twisted Metal 2»''' ({{Lang-be|Скрыгат металу 2}}), у Еўропе вядомая пад назвай '''Twisted Metal: World Tour''', у Японіі — '''Twisted Metal EX''' — гоначная [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] распрацаваная «{{Не перакладзена 5|989 Studios|Sony Interactive Studios America|ru|989 Studios}}», «{{Не перакладзена 5|SingleTrac|SingleTrac|ru|SingleTrac}}» і выдадзеная «{{Не перакладзена 5|Sony Interactive Entertainment|Sony Computer Entertainment|ru|Sony Interactive Entertainment}}». Гэта апошняя {{Не перакладзена 5|Twisted Metal|гульня ў серыі|ru|Twisted Metal}}, якую распрацоўвалі «{{Не перакладзена 5|SingleTrac|SingleTrac|ru|SingleTrac}}». ==Зноскі== {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} 101oyj3lzvlkw8t4j8zmxyc2if4tnyl 5166364 5166361 2026-07-15T17:14:05Z Emilia Noah 155537 + 4 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5166364 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=15 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}} '''«Twisted Metal 2»''' ({{Lang-be|Скрыгат металу 2}}), у Еўропе вядомая пад назвай '''Twisted Metal: World Tour''', у Японіі — '''Twisted Metal EX''' — гоначная [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] распрацаваная «{{Не перакладзена 5|989 Studios|Sony Interactive Studios America|ru|989 Studios}}», «{{Не перакладзена 5|SingleTrac|SingleTrac|ru|SingleTrac}}» і выдадзеная «{{Не перакладзена 5|Sony Interactive Entertainment|Sony Computer Entertainment|ru|Sony Interactive Entertainment}}». Гэта апошняя {{Не перакладзена 5|Twisted Metal|гульня ў серыі|ru|Twisted Metal}}, якую распрацоўвалі «{{Не перакладзена 5|SingleTrac|SingleTrac|ru|SingleTrac}}». ==Зноскі== {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў ЗША]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1996 года]] lpt14iwxyqqndc5hcjne7ipjzcsrym8 Размовы:Twisted Metal 2 1 810923 5166362 2026-07-15T17:10:15Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}» 5166362 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 1996 год у гісторыі камп’ютарных гульняў 0 810924 5166365 2026-07-15T17:18:05Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Кароткае апісанне|Спіс}} {{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1996}} '''[[1996]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў. == Мерапрыемствы і падзеі == == Узнагароды == == Выпускі гульняў == *[[31 кастрычніка]] — «[[Twisted Metal 2]]» (платформа «PlaySt...» 5166365 wikitext text/x-wiki {{Кароткае апісанне|Спіс}} {{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1996}} '''[[1996]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў. == Мерапрыемствы і падзеі == == Узнагароды == == Выпускі гульняў == *[[31 кастрычніка]] — «[[Twisted Metal 2]]» (платформа «PlayStation»). ==Гл. таксама== ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Літаратура== == Спасылкі == {{Храналагічны пералік}} {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1996]] [[Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях]] bwxn1udryz4un034qaa3v9ho7lw6ja8 Размовы:1996 год у гісторыі камп’ютарных гульняў 1 810925 5166366 2026-07-15T17:19:24Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}» 5166366 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 Размовы з удзельнікам:~2026-39675-04 3 810926 5166375 2026-07-15T18:43:27Z M.L.Bot 261 /* Моўчан */ новы падраздзел 5166375 wikitext text/x-wiki == Моўчан == Калі ласка, падайце крыніцу, адкуль вядома пра смерць? --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:43, 15 ліпеня 2026 (+03) tp8qvjfs5jblebuh72fkxnf4whlorux Размовы:Кірыла Тураўскі 1 810927 5166381 2026-07-15T19:51:07Z ZolaSukhar 169411 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ новы падраздзел 5166381 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) js4isfdvst9tcylm7qlm0hu9n7jaw92 5166382 5166381 2026-07-15T19:55:07Z JerzyKundrat 174 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ 5166382 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) boqompbgbyc74wbqkq76iypsiul2de0 5166389 5166382 2026-07-15T20:05:24Z ZolaSukhar 169411 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ Адказ 5166389 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Дзякую [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:05, 15 ліпеня 2026 (+03) 9ug8lera21lw3io1cjd7q5ogv0j5s56 5166392 5166389 2026-07-15T20:09:40Z JerzyKundrat 174 5166392 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Дзякую [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:05, 15 ліпеня 2026 (+03) ::: У БелВікі насамрэч арыгінальнага беларускамоўнага кантэнту менш, чым хацелася б, затое не бракуе машынных меракладаў з іншых моўных раздзелаў і кросвікіспаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 15 ліпеня 2026 (+03) bxli4odr7rpohmy1rldc3k17aa2x3cx 5166400 5166392 2026-07-15T20:22:06Z ZolaSukhar 169411 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ Адказ 5166400 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Дзякую [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:05, 15 ліпеня 2026 (+03) ::: У БелВікі насамрэч арыгінальнага беларускамоўнага кантэнту менш, чым хацелася б, затое не бракуе машынных меракладаў з іншых моўных раздзелаў і кросвікіспаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Мяркую паспрабаваць перакласці некаторыя мной створаныя старонкі на рус., а пра пропаведзі мэтазгодна і на ўкраінскую. Падазраю, што нейронка лепш перакладае, чым аўтаперакладчык Вікі, хаця, безумоўна, і яе карэктаваць неабходна [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:22, 15 ліпеня 2026 (+03) qxsn6i166fzc91cu3sedxel7yfsfy0n 5166405 5166400 2026-07-15T20:43:47Z JerzyKundrat 174 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ 5166405 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Дзякую [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:05, 15 ліпеня 2026 (+03) ::: У БелВікі насамрэч арыгінальнага беларускамоўнага кантэнту менш, чым хацелася б, затое не бракуе машынных меракладаў з іншых моўных раздзелаў і кросвікіспаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Мяркую паспрабаваць перакласці некаторыя мной створаныя старонкі на рус., а пра пропаведзі мэтазгодна і на ўкраінскую. Падазраю, што нейронка лепш перакладае, чым аўтаперакладчык Вікі, хаця, безумоўна, і яе карэктаваць неабходна [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:22, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::: Маю на сваім рахунку артыкулы, цалкам створаныя нейрасеткай, але даводзіць іх да ладу патрэбна. Тут бурчу больш з нагоды таго, што народ "піша" артыкулы ўвогуле беларускай мовы не ведаючы, а нават і ня ўмеючы чытаць кірыліцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:43, 15 ліпеня 2026 (+03) swi2pp46tewtysjn86z6q6jcbhnxgw8 5166410 5166405 2026-07-15T20:47:29Z ZolaSukhar 169411 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ Адказ 5166410 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Дзякую [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:05, 15 ліпеня 2026 (+03) ::: У БелВікі насамрэч арыгінальнага беларускамоўнага кантэнту менш, чым хацелася б, затое не бракуе машынных меракладаў з іншых моўных раздзелаў і кросвікіспаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Мяркую паспрабаваць перакласці некаторыя мной створаныя старонкі на рус., а пра пропаведзі мэтазгодна і на ўкраінскую. Падазраю, што нейронка лепш перакладае, чым аўтаперакладчык Вікі, хаця, безумоўна, і яе карэктаваць неабходна [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:22, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::: Маю на сваім рахунку артыкулы, цалкам створаныя нейрасеткай, але даводзіць іх да ладу патрэбна. Тут бурчу больш з нагоды таго, што народ "піша" артыкулы ўвогуле беларускай мовы не ведаючы, а нават і ня ўмеючы чытаць кірыліцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:43, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Якім чынам людзі ствараюць артыкулы без элементарнага ведання мовы? Ды і навошта ім тады гэтым займацца? Спам? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:47, 15 ліпеня 2026 (+03) ezwmla0rpydfh6h7al0g39rzu0k37wk 5166413 5166410 2026-07-15T20:53:43Z JerzyKundrat 174 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ 5166413 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Дзякую [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:05, 15 ліпеня 2026 (+03) ::: У БелВікі насамрэч арыгінальнага беларускамоўнага кантэнту менш, чым хацелася б, затое не бракуе машынных меракладаў з іншых моўных раздзелаў і кросвікіспаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Мяркую паспрабаваць перакласці некаторыя мной створаныя старонкі на рус., а пра пропаведзі мэтазгодна і на ўкраінскую. Падазраю, што нейронка лепш перакладае, чым аўтаперакладчык Вікі, хаця, безумоўна, і яе карэктаваць неабходна [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:22, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::: Маю на сваім рахунку артыкулы, цалкам створаныя нейрасеткай, але даводзіць іх да ладу патрэбна. Тут бурчу больш з нагоды таго, што народ "піша" артыкулы ўвогуле беларускай мовы не ведаючы, а нават і ня ўмеючы чытаць кірыліцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:43, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Якім чынам людзі ствараюць артыкулы без элементарнага ведання мовы? Ды і навошта ім тады гэтым займацца? Спам? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:47, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::: [[Герастрат]] жа лічыў, што нешта прыкметнае робіць. Атрымацца аднак можа такі сумны прыклад, як [[Грэнландская Вікіпедыя]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 15 ліпеня 2026 (+03) s2d2ucgjgdhloc7ksrnyagwjobyxuzq 5166414 5166413 2026-07-15T21:00:35Z JerzyKundrat 174 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ 5166414 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Дзякую [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:05, 15 ліпеня 2026 (+03) ::: У БелВікі насамрэч арыгінальнага беларускамоўнага кантэнту менш, чым хацелася б, затое не бракуе машынных меракладаў з іншых моўных раздзелаў і кросвікіспаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Мяркую паспрабаваць перакласці некаторыя мной створаныя старонкі на рус., а пра пропаведзі мэтазгодна і на ўкраінскую. Падазраю, што нейронка лепш перакладае, чым аўтаперакладчык Вікі, хаця, безумоўна, і яе карэктаваць неабходна [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:22, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::: Маю на сваім рахунку артыкулы, цалкам створаныя нейрасеткай, але даводзіць іх да ладу патрэбна. Тут бурчу больш з нагоды таго, што народ "піша" артыкулы ўвогуле беларускай мовы не ведаючы, а нават і ня ўмеючы чытаць кірыліцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:43, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Якім чынам людзі ствараюць артыкулы без элементарнага ведання мовы? Ды і навошта ім тады гэтым займацца? Спам? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:47, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::: [[Герастрат]] жа лічыў, што нешта прыкметнае робіць. Атрымацца аднак можа такі сумны прыклад, як [[Грэнландская Вікіпедыя]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 15 ліпеня 2026 (+03) :::::::: Ні і спам канешне ж, у тым ліку ад усёй душы — пра ўлюбёных артыстаў, кампутарныя гульні, палітыку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 16 ліпеня 2026 (+03) artjl9ix93iv8mn3hpf5aggvs4sqsz8 5166415 5166414 2026-07-15T21:13:10Z ZolaSukhar 169411 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ Адказ 5166415 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Дзякую [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:05, 15 ліпеня 2026 (+03) ::: У БелВікі насамрэч арыгінальнага беларускамоўнага кантэнту менш, чым хацелася б, затое не бракуе машынных меракладаў з іншых моўных раздзелаў і кросвікіспаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Мяркую паспрабаваць перакласці некаторыя мной створаныя старонкі на рус., а пра пропаведзі мэтазгодна і на ўкраінскую. Падазраю, што нейронка лепш перакладае, чым аўтаперакладчык Вікі, хаця, безумоўна, і яе карэктаваць неабходна [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:22, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::: Маю на сваім рахунку артыкулы, цалкам створаныя нейрасеткай, але даводзіць іх да ладу патрэбна. Тут бурчу больш з нагоды таго, што народ "піша" артыкулы ўвогуле беларускай мовы не ведаючы, а нават і ня ўмеючы чытаць кірыліцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:43, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Якім чынам людзі ствараюць артыкулы без элементарнага ведання мовы? Ды і навошта ім тады гэтым займацца? Спам? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:47, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::: [[Герастрат]] жа лічыў, што нешта прыкметнае робіць. Атрымацца аднак можа такі сумны прыклад, як [[Грэнландская Вікіпедыя]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 15 ліпеня 2026 (+03) :::::::: Ні і спам канешне ж, у тым ліку ад усёй душы — пра ўлюбёных артыстаў, кампутарныя гульні, палітыку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 16 ліпеня 2026 (+03) :::::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Вось з гэтай нагоды і спытала пра пропаведзі, каб не было драбленьня. Хоць творы Кірыла Тураўскага маюць усё-такі большую значнасьць, чым "нішавыя" гульні. :::::::::Карыстаючыся момантам удакладню, які крытэрый значнасьці мусіць быць у сучаснай кнігі, каб стварыць ёй старонку? Наяўнасьць рэцэнзій, згадкаў у СМІ дастаткова? Пра адносна новыя кнігі можа ня быць вельмі шмат кантэнту (на тое яны і новыя). І каб не атрымалася рэкляма (асабліва, калі жывы аўтар). [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 00:13, 16 ліпеня 2026 (+03) 34hwd7zu8cr4d72rlj53z2kdrd1gui4 5166416 5166415 2026-07-15T21:32:53Z JerzyKundrat 174 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ адказ 5166416 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Дзякую [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:05, 15 ліпеня 2026 (+03) ::: У БелВікі насамрэч арыгінальнага беларускамоўнага кантэнту менш, чым хацелася б, затое не бракуе машынных меракладаў з іншых моўных раздзелаў і кросвікіспаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Мяркую паспрабаваць перакласці некаторыя мной створаныя старонкі на рус., а пра пропаведзі мэтазгодна і на ўкраінскую. Падазраю, што нейронка лепш перакладае, чым аўтаперакладчык Вікі, хаця, безумоўна, і яе карэктаваць неабходна [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:22, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::: Маю на сваім рахунку артыкулы, цалкам створаныя нейрасеткай, але даводзіць іх да ладу патрэбна. Тут бурчу больш з нагоды таго, што народ "піша" артыкулы ўвогуле беларускай мовы не ведаючы, а нават і ня ўмеючы чытаць кірыліцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:43, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Якім чынам людзі ствараюць артыкулы без элементарнага ведання мовы? Ды і навошта ім тады гэтым займацца? Спам? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:47, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::: [[Герастрат]] жа лічыў, што нешта прыкметнае робіць. Атрымацца аднак можа такі сумны прыклад, як [[Грэнландская Вікіпедыя]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 15 ліпеня 2026 (+03) :::::::: Ні і спам канешне ж, у тым ліку ад усёй душы — пра ўлюбёных артыстаў, кампутарныя гульні, палітыку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 16 ліпеня 2026 (+03) :::::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Вось з гэтай нагоды і спытала пра пропаведзі, каб не было драбленьня. Хоць творы Кірыла Тураўскага маюць усё-такі большую значнасьць, чым "нішавыя" гульні. :::::::::Карыстаючыся момантам удакладню, які крытэрый значнасьці мусіць быць у сучаснай кнігі, каб стварыць ёй старонку? Наяўнасьць рэцэнзій, згадкаў у СМІ дастаткова? Пра адносна новыя кнігі можа ня быць вельмі шмат кантэнту (на тое яны і новыя). І каб не атрымалася рэкляма (асабліва, калі жывы аўтар). [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 00:13, 16 ліпеня 2026 (+03) :::::::::: З прызнаннем значнасці кніг сучасных аўтараў сапраўды могуць быць праблемы. Надзейней пісаць тэкст непасрэдна ў артыкул пра аўтара. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:32, 16 ліпеня 2026 (+03) :::::::::: Пра Кірылу Тураўскага тэксту ж ужо і так шмат. Узгадаем таму пра [[Вікіпедыя:Найменне_артыкулаў#Прыватныя выпадкі]], калі ''Часам звестак зашмат для артыкула пра асобу, тады частку з іх варта вынесці ў асобны артыкул, напрыклад [[Шэкспіраўскае пытанне]]''. :::::::::: У РуВікі шанцаў на захаванне новых артыкулаў значна менш, чым ва УкрВікі — такія склаліся ў іх звычаі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:32, 16 ліпеня 2026 (+03) 03seymodfs4qpo244qn1d4f2k4ggru2 5166417 5166416 2026-07-15T21:43:53Z ZolaSukhar 169411 /* Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы */ Адказ 5166417 wikitext text/x-wiki == Выдзяленне пропаведзяў у асобныя артыкулы == Вітаю, шаноўныя! Выказваю жаданне стварыць асобныя артыкулы для "Слова на Антыпасху" і "Слова на Пасху", больш інфарматыўна апісаць іх з філалагічнага боку, абапіраючыся на актуальныя даследаванні. На вашу думку, ці варта яно таго? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 22:51, 15 ліпеня 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 15 ліпеня 2026 (+03) ::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Дзякую [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:05, 15 ліпеня 2026 (+03) ::: У БелВікі насамрэч арыгінальнага беларускамоўнага кантэнту менш, чым хацелася б, затое не бракуе машынных меракладаў з іншых моўных раздзелаў і кросвікіспаму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Мяркую паспрабаваць перакласці некаторыя мной створаныя старонкі на рус., а пра пропаведзі мэтазгодна і на ўкраінскую. Падазраю, што нейронка лепш перакладае, чым аўтаперакладчык Вікі, хаця, безумоўна, і яе карэктаваць неабходна [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:22, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::: Маю на сваім рахунку артыкулы, цалкам створаныя нейрасеткай, але даводзіць іх да ладу патрэбна. Тут бурчу больш з нагоды таго, што народ "піша" артыкулы ўвогуле беларускай мовы не ведаючы, а нават і ня ўмеючы чытаць кірыліцай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:43, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Якім чынам людзі ствараюць артыкулы без элементарнага ведання мовы? Ды і навошта ім тады гэтым займацца? Спам? [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 23:47, 15 ліпеня 2026 (+03) ::::::: [[Герастрат]] жа лічыў, што нешта прыкметнае робіць. Атрымацца аднак можа такі сумны прыклад, як [[Грэнландская Вікіпедыя]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 15 ліпеня 2026 (+03) :::::::: Ні і спам канешне ж, у тым ліку ад усёй душы — пра ўлюбёных артыстаў, кампутарныя гульні, палітыку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:00, 16 ліпеня 2026 (+03) :::::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Вось з гэтай нагоды і спытала пра пропаведзі, каб не было драбленьня. Хоць творы Кірыла Тураўскага маюць усё-такі большую значнасьць, чым "нішавыя" гульні. :::::::::Карыстаючыся момантам удакладню, які крытэрый значнасьці мусіць быць у сучаснай кнігі, каб стварыць ёй старонку? Наяўнасьць рэцэнзій, згадкаў у СМІ дастаткова? Пра адносна новыя кнігі можа ня быць вельмі шмат кантэнту (на тое яны і новыя). І каб не атрымалася рэкляма (асабліва, калі жывы аўтар). [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 00:13, 16 ліпеня 2026 (+03) :::::::::: З прызнаннем значнасці кніг сучасных аўтараў сапраўды могуць быць праблемы. Надзейней пісаць тэкст непасрэдна ў артыкул пра аўтара. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:32, 16 ліпеня 2026 (+03) :::::::::: Пра Кірылу Тураўскага тэксту ж ужо і так шмат. Узгадаем таму пра [[Вікіпедыя:Найменне_артыкулаў#Прыватныя выпадкі]], калі ''Часам звестак зашмат для артыкула пра асобу, тады частку з іх варта вынесці ў асобны артыкул, напрыклад [[Шэкспіраўскае пытанне]]''. :::::::::: У РуВікі шанцаў на захаванне новых артыкулаў значна менш, чым ва УкрВікі — такія склаліся ў іх звычаі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:32, 16 ліпеня 2026 (+03) :::::::::::@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Артыкулы пра сучасных бел.літаратараў на РуВікі сапраўды могуць быць недарэчнымі, калі аўтар выключна беларускамоўны. Але з Кірылай Тураўскім, мо, атрымаецца, бо рускія даследуюць яго. Не даведаесься, калі не паспрабуеш. [[Удзельнік:ZolaSukhar|ZolaSukhar]] ([[Размовы з удзельнікам:ZolaSukhar|размовы]]) 00:43, 16 ліпеня 2026 (+03) 65361ktx9l7m98jddpp4q59y80v265i Яўрэйска-арабская мова 0 810928 5166397 2026-07-15T20:13:02Z Ілля Касакоў 21245 Новая старонка: «{{Картка:Мова}} '''Яўрэйска-арабская мова''' — сукупнасць роднасных [[Дыялект|дыялектаў]], якія склаліся ў абіходзе [[Яўрэі|яўрэяў]] [[Арабскі свет|арабскага свету]]. У вучоных няма адзінай думкі пра іх статус: ці яны дыялекты [[Арабская мова|арабскай]] ці ўтвар...» 5166397 wikitext text/x-wiki {{Картка:Мова}} '''Яўрэйска-арабская мова''' — сукупнасць роднасных [[Дыялект|дыялектаў]], якія склаліся ў абіходзе [[Яўрэі|яўрэяў]] [[Арабскі свет|арабскага свету]]. У вучоных няма адзінай думкі пра іх статус: ці яны дыялекты [[Арабская мова|арабскай]] ці ўтвараюць асобную мову, ці некалькі асобных моў. Пад гэтай назвай разумеюць таксама [[Літаратурная мова|літаратурную мову]], асабліва сярэдневяковую. Яўрэі гаварылі па-арабску ўжо ў [[VII ст.]], пісьмовыя помнікі з [[IX ст.]] Свайго росквіту яўрэйска-арабская мова і [[Яўрэйска-арабская літаратура|літаратура]] дасягаюць у мусульманскай [[Аль-Андалус|Андалусіі]] (на Пірэнейскім паўвостраве). З перамогай хрысціянскай [[Рэканкіста|Рэканкісты]] пірэнейскі асяродак гэтай мовы знікае, яе носьбіты, яўрэі-[[сефарды]] пераходзяць на [[ладзіна]]. Была галоўнай яўрэйскай мовай свайго часу. На ёй пісалі [[Габіроль]], [[Егуда Га-леві]], [[Майманід]]. Зарадзілася яўрэйскае [[мовазнаўства]]. Яўрэйска-арабская традыцыя зрабіла вельмі вялікі ўплыў на далейшае развіццё яўрэяў, у прыватнасці ашкеназаў. У XIX ст. важныя цэнтры ў [[Італія|Італіі]], [[Магрыб]]е, на усходзе [[Індыя|Індыі]]. У 80-я гады XX ст. большасць носьбітаў жыла ў [[Ізраіль|Ізраілі]], [[Францыя|Францыі]], моладзь пераходзіла на іншыя мовы. Родная мова [[багдадзі]] і некаторых іншых этнічных груп. == Крыніцы == * [https://eleven.co.il/jewish-languages/semitic/11519/ ЭЕЭ] {{крыніцы}} {{Арабская мова}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мовы Ізраіля]] [[Катэгорыя:Мовы Францыі]] [[Катэгорыя:Яўрэйскія мовы]] [[Катэгорыя:Туніс]] [[Катэгорыя:Сярэдневякоўе]] pzronl6zdz6ds3cydo3yw57js19pdr6 Катэгорыя:Выканаўцы Metropolis Records 14 810929 5166407 2026-07-15T20:45:16Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Metropolis]]» 5166407 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Metropolis]] ryua8lohdcq9yq96ok8fy10bg4ep277 Катэгорыя:Выканаўцы East West Records 14 810930 5166409 2026-07-15T20:47:27Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|East West]]» 5166409 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|East West]] 0a0ghel00duc1g8vl20k79ra44ybpfp Катэгорыя:Выканаўцы Maverick Records 14 810931 5166411 2026-07-15T20:49:56Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Maverick]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Warner Records|Maverick]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Reprise Records|Maverick]]» 5166411 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Maverick]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Warner Records|Maverick]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Reprise Records|Maverick]] jk80dozv68am6eu2h0fqeh7jntcd6x0 Дарога Р58 0 810932 5166418 2026-07-15T21:54:33Z IshaBarnes 124956 Новая старонка: «{{Аўтадарога | нумар = {{Дарога Беларусі|Р|58}} | назва = [[Мінск]] - [[Мядзел]] | назва2 = | выява = | подпіс = | краіна = {{BLR}} | рэгіён = | частка = | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадар]] | даўжыня = 126 | пачатак = [[Мінск]] | праз = | ка...» 5166418 wikitext text/x-wiki {{Аўтадарога | нумар = {{Дарога Беларусі|Р|58}} | назва = [[Мінск]] - [[Мядзел]] | назва2 = | выява = | подпіс = | краіна = {{BLR}} | рэгіён = | частка = | статут = рэспубліканская | уладальнік = дзяржаўная | кіраванне = [[Белаўтадар]] | даўжыня = 126 | пачатак = [[Мінск]] | праз = | канец = [[Мядзел]] | пакрыццё = [[асфальт]] | дата = | вікісклад = | тэкст для спасылкі = }} '''Дарога {{Таблічка-by|Р|58}}''' — [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі|аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэння]] ў [[Беларусь|Беларусі]], якая злучае [[Мінск]] і [[Мядзель]]. Працягласць — 126 [[км]]. Праходзіць па тэрыторыі [[Мінскі раён|Мінскага]], [[Лагойскі раён|Лагойскага]], [[Вілейскі раён|Вілейскага]] і [[Мядзельскі раён|Мядзельскага]] раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Маршрут == * [[Мінская вобласць]] ** [[Мінскі раён]] *** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24пкс]] [[Мінск]] *** [[Цнянка]] *** [[Паперня (Мінскі раён)|Паперня]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|М|14}} *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|80}} *** [[Мацкі (Юзуфоўскі сельсавет)|Паперня]] *** [[Жукаўка (Мінскі раён)|Жукаўка]] ** [[Лагойскі раён]] *** [[Малыя Бясяды]] *** [[Вяпраты]] *** [[Казлеўшчына]] ** [[Вілейскі раён]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|66}} *** [[Ілья]] *** [[Абадоўцы]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|63}} *** [[Сосенка (Вілейскі раён)|Сосенка]] ** [[Мядзельскі раён]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnkreuz.svg|24пкс]] {{Таблічка-by|Р|29}} *** [[Гарадзішча (Мядзельскі раён)|Гарадзішча]] *** [[Файл:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|24px]] {{Таблічка-by|Р|28}} *** [[Файл:Sinnbild Innerorts.svg|24пкс]] [[Мядзель]] == Гл. таксама == * [[Аўтамабільныя дарогі Беларусі]] {{Дарогі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Р058}} [[Катэгорыя:Дарогі Беларусі]] jkjqxizwjhkmkbd6abrk01eooyj0dw2 Мэгі Грыпенберг 0 810933 5166424 2026-07-16T05:34:55Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Марыя Маргарыта (Мэгі) Грыпенберг''' (фін.: Maria Margarita (Maggie) Gripenberg;) — адна з першых фінскіх балерын, мастачка. Прадстаўніца вядомага з XVII стагоддзя дваранскага роду Грыпенбергаў, які меў шведскае паходжанне. Нарадзілася ў сям’і фінскага архітэкт...» 5166424 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Маргарыта (Мэгі) Грыпенберг''' (фін.: Maria Margarita (Maggie) Gripenberg;) — адна з першых фінскіх балерын, мастачка. Прадстаўніца вядомага з XVII стагоддзя дваранскага роду Грыпенбергаў, які меў шведскае паходжанне. Нарадзілася ў сям’і фінскага архітэктара, сенатара і банкіра Себасціяна Грыпенберга. Была старэйшай з трох дзяцей. Яе брат Ганс Хенрык Себасціян стаў марскім інжынерам. Навучалася маляванню ў Атэнеуме, а з 1904 па 1908 год — Дрэздэне і Парыжы. Пазней звярнулася да балетнага мастацтва і вучылася тэхніцы танца на аснове майстэрства Айседоры Дункан, а таксама ў 1910—1911 гадах займалася па метадах рытмікі [[Эміль Жак-Далькроз|Далькроза]]. З 1909 года выкладала ў школе танцаў пры [[Фінскі нацыянальны тэатр|Фінскім нацыянальным тэатры]], а ў 1911 годзе дала ў тэатры сольны паказ, стаўшы адной з першых фінскіх балерын. Пазней адбыліся яе гастролі па краінах Балтыі, Швецыі і ЗША. Стыль, створаны Грыпенберг, адрозніваўся ад класічнага балета спантаннасцю, пры тым, што танцы выконваліся басанож. Але супрацьстаянне з Фінскім нацыянальным балетам, якое зараджалася, было нязначным, і Грыпенберг паставіла некалькі балетаў, з якіх самым вядомым быў «Скарамуш» («Scaramouche»). Была знаёмая са шматлікімі вядомымі дзеячамі мастацтва. Мяркуюць, што латышскі мастак [[Яніс Розэнталс]] намаляваў яе на сваёй самай вядомай карціне «Прынцэса і малпа» (1913). З 1914 па 1952 гады выкладала танец у школе пры Фінскім нацыянальным тэатры, а таксама тэатральнае майстэрства пры Акадэміі Сібеліуса; з 1934 па 1952 год ў школе пры Шведскім тэатры, а з 1938 па 1946 гады — ва ўніверсітэце на аддзяленні гімнастыкі факультэта фізкультуры. Балерына сыграла таксама галоўную ролю ў шведскім фільме «Nobelpristagaren», якая была яе адзінай працай у якасці кінаактрысы. У 1928 годзе, ужо ў сталым узросце, дэбютавала як мастачка. У 1951 годзе была ўдастоена вышэйшай дзяржаўнай узнагароды Фінляндыі для дзеячаў мастацтваў — медалі «Pro Finlandia». У 1961 годзе была ўзнагароджана рыцарскім крыжом ордэна Белай ружы Фінляндыі. Памерла 28 ліпеня 1976 года ў [[Марыехамн]]е, на Аландскіх астравах. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Грыпенберг}} [[Катэгорыя:Балерыны Фінляндыі]] 3yu8ou71khdavtvig1qj259a2iw9mlr 5166425 5166424 2026-07-16T05:36:46Z Autumndancer 168015 5166425 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Маргарыта (Мэгі) Грыпенберг''' ({{lang-fi|Maria Margarita (Maggie) Gripenberg}}; {{ВД-Прэамбула}}) — адна з першых фінскіх балерын, мастачка. Прадстаўніца вядомага з XVII стагоддзя дваранскага роду Грыпенбергаў, які меў шведскае паходжанне. Нарадзілася ў сям’і фінскага архітэктара, сенатара і банкіра Себасціяна Грыпенберга. Была старэйшай з трох дзяцей. Яе брат Ганс Хенрык Себасціян стаў марскім інжынерам. Навучалася маляванню ў Атэнеуме, а з 1904 па 1908 год — Дрэздэне і Парыжы. Пазней звярнулася да балетнага мастацтва і вучылася тэхніцы танца на аснове майстэрства Айседоры Дункан, а таксама ў 1910—1911 гадах займалася па метадах рытмікі [[Эміль Жак-Далькроз|Далькроза]]. З 1909 года выкладала ў школе танцаў пры [[Фінскі нацыянальны тэатр|Фінскім нацыянальным тэатры]], а ў 1911 годзе дала ў тэатры сольны паказ, стаўшы адной з першых фінскіх балерын. Пазней адбыліся яе гастролі па краінах Балтыі, Швецыі і ЗША. Стыль, створаны Грыпенберг, адрозніваўся ад класічнага балета спантаннасцю, пры тым, што танцы выконваліся басанож. Але супрацьстаянне з Фінскім нацыянальным балетам, якое зараджалася, было нязначным, і Грыпенберг паставіла некалькі балетаў, з якіх самым вядомым быў «Скарамуш» («Scaramouche»). Была знаёмая са шматлікімі вядомымі дзеячамі мастацтва. Мяркуюць, што латышскі мастак [[Яніс Розэнталс]] намаляваў яе на сваёй самай вядомай карціне «Прынцэса і малпа» (1913). З 1914 па 1952 гады выкладала танец у школе пры Фінскім нацыянальным тэатры, а таксама тэатральнае майстэрства пры Акадэміі Сібеліуса; з 1934 па 1952 год ў школе пры Шведскім тэатры, а з 1938 па 1946 гады — ва ўніверсітэце на аддзяленні гімнастыкі факультэта фізкультуры. Балерына сыграла таксама галоўную ролю ў шведскім фільме «Nobelpristagaren», якая была яе адзінай працай у якасці кінаактрысы. У 1928 годзе, ужо ў сталым узросце, дэбютавала як мастачка. У 1951 годзе была ўдастоена вышэйшай дзяржаўнай узнагароды Фінляндыі для дзеячаў мастацтваў — медалі «Pro Finlandia». У 1961 годзе была ўзнагароджана рыцарскім крыжом ордэна Белай ружы Фінляндыі. Памерла 28 ліпеня 1976 года ў [[Марыехамн]]е, на Аландскіх астравах. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Грыпенберг}} [[Катэгорыя:Балерыны Фінляндыі]] knbc8pvp9zq0bgv0ipcd6ymuvg77t13 5166475 5166425 2026-07-16T07:10:31Z M.L.Bot 261 зноў жа прашу, афармляць адразу з "== Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}}", а не з састарэлым {{зноскі}} 5166475 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Маргарыта (Мэгі) Грыпенберг''' ({{lang-fi|Maria Margarita (Maggie) Gripenberg}}; {{ВД-Прэамбула}}) — адна з першых фінскіх балерын, мастачка. Прадстаўніца вядомага з XVII стагоддзя дваранскага роду Грыпенбергаў, які меў шведскае паходжанне. Нарадзілася ў сям’і фінскага архітэктара, сенатара і банкіра Себасціяна Грыпенберга. Была старэйшай з трох дзяцей. Яе брат Ганс Хенрык Себасціян стаў марскім інжынерам. Навучалася маляванню ў Атэнеуме, а з 1904 па 1908 год — Дрэздэне і Парыжы. Пазней звярнулася да балетнага мастацтва і вучылася тэхніцы танца на аснове майстэрства Айседоры Дункан, а таксама ў 1910—1911 гадах займалася па метадах рытмікі [[Эміль Жак-Далькроз|Далькроза]]. З 1909 года выкладала ў школе танцаў пры [[Фінскі нацыянальны тэатр|Фінскім нацыянальным тэатры]], а ў 1911 годзе дала ў тэатры сольны паказ, стаўшы адной з першых фінскіх балерын. Пазней адбыліся яе гастролі па краінах Балтыі, Швецыі і ЗША. Стыль, створаны Грыпенберг, адрозніваўся ад класічнага балета спантаннасцю, пры тым, што танцы выконваліся басанож. Але супрацьстаянне з Фінскім нацыянальным балетам, якое зараджалася, было нязначным, і Грыпенберг паставіла некалькі балетаў, з якіх самым вядомым быў «Скарамуш» («Scaramouche»). Была знаёмая са шматлікімі вядомымі дзеячамі мастацтва. Мяркуюць, што латышскі мастак [[Яніс Розэнталс]] намаляваў яе на сваёй самай вядомай карціне «Прынцэса і малпа» (1913). З 1914 па 1952 гады выкладала танец у школе пры Фінскім нацыянальным тэатры, а таксама тэатральнае майстэрства пры Акадэміі Сібеліуса; з 1934 па 1952 год ў школе пры Шведскім тэатры, а з 1938 па 1946 гады — ва ўніверсітэце на аддзяленні гімнастыкі факультэта фізкультуры. Балерына сыграла таксама галоўную ролю ў шведскім фільме «Nobelpristagaren», якая была яе адзінай працай у якасці кінаактрысы. У 1928 годзе, ужо ў сталым узросце, дэбютавала як мастачка. У 1951 годзе была ўдастоена вышэйшай дзяржаўнай узнагароды Фінляндыі для дзеячаў мастацтваў — медалі «Pro Finlandia». У 1961 годзе была ўзнагароджана рыцарскім крыжом ордэна Белай ружы Фінляндыі. Памерла 28 ліпеня 1976 года ў [[Марыехамн]]е, на Аландскіх астравах. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грыпенберг Марыя Маргарыта}} [[Катэгорыя:Балерыны Фінляндыі]] 88wtfuecbceelslxymcwdbzpo4cd0st 5166476 5166475 2026-07-16T07:13:05Z M.L.Bot 261 5166476 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Маргарыта (Мэгі) Грыпенберг''' ({{lang-fi|Maria Margarita (Maggie) Gripenberg}}; {{ВД-Прэамбула}}) — адна з першых фінскіх балерын, мастачка. З дваранскага роду Грыпенбергаў, шведскага паходжання, вядомага з XVII стагоддзя. Нарадзілася ў сям’і фінскага архітэктара, сенатара і банкіра Себасціяна Грыпенберга, старэйшай з трох яго дзяцей. Яе брат Ганс Хенрык Себасціян стаў марскім інжынерам. Навучалася маляванню ў Атэнеуме, а ў 1904-1908 гадах — Дрэздэне і Парыжы. Пазней звярнулася да балетнага мастацтва і вучылася тэхніцы танца на аснове майстэрства [[Айседора Дункан|Айседоры Дункан]], а таксама ў 1910—1911 гадах займалася па метадах рытмікі [[Эміль Жак-Далькроз|Далькроза]]. З 1909 года выкладала ў школе танцаў пры [[Фінскі нацыянальны тэатр|Фінскім нацыянальным тэатры]], а ў 1911 годзе дала ў тэатры сольны паказ, стаўшы адной з першых фінскіх балерын. Пазней адбыліся яе гастролі па краінах Балтыі, Швецыі і ЗША. Стыль, створаны Грыпенберг, адрозніваўся ад класічнага балета спантаннасцю, пры тым, што танцы выконваліся басанож. Але супрацьстаянне з Фінскім нацыянальным балетам, якое зараджалася, было нязначным, і Грыпенберг паставіла некалькі балетаў, з якіх самым вядомым быў «Скарамуш» («Scaramouche»). Была знаёмая са шматлікімі вядомымі дзеячамі мастацтва. Мяркуюць, што латышскі мастак [[Яніс Розэнталс]] намаляваў яе на сваёй самай вядомай карціне «Прынцэса і малпа» (1913). З 1914 па 1952 гады выкладала танец у школе пры Фінскім нацыянальным тэатры, а таксама тэатральнае майстэрства пры Акадэміі Сібеліуса; з 1934 па 1952 год ў школе пры Шведскім тэатры, а з 1938 па 1946 гады — ва ўніверсітэце на аддзяленні гімнастыкі факультэта фізкультуры. Балерына сыграла таксама галоўную ролю ў шведскім фільме «Nobelpristagaren», якая была яе адзінай працай у якасці кінаактрысы. У 1928 годзе, ужо ў сталым узросце, дэбютавала як мастачка. У 1951 годзе была ўдастоена вышэйшай дзяржаўнай узнагароды Фінляндыі для дзеячаў мастацтваў — медалі «Pro Finlandia». У 1961 годзе была ўзнагароджана рыцарскім крыжом ордэна Белай ружы Фінляндыі. Памерла 28 ліпеня 1976 года ў [[Марыехамн]]е, на Аландскіх астравах. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грыпенберг Марыя Маргарыта}} [[Катэгорыя:Балерыны Фінляндыі]] 82ti0uhps7qcpd20azlyu5yrgfzgydn Эміль Жак-Далькроз 0 810934 5166428 2026-07-16T05:48:18Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Эміль Жак-Далькроз''' — швейцарскі музычны педагог, [[кампазітар]], грамадскі дзеяч. == Біяграфія == У 1877-83 вучыўся ва ўніверсітэце і ў кансерваторыі ў Жэневе, у 1884-90 — у Вене (1886, у А. Брукнера) і Парыжы (1888, у Л. Дэліба). З сярэдзіны 1880-х гадоў пачаў п...» 5166428 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эміль Жак-Далькроз''' — швейцарскі музычны педагог, [[кампазітар]], грамадскі дзеяч. == Біяграфія == У 1877-83 вучыўся ва ўніверсітэце і ў кансерваторыі ў Жэневе, у 1884-90 — у Вене (1886, у А. Брукнера) і Парыжы (1888, у Л. Дэліба). З сярэдзіны 1880-х гадоў пачаў пісаць і выдаваць свае музычныя сачыненні (тады ж змяніў прозвішча). У 1892—1910 выкладаў у кансерваторыі ў Жэневе. Даследаваў уплыў музычнага рытму на фармаванне псіхікі. Распрацаваў сістэму рытмічнай гімнастыкі (рытмікі), якая ўключала комплекс разнастайных рухаў (хадзьба, бег з захаваннем зменлівага рытму і г. д.). Прапанаваў новы метад навучання музыцы, паводле якога для поўнага і хуткага авалодання рытмікай, зразумення эмацыйнага характару і вобразнага зместу музычнага твора яго неабходна «цялесна перажыць» і ператварыць у рух. Рытміка Жак-Далькроза набыла папулярнасць. У 1910 годзе адкрыў Школу музыкі і рытму ў Хелерау (каля Дрэздэна), у 1915 — Інстытут Жак-Далькроза ў Жэневе. Прапанаваная ім сістэма садзейнічала развіццю слыху, здольнасці да музычнай і пластычнай імправізацыі. Школы і інстытуты, падобныя створаным Жак-Далькрозам, былі адкрыты ў Стакгольме, Лондане, Парыжы, Вене, Барселоне, Нью-Ёрку і інш. {{DEFAULTSORT:Жак-Далькроз}} [[Катэгорыя:Кампазітары Швейцарыі]] msdmwkvjfrdgt623gga5m7jo9lj2d6m 5166429 5166428 2026-07-16T05:50:34Z Autumndancer 168015 5166429 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эміль Жак-Далькроз''' ({{lang-fr|Emile Jaques-Dalcroze}}; {{ВД-Прэамбула}}) — швейцарскі музычны педагог, [[кампазітар]], грамадскі дзеяч. == Біяграфія == У 1877-83 вучыўся ва ўніверсітэце і ў кансерваторыі ў Жэневе, у 1884-90 — у Вене (1886, у А. Брукнера) і Парыжы (1888, у Л. Дэліба). З сярэдзіны 1880-х гадоў пачаў пісаць і выдаваць свае музычныя сачыненні (тады ж змяніў прозвішча). У 1892—1910 выкладаў у кансерваторыі ў Жэневе. Даследаваў уплыў музычнага рытму на фармаванне псіхікі. Распрацаваў сістэму рытмічнай гімнастыкі (рытмікі), якая ўключала комплекс разнастайных рухаў (хадзьба, бег з захаваннем зменлівага рытму і г. д.). Прапанаваў новы метад навучання музыцы, паводле якога для поўнага і хуткага авалодання рытмікай, зразумення эмацыйнага характару і вобразнага зместу музычнага твора яго неабходна «цялесна перажыць» і ператварыць у рух. Рытміка Жак-Далькроза набыла папулярнасць. У 1910 годзе адкрыў Школу музыкі і рытму ў Хелерау (каля Дрэздэна), у 1915 — Інстытут Жак-Далькроза ў Жэневе. Прапанаваная ім сістэма садзейнічала развіццю слыху, здольнасці да музычнай і пластычнай імправізацыі. Школы і інстытуты, падобныя створаным Жак-Далькрозам, былі адкрыты ў Стакгольме, Лондане, Парыжы, Вене, Барселоне, Нью-Ёрку і інш. {{DEFAULTSORT:Жак-Далькроз}} [[Катэгорыя:Кампазітары Швейцарыі]] lokrh37zsgo307swbd21mxq9y5ejmng 5166430 5166429 2026-07-16T05:50:55Z Autumndancer 168015 5166430 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эміль Жак-Далькроз''' ({{lang-fr|Emile Jaques-Dalcroze}}; {{ВД-Прэамбула}}) — швейцарскі музычны педагог, [[кампазітар]], грамадскі дзеяч. == Біяграфія == У 1877-83 вучыўся ва ўніверсітэце і ў кансерваторыі ў Жэневе, у 1884-90 — у Вене (1886, у А. Брукнера) і Парыжы (1888, у Л. Дэліба). З сярэдзіны 1880-х гадоў пачаў пісаць і выдаваць свае музычныя сачыненні (тады ж змяніў прозвішча). У 1892—1910 выкладаў у кансерваторыі ў Жэневе. Даследаваў уплыў музычнага рытму на фармаванне псіхікі. Распрацаваў сістэму рытмічнай гімнастыкі (рытмікі), якая ўключала комплекс разнастайных рухаў (хадзьба, бег з захаваннем зменлівага рытму і г. д.). Прапанаваў новы метад навучання музыцы, паводле якога для поўнага і хуткага авалодання рытмікай, зразумення эмацыйнага характару і вобразнага зместу музычнага твора яго неабходна «цялесна перажыць» і ператварыць у рух. Рытміка Жак-Далькроза набыла папулярнасць. У 1910 годзе адкрыў Школу музыкі і рытму ў Хелерау (каля Дрэздэна), у 1915 — Інстытут Жак-Далькроза ў Жэневе. Прапанаваная ім сістэма садзейнічала развіццю слыху, здольнасці да музычнай і пластычнай імправізацыі. Школы і інстытуты, падобныя створаным Жак-Далькрозам, былі адкрыты ў Стакгольме, Лондане, Парыжы, Вене, Барселоне, Нью-Ёрку і інш. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Жак-Далькроз}} [[Катэгорыя:Кампазітары Швейцарыі]] iv4rkcq6x42heiljz32dq79bvmx9ddz 5166474 5166430 2026-07-16T07:08:44Z M.L.Bot 261 зноў жа прашу, афармляць адразу з "== Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}}", а не з састарэлым {{зноскі}} 5166474 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эміль Жак-Далькроз''' ({{lang-fr|Emile Jaques-Dalcroze}}; {{ВД-Прэамбула}}) — швейцарскі музычны педагог, [[кампазітар]], грамадскі дзеяч. == Біяграфія == У 1877-83 вучыўся ва ўніверсітэце і ў кансерваторыі ў Жэневе, у 1884-90 — у Вене (1886, у А. Брукнера) і Парыжы (1888, у Л. Дэліба). З сярэдзіны 1880-х гадоў пачаў пісаць і выдаваць свае музычныя сачыненні (тады ж змяніў прозвішча). У 1892—1910 выкладаў у кансерваторыі ў Жэневе. Даследаваў уплыў музычнага рытму на фармаванне псіхікі. Распрацаваў сістэму рытмічнай гімнастыкі (рытмікі), якая ўключала комплекс разнастайных рухаў (хадзьба, бег з захаваннем зменлівага рытму і г. д.). Прапанаваў новы метад навучання музыцы, паводле якога для поўнага і хуткага авалодання рытмікай, зразумення эмацыйнага характару і вобразнага зместу музычнага твора яго неабходна «цялесна перажыць» і ператварыць у рух. Рытміка Жак-Далькроза набыла папулярнасць. У 1910 годзе адкрыў Школу музыкі і рытму ў Хелерау (каля Дрэздэна), у 1915 — Інстытут Жак-Далькроза ў Жэневе. Прапанаваная ім сістэма садзейнічала развіццю слыху, здольнасці да музычнай і пластычнай імправізацыі. Школы і інстытуты, падобныя створаным Жак-Далькрозам, былі адкрыты ў Стакгольме, Лондане, Парыжы, Вене, Барселоне, Нью-Ёрку і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жак-Далькроз Эміль}} [[Катэгорыя:Кампазітары Швейцарыі]] dgoeepdtt1olzblyq0s2lu8bg1nzviz Алфрэдс Калніньш 0 810935 5166434 2026-07-16T06:03:33Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Калніньш}} {{Кампазітар}} '''Алфрэдс Калніньш''' ({{lang-lv|Alfrēds Kalniņš}};) — латвійскі [[кампазітар]]. Народны артыст Латвійскай ССР (1945). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і Яніса Калніньша, які служыў эканомам у адной з сядзіб. Скончыў прагімназію Р. Мільман...» 5166434 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калніньш}} {{Кампазітар}} '''Алфрэдс Калніньш''' ({{lang-lv|Alfrēds Kalniņš}};) — латвійскі [[кампазітар]]. Народны артыст Латвійскай ССР (1945). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і Яніса Калніньша, які служыў эканомам у адной з сядзіб. Скончыў прагімназію Р. Мільмана (1888), Біркенрускую нямецкую гімназію (1892), рэальнае вучылішча К. Мілера. Вучыўся ў Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі па класе аргана ў Л. Ф. Гаміліуса, па класе кампазіцыі ў Н. А. Сакалова, А. Р. Бернгарда, А. К. Лядава (1897—1901). З дзевяцігадовага ўзросту граў на аргане ў цэсіскай царкве Св. Іаана. Быў хормайстрам Рыжскага латышскага пеўчага таварыства (1901—1903), арганістам, піяністам і харавым дырыжорам у Пярну (1903—1911), Ліепаі (1911—1915), Тарту (1915—1918), Рызе. Адзін з заснавальнікаў і дырэктараў Латвійскай нацыянальнай оперы. Некаторы час жыў і працаваў у ЗША (1927—1933), па вяртанні ў Латвію быў арганістам рыжскага Домскага сабора (1933—1944), дырэктарам Латвійскай кансерваторыі (1944—1948), з 1947 года быў прафесарам па класе фартэпіяна. Сын Алфрэдса Калніньша, Яніс, таксама быў дырыжорам Латвійскай кансерваторыі і Латвійскай нацыянальнай оперы. {{DEFAULTSORT:Калніньш}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] 2y6xev7f9un6vzgr0ftn8iu78c0uhml 5166435 5166434 2026-07-16T06:04:35Z Autumndancer 168015 5166435 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калніньш}} {{Асоба}} '''Алфрэдс Калніньш''' ({{lang-lv|Alfrēds Kalniņš}};) — латвійскі [[кампазітар]]. Народны артыст Латвійскай ССР (1945). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і Яніса Калніньша, які служыў эканомам у адной з сядзіб. Скончыў прагімназію Р. Мільмана (1888), Біркенрускую нямецкую гімназію (1892), рэальнае вучылішча К. Мілера. Вучыўся ў Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі па класе аргана ў Л. Ф. Гаміліуса, па класе кампазіцыі ў Н. А. Сакалова, А. Р. Бернгарда, А. К. Лядава (1897—1901). З дзевяцігадовага ўзросту граў на аргане ў цэсіскай царкве Св. Іаана. Быў хормайстрам Рыжскага латышскага пеўчага таварыства (1901—1903), арганістам, піяністам і харавым дырыжорам у Пярну (1903—1911), Ліепаі (1911—1915), Тарту (1915—1918), Рызе. Адзін з заснавальнікаў і дырэктараў Латвійскай нацыянальнай оперы. Некаторы час жыў і працаваў у ЗША (1927—1933), па вяртанні ў Латвію быў арганістам рыжскага Домскага сабора (1933—1944), дырэктарам Латвійскай кансерваторыі (1944—1948), з 1947 года быў прафесарам па класе фартэпіяна. Сын Алфрэдса Калніньша, Яніс, таксама быў дырыжорам Латвійскай кансерваторыі і Латвійскай нацыянальнай оперы. {{DEFAULTSORT:Калніньш}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] ctn1u0wy2rl42jf0xatlima7uu6t3na 5166436 5166435 2026-07-16T06:04:54Z Autumndancer 168015 5166436 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калніньш}} {{Асоба}} '''Алфрэдс Калніньш''' ({{lang-lv|Alfrēds Kalniņš}};) — латвійскі [[кампазітар]]. Народны артыст Латвійскай ССР (1945). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і Яніса Калніньша, які служыў эканомам у адной з сядзіб. Скончыў прагімназію Р. Мільмана (1888), Біркенрускую нямецкую гімназію (1892), рэальнае вучылішча К. Мілера. Вучыўся ў Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі па класе аргана ў Л. Ф. Гаміліуса, па класе кампазіцыі ў Н. А. Сакалова, А. Р. Бернгарда, А. К. Лядава (1897—1901). З дзевяцігадовага ўзросту граў на аргане ў цэсіскай царкве Св. Іаана. Быў хормайстрам Рыжскага латышскага пеўчага таварыства (1901—1903), арганістам, піяністам і харавым дырыжорам у Пярну (1903—1911), Ліепаі (1911—1915), Тарту (1915—1918), Рызе. Адзін з заснавальнікаў і дырэктараў Латвійскай нацыянальнай оперы. Некаторы час жыў і працаваў у ЗША (1927—1933), па вяртанні ў Латвію быў арганістам рыжскага Домскага сабора (1933—1944), дырэктарам Латвійскай кансерваторыі (1944—1948), з 1947 года быў прафесарам па класе фартэпіяна. Сын Алфрэдса Калніньша, Яніс, таксама быў дырыжорам Латвійскай кансерваторыі і Латвійскай нацыянальнай оперы. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Калніньш}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] 55efcvphlwj3rh25icdnto0yktfcobq 5166437 5166436 2026-07-16T06:05:28Z Autumndancer 168015 5166437 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калніньш}} {{Асоба}} '''Алфрэдс Калніньш''' ({{lang-lv|Alfrēds Kalniņš}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі [[кампазітар]]. Народны артыст Латвійскай ССР (1945). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і Яніса Калніньша, які служыў эканомам у адной з сядзіб. Скончыў прагімназію Р. Мільмана (1888), Біркенрускую нямецкую гімназію (1892), рэальнае вучылішча К. Мілера. Вучыўся ў Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі па класе аргана ў Л. Ф. Гаміліуса, па класе кампазіцыі ў Н. А. Сакалова, А. Р. Бернгарда, А. К. Лядава (1897—1901). З дзевяцігадовага ўзросту граў на аргане ў цэсіскай царкве Св. Іаана. Быў хормайстрам Рыжскага латышскага пеўчага таварыства (1901—1903), арганістам, піяністам і харавым дырыжорам у Пярну (1903—1911), Ліепаі (1911—1915), Тарту (1915—1918), Рызе. Адзін з заснавальнікаў і дырэктараў Латвійскай нацыянальнай оперы. Некаторы час жыў і працаваў у ЗША (1927—1933), па вяртанні ў Латвію быў арганістам рыжскага Домскага сабора (1933—1944), дырэктарам Латвійскай кансерваторыі (1944—1948), з 1947 года быў прафесарам па класе фартэпіяна. Сын Алфрэдса Калніньша, Яніс, таксама быў дырыжорам Латвійскай кансерваторыі і Латвійскай нацыянальнай оперы. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Калніньш}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] pz1dia8w8b94rlb608nw95upw6g45v2 5166470 5166437 2026-07-16T07:00:36Z M.L.Bot 261 зноў жа прашу, афармляць адразу з "== Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}}", а не з састарэлым {{зноскі}} 5166470 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калніньш}} {{Асоба}} '''Алфрэдс Калніньш''' ({{lang-lv|Alfrēds Kalniņš}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі [[кампазітар]]. Народны артыст Латвійскай ССР (1945). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і Яніса Калніньша, які служыў эканомам у адной з сядзіб. Скончыў прагімназію Р. Мільмана (1888), Біркенрускую нямецкую гімназію (1892), рэальнае вучылішча К. Мілера. Вучыўся ў Санкт-Пецярбургскай кансерваторыі па класе аргана ў Л. Ф. Гаміліуса, па класе кампазіцыі ў Н. А. Сакалова, А. Р. Бернгарда, А. К. Лядава (1897—1901). З дзевяцігадовага ўзросту граў на аргане ў цэсіскай царкве Св. Іаана. Быў хормайстрам Рыжскага латышскага пеўчага таварыства (1901—1903), арганістам, піяністам і харавым дырыжорам у Пярну (1903—1911), Ліепаі (1911—1915), Тарту (1915—1918), Рызе. Адзін з заснавальнікаў і дырэктараў Латвійскай нацыянальнай оперы. Некаторы час жыў і працаваў у ЗША (1927—1933), па вяртанні ў Латвію быў арганістам рыжскага Домскага сабора (1933—1944), дырэктарам Латвійскай кансерваторыі (1944—1948), з 1947 года быў прафесарам па класе фартэпіяна. Сын Алфрэдса Калніньша, Яніс, таксама быў дырыжорам Латвійскай кансерваторыі і Латвійскай нацыянальнай оперы. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калніньш}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] ka4s5mezv48tjh3eelq4r87v4o61yu5 Луцыя Гарута 0 810936 5166443 2026-07-16T06:18:40Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Луцыя Гару́та''' (латыш. Lūcija Garūta;) — латвійская піяністка і [[кампазітар]]. Заслужаны дзеяч мастацтваў Латвійскай ССР (1962). == Біяграфія == Пачала вучыцца ігры на фартэпіяна ў сямігадовым узросце ў Ота Фогельманіса, затым займалася ў Марыі Жылінс...» 5166443 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Луцыя Гару́та''' (латыш. Lūcija Garūta;) — латвійская піяністка і [[кампазітар]]. Заслужаны дзеяч мастацтваў Латвійскай ССР (1962). == Біяграфія == Пачала вучыцца ігры на фартэпіяна ў сямігадовым узросце ў Ота Фогельманіса, затым займалася ў Марыі Жылінскай, вывучала гармонію пад кіраўніцтвам Мікалая Алунана. Скончыла Латвійскую кансерваторыю па класах кампазіцыі ў [[Язэпс Віталс|Язэпса Віталса]] ў 1924 годзе і фартэпіяна ў Людмілы Гоманэ-Дамброўскай праз год. Яна працавала на Рыжскім радыё з 1925 па 1926 год. Працягнула ўдасканальваць сваё майстэрства ў [[Парыж]]ы, дзе вучылася ў [[Альфрэд Карто|Альфрэда Карто]] і [[Ізідор Філіп|Ізідора Філіпа]] па фартэпіяна, [[Поль Ле Флем|Поля Ле Флема]] па інструментоўцы і [[Поль Дзюка|Поля Дзюка]] па кампазіцыі. Як салістка і акампаніятар давала шматлікія канцэрты ў Латвіі і за яе межамі. Затым, з прычыны хваробы, у значнай ступені пераключылася на заняткі кампазіцыяй. З 1940 года выкладала тэорыю музыкі і кампазіцыю ў Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі, з 1973 года — прафесар. Пахаваная ў Рызе на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. {{DEFAULTSORT:Гарута}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] dmeyllh55dzrnr14ym939wspecb6wrz 5166444 5166443 2026-07-16T06:19:55Z Autumndancer 168015 5166444 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Луцыя Гару́та''' ({{lang-lv|Lūcija Garūta}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійская піяністка і [[кампазітар]]. Заслужаны дзеяч мастацтваў Латвійскай ССР (1962). == Біяграфія == Пачала вучыцца ігры на фартэпіяна ў сямігадовым узросце ў Ота Фогельманіса, затым займалася ў Марыі Жылінскай, вывучала гармонію пад кіраўніцтвам Мікалая Алунана. Скончыла Латвійскую кансерваторыю па класах кампазіцыі ў [[Язэпс Віталс|Язэпса Віталса]] ў 1924 годзе і фартэпіяна ў Людмілы Гоманэ-Дамброўскай праз год. Яна працавала на Рыжскім радыё з 1925 па 1926 год. Працягнула ўдасканальваць сваё майстэрства ў [[Парыж]]ы, дзе вучылася ў [[Альфрэд Карто|Альфрэда Карто]] і [[Ізідор Філіп|Ізідора Філіпа]] па фартэпіяна, [[Поль Ле Флем|Поля Ле Флема]] па інструментоўцы і [[Поль Дзюка|Поля Дзюка]] па кампазіцыі. Як салістка і акампаніятар давала шматлікія канцэрты ў Латвіі і за яе межамі. Затым, з прычыны хваробы, у значнай ступені пераключылася на заняткі кампазіцыяй. З 1940 года выкладала тэорыю музыкі і кампазіцыю ў Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі, з 1973 года — прафесар. Пахаваная ў Рызе на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. {{DEFAULTSORT:Гарута}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] 1madanmgfy42y90ra1dhqgceqkg2qvb 5166445 5166444 2026-07-16T06:20:11Z Autumndancer 168015 5166445 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Луцыя Гару́та''' ({{lang-lv|Lūcija Garūta}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійская піяністка і [[кампазітар]]. Заслужаны дзеяч мастацтваў Латвійскай ССР (1962). == Біяграфія == Пачала вучыцца ігры на фартэпіяна ў сямігадовым узросце ў Ота Фогельманіса, затым займалася ў Марыі Жылінскай, вывучала гармонію пад кіраўніцтвам Мікалая Алунана. Скончыла Латвійскую кансерваторыю па класах кампазіцыі ў [[Язэпс Віталс|Язэпса Віталса]] ў 1924 годзе і фартэпіяна ў Людмілы Гоманэ-Дамброўскай праз год. Яна працавала на Рыжскім радыё з 1925 па 1926 год. Працягнула ўдасканальваць сваё майстэрства ў [[Парыж]]ы, дзе вучылася ў [[Альфрэд Карто|Альфрэда Карто]] і [[Ізідор Філіп|Ізідора Філіпа]] па фартэпіяна, [[Поль Ле Флем|Поля Ле Флема]] па інструментоўцы і [[Поль Дзюка|Поля Дзюка]] па кампазіцыі. Як салістка і акампаніятар давала шматлікія канцэрты ў Латвіі і за яе межамі. Затым, з прычыны хваробы, у значнай ступені пераключылася на заняткі кампазіцыяй. З 1940 года выкладала тэорыю музыкі і кампазіцыю ў Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі, з 1973 года — прафесар. Пахаваная ў Рызе на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Гарута}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] s7z2llswq4jgdb56p47urblxafdo24n 5166472 5166445 2026-07-16T07:05:14Z M.L.Bot 261 зноў жа прашу, афармляць адразу з "== Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}}", а не з састарэлым {{зноскі}} 5166472 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Луцыя Гару́та''' ({{lang-lv|Lūcija Garūta}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійская піяністка і [[кампазітар]]. Заслужаны дзеяч мастацтваў Латвійскай ССР (1962). == Біяграфія == Пачала вучыцца ігры на фартэпіяна ў сямігадовым узросце ў Ота Фогельманіса, затым займалася ў Марыі Жылінскай, вывучала гармонію пад кіраўніцтвам Мікалая Алунана. Скончыла Латвійскую кансерваторыю па класах кампазіцыі ў [[Язэпс Віталс|Язэпса Віталса]] ў 1924 годзе і фартэпіяна ў Людмілы Гоманэ-Дамброўскай праз год. Яна працавала на Рыжскім радыё з 1925 па 1926 год. Працягнула ўдасканальваць сваё майстэрства ў [[Парыж]]ы, дзе вучылася ў [[Альфрэд Карто|Альфрэда Карто]] і [[Ізідор Філіп|Ізідора Філіпа]] па фартэпіяна, [[Поль Ле Флем|Поля Ле Флема]] па інструментоўцы і [[Поль Дзюка|Поля Дзюка]] па кампазіцыі. Як салістка і акампаніятар давала шматлікія канцэрты ў Латвіі і за яе межамі. Затым, з прычыны хваробы, у значнай ступені пераключылася на заняткі кампазіцыяй. З 1940 года выкладала тэорыю музыкі і кампазіцыю ў Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі, з 1973 года — прафесар. Пахаваная ў Рызе на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарута Луцыя}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] ov3zcqpd7h02v9rm3be8mhpl1xcirw8 5166473 5166472 2026-07-16T07:07:08Z M.L.Bot 261 5166473 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Луцыя Гару́та''' ({{lang-lv|Lūcija Garūta}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійская піяністка і [[кампазітар]]. Заслужаны дзеяч мастацтваў Латвійскай ССР (1962). == Біяграфія == Пачала вучыцца ігры на фартэпіяна ў сямігадовым узросце ў Ота Фогельманіса, затым займалася ў Марыі Жылінскай, вывучала гармонію пад кіраўніцтвам Мікалая Алунана. Скончыла Латвійскую кансерваторыю па класах кампазіцыі ў [[Язэпс Віталс|Язэпса Віталса]] ў 1924 годзе і фартэпіяна ў Людмілы Гоманэ-Дамброўскай у 1925 годзе. Працавала на Рыжскім радыё ў 1925-1926 гадах. Працягнула ўдасканальваць майстэрства ў [[Парыж]]ы, вучылася ў [[Альфрэд Карто|Альфрэда Карто]] і [[Ізідор Філіп|Ізідора Філіпа]] па фартэпіяна, [[Поль Ле Флем|Поля Ле Флема]] па інструментоўцы і [[Поль Дзюка|Поля Дзюка]] па кампазіцыі. Як салістка і акампаніятар давала шматлікія канцэрты ў Латвіі і за яе межамі. Затым, з прычыны хваробы, у значнай ступені пераключылася на заняткі кампазіцыяй. З 1940 года выкладала тэорыю музыкі і кампазіцыю ў Латвійскай дзяржаўнай кансерваторыі, з 1973 года — прафесар. Пахавана ў Рызе на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарута Луцыя}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] 1s4t0c9lhj429gq67retrmt52q9i7f3 Люцыя Гарута 0 810937 5166448 2026-07-16T06:21:59Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Луцыя Гарута]] 5166448 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Луцыя Гарута]] t0grwz59qm2mo48xxdzssjz0pgivkg6 Яніс Медыньш 0 810938 5166456 2026-07-16T06:33:05Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Медыньш}} {{Асоба}} '''Яніс Медыньш''' ({{lang-la|Jānis Mediņš}},) — латышскі [[кампазітар]] і дырыжор, адзін з заснавальнікаў нацыянальнай оперы і балета. == Біяграфія == Бацька — Юрыс Медыньш — быў вайсковым музыкантам у расійскім войску, граў на кларнэце. Бр...» 5166456 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Медыньш}} {{Асоба}} '''Яніс Медыньш''' ({{lang-la|Jānis Mediņš}},) — латышскі [[кампазітар]] і дырыжор, адзін з заснавальнікаў нацыянальнай оперы і балета. == Біяграфія == Бацька — Юрыс Медыньш — быў вайсковым музыкантам у расійскім войску, граў на кларнэце. Браты — [[Язэпс Медыньш|Язэпс]] і Екабс — таксама сталі кампазітарамі. У 1901—1908 гадах вучыўся ў Рыжскім інстытуце музыкі Эмільса Зігертса ў класах скрыпкі, віяланчэлі і фартэпіяна. Дэбютаваў у 1912 годзе. Дырыжор аркестра Рыжскага латышскага тэатра і Латышскай оперы (да 1928 года), у 1928—1944 гадах — галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра і музычны кіраўнік Латвійскага радыё. У 1921—1944 годах выкладаў у Латвійскай кансерваторыі, з 1929 года — прафесар. З 1944 па 1948 год жыў у Германіі, з 1948 года — у [[Стакгольм]]е, у 1965 годзе прыязджаў на паўгода ў Рыгу. {{DEFAULTSORT:Медыньш}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] 3khs9lnwqe1kaeet5yv6lty8c4gg3m2 5166457 5166456 2026-07-16T06:33:48Z Autumndancer 168015 5166457 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Медыньш}} {{Асоба}} '''Яніс Медыньш''' ({{lang-lv|Jānis Mediņš}},) — латышскі [[кампазітар]] і дырыжор, адзін з заснавальнікаў нацыянальнай оперы і балета. == Біяграфія == Бацька — Юрыс Медыньш — быў вайсковым музыкантам у расійскім войску, граў на кларнэце. Браты — [[Язэпс Медыньш|Язэпс]] і Екабс — таксама сталі кампазітарамі. У 1901—1908 гадах вучыўся ў Рыжскім інстытуце музыкі Эмільса Зігертса ў класах скрыпкі, віяланчэлі і фартэпіяна. Дэбютаваў у 1912 годзе. Дырыжор аркестра Рыжскага латышскага тэатра і Латышскай оперы (да 1928 года), у 1928—1944 гадах — галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра і музычны кіраўнік Латвійскага радыё. У 1921—1944 годах выкладаў у Латвійскай кансерваторыі, з 1929 года — прафесар. З 1944 па 1948 год жыў у Германіі, з 1948 года — у [[Стакгольм]]е, у 1965 годзе прыязджаў на паўгода ў Рыгу. {{DEFAULTSORT:Медыньш}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] 9pi2e2fwayxhnwhze9sei92kbm9e196 5166458 5166457 2026-07-16T06:34:22Z Autumndancer 168015 5166458 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Медыньш}} {{Асоба}} '''Яніс Медыньш''' ({{lang-lv|Jānis Mediņš}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі [[кампазітар]] і дырыжор, адзін з заснавальнікаў нацыянальнай оперы і балета. == Біяграфія == Бацька — Юрыс Медыньш — быў вайсковым музыкантам у расійскім войску, граў на кларнэце. Браты — [[Язэпс Медыньш|Язэпс]] і Екабс — таксама сталі кампазітарамі. У 1901—1908 гадах вучыўся ў Рыжскім інстытуце музыкі Эмільса Зігертса ў класах скрыпкі, віяланчэлі і фартэпіяна. Дэбютаваў у 1912 годзе. Дырыжор аркестра Рыжскага латышскага тэатра і Латышскай оперы (да 1928 года), у 1928—1944 гадах — галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра і музычны кіраўнік Латвійскага радыё. У 1921—1944 годах выкладаў у Латвійскай кансерваторыі, з 1929 года — прафесар. З 1944 па 1948 год жыў у Германіі, з 1948 года — у [[Стакгольм]]е, у 1965 годзе прыязджаў на паўгода ў Рыгу. {{DEFAULTSORT:Медыньш}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] 71hbw5srr88czn14hcuq7b99futeyf4 5166459 5166458 2026-07-16T06:34:41Z Autumndancer 168015 5166459 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Медыньш}} {{Асоба}} '''Яніс Медыньш''' ({{lang-lv|Jānis Mediņš}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі [[кампазітар]] і дырыжор, адзін з заснавальнікаў нацыянальнай оперы і балета. == Біяграфія == Бацька — Юрыс Медыньш — быў вайсковым музыкантам у расійскім войску, граў на кларнэце. Браты — [[Язэпс Медыньш|Язэпс]] і Екабс — таксама сталі кампазітарамі. У 1901—1908 гадах вучыўся ў Рыжскім інстытуце музыкі Эмільса Зігертса ў класах скрыпкі, віяланчэлі і фартэпіяна. Дэбютаваў у 1912 годзе. Дырыжор аркестра Рыжскага латышскага тэатра і Латышскай оперы (да 1928 года), у 1928—1944 гадах — галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра і музычны кіраўнік Латвійскага радыё. У 1921—1944 годах выкладаў у Латвійскай кансерваторыі, з 1929 года — прафесар. З 1944 па 1948 год жыў у Германіі, з 1948 года — у [[Стакгольм]]е, у 1965 годзе прыязджаў на паўгода ў Рыгу. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Медыньш}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] rz1bfyy6zld0ramrc9jvgfxl018d1n4 5166471 5166459 2026-07-16T07:03:34Z M.L.Bot 261 зноў жа прашу, афармляць адразу з "== Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}}", а не з састарэлым {{зноскі}} 5166471 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Медыньш}} {{Асоба}} '''Яніс Медыньш''' ({{lang-lv|Jānis Mediņš}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі [[кампазітар]] і дырыжор, адзін з заснавальнікаў нацыянальнай оперы і балета. == Біяграфія == Бацька — Юрыс Медыньш — быў вайсковым музыкантам у расійскім войску, граў на кларнэце. Браты — [[Язэпс Медыньш|Язэпс]] і Екабс — таксама сталі кампазітарамі. У 1901—1908 гадах вучыўся ў Рыжскім інстытуце музыкі Эмільса Зігертса ў класах скрыпкі, віяланчэлі і фартэпіяна. Дэбютаваў у 1912 годзе. Дырыжор аркестра Рыжскага латышскага тэатра і Латышскай оперы (да 1928 года), у 1928—1944 гадах — галоўны дырыжор сімфанічнага аркестра і музычны кіраўнік Латвійскага радыё. У 1921—1944 годах выкладаў у Латвійскай кансерваторыі, з 1929 года — прафесар. З 1944 па 1948 год жыў у Германіі, з 1948 года — у [[Стакгольм]]е, у 1965 годзе прыязджаў на паўгода ў Рыгу. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Медыньш Яніс}} [[Катэгорыя:Кампазітары Латвіі]] k0iaygwuehdbewfyoc981l876uny5mv Жан Мары Лен 0 810939 5166465 2026-07-16T06:47:01Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Жан Мары Лен]] у [[Жан-Мары Лен]]: Назва з памылкай правапісу: Састаўныя прозвішчы, імёны і назвы геаграфічных аб’ектаў пішуцца праз злучок 5166465 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жан-Мары Лен]] pg0b1kv1doixjaqkkdyhow56jiwd92a П’ер-Жан дэ Беранжэ 0 810940 5166478 2026-07-16T07:33:02Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Асоба | імя = П'ер Жан дэ Беранжэ | арыгінал імя = Pierre-Jean de Béranger | выява = Pierre-Jean Béranger.jpg | апісанне выявы = П'ер Жан дэ Беранжэ | дата нараджэння = 19.8.1780 | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = 16.7.1857 | месца смерці = [[Парыж]], Другая Фран...» 5166478 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = П'ер Жан дэ Беранжэ | арыгінал імя = Pierre-Jean de Béranger | выява = Pierre-Jean Béranger.jpg | апісанне выявы = П'ер Жан дэ Беранжэ | дата нараджэння = 19.8.1780 | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = 16.7.1857 | месца смерці = [[Парыж]], [[Другая Французская імперыя]] | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Францыя}} | род дзейнасці = [[паэт]], аўтар песень | мова твораў = [[французская мова|французская]] }} '''П’е́р-Жан дэ Беранжэ́''' ({{lang-fr|Pierre-Jean de Béranger}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[pjɛʁ ʒɑ̃ də beʁɑ̃ʒe]]]; [[19 жніўня]] [[1780]], [[Парыж]] — [[16 ліпеня]] [[1857]], [[Парыж]]) — французскі паэт і аўтар песень, адзін з найбольш вядомых прадстаўнікоў французскай песеннай паэзіі XIX стагоддзя. Развіваў традыцыі французскай народнай песні. У яго творчасці спалучаліся лірычныя, бытавыя, сацыяльныя і палітычныя матывы.<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|3|Беранжэ|Малюковіч С. Д.|106}}</ref><ref name="BnF">{{cite web|language=fr|url=https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12013421f|title=Béranger, Pierre-Jean de (1780—1857)|website=Catalogue général de la Bibliothèque nationale de France|access-date=2026-07-15}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 19 жніўня 1780 года ў Парыжы, у доме дзеда на вуліцы [[Мантаргей]]. Частку дзяцінства правёў у [[Перон (Сома)|Пероне]], дзе вучыўся ў школе, заснаванай на прынцыпах [[Жан-Жак Русо|Русо]], і працаваў у друкарні. У юнацтве займаўся самаадукацыяй, спрабаваў пісаць вершы ў розных жанрах. Пасля вяртання ў Парыж некаторы час жыў у цяжкіх матэрыяльных умовах.<ref name="Выбраныя">{{кніга|аўтар=Беранжэ П'ер Жан|загаловак=Выбраныя песні|адказны=Пераклад з французскай мовы Эдзі Агняцвет|год=1960|месца=Мінск|выдавецтва=Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя мастацкай літаратуры|старонак=122}}</ref> У пачатку XIX стагоддзя Беранжэ дасылаў свае творы [[Люсьен Банапарт|Люсьену Банапарту]], які аказаў яму матэрыяльную падтрымку. Пазней паэт атрымаў месца ў канцылярыі, пры Парыжскім універсітэце. У 1813 годзе далучыўся да вядомага таварыства аўтараў і песеннікаў [[Каверна Мадэрн|Caveau Moderne]].<ref name="Выбраныя" /> У 1815 годзе выйшаў зборнік «Песні маральныя і іншыя». У гэты час Беранжэ ўжо быў вядомы ў парыжскіх песенных таварыствах. Яго творы пашыраліся сярод гарадской публікі і набывалі грамадскае і палітычнае гучанне.<ref name="БелЭн" /><ref name="Выбраныя" /> Пасля [[Рэстаўрацыя Бурбонаў|Рэстаўрацыі Бурбонаў]] у песнях Беранжэ ўзмацніліся сатырычныя, антыдваранскія і антыклерыкальныя матывы. За творы, надрукаваныя ў двухтомным выданні 1821 года, паэт быў прыцягнуты да суда, аштрафаваны на 500 франкаў і зняволены на тры месяцы ў турме [[Сент-Пелажы (турма)|Сент-Пелажы]]. Паўторна ён быў асуджаны пасля выхаду зборніка 1828 года — на гэты раз на дзевяць месяцаў.<ref name="БелЭн" /> Пасля [[Ліпеньская рэвалюцыя 1830 года|Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года]] Беранжэ не прыняў дзяржаўнай пасады і працягваў жыць як незалежны літаратар. У творах 1830—1840-х гадоў ён звяртаўся да рэвалюцыйных падзей, становішча простых людзей і крытыкі [[Ліпеньская манархія|Ліпеньскай манархіі]].<ref name="БелЭн" /> Падчас [[Французская рэвалюцыя 1848 года|рэвалюцыі 1848 года]] Беранжэ быў выбраны ва Устаноўчы сход, аднак неўзабаве адмовіўся ад дэпутацкага мандата. Апошнія гады жыў пераважна адасоблена. Памёр 16 ліпеня 1857 года ў Парыжы.<ref name="BnF" /> Пахаваны на могілках [[Пер-Лашэз]]. [[Файл:Pierre-Jean_de_Béranger_1847.jpg|злева|міні|П'ер Жан дэ Беранжэ, 1847]] == Творчасць == Раннія творы Беранжэ вылучаліся весялосцю, жыццялюбствам і пачуццёвасцю. У іх паэт звяртаўся да бытавых сюжэтаў, сяброўства, кахання і радасцей паўсядзённага жыцця. Разам з тым ужо ў ранняй творчасці з'явіліся палітычная сатыра і крытычнае стаўленне да ўлады.<ref name="БелЭн" /> У песні «Кароль Івето» Беранжэ высмеяў напалеонаўскія войны і раскошу імператарскага двара. Яе герой — сціплы і міралюбны правіцель — супрацьпастаўлены манарху, які вядзе войны і абцяжарвае народ падаткамі.<ref name="БелЭн" /> У перыяд Рэстаўрацыі Бурбонаў Беранжэ стварыў шэраг антыдваранскіх і антыклерыкальных песень. У «Маркізе дэ Караба» ён высмейваў прэтэнзіі дваранства на высокае паходжанне і прывілеі, а ў «Святых айцах» — палітычны ўплыў духавенства. Публікацыя такіх твораў стала прычынай судовага пераследу паэта.<ref name="БелЭн" /> Песні 1830—1840-х гадоў прысвечаны рэвалюцыйнай барацьбе, грамадскай няроўнасці і становішчу простых людзей. Барацьба і гераізм удзельнікаў рэвалюцый адлюстраваны ў «Ліпеньскіх магілах», а буржуазная манархія [[Луі-Філіп I|Луі-Філіпа]] выкрываецца ў песні «Бандзі».<ref name="БелЭн" /> Пад уплывам ідэй [[Утапічны сацыялізм|утапічнага сацыялізму]] Беранжэ выказваў спадзяванне на мірнае пераўтварэнне грамадства і дасягненне хрысціянскай ідэі роўнасці. Гэтыя погляды знайшлі адлюстраванне ў песнях «Вар'яты» і «Чатыры эпохі». У «Вар'ятах» паэт услаўляў мысліцеляў і рэфарматараў, якіх сучаснікі лічылі непрактычнымі летуценнікамі.<ref name="БелЭн" /> Значнае месца ў творчасці Беранжэ займаюць вобразы людзей з народа. Да такіх твораў належаць «Прыдворны фрак», «Разбітая скрыпка» і «Рыжая Жанна». У іх сацыяльная праблематыка спалучаецца з лірычным або гумарыстычным пачаткам.<ref name="БелЭн" /> [[Файл:Pierre_Jean_de_Béranger_(1780–1857)_MET_30697.jpg|міні|Бюст Беранжэ работы [[Давід д'Анжэ|Давіда д'Анжэ]], 1828]] Песні Беранжэ жанрава разнастайныя, простыя паводле зместу, злабадзённыя паводле тэматыкі, дасціпныя і іранічныя. Важную кампазіцыйную ролю ў іх адыгрывае [[рэфрэн]], які часта становіцца сэнсавай і эмацыянальнай кульмінацыяй твора.<ref name="БелЭн" /> Паэт звычайна пісаў тэксты на ўжо вядомыя мелодыі, часта — на народныя напевы. Гэта аблягчала іх выкананне і пашырэнне сярод слухачоў. Песня стала формай непасрэднага водгуку на палітычныя падзеі і грамадскія настроі.<ref name="Выбраныя" /> Беранжэ таксама працаваў над кнігай успамінаў «Мая біяграфія» ({{lang-fr|Ma biographie}}). Яна засталася незавершанай і была выдадзена пасмяротна ў 1861 годзе.<ref name="БелЭн" /> == Пераклады на беларускую мову == Творы Беранжэ перакладалі на беларускую мову [[Эдзі Агняцвет]], [[Алесь Дудар]], [[Анатоль Зарыцкі]], [[Ніна Мацяш]].<ref name="БелЭн" /> У 1960 годзе ў Мінску выйшла асобная кніга «Выбраныя песні» ў перакладзе Эдзі Агняцвет з французскай мовы. У яе ўвайшлі творы розных перыядаў, у тым ліку палітычныя, сатырычныя, філасофскія і лірычныя песні.<ref name="Выбраныя" /> Алесь Дудар пераклаў песню Беранжэ «Белая кукарда», надрукаваную ў 1933 годзе ў часопісе «Полымя рэвалюцыі». [[Файл:Tombe_Manuel.jpg|міні|Магіла П'ера Жана дэ Беранжэ на могілках [[Пер-Лашэз]]]] == Выбраныя творы == * «Кароль Івето» ({{lang-fr|Le Roi d'Yvetot}}); * «Маркіз дэ Караба» ({{lang-fr|Le Marquis de Carabas}}); * «Святыя айцы»; * «Прыдворны фрак»; * «Разбітая скрыпка»; * «Рыжая Жанна»; * «Ліпеньскія магілы»; * «Бандзі»; * «Вар'яты» ({{lang-fr|Les Fous}}); * «Чатыры эпохі»; * «Мая біяграфія» ({{lang-fr|Ma biographie}}, выдадзена пасмяротна ў 1861 годзе). == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Беранжэ|Малюковіч С. Д.|106}} * Беранжэ П'ер Жан. Выбраныя песні / пераклад з французскай мовы Эдзі Агняцвет. — Мінск: Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя мастацкай літаратуры, 1960. — 121, [1] с. * Барычэўскі Я. Песні Беранжэ: да сямідзесяціпяцігоддзя з часу яго смерці // Маладняк. — 1932. — № 7. * Данилин Ю. Беранже и его песни. — 2-е изд. — Москва: Художественная литература, 1973. * Муравьёва Н. И. Беранже. — Москва: Молодая гвардия, 1965. {{Commonscat|Pierre-Jean de Béranger}}{{Вікікрыніцы|Аўтар:П'ер-Жан дэ Беранжэ}} du6ot3ktju3xfllua3rnbtf9m227z4y 5166479 5166478 2026-07-16T07:36:02Z Ueschar 151377 5166479 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = П'ер-Жан дэ Беранжэ | арыгінал імя = Pierre-Jean de Béranger | выява = Pierre-Jean Béranger.jpg | апісанне выявы = П'ер-Жан дэ Беранжэ | дата нараджэння = 19.8.1780 | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = 16.7.1857 | месца смерці = [[Парыж]], [[Другая Французская імперыя]] | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Францыя}} | род дзейнасці = [[паэт]], аўтар песень | мова твораў = [[французская мова|французская]] }} '''П’е́р-Жан дэ Беранжэ́''' ({{lang-fr|Pierre-Jean de Béranger}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[pjɛʁ ʒɑ̃ də beʁɑ̃ʒe]]]; [[19 жніўня]] [[1780]], [[Парыж]] — [[16 ліпеня]] [[1857]], [[Парыж]]) — французскі паэт і аўтар песень, адзін з найбольш вядомых прадстаўнікоў французскай песеннай паэзіі XIX стагоддзя. Развіваў традыцыі французскай народнай песні. У яго творчасці спалучаліся лірычныя, бытавыя, сацыяльныя і палітычныя матывы.<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|3|Беранжэ|Малюковіч С. Д.|106}}</ref><ref name="BnF">{{cite web|language=fr|url=https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12013421f|title=Béranger, Pierre-Jean de (1780—1857)|website=Catalogue général de la Bibliothèque nationale de France|access-date=2026-07-15}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 19 жніўня 1780 года ў Парыжы, у доме дзеда на вуліцы [[Мантаргей]]. Частку дзяцінства правёў у [[Перон (Сома)|Пероне]], дзе вучыўся ў школе, заснаванай на прынцыпах [[Жан-Жак Русо|Русо]], і працаваў у друкарні. У юнацтве займаўся самаадукацыяй, спрабаваў пісаць вершы ў розных жанрах. Пасля вяртання ў Парыж некаторы час жыў у цяжкіх матэрыяльных умовах.<ref name="Выбраныя">{{кніга|аўтар=Беранжэ П'ер Жан|загаловак=Выбраныя песні|адказны=Пераклад з французскай мовы Эдзі Агняцвет|год=1960|месца=Мінск|выдавецтва=Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя мастацкай літаратуры|старонак=122}}</ref> У пачатку XIX стагоддзя Беранжэ дасылаў свае творы [[Люсьен Банапарт|Люсьену Банапарту]], які аказаў яму матэрыяльную падтрымку. Пазней паэт атрымаў месца ў канцылярыі, пры Парыжскім універсітэце. У 1813 годзе далучыўся да вядомага таварыства аўтараў і песеннікаў [[Каверна Мадэрн|Caveau Moderne]].<ref name="Выбраныя" /> У 1815 годзе выйшаў зборнік «Песні маральныя і іншыя». У гэты час Беранжэ ўжо быў вядомы ў парыжскіх песенных таварыствах. Яго творы пашыраліся сярод гарадской публікі і набывалі грамадскае і палітычнае гучанне.<ref name="БелЭн" /><ref name="Выбраныя" /> Пасля [[Рэстаўрацыя Бурбонаў|Рэстаўрацыі Бурбонаў]] у песнях Беранжэ ўзмацніліся сатырычныя, антыдваранскія і антыклерыкальныя матывы. За творы, надрукаваныя ў двухтомным выданні 1821 года, паэт быў прыцягнуты да суда, аштрафаваны на 500 франкаў і зняволены на тры месяцы ў турме [[Сент-Пелажы (турма)|Сент-Пелажы]]. Паўторна ён быў асуджаны пасля выхаду зборніка 1828 года — на гэты раз на дзевяць месяцаў.<ref name="БелЭн" /> Пасля [[Ліпеньская рэвалюцыя 1830 года|Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года]] Беранжэ не прыняў дзяржаўнай пасады і працягваў жыць як незалежны літаратар. У творах 1830—1840-х гадоў ён звяртаўся да рэвалюцыйных падзей, становішча простых людзей і крытыкі [[Ліпеньская манархія|Ліпеньскай манархіі]].<ref name="БелЭн" /> Падчас [[Французская рэвалюцыя 1848 года|рэвалюцыі 1848 года]] Беранжэ быў выбраны ва Устаноўчы сход, аднак неўзабаве адмовіўся ад дэпутацкага мандата. Апошнія гады жыў пераважна адасоблена. Памёр 16 ліпеня 1857 года ў Парыжы.<ref name="BnF" /> Пахаваны на могілках [[Пер-Лашэз]]. [[Файл:Pierre-Jean_de_Béranger_1847.jpg|злева|міні|П'ер-Жан дэ Беранжэ, 1847]] == Творчасць == Раннія творы Беранжэ вылучаліся весялосцю, жыццялюбствам і пачуццёвасцю. У іх паэт звяртаўся да бытавых сюжэтаў, сяброўства, кахання і радасцей паўсядзённага жыцця. Разам з тым ужо ў ранняй творчасці з'явіліся палітычная сатыра і крытычнае стаўленне да ўлады.<ref name="БелЭн" /> У песні «Кароль Івето» Беранжэ высмеяў напалеонаўскія войны і раскошу імператарскага двара. Яе герой — сціплы і міралюбны правіцель — супрацьпастаўлены манарху, які вядзе войны і абцяжарвае народ падаткамі.<ref name="БелЭн" /> У перыяд Рэстаўрацыі Бурбонаў Беранжэ стварыў шэраг антыдваранскіх і антыклерыкальных песень. У «Маркізе дэ Караба» ён высмейваў прэтэнзіі дваранства на высокае паходжанне і прывілеі, а ў «Святых айцах» — палітычны ўплыў духавенства. Публікацыя такіх твораў стала прычынай судовага пераследу паэта.<ref name="БелЭн" /> Песні 1830—1840-х гадоў прысвечаны рэвалюцыйнай барацьбе, грамадскай няроўнасці і становішчу простых людзей. Барацьба і гераізм удзельнікаў рэвалюцый адлюстраваны ў «Ліпеньскіх магілах», а буржуазная манархія [[Луі-Філіп I|Луі-Філіпа]] выкрываецца ў песні «Бандзі».<ref name="БелЭн" /> Пад уплывам ідэй [[Утапічны сацыялізм|утапічнага сацыялізму]] Беранжэ выказваў спадзяванне на мірнае пераўтварэнне грамадства і дасягненне хрысціянскай ідэі роўнасці. Гэтыя погляды знайшлі адлюстраванне ў песнях «Вар'яты» і «Чатыры эпохі». У «Вар'ятах» паэт услаўляў мысліцеляў і рэфарматараў, якіх сучаснікі лічылі непрактычнымі летуценнікамі.<ref name="БелЭн" /> Значнае месца ў творчасці Беранжэ займаюць вобразы людзей з народа. Да такіх твораў належаць «Прыдворны фрак», «Разбітая скрыпка» і «Рыжая Жанна». У іх сацыяльная праблематыка спалучаецца з лірычным або гумарыстычным пачаткам.<ref name="БелЭн" /> [[Файл:Pierre_Jean_de_Béranger_(1780–1857)_MET_30697.jpg|міні|Бюст Беранжэ работы [[Давід д'Анжэ|Давіда д'Анжэ]], 1828]] Песні Беранжэ жанрава разнастайныя, простыя паводле зместу, злабадзённыя паводле тэматыкі, дасціпныя і іранічныя. Важную кампазіцыйную ролю ў іх адыгрывае [[рэфрэн]], які часта становіцца сэнсавай і эмацыянальнай кульмінацыяй твора.<ref name="БелЭн" /> Паэт звычайна пісаў тэксты на ўжо вядомыя мелодыі, часта — на народныя напевы. Гэта аблягчала іх выкананне і пашырэнне сярод слухачоў. Песня стала формай непасрэднага водгуку на палітычныя падзеі і грамадскія настроі.<ref name="Выбраныя" /> Беранжэ таксама працаваў над кнігай успамінаў «Мая біяграфія» ({{lang-fr|Ma biographie}}). Яна засталася незавершанай і была выдадзена пасмяротна ў 1861 годзе.<ref name="БелЭн" /> == Пераклады на беларускую мову == Творы Беранжэ перакладалі на беларускую мову [[Эдзі Агняцвет]], [[Алесь Дудар]], [[Анатоль Зарыцкі]], [[Ніна Мацяш]].<ref name="БелЭн" /> У 1960 годзе ў Мінску выйшла асобная кніга «Выбраныя песні» ў перакладзе Эдзі Агняцвет з французскай мовы. У яе ўвайшлі творы розных перыядаў, у тым ліку палітычныя, сатырычныя, філасофскія і лірычныя песні.<ref name="Выбраныя" /> Алесь Дудар пераклаў песню Беранжэ «Белая кукарда», надрукаваную ў 1933 годзе ў часопісе «Полымя рэвалюцыі». [[Файл:Tombe_Manuel.jpg|міні|Магіла П'ера-Жана дэ Беранжэ на могілках [[Пер-Лашэз]]]] == Выбраныя творы == * «Кароль Івето» ({{lang-fr|Le Roi d'Yvetot}}); * «Маркіз дэ Караба» ({{lang-fr|Le Marquis de Carabas}}); * «Святыя айцы»; * «Прыдворны фрак»; * «Разбітая скрыпка»; * «Рыжая Жанна»; * «Ліпеньскія магілы»; * «Бандзі»; * «Вар'яты» ({{lang-fr|Les Fous}}); * «Чатыры эпохі»; * «Мая біяграфія» ({{lang-fr|Ma biographie}}, выдадзена пасмяротна ў 1861 годзе). == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Беранжэ|Малюковіч С. Д.|106}} * Беранжэ П'ер Жан. Выбраныя песні / пераклад з французскай мовы Эдзі Агняцвет. — Мінск: Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя мастацкай літаратуры, 1960. — 121, [1] с. * Барычэўскі Я. Песні Беранжэ: да сямідзесяціпяцігоддзя з часу яго смерці // Маладняк. — 1932. — № 7. * Данилин Ю. Беранже и его песни. — 2-е изд. — Москва: Художественная литература, 1973. * Муравьёва Н. И. Беранже. — Москва: Молодая гвардия, 1965. {{Commonscat|Pierre-Jean de Béranger}}{{Вікікрыніцы|Аўтар:П'ер-Жан дэ Беранжэ}} 54liojdr46ablec459jv16ykvc2kxxc 5166481 5166479 2026-07-16T07:44:28Z Ueschar 151377 5166481 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = П'ер-Жан дэ Беранжэ | арыгінал імя = Pierre-Jean de Béranger | выява = Pierre-Jean Béranger.jpg | апісанне выявы = П'ер-Жан дэ Беранжэ | дата нараджэння = 19.8.1780 | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Каралеўства Францыя]] | дата смерці = 16.7.1857 | месца смерці = [[Парыж]], [[Другая Французская імперыя]] | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Францыя}} | род дзейнасці = [[паэт]], аўтар песень | мова твораў = [[французская мова|французская]] }} '''П’е́р-Жан дэ Беранжэ́''' ({{lang-fr|Pierre-Jean de Béranger}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|[pjɛʁ ʒɑ̃ də beʁɑ̃ʒe]]]; [[19 жніўня]] [[1780]], [[Парыж]] — [[16 ліпеня]] [[1857]], [[Парыж]]) — французскі паэт і аўтар песень, адзін з найбольш вядомых прадстаўнікоў французскай песеннай паэзіі XIX стагоддзя. Развіваў традыцыі французскай народнай песні. У яго творчасці спалучаліся лірычныя, бытавыя, сацыяльныя і палітычныя матывы.<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|3|Беранжэ|Малюковіч С. Д.|106}}</ref><ref name="BnF">{{cite web|language=fr|url=https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12013421f|title=Béranger, Pierre-Jean de (1780—1857)|website=Catalogue général de la Bibliothèque nationale de France|access-date=2026-07-15}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся 19 жніўня 1780 года ў Парыжы, у доме дзеда на вуліцы [[Мантаргей]]. Частку дзяцінства правёў у [[Перон (Сома)|Пероне]], дзе вучыўся ў школе, заснаванай на прынцыпах [[Жан-Жак Русо|Русо]], і працаваў у друкарні. У юнацтве займаўся самаадукацыяй, спрабаваў пісаць вершы ў розных жанрах. Пасля вяртання ў Парыж некаторы час жыў у цяжкіх матэрыяльных умовах.<ref name="Выбраныя">{{кніга|аўтар=Беранжэ П'ер Жан|загаловак=Выбраныя песні|адказны=Пераклад з французскай мовы Эдзі Агняцвет|год=1960|месца=Мінск|выдавецтва=Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя мастацкай літаратуры|старонак=122}}</ref> У пачатку XIX стагоддзя Беранжэ дасылаў свае творы [[Люсьен Банапарт|Люсьену Банапарту]], які аказаў яму матэрыяльную падтрымку. Пазней паэт атрымаў месца ў канцылярыі, пры Парыжскім універсітэце. У 1813 годзе далучыўся да вядомага таварыства аўтараў і песеннікаў [[Каверна Мадэрн|Caveau Moderne]].<ref name="Выбраныя" /> У 1815 годзе выйшаў зборнік «Песні маральныя і іншыя». У гэты час Беранжэ ўжо быў вядомы ў парыжскіх песенных таварыствах. Яго творы пашыраліся сярод гарадской публікі і набывалі грамадскае і палітычнае гучанне.<ref name="БелЭн" /><ref name="Выбраныя" /> Пасля [[Рэстаўрацыя Бурбонаў|Рэстаўрацыі Бурбонаў]] у песнях Беранжэ ўзмацніліся сатырычныя, антыдваранскія і антыклерыкальныя матывы. За творы, надрукаваныя ў двухтомным выданні 1821 года, паэт быў прыцягнуты да суда, аштрафаваны на 500 франкаў і зняволены на тры месяцы ў турме [[Сент-Пелажы (турма)|Сент-Пелажы]]. Паўторна ён быў асуджаны пасля выхаду зборніка 1828 года — на гэты раз на дзевяць месяцаў.<ref name="БелЭн" /> Пасля [[Ліпеньская рэвалюцыя 1830 года|Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года]] Беранжэ не прыняў дзяржаўнай пасады і працягваў жыць як незалежны літаратар. У творах 1830—1840-х гадоў ён звяртаўся да рэвалюцыйных падзей, становішча простых людзей і крытыкі [[Ліпеньская манархія|Ліпеньскай манархіі]].<ref name="БелЭн" /> Падчас [[Французская рэвалюцыя 1848 года|рэвалюцыі 1848 года]] Беранжэ быў выбраны ва Устаноўчы сход, аднак неўзабаве адмовіўся ад дэпутацкага мандата. Апошнія гады жыў пераважна адасоблена. Памёр 16 ліпеня 1857 года ў Парыжы.<ref name="BnF" /> Пахаваны на могілках [[Пер-Лашэз]]. [[Файл:Pierre-Jean_de_Béranger_1847.jpg|злева|міні|П'ер-Жан дэ Беранжэ, 1847]] == Творчасць == Раннія творы Беранжэ вылучаліся весялосцю, жыццялюбствам і пачуццёвасцю. У іх паэт звяртаўся да бытавых сюжэтаў, сяброўства, кахання і радасцей паўсядзённага жыцця. Разам з тым ужо ў ранняй творчасці з'явіліся палітычная сатыра і крытычнае стаўленне да ўлады.<ref name="БелЭн" /> У песні «Кароль Івето» Беранжэ высмеяў напалеонаўскія войны і раскошу імператарскага двара. Яе герой — сціплы і міралюбны правіцель — супрацьпастаўлены манарху, які вядзе войны і абцяжарвае народ падаткамі.<ref name="БелЭн" /> У перыяд Рэстаўрацыі Бурбонаў Беранжэ стварыў шэраг антыдваранскіх і антыклерыкальных песень. У «Маркізе дэ Караба» ён высмейваў прэтэнзіі дваранства на высокае паходжанне і прывілеі, а ў «Святых айцах» — палітычны ўплыў духавенства. Публікацыя такіх твораў стала прычынай судовага пераследу паэта.<ref name="БелЭн" /> Песні 1830—1840-х гадоў прысвечаны рэвалюцыйнай барацьбе, грамадскай няроўнасці і становішчу простых людзей. Барацьба і гераізм удзельнікаў рэвалюцый адлюстраваны ў «Ліпеньскіх магілах», а буржуазная манархія [[Луі-Філіп I|Луі-Філіпа]] выкрываецца ў песні «Бандзі».<ref name="БелЭн" /> Пад уплывам ідэй [[Утапічны сацыялізм|утапічнага сацыялізму]] Беранжэ выказваў спадзяванне на мірнае пераўтварэнне грамадства і дасягненне хрысціянскай ідэі роўнасці. Гэтыя погляды знайшлі адлюстраванне ў песнях «Вар'яты» і «Чатыры эпохі». У «Вар'ятах» паэт услаўляў мысліцеляў і рэфарматараў, якіх сучаснікі лічылі непрактычнымі летуценнікамі.<ref name="БелЭн" /> Значнае месца ў творчасці Беранжэ займаюць вобразы людзей з народа. Да такіх твораў належаць «Прыдворны фрак», «Разбітая скрыпка» і «Рыжая Жанна». У іх сацыяльная праблематыка спалучаецца з лірычным або гумарыстычным пачаткам.<ref name="БелЭн" /> [[Файл:Pierre_Jean_de_Béranger_(1780–1857)_MET_30697.jpg|міні|Бюст Беранжэ работы [[Давід д'Анжэ|Давіда д'Анжэ]], 1828]] Песні Беранжэ жанрава разнастайныя, простыя паводле зместу, злабадзённыя паводле тэматыкі, дасціпныя і іранічныя. Важную кампазіцыйную ролю ў іх адыгрывае [[рэфрэн]], які часта становіцца сэнсавай і эмацыянальнай кульмінацыяй твора.<ref name="БелЭн" /> Паэт звычайна пісаў тэксты на ўжо вядомыя мелодыі, часта — на народныя напевы. Гэта аблягчала іх выкананне і пашырэнне сярод слухачоў. Песня стала формай непасрэднага водгуку на палітычныя падзеі і грамадскія настроі.<ref name="Выбраныя" /> Беранжэ таксама працаваў над кнігай успамінаў «Мая біяграфія» ({{lang-fr|Ma biographie}}). Яна засталася незавершанай і была выдадзена пасмяротна ў 1861 годзе.<ref name="БелЭн" /> == Пераклады на беларускую мову == Творы Беранжэ перакладалі на беларускую мову [[Эдзі Агняцвет]], [[Алесь Дудар]], [[Аляксей Зарыцкі]], [[Ніна Мацяш]].<ref name="БелЭн" /> У 1960 годзе ў Мінску выйшла асобная кніга «Выбраныя песні» ў перакладзе Эдзі Агняцвет з французскай мовы. У яе ўвайшлі творы розных перыядаў, у тым ліку палітычныя, сатырычныя, філасофскія і лірычныя песні.<ref name="Выбраныя" /> Алесь Дудар пераклаў песню Беранжэ «Белая кукарда», надрукаваную ў 1933 годзе ў часопісе «Полымя рэвалюцыі». [[Файл:Tombe_Manuel.jpg|міні|Магіла П'ера-Жана дэ Беранжэ на могілках [[Пер-Лашэз]]]] == Выбраныя творы == * «Кароль Івето» ({{lang-fr|Le Roi d'Yvetot}}); * «Маркіз дэ Караба» ({{lang-fr|Le Marquis de Carabas}}); * «Святыя айцы»; * «Прыдворны фрак»; * «Разбітая скрыпка»; * «Рыжая Жанна»; * «Ліпеньскія магілы»; * «Бандзі»; * «Вар'яты» ({{lang-fr|Les Fous}}); * «Чатыры эпохі»; * «Мая біяграфія» ({{lang-fr|Ma biographie}}, выдадзена пасмяротна ў 1861 годзе). == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Беранжэ|Малюковіч С. Д.|106}} * Беранжэ П'ер Жан. Выбраныя песні / пераклад з французскай мовы Эдзі Агняцвет. — Мінск: Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя мастацкай літаратуры, 1960. — 121, [1] с. * Барычэўскі Я. Песні Беранжэ: да сямідзесяціпяцігоддзя з часу яго смерці // Маладняк. — 1932. — № 7. * Данилин Ю. Беранже и его песни. — 2-е изд. — Москва: Художественная литература, 1973. * Муравьёва Н. И. Беранже. — Москва: Молодая гвардия, 1965. {{Commonscat|Pierre-Jean de Béranger}}{{Вікікрыніцы|Аўтар:П'ер-Жан дэ Беранжэ}} lg3acfjzttkdgzjws457i1d90ojww4m Беларускі інстытут у Празе 0 810941 5166484 2026-07-16T08:01:57Z Aliaksei Lastouski 75892 Новая старонка: «{{Арганізацыя}}'''Беларускі інстытут у Празе''' ([[Чэшская мова|чэш]]. ''Běloruský institut v Praze, z.s.'') — незалежная чэшская некамерцыйная навуковая арганізацыя са штаб-кватэрай у [[Прага|Празе]], заснаваная ў [[2022]] годзе. Інстытут спецыялізуецца на даследаваннях у гал...» 5166484 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя}}'''Беларускі інстытут у Празе''' ([[Чэшская мова|чэш]]. ''Běloruský institut v Praze, z.s.'') — незалежная чэшская некамерцыйная навуковая арганізацыя са штаб-кватэрай у [[Прага|Празе]], заснаваная ў [[2022]] годзе. Інстытут спецыялізуецца на даследаваннях у галіне [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], [[мовазнаўства]], [[літаратуразнаўства]], [[Гісторыя культуры|гісторыі культуры]] і [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]]. Асноўнымі кірункамі яго дзейнасці з'яўляюцца рэалізацыя навуковых праектаў, выданне навуковай літаратуры, арганізацыя міжнародных канферэнцый і семінараў, а таксама развіццё супрацоўніцтва паміж беларускімі і еўрапейскімі даследчымі цэнтрамі. == Гісторыя == Рашэнне аб стварэнні Беларускага інстытута ў Празе было прынята падчас арганізацыйнай сустрэчы 20 студзеня 2022 года ў Доме нацыянальных меншасцей у Празе. 8 сакавіка 2022 года арганізацыя была афіцыйна зарэгістравана ў [[Чэшская Рэспубліка|Чэшскай Рэспубліцы]] як ''zapsaný spolek'' (зарэгістраванае аб'яднанне). На момант завяршэння першага года дзейнасці Інстытут аб'ядноўваў сем членаў. Першапачаткова дзейнасць Інстытута была скіравана на стварэнне адкрытай платформы для беларускіх даследчыкаў, развіццё акадэмічных кантактаў з навуковымі цэнтрамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, арганізацыю адкрытых лекцый і навуковых дыскусій. З 2024–2025 гадоў дзейнасць арганізацыі ўсё больш канцэнтруецца на рэалізацыі міжнародных даследчых праектаў, выдавецкай дзейнасці і развіцці доўгатэрміновых акадэмічных партнёрстваў. У 2025 годзе Інстытут аб'ядноўваў ужо восем даследчыкаў, сярод якіх былі адзін габілітаваны доктар, тры кандыдаты навук і чатыры магістры, трое з якіх навучаліся ў дактарантуры. У справаздачы за 2025 год адзначалася, што арганізацыя перайшла ад этапу інстытуцыянальнага фарміравання да этапу кансалідацыі навуковых вынікаў. == Мэты і асноўныя напрамкі дзейнасці == Мэтай Інстытута з'яўляецца развіццё беларускіх гуманітарных даследаванняў у міжнародным акадэмічным асяроддзі. Для яе дасягнення Інстытут: * праводзіць даследаванні па гісторыі Беларусі, [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гісторыі Царквы, мовазнаўстве, літаратуры і культуры; * арганізуе міжнародныя навуковыя канферэнцыі, сімпозіумы, адкрытыя лекцыі і семінары; * ажыццяўляе падрыхтоўку і выданне навуковых манаграфій, крыніцазнаўчых выданняў, матэрыялаў канферэнцый і аналітычных даследаванняў; * развівае міжнароднае супрацоўніцтва з універсітэтамі, архівамі, бібліятэкамі і навуковымі арганізацыямі; * падтрымлівае выкарыстанне сучасных лічбавых метадаў у гуманітарных даследаваннях. == Семінар Вялікага Княства Літоўскага == З верасня 2022 года пры Інстытуце дзейнічае Міжнародны навуковы гістарычны семінар Вялікага Княства Літоўскага. Ён стаў пастаяннай пляцоўкай для абмеркавання актуальных даследаванняў па гісторыі Беларусі і Вялікага Княства Літоўскага. У яго працы ўдзельнічаюць даследчыкі з Беларусі, [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]], Чэхіі, [[Швецыя|Швецыі]] і іншых краін. У 2022 годзе адбылося 10 семінараў, у 2023 годзе — 22, у 2025 годзе — 15. З 2025 года семінар арганізуецца ў супрацоўніцтве з [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Інстытутам гісторыі Польскай акадэміі навук]] (Zespół Badań Lituanistycznych) пад назвай ''Seminarium Lituanistyczne''. == Навуковыя праекты == Сярод асноўных даследчых праектаў Інстытута: * '''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu''' — міжнародны праект па падрыхтоўцы крытычнага выдання лацінскіх крыніц па гісторыі [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкага езуіцкага калегіума]]. Праект уключаў архіўныя даследаванні, падрыхтоўку навуковага апарату і пераклад крыніц на беларускую мову. Рэалізаваны пры фінансавай падтрымцы праграмы EU4Belarus (SALT). * '''Гісторыя хрысціянства Беларусі па матэрыялах Ватыканаўскіх архіваў''' — даследчы праект, прысвечаны гісторыі хрысціянства на беларускіх землях на падставе дакументаў Ватыканскага апостальскага архіва, які падтрымліваецца фондам Renovabis. У межах гэтых праектаў Інстытут арганізоўваў архіўныя даследаванні, у тым ліку ў Ватыкане, рыхтаваў навуковыя публікацыі і міжнародныя канферэнцыі. == Канферэнцыі == Інстытут з'яўляецца арганізатарам і суарганізатарам міжнародных навуковых канферэнцый. Да найбольш значных мерапрыемстваў належаць: * міжнародны сімпозіум «''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy''» (Прага, 2023), арганізаваны сумесна са Славянскай бібліятэкай Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі; * Воркшоп “Беларуска-латвійскія даследаванні: сучасны стан і перспектывы” ([[Рыга]], 2025) * міжнародная канферэнцыя «''Źródła i konteksty: Nowe perspektywy badań nad historią religii i Kościoła na ziemiach Rzeczypospolitej''» (Варшава, 2025), якая стала галоўным навуковым мерапрыемствам праекта ''Fontes''; * удзел у арганізацыі канферэнцыі «Вялікае Княства Літоўскае: адзінства ў разнастайнасці » ([[Вільня]], 2025); * арганізацыя тэматычнай панэлі “Editing Historical Sources: Current State and Future Prospects” у межах [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага кангрэса]] [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|даследчыкаў Беларусі]] ([[Берлін]], 2025), прысвечанай выкарыстанню [[Лічбавыя тэхналогіі|лічбавых тэхналогій]], OCR і [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] пры падрыхтоўцы гістарычных крыніц. == Выдавецкая дзейнасць == Адным з галоўных напрамкаў дзейнасці Інстытута з'яўляецца выдавецкая праца. У розныя гады Інстытут выдаў або падрыхтаваў да друку: * серыю «''Latvieši un baltkrievi: kopā cauri gadsimtiem / Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі''»; * калектыўную манаграфію Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy (2025); * Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu 1579–1611 = Крыніцы па гісторыі Полацкага калегіума Таварыства Езуса 1579–1611 (2025); * спецыяльны выпуск часопіса ''Rocznik Lituanistyczny'', заснаванага на матэрыялах канферэнцыі «Źródła i konteksty». == Лічбавая і асветніцкая дзейнасць == З 2023 года Інстытут вядзе ўласны YouTube-канал, на якім публікуюцца запісы лекцый, навуковых дыскусій і семінараў. Акрамя гэтага, Інстытут арганізуе адкрытыя лекцыі, кніжныя прэзентацыі, культурныя мерапрыемствы і літаратурныя сустрэчы. У 2022–2023 гадах было праведзена 17 адкрытых лекцый, 7 кніжных прэзентацый і некалькі культурных праектаў. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Беларускі інстытут у Празе супрацоўнічае з універсітэтамі, бібліятэкамі, архівамі і даследчымі цэнтрамі Чэхіі, Польшчы, Літвы і іншых краін. Сярод яго партнёраў — [[Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі|Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі (Славянская бібліятэка)]], Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук, [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] і іншыя навуковыя ўстановы. == Літаратура == * [https://digilib.phil.muni.cz/sites/default/files/pdf/OS2024-2-15.pdf Kalita I. ''Běloruský institut v Praze''. ''Opera Slavica''. 2024. Vol. 34, No. 2. P. 199–208.] * [https://open.icm.edu.pl/bitstreams/57df9a62-3b31-4869-ba5a-0f1176c6c3ca/download Каліта І., Скеп'ян Н. ''Беларускі інстытут у Празе''. ''International Journal of Belarusian Glottodidactics''. 2024. № 8. С. 75–77.] * [https://www.nkp.cz/o-knihovne/vydane-publikace/instituce-v-exilu-sto-let-od-prichodu-exilove-vlady-beloruske-lidove-republiky-do-prahy ''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy''. Praha, 2025.] ic8y38tzhi26u49ctd23vgn4k8u3t37 5166485 5166484 2026-07-16T08:02:53Z Aliaksei Lastouski 75892 5166485 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя}}'''Беларускі інстытут у Празе''' ([[Чэшская мова|чэш]]. ''Běloruský institut v Praze, z.s.'') — незалежная чэшская некамерцыйная навуковая арганізацыя са штаб-кватэрай у [[Прага|Празе]], заснаваная ў [[2022]] годзе. Інстытут спецыялізуецца на даследаваннях у галіне [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], [[мовазнаўства]], [[літаратуразнаўства]], [[Гісторыя культуры|гісторыі культуры]] і [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]]. Асноўнымі кірункамі яго дзейнасці з'яўляюцца рэалізацыя навуковых праектаў, выданне навуковай літаратуры, арганізацыя міжнародных канферэнцый і семінараў, а таксама развіццё супрацоўніцтва паміж беларускімі і еўрапейскімі даследчымі цэнтрамі. == Гісторыя == Рашэнне аб стварэнні Беларускага інстытута ў Празе было прынята падчас арганізацыйнай сустрэчы 20 студзеня 2022 года ў Доме нацыянальных меншасцей у Празе. 8 сакавіка 2022 года арганізацыя была афіцыйна зарэгістравана ў [[Чэшская Рэспубліка|Чэшскай Рэспубліцы]] як ''zapsaný spolek'' (зарэгістраванае аб'яднанне). На момант завяршэння першага года дзейнасці Інстытут аб'ядноўваў сем членаў. Першапачаткова дзейнасць Інстытута была скіравана на стварэнне адкрытай платформы для беларускіх даследчыкаў, развіццё акадэмічных кантактаў з навуковымі цэнтрамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, арганізацыю адкрытых лекцый і навуковых дыскусій. З 2024–2025 гадоў дзейнасць арганізацыі ўсё больш канцэнтруецца на рэалізацыі міжнародных даследчых праектаў, выдавецкай дзейнасці і развіцці доўгатэрміновых акадэмічных партнёрстваў. У 2025 годзе Інстытут аб'ядноўваў ужо восем даследчыкаў, сярод якіх былі адзін габілітаваны доктар, тры кандыдаты навук і чатыры магістры, трое з якіх навучаліся ў дактарантуры. У справаздачы за 2025 год адзначалася, што арганізацыя перайшла ад этапу інстытуцыянальнага фарміравання да этапу кансалідацыі навуковых вынікаў. == Мэты і асноўныя напрамкі дзейнасці == Мэтай Інстытута з'яўляецца развіццё беларускіх гуманітарных даследаванняў у міжнародным акадэмічным асяроддзі. Для яе дасягнення Інстытут: * праводзіць даследаванні па гісторыі Беларусі, [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гісторыі Царквы, мовазнаўстве, літаратуры і культуры; * арганізуе міжнародныя навуковыя канферэнцыі, сімпозіумы, адкрытыя лекцыі і семінары; * ажыццяўляе падрыхтоўку і выданне навуковых манаграфій, крыніцазнаўчых выданняў, матэрыялаў канферэнцый і аналітычных даследаванняў; * развівае міжнароднае супрацоўніцтва з універсітэтамі, архівамі, бібліятэкамі і навуковымі арганізацыямі; * падтрымлівае выкарыстанне сучасных лічбавых метадаў у гуманітарных даследаваннях. == Семінар Вялікага Княства Літоўскага == З верасня 2022 года пры Інстытуце дзейнічае Міжнародны навуковы гістарычны семінар Вялікага Княства Літоўскага. Ён стаў пастаяннай пляцоўкай для абмеркавання актуальных даследаванняў па гісторыі Беларусі і Вялікага Княства Літоўскага. У яго працы ўдзельнічаюць даследчыкі з Беларусі, [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]], Чэхіі, [[Швецыя|Швецыі]] і іншых краін. У 2022 годзе адбылося 10 семінараў, у 2023 годзе — 22, у 2025 годзе — 15. З 2025 года семінар арганізуецца ў супрацоўніцтве з [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Інстытутам гісторыі Польскай акадэміі навук]] (Zespół Badań Lituanistycznych) пад назвай ''Seminarium Lituanistyczne''. == Навуковыя праекты == Сярод асноўных даследчых праектаў Інстытута: * '''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu''' — міжнародны праект па падрыхтоўцы крытычнага выдання лацінскіх крыніц па гісторыі [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкага езуіцкага калегіума]]. Праект уключаў архіўныя даследаванні, падрыхтоўку навуковага апарату і пераклад крыніц на беларускую мову. Рэалізаваны пры фінансавай падтрымцы праграмы EU4Belarus (SALT). * '''Гісторыя хрысціянства Беларусі па матэрыялах Ватыканаўскіх архіваў''' — даследчы праект, прысвечаны гісторыі хрысціянства на беларускіх землях на падставе дакументаў Ватыканскага апостальскага архіва, які падтрымліваецца фондам Renovabis. У межах гэтых праектаў Інстытут арганізоўваў архіўныя даследаванні, у тым ліку ў Ватыкане, рыхтаваў навуковыя публікацыі і міжнародныя канферэнцыі. == Канферэнцыі == Інстытут з'яўляецца арганізатарам і суарганізатарам міжнародных навуковых канферэнцый. Да найбольш значных мерапрыемстваў належаць: * міжнародны сімпозіум «''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy''» (Прага, 2023), арганізаваны сумесна са Славянскай бібліятэкай Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі; * Воркшоп “Беларуска-латвійскія даследаванні: сучасны стан і перспектывы” ([[Рыга]], 2025) * міжнародная канферэнцыя «''Źródła i konteksty: Nowe perspektywy badań nad historią religii i Kościoła na ziemiach Rzeczypospolitej''» (Варшава, 2025), якая стала галоўным навуковым мерапрыемствам праекта ''Fontes''; * удзел у арганізацыі канферэнцыі «Вялікае Княства Літоўскае: адзінства ў разнастайнасці » ([[Вільня]], 2025); * арганізацыя тэматычнай панэлі “Editing Historical Sources: Current State and Future Prospects” у межах [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага кангрэса]] [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|даследчыкаў Беларусі]] ([[Берлін]], 2025), прысвечанай выкарыстанню [[Лічбавыя тэхналогіі|лічбавых тэхналогій]], OCR і [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] пры падрыхтоўцы гістарычных крыніц. == Выдавецкая дзейнасць == Адным з галоўных напрамкаў дзейнасці Інстытута з'яўляецца выдавецкая праца. У розныя гады Інстытут выдаў або падрыхтаваў да друку: * серыю «''Latvieši un baltkrievi: kopā cauri gadsimtiem / Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі''»; * калектыўную манаграфію Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy (2025); * Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu 1579–1611 = Крыніцы па гісторыі Полацкага калегіума Таварыства Езуса 1579–1611 (2025); * спецыяльны выпуск часопіса ''Rocznik Lituanistyczny'', заснаванага на матэрыялах канферэнцыі «Źródła i konteksty». == Лічбавая і асветніцкая дзейнасць == З 2023 года Інстытут вядзе ўласны YouTube-канал, на якім публікуюцца запісы лекцый, навуковых дыскусій і семінараў. Акрамя гэтага, Інстытут арганізуе адкрытыя лекцыі, кніжныя прэзентацыі, культурныя мерапрыемствы і літаратурныя сустрэчы. У 2022–2023 гадах было праведзена 17 адкрытых лекцый, 7 кніжных прэзентацый і некалькі культурных праектаў. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Беларускі інстытут у Празе супрацоўнічае з універсітэтамі, бібліятэкамі, архівамі і даследчымі цэнтрамі Чэхіі, Польшчы, Літвы і іншых краін. Сярод яго партнёраў — [[Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі|Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі (Славянская бібліятэка)]], Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук, [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] і іншыя навуковыя ўстановы. == Літаратура == * [https://digilib.phil.muni.cz/sites/default/files/pdf/OS2024-2-15.pdf Kalita I. ''Běloruský institut v Praze''. ''Opera Slavica''. 2024. Vol. 34, No. 2. P. 199–208.] * [https://open.icm.edu.pl/bitstreams/57df9a62-3b31-4869-ba5a-0f1176c6c3ca/download Каліта І., Скеп'ян Н. ''Беларускі інстытут у Празе''. ''International Journal of Belarusian Glottodidactics''. 2024. № 8. С. 75–77.] * [https://www.nkp.cz/o-knihovne/vydane-publikace/instituce-v-exilu-sto-let-od-prichodu-exilove-vlady-beloruske-lidove-republiky-do-prahy ''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy''. Praha, 2025.] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларускай дыяспары]] ja50ul2prmyiundrz1tcnokwfhfi2ro 5166486 5166485 2026-07-16T08:04:56Z Aliaksei Lastouski 75892 5166486 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя}}'''Беларускі інстытут у Празе''' ([[Чэшская мова|чэш]]. ''Běloruský institut v Praze, z.s.'') — незалежная чэшская некамерцыйная навуковая арганізацыя са штаб-кватэрай у [[Прага|Празе]], заснаваная ў [[2022]] годзе. Інстытут спецыялізуецца на даследаваннях у галіне [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], [[мовазнаўства]], [[літаратуразнаўства]], [[Гісторыя культуры|гісторыі культуры]] і [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]]. Асноўнымі кірункамі яго дзейнасці з'яўляюцца рэалізацыя навуковых праектаў, выданне навуковай літаратуры, арганізацыя міжнародных канферэнцый і семінараў, а таксама развіццё супрацоўніцтва паміж беларускімі і еўрапейскімі даследчымі цэнтрамі. == Гісторыя == Рашэнне аб стварэнні Беларускага інстытута ў Празе было прынята падчас арганізацыйнай сустрэчы 20 студзеня 2022 года ў Доме нацыянальных меншасцей у Празе. 8 сакавіка 2022 года арганізацыя была афіцыйна зарэгістравана ў [[Чэшская Рэспубліка|Чэшскай Рэспубліцы]] як ''zapsaný spolek'' (зарэгістраванае аб'яднанне). На момант завяршэння першага года дзейнасці Інстытут аб'ядноўваў сем членаў. Першапачаткова дзейнасць Інстытута была скіравана на стварэнне адкрытай платформы для беларускіх даследчыкаў, развіццё акадэмічных кантактаў з навуковымі цэнтрамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, арганізацыю адкрытых лекцый і навуковых дыскусій. З 2024–2025 гадоў дзейнасць арганізацыі ўсё больш канцэнтруецца на рэалізацыі міжнародных даследчых праектаў, выдавецкай дзейнасці і развіцці доўгатэрміновых акадэмічных партнёрстваў. У 2025 годзе Інстытут аб'ядноўваў ужо восем даследчыкаў, сярод якіх былі адзін габілітаваны доктар, тры кандыдаты навук і чатыры магістры, трое з якіх навучаліся ў дактарантуры. У справаздачы за 2025 год адзначалася, што арганізацыя перайшла ад этапу інстытуцыянальнага фарміравання да этапу кансалідацыі навуковых вынікаў. == Мэты і асноўныя напрамкі дзейнасці == Мэтай Інстытута з'яўляецца развіццё беларускіх гуманітарных даследаванняў у міжнародным акадэмічным асяроддзі. Для яе дасягнення Інстытут: * праводзіць даследаванні па гісторыі Беларусі, [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гісторыі Царквы, мовазнаўстве, літаратуры і культуры; * арганізуе міжнародныя навуковыя канферэнцыі, сімпозіумы, адкрытыя лекцыі і семінары; * ажыццяўляе падрыхтоўку і выданне навуковых манаграфій, крыніцазнаўчых выданняў, матэрыялаў канферэнцый і аналітычных даследаванняў; * развівае міжнароднае супрацоўніцтва з універсітэтамі, архівамі, бібліятэкамі і навуковымі арганізацыямі; * падтрымлівае выкарыстанне сучасных лічбавых метадаў у гуманітарных даследаваннях. == Семінар Вялікага Княства Літоўскага == З верасня 2022 года пры Інстытуце дзейнічае Міжнародны навуковы гістарычны семінар Вялікага Княства Літоўскага. Ён стаў пастаяннай пляцоўкай для абмеркавання актуальных даследаванняў па гісторыі Беларусі і Вялікага Княства Літоўскага. У яго працы ўдзельнічаюць даследчыкі з Беларусі, [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]], Чэхіі, [[Швецыя|Швецыі]] і іншых краін. У 2022 годзе адбылося 10 семінараў, у 2023 годзе — 22, у 2025 годзе — 15. З 2025 года семінар арганізуецца ў супрацоўніцтве з [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Інстытутам гісторыі Польскай акадэміі навук]] (Zespół Badań Lituanistycznych) пад назвай ''Seminarium Lituanistyczne''. == Навуковыя праекты == Сярод асноўных даследчых праектаў Інстытута: * '''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu''' — міжнародны праект па падрыхтоўцы крытычнага выдання лацінскіх крыніц па гісторыі [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкага езуіцкага калегіума]]. Праект уключаў архіўныя даследаванні, падрыхтоўку навуковага апарату і пераклад крыніц на беларускую мову. Рэалізаваны пры фінансавай падтрымцы праграмы EU4Belarus (SALT). * '''Гісторыя хрысціянства Беларусі па матэрыялах Ватыканаўскіх архіваў''' — даследчы праект, прысвечаны гісторыі хрысціянства на беларускіх землях на падставе дакументаў Ватыканскага апостальскага архіва, які падтрымліваецца фондам Renovabis. У межах гэтых праектаў Інстытут арганізоўваў архіўныя даследаванні, у тым ліку ў Ватыкане, рыхтаваў навуковыя публікацыі і міжнародныя канферэнцыі. == Канферэнцыі == Інстытут з'яўляецца арганізатарам і суарганізатарам міжнародных навуковых канферэнцый. Да найбольш значных мерапрыемстваў належаць: * міжнародны сімпозіум «''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy''» (Прага, 2023), арганізаваны сумесна са Славянскай бібліятэкай Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі; * Воркшоп “Беларуска-латвійскія даследаванні: сучасны стан і перспектывы” ([[Рыга]], 2025) * міжнародная канферэнцыя «''Źródła i konteksty: Nowe perspektywy badań nad historią religii i Kościoła na ziemiach Rzeczypospolitej''» (Варшава, 2025), якая стала галоўным навуковым мерапрыемствам праекта ''Fontes''; * удзел у арганізацыі канферэнцыі «Вялікае Княства Літоўскае: адзінства ў разнастайнасці » ([[Вільня]], 2025); * арганізацыя тэматычнай панэлі “Editing Historical Sources: Current State and Future Prospects” у межах [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага кангрэса]] [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|даследчыкаў Беларусі]] ([[Берлін]], 2025), прысвечанай выкарыстанню [[Лічбавыя тэхналогіі|лічбавых тэхналогій]], OCR і [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] пры падрыхтоўцы гістарычных крыніц. == Выдавецкая дзейнасць == Адным з галоўных напрамкаў дзейнасці Інстытута з'яўляецца выдавецкая праца. У розныя гады Інстытут выдаў або падрыхтаваў да друку: * серыю «''Latvieši un baltkrievi: kopā cauri gadsimtiem / Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі''»; * калектыўную манаграфію Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy (2025); * Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu 1579–1611 = Крыніцы па гісторыі Полацкага калегіума Таварыства Езуса 1579–1611 (2025); * спецыяльны выпуск часопіса ''Rocznik Lituanistyczny'', заснаванага на матэрыялах канферэнцыі «Źródła i konteksty». == Лічбавая і асветніцкая дзейнасць == З 2023 года Інстытут вядзе ўласны YouTube-канал, на якім публікуюцца запісы лекцый, навуковых дыскусій і семінараў. Акрамя гэтага, Інстытут арганізуе адкрытыя лекцыі, кніжныя прэзентацыі, культурныя мерапрыемствы і літаратурныя сустрэчы. У 2022–2023 гадах было праведзена 17 адкрытых лекцый, 7 кніжных прэзентацый і некалькі культурных праектаў. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Беларускі інстытут у Празе супрацоўнічае з універсітэтамі, бібліятэкамі, архівамі і даследчымі цэнтрамі Чэхіі, Польшчы, Літвы і іншых краін. Сярод яго партнёраў — [[Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі|Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі (Славянская бібліятэка)]], Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук, [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] і іншыя навуковыя ўстановы. == Літаратура == * [https://digilib.phil.muni.cz/sites/default/files/pdf/OS2024-2-15.pdf Kalita I. ''Běloruský institut v Praze''. ''Opera Slavica''. 2024. Vol. 34, No. 2. P. 199–208.] * [https://open.icm.edu.pl/bitstreams/57df9a62-3b31-4869-ba5a-0f1176c6c3ca/download Каліта І., Скеп'ян Н. ''Беларускі інстытут у Празе''. ''International Journal of Belarusian Glottodidactics''. 2024. № 8. С. 75–77.] * [https://www.nkp.cz/o-knihovne/vydane-publikace/instituce-v-exilu-sto-let-od-prichodu-exilove-vlady-beloruske-lidove-republiky-do-prahy ''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy''. Praha, 2025.] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Беларусы Чэхіі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] prmsskl2lvanhv08sndsphcoef2drkn 5166487 5166486 2026-07-16T08:07:43Z Aliaksei Lastouski 75892 5166487 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя|альтэрнатыўная=Běloruský institut v Praze|месцазнаходжанне=[[Прага]]|афіцыйныя мовы=|дата_заснавання1=[[20 студзеня]][[2022]]}}'''Беларускі інстытут у Празе''' ([[Чэшская мова|чэш]]. ''Běloruský institut v Praze, z.s.'') — незалежная чэшская некамерцыйная навуковая арганізацыя са штаб-кватэрай у [[Прага|Празе]], заснаваная ў [[2022]] годзе. Інстытут спецыялізуецца на даследаваннях у галіне [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]], [[мовазнаўства]], [[літаратуразнаўства]], [[Гісторыя культуры|гісторыі культуры]] і [[Гуманітарныя навукі|гуманітарных навук]]. Асноўнымі кірункамі яго дзейнасці з'яўляюцца рэалізацыя навуковых праектаў, выданне навуковай літаратуры, арганізацыя міжнародных канферэнцый і семінараў, а таксама развіццё супрацоўніцтва паміж беларускімі і еўрапейскімі даследчымі цэнтрамі. == Гісторыя == Рашэнне аб стварэнні Беларускага інстытута ў Празе было прынята падчас арганізацыйнай сустрэчы 20 студзеня 2022 года ў Доме нацыянальных меншасцей у Празе. 8 сакавіка 2022 года арганізацыя была афіцыйна зарэгістравана ў [[Чэшская Рэспубліка|Чэшскай Рэспубліцы]] як ''zapsaný spolek'' (зарэгістраванае аб'яднанне). На момант завяршэння першага года дзейнасці Інстытут аб'ядноўваў сем членаў. Першапачаткова дзейнасць Інстытута была скіравана на стварэнне адкрытай платформы для беларускіх даследчыкаў, развіццё акадэмічных кантактаў з навуковымі цэнтрамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, арганізацыю адкрытых лекцый і навуковых дыскусій. З 2024–2025 гадоў дзейнасць арганізацыі ўсё больш канцэнтруецца на рэалізацыі міжнародных даследчых праектаў, выдавецкай дзейнасці і развіцці доўгатэрміновых акадэмічных партнёрстваў. У 2025 годзе Інстытут аб'ядноўваў ужо восем даследчыкаў, сярод якіх былі адзін габілітаваны доктар, тры кандыдаты навук і чатыры магістры, трое з якіх навучаліся ў дактарантуры. У справаздачы за 2025 год адзначалася, што арганізацыя перайшла ад этапу інстытуцыянальнага фарміравання да этапу кансалідацыі навуковых вынікаў. == Мэты і асноўныя напрамкі дзейнасці == Мэтай Інстытута з'яўляецца развіццё беларускіх гуманітарных даследаванняў у міжнародным акадэмічным асяроддзі. Для яе дасягнення Інстытут: * праводзіць даследаванні па гісторыі Беларусі, [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гісторыі Царквы, мовазнаўстве, літаратуры і культуры; * арганізуе міжнародныя навуковыя канферэнцыі, сімпозіумы, адкрытыя лекцыі і семінары; * ажыццяўляе падрыхтоўку і выданне навуковых манаграфій, крыніцазнаўчых выданняў, матэрыялаў канферэнцый і аналітычных даследаванняў; * развівае міжнароднае супрацоўніцтва з універсітэтамі, архівамі, бібліятэкамі і навуковымі арганізацыямі; * падтрымлівае выкарыстанне сучасных лічбавых метадаў у гуманітарных даследаваннях. == Семінар Вялікага Княства Літоўскага == З верасня 2022 года пры Інстытуце дзейнічае Міжнародны навуковы гістарычны семінар Вялікага Княства Літоўскага. Ён стаў пастаяннай пляцоўкай для абмеркавання актуальных даследаванняў па гісторыі Беларусі і Вялікага Княства Літоўскага. У яго працы ўдзельнічаюць даследчыкі з Беларусі, [[Польшча|Польшчы]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]], Чэхіі, [[Швецыя|Швецыі]] і іншых краін. У 2022 годзе адбылося 10 семінараў, у 2023 годзе — 22, у 2025 годзе — 15. З 2025 года семінар арганізуецца ў супрацоўніцтве з [[Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук|Інстытутам гісторыі Польскай акадэміі навук]] (Zespół Badań Lituanistycznych) пад назвай ''Seminarium Lituanistyczne''. == Навуковыя праекты == Сярод асноўных даследчых праектаў Інстытута: * '''Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu''' — міжнародны праект па падрыхтоўцы крытычнага выдання лацінскіх крыніц па гісторыі [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкага езуіцкага калегіума]]. Праект уключаў архіўныя даследаванні, падрыхтоўку навуковага апарату і пераклад крыніц на беларускую мову. Рэалізаваны пры фінансавай падтрымцы праграмы EU4Belarus (SALT). * '''Гісторыя хрысціянства Беларусі па матэрыялах Ватыканаўскіх архіваў''' — даследчы праект, прысвечаны гісторыі хрысціянства на беларускіх землях на падставе дакументаў Ватыканскага апостальскага архіва, які падтрымліваецца фондам Renovabis. У межах гэтых праектаў Інстытут арганізоўваў архіўныя даследаванні, у тым ліку ў Ватыкане, рыхтаваў навуковыя публікацыі і міжнародныя канферэнцыі. == Канферэнцыі == Інстытут з'яўляецца арганізатарам і суарганізатарам міжнародных навуковых канферэнцый. Да найбольш значных мерапрыемстваў належаць: * міжнародны сімпозіум «''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy''» (Прага, 2023), арганізаваны сумесна са Славянскай бібліятэкай Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі; * Воркшоп “Беларуска-латвійскія даследаванні: сучасны стан і перспектывы” ([[Рыга]], 2025) * міжнародная канферэнцыя «''Źródła i konteksty: Nowe perspektywy badań nad historią religii i Kościoła na ziemiach Rzeczypospolitej''» (Варшава, 2025), якая стала галоўным навуковым мерапрыемствам праекта ''Fontes''; * удзел у арганізацыі канферэнцыі «Вялікае Княства Літоўскае: адзінства ў разнастайнасці » ([[Вільня]], 2025); * арганізацыя тэматычнай панэлі “Editing Historical Sources: Current State and Future Prospects” у межах [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|Міжнароднага кангрэса]] [[Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі|даследчыкаў Беларусі]] ([[Берлін]], 2025), прысвечанай выкарыстанню [[Лічбавыя тэхналогіі|лічбавых тэхналогій]], OCR і [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] пры падрыхтоўцы гістарычных крыніц. == Выдавецкая дзейнасць == Адным з галоўных напрамкаў дзейнасці Інстытута з'яўляецца выдавецкая праца. У розныя гады Інстытут выдаў або падрыхтаваў да друку: * серыю «''Latvieši un baltkrievi: kopā cauri gadsimtiem / Латышы і беларусы: разам праз стагоддзі''»; * калектыўную манаграфію Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy (2025); * Fontes Historiae Collegii Polocensis Societatis Iesu 1579–1611 = Крыніцы па гісторыі Полацкага калегіума Таварыства Езуса 1579–1611 (2025); * спецыяльны выпуск часопіса ''Rocznik Lituanistyczny'', заснаванага на матэрыялах канферэнцыі «Źródła i konteksty». == Лічбавая і асветніцкая дзейнасць == З 2023 года Інстытут вядзе ўласны YouTube-канал, на якім публікуюцца запісы лекцый, навуковых дыскусій і семінараў. Акрамя гэтага, Інстытут арганізуе адкрытыя лекцыі, кніжныя прэзентацыі, культурныя мерапрыемствы і літаратурныя сустрэчы. У 2022–2023 гадах было праведзена 17 адкрытых лекцый, 7 кніжных прэзентацый і некалькі культурных праектаў. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Беларускі інстытут у Празе супрацоўнічае з універсітэтамі, бібліятэкамі, архівамі і даследчымі цэнтрамі Чэхіі, Польшчы, Літвы і іншых краін. Сярод яго партнёраў — [[Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі|Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі (Славянская бібліятэка)]], Інстытут гісторыі Польскай акадэміі навук, [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] і іншыя навуковыя ўстановы. == Літаратура == * [https://digilib.phil.muni.cz/sites/default/files/pdf/OS2024-2-15.pdf Kalita I. ''Běloruský institut v Praze''. ''Opera Slavica''. 2024. Vol. 34, No. 2. P. 199–208.] * [https://open.icm.edu.pl/bitstreams/57df9a62-3b31-4869-ba5a-0f1176c6c3ca/download Каліта І., Скеп'ян Н. ''Беларускі інстытут у Празе''. ''International Journal of Belarusian Glottodidactics''. 2024. № 8. С. 75–77.] * [https://www.nkp.cz/o-knihovne/vydane-publikace/instituce-v-exilu-sto-let-od-prichodu-exilove-vlady-beloruske-lidove-republiky-do-prahy ''Instituce v exilu: Sto let od příchodu exilové vlády Běloruské lidové republiky do Prahy''. Praha, 2025.] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Беларусы Чэхіі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі]] 3eygk9yehn8njfbrfm2t3nqk8a7nnff Катэгорыя:Індастрыял-рок-гурты 14 810942 5166491 2026-07-16T08:36:28Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Індастрыял-гурты]] [[Катэгорыя:Рок-гурты паводле стыляў]]» 5166491 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Індастрыял-гурты]] [[Катэгорыя:Рок-гурты паводле стыляў]] 06qg8xot7wcjjt03iwsourit3ixzbfn Катэгорыя:Выканаўцы Sire Records 14 810943 5166492 2026-07-16T08:46:35Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Sire]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Warner Records|Sire]]» 5166492 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Sire]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Warner Records|Sire]] mh9prc5idfh58wsnjpvvrxg2kt6yt2b Саркома Капашы 0 810944 5166496 2026-07-16T09:21:43Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1363364296|Kaposi's sarcoma]]» 5166496 wikitext text/x-wiki {{Хвароба|Image=Kaposis sarcoma 01.jpg}}'''Саркома Ка'''{{Націск}}'''пашы<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Slounik_pa_ahulnaj_i_miedycynskaj_virusalohii.html#24|аўтар=Красільнікаў А. П., Цітоў Л. П., Казак Н. Ф.|загаловак=Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі|год=1995|месца=Мінск|выдавецтва=[[Вышэйшая школа (выдавецтва)]]|старонкі=44|isbn=985-06-0048-9}}</ref>''' (варыянт напісання — '''саркома Капо'''{{Націск}}'''шы'''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31325983.html|title=Чаму рак скуры — адна з найбольш распаўсюджаных анкалягічных хваробаў у Беларусі|first=Ганна|last=Соўсь|website=Радыё Свабода|date=2021-06-26|access-date=2026-07-16}}</ref>) — тып [[Злаякасная пухліна|раку]], які можа ўтвараць утварэнні на [[Скура|скуры]], у [[Лімфатычны вузел|лімфатычных вузлах]], у [[Рот|роце]] або ў іншых [[Орган (біялогія)|органах]].<ref name="NCI2017Pt">{{Cite web|lang=en|url=https://www.cancer.gov/types/soft-tissue-sarcoma/patient/kaposi-treatment-pdq#section/all|title=Kaposi Sarcoma Treatment|website=National Cancer Institute|date=16 June 2017}}</ref> <ref name="NCI2017Pt2">{{cite web|language=en|url=https://www.cancer.gov/types/soft-tissue-sarcoma/patient/kaposi-treatment-pdq#section/all|title=Kaposi Sarcoma Treatment|website=National Cancer Institute|date=16 June 2017}}</ref> Паражэнні скуры звычайна бязбольныя, [[Пурпурны колер|фіялетавыя]] і могуць быць плоскімі або прыўзнятымі. <ref name="NCI2017Pt2" /><ref name=":02">{{cite journal|vauthors=Cesarman E, Damania B, Krown SE, Martin J, Bower M, Whitby D|title=Kaposi sarcoma|journal=Nature Reviews. Disease Primers|volume=5|issue=1|article-number=9|date=January 2019|pmid=30705286|pmc=6685213|doi=10.1038/s41572-019-0060-9}}</ref> Часта ўскладняе цячэнне [[СНІД]].<ref name=":0" /> == Зноскі == <references /> == Спасылкі ==  {{Навігацыя}}{{Medical resources|ICD10={{ICD10|C|46||c|45}}|ICD9={{ICD9|176}}|ICDO={{ICDO|9140|3}}|OMIM=148000|MedlinePlus=000661|eMedicineSubj=med|eMedicineTopic=1218|eMedicine_mult={{eMedicine2|derm|203}} {{eMedicine2|oph|481}}|DiseasesDB=7105|MeshID=D012514}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:СНІД]] [[Катэгорыя:Саркомы]] [[Катэгорыя:Злаякасныя новаўтварэнні скуры]] n576mk58olesy9ylnd8edp379sbg8nv 5166497 5166496 2026-07-16T09:22:54Z DzBar 156353 /* Спасылкі */ 5166497 wikitext text/x-wiki {{Хвароба|Image=Kaposis sarcoma 01.jpg}}'''Саркома Ка'''{{Націск}}'''пашы<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://knihi.com/none/Slounik_pa_ahulnaj_i_miedycynskaj_virusalohii.html#24|аўтар=Красільнікаў А. П., Цітоў Л. П., Казак Н. Ф.|загаловак=Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі|год=1995|месца=Мінск|выдавецтва=[[Вышэйшая школа (выдавецтва)]]|старонкі=44|isbn=985-06-0048-9}}</ref>''' (варыянт напісання — '''саркома Капо'''{{Націск}}'''шы'''<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31325983.html|title=Чаму рак скуры — адна з найбольш распаўсюджаных анкалягічных хваробаў у Беларусі|first=Ганна|last=Соўсь|website=Радыё Свабода|date=2021-06-26|access-date=2026-07-16}}</ref>) — тып [[Злаякасная пухліна|раку]], які можа ўтвараць утварэнні на [[Скура|скуры]], у [[Лімфатычны вузел|лімфатычных вузлах]], у [[Рот|роце]] або ў іншых [[Орган (біялогія)|органах]].<ref name="NCI2017Pt">{{Cite web|lang=en|url=https://www.cancer.gov/types/soft-tissue-sarcoma/patient/kaposi-treatment-pdq#section/all|title=Kaposi Sarcoma Treatment|website=National Cancer Institute|date=16 June 2017}}</ref> <ref name="NCI2017Pt2">{{cite web|language=en|url=https://www.cancer.gov/types/soft-tissue-sarcoma/patient/kaposi-treatment-pdq#section/all|title=Kaposi Sarcoma Treatment|website=National Cancer Institute|date=16 June 2017}}</ref> Паражэнні скуры звычайна бязбольныя, [[Пурпурны колер|фіялетавыя]] і могуць быць плоскімі або прыўзнятымі. <ref name="NCI2017Pt2" /><ref name=":02">{{cite journal|vauthors=Cesarman E, Damania B, Krown SE, Martin J, Bower M, Whitby D|title=Kaposi sarcoma|journal=Nature Reviews. Disease Primers|volume=5|issue=1|article-number=9|date=January 2019|pmid=30705286|pmc=6685213|doi=10.1038/s41572-019-0060-9}}</ref> Часта ўскладняе цячэнне [[СНІД]].<ref name=":0" /> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Навігацыя}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:СНІД]] [[Катэгорыя:Саркомы]] [[Катэгорыя:Злаякасныя новаўтварэнні скуры]] a2mg3tj1x050k7dwh7g89wwkj7iopph Павел Валянцінавіч Лебедзеў 0 810945 5166502 2026-07-16T09:51:18Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{ДД}} '''Павел Валянцінавіч Лебедзеў''' (укр. Паўла Валянцінавіч Лебедзеў; нар. 12 ліпеня 1962, пасёлак Новомихайловский, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) - украінскі і расійскі фінансіст і бізнесмен. Член Праўлення Расійскага Саюза Прамысловцаў і Прадпрымальн...» 5166502 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Павел Валянцінавіч Лебедзеў''' (укр. Паўла Валянцінавіч Лебедзеў; нар. 12 ліпеня 1962, пасёлак Новомихайловский, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) - украінскі і расійскі фінансіст і бізнесмен. Член Праўлення Расійскага Саюза Прамысловцаў і Прадпрымальнікаў (РСПП). Кіраўнік каардынацыйнай рады крымскіх аддзяленняў РСПП. Міністр абароны Украіны (24 снежня 2012 - 27 лютага 2014). Народны дэпутат Украіны трох скліканняў. 54d2j00ly5gd0w22gphkvxs89dcu310 5166503 5166502 2026-07-16T09:52:05Z StarDeg 16311 5166503 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Павел Валянцінавіч Лебедзеў''' (укр. Паўла Валянцінавіч Лебедзеў; нар. 12 ліпеня 1962, пасёлак Новомихайловский, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) — украінскі і расійскі фінансіст і бізнесмен. Член Праўлення Расійскага Саюза Прамысловцаў і Прадпрымальнікаў (РСПП). Кіраўнік каардынацыйнай рады крымскіх аддзяленняў РСПП. Міністр абароны Украіны (24 снежня 2012 — 27 лютага 2014). Народны дэпутат Украіны трох скліканняў. {{Міністры абароны Украіны}} kgpwsesgej8zfxqpzwwayzxlylzsb6t 5166505 5166503 2026-07-16T10:15:48Z StarDeg 16311 StarDeg перанёс старонку [[Лебедзеў Павел Валянцінавіч]] у [[Павел Валянцінавіч Лебядзеў]]: Павел Валянцінавіч Лебядзеў 5166503 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Павел Валянцінавіч Лебедзеў''' (укр. Паўла Валянцінавіч Лебедзеў; нар. 12 ліпеня 1962, пасёлак Новомихайловский, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) — украінскі і расійскі фінансіст і бізнесмен. Член Праўлення Расійскага Саюза Прамысловцаў і Прадпрымальнікаў (РСПП). Кіраўнік каардынацыйнай рады крымскіх аддзяленняў РСПП. Міністр абароны Украіны (24 снежня 2012 — 27 лютага 2014). Народны дэпутат Украіны трох скліканняў. {{Міністры абароны Украіны}} kgpwsesgej8zfxqpzwwayzxlylzsb6t 5166507 5166505 2026-07-16T10:16:30Z StarDeg 16311 5166507 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Павел Валянцінавіч Лебедзеў''' ({{lang-uk|}}; нар. 12 ліпеня 1962, пасёлак Новомихайловский, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) — украінскі і расійскі фінансіст і бізнесмен. Член Праўлення Расійскага Саюза Прамысловцаў і Прадпрымальнікаў (РСПП). Кіраўнік каардынацыйнай рады крымскіх аддзяленняў РСПП. Міністр абароны Украіны (24 снежня 2012 — 27 лютага 2014). Народны дэпутат Украіны трох скліканняў. {{Міністры абароны Украіны}} dsme3e7hn60pel96yvppiggsh12ouuj 5166508 5166507 2026-07-16T10:18:20Z StarDeg 16311 5166508 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Павел Валянцінавіч Лебедзеў''' ({{lang-uk|}}; нар. [[12 ліпеня]] [[1962]], пасёлак Новомихайловский, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) — украінскі і расійскі фінансіст і бізнесмен. Член Праўлення Расійскага Саюза Прамысловцаў і Прадпрымальнікаў (РСПП). Кіраўнік каардынацыйнай рады крымскіх аддзяленняў РСПП. Міністр абароны Украіны (24 снежня 2012 — 27 лютага 2014). Народны дэпутат Украіны трох скліканняў. {{Бібліяінфармацыя}} {{Міністры абароны Украіны}} ilqfixuzi4md49fchtz0f8cieuvv459 5166509 5166508 2026-07-16T10:18:56Z StarDeg 16311 5166509 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Павел Валянцінавіч Лебедзеў''' ({{lang-uk|Лебедєв Павло Валентинович}}; нар. [[12 ліпеня]] [[1962]], пасёлак Новомихайловский, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) — украінскі і расійскі фінансіст і бізнесмен. Член Праўлення Расійскага Саюза Прамысловцаў і Прадпрымальнікаў (РСПП). Кіраўнік каардынацыйнай рады крымскіх аддзяленняў РСПП. Міністр абароны Украіны (24 снежня 2012 — 27 лютага 2014). Народны дэпутат Украіны трох скліканняў. {{Бібліяінфармацыя}} {{Міністры абароны Украіны}} 35p3nzz4f51ri63u68rba4nl114i3je 5166510 5166509 2026-07-16T10:19:41Z StarDeg 16311 5166510 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Павел Валянцінавіч Лебедзеў''' ({{lang-uk|Лебедєв Павло Валентинович}}; нар. [[12 ліпеня]] [[1962]], пасёлак Новомихайловский, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) — украінскі і расійскі фінансіст і бізнесмен. Член Праўлення Расійскага Саюза Прамысловцаў і Прадпрымальнікаў (РСПП). Кіраўнік каардынацыйнай рады крымскіх аддзяленняў РСПП. Міністр абароны Украіны (24 снежня 2012 — 27 лютага 2014). Народны дэпутат Украіны трох скліканняў. {{Бібліяінфармацыя}} {{Міністры абароны Украіны}} {{DEFAULTSORT:Лебядзеў Павел Валянцінавіч}} 2cdn8d96pcaw5zrv5qkqr66z7b6w1lc 5166511 5166510 2026-07-16T10:20:31Z StarDeg 16311 5166511 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Лебедзеў}} {{ДД}} '''Павел Валянцінавіч Лебедзеў''' ({{lang-uk|Лебедєв Павло Валентинович}}; нар. [[12 ліпеня]] [[1962]], пасёлак Новомихайловский, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) — украінскі і расійскі фінансіст і бізнесмен. Член Праўлення Расійскага Саюза Прамысловцаў і Прадпрымальнікаў (РСПП). Кіраўнік каардынацыйнай рады крымскіх аддзяленняў РСПП. Міністр абароны Украіны (24 снежня 2012 — 27 лютага 2014). Народны дэпутат Украіны трох скліканняў. {{Бібліяінфармацыя}} {{Міністры абароны Украіны}} {{DEFAULTSORT:Лебядзеў Павел Валянцінавіч}} 0rbiws2k82150aao10goq818u3dye8y 5166512 5166511 2026-07-16T10:49:05Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Павел Валянцінавіч Лебядзеў]] у [[Павел Валянцінавіч Лебедзеў]] 5166511 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Лебедзеў}} {{ДД}} '''Павел Валянцінавіч Лебедзеў''' ({{lang-uk|Лебедєв Павло Валентинович}}; нар. [[12 ліпеня]] [[1962]], пасёлак Новомихайловский, Краснадарскі край, РСФСР, СССР) — украінскі і расійскі фінансіст і бізнесмен. Член Праўлення Расійскага Саюза Прамысловцаў і Прадпрымальнікаў (РСПП). Кіраўнік каардынацыйнай рады крымскіх аддзяленняў РСПП. Міністр абароны Украіны (24 снежня 2012 — 27 лютага 2014). Народны дэпутат Украіны трох скліканняў. {{Бібліяінфармацыя}} {{Міністры абароны Украіны}} {{DEFAULTSORT:Лебядзеў Павел Валянцінавіч}} 0rbiws2k82150aao10goq818u3dye8y Лебедзеў Павел Валянцінавіч 0 810946 5166506 2026-07-16T10:15:48Z StarDeg 16311 StarDeg перанёс старонку [[Лебедзеў Павел Валянцінавіч]] у [[Павел Валянцінавіч Лебядзеў]]: Павел Валянцінавіч Лебядзеў 5166506 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Павел Валянцінавіч Лебядзеў]] 46gznoavw21kbe7iy4d9ib6mrja0fql Павел Валянцінавіч Лебядзеў 0 810947 5166513 2026-07-16T10:49:05Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Павел Валянцінавіч Лебядзеў]] у [[Павел Валянцінавіч Лебедзеў]] 5166513 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Павел Валянцінавіч Лебедзеў]] ix7s0o3plwipj6rka7rfgc54mxwzmwb 5166514 5166513 2026-07-16T10:49:41Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Павел Валянцінавіч Лебедзеў]] 5166514 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка ў прозвішчы}} #REDIRECT [[Павел Валянцінавіч Лебедзеў]] shcyibypv6wnb4eysunjtc12to0b5if Чудзь 0 810948 5166516 2026-07-16T10:51:46Z Ueschar 151377 Новая старонка: «[[Файл:Finno-ugrian-map-en.svg|справа|міні|Рассяленне фіна-ўгорскіх народаў на мяжы I і II тысячагоддзяў]]'''Чу́дзь''' — зборная назва, якой у [[Старажытная Русь|старажытнарускіх]] летапісах называлі [[Эсты|эстаў]], а таксама шэраг іншых Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўгорс...» 5166516 wikitext text/x-wiki [[Файл:Finno-ugrian-map-en.svg|справа|міні|Рассяленне фіна-ўгорскіх народаў на мяжы I і II тысячагоддзяў]]'''Чу́дзь''' — зборная назва, якой у [[Старажытная Русь|старажытнарускіх]] летапісах называлі [[Эсты|эстаў]], а таксама шэраг іншых [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-ўгорскіх народаў]] і плямён Усходняй Еўропы. == Значэнне і ўжыванне == === Эсты і іншыя фіна-ўгорскія групы === Чудзь найчасцей вызначаецца як старажытнаруская назва эстаў і некаторых іншых фінскіх плямён<ref name="ТСБМ">Чудзь // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы : у 5 т. / пад рэд. К. К. Атраховіча. — Мінск : Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1977—1984.</ref> або як агульная назва заходнефінскіх плямён.<ref>Чудзь // Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы / пад рэд. М. Р. Судніка, М. Н. Крыўко. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2002.</ref> Тэрмін не быў саманазвай аднаго народа: у розных летапісных паведамленнях ён мог абазначаць розныя групы фіна-ўгорскага насельніцтва. === Чудзь завалоцкая === «[[Аповесць мінулых гадоў]]» адрознівае чудзь, якая жыла каля [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]], ад «чудзі завалоцкай», названай у пераліку народаў разам з [[Мера (племя)|мерай]], [[Мурама|муромай]], [[Весь (народ)|вессю]], [[Мардва|мардвой]], [[Перм (народ)|пермю]], [[Печора (народ)|печорай]] і іншымі.<ref name="ПМГ">Повесть временных лет / подгот. текста Д. С. Лихачёва; перевод Д. С. Лихачёва и Б. А. Романова; под ред. В. П. Адриановой-Перетц. — Москва ; Ленинград : Издательство Академии наук СССР, 1950. — Ч. 1.</ref> Завалоцкай чуддзю называлі насельніцтва [[Завалочча]] — земляў за водападзелам паміж басейнамі [[Волга|Волгі]] і рэк, якія ўпадаюць у [[Белае мора]]. Тэрыторыя рассялення вызначана на ўсход ад [[Анежскае возера|Анежскага возера]], на рэках Анега і Паўночная Дзвіна.<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|17|Чудзь||286}}</ref> === Этнічная і моўная прыналежнасць === Дакладная этнічная і моўная прыналежнасць усіх груп, якія называліся чуддзю, не вызначана. Даследаванне гідраніміі басейнаў [[Волхаў|Волхава]] і [[Луга (рака)|Лугі]] паказала, што частка мясцовага насельніцтва магла размаўляць не толькі на [[Прыбалтыйска-фінскія мовы|прыбалтыйска-фінскіх]], але і на іншых фіна-ўгорскіх мовах.<ref name="Rahkonen">{{cite journal|last=Rahkonen|first=Pauli|title=Finno-Ugrian hydronyms of the River Volkhov and Luga catchment areas|journal=Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja|volume=93|year=2011|pages=205—266|url=https://journal.fi/susa/article/view/82436|language=en}}</ref> == Згадкі ў летапісах == === Раннія летапісныя згадкі === [[Файл:Baltic_region_10th_century_en.png|злева|міні|277x277пкс|Народы і землі ўсходняй часткі Балтыйскага рэгіёна ў X стагоддзі]] Чудзь неаднаразова згадваецца ў «Аповесці мінулых гадоў». У IX стагоддзі яна разам са [[Славене ільменскія|славенамі]], [[Крывічы|крывічамі]], мерай і вессю плаціла даніну [[Варагі|варагам]], пасля ўдзельнічала ў іх выгнанні, а затым — у запрашэнні варажскіх князёў.<ref name="ПМГ" /> Летапіс называе чудзь і сярод народаў, якія ўдзельнічалі ў ваенных паходах старажытнарускіх князёў. Яна згадана ў складзе войска князя [[Алег Вешчы|Алега]] падчас паходу на [[Канстанцінопаль]] у 907 годзе.<ref name="ПМГ" /> Падчас паходу [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра Святаславіча]] на [[Полацк]], у ягоным войску таксама былі варагі, славене, чудзь і крывічы.<ref>Ермаловіч М. І. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1990. — С. 64—66.</ref> Пад 1030 годам летапіс паведамляе, што князь [[Яраслаў Мудры|Яраслаў Мудры]] хадзіў паходам на чудзь, перамог яе і заснаваў на здабытай тэрыторыі горад Юр'еў (названы ў гонар хрысцільнага імя князя — Георгій), які пазней стаў вядомы як [[Тарту]].<ref>Повесть временных лет / подгот. текста Д. С. Лихачёва; перевод Д. С. Лихачёва и Б. А. Романова; под ред. В. П. Адриановой-Перетц. — Москва ; Ленинград : Издательство Академии наук СССР, 1950. — Ч. 1. — С. 100.</ref> === Адносіны з Полацкам і Ноўгарадам === У [[Наўгародскі першы летапіс|Наўгародскім першым летапісе]] пад 1191 годам паведамляецца пра дамоўленасць паміж наўгародцамі і палачанамі аб супольным паходзе «на літву або на чудзь». Паход супраць чудзі адбыўся зімой 1191/1192 года, але полацкае войска ў ім не ўдзельнічала.<ref>Новгородская первая летопись старшего и младшего изводов / под ред. и с предисл. А. Н. Насонова. — Москва ; Ленинград : Издательство Академии наук СССР, 1950. — С. 39, 231.</ref> Мікола Ермаловіч тлумачыў адмову палачан ад паходу палітычнымі інтарэсамі [[Полацкае княства|Полацкага княства]] ва Усходняй Прыбалтыцы.<ref>Ермаловіч М. І. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. — Мінск : Мастацкая літаратура, 1990. — С. 186—189.</ref> === Усходняя Прыбалтыка ў пачатку XIII стагоддзя === [[Файл:Lake_Peipus,_LandSat-8,_2016-10-20.jpg|справа|міні|[[Чудска-Пскоўскае возера]] паміж Эстоніяй і Расіяй]] У канцы XII — пачатку XIII стагоддзя розныя групы фіна-ўгорскага насельніцтва Усходняй Прыбалтыкі былі палітычна залежныя ад Полацка, Ноўгарада або Пскова і плацілі ім даніну. Паводле аналізу «[[Хроніка Лівоніі|Хронікі Генрыха Латвійскага]]», частка чудзі і латгалы вобласці Талава прызнавалі залежнасць ад Ноўгарада і Пскова, у той час як прыдзвінскія латгалы і лівы — ад Полацка.<ref name="Сагановіч">{{cite web|url=https://bha.knihi.com/05-01/01.htm|title=Полацк і нямецкая калонія на Дзвіне (паводле хронікі Генрыха)|author=Сагановіч Г.|work=Беларускі гістарычны агляд|accessdate=16 ліпеня 2026|year=1998|volume=5|issue=1}}</ref> У 1216 годзе чудзь звярнулася да полацкага князя [[Уладзімір Полацкі|Уладзіміра]] па дапамогу ў барацьбе супраць нямецкіх крыжакоў. Князь сабраў войска, але памёр перад пачаткам паходу.<ref name="Сагановіч" /> == У тапаніміі == Ад этноніма «чудзь» паходзіць руская назва [[Чудска-Пскоўскае возера|Чудскага возера]], размешчанага на сучаснай мяжы [[Эстонія|Эстоніі]] і [[Расія|Расіі]]. У эстонскай мове возера называецца Пейпсі ({{lang-et|Peipsi järv}}). Назва чудзі захавалася таксама ў шэрагу тапонімаў паўночнага захаду Расіі. Аднак наяўнасць падобнай геаграфічнай назвы сама па сабе не дазваляе дакладна вызначыць этнічную або моўную прыналежнасць колішняга насельніцтва.<ref name="Rahkonen" /> == Гл. таксама == * [[Эсты]] * [[Весь (народ)]] * [[Водзь]] * [[Іжора (народ)]] * [[Завалочча]] * [[Фіна-ўгорскія народы]] * [[Яраслаў Мудры]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17|Чудзь||286}} * Ермаловіч М. І. Старажытная Беларусь: Полацкі і новагародскі перыяды. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1990. — 366 с. * Новгородская первая летопись старшего и младшего изводов / под ред. и с предисл. А. Н. Насонова. — Москва; Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1950. — 642 с. * Повесть временных лет / подгот. текста Д. С. Лихачёва; перевод Д. С. Лихачёва и Б. А. Романова; под ред. В. П. Адриановой-Перетц. — Москва; Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1950. — Ч. 1. — 404 с. * {{cite journal|last=Rahkonen|first=Pauli|title=Finno-Ugrian hydronyms of the River Volkhov and Luga catchment areas|journal=Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja|volume=93|year=2011|pages=205—266|url=https://journal.fi/susa/article/view/82436|language=en}} 39kp18yi954fhqgyg9ai14ux35zet1e Віліс Плуданіс 0 810949 5166519 2026-07-16T10:55:01Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Віліс Плуданіс''' (сапраўднае прозвішча ''Лейніекс''; {{lang-lv|Vilis Plūdonis, Vilis Lejnieks}};) — латышскі [[паэт]], прадстаўнік народнага рамантызму. Скончыў Прыбалтыйскую настаўніцкую семінарыю, працаваў настаўнікам. Дэбютаваў зборнікам вершаў «Першыя акор...» 5166519 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Віліс Плуданіс''' (сапраўднае прозвішча ''Лейніекс''; {{lang-lv|Vilis Plūdonis, Vilis Lejnieks}};) — латышскі [[паэт]], прадстаўнік народнага рамантызму. Скончыў Прыбалтыйскую настаўніцкую семінарыю, працаваў настаўнікам. Дэбютаваў зборнікам вершаў «Першыя акорды» (1895). Аўтар шматлікіх балад, алегарычных паэм. У 1917 годзе сумесна з кампазітарам [[Алфрэдс Калніньш|Алфрэдсам Калніньшам]] напісаў песню «Мы хочам быць панамі на сваёй роднай зямлі», якая прэтэндавала на ролю будучага дзяржаўнага [[гімн Латвіі|гімна Латвіі]] (аднак пасля ў ролі гімна была зацверджана «Dievs, svētī Latviju!»). Узнагароджаны ордэнам Трох зорак II і III ступені (1926 і 1934) і «Tēvzemes balva» (1938). Пахаваны ў родным горадзе на могілках, якія цяпер носяць яго імя. {{DEFAULTSORT:Плуданіс}} [[Катэгорыя:Паэты Латвіі]] gyla0cz6uvly1k1glr1v2h4vmwt5k0u 5166520 5166519 2026-07-16T10:56:07Z Autumndancer 168015 5166520 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Віліс Плуданіс''' (сапраўднае прозвішча ''Лейніекс''; {{lang-lv|Vilis Plūdonis, Vilis Lejnieks}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі [[паэт]], прадстаўнік народнага рамантызму. Скончыў Прыбалтыйскую настаўніцкую семінарыю, працаваў настаўнікам. Дэбютаваў зборнікам вершаў «Першыя акорды» (1895). Аўтар шматлікіх балад, алегарычных паэм. У 1917 годзе сумесна з кампазітарам [[Алфрэдс Калніньш|Алфрэдсам Калніньшам]] напісаў песню «Мы хочам быць панамі на сваёй роднай зямлі», якая прэтэндавала на ролю будучага дзяржаўнага [[гімн Латвіі|гімна Латвіі]] (аднак пасля ў ролі гімна была зацверджана «Dievs, svētī Latviju!»). Узнагароджаны ордэнам Трох зорак II і III ступені (1926 і 1934) і «Tēvzemes balva» (1938). Пахаваны ў родным горадзе на могілках, якія цяпер носяць яго імя. {{DEFAULTSORT:Плуданіс}} [[Катэгорыя:Паэты Латвіі]] sbvnw8rdv9od36vm2aovg3bvkkbgk5h Даўлет 0 810950 5166523 2026-07-16T11:03:49Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Даўлет''': * [[Даўлет (Атрыраўская вобласць)]] * [[Даўлет (Мангістаўская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5166523 wikitext text/x-wiki '''Даўлет''': * [[Даўлет (Атрыраўская вобласць)]] * [[Даўлет (Мангістаўская вобласць)]] {{неадназначнасць}} pz7ije8gf2zhvccww3w3e7p4n7ggoq1 5166524 5166523 2026-07-16T11:04:45Z Autumndancer 168015 5166524 wikitext text/x-wiki '''Даўлет''': * [[Даўлет (Атыраўская вобласць)]] * [[Даўлет (Мангістаўская вобласць)]] {{неадназначнасць}} np1di3m7y1bj4878gzcndse50gxs18m Лясгасп Аляксееўскі 0 810951 5166527 2026-07-16T11:13:48Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Лясгасп Аляксееўскі]] у [[Лясгас Аляксееўскі]] 5166527 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лясгас Аляксееўскі]] 80tdx1887hzc2upsdibiuic0ntrrgln 5166528 5166527 2026-07-16T11:14:04Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Лясгас Аляксееўскі]] 5166528 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Лясгас Аляксееўскі]] qz00xza0fbfouqv78nxo71heqoz9uh2 Карасай 0 810952 5166531 2026-07-16T11:15:46Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Карасай]] у [[Карасаі]] 5166531 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Карасаі]] nbi96hx4bleie838619p4p69s341kol 5166532 5166531 2026-07-16T11:16:53Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Карасаі]] 5166532 wikitext text/x-wiki '''Карасаі''': * [[Карасай (Акмолінская вобласць)]] * [[Карасай (Кайсанскі раён)]] {{неадназначнасць}} py52wcmefocuadvclucrl104lq9jsvg 5166533 5166532 2026-07-16T11:17:11Z Autumndancer 168015 5166533 wikitext text/x-wiki '''Карасаі''': * [[Карасай (Акмолінская вобласць)]] * [[Карасай (Зайсанскі раён)]] {{неадназначнасць}} hre0lv2d9tns7jefy1d6dlg73nyzm2x 5166534 5166533 2026-07-16T11:17:27Z Autumndancer 168015 5166534 wikitext text/x-wiki '''Карасай''': * [[Карасай (Акмолінская вобласць)]] * [[Карасай (Зайсанскі раён)]] {{неадназначнасць}} hxvvsfsyi62mp0t0qvf4683hhuy0pke Курылыс 0 810953 5166538 2026-07-16T11:22:31Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Курылыс''': * [[Курылыс (Акмолінская вобласць)]] * [[Курылыс (Атыраўская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5166538 wikitext text/x-wiki '''Курылыс''': * [[Курылыс (Акмолінская вобласць)]] * [[Курылыс (Атыраўская вобласць)]] {{неадназначнасць}} 39962bh1nwhkzn5x6kidw7zp0x7xlg1 Лясгас Аляксееўскі 0 810954 5166540 2026-07-16T11:24:20Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Лясгас Аляксееўскі]] у [[Аколь-арман-шаруашылігі]] 5166540 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аколь-арман-шаруашылігі]] 38ig2py6g62mhc8emwaz90rq5ey3ys7 Удзельнік:Ueschar 2 810955 5166543 2026-07-16T11:29:41Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Babel|be|3=ru-4|4=pl-4|5=ga-2|6=uk-2}} {{userlinks-rights|Ueschar}} {{Userbox/Аўтадаглядчык}} {{Змаганне Вікіпедый}}» 5166543 wikitext text/x-wiki {{Babel|be|3=ru-4|4=pl-4|5=ga-2|6=uk-2}} {{userlinks-rights|Ueschar}} {{Userbox/Аўтадаглядчык}} {{Змаганне Вікіпедый}} gavplorfyjd2oxdsumehzlus39rikl8 5166546 5166543 2026-07-16T11:35:09Z Ueschar 151377 5166546 wikitext text/x-wiki {{Babel|be|3=ru-4|4=pl-4|5=ga-2|6=uk-2}} {{Userbox/Аўтадаглядчык}} {{userlinks-rights|Ueschar}} == Карысныя спасылкі == * [https://verbum.by/s/encyclopedias Беларуская Энцыклапедыя] * [https://daviedka.bnkorpus.info/pravapis2008/ Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі] * [https://bnkorpus.info/index.html Нацыянальны корпус беларускай мовы] == Змаганне вікіпедый == {{Змаганне Вікіпедый}} d8zzzgje1k58bho7un8h01namm3rs9w 5166547 5166546 2026-07-16T11:36:16Z Ueschar 151377 5166547 wikitext text/x-wiki {{Babel|be|3=ru-4|4=pl-4|5=ga-2|6=uk-2|en-4}} {{Userbox/Аўтадаглядчык}} {{userlinks-rights|Ueschar}} == Карысныя спасылкі == * [https://verbum.by/s/encyclopedias Беларуская Энцыклапедыя] * [https://daviedka.bnkorpus.info/pravapis2008/ Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі] * [https://bnkorpus.info/index.html Нацыянальны корпус беларускай мовы] {{Змаганне Вікіпедый}} l6qz3ql39yrnclwc4g1jfhs9bw6vwgk Жарсуат 0 810956 5166544 2026-07-16T11:31:57Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Жарсуат''': * [[Жарсуат (Акмолінская вобласць)]] * [[Жарсуат (Атыраўская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5166544 wikitext text/x-wiki '''Жарсуат''': * [[Жарсуат (Акмолінская вобласць)]] * [[Жарсуат (Атыраўская вобласць)]] {{неадназначнасць}} g85d2lojpoivkc2kavtnoajwaouo79a Размовы:Тварог 1 810957 5166545 2026-07-16T11:34:26Z ~2026-39920-26 171206 /* Истинна Этимология */ новы падраздзел 5166545 wikitext text/x-wiki == Истинна Этимология == Исконно слово Творог происходит с тюркско-монгольских языков, как и другие слова кисломолочных продуктов как: Кефир, Йогурт, Айран, Корт, Кумыс, так как главной едой кочевников была молочная продукция и мясо. Отправляясь в дальние поездки любое молоко скисало в жаре, сворачивалось и бродило, так они находили способы их хранения. В отличии от оседлых земледельцев которые имели хлев и скотину где они могли постоянно пить свеже выдоенное коровье молоко. Слово "творог" выбивается из ряда славянских блюд и системно связан с целым пластом тюркской лексики. Разложим это по полочкам, опираясь на факты, так как народная панславянская этимология творога от похожего слова "творить" абсурдна. «Творог» — чужое слово среди своих. Если посмотреть на исконные названия славянских блюд и продуктов, они образованы по простой и прозрачной схеме: глагол (процесс) + суффикс = продукт. 1) Квас ← квасить (бродить, заквашивать) 2) Сметана ← сметать (собирать, снимать сливки) 3) Масло ← мазать 4) Варенец, Варенье ← варить 5) Простокваша ← квасить 6) Бражка - Бродить 7) Солянка, Рассол, Засолка - Солить Продукт называли по тому действию, которое с ним совершали. Это прозрачно и логично. «Творог» в этом ряду — абсолютный белый ворон. Связка с глаголом «творить» (т.е. «делать вообще», «создавать») семантически пуста и неестественна. «Творить» можно что угодно — стол, погоду, чудеса. В языке почему-то не появилось названий «творёное мясо», «творёная капуста» или «творёный хлеб» по той же логике . Лингвисты, защищающие славянскую версию, сами признают: связь с глаголом tvoriti — это сближение по звучанию, а мотивация «придавать форму» — это красивая, но умозрительная гипотеза . Ни одного названия русского блюда, которое было бы образовано от глагола «творить» в значении «делать вообще». Потому что названия блюд в языке всегда конкретные — они описывают либо процесс (квасить, солить, варить, парить), либо результат (кислое, солёное, варёное), либо форму (лепёшка, колобок). А «творог» — от творить, это не «сделанное нечто абстрактное». В тюрко-монгольском Тарык это свернувшееся молоко. Что говорят словари про «творог» и «турох»: «У монгол подобный напиток называется монг. тараг, у тувинцев тарык, у калмыков тарг, предположительно по современным лингвистическим исследованиям от монгольского слова тарыг происходит русское творог» Турăх (ди.Торăх) _ кисломолочный густой продукт Чуваш в котором стоит деревянная ложка. Тарак (тараг, тарг) — кисломолочный продукт у тюркских народов и в Монголии . Торак (турак) — сыр или вареное квашеное молоко в чагатайском языке . Тарг — густое кислое, створоженное молоко у калмыков Тувинский Тарык – Кисломолочный продукт . Не соответствие индоевропейской этимологии от греческого Тюрос (сыр) - Если бы славяне заимствовали слово τυρός (тюрос) у греков, они бы сказали «тюрос» или «тюря». Потому что: «Тюря» уже есть в русском языке — спокойно произносится У славян нет фонетических проблем со звуком [тюр-] Не было никакой необходимости превращать «тюрос» в «творог». «Творог» и «тюрос» — это два совершенно разных слова, которые даже отдалённо не похожи. Чтобы из «тюрос» получить «творог», нужно придумать цепочку из трёх-четырех неестественных звуковых изменений, которых больше нигде в славянском нет. Зачем нужно было добавлять В и на конце Г? Зачем лингвисты это делают? Они хотят доказать, что творог — «исконно славянский». Для этого нужно найти ему родственника в других индоевропейских языках. Ближе всего — греческое τυρός (сыр). Неважно, что слова звучат по-разному. Объявляют: «Это регулярные чередования гласных и согласных в индоевропейском праязыке» [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-39920-26|&#126;2026-39920-26]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-39920-26|размова]]) 14:34, 16 ліпеня 2026 (+03) 4y28zj9jygstavrmzet226muvq1yhg2